﻿<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<bible translation="Turkmen 2016 (Мукаддес Китап)" status="© Мукаддес Китап Терҗиме Институты, 2016" link="https://www.bible.com/bible/1937/MAT.7.TUKCYR16">
	<testament name="Old">
		<book number="1">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Башда Худай гөги ве ери яратды.</verse>
				<verse number="2">Дүнйә шекилсиз бошлукды, сувларың йүзи түм-гараңкылык билен өртүленди. Сувуң йүзүнде Худайың Рухы перваз урярды.</verse>
				<verse number="3">Худай: «Ягтылык болсун!» дийди. Ягтылык пейда болды.</verse>
				<verse number="4">Худай ягтылыгың говудыгыны гөрүп, оны түмлүкден бөлүп айырды.</verse>
				<verse number="5">Худай ягтылыгы гүндиз, түмлүги болса гиҗе дийип атландырды. Шейдип, гиҗе гечип, даң атды. Бу илкинҗи гүнди.</verse>
				<verse number="6">Худай: «Сувларың аралыгында гүммез болсун ве ол сувы сувдан бөлүп айырсын!» дийди.</verse>
				<verse number="7">Шейдип, Худай гүммез яратды. Ол гүммезиң астындакы сувы ёкарсындакы сувдан бөлүп айырды.</verse>
				<verse number="8">Худай гүммези асман дийип атландырды. Шейдип, гиҗе гечип, даң атды. Бу икинҗи гүнди.</verse>
				<verse number="9">Худай: «Асманың астындакы сувлар бир ере җемленсин ве гуры ер эмеле гелсин!» дийди. Бу шейле-де болды.</verse>
				<verse number="10">Худай гуры ери ер, бир ере җемленен сувлары болса деңиз дийип атландырды. Худай мунуң говудыгыны гөрди.</verse>
				<verse number="11">Соңра Худай: «Ерде хер дүрли өсүмликлер эмеле гелсин. Тохум берйән хер дүрли өсүмликлер ве тохумы мивесиниң ичинде болан хер дүрли мивели агачлар өссүн. Соңра оларың тохумларындан дүрли өсүмликлер ве агачлар гөгерсин» дийди. Бу шейле-де болды.</verse>
				<verse number="12">Шейдип, ер тохум берйән хер дүрли өсүмликлери ве тохумы мивесиниң ичинде болан хер дүрли мивели агачлары өндүрди. Худай мунуң говудыгыны гөрди.</verse>
				<verse number="13">Шейдип, гиҗе гечип, даң атды. Бу үчүнҗи гүнди.</verse>
				<verse number="14">Худай: «Гүндизи гиҗеден айырмак үчин асманда шамчыраглар болсун. Гой, олар байрамчылыклары, гүнлери ве йыллары гөркезсин.</verse>
				<verse number="15">Шамчыраглар асманың гүммезинде болуп, ер йүзүне ягты сачсынлар!» дийди. Бу шейле-де болды.</verse>
				<verse number="16">Шейдип, Худай ики саны бейик шамчырагы – гүндизи доландырмак үчин улы шамчырагы, гиҗәни доландырмак үчин кичи шамчырагы хем-де йылдызлары дөретди.</verse>
				<verse number="17">Ериң йүзүне ягтылык бермек, гүндиз билен гиҗәни доландырмак ве ягтылыгы гараңкылыкдан тапавутландырмак үчин, Худай олары асманда ерлешдирди. Ол мунуң говудыгыны гөрди.</verse>
				<verse number="18"></verse>
				<verse number="19">Шейдип, гиҗе гечип, даң атды. Бу дөрдүнҗи гүнди.</verse>
				<verse number="20">Худай: «Гой, сув җанлы-җандарлардан долуп-дашсын ве гушлар хем асманың гүммезинде учсунлар» дийди.</verse>
				<verse number="21">Шейдип, Худай әпет деңиз аждарларыны, сувда йүзйән дүрли сув җандарларыны ве дүрли гуш-гумрулары яратды. Ол мунуң говудыгыны гөрди.</verse>
				<verse number="22">Худай: «Деңиз җандарлары өрңәң, көпелиң, деңизлери долдурың, ер йүзүндәки гушлар көпелиң» дийип, олара пата берди.</verse>
				<verse number="23">Шейдип, гиҗе гечип, даң атды. Бу бәшинҗи гүнди.</verse>
				<verse number="24">Худай: «Ер өз гөрнүшлерине гөрә җандарлары: маллары, сүйрениҗилери хем-де хайванлары өндүрсин» дийди. Бу шейле-де болды.</verse>
				<verse number="25">Худай ер йүзүнде дүрли хайванлары, маллары хем-де сүйрениҗилери дөретди. Ол мунуң говудыгыны гөрди.</verse>
				<verse number="26">Онсоң Худай: «Инди Өз кешбимизде, Өзүмизе меңзеш ынсаны ярадалың. Гой, олар балыкларың, гушларың, малларың, бүтин ер йүзүндәки хайванларың ве әхли сүйрениҗилериң үстүнден хөкүм сүрсүнлер!» дийди.</verse>
				<verse number="27">Шейдип, Худай Өз кешбинде ынсаны яратды, хава, Худай оны Өз кешбинде яратды, олары эркек ве аял эдип яратды.</verse>
				<verse number="28">Худай эркеге ве аяла: «Өрңәп, көпелип, ер йүзүни долдурың ве оңа эечилик эдиң; балыкларың, гушларың ве ер йүзүнде херекет эдйән бүтин җандарларың үстүнден хөкүм сүрүң» дийип пата берди.</verse>
				<verse number="29">Худай олара: «Инди Мен сизе ер йүзүнде тохум берйән өсүмликлери ве тохумы мивесиниң ичинде болан мивели агачлары берйәрин, олар сизе иймит болар.</verse>
				<verse number="30">Ердәки хайванларың, гөкдәки гушларың хеммесине ве бурнунда дирилик непеси болан ер йүзүнде херекет эдйән бүтин җандарлара әхли гөк отлары иймит үчин берйәрин» дийди. Бу шейле-де болды.</verse>
				<verse number="31">Худай Өз ярадан затларының җуда говудыгыны гөрди. Шейдип, гиҗе гечип, даң атды. Бу алтынҗы гүнди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Шейдип, тутуш әлем-җаханың ве ондакы әхли затларың ярадылышы тамамланды.</verse>
				<verse number="2">Худай единҗи гүнде әхли ишини тамамлап, шол гүн дынч алды.</verse>
				<verse number="3">Худай единҗи гүни айратын гүн хөкмүнде ялкады, себәби Ол шол гүн әхли ярадыш ишлерини тамамлап, дынч алды.</verse>
				<verse number="4">Худайымыз Реб гөги ве ери яраданда болуп гечен вакалар шулардыр: Худайымыз Реб ери ве гөги яраданда,</verse>
				<verse number="5">ер йүзүнде хениз гырымсы агач ёкды, гөк от хем битмәнди, чүнки Худайымыз Реб ере ягыш ягдырманды ве ери беҗермек үчин энтек хич кими яратманды, эмма ериң астындан чыкан сув тутуш топрагы суварарды.</verse>
				<verse number="6"></verse>
				<verse number="7">Худайымыз Реб топракдан адам ярадып, онуң бурнуна дирилик непесини үфледи. Шейдип, адам җанлы барлык болды.</verse>
				<verse number="8">Худайымыз Реб гүндогарда ерлешен Эремде баг отурдып, адамы шол ерде ерлешдирди.</verse>
				<verse number="9">Худайымыз Реб ол ерде сүйҗи, дүрли-дүрли овадан мивели агачлары гөгертди. Багың ортарасында ики саны дарагт: яшайыш дарагты хем-де ягшыны-яманы сайгарыш дарагты барды.</verse>
				<verse number="10">Эрем багыны суварян деря Эремиң ичинден акып гечип, багың гутаран еринде дөрт деря бөлүнйәр.</verse>
				<verse number="11">Биринҗи деряның ады Пишондыр; ол деря алтына бай болан бүтин Хавыла юрдуның ичинден акып гечйәр. Ол ерде сап алтын, бдолах хем-де хакык диен гымматбаха дашлар бар.</verse>
				<verse number="12"></verse>
				<verse number="13">Икинҗи деряның ады Гихондыр. Ол тутуш Куш юрдуның ичинден акып гечйәр.</verse>
				<verse number="14">Үчүнҗи деряның ады Тигрдир. Ол Ашурың гүндогарындан акып гечйәр. Дөрдүнҗи болса Евфрат дерясыдыр.</verse>
				<verse number="15">Эрем багыны ишләп беҗерери ве оңа гөзегчилик эдери ялы, Худайымыз Реб адамы ол багда ерлешдирди.</verse>
				<verse number="16">Худайымыз Реб адама шейле эмр этди: «Сен багдакы ислән агачларың мивесинден аркайын ийип билерсиң.</verse>
				<verse number="17">Йөне ягшыны-яманы сайгарыш дарагтының мивесинден иймегин, чүнки шондан иен гүнүң сен хөкман өлерсиң».</verse>
				<verse number="18">Худайымыз Реб: «Адама екелик ягшы дәл, оңа өзүне лайык көмекчи ярадайын» дийди.</verse>
				<verse number="19">Худайымыз Реб әхли хайванлары, гушлары топракдан дөретди ве адамың олары атландырышыны гөрмек үчин, олары онуң янына гетирди. Адам әхли җанлы-җандарлара нәме ат берен болса, шол-да оларың ады болды.</verse>
				<verse number="20">Шунлукда, адам әхли маллара, гушлара, әхли хайванлара ат берди. Йөне адамың өзүне лайык көмекчи тапылмады.</verse>
				<verse number="21">Худайымыз Реб адамы агыр ука гидерди; адам укудака, Реб онуң бир гапыргасыны алып, бошап галан ерини эт билен өртди.</verse>
				<verse number="22">Худайымыз Реб адамың беденинден алан шол гапыргасындан аял яратды ве оны адамың янына гетирди.</verse>
				<verse number="23">Адам оны гөрүп: «Ине, сүеги өз сүегимден, тени өз тенимдендир; ол аял болар, чүнки ол эркекден алнандыр» дийди.</verse>
				<verse number="24">Шол себәпден хем эркек ата-энесини ташлап, аялы билен биригйәр ве оларың икиси бир тен боляр.</verse>
				<verse number="25">Адам-да, онуң аялы-да ялаңачдылар, олар хениз утанманы билмейәрдилер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Худайымыз Реб тарапындан ярадылан хайванларының арасында иң мекири йыланды. Йылан аялдан: «Догруданам, Худай сизе багдакы агачларың хич биринден иймәң дийдими?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="2">Аял йылана шейле җогап берди: «Багдакы агачларың мивелеринден иймәге бизиң ыгтыярымыз бар.</verse>
				<verse number="3">Йөне Худай: „Сиз багың ортасындакы агаҗың мивесинден иймелем дәлсиңиз, оңа дегмелем дәлсиңиз, ёгсам өлерсиңиз“ дийди».</verse>
				<verse number="4">Йылан аяла шейле дийди: «Ёк, ёк! Өлмерсиңиз.</verse>
				<verse number="5">Шол агаҗың мивесинден дадан гүнүңиз, Худай сизиң гөзүңизиң ачылҗакдыгыны ве эдил Худай кимин болҗакдыгыңызы хем-де ягшыны-яманы сайгарҗакдыгыңызы билйәр».</verse>
				<verse number="6">Аял бу агаҗың мивесиниң иймит үчин говудыгыны, гөзе якымлыдыгыны ве онуң акыл-пайхас берйәндигини гөрүп, ондан алып ийди. Янындакы адамсына-да берди, ол хем ийди.</verse>
				<verse number="7">Оларың гөзлери ачылды ве өзлериниң ялаңачдыкларыны билдилер. Олар инҗир агаҗының япракларыны бири-бирине бирлешдирип, өзлерине өртги эдиндилер.</verse>
				<verse number="8">Салкын аралашанда, адам аялы билен багда гезмеләп йөрен Худайымыз Реббиң сесини эшидип, багдакы агачларың арасында Онуң хузурындан гизлендилер.</verse>
				<verse number="9">Худайымыз Реб адамы чагырып: «Сен ниреде?» дийди.</verse>
				<verse number="10">Адам: «Мен багда, Сениң сесиңи эшидип, горкуп гизлендим, чүнки мен ялаңачдым» дийди.</verse>
				<verse number="11">Бейик Худай ондан: «Ялаңачдыгыңы саңа ким айтды? Ийме дийип гадаган эден агаҗымың мивесинден ийдиңми?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="12">Адам: «Мивәни Сениң маңа берен аялың алып берди. Мен хем ийдим» дийди.</verse>
				<verse number="13">Худайымыз Реб аялдан: «Бу нәме этдигиң болды?!» дийип сорады. Аял: «Йылан маңа алдап ийдирди» дийди.</verse>
				<verse number="14">Худайымыз Реб йылана: «Шейле эдениң үчин, әхли малларың ве хайванларың иң нәлет сиңени сен боларсың. Гарныңың үстүнде сүйренип гезерсиң сен, өмүрбойы топракдан иймитленерсиң сен.</verse>
				<verse number="15">Сениң билен аялың, сениң тохумың билен аялың тохумының арасына, душманчылык саларын Мен. Ол сениң келләңи оврадар, сен болса онуң дабанындан чакарсың» дийди.</verse>
				<verse number="16">Бейик Худай аяла шейле дийди: «Гөврелилик дөврүңдәки хасратыңы хас артдырарын, агыр бургы билен дограрсың чагаларыңы сен, сен әриңе мейилли боларсың, эмма ол хөкүм сүрер сениң үстүңден».</verse>
				<verse number="17">Адама болса Бейик Худай шейле дийди: «Сен аялыңың гепине гитдиң, „Ийме“ дийип, гадаган эден агаҗымың мивесинден ийдиң. Сениң эден ишиң себәпли, Мен топрагы нәлетләндирин. Сен топракдан өмүрбойы мушакгатлык билен иймитленерсиң.</verse>
				<verse number="18">Топрак саңа акбаш-яндак өндүрип берер. Сен мейдан отларыны иерсиң.</verse>
				<verse number="19">Сен ерден алнансың ве ере доланянчаң, наны маңлай дериңи дөкүп иерсиң. Чүнки топраксың сен ве ене-де топрага өврүлерсиң».</verse>
				<verse number="20">Адам аялына Хов дийип ат дакды, себәби Хов әхли яшаянларың энеси болды.</verse>
				<verse number="21">Худайымыз Реб адам билен онуң аялына дериден эшиклер эдип, олары гейиндирди.</verse>
				<verse number="22">Худайымыз Реб: «Ине, адам ягшыны-яманы сайгарып, Бизиң Биримиз кимин болды. Олар инди яшайыш дарагтына эл узадып, онуң мивесинденем ийип, эбеди яшаймасынлар» дийди.</verse>
				<verse number="23">Шоңа гөрә өз алнан топрагыны ишләп беҗерери ялы, Худайымыз Реб адамы Эрем багындан чыкарды.</verse>
				<verse number="24">Ол адамы багдан ковды; соңра Ол яшайыш дарагтына барян ёлы горамак үчин, багың гүндогарында керуплар хем-де айланып дуран ялынлы гылыҗы гойды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Адам аялы Хова янашды. Хов хамыла болуп, Кабылы догурды. Хов: «Реббиң көмеги билен мен бир огул дүнйә индердим » дийди.</verse>
				<verse number="2">Соңра ол Кабылың доганы Хабылы догурды. Хабыл гоюн чопаны, Кабыл болса дайхан болуп етишди.</verse>
				<verse number="3">Бирнәче вагтдан соң Кабыл топрагың мивесинден Реббе садака гетирди.</verse>
				<verse number="4">Хабыл хем өз сүрүсиниң илкинҗи догланларының семизлеринден Реббе садака гетирди. Реб Хабылы ве онуң садакасыны кабул этди.</verse>
				<verse number="5">Эмма Реб Кабылы ве онуң садакасыны кабул этмеди. Кабылың муңа гаты гахары гелип, йүзүни саллады.</verse>
				<verse number="6">Реб Кабыла шейле дийди: «Нәме үчин гахарланяң? Нәме йүзүңи саллаярсың?</verse>
				<verse number="7">Эгер сен догры иш этсең, кабул эдилмезмиң нәме? Эгер сен нәдогры иш этсең, гүнә босагада пейләп ятандыр; гүнәниң сениң үстүңден хөкүм сүреси гелер. Йөне сен гүнәниң үстүнден агалык этмелисиң!»</verse>
				<verse number="8">Кабыл өз доганы Хабыла: «Йөр, четрәге чыкалы» дийди. Мейданда Кабыл Хабыла топулып, оны өлдүрди.</verse>
				<verse number="9">Реб Кабылдан: «Доганың Хабыл ниреде?» дийип сорады. Ол: «Хабарым ёк, мен нәме доганымың сакчысымы?» дийди.</verse>
				<verse number="10">Реб Кабыла шейле дийди: «Сен нәмелер этдиң?! Доганыңың ганы топракдан Маңа перят эдйәр.</verse>
				<verse number="11">Инди сен нәлетлендиң ве доганыңың сениң элиң билен дөкүлен ганыны өзүне сиңдирен топракдан махрум болдуң.</verse>
				<verse number="12">Сен нәче җан чексең-де, ер саңа хасыл бермез, сен ер йүзүнде гачгак хем сергездан боларсың».</verse>
				<verse number="13">Кабыл Реббе: «Җезам чекерден агыр.</verse>
				<verse number="14">Ине, бу гүн Сен мени мес топраклы ерден ковдуң. Мен Сениң хузурыңдан гизленип, ер йүзүнде гачгак ве сергездан боларын. Маңа душан, мени өлдүрер» дийди.</verse>
				<verse number="15">Эмма Реб оңа: «Ёк! Кабылы өлдүрен адамдан еди гезек өч алнар» дийди. Реб Кабыла душаның оны өлдүрмези ялы, оңа беллик гойды.</verse>
				<verse number="16">Соңра Кабыл Реббиң хузурындан гидип, Эремиң гүндогарындакы Нот юрдунда месген тутды.</verse>
				<verse number="17">Кабыл аялына янашды. Онуң аялы хамыла болуп, Ханогы догурды. Кабыл гала бина эдип, оңа оглы Ханогың адыны дакды.</verse>
				<verse number="18">Ханокдан Ират, Иратдан Мехуяйыл, Мехуяйылдан Метушаел, Метушаелден Лемек догулды.</verse>
				<verse number="19">Лемек ики аял алды: оларың бириниң ады Ада, бейлекисиниңки болса Силлады.</verse>
				<verse number="20">Ада Ябалы догурды. Ябал чадырда яшаян малдарларың атасыды.</verse>
				<verse number="21">Онуң доганының ады Юбалды. Юбал лира ве түйдүк чалянларың атасыды.</verse>
				<verse number="22">Силла Тубал-Кабылы догурды. Тубал-Кабыл бүрүнчден ве демирден дүрли гураллары ясаярды. Онуң Нагама атлы аял доганы барды.</verse>
				<verse number="23">Лемек аялларына шейле дийди: «Эй, Ада ве Силла, маңа гулак асың! Аялларым, сөзүми диңләң! Мени яралан адамы өлдүрерин, мени уран җуван йигиди өлдүрерин.</verse>
				<verse number="24">Кабыл үчин еди гезек өч алынса, Лемек үчин етмиш еди гезек өч алнар».</verse>
				<verse number="25">Адам ене аялына янашды. Хов бир огул догурды. Ол: «Кабылың элинден өлен Хабылың дерегине Реб маңа башга бир огул берди» дийип, онуң адына Шис дакды.</verse>
				<verse number="26">Шисден хем бир огул догулды; ол онуң адына Энош дакды. Шол вагтдан башлап адамлар Реббе ыбадат эдип башладылар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Адамың несиллери барадакы тарыхы язгылар шейледир. Худай ынсаны яраданда, оны Өз кешбинде яратды.</verse>
				<verse number="2">Худай олары эркек ве аял эдип яратды; онсоң олара пата берип, олары «ынсан» дийип атландырды.</verse>
				<verse number="3">Адам йүз отуз яшындака, ондан өз кешбинде, өзүне меңзеш бир огул дүнйә инди. Ол оглуның адына Шис дакды.</verse>
				<verse number="4">Шис догландан соң, Адам секиз йүз йыл яшады ве ондан энчеме огул-гыз дүнйә инди.</verse>
				<verse number="5">Шейдип, Адам җеми докуз йүз отуз йыл яшап дүнйәден өтди.</verse>
				<verse number="6">Шис йүз бәш яшындака, ондан Энош догулды.</verse>
				<verse number="7">Энош догландан соң, Шис секиз йүз еди йыл яшады ве ондан энчеме огул-гыз дүнйә инди.</verse>
				<verse number="8">Шейдип, Шис җеми докуз йүз он ики йыл яшап дүнйәден өтди.</verse>
				<verse number="9">Энош тогсан яшындака, ондан Кейнан догулды.</verse>
				<verse number="10">Кейнан догландан соң, Энош секиз йүз он бәш йыл яшады ве ондан энчеме огул-гыз дүнйә инди.</verse>
				<verse number="11">Шейдип, Энош җеми докуз йүз бәш йыл яшап дүнйәден өтди.</verse>
				<verse number="12">Кейнан етмиш яшындака, ондан Махалалел догулды.</verse>
				<verse number="13">Махалалел догландан соң, Кейнан секиз йүз кырк йыл яшады ве ондан энчеме огул-гыз дүнйә инди.</verse>
				<verse number="14">Шейдип, Кейнан җеми докуз йүз он йыл яшап дүнйәден өтди.</verse>
				<verse number="15">Махалалел алтмыш бәш яшындака, ондан Ерет догулды.</verse>
				<verse number="16">Ерет догландан соң, Махалалел секиз йүз отуз йыл яшады ве ондан энчеме огул-гыз дүнйә инди.</verse>
				<verse number="17">Шейдип, Махалалел җеми секиз йүз тогсан бәш йыл яшап дүнйәден өтди.</verse>
				<verse number="18">Ерет йүз алтмыш ики яшындака, ондан Ханок догулды.</verse>
				<verse number="19">Ханок догландан соң, Ерет секиз йүз йыл яшады ве ондан энчеме огул-гыз дүнйә инди.</verse>
				<verse number="20">Шейдип, Ерет җеми докуз йүз алтмыш ики йыл яшап дүнйәден өтди.</verse>
				<verse number="21">Ханок алтмыш бәш яшындака, ондан Метушела догулды.</verse>
				<verse number="22">Метушела догландан соң, Ханок ене үч йүз йыл яшады ве Худайың хузурында гезди. Ондан энчеме огул-гыз дүнйә инди.</verse>
				<verse number="23">Шейдип, Ханогың яшан гүнлери үч йүз алтмыш бәш йыл болды.</verse>
				<verse number="24">Ханок Худайың хузурында гезди; соңра ол бирденкә гайып болды, себәби Худай оны Өз янына алыпды.</verse>
				<verse number="25">Метушела йүз сегсен еди яшындака, ондан Лемек догулды.</verse>
				<verse number="26">Лемек догландан соң, Метушела еди йүз сегсен ики йыл яшады ве ондан энчеме огул-гыз дүнйә инди.</verse>
				<verse number="27">Шейдип, Метушела җеми докуз йүз алтмыш докуз йыл яшап дүнйәден өтди.</verse>
				<verse number="28">Лемек йүз сегсен ики яшындака, ондан бир огул дүнйә инди.</verse>
				<verse number="29">Лемек: «Реббиң топрагы нәлетләндиги себәпли, биз агыр зәхмет чекмели болярыс. Бу чага бизиң элимизе агыр зәхмет чекмекден теселли берер» дийип, онуң адына Нух дакды.</verse>
				<verse number="30">Нух догландан соң, Лемек бәш йүз тогсан бәш йыл яшады ве ондан энчеме огул-гыз дүнйә инди.</verse>
				<verse number="31">Шейдип, Лемек җеми еди йүз етмиш еди йыл яшап дүнйәден өтди.</verse>
				<verse number="32">Нух бәш йүз яшындака, ондан Сам, Хам ве Яфес дүнйә инди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">Бүтин дүнйәде адамлар көпелип башлап, олардан энчеме гызлар дүнйә инди.</verse>
				<verse number="2">Ылахы барлыклар бу ынсан гызларының оваданлыгыны гөрүп, олардан өз халанларыны аяллыга алдылар.</verse>
				<verse number="3">Шол себәпли Реб: «Мен адамзады эбедилик яшатмарын, чүнки олар тендир; онуң өмри йүз йигрими йыл болар» дийди.</verse>
				<verse number="4">Шол заманда хатда ондан гиҗрәкки дөвүрлерде-де, дүнйәде нефиллер барды. Олар ылахы барлыклар билен ынсан гызларының несиллериди. Нефиллер гадым эйямдан бәри белли, ат-абрайлы гахрыманларды.</verse>
				<verse number="5">Реб бүтин дүнйәдәки адамзадың бетпәллигиниң җуда чөкдердигини, оларың калбындакы ой-пикирлериниң ве ниетлериниң хемише писликден долудыгыны гөрди.</verse>
				<verse number="6">Ол адамзады ярадандыгына өкүнди ве йүрекден гынанды.</verse>
				<verse number="7">Реб «Өз ярадан ынсанларымы хайванлар, сүйрениҗилер ве гушлар билен бирликде ер йүзүнден сүпүрип ташларын. Чүнки Мен олары ярадандыгыма өкүнйәрин» дийди.</verse>
				<verse number="8">Йөне Нух Реббиң назарында мерхемет тапды.</verse>
				<verse number="9">Нухуң машгаласының кыссасы шейледир. Нух өз дөвүрдешлериниң арасында догручыл хем таква адамды. Ол Худайың хузурында гезди.</verse>
				<verse number="10">Нухуң Сам, Хам, Яфес атлы үч оглы барды.</verse>
				<verse number="11">Худайың назарында ер йүзи азгынчылыкдан ве зулумдан долуды.</verse>
				<verse number="12">Худай ер йүзүндәки әхли җанлы-җандарларың азгынчылыга йүз урандыгыны гөрди.</verse>
				<verse number="13">Худай Нуха шейле дийди: «Мен бүтин җанлы-җандарларың соңуна чыкҗак, чүнки олар зерарлы ер йүзи зулумдан долды. Мен олары ер билен биле ёк этҗек.</verse>
				<verse number="14">Өзүңе серви агаҗындан бир гәми яса; онда отаглар ясап, гәмә ичинден хем дашындан шепбик чал.</verse>
				<verse number="15">Гәмини шейле ясамалы: онуң узынлыгы үч йүз, гиңлиги элли ве бейиклиги отуз тирсек болсун.</verse>
				<verse number="16">Оңа үчек-де яса, үчегиң бойы бир тирсек болсун; гәминиң гапысыны гапдалдан ач. Гәмини ашакы, ортакы ве үстки гатлардан ыбарат эдип яса.</verse>
				<verse number="17">Ине, Мен болса ер йүзүне сил гөндерип, гөклериң астындакы бурнунда дирилик непеси болан җанлы-җандарларың әхлисини ёк этҗекдирин; ер йүзүндәки затларың барысы өлер.</verse>
				<verse number="18">Эмма Мен сениң билен әхт баглашарын. Сен огулларың, аялың хем гелинлериң билен гәмә мүнерсиң.</verse>
				<verse number="19">Дири галмаклары үчин, бир эркек, бир уркачы эдип, җандарларың-да хер гөрнүшинден бир җүбүтини гәмә алып мүн.</verse>
				<verse number="20">Дири галмак үчин гушларың, малларың ве сүйрениҗилериң херси өз тайы билен җүбүт-җүбүт болуп, сениң билен гәмә мүнерлер.</verse>
				<verse number="21">Шейле хем сен өзүңе хем әхли хайванлара иймит болар ялы өз яның билен дүрли-дүмен азык-овкат алып мүн».</verse>
				<verse number="22">Нух Худайың буйран затларының хеммесини ерине етирди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">Реб Нуха шейле дийди: «Әхли машгалаң билен гәмә мүн, чүнки Мен сениң дөвүрдешлериңиң ичинден диңе сениң догручыл адамдыгыңы гөрдүм.</verse>
				<verse number="2">Хайванларың тохумларыны ер йүзүнде дири сакламак үчин, оларың халал гөрнүшлериниң эркегинден ве уркачысындан еди җүбүт, харам гөрнүшлериниң эркегинден ве уркачысындан бир җүбүт, шейле хем гушларың эркегинден ве уркачысындан еди җүбүт ал.</verse>
				<verse number="3"></verse>
				<verse number="4">Чүнки Мен еди гүнден кырк гиҗе-гүндизләп ере ягыш ягдырып, Өз ярадан җанлы-җандарларымың әхлисини ер йүзүнден сүпүрип ташлаҗакдырын».</verse>
				<verse number="5">Нух Реббиң буйран затларының хеммесини берҗай этди.</verse>
				<verse number="6">Ере сил геленде, Нух алты йүз яшындады.</verse>
				<verse number="7">Нух, онуң огуллары, аялы ве гелинлери силден гутулмак үчин гәмә мүндүлер.</verse>
				<verse number="8">Худайың Нуха буйрушы ялы, халал ве харам хайванлар, гушлардыр сүйрениҗилер эркек ве уркачы җынсында җүбүт-җүбүт болуп, Нух билен гәмә мүндүлер.</verse>
				<verse number="9"></verse>
				<verse number="10">Еди гүнден соң ер йүзүни сил алды.</verse>
				<verse number="11">Нухуң өмрүниң алты йүзүнҗи йылының икинҗи айының он единҗи гүни – хут шол гүн дүйпсүз чуңлугың әхли чешмелери бөвсүлди, асман сув бентлери кимин ачылды.</verse>
				<verse number="12">Кырк гиҗе-гүндизләп, ер йүзүне дынман ягыш ягды.</verse>
				<verse number="13">Шол гүн Нух, онуң огуллары Сам, Хам, Яфес, Нухуң аялы хем-де гелинлери гәмә мүндүлер.</verse>
				<verse number="14">Әхли хайванлар, маллар, сүйрениҗилер ве гушлар – әхли ганат-перлилер херси өз тайына гөрә, бурнунда дирилик непеси болан җанлы-җандарларың хеммеси җүбүт-җүбүт болуп, Нух билен гәмә мүндүлер.</verse>
				<verse number="15"></verse>
				<verse number="16">Әхли эркек хем уркачы җанлы-җандарлар Худайың Нуха буйрушы ялы гәмә мүндүлер. Онсоң Реб гәминиң гапысыны япды.</verse>
				<verse number="17">Ер йүзүнде сил кырк гүн довам этди. Сув гитдигисайы җошды ве гәми ерден ёкары гөтерилди.</verse>
				<verse number="18">Ерде сув җошуп, җуда көпелди; гәми сувда йүзүп йөрди.</verse>
				<verse number="19">Сув ерде шейле бир җошды велин, хатда ер йүзүндәки бар белент даглар-да сувуң ашагында галды.</verse>
				<verse number="20">Сув дагларың депесинден он бәш тирсек ёкары галды; дагларың үсти сув билен өртүлди.</verse>
				<verse number="21">Ер йүзүнде херекет эдйән җанлы-җандарларың әхлиси, гушлар-да, маллардыр хайванлар-да, сүйрениҗилердир ынсанлар-да ёк болдулар.</verse>
				<verse number="22">Гуры ердәки бурнунда дирилик непеси болан җанлы-җандарларың хеммеси өлди.</verse>
				<verse number="23">Реб ер йүзүндәки әхли җанлы-җандарлары сүпүрип ташлады; ынсанлар, маллар, хайванлар, сүйрениҗилер ве гушлар ер йүзүнден сүпүрилип ташланды. Диңе Нух ве онуң янындакылар дири галдылар.</verse>
				<verse number="24">Тутуш ер йүзүни йүз элли гүнләп сил алды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">Нух хем-де онуң билен гәмиде болан хайванлардыр малларың әхлисини Худай ятдан чыкарманды. Худай ерде шемал өвүсдирди; сув чекилмәге башлады.</verse>
				<verse number="2">Дүйпсүз чуңлугың чешмелери бекленди, Гөклериң пенҗирелери япылды, Гөкдәки ягыш диңди.</verse>
				<verse number="3">Сув ер йүзүнден кем-кемден чекилди; йүз элли гүнден соң сув песелди.</verse>
				<verse number="4">Гәми единҗи айың он едиси гүни Арарат дагларында сакланды.</verse>
				<verse number="5">Онунҗы ая ченли сув песелмегини довам этди; онунҗы айың бири гүни дагларың башы гөрүнди.</verse>
				<verse number="6">Кырк гүнден соң Нух өз ясан гәмисиниң пенҗиресини ачды-да, бир гарганы чыкарып, учурып гойберди; гарга тә ер гураянча учуп гезиберди.</verse>
				<verse number="7"></verse>
				<verse number="8">Соңра сувуң ерден долы чекилендигини я-да чекилмәндигини билмек үчин Нух бир кепдерини учурып гойберди.</verse>
				<verse number="9">Кепдери гонара ер тапман, онуң янына гәмә доланып гелди, чүнки ериң йүзи энтек хем сув билен өртүленди. Нух элини узадып кепдерини тутды-да, оны өз янына гәмә алды.</verse>
				<verse number="10">Нух еди гүн гарашандан соң, ене-де кепдерини учурып гойберди.</verse>
				<verse number="11">Кепдери агшам онуң янына доланып гелди. Бу гезек онуң агзында зейтун агаҗының тәзе ёлнан япрагы барды. Нух сувуң ерден чекилендигине гөз етирди.</verse>
				<verse number="12">Ол ене еди гүн гарашандан соң, кепдерини үчүнҗи гезек иберди. Кепдери бу сапар ызына доланмады.</verse>
				<verse number="13">Нухуң өмрүниң алты йүз биринҗи йылының илкинҗи айының бирине сув ерден чекилипди. Нух гәминиң үчегини сөкүп, даш-төверегине серетди; ериң йүзи сарыгыпды.</verse>
				<verse number="14">Икинҗи айың йигрими едисине ер бүтинлей гурады.</verse>
				<verse number="15">Реб Нуха: «Аялың, огулларың ве гелинлериң билен гәмиден чык. Яныңда бар болан җанлы-җандарларың әхлисини – әхли хайванлары: гушлары, маллары, сүйрениҗилери өзүң билен гәмиден алып чык. Гой, олар ериң йүзүне яйрап, өрңәп көпелсинлер» дийди.</verse>
				<verse number="16"></verse>
				<verse number="17"></verse>
				<verse number="18">Нух аялы, огуллары ве гелинлери билен гәмиден чыкды.</verse>
				<verse number="19">Әхли хайванлар, әхли сүйрениҗилер, әхли гушлар – ер йүзүнде херекет эдйән бүтин җандарлар өз гөрнүшлери билен гәмиден чыкдылар.</verse>
				<verse number="20">Нух Реббе гурбанлык сыпасыны гурды; ол халал хайванлардыр гушларың бирнәчесини алды-да, олары гурбанлык сыпасының үстүнде гоюп, Реббе якма гурбанлык берди.</verse>
				<verse number="21">Реб якымлы ысы алып, Өз янындан шейле дийди: «Мундан бейләк ер хич хачан ынсан зерарлы нәлетленмез, чүнки онуң калбындакы пәли-ниети яшлыгындан бәри писдир. Мен инди хич хачан бүтин җанлы-җандарлары шу эдишим ялы хеләклемерин.</verse>
				<verse number="22">Индиден бейләк ерде экишдир орумың, аңзакдыр җөвзаның, томусдыр гышың хем-де гиҗе-гүндизиң өмүрбойы ызы үзүлмез».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">Худай Нуха хем-де онуң огулларына шейле пата берди: «Өрңәң, көпелиң, ер йүзүни долдурың.</verse>
				<verse number="2">Әхли хайванлар, гушлар, сүйрениҗилер ве балыклар сизден җуда горкуда яшарлар; оларың хеммеси сизиң ыгтыярыңыза берилйәр.</verse>
				<verse number="3">Җанлы-җандарларың әхлиси сизе иймит болар; эдил гөк өсүмликлери бершим ялы, оларың хеммесини Мен сизе берйәрин.</verse>
				<verse number="4">Йөне оларың этини ганы билен иймәң. Җан гандадыр.</verse>
				<verse number="5">Сизиң ганыңызы дөкене өлүм җезасыны берерин. Адам өлдүрен ислендик хайвана я-да ынсана Мен җеза берерин.</verse>
				<verse number="6">Кимде-ким бир ынсаның ганыны дөксе, онуң ганы хем ынсан тарапындан дөкүлсин. Чүнки Худай ынсаны Өз кешбинде ярадандыр.</verse>
				<verse number="7">Сиз өрңәп, көпелиң ве ер йүзүне яйраң».</verse>
				<verse number="8">Худай Нуха ве онуң огулларына йүзленип, шейле дийди:</verse>
				<verse number="9">«Мен инди сиз ве сизден соңкы гелҗек неслиңиз билен, шейле хем сизиң билен гәмиден чыкан әхли җандарлар: гушлар, маллар ве ер йүзүндәки хайванларың бары билен әхт баглашярын.</verse>
				<verse number="10"></verse>
				<verse number="11">Мен сизиң билен әхт баглашярын. Инди хич хачан бүтин җанлы-җандарлар сил билен хеләкленмез ве тутуш ер йүзүни вейран этҗек сил гелмез.</verse>
				<verse number="12">Мениң сиз хем-де сизиң билен болан әхли җандарлар билен несилден-несле эдйән эбедилик әхтимиң нышаны шудур:</verse>
				<verse number="13">булутларың арасында ерлешдирен әлемгошарым Мениң дүнйә билен эден әхтимиң нышаны болар.</verse>
				<verse number="14">Ериң йүзүни булут өртүп, булутларың арасында әлемгошар гөрненде, Мен сизиң ве әхли җанлы-җандарлар билен эден әхтими ятларын. Мундан бейләк Мен хич хачан бүтин җанлы-җандарлары сил билен хеләклемерин.</verse>
				<verse number="15"></verse>
				<verse number="16">Булутларда әлемгошар пейда болан махалы оны гөрүп, Мен ер йүзүниң әхли җанлы-җандарлары билен эден бакы әхтими ятларын».</verse>
				<verse number="17">Худай Нуха: «Ер йүзүндәки әхли җанлы-җандарлар билен Мениң баглашан әхтимиң нышаны, ине, шудур» дийди.</verse>
				<verse number="18">Сам, Хам, Яфес Нухуң гәмиден чыкан огулларыды. (Хам Кенганың атасыды.)</verse>
				<verse number="19">Нухуң үч оглы шуларды. Тутуш ер йүзүниң ынсанлары шулардан яйрады.</verse>
				<verse number="20">Нухуң өзи дайханды. Ол илки билен үзүм агачларыны отуртды.</verse>
				<verse number="21">Ол шерап ичип, ондан серхош болуп, өз чадырының ортарасында ялаңач ятырды.</verse>
				<verse number="22">Кенганың какасы Хам өз какасының ялаңачдыгыны гөрүп, муны бейлеки ики доганына хабар берди.</verse>
				<verse number="23">Сам билен Яфес гейим алып, оны омузларына атдылар ве еңселейин йөрәп барып, какаларыны гейиндирдилер. Олар йүзлерини башга тарапа өврүп, какаларының ялаңачлыгыны гөрмедилер.</verse>
				<verse number="24">Нух серхошлыгындан ачылансоң, көрпе оглуның өзүне нәме эдендигине гөз етирип шейле дийди:</verse>
				<verse number="25">«Кенгана нәлет сиңсин, ол доганларының элинде, гулларың гулы болсун.</verse>
				<verse number="26">Самың Худайы Реббе алкыш болсун! Кенган Сама гул болсун.</verse>
				<verse number="27">Худай Яфеси өрңетсин, Яфесиң несиллери Самларың чадырларында яшасын, Кенган Яфесе гул болсун».</verse>
				<verse number="28">Нух силден соң ене үч йүз элли йыл яшады.</verse>
				<verse number="29">Ол җеми докуз йүз элли яшап дүнйәден өтди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">Нухуң огуллары Самың, Хамың хем-де Яфесиң несиллери шулардыр. Силден соң олардан шу чагалар догулды.</verse>
				<verse number="2">Яфесиң несиллери: Гомер, Магок, Мадай, Яван, Тубал, Мешек ве Тирас.</verse>
				<verse number="3">Гомериң несиллери: Ашкеназ, Рипат ве Тогарма.</verse>
				<verse number="4">Яваның несиллери: Элиша, Таршыш, Китим ве Доданым.</verse>
				<verse number="5">Булардан деңиз якасында яшаян миллетлер яйрады. Ине, Яфесиң несиллери шуларды. Оларың херси өз миллетлерине гөрә, өз юртларында месген тутуп, хер тирәниң өзүне махсус болан дили барды.</verse>
				<verse number="6">Хамың несиллери: Куш, Мүсүр, Пут ве Кенган.</verse>
				<verse number="7">Кушуң несиллери: Себа, Хавыла, Сабта, Рагама ве Сабтека. Рагаманың несиллери: Шеба ве Дедан.</verse>
				<verse number="8">Кушдан ене Нимрот догулды; ол ер йүзүнде илкинҗи эдермен уршуҗыды.</verse>
				<verse number="9">Нимрот Реббиң хузурында батыр авчы болуп етишди. Шол себәпден хем ил арасында: «Реббиң хузурындакы Нимрот ялы батыр авчы» дийилйәр.</verse>
				<verse number="10">Башда Нимродың шалыгы Шингар юрдундакы Бабыл, Эрек, Акат хем Калне галаларының дөрдүсини өз ичине алярды.</verse>
				<verse number="11">Нимрот ол юртдан Ашура чыкып, Ниневәни, Рехоботири, Каланы хем-де Ниневе билен бейик гала болан Каланың аралыгындакы Ресени бина этди.</verse>
				<verse number="12"></verse>
				<verse number="13">Мүсүр лутларың, анамларың, лехабларың, наптухларың, патрусларың, каслухларың ве капторларың атасыды; каслухлардан хем пилиштлилер гелип чыкды.</verse>
				<verse number="14"></verse>
				<verse number="15">Кенгандан онуң новбахар оглы Сидон, соңра Хет догулды. Кенган ябусларың, аморларың, гиргашларың, хивилериң, аркларың, синлериң, арватларың, семарларың ве хаматларың хем атасыды. Соңра Кенган тирелери думлы-душа яйрадылар.</verse>
				<verse number="16"></verse>
				<verse number="17"></verse>
				<verse number="18"></verse>
				<verse number="19">Оларың арачәги Сидондан Герара хем-де Газа ченли, Газадан Содома, Гомора, Адма, Себойыма ве Лаша ченли барып етди.</verse>
				<verse number="20">Ине, Хамың несиллери шуларды. Оларың херси өз миллетлерине гөрә, өз топракларында месген тутуп, хер тирәниң өзүне махсус болан дили барды.</verse>
				<verse number="21">Яфесиң агасы Самдан-да энчеме огул дүнйә инди. Ол еврейлериң атасыды.</verse>
				<verse number="22">Эйлам, Ашур, Арпакшат, Лут ве Арам Самың несиллеридир.</verse>
				<verse number="23">Ус, Хул, Гетер ве Маш Арамың несиллеридир.</verse>
				<verse number="24">Арпакшатдан Шела, Шеладан Эбер догулды.</verse>
				<verse number="25">Эберден ики огул дүнйә инди, оларың бириниң ады Пелекди, онуң дөврүнде дүнйәдәки халк бөлүнипди; онуң доганының ады Ёктанды.</verse>
				<verse number="26">Ёктандан Алмодат, Шелеп, Хасармавет, Ера,</verse>
				<verse number="27">Хадорам, Узал, Дикла,</verse>
				<verse number="28">Обал, Абымайыл, Шеба,</verse>
				<verse number="29">Опыр, Хавыла ве Ёбап догулды. Буларың хеммеси Ёктаның несиллеридир.</verse>
				<verse number="30">Олар Меша билен Сепар аралыгындакы гүндогар дагларда месген тутдулар.</verse>
				<verse number="31">Ине, Самың несиллери шуларды. Оларың херси өз миллетлерине гөрә өз топракларында месген тутуп, хер тирәниң өзүне махсус болан дили барды.</verse>
				<verse number="32">Нухуң огулларындан миллетлери боюнча эмеле гелен тирелер шулардыр. Силден соң олардан энчеме миллетлер дөрәп, олар тутуш ер йүзүне яйрадылар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">Тутуш ер йүзүнде бир дил, бирмеңзеш сөзлер барды.</verse>
				<verse number="2">Адамлар гүндогардан гөчүп баряркалар, Шингар юрдунда бир дүзлүгиң үстүнден гелип, шол ерде месген тутдулар.</verse>
				<verse number="3">Олар бири-бирлерине: «Гелиң, керпич ясап, оны говы биширелиң» дийишдилер. Олар гурлушык үчин дашың ерине керпич, палчыгың ерине болса шепбик уландылар.</verse>
				<verse number="4">Соңра олар: «Ер йүзүне дагаман, өзүмизден бир ат галдырарымыз ялы, гелиң, бир гала ве депеси гөге етип дуран минара гуралың» дийишдилер.</verse>
				<verse number="5">Реб ынсанларың гурян галасыны хем-де минарасыны гөрмек үчин ашак инди.</verse>
				<verse number="6">Реб: «Гөрсене, олар бир халк, оларың диллери-де бир. Бу оларың ниетиниң башлангыҗыдыр; олар инди өз гөвүнлерине гелен затларыны этмекден сакланмазлар.</verse>
				<verse number="7">Гелиң, ашак инелиң-де, бири-бириниң гепине дүшүнмез ялы, оларың дилини гарышдыралың» дийди.</verse>
				<verse number="8">Шейдип, Реб ынсанлары бүтин ер йүзүне даргатды; олар гала гурмаларыны бес этдилер.</verse>
				<verse number="9">Шоңа гөрә-де, шол гала Бабыл дийип ат дакылды, чүнки Реб шол ерде әхли ынсанларың дилини гарҗашдырып, олары бүтин ер йүзүне даргадыпды.</verse>
				<verse number="10">Самың несиллери шулардыр. Силден ики йыл соңра, Сам йүз яшындака, ондан Арпакшат догулды.</verse>
				<verse number="11">Арпакшат догландан соң, Сам ене бәш йүз йыл яшады ве ондан энчеме огул-гыз дүнйә инди.</verse>
				<verse number="12">Арпакшат отуз бәш яшындака, ондан Шела догулды.</verse>
				<verse number="13">Арпакшат Шела догландан соң ене дөрт йүз үч йыл яшады ве ондан энчеме огул-гыз дүнйә инди.</verse>
				<verse number="14">Шела отуз яшындака, ондан Эбер догулды.</verse>
				<verse number="15">Шела Эбер догландан соң ене дөрт йүз үч йыл яшады ве ондан энчеме огул-гыз дүнйә инди.</verse>
				<verse number="16">Эбер отуз дөрт яшындака, ондан Пелек догулды.</verse>
				<verse number="17">Пелек догландан соң Эбер ене дөрт йүз отуз йыл яшады ве ондан энчеме огул-гыз дүнйә инди.</verse>
				<verse number="18">Пелек отуз яшындака, ондан Регув догулды.</verse>
				<verse number="19">Регув догландан соң Пелек ене ики йүз докуз йыл яшады ве ондан энчеме огул-гыз дүнйә инди.</verse>
				<verse number="20">Регув отуз ики яшындака, ондан Серук догулды.</verse>
				<verse number="21">Серук догландан соң Регув ене ики йүз еди йыл яшады ве ондан энчеме огул-гыз дүнйә инди.</verse>
				<verse number="22">Серук отуз яшындака, ондан Нахор догулды.</verse>
				<verse number="23">Нахор догландан соң Серук ене ики йүз йыл яшады ве ондан энчеме огул-гыз дүнйә инди.</verse>
				<verse number="24">Нахор йигрими докуз яшындака, ондан Тера догулды.</verse>
				<verse number="25">Тера догландан соң Нахор ене йүз он докуз йыл яшады ве ондан энчеме огул-гыз дүнйә инди.</verse>
				<verse number="26">Тера етмиш яшындака, ондан Ыбрам, Нахор хем-де Харан догулды.</verse>
				<verse number="27">Тераның несиллери шулардыр. Терадан Ыбрам, Нахор ве Харан догулды. Харандан Лут догулды.</verse>
				<verse number="28">Харан өз догдук меканында, бабыллыларың Ур галасында какасы Тера дирикә арадан чыкды.</verse>
				<verse number="29">Ыбрам билен Нахор өйлендилер; Ыбрамың аялының ады Серай, Нахорыңкы болса Милкады. Милка Хараның гызыды. Харан Исканың хем какасыды.</verse>
				<verse number="30">Серай өнелгесизди; онуң чагасы ёкды.</verse>
				<verse number="31">Тера оглы Ыбрамы, агтыгы Хараның оглы Луты, гелни болан Ыбрамың аялы Серайы өз янына алып, Кенган топрагына гитмек үчин бабыллыларың Ур галасындан чыкып гайтды. Олар Харана гелип, шол ерде месген тутдулар.</verse>
				<verse number="32">Тера ики йүз бәш яшында Харанда арадан чыкды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">Реб Ыбрама шейле дийди: «Өз юрдуңы, ковумдашларыңы ве атаңың хоҗалыгыны ташла-да, Мениң саңа гөркезҗек үлкәме гит.</verse>
				<verse number="2">Сенден бейик миллет ярадып, Мен сени ялкарын, адыңы арша гөтерерин, башгалар сен аркалы ялканарлар бири-бирлерине пата берерлер.</verse>
				<verse number="3">Сени ялканы ялкарын, сени нәлетләни-де нәлетләрин; Ер йүзүндәки әхли миллетлер сен аркалы пата аларлар».</verse>
				<verse number="4">Ыбрам Реббиң айдышы ялы ёла дүшди. Лут хем онуң билен биле гитди. Харандан чыкып гайданда, Ыбрам етмиш бәш яшындады.</verse>
				<verse number="5">Ол аялы Серайы, доганының оглы Луты хем-де Харандакы әхли мал-мүлкүни ве гулларыны алып, Кенган юрдуна тарап ёла дүшди. Олар Кенгана гелдилер.</verse>
				<verse number="6">Ыбрам Кенганың ичи билен Шекемиң голайындакы Моредәки дуб агаҗына ченли гитди. Ол дөвүрлерде кенганлар шол ерде яшаярдылар.</verse>
				<verse number="7">Реб Ыбрама гөрнүп: «Мен шу юрды сениң неслиңе берҗек» дийди. Ыбрам ол ерде өзүне гөрнен Реббе гурбанлык сыпасыны ясады.</verse>
				<verse number="8">Соңра ол ерден Бейтелиң гүндогарындакы даглыга тарап гитди. Ол гүнбатардакы Бейтел ве гүндогардакы Ай галаларының арасында өз чадырыны дикди. Ыбрам ол ерде Реббе гурбанлык сыпасыны ясап, Реббе ыбадат этди.</verse>
				<verse number="9">Соңра ол бир ерден башга ере гөчүп-гонуп, гүнорта тарап ёлуны довам этдирди.</verse>
				<verse number="10">Кенганда газаплы ачлык башланды. Шоңа гөрә, ачлык гутарянча, Ыбрам вагтлайын Мүсүре гитди.</verse>
				<verse number="11">Олар Мүсүре голайланларында, Ыбрам аялы Серая: «Мен сениң җуда овадан аялдыгыңы билйәрин.</verse>
				<verse number="12">Мүсүрлилер сени гөрүп: „Бу онуң аялы“ диерлер; онсоң олар мени өлдүрерлер, сени болса дири галдырарлар.</verse>
				<verse number="13">Оларың сен үчин маңа ягшылык эдерлери ве сениң үстүң билен мениң җанымың халас болары ялы, сен олара: „Мен онуң аял доганы“ дий» дийди.</verse>
				<verse number="14">Ыбрам Мүсүре геленде, мүсүрлилер Серайың җуда овадандыгыны гөрдүлер.</verse>
				<verse number="15">Серайы гөрен фараоның көшк эмелдарлары фараона Серайың гөзеллигини тарыпладылар. Хатын көшге әкидилди.</verse>
				<verse number="16">Серайың хатырасына фараон Ыбрама ягшылык этди. Ол Ыбрама доварлар, өкүзлер, эшеклер, гул-гырнаклар ве дүелер берди.</verse>
				<verse number="17">Реб Ыбрамың аялы Серай себәпли фараон ве онуң көшгүндәки адамлара элхенч кеселлер билен эҗир чекдирди.</verse>
				<verse number="18">Шонда фараон Ыбрамы янына чагырып: «Мени нә гүнлере салдың?! Серайың өз аялыңдыгыны нәме үчин маңа айтмадың?</verse>
				<verse number="19">Нәме үчин сен „Ол мениң аял доганым“ дийдиң? Мен Серайы өзүме аяллыга алдым-а! Ине, сениң аялың, оны ал-да, гүмүңи чек!» дийди.</verse>
				<verse number="20">Фараон Ыбрам барада өз адамларына буйрук берди. Олар Ыбрамы аялыдыр бар эмләги билен Мүсүрден өз ёлуна угратдылар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">Ыбрам аялыны хем әхли эмләгини алып, Мүсүрден чыкып, Негеп чөлүне гитди. Лут хем онуң янындады.</verse>
				<verse number="2">Ыбрам җуда байды. Онуң сүри-сүри овнуклы-ирили маллары, алтын-күмүшлери барды.</verse>
				<verse number="3">Ыбрам Негеп чөлүнден гайтды ве бир ерден башга ере гөчүп-гонуп, Бейтеле етди. Ол Бейтел билен Айың аралыгындакы өңки чадыр дикен ерине барды ве өңки ясан гурбанлык сыпасының янында Реббе ыбадат этди.</verse>
				<verse number="4"></verse>
				<verse number="5">Ыбрам билен биле гелен Лутуң хем овнуклы-ирили маллары ве чадырлары барды.</verse>
				<verse number="6">Маллары җуда көп болансоң, олара өри дарлык этди. Шол себәпли хем олар биле яшап билҗек дәлдилер.</verse>
				<verse number="7">Шейдип, Ыбрамың чопанлары билен Лутуң чопанларының арасында дава-җенҗел турды. Шол дөвүрлерде кенганлар билен перизлер хем Кенган топрагында яшаярдылар.</verse>
				<verse number="8">Шонда Ыбрам Лута: «Өз арамызда-да, чопанларымызың арасында-да дава-җенҗел болмасын. Биз гарындашдырыс.</verse>
				<verse number="9">Ине, тутуш юрт сениң өңүңде яйылып ятыр. Биз айрылышалы. Сен сага гитсең, мен сола гидерин, сен сола гитсең, мен сага гидерин» дийди.</verse>
				<verse number="10">Лут даш-төверегине гөз айлап, Иордан дересиниң Согара ченли эдил Реббиң багы, Мүсүр топрагы ялы, бу ериң бол сувдан ганандыгыны гөрди. Бу Реббиң Содомы ве Гомораны вейран этмезинден өңди.</verse>
				<verse number="11">Лут өзүне Иордан дересини сайлап алып, гүндогара тарап ёла рована болды. Шейдип, олар айрылышдылар.</verse>
				<verse number="12">Ыбрам Кенганда, Лут болса Иордан дересиндәки галаларда дүшледилер. Лут чадырыны Содомың четинде дикди.</verse>
				<verse number="13">Содомың халкы пис ишлери билен Реббе гаршы улы гүнә этдилер.</verse>
				<verse number="14">Лут айрылып гиденден соң, Реб Ыбрама шейле дийди: «Хәзирки отуран ериңден демиргазыга ве гүнорта, гүндогара ве гүнбатара гөзүңи айла.</verse>
				<verse number="15">Гөрйән тутуш юрдуңы Мен саңа хем-де сениң неслиңе эбедилик берҗекдирин.</verse>
				<verse number="16">Сениң неслиңи эдил ериң чәгелери кимин сан-саҗаксыз эдерин. Эгер ериң чәгелери саналып билинйән болса, онда сениң неслиң-де саналып билнер.</verse>
				<verse number="17">Бар, өзүңе берилҗек топрага бойдан-баша айланып чык. Мен оны саңа берҗек».</verse>
				<verse number="18">Шейдип, Ыбрам гөчүп, Хеброның голайындакы Мамрәниң дуб токайҗыгына гелди ве шол ерде дүшләп, Реббе гурбанлык сыпасыны ясады.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="14">
				<verse number="1">Омрапел Шингарың, Арёк Эласарың, Кедорлагомер Эйламың, Тидал болса Гойимиң патышасыды.</verse>
				<verse number="2">Булар Содом шасы Бераның, Гомора шасы Биршаның, Адма шасы Шинабың, Себойым шасы Шемебериң ве Согар дийип атландырылян Бала шасының гаршысына урша башладылар.</verse>
				<verse number="3">Олар Сиддим дересинде, ягны Өли деңизде өз гүйчлерини бирлешдирдилер.</verse>
				<verse number="4">Бу шалар он ики йыллап, Кедорлагомере гуллук этдилер, он үчүнҗи йыл болса оңа гаршы баш гөтердилер.</verse>
				<verse number="5">Он дөрдүнҗи йылда Кедорлагомер ве онуң билен бирлешен шалар, Аштероткарнайымда рапалары, Хамда зузылары, Шавекирятайымда эймимлери ве чөл этегиндәки Эйлпарана ченли узалып гидйән Сегир дагларында хорылары дерби-дагын этдилер.</verse>
				<verse number="6"></verse>
				<verse number="7">Олар Сегир дагларындан ызларына өврүлип, Эйнмишпат (ягны Кадеш) галасына гелдилер ве амалеклериң тутуш топрагыны басып алып, Хасесон Тамарда яшаян аморлары-да еңлише сезевар этдилер.</verse>
				<verse number="8">Онсоң Содом, Гомора, Адма, Себойым ве Бала, ягны Согар шалары сөвеш мейданына чыкдылар ве бәш ша болуп, Сиддим дересинде дөрт шаның: Эйлам шасы Кедорлагомериң, Гойим шасы Тидалың, Шингар шасы Омрапелиң, Эласар шасы Арёгың гаршысына сөвеше гирдилер.</verse>
				<verse number="9"></verse>
				<verse number="10">Сиддим дереси ичи шепбикли чукурлардан долуды. Содом билен Гомора шалары гачып баряркалар, оларың адамларындан кәбирлери шол чукурлара йыкылдылар, бейлекилери болса даглара гачдылар.</verse>
				<verse number="11">Дөрт ша болса Содомы ве Гомораны талап, олҗа алан әхли мал-мүлкүдир азыкларыны алып гитдилер.</verse>
				<verse number="12">Олар Ыбрамың доганының оглы Луты-да әхли мал-мүлки билен биле әкитдилер. Ол хем Содомда яшаярды.</verse>
				<verse number="13">Гачып гутуланлардан бири гелип, болан ваканы Ыбрам еврее хабар берди. Шол вагтлар Ыбрам Эшкол билен Анериң доганы амор Мамрәниң дуб токайҗыгының гапдалында яшаярды. Олар Ыбрамың аркадашларыды.</verse>
				<verse number="14">Өз доганының оглы Лутуң есир дүшендигини эшидип, хоҗалыгында доглуп, сөвеше түргенлешдирилен үч йүз он секиз саны эсгериң өңүне дүшүп, Ыбрам Дана ченли шол дөрт шаның ызындан ковды.</verse>
				<verse number="15">Ыбрам эсгерлерини топарлара бөлүп, гиҗе шаларың үстүне чозуп, олары дерби-дагын этди. Соңра Ыбрам олары ене Дамаскдан демиргазыкда ерлешен Хобаха ченли ковды.</verse>
				<verse number="16">Ыбрам олҗа алан әхли мал-мүлкүни, доганының оглы Луты, онуң әхли эмләгини, аяллары хем халкы ызына гайтарып гетирди.</verse>
				<verse number="17">Ыбрам Кедорлагомери ве онуң янындакы шалары дерби-дагын эдип геленден соң, Содом шасы оны гаршыламак үчин Шаве дересине, ягны ша җүлгесине гитди.</verse>
				<verse number="18">Бейик Худайың руханысы болан Салим шасы Мәликсадык Ыбрама чөрек билен шерап гетирди.</verse>
				<verse number="19">Ол Ыбрама пата берип: «Ери-гөги ярадан Бейик Худай Ыбрамы ялкасын!</verse>
				<verse number="20">Душманларыны онуң элине берен Бейик Худая алкыш болсун!» дийди. Ыбрам әхли задың ондан бирини Мәликсадыга берди.</verse>
				<verse number="21">Онсоң Содом шасы Ыбрама: «Мениң адамларымы ызына бер, әхли мал-мүлки болса өзүң ал» дийди.</verse>
				<verse number="22">Ыбрам Содом шасына шейле дийди: «„Ыбрамы мен гурпландырдым“ диймезиң ялы, саңа дегишли затларың хич бирини, хатда бир гушаҗыгы я-да сапаҗыгы хем алмаҗакдыгыма Ери-гөги ярадан Бейик Худайың – Реббиң адындан ант ичйәрин.</verse>
				<verse number="23"></verse>
				<verse number="24">Йөне йигитлериң иен иймитлери муңа дегишли дәлдир. Шейле хем мениң билен гиден Анер, Эшкол ве Мамре хем өз пайларыны алсынлар».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="15">
				<verse number="1">Шу вакалардан соң Ыбрама гөрнүш аркалы Реббиң сөзи аян болды. Реб оңа шу сөзлери айтды: «Ыбрам, горкма! Мен сениң галканыңдырын, сениң сылагың җуда улы болар».</verse>
				<verse number="2">Ыбрам: «Эй, Хөкмүрован Реб, Сен маңа нәме берҗек? Мениң хениз-де перзендим ёк. Хоҗалыгым дамасклы Элигезере мирас галар.</verse>
				<verse number="3">Сен маңа перзент бермәнсоң, хоҗалыгымдакы гулум маңа мирасдар болар» дийди.</verse>
				<verse number="4">Ыбрама Реббиң шу сөзи аян болды: «Ол сениң мирасдарың болмаз, өз билиңден өнҗек сениң мирасдарың болар».</verse>
				<verse number="5">Соңра Реб Ыбрамы дашары чыкарып: «Асмана серет. Сен шол гөрүнйән йылдызлары санап билсең санай. Сениң шонча-да неслиң болар» дийди.</verse>
				<verse number="6">Ыбрам Реббе иман этди ве Реб оны догры хасаплады.</verse>
				<verse number="7">Реб Ыбрама: «Шу юрда эе болмагың үчин, сени бабыллыларың Ур галасындан чыкаран Реб Мендирин» дийди.</verse>
				<verse number="8">Ыбрам: «Эй, Хөкмүрован Реб! Өзүмиң шу топрагың эеси болҗакдыгымы мен нәдип билерин?» дийди.</verse>
				<verse number="9">Реб оңа: «Маңа үчяшар гөле, үчяшар гечи, үчяшар гоч, гумры хем-де яш кепдери гетир» дийди.</verse>
				<verse number="10">Ыбрам гетирип, оларың херсини ики бөлеге бөлди ве хер бөлеги бейлеки бөлегиниң гаршысында гойды. Йөне ол гушлары бөлмеди.</verse>
				<verse number="11">Ыбрам ләшлериң үстүнде айланышян чайкеллери ковды.</verse>
				<verse number="12">Гүн яшып барярка, Ыбрамы агыр укы басмарлады; онуң үстүне элхенч горкы ховпы абанды.</verse>
				<verse number="13">Реб Ыбрама шейле дийди: «Сен шуны билип гойгун: сениң неслиң ят топракда гелмишек хем гул болуп яшар ве шол ериң халкы олары дөрт йүз йыллап эзер.</verse>
				<verse number="14">Эмма Мен сениң неслиңи гул эден миллетиң җезасыны берерин. Шондан соң олар уммасыз мал-мүлки билен ол ерден чыкарлар.</verse>
				<verse number="15">Сен болса узак яшарсың, асудалыкда өлүп, ата-бабаларыңа говшарсың.</verse>
				<verse number="16">Неслиңиң дөрдүнҗи аркасы бу ере доланып гелер, чүнки аморларың гүнәси хениз җеза алмак дереҗесине етенок».</verse>
				<verse number="17">Гүн яшып, гараңкы дүшенде, түссели оҗак хем-де ялынлы чыра гөрнүп, булар хайван бөлеклериниң арасындан гечипмиш.</verse>
				<verse number="18">«Мүсүр дерясындан тә бейик Евфрат дерясына ченли узалып гидйән шу юрды: кейнлериң, кенизлериң, кадмонларың, хетлериң, перизлериң, рапаларың, аморларың, кенганларың, гиргашларың ве ябусларың яшаян юрдуны Мен сениң неслиңе берйәндирин» дийип, хут шол гүн Реб Ыбрам билен әхт эдишди.</verse>
				<verse number="19"></verse>
				<verse number="20"></verse>
				<verse number="21"></verse>
			</chapter>
			<chapter number="16">
				<verse number="1">Ыбрамың аялы Серай оңа чага догруп бермеди. Серайың Хаҗар атлы мүсүрли бир гырнагы барды.</verse>
				<verse number="2">Бир гүн Серай Ыбрама: «Серед-ә, Реб мени чага догурмакдан саклады. Сен мениң гырнагым билен ят. Белки, ол маңа чага догруп берер» дийди. Ыбрам Серайың сөзүне гулак асды.</verse>
				<verse number="3">Шейдип, Серай мүсүрли гырнагы Хаҗары өз адамсы Ыбрама аяллыга берди. (Бу вака болуп геченде, Ыбрам Кенганда он йыл яшапды.)</verse>
				<verse number="4">Ыбрам Хаҗар билен ятды ве Хаҗар гөврели болды. Хаҗар өзүниң гөврелидигини биленден соң, өз бикесине йигренч билен серетди.</verse>
				<verse number="5">Серай Ыбрама: «Мениң мертебәмиң песелмегине сен себәп болдуң! Өз гырнагымы сениң гойнуңа берен мендирин. Ол өзүниң гөврелидигини билени бәри маңа йигренч билен середйәр. Икимизден хайсымызың мамладыгымызы, гой, Реб чөзсүн» дийди.</verse>
				<verse number="6">Ыбрам Серая: «Гырнагың өз элиңде. Сен оңа ислән задыңы эт» дийди. Шунлукда, Серай Хаҗара җуда ёвуз дарашып уграды. Хаҗар ондан гачып гитди.</verse>
				<verse number="7">Реббиң перишдеси Хаҗары чөл ичиндәки, Шур ёлундакы сув гөзбашындан тапды. Ол ондан: «Эй, Серайың гырнагы Хаҗар, ниреден гелип, нирә барярсың?» дийип сорады. Хаҗар: «Бикәм Серайдан гачып барярын» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="8"></verse>
				<verse number="9">Реббиң перишдеси Хаҗара: «Бикәң янына долан-да, оңа табын бол» дийди.</verse>
				<verse number="10">Реббиң перишдеси сөзүни довам эдип, Хаҗара: «Сениң неслиңи шейле бир көпелдерин велин, хатда олары санап-да болмаз.</verse>
				<verse number="11">Сен хәзир гөврели; сениң бир оглуң болар. Сен онуң адына Ысмайыл дакарсың, чүнки Реб сениң ахы-налаңы эшитди.</verse>
				<verse number="12">Ол гулан ялы бир адам болар. Ол хер кесе, хер кес хем оңа гаршы болар. Ол өз доганларының хич бири билен оңушмаз».</verse>
				<verse number="13">«Мен, хакыкатдан-да, өзүме үнс берйән Худайы гөрдүм» дийип, Хаҗар өзи билен геплешен Ребби «Гөрйән Худай» дийип атландырды.</verse>
				<verse number="14">Шоңа гөрә-де Кадеш билен Бередиң арасындакы ол гуйы «Беер-лахайрой» дийип атландырыландыр.</verse>
				<verse number="15">Хаҗар Ыбрама бир огул догруп берди. Ыбрам оглуның адына Ысмайыл дакды.</verse>
				<verse number="16">Хаҗар Ысмайылы догранда, Ыбрам сегсен алты яшындады.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="17">
				<verse number="1">Ыбрам тогсан докуз яшындака, Реб оңа гөрнүп, шейле дийди: «Мен Гудратыгүйчли Худайдырын. Сен Мениң назарымда гез ве таква бол.</verse>
				<verse number="2">Мен сениң билен әхт эдерин ве саңа җуда көп несил берерин».</verse>
				<verse number="3">Шол вагт Ыбрам Онуң өңүнде йүзин дүшди. Худай оңа шейле дийди: «Сениң билен эдйән әхтим, ине, шудур: сен көп миллетлериң атасы боларсың;</verse>
				<verse number="4"></verse>
				<verse number="5">индиден бейләк сениң адың Ыбрам дәл-де, Ыбрайым болар, чүнки Мен сени көп миллетлериң атасы эдйәрин.</verse>
				<verse number="6">Мен сени җуда өрңедерин. Сенден миллетлер хем шалар дөрәр.</verse>
				<verse number="7">Мен сениң билен ве сениң неслиң билен несилден-несле довам этҗек эбедилик әхт баглашарын. Мен сениң хем-де сениң неслиңиң Худайы боларын.</verse>
				<verse number="8">Хәзирки гелмишек болуп яшап йөрен ериң болан Кенган юрдуны тутушлыгына Мен саңа хем-де неслиңе эбедилик мүлк эдип берерин. Мен оларың Худайы боларын».</verse>
				<verse number="9">Худай сөзүни довам эдип, Ыбрайыма шейле дийди: «Сен ве сениң неслиң несилден-несле Мениң әхтими берҗай этмелисиңиз.</verse>
				<verse number="10">Сиз Мениң сен ве сениң гелҗекки неслиң билен эдйән әхтимиң шертлерини берҗай этмелисиңиз. Араңыздакы эркеклериңизиң әхлисини сүннетлемелисиңиз.</verse>
				<verse number="11">Уҗыдыңызың пүрчүгини кесдирип, сүннетлениң. Сүннет сиз билен Мениң арамдакы әхтиң нышаны болар.</verse>
				<verse number="12">Мундан бейләк өз неслиңизден, шейле хем өзүңизден болман, кесекилерден сатын алан гулларыңыздан доглан эркек чагаларың хеммеси секиз гүнлүккә сүннетленмелидир.</verse>
				<verse number="13">Сениң өз хоҗалыгыңда доглан гулларың-да, сатын алан гулларың-да сүннетленмелидир. Шейле этмек билен, сизиң тениңиз Мениң сиз билен эден әхтимиң бакыдыгыны гөркезер.</verse>
				<verse number="14">Уҗыдының пүрчүгини кесдирип, сүннетленмедик эркек әхти бозан адам хөкмүнде өз халкының арасындан чыкарылсын».</verse>
				<verse number="15">Худай Ыбрайыма: «Инди аялыңың адыны Серай дийип тутма. Мундан бейләк онуң ады Сара болар.</verse>
				<verse number="16">Мен Сараны ялкарын; ондан саңа бир огул хем берерин. Мен Сараны ялкарын; ол энчеме миллетлериң энеси болар. Онуң неслинден шалар дөрәр» дийди.</verse>
				<verse number="17">Ыбрайым Онуң өңүнде йүзин дүшди; соңра ол гүлүп, ичинден: «Йүз яшындакы адамданам, хей, чага доглармы?! Тогсан яшындакы Сара-да бир чага догруп билерми?!» дийди.</verse>
				<verse number="18">Соңра Ыбрайым ене Худая: «Ысмайылы мирасдарым хөкмүнде кабул этседиң!» дийди.</verse>
				<verse number="19">Худай шейле дийди: «Ёк! Хут өз аялың Сара саңа бир огул догруп берер. Сен онуң адына Ысхак дакарсың. Мен онуң өзи ве тутуш несли билен эбедилик әхт баглашарын.</verse>
				<verse number="20">Мен сениң Ысмайыл хакда айданыңы-да эшитдим. Мен Ысмайылы ялкап, өрңедип, оны җуда көпелдерин. Ондан он ики саны тиребашы дөрәр. Мен Ысмайылдан улы миллет дөредерин.</verse>
				<verse number="21">Эмма Мен Өз әхтими гелҗек йылың хут шу пурсадында Сарадан догулҗак Ысхак билен баглашарын».</verse>
				<verse number="22">Худай Ыбрайым билен эден гүррүңини тамамлап ёкары гөтерилди.</verse>
				<verse number="23">Ыбрайым Худайың өзүне буйрушы ялы, хоҗалыгындакы эркеклериң хеммесини, оглы Ысмайылы, өз хоҗалыгында доглан гуллары ве сатын алан гулларыны хут шол гүнүң өзүнде сүннетледи.</verse>
				<verse number="24">Ыбрайым тогсан докуз яшында сүннетленди.</verse>
				<verse number="25">Онуң оглы Ысмайыл он үч яшында сүннетленди. Ыбрайым билен онуң оглы Ысмайыл бир гүнде сүннетленди.</verse>
				<verse number="26"></verse>
				<verse number="27">Ыбрайымың хоҗалыгындакы эркеклериң әхлиси, онуң хоҗалыгында доглан гуллары-да, кесекилерден сатын алан гуллары-да онуң билен биле сүннетлендилер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="18">
				<verse number="1">Бир гүн Гүнүң җокрама ыссы вагтында Ыбрайым Мамрәниң дуб токайҗыгының янындакы чадырының агзында отырка, оңа Реб гөрүнди.</verse>
				<verse number="2">Ыбрайым төверегине середип, аңырракда үч кишиниң дурандыгыны гөрди. Ыбрайым олары гөрен бадына, гаршыламак үчин чадырының агзындан олара тарап ылгады. Ол ики бүкүлип, олара тагзым этди.</verse>
				<verse number="3">Ыбрайым шейле дийди: «Эй, җенабым, эгер мен сизиң гөвнүңизден туран болсам, онда өз гулуңызың душундан совлуп гечмәң.</verse>
				<verse number="4">Мен сизе аягыңызы ювар ялы сув гетирдейин. Шу агаҗың ашагында дем-дынҗыңызы алайың.</verse>
				<verse number="5">Сизе гүйч-кувват берер ялы бир бөлек нан гетирейин, чүнки ёлуңыз бендәңизиң үстүнден дүшди ахырын! Соңра ёлуңызы довам этдирерсиңиз». Олар: «Айдышың ялы эдәй» дийдилер.</verse>
				<verse number="6">Ыбрайым ховлукмач чадыра, Сараның янына гелди-де, оңа: «Деррев үч керсен оңат ундан хамыр югур-да, нан яп» дийди.</verse>
				<verse number="7">Соңра Ыбрайым малларына тарап ылгады-да, сүрүден яш хем семиз бир гөләни сайлап, оны хызматкәр йигиде берди. Онсоң хызматкәр дессине нахар тайярламага гиришди.</verse>
				<verse number="8">Ыбрайым гатык, сүйт хем биширилен гөләниң этини гетирип, адамларың өңүнде гойды. Мыхманлар нахарландылар. Ыбрайымың өзи болса оларың янында агаҗың ашагында дурды.</verse>
				<verse number="9">Адамлар Ыбрайымдан: «Аялың Сара ниреде?» дийип сорадылар. Ыбрайым: «Сара ол тайда, чадырда» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="10">Оларың бири: «Индики йыл шу вагтлар мен сениң яныңа ене доланып гелерин ве оңа ченли аялың Сарадан бир огул болар» дийди. Сара онуң аркасындакы чадырың агзында буларың гүррүңини диңләп дурды.</verse>
				<verse number="11">Ыбрайым билен Сараның икисиниң-де яшлары бирчене барыпды; олар өрән гаррапдылар. Сарада айбашы гелмеси кесилипди.</verse>
				<verse number="12">Шоңа гөрә Сара ичинден гүлүп: «Мен-де, адамым-да гарры; шу яшдан соң мен бейле шатлыга эе болуп билеринми?!» дийди.</verse>
				<verse number="13">Шонда Реб Ыбрайымдан: «Нәме үчин Сара „Шу яшдан соң мен, хей, чага догруп билеринми?!“ дийип гүлди?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="14">«Реббиң башармаҗак зады бармы?! Белленен вагтда, индики йыл шу вагтлар яныңа доланып геленимде, Сараның бир оглы болар» дийди.</verse>
				<verse number="15">«Мен гүлмедим» дийип, Сара горкусына боюн алмады. Реб: «Ёк, сен гүлдүң» дийди.</verse>
				<verse number="16">Адамлар туруп, Содома тарап ёла дүшдүлер. Ыбрайым хем олары угратмак үчин олар билен биле гитди.</verse>
				<verse number="17">Реб шейле дийди: «Этҗек болян ишими Ыбрайымдан гизләйинми?!</verse>
				<verse number="18">Ыбрайымдан бейик хем гүйчли бир миллет дөрәр. Ер йүзүниң әхли миллетлери Ыбрайымдан пата аларлар.</verse>
				<verse number="19">Догручыллык хем адалатлылык билен Реббиң ёлундан йөремеклиги огулларына ве несиллерине табшырсын дийип, Мен Ыбрайымы сайладым. Эгер олар Мениң айданларымы берҗай этселер, онда Мен Ыбрайыма берен вадаларымың хеммесини ерине етирерин».</verse>
				<verse number="20">Соңра Реб Ыбрайыма: «Халкың Содом билен Гомораның гаршысына эдйән ахы-наласыны эшитдим; оларың гүнәлери җуда агырдыр.</verse>
				<verse number="21">Мен ашак дүшүп гөрейин. Оларың этмиши, хакыкатдан-да, Маңа етиши ялы эрбетмикә? Мен аныклайын» дийди.</verse>
				<verse number="22">Шейдип, адамлар ол ерден гайдып, Содома тарап ёла дүшдүлер. Ыбрайым болса Реббиң хузурында дурды.</verse>
				<verse number="23">Ол Реббе голайлашып, Оңа шейле дийди: «Сен бейтсең, гүнәлиниң одуна бигүнә-де янмазмы?!</verse>
				<verse number="24">Айдалы, галада элли саны бигүнә бар. Шол элли саны бигүнә адамың хакы үчин оңа хайпың гелмезми? Сен шонда-да галаны вейран эдермиң?</verse>
				<verse number="25">Гүнәли билен бигүнәниң арасына парх гойман, бигүнәни гүнәлилер билен биле өлдүрмәвери! Бейле иш этмеклик Сенден дашда болсун! Бүтин Ер йүзүниң Казысы – Сен адалатлы херекет этмели ахырын!»</verse>
				<verse number="26">Реб: «Эгер-де Содом галасындан элли саны бигүнә адам тапсам, онда Мен оларың хатырасына тутуш галаны дири галдырарын» дийди.</verse>
				<verse number="27">Ыбрайым оңа шейле йүзленди: «Сениң өңүңде тоздур күл кимин болсам-да, мен Сен Таңрым билен геплешмәге йүрек эдйән.</verse>
				<verse number="28">Эгер галадакы бигүнәлериң саны кырк бәш болайса, шонда нәдерсиң? Бәш адамың кемтерлик эдйәндиги үчин Сен тутуш галаны вейран эдермиң?» Ол Ыбрайыма: «Эгер-де Мен ол ерден кырк бәш саны бигүнәни тапсам, онда оны вейран этмерин» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="29">Ыбрайым Ондан ене-де: «Айдалы, галадан диңе кырк санысы тапыляр, онда нәме?» Ол: «Эгер Мен ол ерден кырк саны бигүнә тапсам, онда оны вейран этмерин» дийди.</verse>
				<verse number="30">Онсоң Ыбрайым Таңра йүзленип: «Эй, Таңрым, геплесем маңа гахарың гелмесин. Айдалы, галадан отуз санысы тапыляр, онда нәме?» дийди. Реб: «Эгер ол ерден отуз саны бигүнә тапсам, онда Мен оны вейран этмерин» дийди.</verse>
				<verse number="31">Ыбрайым ене-де йүзленип: «Мен Сен Таңрым билен геплешмәге йүрек эдйән. Айдалы, галада йигрими саны бигүнә бар» дийди. Таңры: «Йигрими саны бигүнәниң хатырасы үчин Мен галаны вейран этмерин» дийди.</verse>
				<verse number="32">Ыбрайым: «Эй, Таңрым, маңа гахарың гелмесин! Мен иң соңкы гезек Саңа йүз тутярын. Айдалы, галада бары-ёгы он саны бигүнә бар» дийди. Таңры: «Он бигүнәниң хатырасы үчин Мен оны вейран этмерин» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="33">Реб Ыбрайым билен гүррүңини тамамландан соң, онуң янындан гитди. Ыбрайым болса өйүне доланып гелди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="19">
				<verse number="1">Агшамара хәлки ики перишде Содом галасына гелди. Лут галаның дервезесинде отырды. Ол перишделериң гелйәнини гөрүп, еринден туруп, оларың өңлеринден чыкып, олара ики бүкүлип тагзым этди.</verse>
				<verse number="2">Лут: «Эй, җенаплар, аягыңызы ювуң-да, бу гиҗе өйүме мыхман болуң. Эртир ир билен туруп, ёлуңызы довам этдирерсиңиз!» дийди. Олар: «Ёк, биз гиҗәни мейданчада гечирерис» дийдилер.</verse>
				<verse number="3">Лут йүрегинден сыздырып ялбарансоң, олар онуң өйүне совулдылар. Ол перишделери хеззетләп, олара петир биширип берди. Олар нахарландылар.</verse>
				<verse number="4">Олар ятмаздан өң, Содомың яшу-гарры әхли эркек адамлары Лутуң өйүниң дашыны габадылар.</verse>
				<verse number="5">Олар Лута: «Шу гиҗе өйүңе гелен адамлар ниреде? Олары бизиң янымыза чыкар, биз олар билен ятҗак» дийип гыгырышдылар.</verse>
				<verse number="6">Лут дашары чыкып, гапыны дашындан япды ве йыгнанан адамлара: «Эй, доганлар, габахатлыкдан эл чекиң.</verse>
				<verse number="7"></verse>
				<verse number="8">Мениң ики саны бой гызым бар. Мен шолары сизиң элиңизе берейин. Сиз олара ислән задыңызы эдәйиң, йөне бу адамлара дегмәң. Олар мениң өйүми пеналап гелдилер» дийди.</verse>
				<verse number="9">Эмма олар Лута: «Айрыл гапыдан» дийдилер. Олар соңра: «Гелмишек халыңа бизе акыл өвретҗек боляңмы? Инди биз сени олардан хем бетер эдерис» дийшип, гапыны дөвмек үчин Лута топулдылар.</verse>
				<verse number="10">Эмма ичердәки адамлар гапыны ачып, Луты ичери салдылар-да, гапыны япдылар.</verse>
				<verse number="11">Олар гапының агзында дуранларың улудан-кичә әхлисиниң гапыны тапып билмезлери ялы гөзлерини көр этдилер.</verse>
				<verse number="12">Адамлар Лута шейле дийдилер: «Сениң бу ерде ене кимиң бар? Огул-гызыңмыдыр, гиевиңмидир, гараз, галадакы өзүңе дегишли адамларың әхлисини ал-да, бу ерден чык.</verse>
				<verse number="13">Биз Содомы вейран этҗекдирис. Реб бу ериң халкына гаршы эдилйән улы ахы-налалары эшидип, бизи Содомы вейран этмәге иберди».</verse>
				<verse number="14">Лут өзүне гиев болҗакларың янына барып олара: «Басым бу ерден чыкың, Реб галаны вейран этҗекдир» дийди. Эмма олар Лут дегишйәндир өйтдүлер.</verse>
				<verse number="15">Даң атандан соң перишделер: «Гала вейран эдиленде хеләк болмазыңыз ялы, аялың билен яныңдакы ики гызыңы хем ал-да, бу ерден чык!» дийип, Луты гыссап башладылар.</verse>
				<verse number="16">Эмма Лут икирҗиңленди. Шол вагт адамлар Лутуң, онуң аялының хем ики гызының элинден тутуп, Реббиң мерхемети билен олары аман-саг галадан алып чыкдылар.</verse>
				<verse number="17">Галадан чыканларындан соң адамларың бири: «Инди гач-да, башыңы гутар. Ызыңа гарама! Дүзлүкде аяк чекме, гөни дага гач, ёгсам гала билен биле хеләк боларсың» дийди.</verse>
				<verse number="18">Йөне Лут оңа шейле дийди: «Ёк, ёк җенабым!</verse>
				<verse number="19">Гулуңыз сениң назарыңда эййәм мерхемет тапды. Сен мени өлүмден халас эдип, маңа ягшылык этдиң. Эмма мен даглара гачып билмерин; мен бетбагтчылыга ёлугып, өлерин дийип горкярын.</verse>
				<verse number="20">Шу голайда кичиҗик бир гала бар. Ол кичи ахырын. Өзүми шол ере атмага маңа ыгтыяр этсең, мен өлүмден халас боларын».</verse>
				<verse number="21">Ол Лута: «Боляр, сениң хайышыңы ерине етирерин. Мен шол диййән галаңы вейран этмерин.</verse>
				<verse number="22">Сен басым гач, чүнки сен ол ере барып етйәнчәң, мен хич зат эдип билмерин» дийди. Шоңа гөрә-де ол гала Согар дийлип атландырылды.</verse>
				<verse number="23">Гүн доганда, Лут Согара гелип етди.</verse>
				<verse number="24">Шол вагт Реб Содом билен Гомора галаларының үстүне гөкден отлы күкүрт ягдырып, бу ики галаны даш-төвереги, әхли илатыдыр өсүмликлери билен биле вейран этди.</verse>
				<verse number="25"></verse>
				<verse number="26">Лутуң аялы ызына гарады ве шол бада дуз сүтүнине өврүлди.</verse>
				<verse number="27">Ыбрайым даң билен туруп, өзүниң Реббиң хузурында дуран ерине гитди.</verse>
				<verse number="28">Ыбрайым Содома, Гомора ве тутуш дүзлүге тарап ашак середип, ол юртдакы асмана гөтерилйән түссәниң эдил оҗакдан чыкян ялыдыгыны гөрди.</verse>
				<verse number="29">Шейдип, Худай дүзлүкдәки ики галаны вейран эденде, Ыбрайымы ятдан чыкармады; Лутуң месген тутан галаларыны вейран эденде, Худай Луты ол бетбагтчылыкдан халас этди.</verse>
				<verse number="30">Лут Согарда галмакдан горкуп, ики гызыны-да алып, бу ерден чыкды. Ол дагда месген тутуп, гызлары билен биле бир говакда яшаберди.</verse>
				<verse number="31">Бир гүн гызларың улусы уясына: «Какамыз гаррап баряр; дүнйә адатына гөрә бизиң янымыза гирер ялы ер йүзүнде хич бир эркек киши ёк.</verse>
				<verse number="32">Гел, какамыза шерап ичирип, онуң билен яталы. Шейдип, биз өз какамыздан перзентли боларыс» дийди.</verse>
				<verse number="33">Гызлар шол гиҗе какаларыны серхош этдилер. Шейдип, гызларың улусы өз какасының янына гирип, онуң билен ятды. Лут гызының хачан ятып, хачан тураныны-да билмеди.</verse>
				<verse number="34">Эртеси гүн ене гызларың улусы өз доганына: «Мен өтен агшам какам билен ятдым. Гел, бу гиҗе-де оны серхош эдели; сен хем онуң билен ят. Шейдип, биз өз какамызың үсти билен перзентли боларыс» дийди.</verse>
				<verse number="35">Гызлар бу гиҗе хем какаларыны серхош этдилер. Бу гезек гызларың кичиси өз какасының янына гирип, онуң билен ятды. Лут онуң-да хачан ятып, хачан тураныны билмеди.</verse>
				<verse number="36">Шейдип, Лутуң ики гызы-да өз какасындан гөврели болды.</verse>
				<verse number="37">Гызларың улусы бир огул догурды ве онуң адына Мовап дакды. Ол хәзирки мовапларың несилбашысыдыр.</verse>
				<verse number="38">Гызларың кичиси-де бир огул догурды ве онуң адына Бенамы дакды. Ол хәзирки аммонларың несилбашысыдыр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="20">
				<verse number="1">Ыбрайым ол ерден Негеп чөлүне гөчүп, Кадеш билен Шуруң аралыгында дүшледи. Соңра ол Герарда гелмишек болуп яшады.</verse>
				<verse number="2">Ыбрайым өз аялы Сара «Ол мениң аял доганым» дийди. Герарың шасы Абымелек адам иберип, Сараны гетиртди.</verse>
				<verse number="3">Худай Абымелегиң дүйшүне гирип, оңа: «Әрли аялы яныңа алдырдандыгың себәпли сен өлерсиң» дийди.</verse>
				<verse number="4">Эмма Абымелек Сара хениз якынлашманды. Абымелек: «Эй, Таңры! Сен бигүнә халкы-да ёк этҗекми?!</verse>
				<verse number="5">Ыбрайымың өзи: „Бу мениң аял доганым“ дийип айтмадымы нәме?! Аялың өзи-де: „Ол мениң эркек доганым“ дийди ахырын. Мен бу иши пәк йүрек ве ынсап билен этдим» дийди.</verse>
				<verse number="6">Худай Абымелеге дүйшүнде шейле дийди: «Сениң муны пәк йүрекден эдендигиңи Мен билйәрин. Сени Өзүме гаршы гүнә этмекликден саклан Мендирин. Шонуң үчин сениң оңа эл урмагыңа ыгтыяр бермедим.</verse>
				<verse number="7">Инди болса сен аялы өз адамсына гайтарып бер, чүнки онуң адамсы пыгамбердир. Ол сениң үчин дилег эдер. Шейдип, сен дири галарсың. Аялы ызына гайтармасаң, сен ве сениң әхли адамларың хөкман өлерсиңиз».</verse>
				<verse number="8">Абымелек даң билен турды ве әхли эмелдарларыны чагырып, олара дүйшүни гүррүң берди. Олар гаты горкдулар.</verse>
				<verse number="9">Абымелек Ыбрайымы чагырып, оңа: «Бу нәме этдигиң болды?! Сениң мени ве мениң патышалыгымы бейле улы гүнә билен языклы эдериң ялы, мениң саңа гаршы эден гүнәм нәме?! Сен маңа асла эдилмели дәл иши этдиң» дийди.</verse>
				<verse number="10">Абымелек ене-де Ыбрайымдан: «Сен нәме максат билен бейле этдиң?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="11">Ыбрайым оңа шейле җогап берди: «Бу ерде Худайдан горкян ёкдур өйтдүм ве аялым себәпли өзүми өлдүрерлер дийип пикир этдим.</verse>
				<verse number="12">Онсоңам ол мениң, хакыкатдан-да, аял доганым. Икимиз атабир энебашга догандырыс, ол соң мениң аялым болды.</verse>
				<verse number="13">Худай мени атамың өйүнден Өз сайлан юрдуна гитмәге чагыранда, мен Сара: „Сен маңа вепалы бол. Мен барада соран хер кишә бу мениң эркек доганым дий“ дийдим».</verse>
				<verse number="14">Абымелек Ыбрайыма овнуклы-ирили маллар, гуллардыр гырнаклар берди; аялы Сараны хем оңа гайтарып берди.</verse>
				<verse number="15">Абымелек Ыбрайыма: «Ине, тутуш юрдум сениң өңүңде яйылып ятыр. Сен ислән ериңде яша» дийди.</verse>
				<verse number="16">Абымелек Сара-да: «Доганыңа мүң теңңе күмүш бердим. Бу яныңдакылара сениң бигүнәдигиңи гөркезер. Сен долы акланансың» дийди.</verse>
				<verse number="17">Ыбрайымың аялы Сара себәпли Реб Абымелегиң көшгүндәки аялларың әхлисиниң ятгысыны баглапды. Ыбрайым Худая дилег этди. Худай Абымелегиң өзүни-де, аялыдыр гырнакларыны-да чага дограрлары ялы сагалтды.</verse>
				<verse number="18"></verse>
			</chapter>
			<chapter number="21">
				<verse number="1">Реб эдил айдышы ялы, Сара берен вадасыны берҗай этди.</verse>
				<verse number="2">Сара гөврели болуп, Ыбрайымың гарран чагында оңа бир огул догруп берди.</verse>
				<verse number="3">Ыбрайым өзүниң Сарадан болан оглуның адына Ысхак дакды.</verse>
				<verse number="4">Худайың буйрушы ялы, Ыбрайым Ысхагы секиз гүнлүккә сүннетледи.</verse>
				<verse number="5">Оглы Ысхак догланда, Ыбрайым йүз яшындады.</verse>
				<verse number="6">Сара: «Худай маңа бегенч хем гүлки гетирди. Оглумың боландыгыны эшиден хер киши мениң билен биле гүлшер.</verse>
				<verse number="7">Ыбрайыма Сара чага эмдирер диен болса, муңа ынанан тапылармыды?! Эмма, ине, ол гоҗалансоң, мен оңа огул догруп бердим» дийди.</verse>
				<verse number="8">Чага улалды, оны сүйтден айырдылар. Шол гүн, ягны Ысхагың сүйтден айрылан гүни Ыбрайым улы той тутды.</verse>
				<verse number="9">Аслы мүсүрли Хаҗарың Ыбрайымдан болан оглуның өз оглы Ысхагың үстүнден гүлйәнини Сара гөрди.</verse>
				<verse number="10">Ол Ыбрайыма: «Бу гырнагы оглы билен биле чыкарып ков. Гырнагың оглы оглум Ысхак билен мирасымызы пайлашмаз» дийди.</verse>
				<verse number="11">Эмма оглы барадакы бу меселе Ыбрайыма җуда агыр дегди.</verse>
				<verse number="12">Худай Ыбрайыма шейле дийди: «Сен оглуң ве гырнагың үчин гамланма. Сара нәме эт дийсе, шоны-да эт, чүнки сениң адың Ысхагың несли аркалы довам эдер.</verse>
				<verse number="13">Гырнагыңдан болан оглуңдан хем бир миллет ярадарын, чүнки ол-да сениң перзендиңдир».</verse>
				<verse number="14">Ыбрайым даң билен турды-да, бираз нан хем бир мешик сув алып, олары Хаҗарың эгнине атды. Ол огланы Хаҗарың гөзегчилигине берип, оны гойберди. Хаҗар гидип, Беершебаның чөлүнде эсли вагт энтеди.</verse>
				<verse number="15">Мешикдәки сув түкенди. Хаҗар огланы бир гырымсы агаҗың ашагында ташлап гитди.</verse>
				<verse number="16">«Оглумың өленини бир гөрмәйин» дийип, гидип, оглундан окъетим узаклыкда отурып, ичигип-ичигип аглады.</verse>
				<verse number="17">Худай огланың сесини эшитди. Худайың перишдеси гөкден Хаҗары чагырып: «Хаҗар, нәме болды? Горкма, Худай огланың сесини эшитди. Бар, огланы еринден галдыр-да, элинден тут. Мен ондан бир бейик миллет ярадарын» дийди.</verse>
				<verse number="18"></verse>
				<verse number="19">Худай Хаҗарың гөзүни ачды ве ол бир сувлы гуйыны гөрди. Ол барып, гуюдан мешигини долдурды-да, ондан оглуна ичирди.</verse>
				<verse number="20">Худай ол оглан билен биледи. Ол улалып, чөлде яшап, өкде кеманчы болуп етишди.</verse>
				<verse number="21">Оглан Паран чөлүнде яшаярды. Эҗеси оны мүсүрли бир гыза өерди.</verse>
				<verse number="22">Шол дөвүрде Абымелек патыша өз харбы серкердеси Пикол билен биле Ыбрайымың янына барып, оңа: «Әхли ишде Худай сениң билен биледир.</verse>
				<verse number="23">Сен маңа мениң тохум-тиҗиме бивепалык этмеҗекдигиңе, мениң саңа вепалы болшум ялы, сениң-де маңа ве өз гелмишек болуп яшаян юрдуңа вепалы болҗакдыгыңа сен Худайдан ант ич» дийди.</verse>
				<verse number="24">Ыбрайым: «Ант ичйәрин» дийди.</verse>
				<verse number="25">Соңра Абымелегиң гулларының өзүнден сувлы гуйыны зор билен аландыклары үчин Ыбрайым оңа нәразылык билдирди.</verse>
				<verse number="26">Абымелек оңа: «Муны мен шу вагт эшидйәрин. Оны кимиң эдендигинден хабарым ёк. Сен муны маңа хабар бермедиң» дийди.</verse>
				<verse number="27">Ыбрайым Абымелеге овнуклы-ирили мал берди. Олар өзара әхт баглашдылар.</verse>
				<verse number="28">Ыбрайым еди саны гузыны сүрүден чыкарып, айры гойды.</verse>
				<verse number="29">Патыша Ыбрайымдан: «Нәме үчин бейдйәрсиң?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="30">Ол: «Сен шу еди гузыны менден ал. Шейле этмек билен сен шол гуйыны мениң газдырандыгыма шаятлык эдерсиң» дийди.</verse>
				<verse number="31">Олар бу гуйыны Беершеба дийип атландырдылар, чүнки бу ерде олар өзара ант ичишипдилер.</verse>
				<verse number="32">Олар Беершебада әхт баглашанларындан соң, Абымелек өз харбы серкердеси Пикол билен ол ерден өз юрдуна, пилиштлилериң топрагына доланды.</verse>
				<verse number="33">Ыбрайым Беершебада бир саны йылгын экип, ол ерде Бакы Худай Реббе ыбадат этди.</verse>
				<verse number="34">Ыбрайым пилиштлилериң юрдунда узак вагтлап гелмишек болуп яшады.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="22">
				<verse number="1">Шол вакалардан соң Худай Ыбрайымы сынады. Худай оңа: «Ыбрайым!» дийип сесленди. Ыбрайым Оңа: «Лепбей» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="2">Худай: «Оглуңы, ялңыз оглуңы, сөйгүли оглуң Ысхагы ал-да, Морыя юрдуна бар ве Мениң саңа гөркезҗек дагымың үстүнде Ысхагы Худая якма гурбанлыгы хөкмүнде хөдүр эт» дийди.</verse>
				<verse number="3">Ыбрайым даң билен туруп, эшегини гаңңалады. Өз хызматкәрлеринден икисини хем-де Ысхагы янына алды; якма гурбанлыгы үчин одун дөвүшдирди ве Худайың өзүне айдан ерине гитди.</verse>
				<verse number="4">Үчүленҗи гүн Ыбрайым ол ери узакдан гөрди.</verse>
				<verse number="5">Ыбрайым хызматкәрлерине: «Сиз шу ерде, эшегиң янында галың. Оглум икимиз бейлерәге гидип, сежде эдип, онсоң ызымыза доланып гелерис» дийди.</verse>
				<verse number="6">Ол якма гурбанлыгы үчин ниетленен одунлары оглы Ысхагың омзуна гойды, от билен пычагы болса Ыбрайымың өзи гөтерди. Шейдип, икиси тиркешип гитдилер. Олар гидип баряркалар, Ысхак бирден: «Кака!» дийип, Ыбрайыма йүзленди. Ыбрайым: «Нәме, оглум?» дийди. Ысхак: «От-да, одун-да бар, йөне якма гурбанлыгы үчин җанлы ниреде?» дийди.</verse>
				<verse number="7"></verse>
				<verse number="8">Ыбрайым: «Якма гурбанлык җанлысы билен Худайың өзи үпҗүн эдер, оглум» дийип җогап берди. Олар ёлларыны довам этдирдилер.</verse>
				<verse number="9">Олар Худайың Ыбрайыма гөркезен ерине гелип етдилер. Ыбрайым ол ерде гурбанлык сыпасыны ясады. Одунлары онуң үстүне үйшүрди ве оглы Ысхагы даңып, оны одунларың үстүнде ятырды.</verse>
				<verse number="10">Соңра оглуны гурбан этмек үчин пычагыны элине алды.</verse>
				<verse number="11">Онсоң Реббиң перишдеси оңа гөкден: «Ыбрайым! Ыбрайым!» дийип гыгырды. Ыбрайым Оңа: «Лепбей» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="12">Перишде: «Оглана эл гатма, оңа хич зат этме. Инди Мен сениң Худайдан горкяндыгыңы билйәрин. Сен өз ялңыз оглуңы Менден гайгырмадың» дийди.</verse>
				<verse number="13">Шол вагт Ыбрайым башыны галдырып, аңырракда гырымсы агачларың гүр шахаларына шахы чолашан бир гочуң дурандыгыны гөрди. Ыбрайым барып гочы тутды ве оны оглуның дерегине Реббе якма гурбанлык эдип берди.</verse>
				<verse number="14">Ыбрайым бу ере «Яхве йире » дийип ат гойды. (Хәзирки айдылян «Реббиң дагында үпҗүн эдилйәр» диен сөз хем шондан галандыр.)</verse>
				<verse number="15">Реббиң перишдеси гөкден Ыбрайымы икинҗи гезек чагырып,</verse>
				<verse number="16">оңа: «Реб шейле диййәр: „Мен Өз адымдан ант ичйәрин. Сениң бу иши эдендигиң үчин, ягны өз ялңыз оглуңы Менден гайгырмандыгың үчин,</verse>
				<verse number="17">Мен хакыкатданам сени ялкап, сениң неслиңи асман йылдызларыдыр деңиз якасының чәгелери дей көпелдерин. Сениң неслиң өз душманларындан үстүн чыкар.</verse>
				<verse number="18">Мениң сөзүме гулак асандыгың үчин, ер йүзүниң әхли миллетлери сениң несиллериң аркалы пата аларлар“» дийди.</verse>
				<verse number="19">Ыбрайым хызматкәрлериниң янына гайдып гелди. Олар ол ерден Беершеба гайтдылар. Ыбрайым Беершебада яшады.</verse>
				<verse number="20">Шол вакалардан соң Ыбрайыма шейле хабар гелди: «Доганың Нахорың аялы Милка оңа энчеме огул догруп берди.</verse>
				<verse number="21">Онуң новбахар оглуның ады Ус, ондан кичиси Бүз, соңра Кемувал, (бу Арамың какасыдыр),</verse>
				<verse number="22">Кесет, Хазо, Пилдаш, Йидлап хем Бетувел.</verse>
				<verse number="23">Бетувелден Ребека догулды». Милка шу секиз оглы Ыбрайымың доганы Нахора догруп берди.</verse>
				<verse number="24">Онуң Ревума атлы гырнак аялы-да Тебаны, Гахамы, Тахашы хем-де Магаканы догурды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="23">
				<verse number="1">Сара йүз йигрими еди яшады; шу онуң өмүр сүрен йылларыды.</verse>
				<verse number="2">Сара Кенган юрдундакы Кирятарбада, ягны Хебронда дүнйәден өтди. Ыбрайым Сара үчин матам тутуп, яс багламага гелди.</verse>
				<verse number="3">Ол Сараның җесединиң янындан турды ве хетлериң янына барып, олара:</verse>
				<verse number="4">«Мен сизиң араңызда яшаян бир гелмишекдирин. Маңа өз араңыздан аялымы җайлар ялы ер бериң» дийди.</verse>
				<verse number="5">Хетлер Ыбрайыма: «Бизи диңле агам, биз саңа Худайың хорматлаян адамы хөкмүнде гараярыс. Сен аялыңы бизиң иң говы гонамчылыгымызда җайла. Бизиң хич биримиз өз гонамчылыгымызы сенден гайгырмарыс ве мерхумыңы җайламакдан сакламарыс» дийдилер.</verse>
				<verse number="6"></verse>
				<verse number="7">Ыбрайым еринден туруп, ол юрдуң халкы болан хетлере тагзым этди.</verse>
				<verse number="8">Ол олара йүзленип, шейле дийди: «Эгер-де мениң мерхумымы өз араңызда җайламагыма разы болсаңыз, онда Сохарың оглы Эпроның мүлкүниң четиндәки Макпела говагыны маңа мүлк хөкмүнде долы бахасындан сатмагыны хайыш эдип бериң» дийди.</verse>
				<verse number="9"></verse>
				<verse number="10">Шол вагт хетлериң арасында Эпрон хем отырды. Эпрон хетлере, гала дервезесиндәкилериң хеммесине эшитдирип, гаты сес билен:</verse>
				<verse number="11">«Ёк, җенабым, маңа гулак ас. Мен шол мүлк ери өз ковумдашларымың өңүнде говагы билен биле саңа мугт берйәрин. Аркайын мерхумыңы җайлабер» дийди.</verse>
				<verse number="12">Ыбрайым хетлериң өңүнде тагзым этди ве ол халайык эшидер ялы эдип, Эпрона: «Онда диңле, мен шол мүлк ериң хакыны саңа төләрин, сен оны ал-да, маңа ол ерде мерхумымы җайламага ыгтыяр эт» дийди.</verse>
				<verse number="13"></verse>
				<verse number="14">Эпрон Ыбрайыма: «Җенабым, маңа гулак ас. Мүлк ериң бахасы дөрт йүз күмүш теңңедир. Икимизиң арамызда бу бир улы зат дәл-ле. Гит-де, мерхумыңы җайлабер» дийди.</verse>
				<verse number="15"></verse>
				<verse number="16">Ыбрайым Эпрон билен ылалашды ве Эпроның хетлере эшитдирип айдан мукдарында, сөвдагәрлериң арасындакы өлчеге гөрә өлчәп, оңа күмүш берди.</verse>
				<verse number="17">Шунлукда, Эпроның Мамрәниң гүндогарында ерлешйән Макпеладакы мүлки говагыдыр әхли баглары билен биле Ыбрайымың эечилигине гечди. Хетлер-де, гала дервезесинде отуран яшулулар-да муны ыкрар этдилер.</verse>
				<verse number="18"></verse>
				<verse number="19">Шондан соң Ыбрайым өз аялы Сараны Мамрәниң, ягны Хеброның гүндогарында ерлешен Макпеладакы мүлкүндәки говакда, Кенган юрдунда җайлады.</verse>
				<verse number="20">Шейлеликде, хетлериң шол мүлки ондакы говак билен биле Ыбрайыма гонамчылык үчин берилди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="24">
				<verse number="1">Ыбрайым җуда гаррапды. Реб оны әхли затда ялкапды.</verse>
				<verse number="2">Ыбрайым өйүниң иң улусына, өзүниң әхли ишлерини доландырян хызматкәрине шейле дийди: «Элиңи уйлугымың астында гой-да, оглума хәзирки яшаян еримдәки халкдан, Кенган гызларындан гелинлик тапмаҗакдыгыңа Гөгүң ве Ериң Худайы Ребден ант ич.</verse>
				<verse number="3"></verse>
				<verse number="4">Мениң догдук меканыма, гарындашларымың арасына гит-де, оглум Ысхага гелинлиги шол ерден тапып гетир».</verse>
				<verse number="5">Хызматкәр Ыбрайымдан: «Эгер-де гыз мениң билен биле бу ере гелмек ислемесе, онда сениң оглуңы чыкып гайдан догдук меканыңа алып гидейинми?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="6">Ыбрайым оңа шейле дийди: «Оглумы ол ере әкидәйме.</verse>
				<verse number="7">Мени атамың өйүнден алып гайдып: „Бу ери сениң неслиңе берҗек“ дийип, вада эден Гөгүң Худайы Реб Өз перишдесини сениң өңүңден иберер. Шейдип, сен ол ерден оглум үчин бир гыз тапарсың.</verse>
				<verse number="8">Эгер ол гыз сениң билен гайтмак ислемесе, онда сен ичен антыңдан азат боларсың. Йөне хергиз оглумы ол ере әкидәймегин».</verse>
				<verse number="9">Хызматкәр элини Ыбрайымың уйлугының астында гоюп ант ичди.</verse>
				<verse number="10">Хызматкәр Ыбрайымың дүелеринден онусыны хем-де онуң гымматбаха совгатларындан алып, Месопотамиядакы Нахорың яшаян галасына тарап ёла дүшди.</verse>
				<verse number="11">Ол гала барып етди ве онуң дашындакы гуйының башында дүелерини чөкерди; агшам чагларыды, галаның гыз-гелинлериниң сув алмага чыкян вагтларыды.</verse>
				<verse number="12">Соңра ол шейле дилег этди: «Эй, мениң җенабым Ыбрайымың Худайы Реб! Җенабым Ыбрайыма мерхемет эт-де, мениң ишими оң эт.</verse>
				<verse number="13">Ине, мен гуйының башында дурун. Галаның гызлары гуюдан сув чекмәге гелйәрлер.</verse>
				<verse number="14">Мен бир гыза: „Күйзәңи эгниңден дүшүр-де, маңа биразаҗык сув берсене, ичейин-ле“ диерин. Эгер ол гыз маңа: „Ал, ич, мен сениң дүелериңи-де сува якайын“ дийсе, ол Сениң гулуң Ысхак үчин сайлан гызың болар. Шонда мен Сениң җенабыма мерхемет эдендигиңи билерин».</verse>
				<verse number="15">Ыбрайымың хызматкәри хениз дилег эдип отырка, Ребека эгни күйзели галадан чыкып гелйәрди. Ол Ыбрайымың иниси Нахор ве онуң аялы Милканың оглы Бетувелиң гызыды.</verse>
				<verse number="16">Ол хениз эркек эли дегмедик гөрмегей, бой гызды. Ребека ашак гуя инип, күйзесини сувдан долдурды-да, ызына доланды.</verse>
				<verse number="17">Хызматкәр ылгап, онуң өңүнден чыкып: «Күйзәңдәки сувдан биразаҗык ичейин-ле» дийди.</verse>
				<verse number="18">Ол: «Ичиң, мениң җенабым» дийди-де, дессине күйзесини эгнинден дүшүрип, оңа сув берди.</verse>
				<verse number="19">Ребека Ыбрайымың хызматкәрине сув беренинден соң: «Мен сизиң дүелериңизи-де ганянча сува якарын» дийди.</verse>
				<verse number="20">Ол дессине күйзесиндәки сувы нова гуйды-да, сув чекмек үчин гуя тарап ылгады. Ол онуң дүелериниң әхлиси үчин гуюдан сув чекди.</verse>
				<verse number="21">Ыбрайымың хызматкәри өз ёлуны Реббиң ачандыгыны я-да ачмандыгыны билҗек болуп, сесини чыкарман гызы сынлап дурды.</verse>
				<verse number="22">Дүелер сувдан гананларындан соң, Ыбрайымың хызматкәри агырлыгы бир мысгалдан говрак болан тылла бурун халкасыны ве хер тайы он мысгал болан гоша тылла билезиги гыза берди.</verse>
				<verse number="23">Соңра ол гыздан: «Сен кимиң гызы? Атаң өйүнде маңа ве мениң ёлдашларыма гиҗәни гечирер ялы ер тапылмазмыка?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="24">Гыз оңа: «Мен Нахорың ве Милканың оглы Бетувелиң гызыдырын.</verse>
				<verse number="25">Бизде саман-да, от-да көп, ятар ялы ер хем бар» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="26">Ыбрайымың хызматкәри баш эгип, Реббе сежде этди.</verse>
				<verse number="27">Ол: «Җенабым Ыбрайымың Худайы Реббе алкыш болсун, чүнки Ол Өз садык сөйгүсини мениң җенабымдан гайгырмады. Ол мени җенабымың гарындашының өйүне гөни алып гелди» дийди.</verse>
				<verse number="28">Гыз өйлерине бакан ылгады ве барып, өйүндәкилере болан ваканы гүррүң берди.</verse>
				<verse number="29">Ребеканың Лабан диен эркек доганы барды. Лабан өз гыз доганы Ребеканың бурун халкасыны, билегиндәки билезиклерини гөрүп, Ребекадан ол адамың нәмелер диенини эшидип, гуя тарап ылгады. Ол гуйының башына геленде, яңкы адам хениз хем дүелериниң янында дурды.</verse>
				<verse number="30"></verse>
				<verse number="31">Лабан: «Нәме үчин бу ерде дурсуң? Йөр, өе гидели, эй, Реббиң ялканы, йөр өе гидели. Мен сениң үчин җай, дүелериң үчин хем ер тайынладым» дийди.</verse>
				<verse number="32">Шейдип, Ыбрайымың хызматкәри ичери гирди. Лабан дүелериң йүкүни дүшүрип, оларың өңүне самандыр от дөкди. Ол Ыбрайымың хызматкәрине ве онуң ёлдашларына аякларыны юварлары ялы сув гетирип берди.</verse>
				<verse number="33">Онуң өңүне нахар гоюлды, йөне ол адам: «Хабарымы алянчаңыз, нахарланҗак дәл» дийди. Лабан оңа: «Бейле болса, хабарыңы берәй» дийди.</verse>
				<verse number="34">Ыбрайымың хызматкәри шейле дийди: «Мен Ыбрайымың хызматкәридирин.</verse>
				<verse number="35">Реб мениң җенабыма көп берекет берди. Ол мениң җенабымы баядып, оңа овнуклы-ирили маллар, алтын-күмүш, гул-гырнаклар хем-де дүелердир эшеклер берди.</verse>
				<verse number="36">Җенабымың аялы Сара гаррандан соң, ол Ыбрайыма огул догруп берди. Ыбрайым әхли эмләгини оглуна берди.</verse>
				<verse number="37">Җенабым: „Оглума яшаян ерим болан Кенгандан гыз алма. Мениң өз догдук меканыма, гарындашларымың янына гит-де, оңа шол ерден гелинлик тапып гетир“ дийип, маңа ант ичирди.</verse>
				<verse number="38"></verse>
				<verse number="39">Мен җенабыма: „Тапан гызым мениң билен гайтмаса нәдейин?“ дийдим.</verse>
				<verse number="40">Җенабым: „Назарында гезйән Реббим Өз перишдесини сениң өңүңден иберип, ишиңи оң эдер. Шейдип, сен мениң догдук меканымдан, гарындашларымың арасындан оглума гелинлик тапарсың.</verse>
				<verse number="41">Мениң гарындашларымың арасына бараныңда, шонда сен маңа ичен антыңдан азат боларсың; хатда олар саңа гыз бермеселер-де, сен маңа ичен антыңдан азат боларсың“ дийди.</verse>
				<verse number="42">Ине, шейдип, мен гуйының башына гелип, шейле дилег этдим: „Эй, җенабым Ыбрайымың Худайы Реб! Сен мениң ишими оң эт.</verse>
				<verse number="43">Ине, мен гуйының башында дурун. Гуюдан сув чекмәге гелен гызлардан бирине: ‘Күйзәңдәки сувдан биразаҗык ичәейин’ диенимде, ол маңа: ‘Ал, ич, мен сениң дүелериңи-де сува якайын’ дийсе, гой, ол мениң җенабымың оглы үчин сайлан гызың болсун“ дийдим.</verse>
				<verse number="44"></verse>
				<verse number="45">Мен хениз ичимден эдйән дилегими соңламанкам, Ребека эгни күйзели галадан сув алмага чыкып гелйәрди. Ол гуя барып, ондан сув чекди. Мен оңа: „Маңа сув берсене“ дийдим.</verse>
				<verse number="46">Ол дессине күйзесини эгнинден дүшүрди-де: „Ал, ич. Мен сизиң дүелериңизи-де сува якайын“ дийди. Шейдип, мен сув ичдим, ол дүелери-де сува якды.</verse>
				<verse number="47">Мен ондан: „Сен кимиң гызы?“ дийип сорадым. Ол: „Мен Нахорың ве Милканың оглы Бетувелиң гызыдырын“ дийип җогап берди. Мен оңа бурун халкасы билен билезик бердим.</verse>
				<verse number="48">Соңра мен баш эгип, Реббе сежде этдим. Ысхак үчин җенабымың гарындашының гызыны алмага гөни ёл гөркезен җенабым Ыбрайымың Худайы Ребби алкышладым.</verse>
				<verse number="49">Инди сиз мениң җенабыма мерхемет эдиң-де, садыклыгыңызы гөркезиң ве болҗагыны я-да болмаҗагыны маңа айдың. Онсоң мен нәме этмелидиги барада белли карара гелерин».</verse>
				<verse number="50">Лабан билен Бетувел оңа шейле җогап бердилер: «Бу Реббиң ишидир. Муны биз чөзйән дәлдирис.</verse>
				<verse number="51">Ребека шу ерде, оны ал-да гидибер. Гой, ол Реббиң айдышы ялы, сениң җенабыңың оглуна аял болсун».</verse>
				<verse number="52">Ыбрайымың хызматкәри бу сөзлери эшиденде, дыза чөкүп, Реббе сежде этди.</verse>
				<verse number="53">Ол Ребека алтындыр күмүш, шай-сеплер ве гейимлер чыкарып берди, онуң эҗеси билен эркек доганына-да гымматбаха совгатлар этди.</verse>
				<verse number="54">Соңра Ыбрайымың хызматкәри өз янындакы адамлар билен ийип-ичди ве олар гиҗәни шол ерде гечирдилер. Ирден туранларындан соң ол: «Инди мени ёла салың, мен өз җенабымың янына доланайын» дийди.</verse>
				<verse number="55">Эмма гызың эҗеси билен доганы: «Гой, Ребека хич болмаса он гүн янымызда болсун, онсоң гидиберсин» дийдилер.</verse>
				<verse number="56">Ыбрайымың хызматкәри булара: «Реб мениң ишими оң этди. Сиз мени эглемәң; маңа ругсат бериң, мен өз җенабымың янына доланайын» дийди.</verse>
				<verse number="57">Олар: «Гызы чагырып, онуң өзүнден сорап гөрелиң» дийдилер.</verse>
				<verse number="58">Олар Ребеканы чагырып, ондан: «Сен шу адам билен гитҗекми?» дийип сорадылар. Ребека: «Хава, гитҗек» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="59">Шунлукда, олар уясы Ребеканы, онуң энекесини, Ыбрайымың хызматкәри билен онуң адамларыны угратдылар.</verse>
				<verse number="60">Олар Ребека пата берип, шейле дийдилер: «Эй, уямыз! Гой, сенден мүңләп-мүңләп перзентлер дүнйә инсин; Неслиң өз душманларының галаларыны басып алсын!»</verse>
				<verse number="61">Ребека билен онуң гырнаклары дүелере мүнүп, Ыбрайымың хызматкәриниң ызына дүшдүлер. Ыбрайымың хызматкәри Ребеканы алып, ёла рована болды.</verse>
				<verse number="62">Бу вагт Ысхак Беер-лахайройдан гайдып гелип, Негеп чөллүгинде дүшләпди.</verse>
				<verse number="63">Ол бир гүн агшам дашарда гезмелемәге чыкды. Ысхак башыны галдырып, бирнәче дүйәниң гелйәндигини гөрди.</verse>
				<verse number="64">Ребека Ысхагы гөрүп, дүеден дүшди ве Ыбрайымың хызматкәринден: «Бизиң өңүмизден гелйән адам ким?» дийип сорады. Хызматкәр: «Ол мениң җенабым» дийип җогап берди. Ребека бүренҗегини алып, йүзүни бүреди.</verse>
				<verse number="65"></verse>
				<verse number="66">Хызматкәр башдан гечиренлериниң барыны Ысхага гүррүң берди.</verse>
				<verse number="67">Ысхак Ребеканы эҗеси Сараның яшан чадырына алып барды. Ысхак Ребека өйленди ве оны сөйди. Шейдип, Ысхак эҗесиниң өлүми үчин чекйән хасратындан көшешди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="25">
				<verse number="1">Ыбрайым ене-де Кетура атлы бир аяла өйленди.</verse>
				<verse number="2">Кетура Ыбрайыма Зимраны, Ёкшаны, Меданы, Мидяны, Йишбакы ве Шуваны догруп берди.</verse>
				<verse number="3">Ёкшандан Шеба ве Дедан догулды. Дедандан ашурлар, латушлар ве лагумлар дөреди.</verse>
				<verse number="4">Мидяның огуллары: Эйпа, Эпер, Ханок, Абыда ве Элдага. Буларың хеммеси Кетураның несиллериди.</verse>
				<verse number="5">Ыбрайым өзүниң әхли эмләгини Ысхага берди.</verse>
				<verse number="6">Гырнак аялларындан болан огулларына болса Ыбрайым өзи дирикә совгатлар берип, олары Ысхакдан айрып, гүндогар топрагына иберди.</verse>
				<verse number="7">Ыбрайым йүз етмиш бәш йыл өмүр сүрүп, гаррап, өз дурмушындан разы болуп, дүнйәден өтди ве ата-бабаларына говушды.</verse>
				<verse number="8"></verse>
				<verse number="9">Огуллары Ысхак билен Ысмайыл Ыбрайымы Макпела говагында, хет Сохарың оглы Эпроның мүлкүнде, Мамрәниң гүндогарында ерлешйән Ыбрайымың хетлерден сатын алан еринде җайладылар. Шунлукда, Ыбрайым билен онуң аялы Сара икиси-де шол ерде җайланды.</verse>
				<verse number="10"></verse>
				<verse number="11">Ыбрайым өленден соң Худай онуң оглы Ысхагы ялкады. Ысхак Беер-лахайройың голайында дүшледи.</verse>
				<verse number="12">Ыбрайымың аялы Сараның Хаҗар атлы мүсүрли гырнагы барды. Ыбрайымың бу гырнак аялындан болан оглы Ысмайылың несиллери шулардыр.</verse>
				<verse number="13">Улудан кичә Ысмайылың огулларының атлары шунуң ялыдыр: новбахар оглы Небаёт, соңра Кедар, Адбеел, Мибсам, Мишма, Дума, Маса, Хадат, Тейма, Етур, Напыш ве Кедема.</verse>
				<verse number="14"></verse>
				<verse number="15"></verse>
				<verse number="16">Шулар Ысмайылың несиллериниң обаларына ве дүшелгелерине гөрә атларыдыр. Олар он ики тиребашыдырлар.</verse>
				<verse number="17">Ысмайыл йүз отуз еди йыл өмүр сүрүп, дүнйәден өтди ве ата-бабаларына говушды.</verse>
				<verse number="18">Ысмайылың несиллери Ашур тарапда, Мүсүриң голайында, Хавыладан Шура ченли болан аралыкда яшадылар. Олар Ыбрайымың бейлеки несиллеринден айра яшадылар.</verse>
				<verse number="19">Ыбрайымың оглы Ысхагың несиллери шулардыр.</verse>
				<verse number="20">Ысхак Ребека өйлененде, ол кырк яшындады. Ребека Паданарамдакы месопотамиялы Бетувелиң гызы, месопотамиялы Лабаның аял доганыды.</verse>
				<verse number="21">Ребекадан перзент өнмейәрди. Ысхак аялы үчин Реббе дилег этди. Реб Ысхагың дилегини эшитди ве Ребека гөврели болды.</verse>
				<verse number="22">Гөвредәки экиз чага бири-бири билен итеклешйәрди. Ребека: «Нәме үчин бу эҗир мениң башыма дүшди?» дийип, Ребден сорады.</verse>
				<verse number="23">Реб оңа шейле җогап берди: «Гөврәңде ики миллет бар, сенден ики бәсдеш халк дөрәр. Бири бейлекисинден рүстем чыкар, улусы кичисине гул болар».</verse>
				<verse number="24">Вагты долуп, Ребека экиз огул догурды.</verse>
				<verse number="25">Оларың илкинҗи догланының йүзи гызыл ве тени эдил поссун гейнен ялы түйлекди. Оңа Ысав дийип ат гойдулар.</verse>
				<verse number="26">Соңра онуң өкҗесинден япышып, экиз тайы дүнйә инди. Шонуң үчинем онуң адына Якуп дакдылар. Чагалар догланда, Ысхак алтмыш яшындады.</verse>
				<verse number="27">Огланлар улалып, Ысав өкде авчы ве мейдан адамы, Якуп болса юваш хем өйдечи адам болуп етишди.</verse>
				<verse number="28">Ысхак Ысавы сөййәрди, чүнки Ысхак онуң гетирйән ав этлерини халаярды. Ребека болса Якубы сөййәрди.</verse>
				<verse number="29">Гүнлериң бир гүни Якуп мерҗимек чорбасыны биширип йөркә, Ысав гаты ядав хем ач халда мейдандан гелди.</verse>
				<verse number="30">Ол Якуба: «Гызыл, шол гызыл чорбаңдан маңа-да берсене. Мен ач өлдүм» дийди. (Шол себәпден хем оңа Эдом дийип ат дакдылар.)</verse>
				<verse number="31">Якуп оңа: «Илки өз новбахар огуллык хакыңы маңа сат» дийди.</verse>
				<verse number="32">Ысав: «Мен ачлыгымдан өлүп барярын, новбахар огуллык хакы мениң нәмәме деркар» дийди.</verse>
				<verse number="33">Якуп оңа: «Онда ант ич» дийди. Ысав ант ичип, өз новбахар огуллык хакыны Якуба сатды.</verse>
				<verse number="34">Якуп Ысава нан хем гызыл мерҗимек чорбасыны берди. Ысав ийип-ичип боландан соң, туруп гитди. Ине, шейдип, Ысав өзүниң новбахар огуллык хакына бипервай гарады.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="26">
				<verse number="1">Юрда Ыбрайымың дөврүндәки ялы башга бир ачлык дүшди. Ысхак Герара, пилиштлилериң шасы Абымелегиң янына гитди.</verse>
				<verse number="2">Реб Ысхага гөрнүп, оңа шейле дийди: «Сен Мүсүре гитмән, Мениң саңа гөркезҗек юрдумда гелмишек болуп яшабер. Мен сениң билен боларын ве сени ялкарын. Шу юрды тутушлыгына Мен саңа хем сениң неслиңе берҗекдирин ве атаң Ыбрайыма эден вадамы ерине етирҗекдирин.</verse>
				<verse number="3"></verse>
				<verse number="4">Ер йүзүниң әхли миллетлери сениң несиллериңден пата аларлар. Ыбрайымың Маңа гулак асандыгы, Мениң өзүне берен буйрукларымы, табшырыкларымы, дүзгүнлерими ве канунларымы ерине етирендиги үчин, Мен сениң несиллериңи асман йылдызлары дей көпелдерин. Бу юрды тутушлыгына Мен сениң несиллериңе берерин».</verse>
				<verse number="5"></verse>
				<verse number="6">Шейдип, Ысхак Герарда дүшледи.</verse>
				<verse number="7">Ол ериң адамлары Ысхакдан онуң аялы хакында соранда, ол «бу мениң аялым» диймәге горкуп, олара «бу мениң аял доганым» дийди. Ысхак Ребека себәпли бу ериниң халкы өзүни өлдүрер өйдйәрди, чүнки Ребека җуда оваданды.</verse>
				<verse number="8">Онуң бу ерде яшап йөренине эсли вагт болупды. Бир гүн пилиштлилериң патышасы Абымелек, Ысхагың аялы Ребека билен ойнашып дурандыгыны пенҗиреден гөрди.</verse>
				<verse number="9">Абымелек Ысхагы өз янына чагырып, оңа: «Бу сениң аялың ахырын! Сен нәме үчин оңа „аял доганым“ дийдиң?» дийип сорады. Ысхак Абымелеге: «Ол мениң аялым дийсем, мен өлдүрилерин өйтдүм» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="10">Абымелек оңа: «Нәме үчин сен бейтдиң? Бизиң адамларымыздан бири сениң аялыңа янашаян болса, онда сен бизи гүнә гоярдың» дийди.</verse>
				<verse number="11">Соңра Абымелек: «Шу адама я-да онуң аялына дегениң башы өлүмлидир» дийип, тутуш халка дуйдурыш берди.</verse>
				<verse number="12">Ысхак ол юртда экин экип, шол йылда хем йүз эссе артык бугдай хасылыны алды, чүнки Реб оны ялкапды.</verse>
				<verse number="13">Ысхак гитдигисайы баяп, дөвлетли адам болды.</verse>
				<verse number="14">Онуң сүри-сүри овнуклы-ирили маллары ве көп санлы хызматкәрлери барды. Шол себәпли хем пилиштлилер Ысхага гөрүбилмезчилик этдилер.</verse>
				<verse number="15">Какасы Ыбрайымың өз дөврүнде гулларына газдыран әхли гуюларыны пилиштлилер топракдан долдурып, гөмүп ташладылар.</verse>
				<verse number="16">Онсоң Абымелек Ысхага: «Бу ерден гит, чүнки сен бизден зор чыкдың» дийди.</verse>
				<verse number="17">Ысхак ол ерден гидип, Герар җүлгесине барып, шол ерде чадырыны дикип орнашды.</verse>
				<verse number="18">Ысхак какасы Ыбрайымың дөврүнде газылып, ол өленден соң пилиштлилер тарапындан гөмлен гуюлары тәзеден газып, олары какасының дакан атлары билен атландырды.</verse>
				<verse number="19">Эмма Ысхагың гуллары җүлгеде гуйы газып, ол ерде бир гөзбашыны тапанларында, Герарың чопанлары «сув бизиңки» дийип, Ысхагың чопанлары билен давалашдылар. Шейдип, Ысхак гуйыны Эсек дийип атландырды, чүнки олар Ысхак билен бәсдешлик этдилер.</verse>
				<verse number="20"></verse>
				<verse number="21">Соңра олар башга бир гуйы газдылар. Ол-да давалы болды. Ол гуйыны Ысхак «Ситна» дийип атландырды.</verse>
				<verse number="22">Ысхак ол ерден гөчди ве ене-де бир гуйы газды, йөне оңа дава эден болмады, шол себәпден хем ол: «Ахырсоңы Реб бизе гиң мейдан берди, инди биз бу юртда өрңәрис» дийип, соңкы гуйының адына Рехобот дакды.</verse>
				<verse number="23">Ысхак ол ерден Беершеба гитди.</verse>
				<verse number="24">Шол гиҗе Реб Ысхага гөрнүп: «Мен сениң атаң Ыбрайымың Худайыдырын. Горкма, Мен сениң билен биледирин. Мен Өз гулум Ыбрайымың хатырасына саңа пата берерин хем сениң неслиңи көпелдерин» дийди.</verse>
				<verse number="25">Ысхак ол ерде гурбанлык сыпасыны ясап, Реббе ыбадат этди. Шол ерде чадырыны дикди. Онуң гуллары болса гуйы газдылар.</verse>
				<verse number="26">Онсоң Ысхагың янына Герардан Абымелек, Абымелегиң маслахатчысы Ахузат хем онуң харбы серкердеси Пикол гелди.</verse>
				<verse number="27">Ысхак олара: «Сиз мени йигренип, өз юрдуңыздан ковуп гойберип, ене мениң яныма гелйәрмисиңиз?» дийди.</verse>
				<verse number="28">Олар Ысхага шейле җогап бердилер: «Реббиң сениң билен биледигине бизиң гөзүмиз етди. Шоңа гөрә бизиң саңа ягшылыкдан башга хич зат этмән, эл гатман, сени парахатлык билен гойберишимиз ялы, сениң-де бизе яманлык этмезлигиң үчин өзара ант ичишип, шертнама баглашалы дийдик. Инди Реб сени ялкасын».</verse>
				<verse number="29"></verse>
				<verse number="30">Ысхак мыхманлары хеззетледи. Олар ийип-ичдилер.</verse>
				<verse number="31">Олар ир билен туруп, өзара ант ичишдилер. Ысхак олары угратды. Мыхманлар Ысхагың янындан разы болуп гайтдылар.</verse>
				<verse number="32">Шол гүн Ысхагың хызматкәрлери онуң янына гелип, өз газан гуюлары хакында оңа гүррүң бердилер. Олар Ысхага: «Биз сув тапдык» дийдилер.</verse>
				<verse number="33">Ысхак гуя «Шеба» дийип ат дакды. Шоңа гөрә-де бу галаның адына шу гүнки гүне ченли Беершеба дийлип гелинйәр.</verse>
				<verse number="34">Ысав кырк яшына етенде, хет Беериниң гызы Ехудыт ве хет Эйлоның гызы Босмата өйленди.</verse>
				<verse number="35">Бу гелинлер Ысхак билен Ребеканы җанындан доюрдылар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="27">
				<verse number="1">Ысхак гаррап, гөзден галыпды. Ол өз улы оглы Ысавы янына чагырып, оңа: «Оглум!» дийди. Ысав: «Нәме, кака?» дийди.</verse>
				<verse number="2">Ысхак: «Мен инди гаррадым, хачан өлҗегим белли дәл.</verse>
				<verse number="3">Инди сен ав энҗамларыңы – сагдакдыр яйыңы ал-да, мейдана гидип, маңа ав авлап гетир.</verse>
				<verse number="4">Ондан мениң халаян тагамлы нахарымы биширип бер; иейин-де, өлмезимден өң саңа пата берейин» дийди.</verse>
				<verse number="5">Ысхагың оглы Ысава айдан сөзлерини Ребека диңләп дурды. Ысав мейдана ава гиденде, Ребека оглы Якуба шейле дийди: «Какаң доганың Ысава:</verse>
				<verse number="6"></verse>
				<verse number="7">„Ав авлап гел-де, ондан мениң халаян тагамлы нахарымы биширип бер; мен ондан иейин-де, өлмезимден өң Реббиң хузурында саңа пата берейин“ диенини эшитдим.</verse>
				<verse number="8">Инди маңа гулак ас-да, мениң табшырыгымы ерине етиргин, оглум. Гит-де, сүрүден ики саны семиз овлак гетир, мен олардан какаңың халаян тагамлы нахарыны биширейин.</verse>
				<verse number="9"></verse>
				<verse number="10">Сен оны какаңа иймәге элтип берерсиң, ол болса өлмезинден өң саңа пата берер».</verse>
				<verse number="11">Якуп эҗесине шейле җогап берди: «Доганым Ысав түйлек адам, мениң дерим болса түйсүз.</verse>
				<verse number="12">Эгер какам мени элләп гөрәйсе, онда ол мениң өзүни алдаяндыгымы билер. Мен пата алмагың дерегине нәлете галарын».</verse>
				<verse number="13">Эҗеси Якуба: «Шол нәлет, гой, маңа гелсин, оглум. Сен маңа гулак ас-да, гидип овлаклары гетир» дийди.</verse>
				<verse number="14">Шейдип, Якуп гидип, эҗесине ики саны овлак гетирип берди. Эҗеси Ысхагың халаян тагамлы нахарыны биширди.</verse>
				<verse number="15">Соңра Ребека улы оглы Ысавың өйдәки гымматбаха эшиклерини алып, олары кичи оглы Якуба гейдирди.</verse>
				<verse number="16">Онуң эллерини ве бойнуның түйсүз ерлерини овлак дериси билен өртди.</verse>
				<verse number="17">Соңра Ребека биширен тагамлы нахарыны өз биширен наны билен биле оглы Якубың элине тутдурды.</verse>
				<verse number="18">Якуп какасының янына гелип: «Кака!» дийди. Ысхак: «Хава! Сен ким, оглуммы?» дийди.</verse>
				<verse number="19">Якуп какасына: «Мен новбахар оглуң Ысавдырын. Мен сениң айдышың ялы эдендирин. Инди дик отур-да, гетирен ав этимден ийип, маңа пата берәй» дийди.</verse>
				<verse number="20">Ысхак оглундан: «Авы нәдип бейле чалт тапып билдиң?» дийип сорады. Якуп: «Худайың Реб маңа тапмага көмек этди» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="21">Ысхак Якуба: «Голайрагыма сүйш, оглум. Сени элләп гөрейин, сениң, хакыкатдан-да, оглум Ысавдыгыңы я-да дәлдигиңи бир билейин» дийди.</verse>
				<verse number="22">Якуп какасы Ысхагың алкымына барды. Ол оглуны элләп гөрди-де: «Сес Якубың сеси, йөне эллер Ысавың эллери» дийди.</verse>
				<verse number="23">Якубың эллери эдил Ысавыңкы ялы түйлек болансоң, Ысхак оны танаман, оңа пата берди.</verse>
				<verse number="24">Соңра Ысхак ондан: «Сен, хакыкатдан-да, мениң оглум Ысавмы?» дийип сорады. Якуп: «Хава, мен шол» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="25">Ысхак оңа: «Оглум, ав этиңи гетир, иейин-де, саңа пата берейин» дийди. Якуп нахары онуң өңүнде гойды; Ысхак ийди, Якуп шерап гетирди, Ысхак ичди.</verse>
				<verse number="26">Ысхак Якуба: «Гел, оглум, мени огша» дийди.</verse>
				<verse number="27">Якуп какасының алкымына барып, оны огшады. Ысхак онуң гейимлериниң ысыны алды ве оңа пата берди: «Ине, оглумың бу ысы Реббиң берекет берен мейданың ысы ялыдыр.</verse>
				<verse number="28">Худай саңа Гөгүң чыгындан, мес топраклы ерден, бол галла хем шерап берсин.</verse>
				<verse number="29">Халклар саңа хызмат этсинлер, ил-улуслар саңа боюн эгсинлер. Баштутан бол сен өз доганларыңа, доганларың саңа боюн эгсинлер. Сени нәлетлән, нәлетленсин, сени ялкан, ялкансын!»</verse>
				<verse number="30">Ысхак Якуба пата берип, ол какасының янындан чыкан дессине, доганы Ысав авдан гайдып гелди.</verse>
				<verse number="31">Ол хем какасына тагамлы нахар биширип гетирди-де: «Кака, дик отур-да, гетирен ав этимден ийип, маңа пата бер» дийди.</verse>
				<verse number="32">Ысхак оңа: «Сен ким?» дийди. Ол: «Мен сениң новбахар оглуң Ысав» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="33">Ысхак тутуш гөвреси билен саңңылдап: «Онда сениң өң яныңдан маңа ав этинден нахар биширип гетирен кимди? Мен нахарың барыны ийип, оңа пата бердим-ә. Ол инди паталы болар!» дийди.</verse>
				<verse number="34">Ысав какасының сөзлерини эшидип, дады-перят этди. Ол какасына: «Эй, кака, маңа-да пата бер, маңа-да!» дийип зарынлады.</verse>
				<verse number="35">Ысхак оңа: «Саңа берилмели патаны доганың алды, ол мени алдан экен» дийди.</verse>
				<verse number="36">Ысав какасына: «Оңа Якуп ады йөне ере дакылмандыр. Ол мени икинҗи гезек алдады. Ол башда новбахар огуллык хакымы алды, ине, бу гүн болса ол маңа берилмели патаны алды» дийди. Онсоң Ысав: «Сен маңа хич пата сакламадыңмы?» дийип, какасына өзеленди.</verse>
				<verse number="37">Ысхак оңа: «Мен оны саңа баштутан этдим, әхли доганларыңы оңа хызматкәр эдип бердим. Оңа нандыр шерап бердим. Инди мен саңа нәме берейин, оглум!» дийди.</verse>
				<verse number="38">Эмма Ысав какасына: «Кака, сенде бары-ёгы еке пата бармыды нәме, маңа-да пата бер-дә!» дийип, ичигип-ичигип аглады.</verse>
				<verse number="39">Какасы Ысхак оңа шейле җогап берди: «Серет, сениң месген тутҗак ериңде гөкден чыг дүшмез, ол мес топраклы ерден узак болар.</verse>
				<verse number="40">Гылыҗыңа даянып яшарсың, доганыңа хызмат эдерсиң. Вагт гелер, гаршылык гөркезерсиң. Онуң зулумындан дынарсың».</verse>
				<verse number="41">Какасындан алан патасы үчин Ысав Якубы йигренйәрди. Ол өз янындан: «Какамың өлүм пурсады голайлап гелйәр. Какамың яс гүнлери геченден соң, мен Якубы өлдүрерин» дийип ойланярды.</verse>
				<verse number="42">Улы оглы Ысавың сөзлери Ребека барып етди. Онсоң Ребека кичи оглы Якубы чагыртды-да, оңа шейле дийди: «Доганың Ысав сенден ар алмак үчин сени өлдүрмегиң күйүне дүшүп йөр.</verse>
				<verse number="43">Инди маңа гулак ас, оглум! Эгленме-де, Харана, мениң эркек доганым Лабаның янына гач!</verse>
				<verse number="44">Доганың гахары ятышянча, эден ишиң онуң ядындан чыкышянча, бирселлем шол ерде яша. Соң мен адам иберип, сени ол ерден өзүм алдырарын. Бир гүнүң ичинде икиңизден хем махрум боласым геленок».</verse>
				<verse number="45"></verse>
				<verse number="46">Соңра Ребека Ысхагың янына гелип, оңа: «Мен Ысавың хет аялларындан халыс ирдим. Эгер Якуп шу хет гызларындан бирине өйленәйсе, онда мен нәдип яшарын?!» дийди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="28">
				<verse number="1">Ысхак Якубы өз янына чагырып, оңа пата хем табшырык берип, шейле дийди: «Сен хет гызларына өйленме!</verse>
				<verse number="2">Сен Паданарама, бабаң Бетувелиң өйүне гит-де, шол ерде дайың Лабаның гызларындан бирине өйлен.</verse>
				<verse number="3">Гой, Гудратыгүйчли Худай сени ялкап, өрңедип, көпелтсин. Гой, Ол сенден энчеме халклар дөретсин.</verse>
				<verse number="4">Худайың Ыбрайыма берен юрдуны өзүмизиң хәзирки гелмишек болуп яшап йөрен юрдумызы эелемегиң үчин, гой, Ол саңа ве сениң несиллериңе Ыбрайыма берен патасыны берсин!»</verse>
				<verse number="5">Шондан соң Ысхак Якубы иберди. Якуп Бетувел месопотамиялының оглы, Якубың ве Ысавың эҗеси Ребеканың доганы Лабаның янына Паданарама гитди.</verse>
				<verse number="6">Ысхагың Якуба пата берип, Паданарамдан бирине өйленери ялы, оны ол ере иберендигини ве «кенган гызларына өйленме!» дийип, Якуба табшырык берендигини ве онуң какасыдыр эҗесиниң сөзүне гулак асып, Паданарама гидендигини Ысав эшитди.</verse>
				<verse number="7"></verse>
				<verse number="8">Ысав Кенган гызларыны какасының халамаяндыгыны билип, Ысмайылың янына гитди ве бейлеки аялларының үстүне Ыбрайымың оглы Ысмайылың гызы, Небаётың аял доганы Махалата өйленди.</verse>
				<verse number="9"></verse>
				<verse number="10">Якуп Беершебадан чыкып, Харана тарап гитди.</verse>
				<verse number="11">Гүн яшанда, ол бир ерде дүшледи. Ол бир дашы яссанып, шол ерде ятды.</verse>
				<verse number="12">Якуп дүйшүнде ерден асмана узалып гидйән басганчаклары гөрди. Худайың перишделери шол басганчаклардан ёкары чыкып, ашак дүшүп йөрмүшлер.</verse>
				<verse number="13">Басганчакларың чүр башында дуран Реб шейле диййәр: «Атаң Ыбрайымың ве Ысхагың Худайы Реб Мендирин. Шу ятан топрагыңы Мен саңа ве сениң неслиңе берерин.</verse>
				<verse number="14">Сениң неслиң ер йүзүниң чәгелери кимин сан-саҗаксыз болар. Олар гүндогара, гүнбатара, демиргазыга хем-де гүнорта яйрарлар. Ер йүзүниң әхли халклары сен аркалы хем-де неслиң аркалы пата аларлар.</verse>
				<verse number="15">Мен хемише сениң билен биледирин. Сен ниреде болсаң-да, Мен сени горарын ве сени ене-де шу юрда гайтарып гетирерин. Мен сени терк этмерин ве саңа берен вадамы ерине етирерин».</verse>
				<verse number="16">Якуп оянып: «Хакыкатдан-да, Реб шу ерде. Мен муны билмәндирин!» дийди.</verse>
				<verse number="17">Ол горкуп: «Бу нәхили горкунч ер! Бу Худайың өйи, гөгүң дервезеси» дийди.</verse>
				<verse number="18">Якуп даң билен турды ве келлесиниң ашагына гоюп ятан улы дашыны алып, оны ядыгәрлик хөкмүнде дикди ве онуң үстүне зейтун ягыны гуйды.</verse>
				<verse number="19">Якуп бу ере «Бейтел» дийип ат дакды. Бу гала озал Луз дийип атландырылярды.</verse>
				<verse number="20">Ол соңра ант ичип, шейле дийди: «Эгер Худай мениң ене-де саг-аман атамың өйүне доланып гелерим ялы, мениң билен биле болуп, мени ёлда горап, маңа иймәге нан, геймәге эшик берсе, онда Реб мениң Худайым болар.</verse>
				<verse number="21"></verse>
				<verse number="22">Ядыгәрлик дикен бу дикме дашымы Худайың өйи дийип хасапларын. Эй, Худай, Сениң маңа берен хер бир задың ондан бирини мен Саңа берерин».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="29">
				<verse number="1">Соңра Якуп ёлуны довам этдирип, гүндогар халкың юрдуна гелди.</verse>
				<verse number="2">Ол башыны галдыранда, онуң гөзи ачык мейдандакы бир гуя дүшди. Гуйының башында үч сүри гоюн ятырды. Бу гоюн сүрүлери шол гуюдан сува якылярды. Гуйының агзында уллакан бир даш барды.</verse>
				<verse number="3">Чопанлар сүрүлериң барыны гуйының башына йыгнанларындан соң, дашы айрып, доварларыны сува якардылар-да, ене-де дашы гуйының агзына гоярдылар.</verse>
				<verse number="4">Якуп ол ердәки адамлардан: «Доганлар, сиз ниреден?» дийип сорады. Олар: «Биз харанлы» дийдилер.</verse>
				<verse number="5">Якуп олардан: «Сиз Нахорың агтыгы Лабаны танаярмысыңыз?» дийип сорады. Олар: «Танаярыс» дийдилер.</verse>
				<verse number="6">Якуп ене-де олардан: «Ол саг-саламатмыдыр?» дийип сорады. Олар: «Хава, ол саг-гургундыр. Ханха, онуң гызы Рахел доварыны сүрүп гелйәр» дийдилер.</verse>
				<verse number="7">Соңра Якуп: «Энтек гүнортан чагы ахырын; энтек доварлары йыгнардан ир; олары сува якың-да, әкидип бакың» дийди.</verse>
				<verse number="8">Олар: «Чопанлар сүрүлери йыгнаянча, биз доварлары сува якып билмерис; гуйының агзындакы даш айрыландан соң, доварлары сува якып билерис» дийдилер.</verse>
				<verse number="9">Якуп олар билен геплешип дурка, Рахел какасының доварларыны гуя гетирди. Рахел чопанды.</verse>
				<verse number="10">Якуп Рахели өз дайысы Лабаның сүрүси билен гөренде, ол гуйының янына барды-да, онуң агзындакы дашы айрып, дайысы Лабаның доварларыны гуюдан сува якды.</verse>
				<verse number="11">Соңра ол Рахели огшап, ичигип-ичигип аглады.</verse>
				<verse number="12">Якуп өзүниң Рахелиң какасы билен гарындашдыгыны, өзүниң Ребеканың оглудыгыны Рахеле айтды. Рахел ылгап гидип, какасына хабар берди.</verse>
				<verse number="13">Лабан өз егени Якубың гелендигини эшидип, ылгап онуң өңүнден чыкды. Ол Якубы гуҗаклап огшады; оны өйүне алып гайтды. Якуп Лабана болуп гечен вакаларың хеммесини гүррүң берди.</verse>
				<verse number="14">Лабан оңа: «Сен мениң өз сүегим, өз тенимсиң» дийди. Якуп Лабаның өйүнде бир ай яшандан соң,</verse>
				<verse number="15">Лабан оңа: «Гарындашым дийип, сен маңа шейдип, мугт хызмат этҗек йөрҗекми? Саңа нәче зәхмет хак төлемели? Айт!» дийди.</verse>
				<verse number="16">Лабаның ики гызы барды. Улусының ады Лея, кичисиниң ады болса Рахелди.</verse>
				<verse number="17">Леяның гөзлери мылайымды, Рахел болса сыратлыды ве оваданды.</verse>
				<verse number="18">Якуп Рахели сөйди. Ол Лабана: «Кичи гызың Рахел үчин мен еди йыл хызматыңы эдейин» дийди.</verse>
				<verse number="19">Лабан: «Оны башга бирине беренден, саңа береним говудыр. Мениң янымда болубер» дийди.</verse>
				<verse number="20">Якуп Рахел үчин еди йыллап Лабаның хызматыны этди. Рахели җуда сөййәндигине гөрә, еди йыл онуң үчин еди гүн ялы болуп гечип гитди.</verse>
				<verse number="21">Бир гүн Якуп Лабана: «Мөхлетим долды, гелинлигими маңа бер, мен онуң янына гирейин» дийди.</verse>
				<verse number="22">Шейдип, Лабан төверек-дашыны чагырып, той тутды.</verse>
				<verse number="23">Эмма шол гиҗе Лабан Рахелиң дерегине улы гызы Леяны Якубың янына алып барды; Якуп Лея янашды.</verse>
				<verse number="24">(Лабан хызматкәри Зилпаны гызы Лея гырнак эдип берипди.)</verse>
				<verse number="25">Даң атды, ине, гөрсе бу Лея экен. Якуп Лабана: «Бу нәме этдигиң болды? Мен саңа Рахел үчин хызмат этмәнмидим нәме? Сен нәме үчин мени алдадың?» дийди.</verse>
				<verse number="26">Лабан оңа: «Улусы отырка, кичиси дурмуша чыкарылмаз. Бу бизиң илимизиң дәбидир.</verse>
				<verse number="27">Бир хепделик той дабарасы гечсин, саңа Рахели-де берерин, йөне онуң үчин ене еди йыл хызматымы этмели боларсың» дийди.</verse>
				<verse number="28">Якуп Лабан билен ылалашды. Бир хепделик той дабарасы геченден соң, Лабан кичи гызы Рахели-де Якуба берди.</verse>
				<verse number="29">(Лабан хызматкәри Билханы Рахеле гырнак эдип берипди.)</verse>
				<verse number="30">Якуп Рахеле хем янашды. Ол Рахели Леядан артык сөййәрди. Ол Лабана ене-де еди йыл хызмат этди.</verse>
				<verse number="31">Реб Леяның сөйүлмейәндигини гөрүп, онуң ятгысыны ачды. Рахелден болса чага догмаярды.</verse>
				<verse number="32">Лея гөврели болуп, бир огул догурды. Ол оглуна Рубен дийип ат гойды, чүнки ол: «Реб мениң бетбагтлыгымы гөрди, инди мени адамым халар» дийди.</verse>
				<verse number="33">Ол ене-де гөврели болды ве бир огул догурды. Ол: «Реб мениң сөйүлмейәндигими эшидип, маңа бу оглы хем берди» дийди. Лея оглуның адына Шимгон дакды.</verse>
				<verse number="34">Лея үчүнҗи гезек гөврели болуп, ене-де бир огул догурды. Ол: «Адамымың йүреги инди маңа багланса герек, чүнки мен оңа үч огул догруп бердим» дийди. Шол себәпден хем ол үчүнҗи оглуның адына Леви дакды.</verse>
				<verse number="35">Лея ене-де гөврели болуп, бир огул догурды. Ол: «Инди мен Реббе алкыш айдарын» дийип, оглуның адына Яхуда дакды. Соңра ол чага догмакдан галды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="30">
				<verse number="1">Рахел Якуба чага догруп бермәндигини гөренде, ол өз аял доганына гөриплик этди. Ол Якуба: «Маңа-да чага бер, ёгсам, мен өлерин» дийди.</verse>
				<verse number="2">Якубың муңа гахары гелип: «Худай сени чагадан махрум эдйәр. Мен Худаймы нәме?!» дийди.</verse>
				<verse number="3">Рахел оңа: «Гырнагым Билха билен ят. Гой, ол маңа сенден огул догруп берсин. Шейдип, Билханың үсти билен мен хем чагалы болайын» дийди.</verse>
				<verse number="4">Ол өз гырнагы Билханы Якуба аяллыга берди; Якуп онуң билен ятды.</verse>
				<verse number="5">Билха гөврели болуп, Якуба бир огул догруп берди.</verse>
				<verse number="6">Онсоң Рахел: «Худай мени аклады, Ол, хакыкатданам, мениң дилегими эшидип, маңа бир огул берди» дийип, огланың адына Дан дакды.</verse>
				<verse number="7">Рахелиң гырнагы Билха ене-де гөврели болуп, Якуба икинҗи огул догруп берди.</verse>
				<verse number="8">Рахел: «Доганым билен җуда чынлакай гөрешдим ве еңдим» дийип, оглуның адына Нафталы дакды.</verse>
				<verse number="9">Лея өзүниң догурмакдан галандыгына гөз етирип, өз гырнагы Зилпаны Якуба аяллыга берди.</verse>
				<verse number="10">Леяның гырнагы Зилпа Якуба бир огул догруп берди.</verse>
				<verse number="11">Лея: «Мениңки шовуна болды» дийип, оглуның адына Гат дакды.</verse>
				<verse number="12">Леяның гырнагы Зилпа Якуба икинҗи огул догруп берди.</verse>
				<verse number="13">Лея: «Мен багтлыдырын! Гызлар маңа багтлы диерлер» дийип, икинҗи оглуның адына Ашер дакды.</verse>
				<verse number="14">Бугдай орагы дөврүнде бир гүн Рубен экин мейданына гитди ве ол ерден селмелек көклерини тапды. Рубен оны эҗеси Лея гетирип берди. Рахел Леяның янына гелип, оңа: «Оглуңың гетирен селмелек көклеринден маңа-да бер» дийди.</verse>
				<verse number="15">Лея оңа: «Әрими элимден аланыңы аз гөрүп, инди оглумың гетирен селмелек көклерини-де алсам диййәрмиң?» дийди. Рахел оңа: «Боляр, селмелек көклериниң дерегине Якуп шу гиҗе сениң билен ятайсын» дийди.</verse>
				<verse number="16">Агшамара Якуп мейдандан гайдып гелйәркә, Лея онуң өңүнден чыкып: «Сен бу гиҗе мениң яныма гир. Оглумың гетирен селмелек көклери билен сениң шу гиҗелик кирейиңи төледим» дийди. Якуп шол гиҗе Лея янашды.</verse>
				<verse number="17">Худай Леяның дилегини эшитди. Лея гөврели болуп, Якуба бәшинҗи огул догруп берди.</verse>
				<verse number="18">Лея: «Бу – өз гырнагымы адамыма береним үчин, Худайың маңа берен муздудыр» дийип, огланың адына Ысакар дакды.</verse>
				<verse number="19">Лея ене гөврели болуп, Якуба алтынҗы огул догруп берди.</verse>
				<verse number="20">Лея: «Худай маңа аҗайып совгат этди. Инди адамым маңа хормат гояр, чүнки мен оңа алты огул догруп бердим» дийип, алтынҗы оглуның адына Зебулун дакды.</verse>
				<verse number="21">Ол соңра бир гыз догурды ве онуң адына Дина дакды.</verse>
				<verse number="22">Худай Рахели ятдан чыкарманды. Ол Рахелиң дилегини эшидип, онуң ятгысыны ачды.</verse>
				<verse number="23">Рахел гөврели болуп, бир огул догурды. Ол: «Худай мениң айыбымы айырды.</verse>
				<verse number="24">Гой, Реб маңа ене-де огул берсин!» дийип, онуң адына Юсуп дакды.</verse>
				<verse number="25">Юсуп догландан соң, Якуп Лабана шейле дийди: «Мени гойбер, мен өз меканыма, өз юрдума гидейин.</verse>
				<verse number="26">Мениң саңа нәхили хызмат эдендигими сениң өзүң билйәнсиң. Мен аялларымдыр чагаларым үчин зәхмет чекдим. Шонуң үчин сен олары маңа бер. Инди мен гидейин».</verse>
				<verse number="27">Лабан оңа: «Мен саңа бир зат айдайын. Мен Реббиң өзүми сен себәпли берекетли эдендигини пал үсти билен билдим.</verse>
				<verse number="28">Саңа нәче төлемелидигини айт, мен төләрин» дийди.</verse>
				<verse number="29">Шонда Якуп оңа шейле дийди: «Мениң саңа нәхили хызмат эдендигими, доварларыңың мениң дөврүмде нәхили көпелендигини сен өзүң билйәнсиң.</verse>
				<verse number="30">Мениң гелмезимден өң, сениң доварларың саны азды, олар мен геленимден соң көпелди. Мениң аяк басан еримде, Реб саңа берекет берди. Инди мен өз хоҗалыгым үчин хачан ишләйин?»</verse>
				<verse number="31">Лабан оңа: «Мен саңа нәме берейин?» дийди. Якуп: «Маңа хич зат герек дәл. Эгер сен мениң шу маслахатымы алсаң, онда мен сениң доварларыңы ене-де бакып, олара гөз-гулак боларын.</verse>
				<verse number="32">Шу гүн сен әхли сүрүлере айланып, тегмилтли я-да менекли гоюнлары, гечилери, гара гузулары сүрүден айыр. Олар мениң хызмат хакым болар.</verse>
				<verse number="33">Соң сен шол беренлериңи гөрмәге гелениңде, мениң догручылдыгымы гөрерсиң. Эгер мениң сүримде тегмилтсиз я-да менексиз гечилер ве гара дәл гоюнлар тапылайса, шонда сен олары огурлык хасаплап билерсиң».</verse>
				<verse number="34">Лабан: «Боляр, гой, сениң дийшиң ялы болсун» дийди.</verse>
				<verse number="35">Эмма шол гүнүң өзүнде Лабан ала-мула ве менекли эркечлериң, тегмилтли ве менекли, шейле хем ак гатышыгы болан гечилериң әхлисини ве гара гоюнларың барыны сүрүден чыкарып, өз огулларының гөзегчилигине берди.</verse>
				<verse number="36">Соңра Лабан үч гүнлүк ёла барабарлыкда Якупдан араны ачды. Якуп Лабаның бейлеки галан сүрүсини бакмагыны довам этдирди.</verse>
				<verse number="37">Якуп дерек, бадам хем-де чынар агачларының өл чыбыкларыны алып, оларың габыгыны ёл-ёл айранда ак золаклар пейда болды.</verse>
				<verse number="38">Ол золаклы чыбыклары доварларың өңүнде сув ичйән новаларына салып гойды. Доварлар новалардан сув ичмәге геленлеринде, чыбыкларың өңүнде гоча гелип, богаз болдулар ве ала-мула, тегмилтли хем-де менекли овлак-гузулары гузладылар.</verse>
				<verse number="39"></verse>
				<verse number="40">Якуп гузуларыны айры саклап, олары Лабаның ала-мула ве гара доварларының гаршысында бакярды. Шейдип, Якуп өзүне сүри эдинди ве оны Лабаның сүрүсине гошмады.</verse>
				<verse number="41">Сагдын доварлар гоча геленлеринде, чыбыкларың өңүнде гоча гелерлери ялы, Якуп чыбыклары хемише оларың өңүнде новаларда гоярды.</verse>
				<verse number="42">Хор доварлар гоча геленде болса Якуп оларың өңүнде чыбык гоймаярды. Шунлукда, сагдын доварлар Якубыңкы, хор доварлар Лабаныңкы болярды.</verse>
				<verse number="43">Шейдип, Якуп җуда баяды. Инди онуң сүри-сүри доварлары, гул-гырнаклары, дүелери хем эшеклери барды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="31">
				<verse number="1">Якуп Лабаның огулларының: «Якуп бизиң какамызың әхли эмләгине эе болды. Ол өзүниң бүтин байлыгыны какамызың хасабына газанды» диен гүррүңини эшитди. Якуп Лабаның хем өзүне болан гарайшының өңкүси ялы дәлдигини гөрди.</verse>
				<verse number="2"></verse>
				<verse number="3">Онсоң Реб Якуба: «Ата-бабаңың меканына, өз гарындашларыңың арасына долан, Мен сениң билен биле боларын» дийди.</verse>
				<verse number="4">Шоңа гөрә Якуп Рахел билен Леяны мейдана, доварларың янына чагырып, олара шейле дийди: «Гөрйәрин велин, какаңызың маңа гарайшы өңкүси ялы дәл. Йөне какамың Худайы мениң билендир.</verse>
				<verse number="5"></verse>
				<verse number="6">Какаңыза мениң җанымы аяман хызмат эдендигими сиз билйәнсиңиз.</verse>
				<verse number="7">Какаңыз болса мени алдап, зәхмет хакымы он гезек үйтгетди, йөне Худай оңа маңа зелел етирмәге ёл бермеди.</verse>
				<verse number="8">Лабан маңа: „Тегмилтли доварлар сениң хакың болсун“ диенде, доварлар учдантутма тегмилтли гузулары гузладылар. Ол: „Ала-мула доварлар сениң хакың болсун“ диенде болса, доварлар учдантутма ала-мула овлак-гузулары гузладылар.</verse>
				<verse number="9">Шейдип, Худай какаңызың доварларыны ондан алып, маңа берди.</verse>
				<verse number="10">Доварларың хөвре гелйән мөвсүминде мен бир дүйш гөрдүм. Дүйшүмде чакышян текелердир гечилер диңе ала-мула, тегмилтли ве халлымыш.</verse>
				<verse number="11">Шонда дүйшүмде Худайың перишдеси маңа: „Якуп!“ дийип йүзленди. Мен Оңа: „Лепбей!“ дийип җогап бердим.</verse>
				<verse number="12">Перишде: „Серет, чакышян текелердир гечилер диңе ала-мула, тегмилтли ве халлыдыр. Лабаның саңа эдйән затларының әхлисини Мен гөрдүм.</verse>
				<verse number="13">Мен Бейтел Худайыдырын. Сен ол ерде бир дикме дашың үстүне зейтун ягыны гуюпдың ве ант ичипдиң. Инди сен бу юртдан гит-де, өз догдук меканыңа долан“» дийди.</verse>
				<verse number="14">Рахел билен Лея Якуба шейле җогап бердилер: «Атамызың өйүнде бизе не пай, не-де мирас бар.</verse>
				<verse number="15">Ол бизи кесеки хасапламаярмы нәме?! Чүнки ол бизи сатды, биз үчин төленен күмүшлери-де сатып ийди.</verse>
				<verse number="16">Худайың какамызың элинден алан әхли байлыгы бизе хем бизиң чагаларымыза дегишлидир. Инди сен Худайың диенини ерине етир».</verse>
				<verse number="17">Шейдип, Якуп чагаларыдыр аялларыны дүелере мүндүрип, әхли малларыны – Паданарамда топлан әхли мал-мүлкүни алып, өз какасы Ысхагың янына – Кенган юрдуна тарап ёла дүшди.</verse>
				<verse number="18"></verse>
				<verse number="19">Лабан өз доварларыны гыркмага гиден вагты, Рахел какасының өй бутларыны огурлады.</verse>
				<verse number="20">Якуп болса өзүниң бу ерден гачяндыгыны Лабан месопотамиялыдан гизлемек билен, оны алдава салды.</verse>
				<verse number="21">Шейдип, Якуп әхли эмләгини алып, ол ерден гачды. Ол Евфрат дерясындан гечип, Гилгат даглыгына тарап йөнелди.</verse>
				<verse number="22">Үчүнҗи гүн Якубың гачандыгы хакдакы хабар Лабана гелип етди.</verse>
				<verse number="23">Лабан гарындашларыны янына алып, еди гүнләп Якубың ызындан ковуп, Гилгат даглыгында онуң ызындан етди.</verse>
				<verse number="24">Шол гиҗе Худай Лабан месопотамиялының дүйшүнде оңа: «Гулак ас! Якуба ягшыдан-ямандан зат дийме» дийди.</verse>
				<verse number="25">Лабан Якубың ызындан етенде, Якуп даглыкда өз чадырыны дикипди. Лабан хем өз гарындашлары билен Гилгат даглыгында өз чадырларыны дикди.</verse>
				<verse number="26">Лабан Якуба шейле дийди: «Бу нәме этдигиң болды? Нәме үчин мени алдадың ве гызларымы сөвешде эле салнан есирлер ялы эдип алып гайтдың?</verse>
				<verse number="27">Нәме себәпден сен гайтҗакдыгыңы менден яшырдың? Мен сени шады-хоррамлык хем айдым билен, депрек ве лира билен уградардым.</verse>
				<verse number="28">Сен хатда маңа агтыкларымдыр гызларымы огшамага-да мүмкинчилик бермедиң. Сен акмаклык этдиң.</verse>
				<verse number="29">Саңа яманлык этмәге мениң гүйҗүм етйәр. Эмма сениң атаңың Худайы өтен агшам маңа: „Гулак ас! Якуба ягшыдан-ямандан зат дийме“ дийип табшырды.</verse>
				<verse number="30">Бар, сениң гайданың хич диели. Мен сениң атаң өйүндәкилериң дидарына гаты зар боландыгыңы билйәрин. Йөне мениң худайларымы огурлап гайтмаң нәме?»</verse>
				<verse number="31">Якуп Лабана шейле җогап берди: «Гызларыңы элимден аларсың өйдүп горкдум.</verse>
				<verse number="32">Йөне сениң худайларыңы огурлап гайдан дири галмаз. Гарындашларымызың гөзүниң алнында әхли гошлары барлап чык-да, өзүңе дегишли нәме тапсаң, ал-да гидибер». Худайлары Рахелиң огурландыгындан Якуп бихабарды.</verse>
				<verse number="33">Лабан Якубың, Леяның ве ики гырнагың чадырыны барлады, йөне бутлары тапмады. Ол Леяның чадырындан чыкып, Рахелиңкә гирди.</verse>
				<verse number="34">Рахел бутлары алыпды ве олары дүйәниң ховудының ашагында гизләп, өзи-де онуң үстүнде отурыпды. Лабан чадырың әхли ерини барлап чыкды, йөне олары тапмады.</verse>
				<verse number="35">Рахел какасына: «Кака, сениң яныңда еримден турмаянлыгым үчин мени багышла, чүнки хәзир мен гөрүм гөрйәрин» дийди. Лабан хернәче агтарса-да, бутлардан дерек тапып билмеди.</verse>
				<verse number="36">Якуп гахарланып, Лабана шейле дийди: «Бейле ызарларың ялы, мениң нәме этмишим, нәме гүнәм бар?</verse>
				<verse number="37">Сен мениң әхли затларымы дөрүп чыкдың, эмма өй гошларыңдан, хей, тапан задың болдумы? Эгер бир зат тапан болсаң, ханы, онда оны өзүңиң ве мениң гарындашларымың өңүнде гой, хайсымызың мамладыгымызы, гой, оларың өзи чөзсүн.</verse>
				<verse number="38">Ине, йигрими йыллап мен сениңкиде боланымда, сениң гоюнларыңдыр гечилериң гузы я овлак дүшүрен дәлдир. Мен сениң сүрүлериңден екеҗе гоч-да иен дәлдирин.</verse>
				<verse number="39">Йыртыҗы хайванларың парчалан малларыны мен сениң яныңа гетирип хем дурмадым; мен хемише йитенлери өз бойнума алдым. Гүндиз огурланандыгы-да, гиҗе огурланандыгы-да белли болмадыклары сен менден талап этдиң.</verse>
				<verse number="40">Гүндиз җөвзадан, гиҗе аңзакдан эҗир чекердим. Гиҗелери чирим этмән гечирердим.</verse>
				<verse number="41">Өйүңде яшан йигрими йылым, ине, шейле гечди. Ики гызың үчин он дөрт йыл, доварларың үчин алты йыл хызматыңы этдим. Эмма сен мениң зәхмет хакымы он гезек үйтгетдиң.</verse>
				<verse number="42">Эгер атам Ыбрайымың Худайы ве какам Ысхагың Хедер Эдйәни мениң билен биле болмадык болса, онда сен хәзир хем мени бош ковуп гойберердиң. Худай мениң чекен эзъетлерими хем зәхметими гөрүп, өтен агшам саңа дуйдурыш берди».</verse>
				<verse number="43">Онсоң Лабан Якуба: «Аялларың мениң гызларым, чагаларың мениң чагаларым, доварларың мениң доварларым. Ине, шу гөрйән затларың әхлиси мениңкидир. Йөне мен өз гызларымы хем оларың чагаларыны ызына алып билмен ахырын.</verse>
				<verse number="44">Гел, икимиз өзара әхт эдишели. Бу әхт икимизе шаят болсун» дийди.</verse>
				<verse number="45">Якуп бир улы дашы алды-да, оны дикди.</verse>
				<verse number="46">Соңра ол өз гарындашларына: «Даш топлаң» дийди. Олар йыгнан дашларындан бир үйшмек ясап, онуң гапдалында нахарландылар.</verse>
				<verse number="47">Ол үйшмеги Лабан Ягар-сахадута, Якуп болса Галет дийип атландырды.</verse>
				<verse number="48">Лабаның: «Шу даш депеси бизе шаят болсун» диендигине гөрә, ол ере Галет диен ат галды.</verse>
				<verse number="49">Бу улы даша Миспа дийип ат дакылды, чүнки Лабан: «Бири-биримизден узак дүшен махалымыз, Реб бизи гөзден салмасын» дийди.</verse>
				<verse number="50">Лабан Якуба ене-де шейле дийди: «Эгер гызларыма азар берәйсең я-да оларың үстүне аял алайсаң, онда билип гойгун, аралыкда адам болмаса-да, бизе Худайың Өзи шаятдыр. Ине, шу даш үйшмеги билен шу дикме даш бизиң әхтимизе шаятлык этсин.</verse>
				<verse number="51"></verse>
				<verse number="52">Бири-биримизиң тарапымыза яман ниет билен гечмели дәлдигимизе, гой, ине, шу үйшмек билен шу дикме даш шаятлык этсин.</verse>
				<verse number="53">Ыбрайымың Худайы ве Нахорың худайы (оларың аталарының худайлары) бизиң давамызы чөзсүнлер!» дийди. Соңра Якуп өз какасы Ысхагың Хедер Эдйәнинден ант ичди.</verse>
				<verse number="54">Якуп дагың үстүнде гурбанлык берип, гарындашларыны нахара чагырды. Олар нахарландылар ве гиҗе дагда ятдылар.</verse>
				<verse number="55">Лабан даң билен туруп, агтыкларыдыр гызларыны огшап, олара пата берип, өз меканына гайтды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="32">
				<verse number="1">Якуп өз ёлы билен гидип барярка, Худайың перишделери оны гаршылады.</verse>
				<verse number="2">Якуп олары гөрүп: «Бу Худайың дүшелгеси» дийди. Шейдип, Якуп ол ери Маханайым дийип атландырды.</verse>
				<verse number="3">Якуп Эдом юрдуның Сегир дийилйән ерине, доганы Ысавың янына хабарчы ёллап: «Мениң җенабым Ысава шейле дийиң» дийип, өз хабарчыларына шу сөзлери айтмаклыгы буюрды: «Сениң гулуң Якуп шейле диййәр: „Мен Лабаныңкыда шу вагта ченли гелмишек болуп яшадым.</verse>
				<verse number="4"></verse>
				<verse number="5">Мен энчеме өкүзли, эшекли, доварлы хем гул-гырнаклы болдум. Сениң гөвнүңи тапарым ялы, мен саңа хабар ёллаярын“».</verse>
				<verse number="6">Хабарчылар Якубың янына гайдып гелдилер. Олар: «Биз сениң доганың Ысавың янына бардык. Ол сени гаршыламага гелйәр. Онуң янында дөрт йүз адам бар» дийдилер.</verse>
				<verse number="7">Муны эшидип, Якуп җуда горкды. Ол өз янындан: «Эгер Ысав бир топарың үстүне чозуп, оны басып алаянда-да, бейлеки топар гутулар» дийип, өз адамларыны, овнуклы-ирили малларыны хем дүелерини ики топара бөлди.</verse>
				<verse number="8"></verse>
				<verse number="9">Соңра Якуп шейле дилег этди: «Эй, маңа: „Өз юрдуңа, өз доган-гарындашларыңың арасына долан, Мен саңа ягшылык эдерин“ диен Реббим, атам Ыбрайым билен какам Ысхагың Худайы!</verse>
				<verse number="10">Мен Сениң садык сөйгиңе ве вепалылыгыңа мынасып дәлдирин. Иордан дерясындан геченимде, элимдәки хасамдан башга задым ёкды. Инди болса мен ики топарың эеси болдум.</verse>
				<verse number="11">Ялбарярын, мени өз доганым Ысавың элинден халас эт! Мен онуң гелип, бизиң хеммәмизи, чагалары хем оларың эҗелерини өлдүреринден горкярын.</verse>
				<verse number="12">Сен маңа: „Мен саңа ягшылык эдерин, сениң неслиңи деңиз якасындакы сан-саҗаксыз чәгелер дей көпелдерин“ дийипдиң».</verse>
				<verse number="13">Якуп ол гиҗәни шол ерде гечирди. Өзүнде бар болан маллардан ики йүз гечи билен йигрими эркеҗи, ики йүз гоюн билен йигрими гочы, отуз саны көшекли саглык дүйәни, кырк сыгыр билен он өкүзи ве йигрими саны уркачы эшек билен он саны эркек эшеги өз доганы Ысава совгат этмек үчин сайлап алды.</verse>
				<verse number="14"></verse>
				<verse number="15"></verse>
				<verse number="16">Якуп олары айры-айры сүрүлер эдип, өз гулларының өңүне салды ве олара: «Менден өңде йөрәң ве хер сүриниң арасында чәк саклаң» дийип табшырды.</verse>
				<verse number="17">Якуп оларың илкинҗисине шейле табшырык берди: «Доганым Ысав өңүңден чыкып: „Сен кимиң адамы? Угруң нирә? Өңүңдәки сүри кимиңки?“ дийип сораса: „Булар гулуң Якубыңкы. Якуп булары өз җенабы Ысава совгат иберди. Ызымыздан онуң өзи-де гелйәр“ дийиң».</verse>
				<verse number="18"></verse>
				<verse number="19">Якуп икинҗи, үчүнҗи гулуна, сүрүлериң ызына дүшүп гиден әхли гулларына-да шол бир табшырыгы берип: «Ысава душаныңызда, хут шол бир сөзлери айдарсыңыз.</verse>
				<verse number="20">Шейле хем сиз: „Гулуң Якуп-да ыздан гелйәр“ диерсиңиз» дийди. Чүнки Якуп өз янындан: «Шу өңден уградян совгатларым билен мен Ысавың йүрегини юмшадарын. Соңра мен онуң билен йүзбе-йүз гөршерин. Ол, белки, мени кабул эдер» дийип ойланды.</verse>
				<verse number="21">Шейдип, Якуп совгатлары өзүнден өң иберип, шол гиҗәни дүшелгеде гечирди.</verse>
				<verse number="22">Шол гиҗе Якуп туруп, ики аялыны, ики гырнагыны хем-де он бир чагасыны алып, Ябок дерясының гүзеринден гечди.</verse>
				<verse number="23">Олары деряның аңырсына гечиренден соң, Якуп янындакы мал-мүлклериниң әхлисини хем деряның аңырсына иберди.</verse>
				<verse number="24">Якубың еке өзи галды. Тә даң шапагы догянча, бир киши билен гөреш тутды.</verse>
				<verse number="25">Якубың баш бермейәндигини гөренсоң, ол киши Якубың уйлугының ойҗугына уруп, онуң уйлугыны яздырды.</verse>
				<verse number="26">Ол Якуба: «Даң шапагы догуп гелйәр, мени гойбер!» дийди. Якуп оңа: «Тә маңа пата берйәнчәң, мен сени гойбермерин» дийди.</verse>
				<verse number="27">Ол адам Якупдан: «Адың нәме?» дийип сорады. Ол: «Якуп» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="28">Ол адам Якуба: «Инди сениң адың Якуп дәл-де, Ысрайыл болар, чүнки сен Худай хем адамлар билен гөреш тутушып, олардан үстүн чыкдың» дийди.</verse>
				<verse number="29">Якуп ондан: «Сениң адың нәме?» дийип сорады. Ол: «Мениң адымы нәме үчин сораярсың?» дийип, шол ерде Якуба пата берди.</verse>
				<verse number="30">Якуп ол ери «Пениел» дийип атландырды. Якуп: «Чүнки мен Худайы йүзбе-йүз гөрүбем, дири галдым» дийди.</verse>
				<verse number="31">Якуп Пениелден чыкып барярка, Гүн догды. Ол уйлугына деглендиги себәпли агсаярды.</verse>
				<verse number="32">(Ысрайыллар хенизе ченли уйлукдакы сиңри иймейәрлер, чүнки Худай Якубың уйлугындакы сиңре дегипди.)</verse>
			</chapter>
			<chapter number="33">
				<verse number="1">Якуп төверегине середип, Ысавың дөрт йүз адам билен биле гелйәндигини гөрди. Шейдип, ол чагаларыны Леяның, Рахелиң ве ики гырнагының арасында бөлди.</verse>
				<verse number="2">Гырнакларыны өз чагалары билен биле өңде, Леяны өз чагалары билен биле оларың ызындан, Рахел билен Юсубы болса хеммесиниң ызындан гойды.</verse>
				<verse number="3">Якубың өзи болса тутуш машгаласының өңүне дүшүп, доганына голайлашянча, оңа еди гезек ики бүкүлип тагзым этди.</verse>
				<verse number="4">Эмма Ысав Якуба тарап ылгады; ол Якубың бойнундан гуҗаклап, оны огшады. Олар аглашдылар.</verse>
				<verse number="5">Соңра Ысав төверегине середип, аяллары хем чагалары гөрди. Ол: «Яныңдакылар ким?» дийип сорады. Якуп Ысава: «Булар Худайың өз гулуңа мерхемет билен берен чагаларыдыр» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="6">Онсоң гырнаклар өз чагалары билен, соңра Лея өз чагалары билен гелип, оңа тагзым этдилер. Иң соңундан болса Рахел билен Юсуп гелип, оңа тагзым этдилер.</verse>
				<verse number="7"></verse>
				<verse number="8">Ысав Якупдан: «Мен мал сүрүси билен гелйән адамлара душдум. Олары нәме үчин ибердиң?» дийип сорады. Якуп оңа: «Олары мен сен җенабымың гөвнүни тапмак үчин ибердим» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="9">Ысав оңа: «Доган, мениң өзүмиңки өзүме етерлик, сениң өз задың өзүңки болсун» дийди.</verse>
				<verse number="10">Шонда Якуп оңа: «Ёк, бейтме. Эгер мен сениң гөвнүңден туран болсам, онда сен мениң совгатларымы кабул эт. Мен сениң йүзүңи гөрүп, хут Худайың йүзүни гөрен ялы болдум. Сен мени ачык йүз билен гаршы алдың.</verse>
				<verse number="11">Иберен совгатларымы кабул эт. Худай мени ялкады. Менде хемме зат бар» дийди. Шейдип, Якуп Ысавы совгатларыны кабул этмәге ырды; Ысав олары кабул этди.</verse>
				<verse number="12">Соңра Ысав Якуба: «Инди бу ерден угралың, мен сизиң гапдалыңыздан йөрәрин» дийди.</verse>
				<verse number="13">Якуп оңа шейле җогап берди: «Чагаларың нәзикдигини, сагылян овнуклы-ирили малларың маңа алададыгыны, мениң җенабым билйәндир. Эгер доварлары гаты гыссасак, оларың бары харам өлер.</verse>
				<verse number="14">Шоңа гөрә-де, җенабым, сен өз гулуңың өңүнден гидибер. Мен малларың хем чагаларың аягына йөрәп, гыссанман барыберерин. Җенабым, сениң билен Сегирде душушарыс».</verse>
				<verse number="15">Ысав оңа: «Мен хем өз адамларымдан бирнәчесини сениң яныңда галдырайын» дийди. Эмма Якуп оңа: «Бейтмек нәмә герек? Җенабым маңа эййәм етерлик мерхемет этди» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="16">Ысав өңден гайдып, шол гүн Сегире тарап ёла дүшди.</verse>
				<verse number="17">Эмма Якуп Сукода тарап гитди. Ол ерде өзүне өй гурды, малларына болса агыллар ясады. Шол себәпден-де ол бу ери «Сукот» дийип атландырды.</verse>
				<verse number="18">Якуп Паданарамдан Кенгандакы Шекем галасына саг-аман гелди. Ол галаның этегинде дүшледи.</verse>
				<verse number="19">Якуп чадырыны дикен ериндәки бир бөлек ери, Шекемиң атасы Хаморың огулларындан йүз күмүш теңңә сатын алды.</verse>
				<verse number="20">Соңра Якуп бу ерде гурбанлык сыпасыны ясап, оны Эл-Элохе-Ысрайыл дийип атландырды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="34">
				<verse number="1">Леяның Якуба догруп берен гызы Дина ерли халкың гызларыны гөрмәге гитди.</verse>
				<verse number="2">Бу юрдуң беги, хивилерден болан Хаморың оглы Шекем Динаны гөрүп, оны тутды, зорлап, намысына дегди.</verse>
				<verse number="3">Шекем гыза йүрекден ашык болды. Ол гызы сөйди ве онуң гөвнүни тапҗак болярды.</verse>
				<verse number="4">Шекем какасы Хамора: «Шу гызы маңа алып бер» дийди.</verse>
				<verse number="5">Хаморың оглуның Динаны биабрай эдендигини Якуп эшитди. Онуң огуллары болса мейданда малларың үстүндеди. Якуп огуллары гелйәнчә сесини чыкармады.</verse>
				<verse number="6">Якубың огулларының мейдандан гайдып гелйән вагты, Шекемиң какасы Хамор Якуп билен геплешмек үчин онуң янына гитди. Огланлар бу хабары эшидип, газап донуны гейдилер. Чүнки Шекем Якубың гызы билен ятып, ысрайыл халкыны иле рысва эдипди.</verse>
				<verse number="7"></verse>
				<verse number="8">Хамор Якуба шейле дийди: «Мениң оглум Шекем сизиң гызыңыза өлемен ашык. Гызыңызы мениң оглума аяллыга берәйиң.</verse>
				<verse number="9">Гарындашлык ачалың, гыз алшып-бершелиң.</verse>
				<verse number="10">Сиз шу юртда биз билен биле месген тутуп, ислән ериңизде яшап, сөвда-сатык эдиң ве өзүңизе мүлк эдиниң».</verse>
				<verse number="11">Соңра Шекем сөзе гошулып, Динаның какасына ве доганларына шейле дийди: «Маңа мерхемет эдиң, онсоң мен сизе ислән задыңызы берерин.</verse>
				<verse number="12">Галыңмы, гымматбаха серпайлармы, гараз, дилиңизиң геплән задыны мен сизе берерин, маңа диңе шол гызы аяллыга берсеңиз боляр».</verse>
				<verse number="13">Эмма Якубың огуллары өз уялары Динаны биабрай эден Шекеме ве онуң какасына мекирлик билен җогап бердилер.</verse>
				<verse number="14">Олар шейле дийдилер: «Уямызы сүннетсизе бермерис. Бу бизиң үчин намыс болар.</verse>
				<verse number="15">Диңе шу шерт билен ылалашарыс: сизиң әхли эркеклериңиз бизиң ялы сүннетленсин.</verse>
				<verse number="16">Шейтсеңиз, онда биз сизиң билен гыз алшып-беришмәге-де, сиз билен биле бир ерде мекан тутмага-да, бир халк болмага-да тайярдырыс.</verse>
				<verse number="17">Эгер-де сиз бизиң сөзүмизе гулак асып, сүннетленмесеңиз, онда гызымызы алып гидерис».</verse>
				<verse number="18">Бу шерт Хамор билен онуң оглы Шекеме ярады.</verse>
				<verse number="19">Шекем бу иши эглемеди, чүнки ол Якубың гызыны сөййәрди. Шекем машгалада иң хорматланяныды.</verse>
				<verse number="20">Хамор билен Шекем икиси гала дервезесиндәки душушык гечирилйән ере гелип, халка шейле йүзлендилер:</verse>
				<verse number="21">«Ол адамлар бизиң достларымыздыр. Гой, олар шу юртда месген тутуп, сөвда-сатык этсинлер. Юрдумыз гиң ахырын, ол бизе-де, олара-да етер. Олар билен гыз алшып-бершелиң.</verse>
				<verse number="22">Бу адамлар диңе шу шерт билен – бизиң әхли эркеклеримизиң өзлери ялы сүннетленмек шерти билен бизиң арамызда яшап, бизиң билен бир халк болмага разылашарлар.</verse>
				<verse number="23">Олар билен разылашалың, гой, олар бизиң билен биле отурсынлар. Онсоң оларың әхли маллары ве мал-мүлклери бизиңки болар!»</verse>
				<verse number="24">Хамор билен онуң оглы Шекемиң сөзүни кабул эдип, галаның әхли эркеклери сүннетлендилер.</verse>
				<verse number="25">Үч гүн гечипди. Эркеклер хениз сүннетиң ызасыны чекйәрдилер. Якубың ики оглы, Динаның агалары Шимгон билен Леви гала дуйдансыз хүҗүм эдип, ол ердәки эркеклериң әхлисини учдантутма гылычдан гечирдилер.</verse>
				<verse number="26">Хамор билен онуң оглы Шекеми-де өлдүрип, Динаны Шекемиң өйүнден алып гайтдылар.</verse>
				<verse number="27">Якубың бейлеки огуллары өлдүриленлериң янына гелдилер ве өз уяларының биабрай эдилендиги үчин галаны таладылар.</verse>
				<verse number="28">Олар овнуклы-ирили маллары, эшеклери, галаның ичиндәки хем мейдандакы әхли затлары ве оларың әхли байлыкларыны олҗа алдылар; аялларыны ве оглан-ушакларыны есир алдылар ве өйлериндәки бар затлары таладылар.</verse>
				<verse number="29"></verse>
				<verse number="30">Якуп Шимгон билен Левә: «Сиз бу юрдуң илаты болан кенганлардыр перизлери маңа душман эдип, башымы бела сокдуңыз. Биз азлык эдйәндирис. Олар бизе гаршы баш гөтерип, мени бүтин хоҗалыгым билен билеликде гыргына берерлер» дийди.</verse>
				<verse number="31">Огуллары Якуба: «Уямыза лолы хөкмүнде гаралмагына ёл берип болмаз ахырын» дийдилер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="35">
				<verse number="1">Худай Якуба: «Бейтеле гит-де, шол ерде месген тут. Доганың Ысавдан гачып баряркаң, өзүңе гөрнен Худая гурбанлык сыпасыны яса» дийди.</verse>
				<verse number="2">Шейдип, Якуп машгаласына ве янындакылара йүзленип: «Кесеки худайларыңызы ташлаң, тәмизлениң ве гейимлериңизи чалшырың.</verse>
				<verse number="3">Гелиң, Бейтеле гиделиң. Ол ерде хасратлы гүнүмде маңа көмек эден ве гиден еримде мениң билен болан Худая гурбанлык сыпасыны ясайын» дийди.</verse>
				<verse number="4">Шондан соң олар өз кесеки худайларыны ве гулакхалкаларыны Якуба бердилер. Якуп олары Шекемиң голайындакы дуб агаҗының ашагында гизледи.</verse>
				<verse number="5">Соңра олар ёла дүшдүлер. Якубың огулларыны хич ким ызарламаз ялы, төверекдәки галаларың әхлисиниң илатыны Худайың горкусы гаплады.</verse>
				<verse number="6">Якуп өз адамлары билен Кенгандакы Луза, ягны хәзирки Бейтеле гелди.</verse>
				<verse number="7">Якуп ол ерде гурбанлык сыпасыны ясап, ол ери «Бейтелиң Худайы» дийип атландырды, себәби Якуп доганындан гачып барярка, Худай Өзүни шол ерде оңа аян эдипди.</verse>
				<verse number="8">Ребеканың энекеси Дебора арадан чыкды ве ол Бейтелиң голайындакы дуб агаҗының дүйбүнде җайланды. Шейдип, бу агач Алон-бакут дийлип атландырылды.</verse>
				<verse number="9">Якуп Паданарамдан гайдып геленден соң, Худай Өзүни Якуба ене-де аян эдип, оңа пата берди.</verse>
				<verse number="10">Худай Якуба: «Сениң адың хәзир Якуп, йөне мундан бейләк сениң адың Якуп дәл-де, Ысрайыл болар» дийди. Шейдип, Ол онуң адына Ысрайыл дакды.</verse>
				<verse number="11">Соңра Худай ене: «Мен Гудратыгүйчли Худайдырын. Өрңәң, көпелиң. Сенден миллет ве биртопар миллетлер дөрәр, сениң несиллериңден шалар чыкар.</verse>
				<verse number="12">Ыбрайыма, Ысхага берен юрдумы саңа ве сениң неслиңе берерин» дийди.</verse>
				<verse number="13">Соңра Худай Якуп билен сөзлешен еринден ёкары гөтерилип гитди.</verse>
				<verse number="14">Якуп Худайың өзи билен геплешен еринде улы даш дикди ве онуң үстүне ичги садакасыны хем-де зейтун ягыны гуйды.</verse>
				<verse number="15">Якуп Худайың өзи билен геплешен ерини Бейтел дийип атландырды.</verse>
				<verse number="16">Олар Бейтелден уградылар. Эфрат велаятына етмәге санлыҗа мензил галанда, ёлда Рахелиң чагасының болмалы пурсады гелип, оны агыр бургы тутуп уграды.</verse>
				<verse number="17">Агыр бургы тутярка, гөбегене оңа: «Горкма, ине, сениң муның-да огул!» дийди.</verse>
				<verse number="18">Җаны чыкып барян Рахел оглуна Беноны дийип ат дакды. Йөне какасы онуң адына Бенямин гойды.</verse>
				<verse number="19">Шейдип, Рахел дүнйәден өтди. Ол Эфрата, ягны Бейтуллахама гидилйән ёлуң гырасында җайланылды.</verse>
				<verse number="20">Якуп Рахелиң губурының үстүнде бир улы даш дикди. (Шол даш Рахелиң губурының үстүнде шу гүне ченли хем дур.)</verse>
				<verse number="21">Ысрайыл ене ёлуны довам этдирди. Ол Эдер диңиниң аңырсында өз чадырыны дикди.</verse>
				<verse number="22">Ысрайыл Эдерде яшаярка, онуң оглы Рубен өз какасының гырнак аялы Билха билен ятды. Ысрайыл муны эшитди. Ысрайылың он ики оглы барды. Онуң Леядан болан огуллары: Рубен (новбахар оглы), Шимгон, Леви, Яхуда, Ысакар, Зебулун;</verse>
				<verse number="23"></verse>
				<verse number="24">онуң Рахелден болан огуллары: Юсуп, Бенямин;</verse>
				<verse number="25">онуң Рахелиң гырнагы Билхадан болан огуллары: Дан, Нафталы;</verse>
				<verse number="26">онуң Леяның гырнагы Зилпадан болан огуллары: Гат ве Ашер. Бу Якубың Паданарамда доглан огулларыды.</verse>
				<verse number="27">Якуп Ыбрайым билен Ысхагың гелмишек болуп яшан ери болан Мамрә, ягны Кирятарба (Хеброна) какасы Ысхагың янына гелди.</verse>
				<verse number="28">Ысхак йүз сегсен йыл өмүр сүрди.</verse>
				<verse number="29">Ол гаррап дүнйәден өтүп, ата-бабаларына говушды. Огуллары Ысав билен Якуп оны җайлады.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="36">
				<verse number="1">Ысавың, ягны Эдомың несиллери шулардыр.</verse>
				<verse number="2">Ысав Кенган гызларына өйленди. Ол хет Эйлоның гызы Ада, хиви Сибгоның оглы Ананың гызы Охолыбама хем-де Ысмайылың гызы, Небаётың аял доганы Босмата өйленди.</verse>
				<verse number="3"></verse>
				<verse number="4">Ада Ысава Элипазы, Босмат Регувалы,</verse>
				<verse number="5">Охолыбама болса Егушы, Ягламы ве Кораны догруп берди. Ине, шулар Ысавың Кенган юрдундака доглан огулларыдыр.</verse>
				<verse number="6">Ысав аялларыны, огул-гызларыны, хоҗалыгындакыларың әхлисини, малларыны хем-де Кенганда газанан әхли эмләгини алып, доганы Якубың янындан айрылып, башга ере гитди.</verse>
				<verse number="7">Оларың малы җуда көпди. Шейле болансоң, олар бир ерде яшап билҗек дәлдилер, оларың доварларына өри дарлык эдйәрди.</verse>
				<verse number="8">Ысав, ягны Эдом Сегир даглыгында яшады.</verse>
				<verse number="9">Сегир даглыгындакы эдомларың атасы болан Ысавың несиллери шулардыр.</verse>
				<verse number="10">Оларың атлары шейледир: Ысавың аялы Ададан болан оглы Элипаз, Ысавың аялы Босматдан болан оглы Регувал.</verse>
				<verse number="11">Элипазың огуллары: Тейман, Омар, Сепо, Гатам ве Кеназ.</verse>
				<verse number="12">Тимна Ысавың оглы Элипазың гырнак аялыды. Ол Элипаза Амалеги догруп берди. Булар Ысавың аялы Ададан болан несиллеридир.</verse>
				<verse number="13">Регувалың огуллары: Нахат, Зера, Шамма ве Миза. Булар Ысавың аялы Босматдан болан несиллеридир.</verse>
				<verse number="14">Ысавың аялы Охолыбама Сибгоның агтыгы, Ананың гызыды. Охолыбама Ысава шу огуллары: Егушы, Ягламы ве Кораны догруп берди.</verse>
				<verse number="15">Ысавың несиллеринден дөрән уругбашылар шулардыр: Ысавың новбахар оглы Элипазың огуллары: Тейман, Омар, Сепо, Кеназ, Кора, Гатам ве Амалек. Шулар Элипазың Эдом юрдундакы огулларыдыр; олар Ысавың Ададан болан огулларыдыр.</verse>
				<verse number="16"></verse>
				<verse number="17">Ысавың оглы Регувалың огуллары шулардыр: уругбашылар Нахат, Зера, Шамма, Миза. Булар Регувалың Эдом юрдундакы огулларыдыр. Олар Ысавың аялы Босматдан болан огулларыдыр.</verse>
				<verse number="18">Ысавың аялы Охолыбамадан болан огуллары: Егуш, Яглам, Кора. Булар Ысавың Ананың гызы Охолыбамадан болан огулларыдыр.</verse>
				<verse number="19">Буларың хеммеси Ысавың, ягны Эдомың огулларыдыр. Олар уругбашылардыр.</verse>
				<verse number="20">Хоры тиресинден Сегириң огуллары шулардыр: Лотан, Шобал, Сибгон, Ана, Дишон, Эсер ве Дишан. Олар юрдуң яшайҗыларыдыр ве хорыларың уругбашыларыдыр. Булар Сегириң Эдом юрдундакы огулларыдыр.</verse>
				<verse number="21"></verse>
				<verse number="22">Лотаның огуллары шулардыр: Хоры, Хомам. Тимна Лотаның аял доганыды.</verse>
				<verse number="23">Шобалың огуллары: Алван, Манахат, Эйбал, Шепо, Онам.</verse>
				<verse number="24">Сибгоның огуллары: Ая, Ана (ол какасының эшеклерини бакып йөркә, чөлде гызгын сувлы чешмелери тапды).</verse>
				<verse number="25">Ананың чагалары: Дишон ве гызы Охолыбама.</verse>
				<verse number="26">Дишоның огуллары: Хемдан, Эшбан, Йытран, Керан.</verse>
				<verse number="27">Эсериң огуллары: Билхан, Загаван, Акан.</verse>
				<verse number="28">Дишаның огуллары: Ус, Аран.</verse>
				<verse number="29">Сегир юрдундакы уругларына гөрә хоры уругбашылары шулардыр: Лотан, Шобал, Сибгон, Ана, Дишон, Эсер, Дишан.</verse>
				<verse number="30"></verse>
				<verse number="31">Ысрайыллара хич бир патыша шалык этмезден өң Эдом юрдунда хөкүм сүрен патышалар шу ашакдакылардыр.</verse>
				<verse number="32">Бегорың оглы Бала Эдомда патышалык этди. Онуң пайтагт галасының ады Динхабады.</verse>
				<verse number="33">Бала дүнйәден өтүп, онуң ерине Босра галасындан болан Зераның оглы Ёбап патыша болды.</verse>
				<verse number="34">Ёбап дүнйәден өтүп, онуң ерине тейманлы Хушам патыша болды.</verse>
				<verse number="35">Хушам дүнйәден өтүп, онуң ерине Мовап топрагында мидянлары еңен, Бедатың оглы Хадат патыша болды. Онуң пайтагт галасының ады Авытды.</verse>
				<verse number="36">Хадат дүнйәден өтүп, онуң ерине масрекалы Самла патыша болды.</verse>
				<verse number="37">Самла дүнйәден өтүп, онуң ерине Евфрат дерясының боюндакы Рехоботдан болан Шавул патыша болды.</verse>
				<verse number="38">Шавул дүнйәден өтүп, онуң ерине Акборың оглы Багалханан патыша болды.</verse>
				<verse number="39">Акборың оглы Багалханан дүнйәден өтенден соң онуң ерине Хадар патыша болды. Ол Пагу галасынданды. Хадарың аялының ады Мехейтабелди. Ол Матредиң гызы, Мейзахабың агтыгыды.</verse>
				<verse number="40">Уруглары, юртда месген тутян ерлери хем атлары боюнча Ысавдан дөрән эдом уругбашылары шулардыр: Тимна, Алва, Етет, Охолыбама, Эла, Пинон, Кеназ, Тейман, Мибсар, Магдыел, Ирам. Бу уругларың хеммеси Ысавдан дөредилер.</verse>
				<verse number="41"></verse>
				<verse number="42"></verse>
				<verse number="43"></verse>
			</chapter>
			<chapter number="37">
				<verse number="1">Якуп өз какасының гелмишек болуп месген тутан юрды болан Кенганда яшаярды.</verse>
				<verse number="2">Якубың машгаласының кыссасы шейледир. Он еди яшлы Юсуп, өвей эҗелери Билхадан ве Зилпадан болан доганлары билен биле сүри бакярды. Юсуп доганларының эден ишлерини какасына шугуллаярды.</verse>
				<verse number="3">Ысрайыл Юсубы бейлеки огулларындан хас говы гөрерди, чүнки ол Якубың гарран вагты доглупды. Якуп оңа үйтгешик дон тикипди.</verse>
				<verse number="4">Юсубың доганлары өз какаларының Юсубы өзлеринден хас илери тутяндыгыны гөрдүлер. Шоңа гөрә-де, олар Юсубы йигренердилер ве онуң билен сөзлери алышмазды.</verse>
				<verse number="5">Бир гүн Юсуп дүйш гөрди. Ол дүйшүни доганларына гүррүң беренде, олар Юсубы өңкүлеринденем бетер йигрендилер.</verse>
				<verse number="6">Юсуп олара шейле дийди: «Диңләң, мен шейле дүйш гөрдүм.</verse>
				<verse number="7">Биз экин мейданында дессе богярмышык. Бирденкә мениң дессәм еринден галып, дикелип дурярмышын; сизиң десселериңиз болса онуң дашына айланып, оңа баш эгйәрмишлер».</verse>
				<verse number="8">Доганлары Юсуба: «Бәх, сен бизиң үстүмизден хөкүмдарлык эдәермикәң, бизи доландыраярмыкаң?» дийдилер. Шейдип, олар Юсубы дүйши хем-де өзлери барада айдан сөзлери үчин хас-да бетер йигрендилер.</verse>
				<verse number="9">Юсуп ене бир дүйш гөрди ве ол оны-да доганларына гүррүң берди. Ол: «Мен ене бир дүйш гөрдүм. Онда Гүн, Ай хем-де он бир саны йылдыз маңа баш эгйәрмишлер» дийди.</verse>
				<verse number="10">Юсуп муны какасына-да, доганларына-да гүррүң берди. Какасы оңа кәйәп: «Бу нәхили дүйш болдугы? Бәх, мен, эҗең, доганларың – хеммәмиз саңа ики бүкүлип тагзым этмели болаярмыкак?» дийди.</verse>
				<verse number="11">Шейдип, доганлары Юсуба гөриплик эдйәрдилер, йөне бу сөзлер онуң какасыны оя батырды.</verse>
				<verse number="12">Бир гүн Юсубың доганлары какаларының доварларыны бакмага Шекеме гиден вагтларында, Ысрайыл Юсуба: «Доганларың Шекемде доварлары бакып йөрлер. Сен оларың янына гидип гел» дийди. Юсуп: «Боляр, гидәерин» дийди.</verse>
				<verse number="13"></verse>
				<verse number="14">Якуп Юсуба: «Гит-де, доганларыңдан хабар ал. Җанлары сагмыка, доварлар түкелмикә, билип гел» дийип, оны Хеброн дересиниң ичи билен угратды. Юсуп Шекеме гелди.</verse>
				<verse number="15">Мейданда ондан-оңа айланып йөркә, оңа бир адам душуп: «Нәме идейәрсиң?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="16">Юсуп: «Доганларымы идейәрин. Айтсана, олар малларыны ниреде бакяркалар?» дийди.</verse>
				<verse number="17">Ол адам: «Олар бу ерден гитдилер, мен оларың: „Дотана гиделиң“ диенлерини эшитдим» дийди. Юсуп доганларының ызындан гидип, олары Дотандан тапды.</verse>
				<verse number="18">Доганлары Юсубы узакдан гөрүп, хениз якынлашманка, оны өлдүрмегиң кастына чыкдылар.</verse>
				<verse number="19">Олар бири-бирлерине: «Ханха, дүйш гөрүҗи гелйәр.</verse>
				<verse number="20">Гелиң, оны өлдүрип, шу гуррук гуюларың бирине ташлалың-да, оны бир йыртыҗы хайван ийипдир диелиң. Онсоң гөрели-бакалы, онуң дүйшлери чын болуп чыкаярмыка!» дийишдилер.</verse>
				<verse number="21">Муны Рубен эшидип: «Ёк, оны өлдүрмәлиң» дийип, Юсубы халас этмәге чалышды.</verse>
				<verse number="22">Юсубы буларың элинден халас этмек ве оны саг-аман ызына, какасының янына ибермек үчин, Рубен олара: «Оны шу чөлдәки гуя ташлаң, йөне оңа эл гатып, ганына галаймаң!» дийди.</verse>
				<verse number="23">Юсуп доганларының янына геленде, олар онуң эгниндәки үйтгешик донуны сыпырдылар-да, Юсубы гуррук гуя ташладылар.</verse>
				<verse number="24"></verse>
				<verse number="25">Олар нахарланмага отуранларында, Гилгатдан ысмайылларың кервениниң гелйәндигини гөрдүлер. Дүелере хошбой ыслы отлар, мелхем хем-де ладан йүклененди. Олар бу йүклери Мүсүре алып барярдылар.</verse>
				<verse number="26">Яхуда доганларына: «Доганымызы өлдүрип, ганхорлыгымызы гизләнимиз билен газанян задымыз нәме?!</verse>
				<verse number="27">Гелиң, оны ысмайыллара саталың, гой, ол бизиң элимизден җебир чекмесин, ол бизиң доганымыздыр, өз сүегимиздир» дийди. Доганлары Яхуда гулак асдылар.</verse>
				<verse number="28">Мидян тәҗирлери ол ерден гечип баряркалар, доганлары Юсубы гуюдан чыкарып, оны йигрими күмүш теңңә ысмайыллара сатдылар. Олар болса Юсубы Мүсүре алып гитдилер.</verse>
				<verse number="29">Рубен гуя гайдып гелди ве ол ерден Юсубы тапмансоң, якасыны йыртып зарынлады.</verse>
				<verse number="30">Ол доганларының янына барып: «Оглан ёк, инди мен нәдейин!» дийди.</verse>
				<verse number="31">Онсоң олар бир эркеҗи союп, Юсубың донуны онуң ганына буладылар.</verse>
				<verse number="32">Олар Юсубың үйтгешик донуны какаларының янына элтип: «Биз бу доны тапдык, серет, бу сениң оглуңың дон-а дәлдир-дә?» дийдилер.</verse>
				<verse number="33">Якуп доны танап: «Бу оглумың доны! Оны бир йыртыҗы хайван ийипдир; Юсуп шек-шүбхесиз парчаланыпдыр» дийип аглады.</verse>
				<verse number="34">Якуп якасыны йыртып зарынлап, энчеме гүнләп оглуның ясыны тутды.</verse>
				<verse number="35">Якубың әхли огулларыдыр гызлары гелип, оңа гөвүнлик берҗек болдулар, эмма оңа гөвүнлик берип билмедилер. Якуп: «Шу хасратым билен өлүлер дүнйәсиндәки оглумың янына гитҗек» дийди. Шейдип, какасы Юсубың ясыны тутмагыны довам этдирди.</verse>
				<verse number="36">Шол арада мидянлар Юсубы Мүсүрде фараоның җанпеналарының баштутаны Потыпара сатдылар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="38">
				<verse number="1">Шол вагтлар Яхуда өз доганларындан айрылып, адулламлы Хира диен бириниң янына гидип, шол ерде орнашды.</verse>
				<verse number="2">Яхуда ол ерде Шуга диен бир кенганың гызы билен таншып, өйленип, оңа янашды.</verse>
				<verse number="3">Аял гөврели болуп, бир огул догурды. Яхуда онуң адына Эр дакды.</verse>
				<verse number="4">Онуң аялы икинҗи гезек гөврели болуп, ене-де бир огул догурды. Ол огланың адына Онан дакды.</verse>
				<verse number="5">Ол соңра ене-де бир огул догурды ве онуң адына Шела дакды. Аялы соңкы оглуны догранда, Яхуда Кезипдеди.</verse>
				<verse number="6">Яхуда новбахар оглы Эри Тамар диен гыза өерди.</verse>
				<verse number="7">Эмма Яхуданың новбахар оглы Эри Реббиң назарында пислик эдендиги үчин, Реб оны өлдүрди.</verse>
				<verse number="8">Яхуда Онана: «Доганыңың несли йитип гитмез ялы, сен өз гелнеҗеңе янашмага борчлусың» дийди.</verse>
				<verse number="9">Эмма Онан өзүнден өнҗек чагаларың өз несли болмаҗакдыгыны билйәрди. Шол себәпден-де ол хер вагт гелнеҗесине янашанда, чага галмазлыгы үчин тохумыны ере дөкерди.</verse>
				<verse number="10">Онан Реббиң назарында пислик эдендиги үчин, Реб оны өлдүрди.</verse>
				<verse number="11">Яхуда гелни Тамара: «Сен атаң өйүне гит-де, оглум Шела йигит чыкянча, ол ерде дуллугыңа яшабер» дийди. Чүнки Яхуда Шела-да бейлеки ики доганы ялы өлер өйдүп горкярды. Шейдип, Тамар атасы өйүне гитди.</verse>
				<verse number="12">Эсли вагтдан соң Яхуданың аялы – Шуганың гызы арадан чыкды. Аялының матамы совлансоң, Яхуда досты адулламлы Хира билен өз гыркымчыларының янына Тимна гитди.</verse>
				<verse number="13">Тамара: «Гайынатаң доварларыны гыркдырмага Тимна гидйәр» дийип хабар бердилер.</verse>
				<verse number="14">Ол дуллук гейимини чалшырып, йүзүни бүрәп, дашына өртги оранып, Тимна гидилйән ёлуң угрундакы Эйнайымың дервезесиниң агзында отурды. Чүнки Тамар Шеланың йигит чыкандыгыны билйәрди, эмма ол хениз Шела берилмәнди.</verse>
				<verse number="15">Яхуда оны гөрди ве йүзи өртүлги болансоң, ол лолудыр өйтди.</verse>
				<verse number="16">Яхуда бу аялың өз гелнидигинден бихабар болансоң, оңа тарап өврүлип: «Мениң билен ятҗакмы?!» дийди. Ол Яхудадан: «Эгер сениң билен ятайсам, сен маңа нәме берерсиң?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="17">Яхуда ол аяла: «Өз сүримден бир овлак иберерин» дийип җогап берди. Ол Яхуда: «Овлагы иберйәнчәң, гирев гоюп билермиң?» дийди.</verse>
				<verse number="18">Яхуда ондан: «Саңа гирев хөкмүнде нәме берейин?» дийип сорады. Ол аял: «Бойнуңдан асылгы мөхүриңи гайшы билен хем-де элиңдәки хасаңы бер» дийди. Шейдип, Яхуда булары оңа берип, онуң билен ятды. Шунлукда, ол аял ондан гөврели болды.</verse>
				<verse number="19">Аял өйүне гидип, бүренҗегини айрып, ене-де дуллук гейимини гейди.</verse>
				<verse number="20">Яхуда гиревине гоян затларыны ол аялдан алмак үчин, адулламлы достундан оңа бир овлак иберди, йөне оны тапмады.</verse>
				<verse number="21">«Эйнайымда, ёлуң угрунда азгын аял отырды, шол ниредекә?» дийип, ол ерли адамлардан сорады. Эмма оңа: «Бу ерде хич хачан азгын аял болманды» дийип җогап бердилер.</verse>
				<verse number="22">Ол Яхуданың янына доланып гелди ве оңа: «Мен оны тапмадым, ерли адамлар хем: „Бу ерде хич хачан азгын аял болманды“ диййәрлер» дийди.</verse>
				<verse number="23">Яхуда: «Бизиң үстүмизден гүлмезлери ялы, гой, ол затлар шонуңкы болсун. Мен овлагы ибердим, йөне сен ол аялы тапып билмедиң» дийди.</verse>
				<verse number="24">Үч ая голай вагт геченден соң, оңа: «Гелниң Тамар лолучылыга йүз уруп, гөврели болупдыр» дийип хабар бердилер. Яхуда: «Оны дашары чыкарың-да, якың» дийди.</verse>
				<verse number="25">Тамары дашары чыкаранларында, ол гайынатасына шу хабары ёллап: «Мен, ине, шу мөхүриң, гайшың хем-де хасаның эесинден гөврели болдум. Серет-де, булары танап, оларың кимиңкидигини бил!» дийип, гиревине алан затларыны гайынатасына иберди.</verse>
				<verse number="26">Яхуда өз затларыны танап, шейле дийди: «Ол менден хас мамла, себәби мен оны оглум Шела дакмадым». Шондан соң, Яхуда хич хачан Тамар билен ятмады.</verse>
				<verse number="27">Айы-гүни долуп, догурмалы пурсады геленде, Тамарың гөвресинде экиз чаганың бардыгы мәлим болды.</verse>
				<verse number="28">Ол догранда, илки бир чаганың эли чыкды. Гөбегене «Шу өң догулды» дийип, чаганың гошарына гырмызы сапак даңды.</verse>
				<verse number="29">Йөне чага элини ене ызына чекип алды ве онуң иниси илки догулды. Гөбегене: «Сен нәдип зор билен чыкдың?» дийди. Шол себәпден хем онуң адына Перес дакылды.</verse>
				<verse number="30">Соңра эли гырмызы сапаклы чага догулды. Онуң адына Зера гоюлды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="39">
				<verse number="1">Ысмайыллар Юсубы Мүсүре гетирип, фараоның җанпеналарының баштутаны Потыпара сатдылар.</verse>
				<verse number="2">Реб Юсуп билен биледи. Юсубың ишлери оңуна болды; ол мүсүрли җенабының өйүнде яшаярды.</verse>
				<verse number="3">Мүсүрли җенап Юсубың әхли ишлерине Реббиң көмек эдйәндигине ве Онуң Юсуба әхли ишинде үстүнлик берйәндигине гөз етирди.</verse>
				<verse number="4">Шейдип, Юсуп җенабының гөвнүни тапып, оңа хызмат этди. Ол Юсубы бүтин хоҗалыгының үстүнден баштутан эдип белләп, өз эечилигиндәки әхли затлары онуң ыгтыярына берди.</verse>
				<verse number="5">Шондан соң Реб Юсубың хатырасы үчин бу мүсүрлиниң бүтин хоҗалыгына ве онуң өйүндәки хем мейдандакы әхли мал-мүлкүне берекет берди.</verse>
				<verse number="6">Потыпар әхли мал-мүлкүни Юсубың ыгтыярлыгына берди. Ол инди өз дамагындан башга зада баш галдырмаярды. Юсуп бой-сыратлы, җуда гөрмегей йигитди.</verse>
				<verse number="7">Арадан бирнәче вагт геченден соң, оңа Потыпарың аялының гөвни гидип: «Мениң билен ят» дийди.</verse>
				<verse number="8">Эмма Юсуп мундан боюн гачырып, шейле дийди: «Җенабым өйүң хич бир зады үчин баш галдырмаяр. Ол өз эечилигиндәки бар затлары мениң баштутанлыгыма берди.</verse>
				<verse number="9">Шу хоҗалыкда мениң ыгтыярым онуңкыдан ёкарыдыр. Ол хоҗалыгың сенден башга әхли задыны маңа ынанды, чүнки сен онуң аялысың. Онсоң нәдип мен бейле габахат иш эдип, Худайың өңүнде гүнә газанып билерин?!»</verse>
				<verse number="10">Потыпарың аялы Юсубы өзи билен ятмага хер гүн ырҗак болса-да, ол оңа гулак асмады.</verse>
				<verse number="11">Бир гүн Юсуп өз иши билен өе гирди. Өйде хызматкәрлериң хич бири ёкды.</verse>
				<verse number="12">Потыпарың аялы онуң эшигинден тутды-да: «Мениң билен ят» дийди. Эмма Юсуп эшигини онуң элинде галдырып, гачып дашары чыкды.</verse>
				<verse number="13">Юсубың эшигини элинде галдырып гачандыгыны гөрен аял хызматкәрлерини чагырып, олара: «Гөрсеңизләң, мениң әрим бу еврейи бизи биабрай этмек үчин гетирипдир. Ол мениң билен ятҗак болуп, отагыма гелди, мен сесимиң етдигинден гыгырдым.</verse>
				<verse number="14"></verse>
				<verse number="15">Шонда ол эшигини янымда ташлап, дашары гачып гитди» дийди.</verse>
				<verse number="16">Соңра ол Юсубың җенабы гелйәнчә, онуң эшигини өз янында саклады.</verse>
				<verse number="17">Ол Юсубың җенабына-да өз хызматкәрлерине айдан сөзлерини гайталады: «Сениң гетирен еврей гулуң мени биабрай этмек үчин отагыма гелди. Гыкылык турзанымы гөрүп, ол эшигини янымда ташлап гачып гитди».</verse>
				<verse number="18"></verse>
				<verse number="19">Аялының: «Гулуң мени, ине, шейтди» диен сөзлерини эшиденсоң, җенабың ганы депесине урды.</verse>
				<verse number="20">Ол Юсубы тутуп, патышаның туссагларының сакланян зынданына салды. Шейдип, Юсуп зынданда отурды.</verse>
				<verse number="21">Йөне Реб Юсуп билен болуп, оңа мерхемет этди. Юсуп зынданың башлыгының гөвнүнден турды.</verse>
				<verse number="22">Зынданың башлыгы ол ердәки туссагларың әхлисини Юсубың элине берди. Юсуп зынданың әхли иши үчин җогапкәрчилик чекди.</verse>
				<verse number="23">Зынданың башлыгы Юсубың гарамагындакы затларың хич бири билен гызыкланмаярды, чүнки Реб Юсуп билен болуп, хер бир ишинде оңа үстүнлик берйәрди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="40">
				<verse number="1">Бирнәче вагтдан соң, Мүсүр патышасының баш сакысы билен баш нан бишириҗиси патышаның гөвнүне дегдилер.</verse>
				<verse number="2">Бу икисине фараоның гахары гелди.</verse>
				<verse number="3">Ол булары җанпеналарың баштутанының өйүндәки зынданда, Юсубың сакланян зынданына салды.</verse>
				<verse number="4">Җанпеналарың баштутаны Юсубы оларың баштутаны эдип гойды; Юсуп олара хызмат этди. Олар бирнәче вагт зынданда болдулар.</verse>
				<verse number="5">Бир гиҗе Мүсүр патышасының туссаглыкда сакланян сакысы билен нан бишириҗиси дүйш гөрдүлер. Дүйшлериң херсиниң өзүне махсус ёргуды барды.</verse>
				<verse number="6">Даң билен Юсуп бу икисиниң янына гелди; олар бирхили үнҗүлидилер.</verse>
				<verse number="7">Ол бу туссаглардан: «Бу гүн нәме себәпден үнҗүли гөрүнйәрсиңиз?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="8">Олар Юсуба: «Биз дүйш гөрдүк, йөне оны ёруп билҗек адам ёк» дийип җогап бердилер. Юсуп олара: «Ёргут Худайдан дәлмидир нәме?! Ханы, дүйшүңизи маңа гүррүң бериң» дийди.</verse>
				<verse number="9">Баш сакы дүйшүни Юсуба гүррүң берди: «Дүйшүмде үзүм агаҗыны гөрдүм.</verse>
				<verse number="10">Үзүм агаҗының үч шахасы бармыш. Ол өсүп, гүллейәрмишин-де, онда үзүм салкымлары пейда болярмыш.</verse>
				<verse number="11">Фараоның кәсеси хем мениң элимдемиш. Мен үзүми фараоның кәсесине сыкып, кәсәни оңа узадярмышым».</verse>
				<verse number="12">Юсуп оңа шейле дийди: «Дүйшүң ёргуды, ине, шейле: үч шаха үч гүндүр.</verse>
				<verse number="13">Үч гүнден фараон сени зындандан чыкарып, саңа ене өңки везипәңи берер. Сен фараона ене-де эдил өңки сакылык эден вагтыңдакы ялы онуң кәсесини элине берерсиң.</verse>
				<verse number="14">Йөне гүнүң говулашанда, мени хем ятла; маңа ягшылык эдәй. Фараоның мени-де зындандан чыкарары ялы, мен хакда оңа гүррүң бер.</verse>
				<verse number="15">Чүнки мен еврейлериң юрдундан огурланып гетирилдим, хатда шу ерде-де, Мүсүрде зындана ташланар ялы, мен хич хили гүнә этмедим».</verse>
				<verse number="16">Баш нан бишириҗи Юсубың дүйш ёрмага өкдедигини гөрүп: «Мен хем дүйш гөрдүм. Депәмде үч себет чөрек бармыш.</verse>
				<verse number="17">Себетлериң иң үсткүсинде фараон үчин ундан биширилен дүрли ныгматлар бармыш, олары гушлар иййәрмиш» дийип, Юсуба дүйшүни гүррүң берди.</verse>
				<verse number="18">Юсуп оңа: «Дүйшүң ёргуды, ине, шейле: үч себет үч гүндүр.</verse>
				<verse number="19">Ене үч гүнден фараон сени зындандан чыкарып, дардан асар; гушлар сениң этиңи иерлер».</verse>
				<verse number="20">Үч гүнден соң фараон өз доглан гүни мынасыбетли эмелдарлары үчин мейлис гурады ве баш сакы билен баш нан бишириҗини-де зындандан чыкардып, өз эмелдарларының өңүнде дурузды.</verse>
				<verse number="21">Эдил Юсубың ёршы ялы, фараон баш сакыны ене өңки везипесине белледи; ол фараона сакылык этди.</verse>
				<verse number="22">Баш нан бишириҗини-де Юсубың айдышы ялы, патыша дардан асдырды.</verse>
				<verse number="23">Баш сакы болса Юсуп хакда пикир хем этмеди, ол оны ядындан чыкарды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="41">
				<verse number="1">Ики йылдан соң фараон бир дүйш гөрди. Ол Нил дерясының кенарында дурмушын.</verse>
				<verse number="2">Бирденкә еди саны бакылан, семиз сыгыр дерядан чыкып, гамышлыгың ичинде отламага башлаярмыш.</verse>
				<verse number="3">Олардан соң болса дерядан еди саны сүңклери чыкышып дуран хор сыгыр чыкып, кенарда өңкүлериң янында дурярмыш.</verse>
				<verse number="4">Сүңклери чыкышып дуран шол хор сыгырлар бейлеки еди семиз сыгры иййәрмиш. Шол вагт хем фараон укудан оянды.</verse>
				<verse number="5">Ол ене ука гитди ве бу гезек башга бир дүйш гөрди. Бир балдакдан еди саны док ве оңат дәне сүммүли өсүп чыкярмыш.</verse>
				<verse number="6">Олардан соң болса гүндогар елине гуран еди саны пуч дәне сүммүли өсүп чыкярмыш.</verse>
				<verse number="7">Соңра шол еди саны гуран пуч сүммүл бейлеки док хем дыкыз еди сүммүли иййәрмиш. Шол вагт хем фараон ене-де укудан оянды ве мунуң дүйшүдигине дүшүнди.</verse>
				<verse number="8">Ир билен фараоның рухы үнҗүлиди. Ол Мүсүриң әхли җадыгөйлеридир акылдарларыны чагырып, олара өз дүйшүни гүррүң берди, эмма оларың хиҗиси дүйшлери ёруп билмедилер.</verse>
				<verse number="9">Баш сакы фараона йүзленип, оңа шейле дийди: «Шу гүн мен хата иш эдендигими боюн алярын.</verse>
				<verse number="10">Бир гүн фараоның баш нан бишириҗи билен маңа гахары гелип, бизи җанпеналарың баштутанының өйүндәки зындана салды.</verse>
				<verse number="11">Бир гиҗе бизиң икимиз-де дүйш гөрдүк. Дүйшлериң херсиниң өзүне лайык ёргуды болмалыды.</verse>
				<verse number="12">Бизиң янымызда җанпеналарың баштутанының хызматкәри болан бир еврей йигит хем барды. Биз өз дүйшүмизи шоңа гүррүң бердик ве ол бизиң гөрен дүйшлеримизи оларың мазмунына гөрә ёруп берди.</verse>
				<verse number="13">Юсубың ёргуды догры болуп чыкды. Мен өңки везипәме доланып гелдим, баш нан бишириҗи болса дардан асылды».</verse>
				<verse number="14">Фараон Юсубы чагыртды. Оны дессине зындандан чыкардылар. Юсуп өзүне серенҗам берди, гейимлерини чалшырды ве фараоның хузурына гелди.</verse>
				<verse number="15">Фараон Юсуба: «Мен бир дүйш гөрдүм, йөне оны ёруп билйән ёк. Мен сен дүйш ёруп билйәрмишиң дийип эшитдим» дийди.</verse>
				<verse number="16">Юсуп фараона: «Оны ёрян мен дәлдирин; диңе Худай фараона бәхбитли дүшүндириш берер» дийди.</verse>
				<verse number="17">Фараон Юсуба дүйшүни гүррүң берди: «Мен дүйшүмде Нил дерясының кенарында дурмушым.</verse>
				<verse number="18">Бирденкә дерядан еди саны бакылан, семиз сыгыр чыкып, гамышлыгың ичинде отлап башлаярмыш.</verse>
				<verse number="19">Оларың ызындан болса дерядан ене-де еди саны сүңклери чыкышып дуран хор сыгыр чыкярмыш. Мен шейле хор сыгырлары бүтин Мүсүрде хич хачан гөрмәндим.</verse>
				<verse number="20">Соңра шол хор сүңклери чыкышып дуран сыгырлар өңки еди семиз сыгры иййәрмишлер.</verse>
				<verse number="21">Эмма оларың семиз сыгырлары иендигини хич ким билип билҗек дәлди, чүнки оларың энтегем өңкүлери ялы сүңклери чыкышып дурмушын. Шол вагт хем мен ояндым.</verse>
				<verse number="22">Соңра ене башга бир дүйш гөрдүм. Бир балдакда еди саны док ве дыкыз сүммүл гөгерйәрмиш.</verse>
				<verse number="23">Олардан соң болса еди саны гүндогар елине гуран пуч сүммүл өсүп чыкярмыш.</verse>
				<verse number="24">Шол пуч сүммүллер хем өңки еди док сүммүли иййәрмишлер. Мен муны җадыгөйлере гүррүң бердим, эмма муны маңа дүшүндирип билен тапылмады».</verse>
				<verse number="25">Юсуп фараона шейле дийди: «Җенабың ики дүйшүниң хем манысы бирдир. Худай фараона Өз этҗек задыны аян эдипдир.</verse>
				<verse number="26">Еди семиз сыгыр билен еди док сүммүл бу еди йылдыр. Бу икиси бир дүйшдүр.</verse>
				<verse number="27">Соңкы чыкан еди хор сыгыр билен гүндогар елине гуран еди пуч сүммүл, еди йыллап довам этҗек ачлыгы аңладяр.</verse>
				<verse number="28">Мениң айдышым ялы, Худай фараона Өз этҗек задыны гөркезипдир.</verse>
				<verse number="29">Бүтин Мүсүр топрагында еди йыл болелинлик болар.</verse>
				<verse number="30">Соңра еди йыл ачлык гелер. Мүсүриң өңки болчулыгы унудылар, чүнки ачлык Мүсүри эҗизледер.</verse>
				<verse number="31">Соңкы гелен ачлык болчулыгы унутдырар, чүнки ол җуда агыр гелер.</verse>
				<verse number="32">Фараоның шол бир дүйши ики гезек гөрмеги ишиң Худай тарапындан кесгитленендигини ве Худайың оны тизара амала ашырҗакдыгыны аңладяр.</verse>
				<verse number="33">Шоңа гөрә-де, фараоның дүшби, пәхим-пайхаслы адамы тапып, оны Мүсүре баштутан эдип беллемеги зерурдыр.</verse>
				<verse number="34">Фараон бүтин Мүсүрде хәкимлер беллемелидир ве олар еди йыллык болчулыкда Мүсүр юрдуның хасылының бәшден бирини алмалыдырлар.</verse>
				<verse number="35">Гой, олар өңлериндәки гелҗек болчулык йылларында галла топлап, оны галаларда фараоның ыгтыярлыгында сакласынлар.</verse>
				<verse number="36">Бу галла Мүсүр ачлыкдан хеләк болмаз ялы, оңа еди йыл азык болар».</verse>
				<verse number="37">Фараона ве онуң әхли эмелдарларына бу теклип ярады.</verse>
				<verse number="38">Фараон өз эмелдарларына: «Биз Юсупдан башга Худайың Рухы болан адамы тапып билмерис» дийди.</verse>
				<verse number="39">Соңра ол Юсуба: «Худай шу затларың әхлисини саңа аян этди, сениң ялы дүшби, пәхим-пайхаслы адам ёкдур.</verse>
				<verse number="40">Сен мениң юрдумда хөкүмдарлык эдерсиң; халк саңа боюн эгер. Мен диңе ша тагтында сенден бейик боларын».</verse>
				<verse number="41">Соңра фараон Юсуба: «Ине, мен сени тутуш Мүсүр топрагына хөкүмдар эдип беллейәрин» дийди.</verse>
				<verse number="42">Фараон бармагындакы патышалык мөхүрини чыкарып, оны Юсубың бармагына дакды; оңа гымматбаха лыбаслар гейдирди ве бойнуна алтын зынҗыр дакды.</verse>
				<verse number="43">Соңра фараон Юсубы өзүниң везириниң ат арабасына мүндүртди; Юсубың өңүнден: «Тагзым эдиң!» дийип җар чекдирдилер. Шейдип, патыша Юсубы тутуш Мүсүр юрдуна хөкүмдар эдип белледи.</verse>
				<verse number="44">Фараон Юсуба: «Фараон мен болсам-да, Мүсүриң хич бир еринде сенден ругсатсыз чөп башы гымылдамаз» дийди.</verse>
				<verse number="45">Фараон Юсуба Сопнат-Пагныя дийип, мүсүрче ат дакды; оны Хелиёполыс галасының руханысы Потыпериң гызы Асенада өерди. Шейдип, Юсуп тутуш Мүсүр юрдуны доландырып башлады.</verse>
				<verse number="46">(Мүсүр патышасы фараона хызмат эдип башланда, Юсуп отуз яшындады.) Юсуп фараоның янындан гайдып, бүтин Мүсүре айланды.</verse>
				<verse number="47">Еди йыллык болчулыкда топрак бол галла берди.</verse>
				<verse number="48">Юсуп Мүсүр топрагындан еди йылың довамында өнен әхли галланы йыгнап, галаларда ерлешдирди. Ол хер галаның төверегинден йыгналан галланы шол галаның өзүнде саклады.</verse>
				<verse number="49">Шейдип, Юсуп деңиз чәгелери дей көп галла хасылыны топлады, хатда ол соңабака олары өлчемесини-де гойды.</verse>
				<verse number="50">Ачлык йыллары башламазындан өң, Хелиёполыс галасының руханысы Потыпериң гызы Асенада Юсуба ики огул догруп берди.</verse>
				<verse number="51">Юсуп: «Худай маңа әхли мушакгатлыкларымы хем-де атамың өйүни унутмага ярдам этди» дийип, новбахар оглуның адына Манаша дакды.</verse>
				<verse number="52">Ол икинҗи оглы боланда: «Җебир чекен топрагымда Худай мени өрңетди» дийип, онуң адына Эфрайым дакды.</verse>
				<verse number="53">Мүсүриң еди йыллык болчулык дөври тамамланды.</verse>
				<verse number="54">Юсубың айдышы ялы, еди йыллык ачлык башланды. Әхли юртларда ачлык болды. Эмма бүтин Мүсүрде иймит барды.</verse>
				<verse number="55">Ахыры ачлык Мүсүр топрагына хем аралашып уграды. Халк налыш билен фараондан азык сорап башлады. Фараон әхли мүсүрлилере: «Юсубың янына барың-да, шонуң диени билен болуң» дийди.</verse>
				<verse number="56">Ачлык Мүсүриң әхли ерине яйрап, гитдигисайы гүйҗейәрди. Юсуп аммарлары ачып, Мүсүр халкына галла сатып башлады.</verse>
				<verse number="57">Юсупдан галла сатын алмак үчин, Мүсүре дүнйәниң әхли күнҗеклеринден адамлар гелдилер, чүнки бүтин дүнйәде ачлык барха гүйҗейәрди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="42">
				<verse number="1">Якуп Мүсүрде галла бардыгыны билип, өз огулларына: «Нәме бири-бириңизиң йүзүңизе середип отырсыңыз?</verse>
				<verse number="2">Мен Мүсүрде галла бар дийип эшитдим. Ач өлесиңиз гелмейән болса гидиң-де, галла сатын алып гелиң» дийди.</verse>
				<verse number="3">Шунлукда, Юсубың доганларындан онусы Мүсүре галла сатын алмага гитди.</verse>
				<verse number="4">Юсубың сүйтдеш иниси Бенямини болса Якуп «бир бетбагтчылыга учраймасын» дийип, доганлары билен ибермеди.</verse>
				<verse number="5">Мүсүре галла сатын алмага геленлериң арасында Ысрайылың огуллары-да барды, чүнки Кенганда-да ачлыкды.</verse>
				<verse number="6">Юсуп Мүсүрде хәким болансоң, ол бүтин юрдуң халкларына галла сатярды. Юсубың доганлары гелип, оңа ики бүкүлип тагзым этдилер.</verse>
				<verse number="7">Юсуп доганларыны гөренден танады, йөне танамадыксыран болды. Ол: «Ниреден гелдиңиз?» дийип, олар билен хайбатлы геплешди. Олар: «Биз Кенгандан азык сатын алмага гелдик» дийдилер.</verse>
				<verse number="8">Юсуп доганларыны танаса-да, олар оны танамадылар.</verse>
				<verse number="9">Юсуп олар билен багланышыклы гөрен дүйшлерини ятлады ве олара: «Сиз юрдуң горагсыз ерини аңтамага гелен ичалыларсыңыз» дийди.</verse>
				<verse number="10">Олар Юсуба: «Ёк, җенабым, биз гулларыңыз азык сатын алмага гелдик.</verse>
				<verse number="11">Бизиң әхлимиз бир адамың чагаларыдырыс. Биз гулларыңыз ак йүрекли адамлардырыс, ичалы дәлдирис» дийдилер.</verse>
				<verse number="12">Юсуп олара ене: «Ёк, сиз юрдуң горагсыз ерини аңтамага гелипсиңиз» дийди.</verse>
				<verse number="13">Олар Юсуба: «Биз гулларыңыз җеми он ики догандырыс ве Кенганда яшаян бир адамың огулларыдырыс. Көрпәмиз какамызың янында галды, бир доганымыз йитди» дийип җогап бердилер.</verse>
				<verse number="14">Юсуп олара шейле дийди: «Ёк, айдышым ялы, сиз ичалысыңыз.</verse>
				<verse number="15">Сиз, ине, шейле сыналарсыңыз. Мен фараоның адындан ант ичйәрин. Сизиң көрпе иниңиз шу ере гелмесе, сиз бу ерден гитмерсиңиз.</verse>
				<verse number="16">Сизиң бириңиз гидиң-де, доганыңызы гетириң, бейлекилериңиз болса зынданда гөзегчилик астында сакланарсыңыз. Шонда сизиң догры я-да ялан сөзлейәндигиңиз белли болар. Эгер ялан сөзлейән болсаңыз, фараоның адындан ант ичйәрин, онда сизиң ичалы болдугыңыздыр».</verse>
				<verse number="17">Шейдип, Юсуп олары үч гүнләп зынданда туссаглыкда саклады.</verse>
				<verse number="18">Үчүленҗи гүн Юсуп олара шейле дийди: «Эгер мениң диеними этсеңиз, онда дири галарсыңыз, чүнки мен Худайдан горкярын.</verse>
				<verse number="19">Эгер сиз, хакыкатдан-да, ак йүрекли адамлар болсаңыз, онда сизиң бириңиз шу ерде, зынданда галың, бейлекилериңиз болса ач отуран хоҗалыкларыңыза галла әкидиң.</verse>
				<verse number="20">Онсоң көрпе доганыңызы мениң яныма гетириң. Эгер шейле этсеңиз, бу сизиң ялан сөзлемейәндигиңизи субут эдер ве сиз өлүмден гутуларсыңыз». Доганлар онуң билен разылашдылар.</verse>
				<verse number="21">Олар бири-бирилерине шейле дийишдилер: «Биз өз доганымызың гаршысына эден гүнәмиз үчин җеза чекйәрис. Ол бизе нәхилилер ялбарыпды, эмма биз онуң чекйән хасратына писинт этмәндик. Шол себәпли-де инди биз хасрат чекйәрис».</verse>
				<verse number="22">Рубен олара шейле дийди: «Мен сизе „оглана сүтем этмәң“ дийдим, эмма сиз маңа гулак асмадыңыз. Ине, инди бизден онуң өлүми үчин ар алыняр».</verse>
				<verse number="23">Олар айдылян затлара Юсубың дүшүнйәндигини билмейәрдилер, чүнки ол олар билен дилмаҗың үсти билен геплешйәрди.</verse>
				<verse number="24">Юсуп доганларының янындан айрылып аглады. Ол соң доланып гелип, олар билен геплешди. Ол соңра Шимгоны тутдурды ве Шимгон доганларының гөзүниң алнында даңылды.</verse>
				<verse number="25">Юсуп оларың хорҗунларының галладан долдурылмагыны, оларың гетирен күмүш пулларының ене-де ызына, оларың чувалларына салынмагыны ве олара ёл үчин азык берилмегини буюрды. Бу шейле хем эдилди.</verse>
				<verse number="26">Доганлар галланы эшеклерине йүкләп, ёла рована болдулар.</verse>
				<verse number="27">Гиҗәни гечирмек үчин дүшлән ерлеринде оларың бири эшегине ийм бермек үчин чувалың агзыны ачанда, онуң агзында өз күмүш пулуның ятандыгыны гөрди.</verse>
				<verse number="28">Ол доганларына: «Пулум ызына гайтарылыпдыр, ол, ине, чувалың ичинде ятыр» дийип сесленди. Оларың муңа йүреклери ярылды. Олар горкудан яңа титрешип, бири-бирлерине: «Худайың бизе бу нәме этдиги-кә?!» дийишдилер.</verse>
				<verse number="29">Олар Кенгана, өз какалары Якубың янына гелип, болан ишлериң әхлисини оңа гүррүң бердилер.</verse>
				<verse number="30">«Ол ериниң хәкими биз билен хырсыз геплешди, ол бизи ичалы хасап этди.</verse>
				<verse number="31">Биз оңа: „Биз ак йүрекли адамлардырыс, ичалы дәлдирис.</verse>
				<verse number="32">Биз бир атадан болан он ики догандырыс; бир доганымыз йитди, көрпәмиз болса Кенганда какамызың янында галды“ дийдик.</verse>
				<verse number="33">Шонда ол бизе шейле дийди: „Сизиң ак йүрекли адамлардыгыңыза гөз етирмек үчин мен, ине, шейле этҗек. Сизиң бириңиз мениң янымда галарсыңыз, бейлекилериңиз болса ач отуран хоҗалыкларыңыза галла алып гидерсиңиз.</verse>
				<verse number="34">Көрпе иниңизи мениң яныма гетириң. Шонда мен сизиң ичалы дәл-де, ак йүрекли адамлардыгыңыза ынанарын. Шондан соң сизиң доганыңызы ызына берерин ве сиз бу юртда сөвда-сатык эдип билерсиңиз“» дийип, какаларына хеммесини болшы ялы гүррүң бердилер.</verse>
				<verse number="35">Чувалларыны бошаданларында, олар ве оларың какасы Якуп пуллы дүвүнчеклериниң чуваллардадыгыны гөрүп горкдулар.</verse>
				<verse number="36">Якуп олара шейле дийди: «Бу затлар мениң башыма гелди: сиз мени чагаларымдан махрум этдиңиз. Юсубы-да, Шимгоны-да ёкладыңыз, индем Бенямини әкитҗек болярсыңыз».</verse>
				<verse number="37">Рубен какасына: «Эгер оны гайтарып гетирмесем, онда мениң ики оглумы-да өлдүрәй. Бенямини мениң ыгтыярыма бер, мен оны сениң яныңа гайтарып гетирерин» дийди.</verse>
				<verse number="38">Якуп: «Оглумы сизиң билен иберҗек дәл, чүнки онуң агасы өлүп, еке өзи галды. Эгер ёлда Бенямин бир бетбагтчылыга учрайса, сиз мени гаррылык чагымда өлүлер дүнйәсине хасрат билен иберерсиңиз» дийди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="43">
				<verse number="1">Кенганда ачлык эрбетди.</verse>
				<verse number="2">Мүсүрден гетирилен галла гутаранда, Якуп огулларына: «Ене гидиң-де, бираз азык сатын алып гелиң» дийди.</verse>
				<verse number="3">Яхуда оңа шейле дийди: «Ол адам бизе берк дуйдурыш берип: „Доганыңыз билен гелмесеңиз, сиз мени гөрмерсиңиз“ дийди.</verse>
				<verse number="4">Бенямини бизиң билен иберсең, биз гидерис хем саңа азык сатын алып гелерис, оны ибермесең, гитмерис. Чүнки ол адам: „Доганыңыз билен гелмесеңиз, сиз мени гөрмерсиңиз“ дийди».</verse>
				<verse number="5"></verse>
				<verse number="6">Ысрайыл: «Оңа ене бир доганыңызың бардыгыны айдып, маңа бейле яманлык этмели дәл экениңиз-дә!» дийди.</verse>
				<verse number="7">Олар: «Ол бизден „Какаңыз дирими? Башга-да доганыңыз бармы?“ дийип, биз ве бизиң машгаламыз хакында сораг барыны ягдырды. Биз хем онуң сорагларына җогап бермели болдук. Онуң: „Доганыңызы гетириң“ дийҗегини биз ниреден билели ахырын?» дийдилер.</verse>
				<verse number="8">Яхуда какасы Ысрайыла шейле дийди: «Сен-де, биз-де, чагаларымыз-да ачлыкдан өлмән яшарымыз ялы, огланы мениң билен ибер, биз гидели.</verse>
				<verse number="9">Мен Бенямине өз җаным билен җогап берҗекдигиме кепил гечйәрин. Оны менден талап эт. Эгер мен огланы саңа ызына гетирип, өңүңде гоймасам, онда, гой, мен өмүрбакы сениң өңүңде гүнәкәр болайын.</verse>
				<verse number="10">Эгер биз хаял-ягаллыга салмадык болсак, биз ол ере эййәм ики гезек гидип-гелердик».</verse>
				<verse number="11">Какалары Ысрайыл олара шейле дийди: «Боляр, гидиң, йөне яныңыз билен хәким үчин совгат хөкмүнде, шу юрдуң иң оңат нәз-ныгматларындан: бираз мелхем, бираз бал, ладан, атыр, писсе хем бадам әкидиң.</verse>
				<verse number="12">Ики эссе көп пул алың, чувалыңызың агзында ызына гайтарылан өңки пулларыңызы болса ызына әкидиң. Белки, бир ялңышлык боландыр.</verse>
				<verse number="13">Доганыңызы хем алың-да, ене ол адамың янына доланың.</verse>
				<verse number="14">Гудратыгүйчли Худайың Өзи сизе ол адамың өңүнде рехим этсин; белки, ол бейлеки доганыңызы-да, Бенямини-де гойберәеди-дә. Чагасыз галмалы болсам, гой, галайын».</verse>
				<verse number="15">Шейдип, олар совгатлары, ики эссе пул хем Бенямини алып, Мүсүре гидип, ене Юсубың хузурына бардылар.</verse>
				<verse number="16">Юсуп оларың арасында Бенямини гөрүп, хоҗалыгының баш хызматкәрине: «Бу адамлары өе әкит; бир мал сой-да, нахар тайярла. Олар мениң билен биле гүнортанлык эдинерлер» дийди.</verse>
				<verse number="17">Ол хызматкәр табшырылышы ялы, доганлары Юсубың өйүне алып барды.</verse>
				<verse number="18">Доганлар горкдулар, чүнки олар Юсубың өйүне гетирилдилер. Олар: «Муны гечен гезекки чувалларымызда ызына гайтарылан пул себәпли, дарап, бизи тутуп гул эдип, элимизден эшеклеримизи алмак үчин эдйәндир» дийдилер.</verse>
				<verse number="19">Шейдип, олар Юсубың хызматкәриниң янына барып, өйүң ишигинде дуран ерлеринден онуң билен геплешдилер.</verse>
				<verse number="20">Олар шейле дийдилер: «Җенабым, бизе гулак ас. Биз бу ере азык сатын алмак үчин өң хем гелипдик.</verse>
				<verse number="21">Эмма шейле бир ягдай болды. Гидишин, дүшлән еримизде чувалларымызың агзыны ачдык, гөрсек, гетирен пулларымыз шол дуршуна чувалларың агзында гойлупдыр. Олары биз ене-де гайтарып гетирдик.</verse>
				<verse number="22">Бу гезекки сатын алҗак азыгымыз үчин болса биз гошмача пул гетирдик. Пуллары чувалымыза кимиң саландыгындан бизиң хабарымыз ёк».</verse>
				<verse number="23">Хызматкәр олара: «Аркайын болуң, горкмаң. Пуллары чувалларыңыза сизиң ве атаңызың Худайы сизиң үчин саландыр. Пулларыңызы мен алдым» дийди. Соңра хызматкәр Шимгоны оларың янына гетирди.</verse>
				<verse number="24">Хызматкәр олары Юсубың өйүне салып, олара аякларыны ювар ялы сув гетирди ве оларың эшеклерине ийм беришдирди.</verse>
				<verse number="25">Доганлар болса гүнортана, Юсубың гелер вагтына ченли өз гетирен совгатларыны тайярладылар, чүнки олара Юсуп билен биле нахарланмалыдыклары айдылыпды.</verse>
				<verse number="26">Юсуп өе геленде, доганлары Юсуба өз совгатларыны берип, оңа тагзым этдилер.</verse>
				<verse number="27">Юсуп оларың хал-ахвалларыны сорашдырды. Соңра ол: «Гарры атаңыз саг-гургунмы? Ол аятда дирими?» дийди.</verse>
				<verse number="28">Олар: «Гулуң какамыз саг-гургун гезип йөр» дийип, оңа дыза чөкүп тагзым этдилер.</verse>
				<verse number="29">Соңра Юсуп олара гөз айлады ве өз сүйтдеш доганы Бенямини гөрүп: «Көрпәмиз диениңиз шумы? Худай саңа мерхемет этсин, оглум!» дийди.</verse>
				<verse number="30">Соңра Юсуп ховлукмачлык билен ол ерден чыкды, чүнки доганының дидарыны гөрүп, онуң дамагы долды. Ол өз ички отагына гечип аглады.</verse>
				<verse number="31">Йүз-гөзүни ювуп, өзүни дүрсәнден соң болса: «Нахар гетириң» дийип буюрды.</verse>
				<verse number="32">Нахары Юсуба өзбашына, доганлара өзбашына ве онуң билен нахарланян мүсүрлилере өзбашына бердилер, чүнки мүсүрлилер еврейлер билен биле нахарланмаклыгы йигренч хасаплаярдылар.</verse>
				<verse number="33">Доганлар яш тертиби боюнча улудан-кичә, Юсубың гаршысында отурдылды. Олар муңа гең галып, бири-бирлерине середишдилер.</verse>
				<verse number="34">Олара нахар Юсубың сачагындан берилди. Беняминиң пайы бейлекилериңкиден бәш эссе артыкды. Шейдип, олар Юсуп билен биле ийип-ичип кейп чекдилер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="44">
				<verse number="1">Юсуп баш хызматкәрине шейле буйрук берди: «Бу доганларың чувалларыны оларың гөтерип билҗек азыкларындан долдурарсың; гетирен пулларыны-да оларың чувалларының агзында гоярсың.</verse>
				<verse number="2">Көрпелериниң чувалына болса онуң галла төлемек үчин гетирен пулы билен мениң күмүш кәсәми саларсың». Баш хызматкәр Юсубың буйругыны ерине етирди.</verse>
				<verse number="3">Булар даңдан эшеклери билен ол ерден уградылды.</verse>
				<verse number="4">Олар хениз галадан узаклашманкалар, Юсуп баш хызматкәрине: «Бар, ызларындан ет-де, олара: „Ягшылыга яманлык билен җогап бермәңиз нәме?</verse>
				<verse number="5">Бу мениң җенабымың ичйән, середип, гелҗеги билйән кәсеси ахырын. Сиз пис иш этдиңиз“ дий» дийип буюрды.</verse>
				<verse number="6">Баш хызматкәр доганларың ызындан етип, олара Юсубың сөзлерини гайталады.</verse>
				<verse number="7">Олар шейле дийдилер: «Нәме себәпден бизиң җенабымыз бейле диййәркә? Бейле иш этмәндигимизе биз ант ичйәрис.</verse>
				<verse number="8">Биз өз чувалларымыздан чыкан пуллары-да Кенгандан ызына гетирдик. Онсоң биз сениң җенабыңың өйүнден алтын-күмши нәме үчин огурлалы?!</verse>
				<verse number="9">Эгер кәсе гулларыңың биринден чыкайса, гой, шол адам өлдүрилсин. Галанларымыз болса җенаба гул боларыс».</verse>
				<verse number="10">Баш хызматкәр: «Гой, сизиң дийшиңиз ялы болсун, йөне кәсе кимден чыкса, диңе шол маңа гул болар, бейлекилериңиз болса бошадыларсыңыз» дийди.</verse>
				<verse number="11">Олар дессине чувалларыны ере дүшүрип, оларың агзыны ачдылар.</verse>
				<verse number="12">Баш хызматкәр яш тертиби боюнча улудан-кичә хеммесиниң чувалыны барлады. Кәсе Беняминиң чувалындан чыкды.</verse>
				<verse number="13">Муңа олар дады-перят этдилер. Соңра оларың херси гошларыны эшеклерине йүкләп, ызларына гала доландылар.</verse>
				<verse number="14">Юсуп хениз өйдеди. Яхуда хем онуң доганлары Юсубың янына гелип, онуң өңүнде ере йүзин дүшүп тагзым этдилер.</verse>
				<verse number="15">Юсуп олара: «Бу нәме этдигиңиз болды?! Мениң ялы адамың гелҗеги билип, кимиң гүнәкәрдигини билҗекдиги хакында пикир этмедиңизми?» дийди.</verse>
				<verse number="16">Яхуда оңа шейле җогап берди: «Нәме дийип, нәме айтҗагымызы, өзүмизи нәдип аклаҗагымызы билйән дәлдирис, җенабым! Гулларыңың гүнәкәрдигини Худай аян этди. Инди бизиң барымыз өзүнден кәсе чыкан-да, бейлекилеримиз-де сизиң гулуңыздырыс».</verse>
				<verse number="17">Эмма Юсуп олара шейле дийди: «Ёк, бейле иш этмекден Худайың Өзи сакласын. Кәсе кимден чыкан болса диңе шол маңа гул болар, галанларыңыз болса саг-саламат какаңызың янына доланарсыңыз».</verse>
				<verse number="18">Шу сөзлерден соң Яхуда Юсубың голайына барып: «Җенабым, өз гулуңа ики агыз сөз айтмага ругсат эт. Маңа гахарланмаң; сиз фараон киминсиңиз.</verse>
				<verse number="19">Җенабым гулларыңыздан: „Какаңыз я-да доганыңыз бармы?“ дийип сорадыңыз.</verse>
				<verse number="20">Биз саңа гарры какамызың бардыгыны, онуң гаррандан соң болан бир көрпе оглуның бардыгыны, ол огланың болса сүйтдеш доганының өлүп, энесиниң чагаларындан диңе еке өзүниң галандыгыны, оны какасының җуда сөййәндигини айдыпдык.</verse>
				<verse number="21">Сиз болса өз гулларыңыза: „Оны гетириң, мен бир гөрейин“ дийдиңиз.</verse>
				<verse number="22">Биз: „Оглан какасындан айрылып билмез, эгер ол айрылайса, онуң какасы җан берер“ дийдик.</verse>
				<verse number="23">Йөне сиз: „Көрпе доганыңыз билен гелмесеңиз, сиз мени асла гөрмерсиңиз“ дийдиңиз.</verse>
				<verse number="24">Гулуң какамыза сениң диенлериңи гүррүң бердик.</verse>
				<verse number="25">Онсоң какам бизе: „Ене-де гидиң-де, бираз азык сатын алып гелиң“ дийди.</verse>
				<verse number="26">Биз оңа: „Көрпәмизи бизиң билен иберсең, биз гидерис, ёгса гитмерис, чүнки биз көрпәмиз билен биле бармасак, хәкими гөрүп билмерис“ дийдик.</verse>
				<verse number="27">Шонда гулуң какамыз бизе: „Аялымың маңа ики огул догруп берендигинден сизиң хабарыңыз бардыр.</verse>
				<verse number="28">Биринден айра дүшдүм. ‘Ол парчаланыпдыр’ дийдим. Шондан соң мен оны асла гөрмедим.</verse>
				<verse number="29">Инди муны-да алып гитсеңиз, олам ёлда бир бетбагтчылыга учрайса, сиз мени гаррылык чагымда өлүлер дүнйәсине хасрат билен иберерсиңиз“ дийди.</verse>
				<verse number="30">Шу сөзлерден соң огланы гоюп, гулуң какамызың янына биз нәдип баралы?! Онуң җаны оглунда ахырын.</verse>
				<verse number="31">Оглуның янымызда ёкдугыны гөрсе, ол җан берер. Шейдип, биз гарры атамызы өлүлер дүнйәсине хасрат билен иберерис.</verse>
				<verse number="32">Үстесине-де, мен гулуң: „Эгер мен огланы саңа гайтарып гетирмесем, онда, гой, мен өмүрбакы сениң өңүңде гүнәкәр болайын“ дийип, оглана өз җаным билен җогап берҗекдигиме кепил гечдим.</verse>
				<verse number="33">Шоңа гөрә, оглана дерек җенаба мен гул болайын, ол болса, гой, доганлары билен биле ызына долансын.</verse>
				<verse number="34">Чүнки мен огланы бу ерде ташлап барып, какамың йүзүне нәхили середейин. Мен какамың чекҗек хасратыны гөрмекден горкярын».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="45">
				<verse number="1">Юсуп хызматкәрлериниң өңүнде мундан артык сакланып билмән: «Хеммелери шу ерден чыкар» дийип гыгырды. Юсуп өз доганларына сырыны ачанда, онуң янында доганларындан башга адам ёкды.</verse>
				<verse number="2">Юсуп сес эдип аглады. Онуң сеси мүсүрлилере ве фараоның көшгүндәкилере эшидилди.</verse>
				<verse number="3">Юсуп доганларына: «Мен Юсуп, какам дирими?» дийди. Эмма онуң доганлары муны эшиденде, оларың Юсупдан горкуларындан яңа диллери тутулды.</verse>
				<verse number="4">Юсуп олара: «Голайрагыма гелсеңизләң» дийди. Олар Юсубың голайына гелдилер. Ол сөзүни довам эдип, шейле дийди: «Мен сизиң Мүсүре сатан доганыңыз Юсупдырын.</verse>
				<verse number="5">Сиз мени бу ере сатандыгыңыз үчин гам чекип, пушман этмәң, чүнки Худай адамларың җаныны горап сакламак үчин мени сизиң өңүңизден Мүсүре иберди.</verse>
				<verse number="6">Чүнки ер йүзүнде ики йылдан бәри ачлык довам эдйәр. Ене-де бәш йыллап экин-тикин-де, хасыл-да болмаз.</verse>
				<verse number="7">Ер йүзүнде сизиң несиллериңизи аман галдырмак ве сизи бейик гутулыш билен халас этмек үчин Худай мени сизиң өңүңизден иберди.</verse>
				<verse number="8">Шоңа гөрә-де, мени бу ере сиз дәл-де, Худай иберди. Худай мени фараона ата хөкмүнде гоюп, онуң бүтин көшгүниң эеси этди. Мен тутуш Мүсүриң хөкүмдарыдырын.</verse>
				<verse number="9">Хаял этмән гидиң-де, какамың янына барып, оңа шейле дийиң: „Оглуң Юсуп шейле диййәр: ‘Худай мени тутуш Мүсүриң хөкүмдары этди, сен эгленмән мениң яныма гел.</verse>
				<verse number="10">Сен Гошен велаятында месген тутарсың; сен ве сениң чагаларыңдыр агтыкларың, овнуклы-ирили малларың, махласы, өзүңде бар болан әхли затларың билен мениң голайымда боларсың.</verse>
				<verse number="11">Бу ачлык ене бәш йыла чекҗек. Сизиң хич бириңиз мәтәчлик чекмез ялы, мен ол ерде сени ве сениң хоҗалыгыңы хем әхли малларыңы зерур затлар билен үпҗүн эдерин’“.</verse>
				<verse number="12">Мениң хакыкатдан-да Юсупдыгымы сизиң хеммәңиз ве иним Бенямин-де өз гөзүңиз билен гөрүп дурсуңыз.</verse>
				<verse number="13">Сиз какама мениң Мүсүрдәки шан-шөхратым, бу ерде гөрен затларыңызың әхлиси хакында гүррүң бериң ве оны тизрәк шу ере алып гелиң».</verse>
				<verse number="14">Соңра ол өз иниси Бенямини гуҗаклап аглады. Бенямин хем оны гуҗаклап аглады.</verse>
				<verse number="15">Юсуп аглап, әхли доганларыны гуҗаклап огшады. Диңе шондан соң доганлары онуң билен геплешмәге башладылар.</verse>
				<verse number="16">Юсубың доганларының гелендиги хакындакы хабар фараоның көшгүне барып етди. Муңа патыша-да, онуң эмелдарлары-да бегендилер.</verse>
				<verse number="17">Фараон Юсуба шейле дийди: «Доганларыңа шейле дий: „Эшеклериңизи йүкләң-де, Кенгана доланың.</verse>
				<verse number="18">Какаңызы хем, машгалаларыңызы хем алып, мениң яныма гелиң. Мен Мүсүриң иң сайлантгы ерини сизе берерин. Сиз мес топраклы юрдуң хасылындан ийип доярсыңыз“.</verse>
				<verse number="19">Олара ене-де шейле дий: „Чагаларыңыз хем аялларыңыз үчин Мүсүрден арабалар алып, олары какаңыз билен биле шу ере гетириң.</verse>
				<verse number="20">Ызыңызда галҗак гош-голамларыңызың аладасыны этмәң, чүнки бүтин Мүсүриң сайлантгы нәз-ныгматлары сизиңки болар“».</verse>
				<verse number="21">Ысрайылың огуллары айдылышы ялы-да этдилер. Фараоның табшырыгы боюнча Юсуп олара арабалар хем ёл азыгыны берди.</verse>
				<verse number="22">Юсуп буларың Беняминден башгасының херсине бир лай, Бенямине болса үч йүз күмүш теңңе билен бәш лай гейим-геҗим берди.</verse>
				<verse number="23">Какасына он эркек эшеги Мүсүриң иң сайлама нәз-ныгматларындан, он уркачы эшеги болса какасына Мүсүре гайдышын ёл азыгы болар ялы галладан, чөрекден ве азыкдан йүкләп иберди.</verse>
				<verse number="24">Онсоң Юсуп доганларыны уградып, олара: «Ёлда давалашаймаң» дийди.</verse>
				<verse number="25">Шейдип, олар Мүсүрден гайдып, Кенгана какалары Якубың янына доланып гелдилер.</verse>
				<verse number="26">Олар какаларына: «Юсуп дири, ол тутуш Мүсүриң хөкүмдары» дийип хабар бердилер. Якуп доңуп галды, чүнки ол эшидйән затларына ынанып билмеди.</verse>
				<verse number="27">Эмма олар Юсубың айданларының әхлисини Якуба гүррүң беренлеринден соң ве өзүни әкитмек үчин Юсубың иберен арабаларыны гөренден соң, Якубың йүреги ерине гелди.</verse>
				<verse number="28">Ысрайыл: «Юсубым дири, бес! Өлмәнкәм гидип, онуң дидарыны бир гөрейин!» дийди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="46">
				<verse number="1">Ысрайыл әхли затларыны алып, ёла рована болды. Ол Беершеба гелип, какасы Ысхагың Худайына гурбанлыклар берди.</verse>
				<verse number="2">Шол гиҗе Худай Ысрайыла гөрнүп, оңа: «Якуп! Якуп!» дийди. Ысрайыл Оңа: «Лепбей!» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="3">Худай оңа шейле дийди: «Мен Худайдырын, сениң атаңың Худайыдырын. Сен Мүсүре гитмекден горкма. Мен ол ерде сенден бир бейик миллет ярадарын.</verse>
				<verse number="4">Мен сениң билен биле Мүсүре гидерин ве сени соң ене-де өз топрагыңа гетирерин. Сен дүнйәден өтениңде, Юсуп сениң яныңда болар».</verse>
				<verse number="5">Онсоң Якуп Беершебадан гайтды. Ысрайылың огуллары какалары Якубы, өз чагаларыдыр аялларыны, фараоның иберен арабаларына мүндүрдилер.</verse>
				<verse number="6">Якуп әхли несиллерини: огул-гызларыны, агтыкларыдыр малларыны ве Кенганда топлан әхли мал-мүлклерини алып, Мүсүре гелди.</verse>
				<verse number="7"></verse>
				<verse number="8">Ысрайылларың Якуп ве онуң билен Мүсүре гелен несиллери шулардыр. Якубың новбахар оглы Рубен.</verse>
				<verse number="9">Рубениң огуллары: Ханок, Паллу, Хесрон, Кармы.</verse>
				<verse number="10">Шимгоның огуллары: Емувел, Ямын, Охат, Якин, Сохар хем-де кенган аялындан болан оглы Шавул.</verse>
				<verse number="11">Левиниң огуллары: Гершон, Кохат, Мерары.</verse>
				<verse number="12">Яхуданың огуллары: Эр, Онан, Шела, Перес, Зера. Булардан Эр билен Онан Кенганда өлүпдилер. Пересиң огуллары: Хесрон, Хамул.</verse>
				<verse number="13">Ысакарың огуллары: Тола, Пува, Ёп, Шимрон.</verse>
				<verse number="14">Зебулуның огуллары: Сарат, Эйлон, Яхлеел.</verse>
				<verse number="15">Бу огуллары хем-де гызы Динаны Лея Якуба Паданарамда догруп берипди. Якубың әхли огул-гызларының җеми отуз үч саныды.</verse>
				<verse number="16">Гатың огуллары: Сипён, Хагы, Шуны, Эсбон, Эри, Ароды, Арели.</verse>
				<verse number="17">Ашериң огуллары: Йимна, Йишва, Йишви, Берига хем-де гызы Сера. Берагың огуллары: Хебер, Малкыел.</verse>
				<verse number="18">(Булар Зилпаның огулларыдыр. Лабан Зилпаны өз гызы Лея гырнак эдип берипди. Якубың Зилпа гырнагындан болан неслиниң саны җеми он алтыдыр.)</verse>
				<verse number="19">Якубың Рахелден болан огуллары: Юсуп, Бенямин.</verse>
				<verse number="20">Мүсүрде Хелиёполыс галасының руханысы Потыпериң гызы Асенат Юсуба Манашаны ве Эфрайымы догруп берди.</verse>
				<verse number="21">Беняминиң огуллары: Бала, Бекер, Ашбел, Гера, Нагаман, Эхи, Рош, Мупым, Хупым ве Арт.</verse>
				<verse number="22">(Булар Якубың Рахелден болан неслидир. Олар җеми он дөртдүр.)</verse>
				<verse number="23">Даның оглы: Хушым.</verse>
				<verse number="24">Нафталының огуллары: Яхсеел, Гуны, Езер, Шиллем.</verse>
				<verse number="25">(Булар Билханың огулларыдыр. Лабан Билханы өз гызы Рахеле гырнак эдип берипди. Билха Якуба җеми еди огул догруп берди.)</verse>
				<verse number="26">Гелинлеринден дашары Якуба дегишли болан ве онуң билен биле Мүсүре гелен несиллери җеми алтмыш алты башды.</verse>
				<verse number="27">Юсубың Мүсүрде доглан ики оглы билен бирликде Якубың Мүсүрдәки тутуш хоҗалыгы етмиш адамдан ыбаратды.</verse>
				<verse number="28">Якуп Гошене барян ёлы Юсуба гөркезер ялы, ол Яхуданы өңден Юсубың янына иберди. Ысрайылың машгаласы Гошен велаятына геленде,</verse>
				<verse number="29">Юсуп арабасына мүнүп, какасы Ысрайылы гаршыламак үчин Гошене гитди; Юсуп какасыны гөрүп, оны гуҗаклап, онуң гуҗагында узак вагтлап аглады.</verse>
				<verse number="30">Ысрайыл Юсуба: «Дидарыңы гөрдүм, инди өлсем-де арманым ёк. Сен дири экениң» дийди.</verse>
				<verse number="31">Юсуп доганларына хем какасының тутуш хоҗалыгына йүзленип, шейле дийди: «Мен гидип, фараона хабар берейин. Оңа: „Кенгандакы доганларым хем-де какам тутуш хоҗалыгы билен мениң яныма гелдилер.</verse>
				<verse number="32">Олар чопандырлар, чүнки олар малдарчылык билен мешгулланярлар. Олар өзлери билен овнуклы-ирили малларыны ве әхли гош-голамларыны-да гетирипдирлер“ диейин.</verse>
				<verse number="33">Фараон сизи чагырып, сизден: „Сизиң кәриңиз нәме?“ дийип сорар.</verse>
				<verse number="34">Шонда сиз оңа: „Биз гулларың ата-бабаларымыз ялы яшлыгымыздан бәри малдарчылык билен мешгулланып гелйәндирис“ дийип җогап берерсиңиз. Шейле дийсеңиз, ол сизе Гошен велаятында месген тутмага ругсат берер, чүнки мүсүрлилер чопанлары җуда йигренйәндирлер».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="47">
				<verse number="1">Шейдип, Юсуп доганларындан бәшисини алып, Гошен велаятындан гайтды ве фараоның янына гелип, оңа: «Какам хем доганларым өзлериниң машгаласы, овнуклы-ирили маллары ве әхли гош-голамлары билен Кенгандан гелдилер. Олар хәзир Гошенде» дийди. Онсоң Юсуп доганларыны фараон билен таныш этди.</verse>
				<verse number="2"></verse>
				<verse number="3">Фараон олардан: «Кәриңиз нәме?» дийип сорады. Олар фараона: «Биз гулларың ата-бабаларымыз ялы чопандырыс» дийип җогап бердилер.</verse>
				<verse number="4">Олар фараона: «Ёвуз ачлык зерарлы Кенганда доварларымыз үчин өри галмансоң, биз Мүсүрде гелмишек болуп яшамага гелдик. Шоңа гөрә-де, сиз өз гулларыңыза Гошен велаятында месген тутмага ыгтыяр эдиң» дийдилер.</verse>
				<verse number="5">Фараон Юсуба шейле дийди: «Какаңдыр доганларың сениң яныңа гелипдирлер.</verse>
				<verse number="6">Мүсүриң чар тарапы сениң үчин ачыкдыр. Олары юрдуң иң оңат еринде ерлешдир. Гой, олар Гошен велаятында месген тутсунлар. Эгер оларың арасында укыплылары бар болса, олара мениң малларыма серетдир».</verse>
				<verse number="7">Соңра Юсуп какасыны фараоның хузурына гетирип, онуң билен таныш этди. Якуп фараона пата берди.</verse>
				<verse number="8">Фараон Якупдан: «Нәче яшыңда?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="9">Якуп: «Мен гөчүп-гонуп йүз отуз йыл яшадым. Дурмушым гысга хем агыр болды. Мениң өмрүм гөчүп-гонуп яшан ата-бабаларымыңкы ялы узак болмады» дийди.</verse>
				<verse number="10">Якуп фараона ене-де пата берип, онуң янындан гайтды.</verse>
				<verse number="11">Юсуп какасыдыр доганларыны Мүсүрде ерлешдирди. Юсуп фараоның өзүне буйрушы ялы эдип, олара Мүсүриң иң говы ери болан Рагмесес этрабындан мүлк берди.</verse>
				<verse number="12">Ол какасыны, доганларыны ве какасының әхли хоҗалыгыны – иң көрпесине ченли азык билен үпҗүн этди.</verse>
				<verse number="13">Ачлык җуда ёвузлашып, хич ерде иймит ёкды. Ачлык Мүсүрдир Кенганың халкларыны халыс ысгындан гачырды.</verse>
				<verse number="14">Юсуп галла сатып, Мүсүриң хем Кенганың әхли пулларыны сырып-сүпүрип алды. Ол пуллары фараоның көшгүне гетирди.</verse>
				<verse number="15">Шунлукда, Мүсүриң-де, Кенганың-да пулуның соңуна чыкылансоң, әхли мүсүрлилер Юсубың янына гелип, оңа: «Бизе азык бер. Инди биз гөзүңизиң алнында өләймели боларысмы?! Пулумыздан галан зат ёк» дийдилер.</verse>
				<verse number="16">Юсуп олара: «Эгер пулуңыз болмаса, онда азыгы мала чалшаялың» дийди.</verse>
				<verse number="17">Шейдип, олар өз малларыны Юсуба гетирип бердилер. Юсуп хем оларың атларыны, овнуклы-ирили малларыны ве эшеклерини азыга чалышды. Шол йыл Юсуп халкың малларыны алып, олары азык билен үпҗүн этди.</verse>
				<verse number="18">Бир йыл гечди. Индики йыл мүсүрлилер ене-де Юсубың янына гелип, оңа шейле дийдилер: «Биз җенабымыздан хич зады яшырмарыс; бар пулларымызы гутардык, малларымызы болса биз сизе бердик. Сизе берер ялы тенимизден ве мүлклеримизден башга галан зат ёкдур.</verse>
				<verse number="19">Инди биз гөзүңизиң алнында өләймелими, мүлклеримиз чөле дөнәймелими? Бизи мүлклеримиз билен биле ал-да, бизе азык бер. Мүлклеримиз билен биле фараона гул болалы. Бизиң өлмезимиз ялы, мүлклеримизиң-де чөле дөнмези ялы, сиз бизе тохум бериң».</verse>
				<verse number="20">Шейдип, Юсуп Мүсүриң әхли мүлклерини фараон үчин сатын алды. Әхли мүсүрлилер ёвуз ачлыга дөз гелип билмән, өз мүлклерини сатдылар. Шейлеликде, тутуш Мүсүр топрагы фараоның элине гечди.</verse>
				<verse number="21">Юсуп Мүсүриң тутуш халкыны гула өвүрди.</verse>
				<verse number="22">Ол диңе руханыларың мүлк ерине дегмеди, чүнки руханылара фараон тарапындан белленен мөчберде хак төленилйәрди ве олар шол төленен хак билен гүзеран гөрйәрдилер. Шол себәпден хем олар өз мүлклерини сатмадылар.</verse>
				<verse number="23">Юсуп Мүсүр халкына шейле дийди: «Фараон үчин сизи ерлериңиз билен биле сатын алдым. Ине, тохум, алың-да, экиң.</verse>
				<verse number="24">Сиз алан хасылыңызың бәшден бир бөлегини фараона берерсиңиз, дөртден бир бөлегини болса өзүңизе тохум үчин, хоҗалыкларыңыза ве чагаларыңыза азык үчин аларсыңыз».</verse>
				<verse number="25">Олар: «Сиз бизи халас этдиңиз; җенабымыз разы болса, биз фараона гул боларыс» дийдилер.</verse>
				<verse number="26">Шейдип, Юсуп руханылардан башга хеммелериң хасылының бәшден бир бөлегиниң фараона берилмелидиги хакында хөкүм чыкарды. Бу хөкүм шу гүнки гүне ченли хем өз гүйҗүндедир.</verse>
				<verse number="27">Ысрайыллар Мүсүриң Гошен велаятында месген тутуп, шол велаятда өзлерине мүлк эдиндилер. Олар өрңәп, җуда көпелдилер.</verse>
				<verse number="28">Якуп Мүсүрде он еди йыл яшады. Ол йүз кырк еди йыл яшады.</verse>
				<verse number="29">Өлүм пурсады голайланда, Ысрайыл Юсубы янына чагырып, оңа шейле дийди: «Эгер мени сөййәниң чын болса, онда элиңи уйлугымың астында гой-да, маңа вепалы болҗакдыгыңа хем сөзүми тутҗакдыгыңа ант ич. Мени Мүсүрде җайламагын.</verse>
				<verse number="30">Ата-бабаларымың янында ятарым ялы, мени Мүсүрден әкидип, шоларың янында җайла». Юсуп оңа: «Айдышың ялы эдерин» дийди.</verse>
				<verse number="31">Ысрайыл Юсуба: «Ант ич!» дийди. Юсуп ант ичди. Онсоң Ысрайыл дүшегиниң башында тагзым этди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="48">
				<verse number="1">Шу вакалардан соң Юсуба «Какаң хассадыр» диен хабар гелди. Юсуп ики оглуны Манаша билен Эфрайымы янына алып ёла дүшди.</verse>
				<verse number="2">Якуба: «Оглуң Юсуп сени гөрмәге гелди» дийип хабар бердилер. Ысрайыл әхли гүйҗүни җемләп, дүшегинде дикелип отурды.</verse>
				<verse number="3">Якуп Юсуба шейле дийди: «Гудратыгүйчли Худай Кенган топрагында, Лузда маңа гөрнүп: „Мен сени өрңедип, көпелдип, сенден энчеме халклар дөредерин. Кенган топрагыны саңа ве сениң несиллериңе эбеди мүлк эдип берерин“ дийип пата берипди.</verse>
				<verse number="4"></verse>
				<verse number="5">Мен Мүсүре гелмезимден өң, бу ерде доглан ики оглуң Эфрайым билен Манаша эдил Рубен билен Шимгон ялы мениң огулларымдыр.</verse>
				<verse number="6">Олардан соңкы догулҗак огулларың сениңки болсун. Олар Эфрайым билен Манашадан мирас аларлар.</verse>
				<verse number="7">Паданарамдан гайдып гелйәркәм, Кенганда Эфрата етмәге сәхел аралык галанда, ёлда Рахел дүнйәден өтди. Бу мени эрбет гама батырды. Мен оны Эфрата (хәзирки Бейтуллахама) гидилйән ёлуң гырасында җайладым».</verse>
				<verse number="8">Ысрайыл Юсубың огулларыны гөрүп, ондан: «Булар ким?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="9">Юсуп какасына: «Булар мениң огулларым» дийип җогап берди. Якуп Юсуба: «Олары мениң яныма гетир, мен олара пата берейин» дийди.</verse>
				<verse number="10">Гаррылыкдан яңа Ысрайылың гөзлери күтелишипди ве ол говы гөрүп билмейәрди. Онсоң Юсуп огулларыны какасының алкымына гетирди. Якуп олары гуҗаклап огшады.</verse>
				<verse number="11">Ысрайыл Юсуба: «Мен сениң дидарыңы гөрмекден умыдымы үзүпдим, йөне Реб маңа сениң чагаларыңы-да гөркезди» дийди.</verse>
				<verse number="12">Юсуп огулларыны какасының өңүнден алып, оңа ики бүкүлип тагзым этди.</verse>
				<verse number="13">Соңра Юсуп Эфрайымы сагына алып, Ысрайылың чеп тарапына, Манашаны болса чепине алып, Ысрайылың саг тарапына голай гетирди.</verse>
				<verse number="14">Йөне Ысрайыл эллерини чалшырып, кичи агтыгы Эфрайымың башына саг элини, улы агтыгы Манашаның башына болса чеп элини гойды.</verse>
				<verse number="15">Ысрайыл Юсуба пата берип, шейле дийди: «Ата-бабаларым Ыбрайымың хем Ысхагың назарында гезен Худайы, өмүрбойы тә шу гүне ченли маңа гарашык эдип гелен Худай,</verse>
				<verse number="16">мени әхли яманлыкдан горан перишде бу огланлары-да ялкасын! Гой, мениң адым, ата-бабаларым Ыбрайымың хем Ысхагың ады шу огланларың үсти билен довам этсин! Гой, олардан көп несиллер дөресин!»</verse>
				<verse number="17">Какасының саг элини Эфрайымың башына гоймагы, Юсуба ярамады. Юсуп: «Кака, бейле дәл. Новбахар оглум, ине, будур, Манашадыр. Саг элиңи онуң башына гой» дийип, какасының элини Эфрайымың башындан айрып, оны Манашаның башына гойҗак болды.</verse>
				<verse number="18"></verse>
				<verse number="19">Йөне какасы бейле этмеди. Ол Юсуба: «Билйән, оглум, билйән. Манаша хем бейик болар ве онуң несиллеринден хем бейик халк дөрәр. Эмма онуң иниси Эфрайым, агасындан хас бейик болар ве онуң несиллеринден җуда көп миллетлер дөрәр» дийди.</verse>
				<verse number="20">Шол гүн Ысрайыл олара пата берип, шейле дийди: «Ысрайыл халкы кимдир бирине пата беренде: „Худай сизи эдил Эфрайымы хем Манашаны ялкайшы ялы ялкасын“ – дийип, сизиң адыңыз билен пата берер». Шейдип, Ысрайыл Эфрайымың адыны Манашаның адындан өңе гечирди.</verse>
				<verse number="21">Соңра Ысрайыл Юсуба: «Мениң санаглым долуп баряр. Эмма Худай сизиң билен биле болар ве сизи ене-де өз ата-бабаларыңызың меканына элтер.</verse>
				<verse number="22">Инди мен Шекеми доганларыңа дәл-де, саңа берйәрин; мен ол мүлк ери гылыҗымдыр яйым билен аморлардан басып алдым» дийди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="49">
				<verse number="1">Якуп өз огулларыны чагырып, олара: «Яныма йыгнанышың, мен гелҗек гүнлерде сизе нәмелериң гарашяндыгыны айдып берейин» дийди.</verse>
				<verse number="2">«Эй, Якубың огуллары, топланың-да, диңләң, гулак асың какаңыз Ысрайыла!</verse>
				<verse number="3">Эй, Рубен, мениң новбахар оглум, гүйҗүм-кувватым, җахыллык чагымың илкинҗи мивеси, хемме огулларымдан иң мертебелиси ве иң гүйчлүси сенсиң.</verse>
				<verse number="4">Сув кимин дурнуксызсың сен, индиден бейләк мертебәң беленде галмаз сениң, чүнки сен өз атаң дүшегине гечип, оны харама чыкардың.</verse>
				<verse number="5">Шимгон ве Леви догандыр булар, гылычларыны залымлык этмек үчин уланяндыр олар,</verse>
				<verse number="6">гатнашмайын мен оларың геңешине асла, гошулмайын мен оларың топарына, чүнки гахарларына адамлары гырдылар олар, кейпихонлыкда өкүзлери майып-мүҗрүп этдилер олар.</verse>
				<verse number="7">Нәлет болсун оларың гахар-газапларына, чүнки бу залымлыкдыр, нәлет болсун, оларың сүтемкәрлигине, чүнки бу забунлыкдыр, мен Шимгоның ве Левиниң несиллерини Якубың арасына дагадарын, мен олары Ысрайылың арасына пытрадарын.</verse>
				<verse number="8">Эй, Яхуда, элиң душманларыңың якасында болар, доганларың сени өверлер, атаңың огуллары саңа боюн эгерлер.</verse>
				<verse number="9">Эй, оглум Яхуда, сен ав авлап, авуны ийип, доланып гелен шир баласы киминсиң, сен шир дек, эне шир дек чөкйәң-де ятяң. Шири еринден гозгамага милт эдйән ёкдур.</verse>
				<verse number="10">Шалык хасасы Яхуданың элинден дүшмез, онуң несиллери шалык сүрер элмыдам, Ол Шило гелер, миллетлер оңа боюн боларлар.</verse>
				<verse number="11">Эшегини үзүм агаҗына, күрресини үзүм агаҗының иң говусына даңяндыр ол, шераба ювяндыр эгинбашыны, үзүм ширесине ювяндыр донуны ол.</verse>
				<verse number="12">Гөзлери шерапдан гоюдыр онуң, дишлери сүйтден акдыр.</verse>
				<verse number="13">Деңиз кенарында месген тутар Зебулун, гәмилер үчин дуралга болар онуң кенары, Сидона етер ериниң чәклери.</verse>
				<verse number="14">Хорҗунларының арасында язылып ятан, кувватлы эшек кысмыдыр Ысакар.</verse>
				<verse number="15">Ысакар дынч алынян ериң аматлыдыгыны, ериң гөвне ярамлыдыгыны гөрди, шейдип, ол йүк чекмек үчин гершини эгип, меҗбуры зәхмет чекмели болды.</verse>
				<verse number="16">Ысрайыл тирелериниң бири хөкмүнде, Дан өз халкына хөкүмдарлык эдер.</verse>
				<verse number="17">Дан атың үстүндәки атлының ыза серпилери ялы, атың топугындан чакян ёл угрундакы йылан дей, ёданың боюндакы мар дей болар.</verse>
				<verse number="18">Халас этмегиңе гарашяндырын мен, я Реб!</verse>
				<verse number="19">Галтаманлар Гатың үстүне хүҗүм эдерлер, эмма Гат оларың ызларындан етип, оларың үстлерине хүҗүм эдер.</verse>
				<verse number="20">Топрагындан бол хасыл алар Ашер, мынасып нәз-ныгматлар билен үпҗүн эдер шалары.</verse>
				<verse number="21">Нафталы гөрмегей чагалы эркин сугуна чалым эдйәр.</verse>
				<verse number="22">Юсуп бир мивели агачдыр, булак башындакы мивели дарагтдыр, шахалары дивардан ашяр.</verse>
				<verse number="23">Яйчылар газап билен хүҗүм этдилер Юсуба, оны атып, ызындан ковдулар онуң.</verse>
				<verse number="24">Эмма Якубың Гудратлы Худайы, Ысрайылың Чопаны, Гаясы тарапындан онуң яйы берк, голлары гуҗурлы эдилди.</verse>
				<verse number="25">Атаңың Худайыдыр саңа медет берҗек, ёкардакы асманың берекетлери билен, ер астындакы чуңлукларың берекетлери билен, эне гөвси хем эне ятгысының берекеди билен Гудратыгүйчли Худай ялкаҗакдыр сени.</verse>
				<verse number="26">Атаңың берен паталары бакы дагларың берекетлеринден, эбеди байырларың байлыгындан артыкдыр, шу паталар Юсубың башына инсин, доганларының арасындан сайлананың үстүнде болсун.</verse>
				<verse number="27">Бенямин хырсыз мөҗекдир, ол ирден авуны тутуп ийип, агшам галан авуны пайлашдыряндыр».</verse>
				<verse number="28">Ине, шулар Ысрайылың он ики тиресидир. Атасы олара пата берип, шулары айтды. Якуп огулларының херсине оларың өзлерине лайык пата берди.</verse>
				<verse number="29">Соңра Якуп огулларына шейле табшырык берди: «Инди мениң өлүп, ата-бабаларыма говушмалы пурсадым голайлап гелйәр. Мени Кенган юрдунда ерлешйән, Мамрәниң гүндогарындакы Макпела мүлкүндәки говакда җайлаң. Ыбрайым бу говагы ве мүлки гонамчылык этмек үчин Эпрон хетден сатын алыпды.</verse>
				<verse number="30"></verse>
				<verse number="31">Ыбрайым ве онуң аялы Сара, Ысхак ве онуң аялы Ребека хем шол говакда җайландылар. Мен Леяны хем шол ерде җайладым.</verse>
				<verse number="32">Ол мүлк ери ве ондакы говак хетлерден сатын алнандыр».</verse>
				<verse number="33">Якуп огулларына табшырык берип боландан соң, аягыны дүшегине йыгнап, дүнйәден өтди ве ата-бабаларына говушды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="50">
				<verse number="1">Юсуп өзүни какасының үстүне оклап, аглап, оны огшады.</verse>
				<verse number="2">Ол өз хызматындакы лукманлара какасының җеседини мумыяламагы буюрды. Лукманлар Ысрайылың җеседини мумыяладылар.</verse>
				<verse number="3">Бу иш кырк гүне чекди, чүнки мумыяламак шонча вагты талап эдйәрди. Мүсүрлилер етмиш гүнләп Ысрайылың ясыны тутдулар.</verse>
				<verse number="4">Яс гүнлери геченден соң, Юсуп фараоның көшгүндәкилере шейле дийди: «Эгер мен сизиң гөвнүңизден туран болсам, онда фараона шейле дийиң: „Какам өлмезинден өң: ‘Мениң санаглым долуп баряр. Мени Кенганда өзүм үчин газан габрымда җайлаң’ дийип ант ичирди. Инди, гой, ол маңа гидип, какамы җайламага ругсат берсин; онсоң мен ызыма доланарын“».</verse>
				<verse number="5"></verse>
				<verse number="6">Фараон: «Гит-де, какаңы ант ичишиң ялы җайла» дийди.</verse>
				<verse number="7">Шейдип, Юсуп какасының җеседини алып ёла дүшди. Фараоның әхли эмелдарлары, көшгүң ве тутуш Мүсүриң белент мертебели адамлары,</verse>
				<verse number="8">Юсубың тутуш хоҗалыгы, онуң доганларыдыр какасының хоҗалыгындакыларың хеммеси-де онуң янындадылар. Гошен велаятында диңе чагалар, овнуклы-ирили маллар галды.</verse>
				<verse number="9">Сөвеш арабалары ве оларың үстүндәки эсгерлер-де Юсуп билен гитди. Бу әгирт улы мәхелледи.</verse>
				<verse number="10">Иордан дерясының гүндогарындакы Атат харманы диен ере етенлеринде, олар сес эдип аглашдылар. Юсуп какасы үчин еди гүнләп яс тутды.</verse>
				<verse number="11">Атат харманы диен ердәки ясы гөрүп, Кенганың ерли илаты: «Мүсүрлилериң яс тутушы, гөр, нәхили агыр!» дийишдилер. Шоңа гөрә-де, Иордан дерясының гүндогар тарапындакы бу ере Абелмисрайым диен ат берилди.</verse>
				<verse number="12">Шейдип, Ысрайылың огуллары какаларының берен табшырыгыны айдышы ялы берҗай этдилер.</verse>
				<verse number="13">Олар Ысрайылы Кенган топрагына гетирип, Мамрәниң гүндогарындакы Макпела мүлкүндәки говакда җайладылар. Ыбрайым бу говагы гонамчылык этмек үчин ери билен биле Эпрон хетден сатын алыпды.</verse>
				<verse number="14">Какасыны җайландан соң, Юсуп доганлары хем-де олар билен какасыны җайламага геленлериң хеммеси билен билеликде Мүсүре гайдып гелди.</verse>
				<verse number="15">Какалары өленден соң, Юсубың доганлары «Эден яманлыгымыз үчин Юсуп кине саклап, бизден ар алса нәме?» дийип гүман этдилер.</verse>
				<verse number="16">Шунлукда, олар Юсуба: «Какамыз бизе өлмезиниң өң янында Юсуба шейле дийиң: „Доганларыңың җенаят ишини ве эден гүнәлерини багышла, чүнки олар саңа яманлык этдилер“ дийип табшырды. Инди өз атаңың Худайының гуллары болан бизиң гүнәмизи өт!» диен хабар ёлладылар. Бу хабары эшидип, Юсуп аглады.</verse>
				<verse number="17"></verse>
				<verse number="18">Доганларының өзлери-де гелип, Юсубың өңүнде йүзин дүшүп: «Биз сениң гулларыңдырыс» дийдилер.</verse>
				<verse number="19">Юсуп олара: «Горкмаң, мен Худаймы нәме?!</verse>
				<verse number="20">Сиз маңа яманлык этмек иследиңиз, эмма гөршүңиз ялы, биртопар адамлары дири галдырмак үчин Худай ол яманлыгы ягшылыга өвүрди.</verse>
				<verse number="21">Сиз горкмаң. Мен сизиң-де, сизиң чагаларыңызың-да аладасыны эдерин» дийип, Юсуп олара мәхирли сөзлер билен гөвүнлик берди.</verse>
				<verse number="22">Шейдип, Юсуп какасының хоҗалыгы билен биле Мүсүрде орнашды. Ол йүз он йыл яшады.</verse>
				<verse number="23">Юсуп Эфрайымың үсти билен човлуклар гөрди. Манашаның оглы Макырың чагалары Юсубың чагалары хасапланды.</verse>
				<verse number="24">Юсуп доганларына: «Мениң санаглым долуп баряр, йөне Худай хөкман сизиң дадыңыза етишер. Худай сизи Мүсүрден чыкарып, Ыбрайыма, Ысхага ве Якуба вада эден топрагына элтер» дийди.</verse>
				<verse number="25">Соңра Юсуп Ысрайылың огулларына ант ичирип, шейле дийди: «Худай сизе назар саланда, сиз мениң сүңклерими-де өз яныңыз билен алып гидиң».</verse>
				<verse number="26">Шейдип, Юсуп йүз он яшында дүнйәден өтди. Онуң җеседи Мүсүрде мумыяланып, табыда салнып гоюлды.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="2">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Ине, Якубың Мүсүре өз тутуш хоҗалыклары билен гелен огулларының атлары:</verse>
				<verse number="2">Рубен, Шимгон, Леви, Яхуда,</verse>
				<verse number="3">Ысакар, Зебулун, Бенямин,</verse>
				<verse number="4">Дан, Нафталы, Гат, Ашер.</verse>
				<verse number="5">Якубың әхли несиллериниң саны җеми етмишди. Юсуп эййәм Мүсүрдеди.</verse>
				<verse number="6">Вагтың гечмеги билен Юсуп ве онуң әхли эркек доганлары, онуң дөвүрдешлери дүнйәден өтди.</verse>
				<verse number="7">Эмма ысрайыл огулларының несиллериниң тохум-тиҗи яйрап көпелдилер ве оларың саны җуда артды, шоңа гөрә хем тутуш Мүсүр олардан долуды.</verse>
				<verse number="8">Инди болса Мүсүр тагтына Юсуп хакында хич зат билмейән башга бир тәзе патыша чыкды.</verse>
				<verse number="9">Ол патыша өз халкына йүзленип: «Середиң, бизе гөрә ысрайылларың саны көп ве гүйчли. Бу бизиң үчин ховплы.</verse>
				<verse number="10">Олар мундан артык көпелмез ялы, гелиң, мекирлик билен оларың соңуна чыкалың. Ёгсам, уруш турайса, олар душманымызың тарапына гошулып, бизе гаршы сөвешмеклери ве бизиң юрдумыздан чыкып гитмеклери мүмкин» дийди.</verse>
				<verse number="11">Шейлеликде, мүсүрлилер ысрайыллары меҗбуры ишледип, олары эзмек үчин, оларың үстүнден хоҗайынлар белледилер. Ысрайыллар фараон үчин Питом ве Рагмесес диен галла сакланян галалары гурдулар.</verse>
				<verse number="12">Эмма мүсүрлилер ысрайыллара нәче зулум этселер-де, олар өңкүсинден-де хас көпелдилер ве оларың саны җуда артды. Мүсүрлилериң ысрайыллардан сусты басылды.</verse>
				<verse number="13">Шейдип, олар ысрайыллары залымлык билен эзип, олары лай ве керпич ялы агыр ишлерде, хер хили мейдан ишлеринде ишледип, оларың дурмушыны аҗы яшайша өвүрдилер. Әхли агыр ишлерде олара рехимсизлик билен сүтем этдилер.</verse>
				<verse number="14"></verse>
				<verse number="15">Соңра бириниң адына Шипра, бейлекисиниң адына Пуга дийилйән ики саны еврей гөбегенелерине Мүсүр патышасы шейле дийди:</verse>
				<verse number="16">«Сиз еврей аялларына гөбегене болуп хызмат эдйән вагтыңыз, середиң, эгер огул догурсалар, ол бәбеги өлдүриң, эгер гыз догурсалар, гой, онда ол яшаберсин».</verse>
				<verse number="17">Эмма бу гөбегенелер Худайдан горкян аяллар экен, олар Мүсүр патышасының буйрушы ялы этмән, гайтам, эркек доглан чагалары-да дири галдырыпдырлар.</verse>
				<verse number="18">Шонуң үчин хем, Мүсүр патышасы шол гөбегенелери янына чагырып, олардан: «Нәме үчин сиз бейле этдиңиз, эркек доглан чагалары хем дири галдырдыңыз?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="19">Гөбегенелер фараона: «Себәби еврей аяллары Мүсүр аяллары ялы дәл, олар догумлы, оларың янына гөбегене гелип етйәнчә, оларың өзлери дограйярлар» дийдилер.</verse>
				<verse number="20">Худай хем бу гөбегенелере гарашык этди, шейдип, ысрайыл халкы хас көпелди ве гүйчленди.</verse>
				<verse number="21">Гөбегенелериң Худайдан горкяндыгы себәпли, Худай олара-да улы машгала берди.</verse>
				<verse number="22">Соңра фараон әхли мүсүрлилере: «Еврейлерден доглан хер бир огул бәбеги алып, Нил дерясына ташлаң, эмма гыз бәбек болса, гой, ол яшаберсин» дийип буйрук берди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Шол вагтлар левилерден бир адам өз тиресинден бир гыза өйленди.</verse>
				<verse number="2">Онуң аялы гөврели болуп, бир огул догурды, ол чагасының якымлыҗадыгыны гөрүп, оны өйүнде үч ай гизләп саклады.</verse>
				<verse number="3">Ол аял чагасыны мундан артык гизлин саклап билмеҗекдигине гөз етирип, онуң үчин гамышдан өрүлен себет алды-да, онуң дашыны сув гечмез ялы шепбик билен өртди. Ол чаганы шол себедиң ичинде ятырып, оны деряның гырасындакы сувда өсүп отуран гамышларың арасында ерлешдирди.</verse>
				<verse number="4">Җигисине нәме боларка дийип, чаганың гыз доганы хем узакдан середип дурды.</verse>
				<verse number="5">Шол вагт фараоның гызы деря сува дүшмәге гелди. Онуң кенизлери болса деряның кенарында айланып йөрдүлер. Бирденкә фараоның гызы гамышларың арасындакы себеди гөрүп, оны гетирмәге кенизлериң бирини иберйәр.</verse>
				<verse number="6">Фараоның гызы себеди ачып гөрсе, ине, онуң ичинде бир чага аглап ятыр. Онуң чага йүреги гыйлып: «Бу еврей чагаларының биридир» диййәр.</verse>
				<verse number="7">Соңра чаганың гыз доганы фараоның гызының янына гелип: «Мен гидип, чаганы эмдирер ялы еврей аялларындан бирини чагырайынмы?» диййәр.</verse>
				<verse number="8">Фараоның гызы: «Чагырай» диййәр. Шейдип, ол гыз гидип, чаганың өз эҗесини алып гелйәр.</verse>
				<verse number="9">Фараоның гызы ол аяла: «Шу чаганы әкит-де, муңа энекелик эт. Мен сениң хакыңы төләрин» диййәр. Шейлеликде, бу аял чаганы әкидип, оңа энекелик эдйәр.</verse>
				<verse number="10">Чага өсүп кемала геленде, ол оны фараоның гызының янына гетирйәр ве фараоның гызы оны өзүне огуллыга аляр. Ол: «Мен муны сувдан чыкардым» дийип, онуң адына Муса дакяр.</verse>
				<verse number="11">Муса йигит чыкандан соң, бир гүн өз халкы болан еврейлериң арасына айланмага чыкды ве оларың агыр иш зерарлы чекйән җебрини гөрди. Ол бир мүсүрлиниң өз халкындан болан бир еврейи енҗип дураныны гөрди.</verse>
				<verse number="12">Муса эйлесине-бейлесине гөз гездирди, хич киме гөзи дүшмәнсоң, ол яңкы мүсүрлини өлдүрди ве онуң җеседини чәгә гөмүп гизледи.</verse>
				<verse number="13">Эртеси гүни ол айланмага чыканда, ики саны еврейиң өз араларында уршуп дуранларыны гөрди ве оларың гүнәлисиниң янына барып: «Нәме үчин сен өз еврейиңи урярсың?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="14">Ол адам: «Ким сени бизиң үстүмизден хөкүмдар я казы эдип гойды? Дүйнки мүсүрлини өлдүришиң ялы, мени хем өлдүрмекчимиң?» дийди. Мундан соң Муса горкды ве ол: «Мениң эден ишим эййәм аян болупдыр» дийип пикир этди.</verse>
				<verse number="15">Фараон бу хакда эшидип, Мусаны өлдүртмегиң күйүне дүшди. Эмма Муса гачып, Мидян юрдунда орнашды. Бир гүн Муса бир гуйының башында отырды.</verse>
				<verse number="16">Мидян руханысының еди гызы барды. Шол вагт олар гуя гелип, өз какаларының сүрүсини сува якмак үчин новалары сувдан долдурдылар.</verse>
				<verse number="17">Шонда бейлеки чопанлар гелип, ол гызлары ковдулар, эмма Муса бу гызлара арка дуруп, оларың сүрүсини сува якмага көмеклешди.</verse>
				<verse number="18">Гызлар өйлерине какалары Регувалың янына геленлеринде, оларың какасы: «Нәдип сиз бу гүн өңкиңизден ир гелип билдиңиз?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="19">Гызлар: «Шу гүн бизи бир мүсүрли адам чопанлардан горады, ол хатда бизиң сүримизи сува якмага хем көмек этди» дийдилер.</verse>
				<verse number="20">Ол гызларына: «Ханы, ол адам ниреде? Нәме үчин сиз оны ташлап гайтдыңыз? Оны чагырың, бизиң билен дуз-чөрек ийсин» дийди.</verse>
				<verse number="21">Шейлеликде, Муса бу адамыңкыда яшамага разылашды ве ол өз гызы Сыпораны Муса дурмуша чыкарды.</verse>
				<verse number="22">Сыпора Муса бир огул догруп берди. Муса: «Мен бир ят юртда гелмишек болдум» дийип, онуң адына Гершом дакды.</verse>
				<verse number="23">Көп вагтың гечмеги билен Мүсүр патышасы дүнйәден өтди. Ысрайыллар болса хениз хем гулчулыкда эзилйәндиклеринден налап, көмек сорап перят этдилер. Оларың зулум астында эдйән ахы-наласы Худая барып етди.</verse>
				<verse number="24">Худай оларың налышыны эшитди ве Ол Ыбрайым, Ысхак ве Якуп билен эден әхтини ядына салды.</verse>
				<verse number="25">Худай ысрайыллара назар салып, оларың хал-ахвалларының нәхилидигине дүшүнди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Шол вагтлар Муса гайынатасы Мидян руханысы Йитроның сүрүсини бакярды. Бир гүн ол сүрүсини чөлүң ичи билен сүрүп, Худай дагы Хоребе гелди.</verse>
				<verse number="2">Оңа чалының ортарасында алавлы от болуп, Реббиң бир перишдеси гөрүнди. Муса чалының яняндыгына гарамаздан, онуң хич отда янып гутармаяндыгыны гөрди.</verse>
				<verse number="3">Муса: «Бу гең зады якынрак барып гөрейин-ле, нәме үчин чалы отда янмаярка?» дийди.</verse>
				<verse number="4">Реб Мусаның якынлашып гелйәндигини гөренде, чалының ичинден оңа: «Муса! Муса!» дийип сесленди. Муса: «Лепбей» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="5">Соңра Худай: «Мундан якын гелме, аягыңдакы чарыгыңы чыкар, чүнки сениң бу дуран ериң мукаддес топракдыр!</verse>
				<verse number="6">Мен сениң ата-бабаларыңың: Ыбрайымың, Ысхагың ве Якубың Худайыдырын» дийди. Муса Худая серетмекден горкуп, йүзүни япды.</verse>
				<verse number="7">Соңра Реб ене-де: «Мен халкымың Мүсүрде чекйән җебир-сүтемини, хакыкатдан-да, гөрдүм, оларың мүсүр хоҗайынларындан яңа налаяндыкларыны эшитдим. Мен оларың чекйән җебир-җепаларыны билйәрин.</verse>
				<verse number="8">Шонуң үчин хем Мен олары мүсүрлилериң элинден азат этмек үчин ашак индим. Мен олары сүйт ве бал акян мес топраклы юрда – кенганларың, хетлериң, аморларың, перизлериң, хивилериң ве ябусларың юрдуна алып барҗак.</verse>
				<verse number="9">Ине, инди Маңа ысрайылларың ахы-наласы гелип етди, Мен мүсүрлилериң олары залымлык билен эзйәндиклерини гөрдүм.</verse>
				<verse number="10">Хәзир болса Мен сени Өз халкым болан ысрайыллары Мүсүрден алып гайтмак үчин фараоның янына иберейин» дийди.</verse>
				<verse number="11">Муса болса Худая: «Фараоның янына гидип, ысрайыллары Мүсүрден чыкарып гетирер ялы, мен ким болупдырын?» дийди.</verse>
				<verse number="12">Худай оңа: «Сениң билен болҗак Мендирин. Сен халкы Мүсүрден чыкарып гетирениңде, Маңа шу дагда сежде эдерсиңиз. Бу болса сени Мениң ёлландыгымың нышаны болар» дийди.</verse>
				<verse number="13">Соңра Муса Худая: «Эгер мен ысрайылларың янына барып: „Мени сизиң яныңыза ата-бабаларыңызың Худайы иберди“ дийсем, олар хем: „Онуң ады нәме?“ дийип сорасалар, мен олара нәме җогап берейин?» дийди.</verse>
				<verse number="14">Худай Муса: «Мен Мендирин. Ысрайылларың янына барып: „Сизиң яныңыза ‘Мендирин’ иберди“ дийип айт» дийди.</verse>
				<verse number="15">Худай Муса ене-де шулары айтды: «Ысрайылларың янына сени ата-бабаларыңызың Худайы болан Реббиң, ягны Ыбрайымың, Ысхагың ве Якубың Худайының иберендигини айт. Бу Мениң эбедилик адымдыр, шу ат билен Мен несилме-несил ятланарын.</verse>
				<verse number="16">Сен бар-да, ысрайыл яшулуларыны бир ере йыгна ве олара ата-бабаларыңызың Худайы Реббиң, ягны Ыбрайымың, Ысхагың ве Якубың Худайының саңа гөрнендигини ве оларың Мүсүрдәки хал-ахвалларындан Мениң хабарымың бардыгыны айт.</verse>
				<verse number="17">Мен олары Мүсүр зулумындан азат эдип, сүйт ве бал акян мес топраклы юрда, ягны кенганларың, хетлериң, аморларың, перизлериң, хивилериң ве ябусларың юрдуна элтмеги вада берендигими олара гүррүң бер.</verse>
				<verse number="18">Олар сениң сөзүңе гулак асарлар, соңра ысрайыл яшулулары билен Мүсүриң патышасының янына барарсыңыз хем-де оңа: „Еврейлериң Худайы Реб бизиң билен душды. Инди болса Худайымыз Реббе гурбанлык бермек үчин, бизи үч гүнлүк чөле гойбермегиңи сенден товакга эдйәрис“ дийиң.</verse>
				<verse number="19">Мүсүриң патышасы гудратлы гол билен меҗбур эдилйәнчә, сизи гойбермеҗекдигини Мен билйәрин.</verse>
				<verse number="20">Шонуң үчин хем, Мен Мүсүре гөз гөркезерин ве онуң ичинде этҗек әхли гең гудратларым билен оларың теммисини берерин. Шондан соң патыша сизи гойберер.</verse>
				<verse number="21">Ысрайыллар Мүсүрден чыканларында, Мен мүсүрлилере ысрайыллары сылар ялы эдерин. Ысрайыллар ол ерден эллери бош чыкмазлар.</verse>
				<verse number="22">Хер бир ысрайыл аялы мүсүрли гоңшусындан ве өз өйүнде яшаян мүсүрли аялдан алтын-күмүш шай-сеплер ве гейим-геҗимлер сорап аларлар. Сиз олары огул-гызларыңыза дакарсыңыз ве олары гейиндирерсиңиз. Сиз мүсүрлилериң байлыкларыны талап гайдарсыңыз».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Соңра Муса Реббе: «Эгер олар маңа ынанмасалар я-да сөзүме гулак асман „Реб саңа гөрнен дәлдир“ дийселер, мен нәме эдейин?» дийди.</verse>
				<verse number="2">Реб Мусадан: «Элиңдәки нәме?» дийип сорады. Ол хем: «Хаса» дийди.</verse>
				<verse number="3">Реб: «Оны ере ташла» дийди. Муса оны ере ташлады, ол хаса йылана өврүлди. Шонда Муса ондан гачып башлады.</verse>
				<verse number="4">Эмма Реб Муса: «Элиңи узат-да, онуң гуйругындан тут» дийди. Муса элини узадып, оны тутан бадына, йылан онуң элинде өңкүси ялы хаса өврүлди.</verse>
				<verse number="5">Реб оңа: «Ине, муңа ынанарлар, оларың ата-бабаларының Худайы Реббиң, ягны Ыбрайымың, Ысхагың ве Якубың Худайының саңа гөрнендигине ынанарлар» дийди.</verse>
				<verse number="6">Реб Муса ене-де: «Элиңи донуңың ичине сок» дийди. Ол хем элини донуның ичине сокды. Ол элини дашына чыкаранда, онуң эли ак гар ялы пис ачды.</verse>
				<verse number="7">Соңра Худай оңа: «Элиңи ызына донуңың ичине сал» дийди. Муса элини ене-де донуның ичине салып, тәзеден чыкаранда, бедениндәки бейлеки агзалар ялы болуп, онуң эли өңки каддына гелди.</verse>
				<verse number="8">Худай: «Эгер олар саңа ынанмасалар я-да биринҗи гөркезен аламатыңа икирҗиңленселер, белки, олар сениң гөркезен шу икинҗи аламатыңа ынанарлар.</verse>
				<verse number="9">Эгер олар бу гөркезен ики аламатыңа-да ынанмасалар я-да саңа гулак асмасалар, онда Нил дерясындан бираз сув гетирип, оны гуры ере дөк. Шол гетирен сувуң гуры ерде гана өврүлер» дийди.</verse>
				<verse number="10">Эмма Муса Реббе: «Эй, Таңрым, Өз гулуң болан маңа геплемезиңден өңем, соңам хич хачан мен дилевар адам болмадык. Мен гепе чепер дәл, дилим тутук ялы» дийди.</verse>
				<verse number="11">Реб оңа: «Адамың агзыны ким яратды? Оны лал я-да кер эдйән ким? Ким оңа гөреч берйәр я-да ким оны көр эдйәр? Бу Мен Реб дәлми нәме?</verse>
				<verse number="12">Хәзир болса ёла дүш, Мен саңа сөзлемәге көмек эдерин ве саңа нәме айтмалыдыгыңы өвредерин» дийди.</verse>
				<verse number="13">Муса болса ене-де: «Эй, Таңрым, ялбарярын, шол ере маңа дерек башга бирини иберәйсене» дийди.</verse>
				<verse number="14">Шундан соң Реббиң Муса гахары гелди ве оңа: «Левилер неслинден болан доганың Харун шол ерде дәлми нәме? Мен онуң диле чепердигини билйәрин. Ол эййәм сени гаршы алмак үчин ёлда ве ол сени гөренине йүрекден бегенер.</verse>
				<verse number="15">Сен оңа гепләп, сөзлери онуң агзына салып берерсиң. Мен сизиң икиңизе хем геплемәге көмек эдерин ве сизе нәме этмелидигиңизи өвредерин.</verse>
				<verse number="16">Саңа дерек адамлар билен Харун геплешер. Ол сениң сөзлейҗиң болар, сен болса онуң үчин Худай ялы боларсың.</verse>
				<verse number="17">Аламатлары гөркезер ялы, сен бу хасаны хем өз яның билен ал» дийди.</verse>
				<verse number="18">Муса гайынатасы Йитроның янына гелип, оңа: «Маңа ызыма, Мүсүре өз доган-гарындашларымың янына гитмәге ыгтыяр бер. Олар диримикә, гидип гөрейин» дийди. Йитро Муса: «Саг-аман гидип гел» дийди.</verse>
				<verse number="19">Мидянда Реб Муса: «Мүсүре, ызыңа гайдыбер, чүнки сениң җаныңа каст этҗек адамларың хеммеси өлди» дийди.</verse>
				<verse number="20">Шейлеликде, Муса аялыны ве огулларыны эшеге мүндүрип, ызына, Мүсүр юрдуна гайтды. Ол өз яны билен кераматлы хасаны хем алды.</verse>
				<verse number="21">Реб Муса шейле дийди: «Мүсүре, ызыңа бараныңда, Мениң саңа берен гүйҗүм билен фараоның өңүнде әхли гудратлары гөркезерсиң. Эмма Мен фараоны доңйүрек адам эдерин, шол себәпли хем ол ысрайыл халкына гитмәге ругсат этмез.</verse>
				<verse number="22">Сиз болса фараона шейле дийиң: „Реб саңа шейле айдярын: Ысрайыл Мениң новбахар оглум.</verse>
				<verse number="23">Маңа гуллук эдер ялы Мениң оглумы гойбер дийдим, эмма сен онуң гитмегине гаршы болдуң. Серет, инди Мен хем сениң илкинҗи болан оглуңы өлдүрерин“».</verse>
				<verse number="24">Ёлда олар бир кервенсарайда дүшләнлеринде, Реб Муса душуп, оны өлдүрмәге сынанышяр.</verse>
				<verse number="25">Эмма Сыпора чакмакдашдан эдилен пычагы алып, оглуның уҗыдының пүрчүгини кесйәр-де, оны Мусаның аягына дегирйәр ве оңа: «Хакыкатдан-да, сен ган үсти билен баглашан әримсиң» диййәр.</verse>
				<verse number="26">Шундан соң Реб онуң янындан айрыляр. Сыпора «Сен ган үсти билен баглашан әримсиң» дийип, сүннет себәпли айтды.</verse>
				<verse number="27">Реб Харуна: «Чөле гит-де, Мусаның өңүнден чык» дийди. Шейлеликде, Харун гидип, оны Худай дагында гаршы алып, оны гуҗаклады.</verse>
				<verse number="28">Соңра Муса Харуна Реббиң оңа айт дийип иберен затларының хеммесини айтды. Реббиң оңа ерине етирмели дийип буйран әхли гудратлы аламатлары хакында хем гүррүң берди.</verse>
				<verse number="29">Муса билен Харун Мүсүре барып, ысрайыл яшулуларының хеммесини бир ере йыгнадылар.</verse>
				<verse number="30">Харун Реббиң Муса айданларының әхлисини олара гүррүң берди. Халкың өңүнде ол аламатлары хем гөркезди.</verse>
				<verse number="31">Адамлар оңа ынандылар. Ысрайыл халкына Реббиң назар саландыгыны ве оларың чекйән җебирлерини гөрендигини эшиденлеринде, олар башларыны эгип сежде этдилер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Шундан соң Муса билен Харун фараоның янына гидип, оңа шейле дийдилер: «Ысрайыл Худайы Реб шейле диййәр: „Мениң халкымы гойбер, гой, олар чөлде Мениң шаныма байрам этсинлер“».</verse>
				<verse number="2">Эмма фараон: «Киммиш Ол Реб, Онуң сөзүне гулак асып, мен ысрайыллары гойберер ялы? Мен Ребби билмейәрин, ысрайылларың гитмегине ёл берҗек дәл» дийди.</verse>
				<verse number="3">Соңра олар: «Еврейлериң Худайы бизе душды. Инди болса бизе үч гүнлүк чөле гидип, Худайымыз Реббе гурбанлык бермәге ругсат эт, ёгсам, Реб бизи гыргына берер я-да гылыч билен бизиң башымызы алар» дийдилер.</verse>
				<verse number="4">Эмма Мүсүриң патышасы олара: «Эй, Муса ве Харун, нәме үчин сиз бу халкың элини ишден совадярсыңыз? Өз ишиңиз билен болуң.</verse>
				<verse number="5">Гөрйәңизми, хәзир бу ерде оларың саны бизиң өз халкымызыңкыдан-да көп, сиз болса олары ишинден дындарҗак болярсыңыз» дийди.</verse>
				<verse number="6">Шол гүнүң өзүнде фараон гул хоҗайынларына ве ысрайылларың өзлериниң баш гөзегчилерине шейле буйрук берди:</verse>
				<verse number="7">«Мундан буяна бу халка керпич гуяр ялы саман бермәң. Гой, олар гидип, саманы өзлери тапсынлар.</verse>
				<verse number="8">Эмма оларың гуйян керпичлериниң саны өңкүси билен дең болсун, екеҗесини хем кемелтмәң. Олар ялта, шонуң үчин олар: „Бизи гойбер, Худайымыза гурбанлык берели“ дийшип гыгырышярлар.</verse>
				<verse number="9">Бу адамларың үнси диңе ишде болар ялы, хас агыр ишлер билен оларың эгнинден басың. Шонда олар ялан геплере гулак габартмазлар».</verse>
				<verse number="10">Шейлеликде, ысрайылларың гул эелери ве оларың баш гөзегчилери чыкып, олара: «Фараон шейле диййәр: „Мен сизе саман берҗек дәл.</verse>
				<verse number="11">Ниреден тапсаңыз, шондан тапың, саманы өзүңиз эдиниң, эмма гүнделик эдйән ишиңиз болса сәхелче-де азалҗак дәлдир“» дийдилер.</verse>
				<verse number="12">Шейдип, халк өзлерине саман эдинмек үчин орлан мейдан гөзләп, Мүсүриң әхли ерине дагадылар.</verse>
				<verse number="13">Гул эелери олардан хер гүнки этмели ишлерини эдил саман билен үпҗүн эдилйән дөврүндәки ялы ерине етирмеклерини берк талап эдйәрдилер.</verse>
				<verse number="14">Фараоның гул эелери тарапындан белленен ысрайылларың баш гөзегчилери урулярдылар ве олардан: «Нәме үчин сиз бу гүн гуймалы керпич пайыңызы өңкиңиз ялы долы ерине етирмейәрсиңиз?» дийип хасабат соралярдылар.</verse>
				<verse number="15">Ахыры ысрайылларың баш гөзегчилери фараоның янына гидип, оңа: «Нәме үчин биз гулларыңа бейле дараяң?</verse>
				<verse number="16">Бизе саман берилмейәр, муңа гарамаздан, „Керпич гуюң!“ дийип буйрук берйәрлер. Ине, гулларыңы енчйәрлер, эмма гүнә сениң өз адамларыңда ахыры» дийип арз эдйәрлер.</verse>
				<verse number="17">Эмма фараон: «Сиз барып ятан бир ишякмаз. Шонуң үчин хем сиз: „Бизи гойбер, гидип, Реббе гурбанлык берели“ диййәрсиңиз.</verse>
				<verse number="18">Хәзир болса гидиң-де ишләң. Сизе саман берилмез, йөне шонда-да керпиҗи өңки мукдарда өндүрерсиңиз» дийди.</verse>
				<verse number="19">Ысрайылларың баш гөзегчилерине хер гүнки өндүрилмели керпиҗиң санының екеҗесиниң хем кемелдилмели дәлдигини айданларында, олар өзлериниң бетбагтлыга учрандыкларына гөз етирдилер.</verse>
				<verse number="20">Олар фараоның янындан чыканларында, өзлерине гарашып дуран Муса билен Харуна душдулар.</verse>
				<verse number="21">Олар Муса билен Харуна: «Фараон ве онуң эмелдарлары тарапындан сиз бизиң башымыза бела гетирдиңиз, бизи өлдүрер ялы, оларың элине гылыч бердиңиз. Мунуң үчин Реб сизе гөз гөркезип, җезаңызы берер» дийдилер.</verse>
				<verse number="22">Соңра Муса ене-де Реббе йүзленип: «Эй, Реббим, нәме үчин бу адамлара бетбагтлык гетирдиң? Аслында нәме үчин мени гойбердиң?</verse>
				<verse number="23">Сениң адыңдан фараон билен геплешмәге гелелим бәри, ол бу адамлара гөрги барыны гөркезди. Сен болса Өз халкыңы азат этмек үчин екеҗе-де зат этмедиң» дийди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">Эмма Реб Муса: «Мениң фараона нәме этҗегими инди гөрерсиң. Мен оны гудратлы голум билен халкымы гойбермәге меҗбур эдерин, ол шу гудратлы голуң зарбындан яңа, олары хатда өз юрдундан ковуп чыкарар» дийди.</verse>
				<verse number="2">Худай Муса шейле дийди: «Мен Ребдирин.</verse>
				<verse number="3">Мен Ыбрайыма, Ысхага ве Якуба Гудратыгүйчли Худай болуп гөрүндим, эмма Өзүми олара Реб адым билен танатмадым.</verse>
				<verse number="4">Мен олара гелмишек болуп яшан юрды болан Кенган топрагыны бермеги әхт этдим.</verse>
				<verse number="5">Шейле хем, Мен ысрайылларың Мүсүрде гулчулыкдан яңа эзилйәндиклери себәпли эдйән ахы-наласыны эшитдим ве Өз эден әхтими ятладым.</verse>
				<verse number="6">Шонуң үчин хем ысрайыллара айт: „Мен Ребдирин. Мен сизи Мүсүр зулумындан чыкарып, гулчулыкдан азат эдерин. Гудратлы гүйч билен ве агыр җезаларым билен Мен сизи олардан азат эдерин.</verse>
				<verse number="7">Мен сизи Өз халкым эдип кабул эдерин ве Мен сизиң Худайыңыз боларын. Онсоң сизи Мүсүр гулчулыгындан бошадан Худайыңыз Реббиң Мендигими билерсиңиз.</verse>
				<verse number="8">Мен сизи Ыбрайыма, Ысхага ве Якуба сөз берен ериме элтерин ве Мен сизе ол ери эелемәге берҗекдирин. Мен Ребдирин“».</verse>
				<verse number="9">Муса бу сөзлери ысрайыллара айдып берди, эмма олар гөвнүчөкгүндиклери ве рехимсиз эзилйәндиклери себәпли Мусаны диңлемедилер.</verse>
				<verse number="10">Соңра Реб Муса: «Гит-де, Мүсүриң патышасы фараона айт, гой, ол ысрайыллара Мүсүр юрдундан чыкып гайтмага ругсат берсин» дийди.</verse>
				<verse number="11"></verse>
				<verse number="12">Эмма Муса Реббе: «Гөрйәңми, энтек ысрайыллар мени диңләнок, онсоң фараон маңа нәдип гулак ассын, мен бир дилсиз-агызсыз адам ялы ахырын» дийди.</verse>
				<verse number="13">Реб Муса ве Харун билен ысрайыллар ве Мүсүриң патышасы фараон хакында геплешип, олара ысрайыллары Мүсүрден алып чыкмагы буюрды.</verse>
				<verse number="14">Булар ысрайылларың аталарының уругбашылары: Ысрайылың илкинҗи оглы Рубениң огуллары: Ханок, Паллу, Хесрон ве Кармы. Булар Рубениң уругларыды.</verse>
				<verse number="15">Шимгоның огуллары: Емувел, Ямын, Охат, Якин, Сохар ве кенган аялындан болан оглы Шавул. Булар Шимгоның уругларыды.</verse>
				<verse number="16">Левиниң несил дарагтына гөрә, онуң огулларының атлары шулардыр: Гершон, Кохат ве Мерары. Леви бир йүз отуз еди яшап дүнйәден өтди.</verse>
				<verse number="17">Гершоның огуллары: Либни ве Шимги уруглары билен.</verse>
				<verse number="18">Кохадың огуллары: Имран, Йисхар, Хеброн ве Узыел. Кохат бир йүз отуз үч яшап өлди.</verse>
				<verse number="19">Мерарының огуллары: Махлы ве Мушы. Ине, бу ашакдакылар болса левилериң несиллери боюнча уруглары.</verse>
				<verse number="20">Имран өз какасының гыз җигиси Ёкебеди өзүне аял эдип алды, ол хем оңа Харун билен Мусаны догруп берди. Имран бир йүз отуз еди яшап арадан чыкды.</verse>
				<verse number="21">Йисхарың огуллары: Кора, Непек, Зикри.</verse>
				<verse number="22">Узыел огуллары: Мишайыл, Элсапан ве Ситри.</verse>
				<verse number="23">Харун Эминадабың гызы, Нахшоның гыз доганы Элишеба өйленди ве оларың Надап, Абыху, Элгазар ве Ытамар диен огуллары болды.</verse>
				<verse number="24">Кораның огуллары: Асыр, Элкана ве Абыясап. Булар Кораның уруглары болупдыр.</verse>
				<verse number="25">Харуның оглы Элгазар Путыелиң гызларының бирини өзүне аял эдип алды ве ондан Пинехас диен оглы болды. Ине, шулар левилериң уруглары боюнча оларың аталарының уругбашылары болупдыр.</verse>
				<verse number="26">Реббиң: «Ысрайыллары топар-топар эдип, Мүсүрден алып чык» дийип буйрук берен адамлары ине, шу Харун билен Мусады.</verse>
				<verse number="27">Ысрайыллары, Мүсүрден алып гайтмак үчин, Мүсүр патышасы фараон билен геплешенлер хем шулар – Муса билен Харунды.</verse>
				<verse number="28">Шол гүн Реб Мүсүрде Муса йүзленди.</verse>
				<verse number="29">Реб Муса: «Мен Ребдирин. Мениң саңа айдянларымың хеммесини Мүсүриң патышасы фараона етир» дийди.</verse>
				<verse number="30">Эмма Муса Реббе: «Мен сөзе гарып адам, онсоң фараон мени нәдип диңлесин» дийди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">Соңра Реб Муса шейле дийди: «Фараоның өңүнде Мен сени Худай ялы эдйәрин ве доганың Харун болса сениң пыгамбериң ялы болар.</verse>
				<verse number="2">Мениң саңа буюрян табшырыкларымың әхлисини сен айтмалысың, доганың Харун болса фараондан ысрайыллары өз юрдундан гойбермегини сорар.</verse>
				<verse number="3">Эмма Мен фараоны доңйүрек адам эдерин. Хатда Мен Мүсүрде аламатларымың ве гудратларымың саныны көпелтсем-де,</verse>
				<verse number="4">фараон сизи диңлемез. Шундан соң Мен Мүсүре гөз гөркезип, олара агыр җезалар берип, Өз халкым болан ысрайыллары топар-топар эдип, Мүсүрден алып чыкарын.</verse>
				<verse number="5">Мен голумың гүйҗүни гөркезип, Мүсүрден ысрайыллары алып чыканымда, мүсүрлилер Реббиң Мендигиме гөз етирерлер».</verse>
				<verse number="6">Муса билен Харун Реббиң хут өзлерине буйрушы ялы этдилер.</verse>
				<verse number="7">Фараон билен геплешен вагтлары Муса сегсен, Харун болса сегсен үч яшындады.</verse>
				<verse number="8">Реб Муса билен Харуна йүзленип:</verse>
				<verse number="9">«Эгер фараон сизе „Гудрат гөркезиң“ дийсе, Муса, сен Харуна: „Хасаңы ал-да, фараоның өңүнде оны ере ташла“ дий, шонда хаса йылана өврүлер» дийди.</verse>
				<verse number="10">Шейлеликде, Муса билен Харун фараоның янына бардылар ве Реббиң буйрушы ялы этдилер. Харун фараоның ве онуң эмелдарларының өңүнде хасасыны ере ташлады, ол йылана өврүлди.</verse>
				<verse number="11">Фараон хем өз акылдарларыны, җадыгөйлерини йыгнады. Олар хем өзлериниң гизлин усуллары билен шейле этдилер.</verse>
				<verse number="12">Оларың херси өз хасаларыны ере ташладылар велин, олар хем йылана өврүлдилер. Эмма Харуның хасасы оларың хасаларыны ювутды.</verse>
				<verse number="13">Фараоның йүрегиниң доңы энтек хем чөзүленокды. Реббиң айдышы ялы, ол хениз хем булара гулак габартмаярды.</verse>
				<verse number="14">Соңра Реб Муса шейле дийди: «Фараон доңйүрек адам, ол халкы гойбермекден йүз өвүрйәр.</verse>
				<verse number="15">Фараоның ирден деря сува дүшмәге чыкян вагты, сен онуң янына бар. Оңа душмак үчин, Нил дерясының янында гараш, элиңе йылана өврүлен хасаны хем ал.</verse>
				<verse number="16">Соңра оңа шейле дий: „Еврейлериң Худайы Реб, ине, шулары айтмак үчин мени сениң яныңа иберди. Ол саңа: ‘Мениң халкымы гойбер, гой, олар чөлде Маңа ыбадат этсинлер’ дийди. Ине, сен болса, энтек хем муңа боюн болмадың.</verse>
				<verse number="17">Реб шейле диййәр: ‘Шу этҗек ишими гөрүп, сен Мениң Ребдигими билерсиң: Гөрйәңми, мен шу элимдәки хаса билен Нил дерясының сувуна уран бадыма, сув гана өврүлер.</verse>
				<verse number="18">Нилдәки балыклар өлер ве деря порсар. Мүсүрлилер Нилиң сувундан ичип билмезлер’“».</verse>
				<verse number="19">Реб Муса: «Харуна айт: „Хасасыны алсын-да, Мүсүриң әхли сувларына: оларың деряларына, япларына, ховузларына ве әхли сув ховданларына хасасы билен уруп чыксын. Мүсүриң әхли сувлары, хатда челекдәки ве даш күйзелердәки сувлар хем гана өврүлер“» дийди.</verse>
				<verse number="20">Муса билен Харун Реббиң буйрушы ялы этдилер. Харун фараоның ве онуң эмелдарларының өңүнде хасасыны узадып, Нил дерясының сувуна урды, Нил дерясының тутуш сувы гана өврүлди.</verse>
				<verse number="21">Нилдәки балыклар өлүп, деря порсады. Шейлеликде, мүсүрлилер Нил дерясындан сув ичип билмедилер, Мүсүриң әхли сувы гана боялды.</verse>
				<verse number="22">Эмма Мүсүр җадыгөйлери хем өзлериниң гизлин усуллары билен шейле этдилер. Шейдип, фараоның йүреги доңлугына галды. Реббиң айдышы ялы, фараон олары диңлемеди.</verse>
				<verse number="23">Фараон ызына өврүлди-де, өз җайына гирип гитди, ол муны хатда пиңине-де алмады.</verse>
				<verse number="24">Нилиң сувундан ичип билмейәндиклери үчин, әхли мүсүрлилер агыз сув гөзләп, Нил дерясының боюны газдылар.</verse>
				<verse number="25">Реббиң Нил дерясыны шейле эденинден соң еди гүн гечипди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">Соңра Реб Муса шейле дийди: «Фараоның янына бар-да, оңа шейле дий: „Реб саңа шейле диййәр: ‘Мениң халкымы гойбер, олар гидип, Маңа ыбадат этсинлер.</verse>
				<verse number="2">Сен олары гойбермекден йүз өвүрсең, онда Мен гурбагалар чоздурып, тутуш юрдуңа бетбагтлык гетирерин.</verse>
				<verse number="3">Нил дерясы гурбага сүрүсинден долуп, олар сениң өйүңе, көшгүңе ве ятян дүшегиңе ченли гелерлер. Гурбагалар сениң эмелдарларыңың ве халкыңың өйлерине долар, олар хатда тамдырларыңызың ичине ве хамыр югрулян җамыңыза ченли гирерлер.</verse>
				<verse number="4">Гурбагалар сениң үстүңе, сениң халкыңың ве әхли эмелдарларыңың үстүне чыкарлар’“».</verse>
				<verse number="5">Реб Муса: «Харуна айт: „Гой, ол элиндәки хасасыны узадып, дерялара, яплара ве сув ховданларына уруп, гурбагалар чыкарсын. Мүсүриң ерини гурбагалар гаплап алар“» дийди.</verse>
				<verse number="6">Шейлеликде, Харун хасасы билен Мүсүрдәки сувлара уруп чыкды ве гурбагалар пейда болды. Тутуш Мүсүриң ери гурбагалар билен өртүлди.</verse>
				<verse number="7">Эмма җадыгөйлер хем өзлериниң гизлин усуллары билен шейле этдилер, олар хем Мүсүрде гурбагалар чыкардылар.</verse>
				<verse number="8">Соңра фараон Муса билен Харуны чагырып, олара: «Менден ве халкымдан гурбагаларың айрылып гитмегини сорап, Реббе дилег эдиң. Мен болса халкыңызы Реббе гурбанлык бермәге гойберерин» дийди.</verse>
				<verse number="9">Муса фараона: «Сениң үчин, эмелдарларың ве халкың үчин хачан дилег этмелидигини маңа өзүң айдай, шонда гурбагалар сизден ве сизиң өйлериңизден ёк болуп гидерлер, олар диңе Нил дерясында галар» дийди.</verse>
				<verse number="10">Фараон хем оңа: «Эртир дилег эдәй» дийди. Муса оңа: «Гой, сениң айдышың ялы болсун! Чүнки сен бизиң Худайымыз Реб ялы башга хич кимиң ёкдугыны билерсиң.</verse>
				<verse number="11">Гурбагалар сенден, сизиң өйлериңизден, эмелдарларыңдан ве халкыңдан айрылып, диңе Нил дерясында галар» дийди.</verse>
				<verse number="12">Шейлеликде, Муса билен Харун фараоның янындан гайтдылар. Муса фараоның үстүне чоздуран гурбагаларыны ёк этмегини сорап, Реббе дилег этди.</verse>
				<verse number="13">Реб хем Мусаның дилегини ерине етирди. Өйлердәки, ховлулардакы ве мейданлардакы гурбагалар өлдүлер.</verse>
				<verse number="14">Мүсүрлилер өлен гурбагалары улы үйшмеклер эдип йыгнадылар, ерден порсы ыс хаплап урды.</verse>
				<verse number="15">Фараон бу затлары гөрүп, гөвни арам тапды. Соң ене-де өзүниң доңйүреклигини этди. Реббиң айдышы ялы, ол Муса билен Харуна гулак асмады.</verse>
				<verse number="16">Соңра Реб Муса: «Харуна айт: „Гой, ол хасасыны алсын-да, ериң тозуна уруп чыксын, шонда тутуш Мүсүриң ичинде чиркейлер пейда болар“» дийди.</verse>
				<verse number="17">Олар шейле хем этдилер. Харун элине хасасыны алып, ериң тозуна уруп чыкды велин, адамларың ве хайванларың үстүне чиркейлер чозды. Тутуш Мүсүриң әхли тозы чиркее өврүлди.</verse>
				<verse number="18">Җадыгөйлер хем өз гизлин усуллары билен чиркей дөретмәге сынанышдылар, эмма олар муны башармадылар. Шейлеликде, чиркейлер адамларың ве хайванларың үстүнде гезишип йөрдүлер.</verse>
				<verse number="19">Җадыгөйлер фараона: «Бу Худайың иши» дийдилер. Эмма фараоның йүреги доңды ве ол Реббиң айдышы ялы, олара гулак асмады.</verse>
				<verse number="20">Соңра Реб Муса: «Ирден тур-да, фараоның сува дүшмәге чыкян вагты оңа гараш ве оңа шейле дий: „Реб шейле диййәр: ‘Мениң халкымы гойбер. Олар гидип, Маңа ыбадат этсинлер.</verse>
				<verse number="21">Эгер сен Мениң халкымы ене-де гойбермесең, онда Мен сениң үстүңе, сениң эмелдарларыңың ве халкыңың үстүне ве сениң өйүңе сиңек сүрүсини иберерин. Мүсүрлилериң өйлери сиңек сүрүсинден долар, шейле хем, оларың яшаян ерлери сиңек билен гуршалар.</verse>
				<verse number="22">Эмма шол гүн Мен Өз халкымың яшаян ери болан Гошен топрагыны айры гойҗак. Ол ерде хич хили сиңек сүрүси болмаз, шонда сен Мениң бу юрдуң Реббидигими билерсиң.</verse>
				<verse number="23">Мен Өз халкымы сениң халкыңдан тапавутландырарын. Бу гудратлы аламат эртир болар’“».</verse>
				<verse number="24">Реб шейле хем этди. Фараоның өйи ве онуң эмелдарларының өйлери гүйчли сиңек сүрүси билен долды. Сиңеклерден яңа тутуш Мүсүр юрды вейран болды.</verse>
				<verse number="25">Соңра фараон Муса билен Харуны янына чагырдып, олара: «Барың, гидиң-де, шу юртда Худайыңыза гурбанлык бериң» дийди.</verse>
				<verse number="26">Эмма Муса: «Бейле этсек догры болмаз. Худайымыз Реббе берйән гурбанлыгымызы мүсүрлилер неҗислик хасапларлар. Эгер биз мүсүрлилере неҗислик эдип, мал гурбанлыгымызы оларың гөзүниң алнында берсек, онда олар бизи дашлап өлдүрмезлерми?</verse>
				<verse number="27">Худайымыз Реббе берҗек гурбанлыгымызы биз Онуң Өзүниң буйрушы ялы, үч гүнлүк чөле гидип бермели» дийди.</verse>
				<verse number="28">Фараон оңа: «Мен сизе чөле гидип, Худайыңыз Реббе гурбанлык бермәге ругсат эдйәрин, йөне сиз гаты узага гитмели дәлсиңиз. Мениң үчин Реббе дилег эдәй» дийди.</verse>
				<verse number="29">Соңра Муса: «Ине, мен хәзир гидип, фараондан, онуң эмелдарларындан ве халкындан сиңек сүрүсиниң айрылып гитмегини сорап, Реббе дилег этҗек. Йөне фараон ене-де ялан сөзләп, халкы Реббе гурбанлык бермәге гойбермекден сакламаверсин» дийди.</verse>
				<verse number="30">Шейлеликде, Муса фараоның янындан гайдып, Реббе дилег этди.</verse>
				<verse number="31">Реб хем Мусаның дилегини ерине етирди. Сиңек сүрүси фараондан, онуң эмелдарларындан ве халкындан айрылып ёк болуп гитди, екеҗе сиңек хем галмады.</verse>
				<verse number="32">Эмма фараон бу гезек хем доңйүреклигине галды ве ысрайыллара гитмәге ругсат этмеди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">Соңра Реб Муса: «Фараоның янына бар-да, оңа шейле дийип айт: „Еврейлериң Худайы Реб шейле диййәр: ‘Мениң халкымы гойбер, олар гидип, Маңа ыбадат этсинлер’.</verse>
				<verse number="2">Эгер сен олары ене-де саклап, гойбермекден боюн товласаң,</verse>
				<verse number="3">онда Реб мейдандакы мал-гараларыңызы: атларыңызы, эшеклериңизи, дүелериңизи ве доварлардыр сүрүлериңизи гыргына берер.</verse>
				<verse number="4">Эмма Реб ысрайыл маллары билен Мүсүр малларының арасында тапавут гойҗакдыр, ысрайыллара дегишли малларың екеҗеси хем өлмез“» дийди.</verse>
				<verse number="5">Шейле хем Реб бу иши Мүсүрде эртир этҗекдигини айдып, онуң вагтыны мәлим этди.</verse>
				<verse number="6">Эртеси гүн Реб бу иши этди: мүсүрлилериң әхли маллары гырылды, эмма ысрайыл малларының екеҗеси хем өлмеди.</verse>
				<verse number="7">Фараон ягдайы билмәге адам ёллады, гөрсе, ысрайыл малларының бири хем өлмәндир. Эмма фараоның йүреги энтек хем доңды, ол халкы ене-де гойбермеди.</verse>
				<verse number="8">Соңра Реб Муса билен Харуна: «Күреден гошавуҗыңызы долдурып күл алың. Гой, Муса оны фараоның өңүнде гөге сечсин.</verse>
				<verse number="9">Ол күл тутуш Мүсүрде тозана өврүлер. Тозан болса адамларың ве хайванларың беденине сиңип, оларда ачык ириңли чыбанлар эмеле гетирер» дийди.</verse>
				<verse number="10">Шейлеликде, Муса билен Харун күреден күл алып, фараоның өңүнде дурдулар. Муса күли хова сечди вели, адамларда ве хайванларда ачык ириңли чыбанлар эмеле гелди.</verse>
				<verse number="11">Мүсүр җадыгөйлери бу чыбанлардан яңа Мусаның янына барып билмедилер. Чүнки чыбанлар җадыгөйлериң хем, әхли мүсүрлилериң хем үстүнден инипди.</verse>
				<verse number="12">Эмма Реб фараоны доңйүрек этди. Ол Реббиң Муса айдышы ялы, олара гулак асмады.</verse>
				<verse number="13">Соңра Реб Муса шейле дийди: «Ирден тур-да, фараоның хузурына бар ве оңа шуны айт: „Еврейлериң Худайы Реб шейле диййәр: ‘Мениң халкымы гойбер, олар гидип, Маңа ыбадат этсинлер.</verse>
				<verse number="14">Ёгсам, бу гезек Мен сениң өз үстүңден, эмелдарларыңың ве халкыңың үстүнден әхли бела-бетерлерими индерерин. Шонда сен бүтин ер йүзүнде Мениң ялы хич кимиң ёкдугыны билерсиң.</verse>
				<verse number="15">Шу вагта ченли Мен голумың гүйҗи билен сени ве сениң халкыңы гыргына берип, көкүңиз билен ерден согруп ташлап хем билйәрдим.</verse>
				<verse number="16">Эмма Мен сизе Өз гүйҗүми гөркезип, адымы тутуш дүнйә җар этмек максады билен сизи дири саклап йөрүн.</verse>
				<verse number="17">Сен энтек хем Мениң халкыма гаршы текепбирлик эдип, оларың гитмегине ругсат этмерсиң.</verse>
				<verse number="18">Ине, эртир шу вагтлар Мен Мүсүриң тарыхында асла гөрлүп-эшидилмедик гүйчли долы ягдырҗакдырын.</verse>
				<verse number="19">Шонуң үчин хем хәзириң өзүнде адам ёллап, мейдандакы бар болан мал-гараларыңызы ве әхли задыңызы йыгнап, ховпсуз ере гетириң. Себәби өйүне гетирилмән, мейданда галан хер бир адамың ве малың үстүнден гүйчли долы ягып, олар өлер’“».</verse>
				<verse number="20">Фараоның эмелдарларының арасында Реббиң сөзүнден горкянлары мейдандакы гулларыны ве малларыны деррев ичери йыгнадылар.</verse>
				<verse number="21">Эмма Реббиң сөзүни пиңине алмаянлар өзлериниң гулларыны ве малларыны мейданда галдырдылар.</verse>
				<verse number="22">Соңра Реб Муса: «Элиңи асмана узат, шонда тутуш Мүсүриң үстүне долы ягар. Мүсүриң мейданларында галан адамларың, малларың ве гөгерип отуран әхли өсүмликлериң үстүнден долы инер» дийди.</verse>
				<verse number="23">Шундан соң, Муса хасасыны асмана узатды ве Реб гөк гүрледип долы ягдырды, йылдырым чакып, ере от дүшди. Шейдип, Реб Мүсүрде гүйчли долы ягдырды.</verse>
				<verse number="24">Долы ягярка, долы билен бир вагтда йылдырым чакып, ызы үзүлмән ере от дүшүп дурды. Мүсүрлилер миллет болалы бәри, онуң тутуш еринде хич хачан шейле гүйчли долы ягманды.</verse>
				<verse number="25">Долы тутуш Мүсүриң мейданларындакы әхли затлары: адамлары ве маллары вейран этди, ол хер бир экин мейданыны сандан чыкарды. Шейле хем, мейдандакы хемме агачларыны сындырды.</verse>
				<verse number="26">Диңе ысрайылларың яшаян ери болан Гошен топрагында долы ягмады.</verse>
				<verse number="27">Соңра фараон адам ёллап, Муса билен Харуны чагыртды ве олара: «Бу гезек мен гүнәми боюн алян. Реббиңки догры, мениң ве халкымың эдйәни нәдогры.</verse>
				<verse number="28">Реббе дилег эт! Гөк гүррүлдемесини ве долы ягмасыны бес этсин! Мен сизи гойберҗек, йөне сиз ол ерде узак галмалы дәлсиңиз» дийди.</verse>
				<verse number="29">Муса оңа: «Мен галадан чыкып, эллерими Реббе узатдыгым, гөк гүррүлдиси кесилер ве долының ягмасы галар. Шонда сен бу дүнйәниң Реббиңкидигини билерсиң.</verse>
				<verse number="30">Эмма сениң ве эмелдарларыңың энтек хем Худайымыз Ребден горкмаяндыкларыны мен билйәрин» дийди.</verse>
				<verse number="31">(Зыгыр ве арпа вейран болды. Арпа гулак чыкарып отырды, зыгыр болса пынтыклапды.</verse>
				<verse number="32">Эмма бугдая ве язлык бугдая зепер етмәнди, себәби олар гиҗрәк гөгерйәрди.)</verse>
				<verse number="33">Шейлеликде, Муса фараоның янындан гидип, галадан чыкды ве асмана эллерини узадып, Реббе дилег этди. Шобада гөк гүррүлдиси ве долы ягмасы галды. Ере ягыш гуймасы кесилди.</verse>
				<verse number="34">Йөне фараон ягшың, долының ве гөк гүррүлдисиниң кесиленини гөренде, ене-де гүнә этди. Фараон ве онуң эмелдарлары ене-де доңйүреклигини этдилер.</verse>
				<verse number="35">Шейдип, фараон өңкүси ялы доңйүреклигине галды. Эдил Реббиң Мусаның үсти билен айдышы ялы, ол ысрайыллары гойбермеди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">Шундан соң Реб Муса: «Фараоның янына гит. Оларың арасында гудратлы аламатларымы гөркезмек үчин, Мен фараоны ве онуң эмелдарларыны доңйүрек этдим.</verse>
				<verse number="2">Сен өз несиллериңе ве неберелериңе Мениң мүсүрлилериң аңкасыны ашырып, оларың арасында нәхили гудратлы аламатлар гөркезендигими гүррүң берерсиң. Шонда сиз Мениң Ребдигими билерсиңиз» дийди.</verse>
				<verse number="3">Шейлеликде, Муса билен Харун фараоның янына барып, оңа шуны айтдылар: «Еврейлериң Худайы Реб шейле диййәр: „Мениң өңүмде хачана ченли песпәлликден боюн товлаҗак? Мениң халкымы гойбер, гой, олар гидип, Маңа ыбадат этсинлер.</verse>
				<verse number="4">Эгер сен Мениң халкымы гойбермекден йүз өвүрсең, онда Мен эртир сениң юрдуңа чекиртге иберерин.</verse>
				<verse number="5">Чекиртгелер ериң йүзүни өртерлер, олардан яңа ериң йүзи гөрүнмез. Долы ягандан соңкы галан затларыңызы ве мейдандакы өсүп отуран әхли агачларыңызы чекиртгелер иерлер.</verse>
				<verse number="6">Сениң өйлериң, әхли эмелдарларыңың ве тутуш мүсүрлилериң өйлери чекиртгеден долар. Дүнйә инели бәри, шу гүне ченли шейле зады сизиң ата-бабаларыңыз хем гөрен дәлдир“». Соңра Муса ызына өврүлип, фараоның янындан чыкып гайтды.</verse>
				<verse number="7">Фараоның эмелдарлары гелип, оңа: «Бу адам хачана ченли бизе дузак болҗакка? Халкы гойбер, гой, гидип, Худайы Реббе ыбадат этсин. Мүсүриң вейран боляндыгына сен нәме энтек хем дүшүнеңокмы?» дийдилер.</verse>
				<verse number="8">Шейдип, Муса билен Харуны ызына, фараоның янына чагырдылар. Фараон олара: «Гидиң-де, Худайыңыз Реббе ыбадат эдиң! Йөне сизден кимлер гидер?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="9">Муса оңа: «Биз гарры-яшларымыз билен, огул-гызларымыз билен, мал-гарадыр доварларымыз билен биле гидерис, себәби биз Реббиң шанына байрам этмели» дийди.</verse>
				<verse number="10">Фараон олара: «Сиз аялларыңыз ве оглан-ушакларыңыз билен гитмәге менден ругсат алып билен гүнүңиз, гой, Реб сизлик болсун! Гөрйәңизми, сизиң пәлиңиз дүзүв дәл экен.</verse>
				<verse number="11">Ёк! Реббе ыбадат этмәге диңе эркеклериңиз гидер, сизиң өз ислегиңиз хем шуды ахырын» дийди. Соңра Муса билен Харун фараоның хузурындан ковулдылар.</verse>
				<verse number="12">Шундан соң, Реб Муса: «Элиңдәки хасаңы Мүсүр топрагына уруп, чекиртгелер чыкар. Олар Мүсүр юрдуна чозарлар ве долы ягандан соңкы галан әхли затлары, әхли баг-бакҗалары иерлер» дийди.</verse>
				<verse number="13">Шейлеликде, Муса элиндәки хасасыны Мүсүр топрагына уруп чыкды. Реб шол гүн узаклы гүн ве узаклы гиҗе гүндогар елини турузды. Эртеси ирден бу гүндогар ели чекиртгелер гетирди.</verse>
				<verse number="14">Чекиртгелер тутуш Мүсүр топрагына инип, тутуш юрды бойдан-баша эеледилер. Шейле сан-саҗаксыз чекиртге сүрүси өң хич хачан болан дәлдир, инди хем болмаз.</verse>
				<verse number="15">Чекиртгелер тутуш юрдуң йүзүни өртендиги себәпли, ериң үсти гаралыпды. Олар юртдакы долы ягандан соңкы галан әхли баг-бакҗалары ве әхли агачларың мивелерини ийдилер. Тутуш Мүсүр топрагында не агач, не-де баг-бакҗа галды, екеҗе-де яшыл зат галмады.</verse>
				<verse number="16">Фараон деррев Муса билен Харуны чагырдып, олара: «Бу болан әхли затдан соң, мен ене-де сизиң ве Худайыңыз Реббиң гаршысына гүнә этдим.</verse>
				<verse number="17">Шонуң үчин хем инди мениң гүнәми өтүң ве бу неҗис бетбагтчылыгың менден айрылмагыны сорап, ене-де бирҗе гезек Худайыңыз Реббе дилег эдәйиң» дийди.</verse>
				<verse number="18">Шейдип, Муса фараоның янындан гайдып, Реббе дилег этди.</verse>
				<verse number="19">Реб хем шемалы гүнбатардан өрән гүйчли өвүсйән еле өврүп, чекиртгелери сырып-сүпүрип, Гызыл деңзе гетирип ташлады. Тутуш Мүсүр юрдунда екеҗе-де чекиртге галмады.</verse>
				<verse number="20">Эмма Реб фараоны ене-де доңйүрек этди, ол ысрайыллары гойбермеди.</verse>
				<verse number="21">Шундан соң Реб Муса: «Элиңдәки хасаңы асмана узат, шонда Мүсүр юрдуна гараңкы дүшүп, оны түмлүк гаплап алар» дийди.</verse>
				<verse number="22">Шейдип, Муса элиндәки хасасыны асмана узатды ве тутуш Мүсүр юрды үч гүнләп гараңка гапланды.</verse>
				<verse number="23">Олар хатда бир-бирлерини хем гөрүп билмедилер. Үч гүнләп оларың хич бири хич ере гозганып хем билмеди, эмма әхли ысрайылларың яшаян еринде ягтылык болды.</verse>
				<verse number="24">Соң фараон Мусаны янына чагырдып, оңа: «Барың, гидип, Реббе ыбадат эдиң. Чагаларыңыз хем сизиң билен гидиберсин, йөне диңе сыгырларыңыз билен доварларыңыз бәрде галсын» дийди.</verse>
				<verse number="25">Эмма Муса: «Сен Худайымыз Реббе мал-гараларымыз билен садакаларымыздыр якма гурбанлыкларымызы бермәге-де ругсат этмелисиң.</verse>
				<verse number="26">Биз мал-гараларымызы хөкман өзүмиз билен алып гитмели, бәрде екеҗе-де тойнаклы галмаз. Биз олары Худайымыз Реббе ыбадат этмек үчин әкитмели. Ол ере барып етйәнчәк, биз Реббе нәме билен ыбадат этмелидигини билемзок» дийди.</verse>
				<verse number="27">Эмма Реб фараоны доңйүрек этди, ол ысрайыллара гитмәге ругсат этмеди.</verse>
				<verse number="28">Соңра фараон Муса җогап берип: «Гүмүңи чек шу ерден. Өзүңден хабардар бол! Гайдып мениң гөзүме гөрүнме. Чүнки мениң гөзүме гөрнен гүнүң, шол пурсатда өлерсиң» дийди.</verse>
				<verse number="29">Муса хем оңа: «Айдышың ялы болар! Мен инди хич хачан сениң гөзүңе гөрүнмерин» дийди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">Реб Муса ене-де: «Фараоның ве Мүсүриң үстүнден ене бир бетбагтчылык индерерин. Шондан соң фараон сизе ол ерден гитмәге ругсат эдер. Ол сизи гойберенде, өз юрдундан бүс-бүтин ковуп чыкарар.</verse>
				<verse number="2">Инди болса халка эшитдирип айт, гой, хер бир эркек ве хер бир аял өз мүсүрли гоңшусындан алтын-күмүшден ясалан шай-сеплер дилесин» дийди.</verse>
				<verse number="3">Реб мүсүрлилере ысрайыллары сылар ялы эдипди. Мундан башга-да, Мүсүр топрагында, фараоның эмелдарларының ве халкының өңүнде Муса бейик адам болупды.</verse>
				<verse number="4">Муса фараона шейле дийди: «Реб шейле диййәр: „Мен яры гиҗе төвереги Мүсүриң ичине айланып чыкарын.</verse>
				<verse number="5">Шонда әхли мүсүрлилериң новбахар огуллары өлер. Тагтда отуран фараоның новбахар оглундан башлап, тә дегирмен үвәп отуран хызматкәр аялың новбахар оглуна ченли өлер. Әхли малларың хем илкинҗи догланлары өлер.</verse>
				<verse number="6">Тутуш Мүсүр юрдунда улы сес билен перят эдилер. Шейле агы сеси өң хич хачан болан дәлдир, инди хем болмаз.</verse>
				<verse number="7">Эмма ысрайылларың екеҗе адамына-да, малына-да зелел етмез, хатда олара ит хем үйрмез. Шонда сиз Мен Реббиң мүсүрлилер билен ысрайылларың арасында тапавут гойяндыгымы билерсиңиз“».</verse>
				<verse number="8">Муса сөзүни довам эдип, фараона: «Сениң әхли эмелдарларың хузурыма гелип, маңа баш эгерлер ве маңа: „Сениң өзүң хем, ызыңа дүшйән әхли халк хем гидеверсин“ диерлер. Шундан соң мен гидерин» дийди. Шейдип, Муса гахар-газаба мүнүп, фараоның янындан чыкып гайтды.</verse>
				<verse number="9">Соңра Реб Муса: «Фараон сени диңлемез. Мүсүрде Мениң гудратларым көпелер» дийди.</verse>
				<verse number="10">Муса билен Харун фараоның өңүнде бу гудратларың хеммесини ерине етирдилер. Реб фараоны ене доңйүрек этди, ол юрдундан ысрайыллары гойбермеди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">Реб Мүсүрде Муса билен Харуна шейле дийди:</verse>
				<verse number="2">«Бу ай сизиң үчин айларың башлангыҗы болар. Сизиң үчин бу ай йылың илкинҗи айы болар.</verse>
				<verse number="3">Ысрайыл халкына айт, гой, шу айың онунҗы гүни хер бир машгалабашы өз хоҗалыгы үчин соймага бир җанлы сайлап алсын.</verse>
				<verse number="4">Эгер бир хоҗалык бир җанлыны иерден кичи болса, онда олар өзлериниң иң якын гоңшусы билен билеликде, херсиниң машгала агзаларына гөрә бир җанлыны өз араларында пайлашсынлар.</verse>
				<verse number="5">Җанлыңыз хич хили шикессиз болмалыдыр. Муңа сиз биряшар токлы я-да биряшар чебиш сайлап билерсиңиз.</verse>
				<verse number="6">Сиз оны шу айың он дөрди гүнүне ченли саклаң ве шол гүн гиҗе бүтин ысрайыл җемагатының херси өз сайлап гоян җанлысыны союп өлдүрер.</verse>
				<verse number="7">Соңра олар җанлының ганындан алып, онуң эти ийилҗек өйлериң гапыларының икиян сөесине хем-де үстки сөесине чалсынлар.</verse>
				<verse number="8">Олар шол гиҗе җанлының этини отда кебап эдип, петир ве аҗы гөк отлар билен ийсинлер.</verse>
				<verse number="9">Онуң этини биширмән, чиглигине я-да сувда гайнадып иймәң. Оны диңе тутушлыгына келлебашаягы ве ичгошлары билен бирликде отда кебап эдип ийиң.</verse>
				<verse number="10">Даңдана ченли ондан хич зат галдырман ийиң. Эгер эртире ченли ийилмән артып галса, шол галан-гачанлары отда якың.</verse>
				<verse number="11">Сиз оны шу ягдайда иймелисиңиз: ёл гейимиңиз эгниңизе, чарыгыңыз аягыңыза гейлен болсун, хасаңыз элиңизде болсун. Шейле хем, сиз оны чалтлык билен иймелисиңиз. Бу Реббиң Песахыдыр.</verse>
				<verse number="12">Шол гиҗе Мен Мүсүриң ичине айланып, мүсүрлилериң әхли новбахар огулларыны, адамларындан тә малларына ченли илкинҗи доглан эркеклерини өлдүрерин. Мен Мүсүриң әхли худайларының үстүнден хөкүм чыкарарын. Мен Ребдирин.</verse>
				<verse number="13">Болян өйлериңизиң гапысына чалнан ган сизиң үчин нышан болар. Мен ол ганы гөренимде, сизиң үстүңизден совлуп гечерин. Мен Мүсүри җезаландыранымда, хич хили бетбагтлык сизи вейран этмез.</verse>
				<verse number="14">Бу гүн сиз үчин ятлама гүни болар. Сиз муны Мениң шаныма байрам эдип белләрсиңиз. Соң сиз бу байрамы несилме-несил эбедилик дүзгүн эдип сакларсыңыз.</verse>
				<verse number="15">Еди гүнләп сиз петир иймелисиңиз. Шу еди гүнүң илкинҗи гүнүнде, сиз өйлериңизден хамырмаялары чыкарып ташлаң. Кимде-ким биринҗи гүнден тә единҗи гүне ченли аралыкда хамырмая гошулан затдан ийсе, онда ол ысрайылларың арасындан ковлуп чыкарылсын.</verse>
				<verse number="16">Биринҗи гүнде ве единҗи гүнде сиз мукаддес йыгнанышык этмелисиңиз. Шол гүнлер екеҗе иш хем эдилмели дәлдир, диңе өз ийҗек затларыңызы тайярлаң.</verse>
				<verse number="17">Шейле хем, сиз Петир байрамыны-да беллемелисиңиз, себәби Мен сизи Мүсүрден топар-топар эдип, хут шол гүн алып чыкдым. Шонуң үчин хем сиз бу гүни несилме-несил эбедилик дүзгүн эдип сакламалысыңыз.</verse>
				<verse number="18">Илкинҗи айың он дөрди гүни агшамындан тә шол айың йигрими бири гүни агшамына ченли сиз петир иймелисиңиз.</verse>
				<verse number="19">Шу еди гүнүң довамында өйлериңизде екеҗе-де хамырмая болмасын. Кимде-ким хамырмаялы зат ийсе, ол гелмишек я-да ерли болсун, ысрайыл халкының арасындан ковлуп чыкарылсын.</verse>
				<verse number="20">Сиз хамырмаялы хич зат иймели дәлсиңиз. Яшап отуран әхли ерлериңизде диңе петир иймелисиңиз».</verse>
				<verse number="21">Соңра Муса әхли ысрайыл яшулуларыны чагырып, олара шейле дийди: «Хериңиз машгалаңыза гөрә өзүңизе җанлы сайлаң ве оны Песах байрамы үчин союң.</verse>
				<verse number="22">Бир богдак кәкилик отуны алып, оны җамдакы җанлының ганына батырып, гапының үстки сөесине ве икиян сөесине чалың. Даңдана ченли хич ким өз өйүниң гапысындан дашары чыкмалы дәлдир.</verse>
				<verse number="23">Реб мүсүрлилери биряндан өлдүрип чыкар. Гапының үстки ве икиян сөесиндәки ганы гөренде, Реб ол гапыдан совлуп гечер ве җаныңызы алмак үчин өйлериңизе гирмәге Өлүм перишдеси ругсат этмез.</verse>
				<verse number="24">Сизиң өзүңиз ве огулларыңыз бу байрамы эбедилик парз хөкмүнде беллемелисиңиз.</verse>
				<verse number="25">Реббиң сизе вада берен юрдуна бараныңызда, сиз бу байрамчылыгы беллемелисиңиз.</verse>
				<verse number="26">Чагаларыңыз сизден: „Бу байрам нәмәни аңладяр?“ дийип соранларында,</verse>
				<verse number="27">сиз олара: „Бу Реббе берилйән Песах гурбанлыгыдыр. Мүсүрде Реб мүсүрлилери өлдүренде, ысрайылларың өйлериниң үстүнден совлуп гечди, бизиң җанымызы аман галдырды“ дийип җогап бериң». Муңа ысрайыллар башларыны эгип, сежде этдилер.</verse>
				<verse number="28">Соңра ысрайыллар барып, эдил Реббиң Муса билен Харуна буйрушы ялы этдилер.</verse>
				<verse number="29">Яры гиҗе Реб Мүсүриң әхли новбахар огулларыны өлдүрип чыкды. Тагтда отуран фараоның новбахар оглундан башлап, зынданда отуран бендиниң новбахар оглуна ченли өлдүрди, шейле-де, малларың хем әхли илкинҗи гузланларыны өлдүрди.</verse>
				<verse number="30">Гиҗе фараоның өзи, онуң әхли эмелдарлары, гараз, тутуш мүсүрлилер ерлеринден турдулар. Мүсүрде улы дады-перят болды, чүнки оларың арасында өлүси болмадык екеҗе-де өй ёкды.</verse>
				<verse number="31">Фараон шол гиҗәниң өзүнде Муса билен Харуны чагырдып, олара: «Барың, гидиң, мениң халкымың арасындан чыкың. Өзүңизем халкыңыз билен биле гидиң-де, өз айдышыңыз ялы, Реббе ыбадат эдиң.</verse>
				<verse number="32">Өз сорайшыңыз ялы, малларыңыздыр доварларыңызы хем яныңыз билен алып гидиң. Маңа ак пата бериң!» дийди.</verse>
				<verse number="33">Мүсүрлилер өз юрдундан ысрайыллары чалт чыкармак үчин гыссаярдылар. Себәби олар: «Бизиң хеммәмиз өлерис» дийишйәрдилер.</verse>
				<verse number="34">Шейлеликде, ысрайыллар петирлик хамырларыны кендириге долап, оны хамыр җамлара салып, эгинлеринде гөтерип гайтдылар.</verse>
				<verse number="35">Ысрайыллар эдил Мусаның өзлерине айдышы ялы этдилер. Олар мүсүрлилерден алтын-күмүшден ясалан шай-сеплер, шейле хем, гейим-геҗимлер сорадылар.</verse>
				<verse number="36">Реб хем мүсүрлилере ысрайыллары сылар ялы эдипди. Олар ысрайылларың соран затларыны бердилер. Шейдип, ысрайыллар мүсүрлилериң байлыгыны талап гайтдылар.</verse>
				<verse number="37">Шейлелик билен, ысрайыллар Рагмесесден Сукода тарап ёла дүшдүлер. Олар аяллардан ве чагалардан башга алты йүз мүң төвереги пыяда эркек адамды.</verse>
				<verse number="38">Мүсүрлилерден хем бир топар мәреке, шейле хем, гаты көп мал-гара: сыгырлар ве доварлар ысрайыллара гошулып гайтды.</verse>
				<verse number="39">Ысрайыллар Мүсүрден алып гайдан хамырларындан петир көкелер биширдилер. Хамыр петирликди, себәби олар Мүсүрден гыссанмач ковлуп чыкарылыпдылар. Олар хатда өзлерине ёл үчин азык-овкат хем тайярлап етишмәндилер.</verse>
				<verse number="40">Ысрайыллар Мүсүрде дөрт йүз отуз йыл яшадылар.</verse>
				<verse number="41">Дөрт йүз отузынҗы йылың соңкы гүни, хут шол гүни, Реббиң халкы топар-топар болуп, Мүсүрден чыкды.</verse>
				<verse number="42">Бу гиҗе Реббиң ысрайыллара назар салып, олары Мүсүрден алып чыкан гиҗесидир. Шонуң үчин хем хут шу гиҗе әхли ысрайылларың ве оларың несиллериниң дик отурып, муны Реббе багыш эдйән гиҗесидир.</verse>
				<verse number="43">Соңра Реб Муса билен Харуна шейле дийди: «Песахың дүзгүнлери шудур: Еке гелмишек-де гурбанлыкдан иймели дәлдир.</verse>
				<verse number="44">Эмма пула сатын алан гулуңыз сүннет эдиленден соң ондан ийип билер.</verse>
				<verse number="45">Екеҗе гелмишек я-да гүнлүкчи ондан иймели дәлдир.</verse>
				<verse number="46">Оны бир җайда отурып ийиң. Ондан бирҗе бөлек эти хем өйден даша чыкармалы дәлсиңиз. Шейле хем, җанлының екеҗе сүңки-де дөвүлмесин.</verse>
				<verse number="47">Әхли ысрайыл халкы бу байрамы беллемелидир.</verse>
				<verse number="48">Эгер бир гелмишек гелип, сизиң араңызда орнашып, Реббиң Песахыны беллемек ислесе, онда, гой, онуң хоҗалыгындакы әхли эркеклер сүннет эдилсин. Шундан соң ол сизе гошулып, муны белләп билер ве ол сизиң өз ерли халкыңыза дегишли адам хасап эдилер. Эмма сүннет эдилмедик хич бир адама ондан иймек болмаз.</verse>
				<verse number="49">Ерли адам үчин хем, араңызда яшаян хер бир гелмишек үчин хем еке-тәк бир канун болмалыдыр».</verse>
				<verse number="50">Ысрайылларың хеммеси әхли зады эдил Реббиң Муса билен Харуна буйрушы ялы этдилер.</verse>
				<verse number="51">Хут шол гүн Реб ысрайыллары топар-топар эдип, Мүсүрден чыкарды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">Соңра Реб Муса: «Илкинҗи доглан әхли эркек гөбеклилери Маңа багыш эдиң. Ысрайылларың гөвресинден илкинҗи дүнйә инен хер бир огул, шейле хем, оларың малларының хем илкинҗи эркек гузланы Мениңкидир» дийди.</verse>
				<verse number="2"></verse>
				<verse number="3">Муса халка шейле дийди: «Бу гүни ятда саклаң, чүнки сиз бу гүн гул болуп яшан юрдуңыз Мүсүрден чыкдыңыз. Ол ерден Реб сизи Өзүниң бейик гүйҗи билен алып чыкды. Хамырмаялы чөрек ийилмели дәлдир.</verse>
				<verse number="4">Бу гүн сиз Мүсүрден Абып айында чыкярсыңыз.</verse>
				<verse number="5">Реб сизиң ата-бабаларыңыза сөз берен сүйт ве бал акян мес топраклы юрт болан кенганларың, хетлериң, аморларың, хивилериң ве ябусларың юрдуна гетирен вагты хем сиз шу айда бу байрамы белләрсиңиз.</verse>
				<verse number="6">Сиз еди гүнләп петир иймелисиңиз ве единҗи гүни сиз Реббиң шанына той эдерсиңиз.</verse>
				<verse number="7">Шол еди гүнүң довамында диңе петир ийиң. Сизиң яшаян әхли ерлериңизде екеҗе-де хамырмаялы биширилен чөрек болмасын.</verse>
				<verse number="8">Едиленҗи гүн болса оглуңа: „Мен булары Мүсүрден чыканымда Реббиң маңа эденлериниң хатырасы үчин шейле эдйәрин“ дийип гүррүң бер.</verse>
				<verse number="9">Гой, бу байрам элиңизе багланан ялы я-да маңлайыңыза даңлан ялы бир ятлама аламаты болсун. Бу болса Реббиң канунының элмыдама дилиңизде болмагыны ятладар, чүнки Реб сизи гудратлы голы билен Мүсүрден алып чыкды.</verse>
				<verse number="10">Шонуң үчин хем сиз хер йыл шол бир белли вагтда бу кануны ерине етирмелисиңиз».</verse>
				<verse number="11">«Реб сизе ве ата-бабаларыңыза сөз берши ялы, сизи кенганларың ерине гетирип, оны сизе беренде,</verse>
				<verse number="12">сиз илкинҗи доглан хер бир эркек гөбеклини Реббиң хузурына гетирмелисиңиз. Малларыңызың әхли илкинҗи эркек догланлары Реббиңкидир.</verse>
				<verse number="13">Хер бир эшегиңизиң күррелән күрресини гузыңыз билен чалшып, ызына сатын алың. Эгер ызына сатын алмасаңыз, онда онуң бойнуны омруң. Чагаларыңызың арасында хер бир новбахар оглуңызы ызына сатын алың.</verse>
				<verse number="14">Хер хачан оглуң сенден мунуң нәмәни аңладяндыгыны соранда, оңа шейле дий: „Реб Өз гудратлы голы билен бизи гул болуп яшан юрдумыз Мүсүрден алып чыкды.</verse>
				<verse number="15">Фараон доңйүреклик эдип, бизи гойбермекден йүз өврени үчин, Реб Мүсүриң әхли илкинҗи доглан ынсан огулларындан башлап, тә малларың илкинҗи догран эркек җынслыларына ченли өлдүрип чыкды. Шонуң үчин хем илкинҗи доглан әхли эркек җынслылары Реббе гурбан эдйәрин, йөне новбахар оглумы ызына сатын алып билйәрин“.</verse>
				<verse number="16">Реб бизи Өз гудратлы гүйҗи билен Мүсүрден алып чыкандыгы үчин, бу байрам элиңизе багланан ялы я-да маңлайыңыза даңлан ялы бир белги болсун».</verse>
				<verse number="17">Фараон халкы гойберенде, Худай олары пилиштлилериң үстүнден гечйән якын ёл билен алып гитмеди. Чүнки Худай бу халк ёлда урша дучар болайса, пушман эдип, ызына Мүсүре доланар өйтди.</verse>
				<verse number="18">Шейдип, Худай ысрайыллары Гызыл деңзе гидйән чөллүкден алып гитди. Ысрайыллар Мүсүрден урша тайяр болуп, яраглы чыкыпдылар.</verse>
				<verse number="19">Муса Юсубың сүңклерини өзи билен алды, себәби Юсуп ысрайыллара: «Худай сизе назар салар, шонда сиз бу ерден мениң сүңклерими хем өз яныңыз билен алып гидиң» дийип, олара ант ичирипди.</verse>
				<verse number="20">Ысрайыллар Сукотдан чыкып, чөлүң четиндәки Этамда дүшледилер.</verse>
				<verse number="21">Реб оларың өңүнден ёл гөркезип, гүндизине булут сүтүни болуп, гиҗесине болса от сүтүни болуп, оларың ёлларыны ягтылдярды. Шонда олар гүндиз хем, гиҗе хем ёл йөрәп билйәрдилер.</verse>
				<verse number="22">Гүндизине булут сүтүни, гиҗесине болса от сүтүни халкың өңүнден асла узаклашмаярды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="14">
				<verse number="1">Ине, шонда Реб Муса: «Ысрайыллара айт, гой, олар ызына өврүлип, деңзиң гырасындакы Багалсепона голай ерде, Мигдол билен деңзиң арасындакы Пихахыротда дүшлесинлер.</verse>
				<verse number="2"></verse>
				<verse number="3">Фараон: „Ысрайыллар чөлде азашып йөрендирлер“ дийип пикир эдер.</verse>
				<verse number="4">Мен фараоны доңйүрек эдерин, ол ысрайылларың ызындан ковалап гайдар. Фараоның ве онуң гошуныны еңип газанҗак еңшим Маңа шөхрат гетирер. Шонда мүсүрлилер Мениң Ребдигими билерлер» дийди. Ысрайыллар өзлерине айдылышы ялы этдилер.</verse>
				<verse number="5">Мүсүр патышасына ысрайылларың гачандыклары барада айданларында, ол ве онуң эмелдарлары ысрайыллар хакдакы пикирлерини үйтгетдилер. Олар: «Ысрайыллары өзүмизе гул болмакдан бошадып, бу бизиң нәме этдигимиз болды?» дийишдилер.</verse>
				<verse number="6">Шейлеликде, фараон сөвеш арабасына атланып, гошуныны хем өз яны билен алып уграды.</verse>
				<verse number="7">Ол алты йүз саны иң сайлама сөвеш арабаларыны ве Мүсүриң әхли бейлеки сөвеш арабаларыны алды. Оларың херсиниң өз онбашысы барды.</verse>
				<verse number="8">Реб Мүсүр шасы фараоны доңйүрек этди. Ол Реббиң горагы астында гайдан ысрайылларың ызындан ковалап гайтды.</verse>
				<verse number="9">Фараоның әхли сөвеш арабалары, оларың үстүндәки эсгерлери билен бирликде тутуш пыяда гошун болуп, мүсүрлилер оларың ызындан ковдулар. Олар деңзиң кенарында, Багалсепоның голайындакы Пихахыротда дүшлән ысрайылларың ызындан ковуп, олара голай гелдилер.</verse>
				<verse number="10">Фараон олара якын геленде, ине, бирденкә өз ызларындан мүсүрлилериң ковуп гелйәндиклерине ысрайылларың гөзи дүшди. Олар гаты горкдулар ве Реббе перят этдилер.</verse>
				<verse number="11">Ысрайыллар Муса: «Мүсүрде нәме габыр ёкмуды? Сен бизиң чөлде өлмегимиз үчин алып гайтдыңмы? Бизи Мүсүрден чыкарып, бу нәме этдигиң болды?</verse>
				<verse number="12">Биз саңа Мүсүрде: „Бизи өз гүнүмизе гой, биз мүсүрлилере хызмат эдиберели“ дийип айтманмыдык? Биз чөлде өленимизден, мүсүрлилериң гулы болуп йөрен болсак, мүң пай говы боларды» дийдилер.</verse>
				<verse number="13">Муса ысрайыллара: «Горкмаң! Берк дуруң ве Реббиң бу гүн сизиң үчин амала ашырҗак гутулышыны гөрүң. Чүнки сиз бу гүнки гөрйән мүсүрлилериңизи гайдып хич хачан гөрмерсиңиз.</verse>
				<verse number="14">Сизиң үчин Реб сөвешер. Сиз диңе бу ерде болсаңыз боляр» дийди.</verse>
				<verse number="15">Реб Муса: «Нәме үчин сен Маңа перят эдйәрсиң? Ысрайыллара айт, гой, олар өңе тарап гитсинлер.</verse>
				<verse number="16">Сен элиңдәки хасаңы узат-да, деңзиң сувуна ур. Деңзиң сувы икә бөлүнер ве ысрайыллар шол гуры ер билен йөрәп, деңизден гечерлер.</verse>
				<verse number="17">Мен мүсүрлилери доңйүрек эдерин, шейдип, олар сизиң ызыңыздан ковуп гайдарлар. Фараоның, онуң бүтин гошунының, сөвеш арабаларының ве сөвеш арабалы эсгерлериниң үсти билен Мен шөхрат газанарын.</verse>
				<verse number="18">Мен фараоның, онуң сөвеш арабаларының ве сөвеш арабалы эсгерлериниң үстүнден шөхрат газананымда, мүсүрлилер Мениң Ребдигими билерлер» дийди.</verse>
				<verse number="19">Шундан соң, Ысрайыл гошунының өңүнден йөрейән Худайың перишдеси оларың ызына гечди. Оларың өңүнден сүйшүп барян булут сүтүни хем оларың арка тарапына гечип,</verse>
				<verse number="20">Мүсүр гошуны билен Ысрайыл гошунының арасына гелип дурды. Булут гиҗе ысрайыллар тарапыны ягты, мүсүрлилер тарапыны болса гараңкы этди. Шейдип, бүтин гиҗе булар бири-бириниң голайына барып билмедилер.</verse>
				<verse number="21">Соңра Муса элиндәки хасасыны деңзе етирди. Реб болса шол бүтин гиҗе гүйчли гүндогар ели билен деңзиң сувуны ковды. Деңиз гуры ере өврүлип, сув икә бөлүнди.</verse>
				<verse number="22">Ысрайыллар хем деңзиң ортасындакы шол гуры ер билен гечдилер, сув саг тарапдан ве чеп тарапдан олара дивар болуп дурды.</verse>
				<verse number="23">Мүсүрлилер олары ызарлап гелйәрдилер, фараоның әхли атлары, онуң сөвеш арабалары ве сөвеш арабалы эсгерлери оларың ызындан ковуп, деңзиң ортасына гирдилер.</verse>
				<verse number="24">Даң атмаздан өң Реб от ве булут сүтүниниң ичинден ашак, Мүсүр гошунына тарап серетди ве олары алҗыраңңы ягдая салды.</verse>
				<verse number="25">Реб оларың сөвеш арабаларының тигирлерини батга батырды, шонуң үчин хем, олара арабаларыны сүрмек гаты кын дүшди. Шонда мүсүрлилер: «Йөрүң, ысрайыллардан гачалың, чүнки Мүсүриң гаршысына олар үчин Реб сөвешйәр» дийдилер.</verse>
				<verse number="26">Соңра Реб Муса: «Элиңи деңзе тарап узат, гой, сув мүсүрлилериң, оларың сөвеш арабаларының ве сөвеш арабалы эсгерлериниң үстүнден басып, ызына өврүлсин» дийди.</verse>
				<verse number="27">Шейдип, Муса элини деңзе тарап узатды велин, даңдан деңзиң сувы өңки акымына өврүлди. Мүсүрлилер ондан гачып чыкмага дырҗашдылар, эмма Реб мүсүрлилери деңзиң ортасына элтип ташлады.</verse>
				<verse number="28">Сув ызына долуп, ысрайылларың ызындан деңзе гирен сөвеш арабаларың, сөвеш арабалы эсгерлериң, фараоның тутуш гошунының үстүни басып өртди. Оларың екеҗеси хем дири галмады.</verse>
				<verse number="29">Эмма ысрайыллар деңизден гуры ер билен гечдилер, сув олара саг ве чеп тарапдан дивар болуп дурды.</verse>
				<verse number="30">Шейлеликде, Реб шол гүн ысрайыллары мүсүрлилериң элинден халас этди. Ысрайыллар деңзиң кенарында өлүп ятан мүсүрлилери гөрдүлер.</verse>
				<verse number="31">Реббиң мүсүрлилере гаршы гөркезен бейик гудратыны гөрүп, ысрайыллар Ребден горкдулар. Олар Реббе ве онуң гулы Муса иман этдилер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="15">
				<verse number="1">Соңра Муса билен ысрайыллар Реббе багышлап, шу нагманы айтдылар: «Мен Реббе нагма айдарын. Ол шөхратлы еңиш газанды. Аты чапыксувары билен деңзе гапгарды.</verse>
				<verse number="2">Реб мениң гүйҗүм хем айдымым. Ол мениң Халасгәрим болды. Ол мениң Худайым, Оны алкышларын. Ол атамың Худайы, Оны бейгелдерин.</verse>
				<verse number="3">Реб эсгердир. Онуң ады Ребдир.</verse>
				<verse number="4">Фараоның сөвеш арабаларыны әхли гошуны билен деңзе зыңды. Сайлама уршуҗылары-да Гызыл деңизде гарк болды.</verse>
				<verse number="5">Олары толкунлар гаплап, даш кимин чуң дүйбе чөкдүлер.</verse>
				<verse number="6">Я Реб, Сениң саг голуң гүйч-гудратда шөхратлыдыр. Я Реб, Сениң саг голуң душманы мынҗырадяр.</verse>
				<verse number="7">Өзүңе гаршы чыканлары бейик еңшиң билен чөкерйәң. Алавлы газабыңы индерип, олары саман дек якяң.</verse>
				<verse number="8">Хайбатлы демиңден, сув дик ёкары галды. Толкунлар дивар ялы болуп, чуң деңзиң дүйби даш дек гатады.</verse>
				<verse number="9">Душман дийди: „Коваларын, ызларындан етерин. Олҗасыны бөлүп, тешнелигими гандырарын. Гылыҗымы ялаңачлап, олары ёк эдерин“.</verse>
				<verse number="10">Үфлән өтгүр демиңден, деңиз олары гаплады. Олар гуршун кимин әпет сува чөкдүлер.</verse>
				<verse number="11">Эй, Реббим, худайларың арасында хей-де Сең ялысы бармыдыр? Ким мукаддесликде Сениң ялы бейик! Гең гудратларыңдан горкуп, халк Сени шөхратлар.</verse>
				<verse number="12">Саг голуңы узаданыңда, олары ер ювутды.</verse>
				<verse number="13">Садык сөйгиң билен азат эден халкыңа баш болдуң. Бейик гүйҗүң билен олара Мукаддес меканыңа ёл гөркездиң.</verse>
				<verse number="14">Миллетлер эшиденде сандырашярлар. Пилиштлилериң йүреги ярылара гелйәр.</verse>
				<verse number="15">Эдомың беглерини горкы басяр. Мовабың сердарларыны ысытма тутяр. Кенганың илаты довла дүшйәр.</verse>
				<verse number="16">Сениң голуң гудратындан, оларың үстүне ховп ве горкы инйәр. Өз азат эден халкың гечип болянча, олар даш кимин доңярлар.</verse>
				<verse number="17">Сен халкыңы гетирип, Өз дагыңда отурдарсың. Я Реб, бу ери Өз өйүң үчин сайларсың. Я Реб, мукаддес өйи Өзүң бина эдерсиң.</verse>
				<verse number="18">Реб хемишелик ве бакы хөкүм сүрер».</verse>
				<verse number="19">Фараоның атлары, сөвеш арабалары ве сөвеш арабалы эсгерлери билен деңзе гиренде, Реб деңзиң сувуны ызына гайтарып, оларың үстүнден индерди. Эмма ысрайыллар деңзиң ортасындан гуры ер билен гечдилер.</verse>
				<verse number="20">Соңра Харуның аял доганы Меръем пыгамбер элине депрегини алды. Хемме аяллар хем депреклерини чалып, танс эдип, онуң ызына дүшдүлер.</verse>
				<verse number="21">Меръем олара шу айдымы айтды: «Реббе нагма айдың. Ол шөхратлы еңиш газанды. Аты чапыксувары билен деңзе гапгарды».</verse>
				<verse number="22">Шундан соң Муса ысрайыллара баш болуп, олары Гызыл деңизден алып, Шур чөлүне гайтды. Чөлде олар үч гүн йөредилер, эмма сув тапмадылар.</verse>
				<verse number="23">Мара геленлеринде, олар Мараның сувундан ичип билмедилер. Себәби ол аҗыды. Шол себәпли оны Мара дийип атландырдылар.</verse>
				<verse number="24">Адамлар Муса: «Биз инди нәме ичели?» дийшип хүңүрдешдилер.</verse>
				<verse number="25">Муса Реббе перят этди. Реб оңа агач бөлегини гөркезди. Ол оны сува ташлады велин, сув сүйҗи сува өврүлди. Шол ерде Реб олар үчин парзлар ве хөкүмлер берип, олары сынады.</verse>
				<verse number="26">Реб шейле дийди: «Эгер-де сиз Худайыңыз Реббиң сөзүне дыкгат билен гулак гоюп, Онуң назарында догры хасап эдйән ишлерини этсеңиз, Онуң буйрукларына боюн болуп, буйран әхли парзларыны ерине етирсеңиз, онда Мен мүсүрлилериң башындан индерен апатларымың хич бирини сизиң башыңыза салмарын. Чүнки Мен сизе шыпа берйән Ребдирин».</verse>
				<verse number="27">Соңра олар Эйлиме гелдилер. Ол ерде он ики саны сувлы чешме ве етмиш саны палма агаҗы барды. Олар сувуң башында дүшледилер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="16">
				<verse number="1">Әхли ысрайыл халкы Эйлимден чыкып гайтды. Мүсүрден чыканларындан соң, олар икинҗи айың он бәши гүни Эйлим билен Синайың аралыгында ерлешйән Син чөлүне гелдилер.</verse>
				<verse number="2">Чөлде әхли ысрайыл халкы Муса ве Харуна игенмәге башлады.</verse>
				<verse number="3">Олар шейле дийдилер: «Биз Реббиң элинден Мүсүрде өлен болсак говы боларды. Биз ол ерде этли газанлар атарып, дойянчак нахар иердик. Сиз болса бу тутуш җемагаты ачлыкдан өлдүрмек үчин чөле гетирипсиңиз».</verse>
				<verse number="4">Реб Муса: «Ине, Мен сизе гөкден чөрек ягдырҗак. Адамлар хер гүн гүнделик пайыны йыгнамага чыкарлар. Мен олары шейле сынап, Мениң кануным боюнча йөреҗегини я йөремеҗегини билерин.</verse>
				<verse number="5">Алтынҗы гүн олар гүнделик йыгнаян пайы билен деңешдиренде ики эссе көп йыгнап, ики гүнлүгини тайярлап гойсунлар» дийди.</verse>
				<verse number="6">Шейлеликде, Муса билен Харун әхли ысрайыллара йүзленип: «Агшам сиз өзүңизи Мүсүрден алып чыканың Ребдигини билерсиңиз.</verse>
				<verse number="7">Ирден болса сиз Реббиң шөхратыны гөрерсиңиз, себәби Реб сизиң Өзүне гаршы эдйән зейренчлериңизи эшитди. Бизден налар ялы, биз ким болупдырыс?» дийдилер.</verse>
				<verse number="8">Муса ене-де: «Реб сизе агшамына иймәге эт, эртирине болса дойянчаңыз чөрек берер. Себәби Реб сизиң Оңа гаршы эдйән шикаятларыңызы эшитди. Биз ким? Сизиң игенчлериңиз бизе дәл-де, Реббе гаршыдыр» дийди.</verse>
				<verse number="9">Муса Харуна: «Бүтин ысрайыл халкына айт: „Инди олар Реббиң хузурына гелсинлер, чүнки Реб оларың наласыны эшитди“» дийди.</verse>
				<verse number="10">Харун тутуш ысрайыл халкына йүзленип геплән бадына, олар чөлде булудың ичинде пейда болан Реббиң шөхратыны гөрдүлер.</verse>
				<verse number="11">Реб Муса шейле дийди:</verse>
				<verse number="12">«Мен ысрайылларың налышыны эшитдим. Олара айт: агшамына эт иерсиңиз, эртирине болса чөрекден доярсыңыз. Шонда сиз Худайыңыз Реббиң Мендигими билерсиңиз».</verse>
				<verse number="13">Агшам беденелер учуп гелип, дүшелгәни бүредилер. Ир эртир болса, дүшелгәниң төверегине чыг дүшди.</verse>
				<verse number="14">Чыг совланда, чөлүң йүзүнде гырава меңзеш майда инче патрак ялы зат галды.</verse>
				<verse number="15">Ысрайыллар муны гөренде, бири-бирлеринден: «Бу нәме?» дийшип сорадылар. Чүнки олар мунуң нәмедигини билмейәрдилер. Муса олара: «Бу сизе Реббиң иймәге берен чөреги.</verse>
				<verse number="16">Реббиң буйругы шудур: хер бириңиз ондан өз ийип билҗегиңизи йыгнаң. Дүшелгәңиздәки адам санына гөрә, хер җан башына бир омер йыгып аларсыңыз» дийди.</verse>
				<verse number="17">Ысрайыллар шейле хем этдилер. Оларың кәбири көпрәк, кәбири азрак йыгнады.</verse>
				<verse number="18">Эмма бир омер өлчеги билен өлчәнлеринде, көп йыгнаныңкыдан артмады, аз йыгнаныңкы-да кем чыкмады. Хер ким өз ийип билҗегини йыгнан экен.</verse>
				<verse number="19">Муса олара: «Екеҗе адам хем ондан эртире хич зат галдырмалы дәлдир» дийди.</verse>
				<verse number="20">Эмма олар Муса гулак асмадылар. Йыгнанларындан биразрагы эртире галды. Ол болса гуртлап порсапдыр. Мусаның олара гаты гахары гелди.</verse>
				<verse number="21">Хер гүн эртирине хер ким бу берилйән чөрекден өз ийип билҗегини йыгнады. Гүн гызып, ыссы дүшенде, ол эреди.</verse>
				<verse number="22">Алтынҗы гүни олар адам башына ики эсседен, ягны ики омер мөчберинде йыгнадылар. Халкың әхли ёлбашчылары гелип, муны Муса айданларында,</verse>
				<verse number="23">Муса шейле дийди: «Реббиң буйругы шудур: эртир дынч алыш гүни, бу Реббе багыш эдилен мукаддес Сабат гүнүдир. Биширҗек затларыңызы биширип, гайнатҗак затларыңызы гайнадың. Артан затларыңызың хеммесини эртир даңдана алып гоюң».</verse>
				<verse number="24">Шейлеликде, олар Мусаның буйругы боюнча эртире ченли ондан алып гойдулар. Ол не порсады, не-де гуртлады.</verse>
				<verse number="25">Муса: «Муны шу гүн ийиң, чүнки бу гүн Реб үчин Сабат гүнүдир. Бу гүн сиз олары мейдандан тапмарсыңыз.</verse>
				<verse number="26">Алты гүнләп сиз ондан йыгнарсыңыз, эмма единҗи гүн болан Сабат гүни мейданда ондан хич зат тапмарсыңыз» дийди.</verse>
				<verse number="27">Единҗи гүн бирнәче адам ондан йыгнамага чыкды, эмма хич зат тапмадылар.</verse>
				<verse number="28">Реб Муса: «Сиз хачана ченли Мениң табшырыкларымы ве канунларымы ерине етирмекден боюн товлаҗаксыңыз?</verse>
				<verse number="29">Середиң! Мен сизе Сабат гүнүни бердим. Шонуң үчин хем алтынҗы гүн Мен сизе чөреги ики гүнлүк эдип берйәрин. Единҗи гүн хер ким өз еринде галсын, хич ким дашары чыкмасын» дийди.</verse>
				<verse number="30">Шейдип, адамлар единҗи гүн дынч алдылар.</verse>
				<verse number="31">Ысрайыллар ол чөрегиң адына манна дийип ат гойдулар. Ол кинзаның тохумына меңзеш ак ве кичи болуп, тагамы бал гошулып биширилен челпек ялыды.</verse>
				<verse number="32">Муса: «Реббиң буйругы шейле: „Гелҗекки несиллер үчин бир омер мөчберде манна саклаң, шонда олар Мүсүрден алып чыканымдан соңра, чөлде сизи нәхили чөрек билен баканымы гөрерлер“» дийди.</verse>
				<verse number="33">Муса Харуна: «Бир голча алып, онуң ичине бир омер маннаны сал. Гелҗекки несиллер үчин саклар ялы, оны Реббиң хузурында гой» дийди.</verse>
				<verse number="34">Реббиң Муса буйрушы ялы, Харун оны сакламак үчин, Әхт сандыгының өңүнде гойды.</verse>
				<verse number="35">Ысрайылларың орнашан юрды болан Кенган топрагына барып етйәнчәлер, олар кырк йыллап манна ийдилер.</verse>
				<verse number="36">(Бир омер батманың ондан бири боляр.)</verse>
			</chapter>
			<chapter number="17">
				<verse number="1">Әхли ысрайыл халкы Син чөлүнден гөчүп гайтды. Реббиң буйругы боюнча олар ондан-оңа гөчүп-гонуп, ахыры Репидимде дүшледилер, эмма ол ерде адамлар үчин ичмәге сув ёкды.</verse>
				<verse number="2">Олар Муса билен давалашып, ондан ичер ялы сув талап этдилер. Муса олара: «Нәме үчин сиз мениң билен давалашярсыңыз? Нәме үчин сиз Ребби сынаярсыңыз?» дийди.</verse>
				<verse number="3">Эмма халк гаты сувсапды. Олар Муса игенип, оңа шейле дийдилер: «Нәме үчин сен бизи Мүсүрден алып гайтдың? Бизи, чагаларымызы ве мал-гараларымызы сувсузлыкдан өлдүрмек үчин гетирдиңми?»</verse>
				<verse number="4">Шейлеликде, Муса Реббе дады-перят эдип: «Мен бу халкы нәме эдейин? Олар мени дашлап өлдүрмәге тайяр ахырын» дийди.</verse>
				<verse number="5">Реб Муса: «Ысрайыллардан бирнәче яшулыны яныңа алып, халкың өңүнден йөре. Нил дерясына уран хасаңы хем элиңе алып гит.</verse>
				<verse number="6">Мен Хорепдәки гаяда сениң өңүңде дурарын. Гаяны ур, ондан сув чыкар. Шейдип, адамлар сув ичип билерлер» дийди. Муса ысрайыл яшулуларының арасында шейле этди.</verse>
				<verse number="7">Ысрайыллар: «Реб бизиң арамыздамы я-да ёк?» дийип давалашып, Ребби сынадылар. Шол себәпли Муса ол ери Маса ве Мериба дийип атландырды.</verse>
				<verse number="8">Соңра амалеклер гелип, Репидимде ысрайыллар билен сөвешди.</verse>
				<verse number="9">Муса Ешува: «Бизиң үчин адамлар сайла ве гит-де амалеклер билен уруш. Эртир мен элиме Худайың хасасыны алып, депәниң үстүнде дурарын» дийди.</verse>
				<verse number="10">Ешува Мусаның айдышы ялы, амалеклер билен сөвешди. Муса, Харун ве Хур болса депәниң үстүне чыкдылар.</verse>
				<verse number="11">Муса элини гөтерип дуранда, ысрайыллар еңйәрди, элини ашак гойберенде болса, амалеклер еңйәрди.</verse>
				<verse number="12">Мусаның эллериниң ысгыны гачды. Шонда олар оны отурдар ялы даш гетирип гоюп, Мусаны онуң үстүнде отуртдылар. Харун билен Хур онуң эллерини ёкары галдырып, херси бир яндан тутуп дурды. Олар тә Гүн яшянча, онуң эллерини гөтерип дурдулар.</verse>
				<verse number="13">Ешува амалеклери ве оларың гошуныны гылычдан гечирип, гыран-җыран этди.</verse>
				<verse number="14">Реб Муса: «Бу еңши ятдан чыкармазлары ялы китаба яз ве Ешува хем эшитдирип айт, Мен амалеклериң тохум-тиҗини ер йүзүнден сүпүрип ташлаҗакдырын» дийди.</verse>
				<verse number="15">Муса гурбанлык сыпасыны ясады ве оңа: «Реб мениң тугумдыр!» дийип ат берди.</verse>
				<verse number="16">Ол: «Элим Реббиң тугунда! Реб амалеклериң гаршысына несиллер бойы сөвешер» дийди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="18">
				<verse number="1">Худайың Муса үчин ве ысрайыллар үчин эден әхли ишлери барадакы ве Реббиң олары Мүсүрден нәхили чыкарандыгы барадакы хабар Мусаның гайынатасы, Мидян руханысы Йитро барып етди.</verse>
				<verse number="2">Ине, Муса аялы Сыпораны ве ики оглуны ызына Мидяна гойберенсоң, олары Мусаның гайынатасы Йитро саклаярды.</verse>
				<verse number="3">Онуң бир оглуның ады Гершом (Ол оны: «Мен бир ят юртда гелмишек болдум» дийип дакыпды),</verse>
				<verse number="4">бейлеки оглуның ады Элигезерди (Онуң адыны болса: «Атамың Худайы маңа ярдам берди, Ол мени фараоның гылыҗындан гутарды» дийип, шейле дакыпды).</verse>
				<verse number="5">Мусаның гайынатасы Йитро онуң аялы ве ики оглы билен Мусаның янына чөле, онуң дүшлән дагына, Худайың дагына гелди.</verse>
				<verse number="6">Кимдир бири Муса: «Гайынатаң Йитро аялыңы ве ики оглуңы алып, сениң яныңа гелйәр» дийип хабар берди.</verse>
				<verse number="7">Муса гайынатасыны гаршы алмага чыкды ве дызына чөкүп тагзым этди ве оны огшады. Олар бири-бири билен саглык-аманлык сорашанларындан соң, чадырың ичине гирдилер.</verse>
				<verse number="8">Муса Реббиң ысрайыллар үчин фараона ве мүсүрлилере эден әхли ишлери барада, оларың ёлда дучар болан кынчылыклары, Реббиң олары азат эдиши барада гайынатасына екән-екән гүррүң берди.</verse>
				<verse number="9">Йитро Реббиң ысрайыллара эден әхли ягшы ишлери үчин ве олары мүсүрлилериң элинден азат эденлиги үчин гаты бегенди.</verse>
				<verse number="10">Йитро: «Сизи мүсүрлилериң ве фараоның элинден азат эден Реббе алкыш болсун!</verse>
				<verse number="11">Инди мен Реббиң бейлеки әхли худайлардан бейикдигини билйәрин, себәби Ол ысрайыллары текепбирлик билен эзйән мүсүрлилериң элинден халас этди» дийди.</verse>
				<verse number="12">Мусаның гайынатасы Йитро Худая якма гурбанлыгыны ве бейлеки садакалары берди. Харун әхли ысрайыл яшулулары билен бирликде Мусаның гайынатасы билен Худайың хузурында нахар иймәге гелди.</verse>
				<verse number="13">Эртеси гүн Муса адамлара казылык этмәге чыкды. Адамлар эртирден агшама ченли Мусаның төверегинде дурдулар.</verse>
				<verse number="14">Мусаның гайынатасы онуң адамлар билен эдйән әхли ишлерини гөренде: «Адамлара эдйән бу ишиң нәме болдугы? Нәме үчин шунча адамы еке өзүң кабул эдйәрсиң, бүтин халк эртирден агшама ченли сениң төверегиңде дур» дийди.</verse>
				<verse number="15">Муса гайынатасына: «Мунуң себәби адамлар Худайың ислегини билмек үчин, мениң яныма гелйәрлер.</verse>
				<verse number="16">Оларың давасы болса, маңа гелйәрлер. Мен хем ики давагәриң арасындакы даваны чөзүп берйәрин ве Худайың парзларыны, Онуң канунларыны олара аян эдйәрин» дийди.</verse>
				<verse number="17">Мусаның гайынатасы оңа шейле дийди: «Сениң эдйән бу ишиң говы дәл.</verse>
				<verse number="18">Сен өзүңи хем, адамлары хем көсәп, гынап йөрсүң. Бу иш сениң үчин гаты агыр. Сениң еке өзүң муны ерине етирип билмерсиң.</verse>
				<verse number="19">Инди мениң сөзүме гулак гой. Мен саңа маслахат берҗек. Худай саңа яр болсун! Сен Худайың өңүнде халкың векили болуп, оларың ягдайларыны Худая етир.</verse>
				<verse number="20">Сен олара Худайың парзларыны ве таглыматларыны өврет. Олара хайсы ёлдан йөремелидигини ве нәме иш этмелидигини гөркез.</verse>
				<verse number="21">Мундан башга-да, әхли адамларың ичинден башарҗаңларыны, ягны Худайдан горкян, догручыл ве параны йигренйән адамлары сайла. Олары мүң адамың, йүз адамың, элли адамың ве он адамың үстүнден баштутан гой.</verse>
				<verse number="22">Гой, хемише олар адамлара казылык этсинлер. Улы давалары саңа айтсынлар, эмма кичи давалары өзлери чөзсүнлер. Шонда сениң үчин аңсадрак болуп, агыр йүкүң еңләр.</verse>
				<verse number="23">Худайың буйрушы ялы, шейле этсең, онда сен бу ишиң хөтдесинден гелерсиң. Бу адамларың әхлиси хем өйлерине канагатланып гайдарлар».</verse>
				<verse number="24">Шейлеликде, Муса гайынатасының сөзүне гулак гойды. Онуң айдан әхли затларыны ерине етирди.</verse>
				<verse number="25">Муса әхли ысрайылларың ичинден башарҗаң адамлары сайлап, олары халка мүңбашы, йүзбашы, эллибашы ве онбашы эдип белледи.</verse>
				<verse number="26">Олар халка хемме вагт казылык этдилер. Олар чөзмеси кын давалары Муса гетирдилер, эмма кичи давалары өзлери чөздүлер.</verse>
				<verse number="27">Соңра Муса гайынатасыны угратды. Йитро ызына, өз юрдуна гайтды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="19">
				<verse number="1">Ысрайыллар Мүсүрден чыканларындан соң, эдил үчүнҗи айың биринҗи гүни Синай чөлүне гелдилер. Олар Репидимден гөчүп, Синай чөлүнде дүшләп, дагың этегинде ерлешдилер.</verse>
				<verse number="2"></verse>
				<verse number="3">Муса Худай билен душушмак үчин дага чыкды. Дагың депесинден Реб оны чагырып, шейле дийди: «Ысрайыллара, ягны Якубың неслине шуны айт:</verse>
				<verse number="4">„Мүсүрлилере нәме эдендигими сиз гөрдүңиз, бүргүдиң өз чагасыны ганатында гөтерип гелши ялы, Мен хем сизи яныма шейдип алып гелдим.</verse>
				<verse number="5">Шонуң үчин хем инди сиз Мениң сөзүме боюн болуп, Мениң әхтими сакласаңыз, әхли халкларың арасында сиз Мениң Өз сайлан халкым боларсыңыз, чүнки тутуш земин Мениңкидир.</verse>
				<verse number="6">Сиз Мениң үчин руханылар болуп хызмат эдйән, Маңа багыш эдилен мукаддес миллет боларсыңыз“. Ине, сениң ысрайыллара айтмалы сөзлериң шудур».</verse>
				<verse number="7">Шейлеликде, Муса гелип, ысрайылларың яшулуларыны чагырды ве Реббиң буйран сөзлериниң хеммесини олара аян этди.</verse>
				<verse number="8">Әхли адамлар бирликде: «Биз Реббиң айданларының барысыны ерине етирерис» дийип җогап бердилер. Муса хем халкың җогабыны Реббе етирди.</verse>
				<verse number="9">Реб Муса: «Ине, сениң билен геплешенимде, адамлар эшидер ялы ве олар саңа хемишелик ынанар ялы, Мен сениң яныңа гойы булутда гелерин» дийди. Муса халкың сөзлерини Реббе айданда,</verse>
				<verse number="10">Реб Муса шейле дийди: «Адамларың янына бар, шу гүн ве эртир инлерини тәмизлемеги буюр, гой, олар гейимлерини-де ювсунлар.</verse>
				<verse number="11">Биригүн тайяр болсунлар. Себәби биригүн Мен әхли адамларың гөзүниң алнында ашак Синай дагына инҗек.</verse>
				<verse number="12">Сен адамлар үчин дагың төверегине арачәк белле ве олара айт, олар дага чыкмасынлар я-да онуң арачәгине аяк басмасынлар. Кимде-ким дагы эллесе, ол өлер.</verse>
				<verse number="13">Оңа эл дегрилмезден дашланып өлер я-да ок яй билен атылар. Исле хайван болсун, исле ынсан болсун, ол дири галмаз. Шахдан эдилен сурнайың овазы батлы чалнандан соң, олар дага чыкып билерлер».</verse>
				<verse number="14">Шейдип, Муса дагдан ашак, адамларың янына дүшди ве олара инлерини тәмизлемеги буюрды. Олар гейимлерини хем ювдулар.</verse>
				<verse number="15">Муса халка: «Биригүн тайяр болуң, аялыңыза янашмаң» дийди.</verse>
				<verse number="16">Биригүн ирден гөк гүрләп, йылдырым чакды. Галың булут дагың үстүне гелди ве шейле бир батлы сесли сурнай чалынды. Дүшелгедәки әхли адамлар горкуп титрешдилер.</verse>
				<verse number="17">Муса адамлары Худай билен душурмак үчин, дүшелгеден чыкарып гетирди. Олар дагың этегинде дурдулар.</verse>
				<verse number="18">Реб ашак от ичинде дүшени үчин, Синай дагыны түссе гаплады. Түссе оҗакдан чыкян ялыды ве тутуш даг гүйчли сарсярды.</verse>
				<verse number="19">Сурнайың овазы гитдигисайы гүйчленйәрди. Муса гепледи, Худай оңа гөк гүррүлдили сес билен җогап берди.</verse>
				<verse number="20">Реб Синай дагының депесине иненде, Ол Мусаны дагың депесине чагырды. Муса ёкары чыкды.</verse>
				<verse number="21">Реб Муса: «Ашак дүш-де, адамлара дуйдур. Олар Мени гөрмек үчин серхеди бозмасынлар, ёгсам, оларың көпүси хеләк болар.</verse>
				<verse number="22">Хатда Мениң якыныма гелҗек руханылар хем инлерини тәмизлесинлер, ёгсам Мен оларың-да җезасыны берерин» дийди.</verse>
				<verse number="23">Муса Реббе: «Адамлар Синай дагына чыкып билмезлер, чүнки бизе дагың дашына арачәк белләп, оны мукаддеслемеги Сениң Өзүң табшырдың ахыры» дийди.</verse>
				<verse number="24">Реб оңа: «Ашак дүш-де, Харуны өзүң билен алып гел, йөне руханылар ве адамлар Мениң яныма чыкҗак болуп, серхеди бозмасынлар, ёгсам, Мен ол адамлары хеләк эдерин» дийди.</verse>
				<verse number="25">Шейлеликде, Муса ашак дүшүп, адамлара әхли зады гүррүң берди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="20">
				<verse number="1">Онсоң Худай әхли шу сөзлери дийди:</verse>
				<verse number="2">«Сениң гул болуп яшан юрдуң Мүсүрден алып чыкан Худайың Реб Мендирин.</verse>
				<verse number="3">Сениң Менден башга худайларың болмасын.</verse>
				<verse number="4">Өзүң үчин ёкарда гөкде, ашакда ерде я-да ерасты сувларда яшаян затларың хич бирине меңзеш шекилде бут ясама.</verse>
				<verse number="5">Сен олара тагзым этме я-да олара гуллук этме, чүнки Мен Худайың Реб габанҗаң Худайдырын. Мени йигренйән аталарың этмишиниң җезасыны оларың чагаларының үчүнҗи ве дөрдүнҗи аркасына чекдирерин.</verse>
				<verse number="6">Эмма ким Мени сөйүп, буйрукларымы ерине етирсе, онуң мүңлерче неслине садык сөйгими гөркезерин.</verse>
				<verse number="7">Худайың Реббиң адыны бош ере агзама, чүнки Реб Өз адыны бош ере агзан адамы җезасыз гоймаз.</verse>
				<verse number="8">Мукаддес Сабат гүнүниң канунларыны ерине етир.</verse>
				<verse number="9">Алты гүнде әхли ишлериңи эдерсиң.</verse>
				<verse number="10">Эмма единҗи гүн Худайың Реббе багышланан дынч гүнүдир. Бу гүн сениң өзүң, огул-гызың, гул-гырнагың, мал-гараң, галаңызда яшаян гелмишек хиҗиси бир иш хем этмесин.</verse>
				<verse number="11">Чүнки Реб ери, гөги, деңзи ве олардакы әхли җанлы-җандарлары алты гүнде яратды, единҗи гүн болса дынч алды. Шонуң үчин хем Реб Сабат гүнүни айратын гүн хөкмүнде ялкады.</verse>
				<verse number="12">Ата-энеңе хормат гой, шонда Худайың Реббиң өзүңе берен еринде өмрүң узак болар.</verse>
				<verse number="13">Адам өлдүрме.</verse>
				<verse number="14">Зына этме.</verse>
				<verse number="15">Огурлык этме.</verse>
				<verse number="16">Бириниң гаршысына ялан шаятлык этме.</verse>
				<verse number="17">Башга адамың өйүне, аялына, гул-гырнагына я-да өкүзине, эшегине оңа дегишли затларың хич бирине гөз дикме».</verse>
				<verse number="18">Әхли ысрайыллар гөк гүррүлдисини, йылдырым чакышыны ве сурнайың сесини эшидип, дагың болса, түсселейәндигини гөрүп, горкудан яңа титрешдилер ве узакда дурдулар.</verse>
				<verse number="19">Олар Муса: «Бизе сен гепле, биз эшидерис, йөне, гой, Худай бизе геплемесин, ёгсам, биз өлерис» дийдилер.</verse>
				<verse number="20">Муса адамлара: «Горкмаң, чүнки Худай сизи сынамак үчин ве Ондан горкуп, гүнә этмезлигиңиз үчин гелди» дийди.</verse>
				<verse number="21">Муса Худайың болян түм гараңкылыгына якынлашанда, адамлар узакда дурдулар.</verse>
				<verse number="22">Реб Муса дийди: «Шуны ысрайыллара етир: „Мениң сизиң билен Гөкден геплешеними өзүңиз гөрдүңиз.</verse>
				<verse number="23">Өзүңиз үчин Менден башга алтын-күмүшден худайлар ясамаң.</verse>
				<verse number="24">Мениң үчин топракдан гурбанлык сыпасыны ясаң ве онуң үстүнде гоюнларыңызы, өкүзлериңизи башбитин якма гурбанлыгы ве саламатлык гурбанлыгы эдип хөдүрләң. Адым тутулып ятланылан хер бир ере гелип, Мен сизе ак пата берерин.</verse>
				<verse number="25">Эгер сиз Маңа гурбанлык сыпасыны дашдан ясасаңыз, оны ёнулан дашлардан ясамаң, чүнки гурал улансаңыз, сиз оны харама чыкарарсыңыз.</verse>
				<verse number="26">Мениң гурбанлык сыпама басганчаклар билен чыкмаң, себәби ялаңач ериңизиң гөрүнмеги мүмкин“».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="21">
				<verse number="1">«Шу хөкүмлери ысрайыллара етир:</verse>
				<verse number="2">Сиз еврей гулуны сатын алсаңыз, ол сизе алты йыллап хызмат эдер, единҗи йыл болса ол хич хили бергисиз азат адам болар.</verse>
				<verse number="3">Эгер ол саллах болуп гелсе, саллахлыгына хем гидер. Эгер өйленен гул гелсе, онуң аялы-да өзи билен гидер.</verse>
				<verse number="4">Эгер хоҗайыны гулуна аял алып берсе ве ондан огул-гыз догулса, онуң аялы, чагалары хоҗайына дегишли болуп галар-да, гулуң еке өзи гидер.</verse>
				<verse number="5">Эмма гул: „Мен хоҗайынымы, аялымы ве чагаларымы сөййәрин. Мен азатлыга чыкҗак дәл“ дийип җар этсе, хоҗайын оны Худайың хузурына гетирсин. Оны гапының янына я-да босага гетирип, темен билен гулагыны дешсин. Соң ол гул хоҗайынына өмүрбойы хызмат эдер».</verse>
				<verse number="6"></verse>
				<verse number="7">«Бир адам өз гызыны гырнак эдип сатса, ол гырнак азатлыга гулуң чыкышы ялы чыкып билмез.</verse>
				<verse number="8">Эгер гырнак өзүни сайлан хоҗайынының гөвнүнден турмаса, гырнагың машгаласы оны ызына сатын алып билер. Хоҗайының оны кесеки адама сатмага хакы ёкдур, себәби ол гырнагына адалатсыз гарапдыр.</verse>
				<verse number="9">Эгер хоҗайын ол гырнагы оглуна гелинлик сайласа, ол оны өз гызы ялы гөрмелидир.</verse>
				<verse number="10">Эгер хоҗайын өзүне башга аял эдинсе, ол биринҗи аялыны хемишеки иймитинден, гейим-геҗиминден я-да әр-аяллык хукугындан махрум этмели дәлдир.</verse>
				<verse number="11">Эгер хоҗайын оңа шу үч зады этмесе, ол аял хич зат төлемезден, азатлыга чыкып билер».</verse>
				<verse number="12">«Ким адам уруп өлдүрсе, ол өлүме хөкүм эдилсин.</verse>
				<verse number="13">Эмма ол оны билкастлайын өлдүрмән, эйсем, бу Худай тарапын болса, онда ол адам Мениң беллеҗек ериме гачып гутулып билер.</verse>
				<verse number="14">Эмма бир адам башга бирине хиле гурап, оны билкастлайын өлдүрсе, ол хатда Мениң гурбанлык сыпама гачан хем болса оны өлдүриң.</verse>
				<verse number="15">Ким атасына-энесине эл галдырса, ол өлүме хөкүм эдилсин.</verse>
				<verse number="16">Ким адам огурлап сатса я-да огурланан адам онуң өйүнден тапылса, ол өлүме хөкүм эдилсин.</verse>
				<verse number="17">Атасына я-да энесине гарган адам өлүме хөкүм эдилсин.</verse>
				<verse number="18">Ики адам давалашып, бири бейлекисини даш билен я-да юмрук билен урса, ол хем өлмән галып, дүшекде ятса, соңра ол ене-де аяк үстүне галып, пишегиң көмеги билен ичери-дашары гирип-чыкып билсе, оны уран адам җезасыз галсын. Йөне ол онуң йитирен вагты үчин төлесин ве говы гутулянча оңа серетсин.</verse>
				<verse number="19"></verse>
				<verse number="20">Ким гулуны я-да гырнагыны таяк билен урса, урлан хем онуң элинден өлсе, уран җезаландырылмалыдыр.</verse>
				<verse number="21">Эмма ол гул я-да гырнак бирки гүн өлмән яшаса, хоҗайына җеза бермели дәл. Чүнки ол гул онуң хусусы эмләгидир.</verse>
				<verse number="22">Адамлар урушян махалы, гөврели аяла зепер етип, чагасы дүшсе, йөне башга хич хили зыян этмесе, оңа азар етирен адам ол аялың әриниң талап эден затларыны казыларың тассыклан мөчберинде җериме төлемели.</verse>
				<verse number="23">Эгер оңа башга бир өмүр ховплы зыян етен болса, онда җан ерине җан алмак билен;</verse>
				<verse number="24">гөз орнуна гөз, диш орнуна диш, аяк орнуна аяк алмак билен;</verse>
				<verse number="25">янык ерине янык, яра ерине яра, гөк ерине гөк салмак билен җеза берилсин.</verse>
				<verse number="26">Хоҗайын гулуны я-да гырнагыны уруп, гөзүни көр этсе, гөзүниң өвезине оны азат этсин.</verse>
				<verse number="27">Эгер-де ким гулуны я-да гырнагыны уруп, дишини дөвсе, дөвлен дишиң өвезине оны азат этсин».</verse>
				<verse number="28">«Эгер бир өкүз бир эркек адамы я-да аялы сүсүп өлдүрсе, онда ол өкүз дашланып өлдүрилсин. Онуң эти хем ийилмесин. Өкүзиң эеси болса гүнәкәр сайылмасын.</verse>
				<verse number="29">Эгер өкүзиң сүсекдиги өңден мәлим болуп, оны эесине дуйдурсалар, эмма ол адам шонда-да өкүзине гөз-гулак болмаса ве ол өкүз эркек адамы я-да аялы сүсүп өлдүрсе, онда өкүз дашланып өлдүрилсин. Онуң эеси болса өлүме хөкүм эдилсин.</verse>
				<verse number="30">Эгер өкүзиң эесинден хун талап эдилсе, ол өзүнден талап эдилен хуны долы төләп, өз җаныны гутарып билер.</verse>
				<verse number="31">Эгер гара мал огланы я-да гызы сүсүп өлдүрсе, оңа гаршы хем шуңа меңзеш канун уланылсын.</verse>
				<verse number="32">Эгер өкүз гулы я-да гырнагы сүсүп өлдүрсе, өкүз эеси гулуң хоҗайынына алтмыш бәш мысгал күмүш җериме төлесин. Мал болса дашланып өлдүрилсин.</verse>
				<verse number="33">Бир адам чукурың үстүни ачса я-да чукур газып үстүни өртмесе ве оңа өкүз я-да эшек гачса,</verse>
				<verse number="34">чукуры газан адам етирилен зыяны төлесин. Өлен малың маслыгы болса онуң өзүне галсын.</verse>
				<verse number="35">Бир адамың өкүзи башга бириниң өкүзини сүсүп өлдүрсе, онда олар дири өкүзи сатып, онуң бахасыны дең бөлүшмели. Өлен малы хем дең икә пайламалы.</verse>
				<verse number="36">Эгер өкүзиң сүсекдиги озалдан белли болуп, оны эесине дуйдурсалар, эеси шонда-да оңа гөз-гулак болмаса, ол өкүзиң өвезине өкүз бермелидир. Өлен малың маслыгы болса онуң өзүне галмалыдыр».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="22">
				<verse number="1">«Бир адам өкүз я-да гоюн огурлап, оны сойса я-да сатса, ол бир өкүзе дерек бәш өкүз, бир гойна дерек дөрт гоюн бермели. Эгер онуң хич зады ёк болса, огурлан затлары үчин ол өзүни гулчулыга сатмалы.</verse>
				<verse number="2">Эгер огурланан мал огрының эмләгиниң ичинден дири тапылса, ол исле өкүз болсун, исле эшек я-да гоюн болсун, огры онуң үчин ики эссе төлемелидир.</verse>
				<verse number="3">Эгер огры гиҗе өй ярян пурсады тутулса ве урлуп өлдүрилсе, оны өлдүрен адам ганхор хасапланмаяр. Эмма бу гүндиз болуп гечсе, онда оны өлдүрен адам ганхор хасапланяр.</verse>
				<verse number="4"></verse>
				<verse number="5">Эгер бир адамың малы өз мейданында я-да үзүм багында отлап йөркә азашып, башга бириниң мейданындакы затларыны ийсе, ол оңа етен зелелиң өвезини өз мейданының ве үзүм багының иң говы хасылы билен долдурмалы.</verse>
				<verse number="6">Яндага дүшен от туташып, десселенип гойлан я-да өсүп отуран бугдай я-да экин мейданы янса, онда янгыны дөреден адам етирилен зыяны долы төлемелидир.</verse>
				<verse number="7">Эгер бир адам пулы я-да харыды гоңшусына сакламага берсе, ол хем онуң өйүнден огурланса, онда огры тутулан ягдайында, гой, ол огры ики эссе төлесин.</verse>
				<verse number="8">Эгер огры тапылмаса, өй эеси өз гоңшусының затларына эл урандыгыны я-да урмандыгыны мәлим этмек үчин, Худайың хузурына гетирилсин.</verse>
				<verse number="9">Хер бир эмләк барадакы җеделде, ол өкүз, эшек, гоюн болсун я-да гейим-геҗим болсун, хер бир йитен мал-гара я-да зат үчин бири: „Бу мениңки“ дийип дава этсе, шейле ягдайда ики тарап хем Худайың өңүне гелсин. Худай кими гүнәкәр хасапласа, ол өз гоңшусына ики эссе җериме төлемели.</verse>
				<verse number="10">Эгер бири гоңшусына өз эшегини, өкүзини я-да гойнуны, я-да ислендик малыны сакламага аманат берсе, хич ким гөрмәнкә ол мал өлсе, яраланса я-да алнып гидилсе,</verse>
				<verse number="11">гоңшусының эмләгине эл урмандыгы хакда икисиниң арасында Реббиң адындан ант ичилсин. Аманат берен мал эеси муны кабул этсин ве оңа җериме төлемек герек дәл.</verse>
				<verse number="12">Эмма мал аманады сакламага алан адамдан огурланан болса, ол адам мал эесине етирилен зыяның өвезини төлемелидир.</verse>
				<verse number="13">Эгер оны вагшы хайван парчалан болса, гой, онуң маслыгы субутнама хөкмүнде гетирилсин. Парчаланан мал үчин җериме төлемели дәл.</verse>
				<verse number="14">Эгер бир адам гоңшусының малыны вагтлайын сорап аландан соңра янында эеси ёк вагты ол мал яраланса я-да өлсе, малы сорап алан адам онуң бахасыны долы төлемелидир.</verse>
				<verse number="15">Эмма эеси шол вагт малың янында болса, сорап алан киши оңа хич зат төлемели дәлдир. Эгер-де мал кирейине берлен болса, етирилен зыяның өвезине диңе кирейиң музды төленмелидир».</verse>
				<verse number="16">«Эгер-де бир адам өзүне адаглы болмадык бой гызың башыны айлап, оңа янашса, галың төләп, оңа өйленсин.</verse>
				<verse number="17">Эмма атасы гызыны оңа бермәге чүрт-кесик гаршы болса, онда ол адам бой гыз үчин берилйән галыңың нырхыны төлемелидир.</verse>
				<verse number="18">Җадыгөйлик билен мешгулланян хер бир аялы өлдүриң.</verse>
				<verse number="19">Кимде-ким хайванлар билен янашса, ол өлүме хөкүм эдилсин.</verse>
				<verse number="20">Кимде-ким еке-тәк Ребден башга худая гурбанлык берсе, бүтинлей ёк эдилсин.</verse>
				<verse number="21">Гелмишеклериң хукугыны кемситмәң, олара сүтем этмәң. Чүнки өзүңиз хем Мүсүрде гелмишек болуп яшапдыңыз.</verse>
				<verse number="22">Хич бир дул хатына я-да етиме эзъет бермәң.</verse>
				<verse number="23">Эгер эзъет берсеңиз, олар хем маңа налыш этселер, Мен хөкман оларың перядыны эшидерин.</verse>
				<verse number="24">Мен газап атына атланып, сизи гылычдан гечирерин. Сизиң аялларыңыз дул галар, чагаларыңыз болса етим галар.</verse>
				<verse number="25">Эгер мениң халкымдан бир гарып бичәрә пул карз берсеңиз, сүйтхорлар кимин гөтеримине бермәң.</verse>
				<verse number="26">Эгер гоңшыңың донуны гиревине алсаң, Гүн батманка оны ызына бер.</verse>
				<verse number="27">Чүнки бу онуң еке-тәк япынҗасыдыр. Онсуз ол нәме япынып ятсын? Эгер ол Маңа налыш этсе, эшидерин, чүнки Мен рехимлидирин.</verse>
				<verse number="28">Худая сөгме. Өз халкыңың ёлбашчысыны нәлетлеме.</verse>
				<verse number="29">Хасылыңызың үзүм шербединден ве зейтун ягындан бермели садакаларыңызы гиҗикдирмән бериң. Новбахар огулларыңызы Маңа багыш эдиң.</verse>
				<verse number="30">Малларыңызың-да, доварларыңызың-да илкинҗи эркек гузланларыны еди гүн энесиниң янында саклап, секизленҗи гүн Мениң хузурыма гетириң.</verse>
				<verse number="31">Сиз Мениң мукаддес халкымсыңыз. Шонуң үчин хем йыртыҗыларың мейданда парчалан малларының этини иймәң. Оны итлериң өңүне оклаң».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="23">
				<verse number="1">«Ялан геп яйратма. Ялана шаятлык эдип, ярамаз адама гол берме.</verse>
				<verse number="2">Эрбет иш эдйән көпчүлигиң ызына дүшме. Бир давада шаятлык эдениңде, көпчүлигиң тарапында дуруп, адалатдан йүз дөндерме.</verse>
				<verse number="3">Давада гарыбың-да тарапыны чалма.</verse>
				<verse number="4">Өз душманыңың азашан өкүзине я-да эшегине душсаң, оны эесине гетирип бер.</verse>
				<verse number="5">Эгер сени йигренйән бириниң эшегиниң йүк астында ятаныны гөрсең, оны ташлап гитме. Оңа бу йүкден азат болмага көмек эт.</verse>
				<verse number="6">Давада гарыба адалатсызлык этме.</verse>
				<verse number="7">Ялан ишден дашда дур. Бигүнә ве догручыл адамы өлдүрме, чүнки Мен гүнәлини акламаярын.</verse>
				<verse number="8">Пара алмаң, чүнки пара акылдарларың гөзүни көр эдер, догрының ишини терс эдер.</verse>
				<verse number="9">Гелмишеге зулум этмәң. Гелмишегиң йүрегини билйәнсиңиз, чүнки сизиң өзүңиз хем Мүсүрде гелмишек болуп яшапдыңыз».</verse>
				<verse number="10">«Алты йыл топрагыңыза экин экип, онуң хасылыны йыгың.</verse>
				<verse number="11">Эмма единҗи йыл топрага дынч бериң, оны шүдүгәр эдип гоюң. Шонда ондан халкыңызың арасындакы гарыплар ийсин, ондан галанларыны болса йыртыҗы хайванлар ийсин. Үзүм ве зейтун багларыңызы хем шейле эдиң.</verse>
				<verse number="12">Алты гүнләп өз ишлериңизи эдиң, эмма единҗи гүн дынч алың. Шонда өкүзиңизе ве эшегиңизе-де еңиллик болар. Өйүңиздәки гулуңыз хем, гелмишек хем рахатланар.</verse>
				<verse number="13">Мениң сизе айданларымың әхлисини ерине етириң. Башга худайлары чагырмаң, гой, оларың атлары-да агзалмасын».</verse>
				<verse number="14">«Йылда үч сапар Мениң шаныма байрам эдиң:</verse>
				<verse number="15">Петир байрамыны белләң. Мениң буйрушым ялы, Абып айының белленен гүнлеринде еди гүнләп петир ийиң, чүнки сиз Мүсүрден шол айда чыкдыңыз. Мениң өңүмде хич ким эли бош гөрүнмесин.</verse>
				<verse number="16">Мейданда чекен зәхметиңизиң илкинҗи хасылындан Галла байрамыны белләң. Мейдандакы мивелериңизи йыгып болуп, йылың ахырында болса хасыл той бериң.</verse>
				<verse number="17">Йылда үч гезек эркеклериңизиң хеммеси Мен – Таңры Реббиң хузурына гелсинлер.</verse>
				<verse number="18">Маңа гурбанлык үчин өлдүрйән малыңызың ганыны хамырмаялы чөрек билен бермәң. Мениң байрамымың шанына гурбан эден малыңызың ягы эртире галмасын.</verse>
				<verse number="19">Ериңизде өнен илкинҗи сайлама мивелери Худайыңыз Реббиң өйүне гетириң. Овлагы энесиниң сүйдүнде биширмәң».</verse>
				<verse number="20">«Сизи ёлда горар ялы ве тайярлан ериме гетирер ялы, Мен сизиң өңүңизден перишде иберйәрин.</verse>
				<verse number="21">Онуң айданларына дыкгат билен гулак гоюң. Оңа гаршы баш галдырмаң. Ол сизиң бейле этмишиңизи багышламаз, чүнки ол Мениң адым билен гелер.</verse>
				<verse number="22">Эгер сиз оңа боюн болуп, Мениң әхли айданларымы берҗай этсеңиз, онда Мен сизиң душманларыңыза душман, ягыларыңыза ягы боларын.</verse>
				<verse number="23">Мениң перишдәм сизиң өңүңизден гидип, сизи аморларың, хетлериң, перизлериң, кенганларың, хивилериң ве ябусларың юрдуна гетирер ве Мен олары гырып ёк эдерин.</verse>
				<verse number="24">Сиз оларың худайларына тагзым этмәң ве олара гуллук этмәң. Оларың дини адатларына уймаң, гайтам, оларың бутларыны дөвүп, дикме дашларыны күл-пеекун эдиң.</verse>
				<verse number="25">Сиз өз Худайыңыз Реббе гуллук эдиң, шейтсеңиз, Мен сизиң наныңыза, сувуңыза берекет берерин. Сизиң араңыздан кеселчилиги айрарын.</verse>
				<verse number="26">Юрдуңызда чагасы дүшен я-да өнелгесиз галан болмаз. Өмрүңизи-де узак эдерин.</verse>
				<verse number="27">Мен Өз хайбатымы сизиң өңүңизден уградарын. Сизиң гаршыңыза чыкан хер бир халкы алҗыраңңылыга салып, әхли душманларыңызы еңсе берип гачар ялы эдерин.</verse>
				<verse number="28">Мен хивилере, кенганлара ве хетлере ховп салып, олары сизиң өңүңизден ковуп чыкарарын.</verse>
				<verse number="29">Ер бош галмаз ялы ве йыртыҗы хайванлар гаршыңыза көпелмез ялы, Мен душманларыңызы сизиң өңүңизден бир йылың довамында ковҗак дәл.</verse>
				<verse number="30">Сиз көпелип, ери эелейәнчәңиз, Мен олары сизиң өңүңизден юваш-ювашдан ковуп чыкарарын.</verse>
				<verse number="31">Гызыл деңизден пилиштлилериң деңзине ченли ве чөлден Евфрат дерясына ченли арачәклериңизи беллеҗек. Чүнки оларың яшайҗыларыны сизиң элиңизе берҗек. Сиз олары ковуп чыкарың.</verse>
				<verse number="32">Сиз олар билен хем, оларың худайлары билен хем әхт баглашмаң.</verse>
				<verse number="33">Олар сизиң юрдуңызда яшамасынлар, ёгсам, олар сизи Маңа гаршы гоюп, гүнә этмәге меҗбур эдерлер. Оларың худайларына гуллук этсеңиз, сиз гүррүңсиз дузага дүшерсиңиз».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="24">
				<verse number="1">Соңра Реб Муса: «Сен, Харун, Надап, Абыху ве Ысрайылың етмиш саны яшулусы Мениң яныма гелип, Маңа узакдан сежде эдиң.</verse>
				<verse number="2">Муса, сениң еке өзүң Мениң голайыма гел, бейлекилер якынлашмасынлар, халк хатда дага-да аяк басмасын» дийди.</verse>
				<verse number="3">Муса гелип, Реббиң әхли сөзлерини ве әхли хөкүмлерини халка мәлим этди. Тутуш халк бирагыздан оңа: «Биз Реббиң айдан әхли сөзлерини ерине етирерис» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="4">Муса Реббиң әхли сөзлерини язды. Ол даң билен туруп, дагың этегинде гурбанлык сыпасыны ясады. Ол Ысрайылың он ики тиресине лайыклыкда он ики саны улы даш дикди.</verse>
				<verse number="5">Соңра Муса Реббе якма гурбанлыклары ве өкүзлер союп, саламатлык гурбанлыклары бермәге ысрайылларың яш йигитлерини угратды.</verse>
				<verse number="6">Муса гурбанлык ганының ярысыны алып, легенлере гуйды, ярысыны болса гурбанлык сыпасына серпди.</verse>
				<verse number="7">Соңра Муса Әхт китабыны элине алып, оны халка эшитдирип окап берди. Олар: «Реббиң айданларының әхлисини ерине етирерис ве оңа боюн боларыс» дийдилер.</verse>
				<verse number="8">Муса ганы алып, халкың үстүне сепеледи ве олара: «Ине, әхли шу сөзлериң эсасында, бу Реббиң сизиң билен эден әхт ганыдыр» дийди.</verse>
				<verse number="9">Соңра Муса, Харун, Надап, Абыху ве ысрайылың етмиш саны яшулусы дага чыкды.</verse>
				<verse number="10">Олар Ысрайылың Худайыны гөрдүлер. Онуң аякларының астындакы мейданча эдил якут дашындан эдилен ялыды ве асман ялы дуп-дуруды.</verse>
				<verse number="11">Худай ысрайылларың баштутанларына эл дегирмеди. Олар хем Худайы гөрдүлер ве ийип-ичдилер.</verse>
				<verse number="12">Реб Муса: «Мениң яныма дага чыкып, ол ерде гараш. Халка өвретмек үчин, Мен саңа йүзүне канун ве табшырыкларым язылан ики саны ясы даш бөлегини берҗек» дийди.</verse>
				<verse number="13">Шейлеликде, Муса көмекчиси Ешува билен орнундан турды. Муса Худайың дагына чыкмага башлады.</verse>
				<verse number="14">Ол яшулулара шейле дийди: «Ызымыза гайдып гелйәнчәк, бизе шу ерде гарашың. Харун билен Хур сизиң билен галяр. Кимиң нәме иши болса, шолара йүз тутуп билерсиңиз».</verse>
				<verse number="15">Соңра Муса дага чыкды. Булут дагы гаплады.</verse>
				<verse number="16">Реббиң шөхраты Синай дагына орнашды. Булут дагы алты гүнләп өртди. Единҗи гүн Реб Мусаны булудың ичинден чагырды.</verse>
				<verse number="17">Инди Реббиң шөхратының гөрнүши ысрайылларың гөзүне дагың депесинде ловлап янян от ялы болуп гөрүнди.</verse>
				<verse number="18">Муса булудың ичине гирип, дага чыкды. Муса дагда кырк гиҗе-гүндиз болды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="25">
				<verse number="1">Реб Муса шейле дийди:</verse>
				<verse number="2">«Ысрайыллара айт, Маңа садака берсинлер. Мениң үчин хер бир адамың өз гөвнүнден чыкарып берен садакасыны кабул эдиң.</verse>
				<verse number="3">Олардан кабул эдип алмалы садакаларыңыз шулардыр: алтын, күмүш, бүрүнч;</verse>
				<verse number="4">гөк, бадам, гырмызы йүплүк, непис зыгыр мата, гечи йүңи;</verse>
				<verse number="5">гочуң эйленен дериси, сайлама дери, акация агаҗы;</verse>
				<verse number="6">чыра үчин зейтун ягы, месх ягы үчин ве якымлы ыслы түтетги үчин хошбой ыслы затлар;</verse>
				<verse number="7">эфода ве гурсакча дакмак үчин хакык ве башга гымматбаха гашлар.</verse>
				<verse number="8">Мен оларың арасында яшар ялы, Маңа мукаддес өй гурсунлар.</verse>
				<verse number="9">Мукаддес чадыр ве онуң әхли эсбаплары Мениң сизе гөркезме бершим ялы гурулсын.</verse>
				<verse number="10">Акация агаҗындан сандык ясасынлар. Онуң узынлыгы ики ярым тирсек, ини ве бейиклиги бир ярым тирсек болсун.</verse>
				<verse number="11">Онуң ичини-де, дашыны-да сап алтына гаплап, онуң даш-төверегине алтындан җәхек салсынлар.</verse>
				<verse number="12">Сандык үчин дөрт саны алтын халка ясап, олары онуң дөрт аягына: икисини бир тарапына, бейлеки икисини бейлеки тарапына дакың.</verse>
				<verse number="13">Акация агаҗындан сырыклар ясап, олары алтына гаплаң.</verse>
				<verse number="14">Сандыгы өзүңиз билен гөтерип әкидер ялы, сырыклары онуң гапдалларындакы халкалардан гечириң.</verse>
				<verse number="15">Сырыклар сандыгың халкаларында галсын ве ондан айрылмасын.</verse>
				<verse number="16">Мениң саңа берҗек язгылы Әхтнамамы хем сандыкда гоярсың.</verse>
				<verse number="17">Соңра сап алтындан гапак ясасынлар. Онуң узынлыгы ики ярым тирсек, ини болса бир ярым тирсек болсун.</verse>
				<verse number="18">Гапагың хер ики ян четинде дөвме алтындан ики саны керуп ясат.</verse>
				<verse number="19">Керупларың бирини гапагың бир четинде, бейлекисини бейлеки четинде ерлешдирсинлер. Олары гапагың хер ян четинде гоюп, гапак билен бир битеви эдип беркитдир.</verse>
				<verse number="20">Керуплар ганатларыны гапагың депесинде яйып, онуң үстүне сая салып дурсун. Оларың йүзлери бири-бирине бакып, гөни гапага тарап середип дурсунлар.</verse>
				<verse number="21">Саңа берҗек язгылы Әхтнамамы сандыгың ичинде гоюп, гапагы хем онуң үстүнден гой.</verse>
				<verse number="22">Әхт сандыгының үстүндәки, гапагың ёкарсындакы ики саны керубың аралыгында Мен сениң билен душушарын ве ысрайыллар үчин әхли буйрукларымы саңа берерин.</verse>
				<verse number="23">Акация агаҗындан хантагта ясат. Онуң узынлыгы ики тирсек, ини бир тирсек ве бейиклиги бир ярым тирсек болсун.</verse>
				<verse number="24">Оны сап алтына гапла ве даш-төверегине алтындан җәхек салсынлар.</verse>
				<verse number="25">Хантагтаның гыраларына дөрт бармак гиңликде гуршав этдир ве гуршавың даш-төверегине алтындан җәхек салдыр.</verse>
				<verse number="26">Хантагта үчин алтындан дөрт саны халка ясат. Халкалары онуң дөрт күнҗүндәки дөрт аягына беркитсинлер.</verse>
				<verse number="27">Хантагтаны гөтерип әкидер ялы халкалардан гечен сырыклары гуршава якын ерлешдирсинлер.</verse>
				<verse number="28">Сырыклары акация агаҗындан ясап, олары алтына гапла. Хантагта шу сырыклар билен гөтерилмелидир.</verse>
				<verse number="29">Якымлы ыслы түтетги үчин табаклар ве җамлар, садака хөкмүнде шерап бермек үчин күйзелер ве шакәселер ясат. Олар сап алтындан болсун.</verse>
				<verse number="30">Хемише хантагтаның үстүнде Маңа хөдүр чөрегини гой.</verse>
				<verse number="31">Сап алтындан чырадан ясат. Чыраданың эсасы ве шахасы дөвме сап алтындан болсун. Чыраданың гүлкәсеси, гүл-гунчасы ве гүляпрагы өзи билен бир битеви болсун.</verse>
				<verse number="32">Чыраданың хер гапдалындан үч шаха чыкып, онуң җеми алты шахасы болсун.</verse>
				<verse number="33">Шахаларда бадам гүлүниң шекилинде гүлкәсе болсун. Гүл-гунчасы билен гүляпрагыны хем ясаң. Бейлеки шахаларда хем хут шунуң ялы болсун, умуман, алты шаханың хеммесини бир меңзеш эдип ясаң.</verse>
				<verse number="34">Чыраданың ортасындакы шахада бадам гүлүне меңзеш дөрт саны гүлкәсе болуп, оларың хем гүл-гунчасы ве гүляпрагы болсун.</verse>
				<verse number="35">Хер җүбүтиң астында бир гунча болуп, хеммеси билеликде җеми алты шаха чыксын.</verse>
				<verse number="36">Чыраданың гунчаларыны ве шахаларыны бир битеви эдип ясат. Онуң тутуш өзи дөвме сап алтындан ясалсын.</verse>
				<verse number="37">Чырадан үчин еди чыра дак. Чыралар чыраданың өңүне ягты сачар ялы, олары онуң депесине дак.</verse>
				<verse number="38">Онуң мүченеги ве новасы сап алтындан болсун.</verse>
				<verse number="39">Чырадан ве оңа дегишли әхли энҗамлар бир ярым батман сап алтындан ясалсын.</verse>
				<verse number="40">Ине, сен буларың хеммесини дагда саңа гөркезилҗек нусганың эсасында ясарсың.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="26">
				<verse number="1">Булардан башга-да, сен он пердеден ыбарат мукаддес чадыр ясат. Перделер зыгыр матадан, гөк, бадам, гырмызы йүплүкден эдилен болсун. Уссат кешдечилер оларың йүзүне оваданлап керубың шекилини нагышлап чексинлер.</verse>
				<verse number="2">Хер пердәниң узынлыгы йигрими секиз тирсек, ини дөрт тирсек болуп, әхли перделериң өлчеги бир меңзеш болсун.</verse>
				<verse number="3">Бәш перде бир айры, бейлеки бәш перде хем бир айры эдилип чатылсын.</verse>
				<verse number="4">Биринҗи бәш пердәниң иң соңкусының уҗуна гөк халка яса, икинҗи бәш пердәниң хем иң соңкусына шейле эдилсин.</verse>
				<verse number="5">Биринҗи топлумың иң соңкусының уҗуна элли саны халка яса ве икинҗи топлумың соңкусына-да элли халка ясасынлар. Халкалар бири-бириниң гаршысында ерлешсин.</verse>
				<verse number="6">Алтындан элли саны илдиргич ясат ве перделери илдиргич билен бири-бирине беркитдир. Шонда чадыр тутуш бир битеви болар.</verse>
				<verse number="7">Шейле хем, гечиниң йүңүнден эдилен он бир пердеден ыбарат мукаддес чадырың дашкы өртүгини ясасынлар.</verse>
				<verse number="8">Дашкы өртүгиң пердесиниң узынлыгы отуз тирсек, ини дөрт тирсек болсун. Он бир пердәниң-де өлчеги дең болсун.</verse>
				<verse number="9">Перделериң бәшисини бири-бирине чатсынлар, галан алтысыны хем шейле этсинлер. Алтынҗы пердәни чадырың өң тарапында ики гатлаң.</verse>
				<verse number="10">Биринҗи топлумың ортасындан иң соңкусының уҗуна элли саны халка ясаң, икинҗи топлумыңка хем шейле эдиң.</verse>
				<verse number="11">Соңра бүрүнчден элли саны илдиргич ясат. Илдиргичлери халкадан гечирип, чадыры бирлешдир, шонда чадыр тутуш бир битеви болар.</verse>
				<verse number="12">Перделериң галан бөлеги, ягны галан ярысы чадырың арка тарапындан асылып дурсун.</verse>
				<verse number="13">Чадырың перделериниң хер ики гапдалы бир тирсек узын болсун. Соңра нәме артыкмач галса, олары хер ики тарапындан чадыры өртмек үчин асың.</verse>
				<verse number="14">Чадыр үчин гочуң эйленен дерисинден япынҗа ясаң, онуң дашкы өртүги үчин сайлама дериден ене бир япынҗа ясаң.</verse>
				<verse number="15">Мукаддес чадыр үчин акация агаҗындан диклигине чарчувалар ясат.</verse>
				<verse number="16">Хер чарчуваның узынлыгы он тирсек, ини бир ярым тирсек болсун.</verse>
				<verse number="17">Чарчувалары бири-бирине сеплешдирип дурар ялы, хер чарчувада ики саны газык болсун. Чадырың әхли чарчувалары үчин шейле эдилсин.</verse>
				<verse number="18">Мукаддес чадыр үчин чарчувалары ине шейле ясаң: гүнорта тарапы үчин йигрими саны чарчува ясап,</verse>
				<verse number="19">шол йигрими чарчуваның ашагындан кырк саны күмүшден дабан ясасынлар. Хер чарчуваның ашагындан онуң газыгы үчин ики саны дабан болсун.</verse>
				<verse number="20">Чадырың икинҗи, демиргазык тарапы үчин хем йигрими чарчува ясаң.</verse>
				<verse number="21">Оларың хем хер чарчува икиден, җеми кырк саны күмүшден дабаны болсун. Хер чарчуваның ашагындан ики дабан беҗерт.</verse>
				<verse number="22">Чадырың еңсеси болан гүнбатар тарапы үчин алты чарчува ясаң.</verse>
				<verse number="23">Чадырың арка тарапындакы бурчлар үчин ики чарчува ясаң.</verse>
				<verse number="24">Олар ашакдан хем, ёкардан хем бир халка бирлешен болмалы. Оларың икиси-де шейле эдилсин ве олар ики бурчы эмеле гетирсин.</verse>
				<verse number="25">Шейдип, секиз саны чарчува болуп, хер чарчуваның ашагындан ики дабан ясалып, җеми он алты саны күмүшден дабаны болсун.</verse>
				<verse number="26">Акация агаҗындан сырыклар ясат. Чадырың бир тарапындакы чарчувалар үчин бәш сырык,</verse>
				<verse number="27">бейлеки тарапындакы чарчувалар үчин хем бәшисини ве арка тарапы болан гүнбатарындакы чарчувалар үчин бәшисини ясасынлар.</verse>
				<verse number="28">Чарчуваларың ортасындан гечйән сырык чадырың бир уҗундан бейлеки уҗуна ченли гечмелидир.</verse>
				<verse number="29">Чарчувалары алтына гаплат. Таяклары саклар ялы алтындан халкалар ясат. Сырыклары хем алтына гаплат.</verse>
				<verse number="30">Мукаддес чадыры дагда саңа гөркезилен нусганың эсасында гур.</verse>
				<verse number="31">Гөк, бадам, гырмызы йүплүкден ве непис зыгыр матадан туты ясат. Онуң йүзүне оваданлап керубың шекилини нагышлап чексинлер.</verse>
				<verse number="32">Тутыны асмак үчин, акация агаҗындан дөрт саны сүтүн ясат. Олары алтын билен гаплаң. Бу сүтүнлер үчин алтындан илдиргичлер ясаң ве күмүшден дөрт саны дабан хем ясаң.</verse>
				<verse number="33">Тутыны илдиргичден асып, онуң ич тарапына Әхт сандыгыны гетир. Бу туты сизиң үчин мукаддес отаг билен иң мукаддес отагы бири-биринден айырсын.</verse>
				<verse number="34">Иң мукаддес отагдакы Әхт сандыгының гапагыны гетирип гой.</verse>
				<verse number="35">Хантагтаны тутының даш тарапында, чадырың демиргазык тарапында гой. Чыраданы болса хантагтаның гаршысында, чадырың гүнорта тарапында гой.</verse>
				<verse number="36">Чадырың гирелгеси үчин гөк, бадам, гырмызы йүплүкден ве непис зыгыр матадан япынҗа ясат. Ол кешде билен нагышлансын.</verse>
				<verse number="37">Бу япынҗа үчин акация агаҗындан бәш саны сүтүн дикип, олары алтына гаплат. Оларың илдиргичлери хем алтындан болсун ве олар үчин бүрүнчден бәш саны дабан ясат.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="27">
				<verse number="1">Акация агаҗындан гурбанлык сыпасыны яса. Онуң узынлыгы бәш тирсек, ини хем бәш тирсек болсун. Гурбанлык сыпасы дөртбурч шекилинде болуп, бейиклиги хем үч тирсек болсун.</verse>
				<verse number="2">Гурбанлык сыпасының дөрт бурчы-да ёкары чыкып дурсун. Шу бурчлар гурбанлык сыпасы билен бир битеви болсун. Оны бүрүнч билен гапла.</verse>
				<verse number="3">Гурбанлык сыпасы үчин күл гаплары, күл атарлар, легенлер, чаршаклар ве маңңаллар яса. Оларың хеммеси бүрүнчден болсун.</verse>
				<verse number="4">Гурбанлык сыпасы үчин бүрүнчден торлы гөзенек яса. Онуң дөрт бурчуның херсине бүрүнчден халка яса.</verse>
				<verse number="5">Халкалары гурбанлык сыпасының ашакы гуршавында ерлешдир, шонда гөзенек гурбанлык сыпасының ярысындан ашакда болар.</verse>
				<verse number="6">Акация агаҗындан сырыклар яса ве олары бүрүнч билен гапла.</verse>
				<verse number="7">Гурбанлык сыпасыны ики тарапындан гөтерип әкидер ялы, сырыклары халкалардан гечир.</verse>
				<verse number="8">Гурбанлык сыпасының дашыны тагтадан ясап, гутусының ичини бош гой. Ол саңа эдил дагда гөркезилиши ялы ясалсын.</verse>
				<verse number="9">Мукаддес чадырың хаядыны гур. Хаядың гүнорта тарапында йүз тирсек узынлыкда непис зыгыр матадан перделер ас.</verse>
				<verse number="10">Перделер үчин йигрими саны сүтүн ве олары саклаҗак йигрими саны дабаны бүрүнчден яса; сүтүнлериң илдиргичлери ве җәхеклери күмүшден болсун.</verse>
				<verse number="11">Демиргазык тарапы үчин хем шейле эт. Онуң боюна йүз тирсек узынлыкда перделер тут. Перделер үчин йигрими саны сүтүн ве йигрими саны дабаны бүрүнчден яса, эмма онуң илдиргичлери ве җәхеклери күмүшден болсун.</verse>
				<verse number="12">Хаядың гүнбатар тарапына элли тирсек узынлыкда перделер тутулсын ве ол перделер үчин он саны сүтүн ве он саны дабан яса.</verse>
				<verse number="13">Хаядың өң тарапы болан гүндогар тарапының гиңлиги элли тирсек болсун.</verse>
				<verse number="14">Онуң бир тарапына узынлыгы он бәш тирсек болан перделер тут. Оларың хем үч сүтүни ве үч дабаны болсун.</verse>
				<verse number="15">Бейлеки тарапына хем он бәш тирсек узынлыкда перделер тут, онуң-да үч сүтүни ве үч дабаны болсун.</verse>
				<verse number="16">Хаядың гирелгесине гөк, бадам, гырмызы йүплүкден ве непис зыгыр матадан узынлыгы йигрими тирсек болан перделер тут ве олары нагышлар билен кешделе. Онуң дөрт сүтүни ве дөрт дабаны болсун.</verse>
				<verse number="17">Хаядың төверегиндәки әхли сүтүнлер күмүш билен җәхекленсин. Онуң илдиргичлери күмүшден, дабанлары бүрүнчден болсун.</verse>
				<verse number="18">Хаядың узынлыгы йүз тирсек, ини элли тирсек, бейиклиги бәш тирсек болсун. Онуң непис зыгыр матадан перделери ве бүрүнчден дабанлары болсун.</verse>
				<verse number="19">Мукаддес чадырда уланылян әхли эсбаплар, онуң әхли газыклары ве онуң хаядының әхли газыклары бүрүнчден болсун.</verse>
				<verse number="20">Ысрайыллара айт, чыра хемише янып дурар ялы, гой, олар саңа чыра үчин сап зейтун ягыны гетирсинлер.</verse>
				<verse number="21">Чыра Реббе йүз тутулян чадырда, Әхт сандыгының өңүндәки тутының даш йүзүнде янып дурсун. Харун ве онуң огуллары чыраны Реббиң хузурында эртирден агшама ченли яксынлар. Бу ысрайыллар үчин несилме-несил довам этҗек эбедилик дүзгүн болсун.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="28">
				<verse number="1">Ысрайылларың арасындан агаң Харуны ве онуң огулларыны өз яныңа ал. Харун ве онуң огуллары Надап, Абыху, Элгазар ве Ытамар Маңа руханы болуп хызмат этсинлер.</verse>
				<verse number="2">Агаң Харуның хорматыны ве оваданлыгыны безәр ялы, оңа руханы гейимлерини тик.</verse>
				<verse number="3">Мениң укып берен өкде уссаларымың хеммесине айт: Мениң руханым болмага Харуның багыш эдилмеги үчин, онуң руханы гейимлерини тиксинлер.</verse>
				<verse number="4">Оларың тикҗек гейимлери шулардан ыбарат: гурсакча, эфот, дон, нагышлы узын көйнек, селле ве гушак. Агаң Харуның ве онуң огулларының Маңа руханы болуп хызмат этмеклери үчин, бу руханы гейимлери тикениңизде,</verse>
				<verse number="5">алтын, гөк, бадам, гырмызы йүплүк ве непис зыгыр мата улансынлар.</verse>
				<verse number="6">Укыплы өкде уссалар эфоды алтын сапакдан, гөк, бадам, гырмызы йүплүкден ве непис зыгыр матадан тиксинлер.</verse>
				<verse number="7">Хер ики уҗуны бири-бирине баглаян ики саны эгинбагы болуп, ол хем беркидилсин.</verse>
				<verse number="8">Эфодың йүзүндәки нагышлы кемер хем эдил эфодың тикилиши ялы тикилсин, ол алтындан, гөк, бадам, гырмызы йүплүкден ве непис зыгыр матадан тикилсин.</verse>
				<verse number="9">Ики саны хакык дашыны ал ве оларың йүзүне Ысрайылың он ики оглуның адыны оюп яз.</verse>
				<verse number="10">Оларың доглуш тертиби боюнча алтысының адыны бир даша, бейлеки алтысының адыны башга бир даша оюп яз.</verse>
				<verse number="11">Накгашларың оюп мөхүр басышы ялы, Ысрайылың огулларының атларыны шу ики даша оюп яз. Олары алтын өйҗүклере отурт.</verse>
				<verse number="12">Ысрайылың огуллары үчин ятлама болар ялы, бу ики дашы эфодың эгинбагына дак. Реббиң хузурында ятланар ялы, Харун оларың атларыны ики эгнинде гөтерип гезсин.</verse>
				<verse number="13">Гашлар үчин алтындан ики саны өйҗүк яса.</verse>
				<verse number="14">Сап алтындан йүплүк ялы тов берлен ики саны зынҗыр яса ве шол өрме зынҗырлары гаш өйҗүклере беркит.</verse>
				<verse number="15">Инче нагышлар билен хөкүм гурсакчасыны тик. Оны эфот ялы эдип, алтын сапакдан, гөк, бадам, гырмызы йүплүкден ве непис зыгыр матадан тик.</verse>
				<verse number="16">Гурсакча ики гат болуп, узынлыгы бир гарыш, ини хем бир гарыш, дөртбурч болсун.</verse>
				<verse number="17">Гурсакчаның йүзүне дөрт хатар гаш дак. Биринҗи хатарда гойы гызыл, сары, зүмеррет гашлары;</verse>
				<verse number="18">икинҗи хатарда пөвризе, гөк якут, алмаз;</verse>
				<verse number="19">үчүнҗи хатарда мәмиши, ак ве гоңур якут, гойы гырмызы якут;</verse>
				<verse number="20">дөрдүнҗи хатарда алтын-сары, хакык ве яшыл гашлар болсун. Олар алтын гаш өйҗүклере отурдылсын.</verse>
				<verse number="21">Ысрайылың огулларының атларына гөрә, гашлар он ики саны болуп, он ики тирәниң херсиниң ады эдил мөхүр басылан ялы, хер гашың йүзүне оюлып язылсын.</verse>
				<verse number="22">Гурсакча үчин сап алтындан йүплүк ялы тов берлен зынҗырлар яса.</verse>
				<verse number="23">Гурсакча үчин алтындан ики саны халка яса ве олары онуң ёкаркы ики уҗуна дак.</verse>
				<verse number="24">Өрме ики алтын зынҗыры гурсакчаның уҗундакы ики халкадан гечир.</verse>
				<verse number="25">Зынҗырларың бейлеки ики уҗуны ики гаш өйҗүгине, эфодың өң тарапындакы эгинбаглара беркит.</verse>
				<verse number="26">Алтындан ене ики саны халка ясап, олары гурсакчаның ашакы ики ички уҗуна, эфодың ички гатына дак.</verse>
				<verse number="27">Алтындан башга ене ики саны халка ясап, олары эфодың өң тарапындакы эгинбагының ашакы бөлегине беркит. Олар эфодың нагышлы кемериниң ёкарсында ерлешсин.</verse>
				<verse number="28">Гурсакча эфотдан салланып гачмаз ялы, онуң халкалары гөк йүп билен эфодың халкаларына даңылсын. Шонда гурсакча эфодың нагышлы кемериниң йүзүнде дурар.</verse>
				<verse number="29">Шейлеликде, Харун мукаддес отага гиренде, йүзүнде Ысрайылың огулларының атлары язылан бу хөкүм гурсакчасыны йүрегиниң үстүнден дакып барсын. Шонда Мен Реб халкымы хемише ятлап дурарын.</verse>
				<verse number="30">Хөкүм гурсакчада Урымы ве Туммымы гой. Харун Мениң хузурыма геленде, олары йүрегиниң үстүнден дакып гелсин. Мениң хузурымда Харун хемише хөкүмими ысрайыллара етирип гезер.</verse>
				<verse number="31">Эфодың ашагындан гейилйән доны гөк матадан тик.</verse>
				<verse number="32">Онуң ортасындан келле гирип-чыкар ялы ачык ер болсун. Бу ачык ери йыртылмаз ялы, оңа гыя айла.</verse>
				<verse number="33">Гөк, бадам, гырмызы йүплүкден нарың шекиллерини ясап, олары донуң этегине дак. Нар шекиллериниң арасында алтындан эдилен җаңҗагазлар болсун.</verse>
				<verse number="34">Шейдип, нар шекиллери ве алтын җаңҗагазлар бири-бири билен башаша дүзүлсин.</verse>
				<verse number="35">Харун хызмат эдйән вагты бу доны гейсин. Ол Мениң хузурыма мукаддес отага гиренде-чыканда җаңҗагазларың сеси эшидилип дурсун. Шонда ол өлмез.</verse>
				<verse number="36">Сап алтындан безег шайыны яса. Мөхүр дек, онуң йүзүне „Реббе багыш эдилен“ диен сөзлери оюп яз.</verse>
				<verse number="37">Бу безеги гөк сапак билен селләниң өң тарапына беркит.</verse>
				<verse number="38">Харун муны маңлайына даксын. Бу Мениң үчин нышан болар: ысрайыллар Маңа багышлап гетирен садакалары бабатда гүнә эденлеринде, бу гүнә Харуның үстүнде болар. Шонуң үчин-де, Харун бу безеги хемише маңлайына даксын, шонда олар Мениң хузурымда ялканарлар.</verse>
				<verse number="39">Непис зыгыр матадан нагышлы узын көйнек ве селле тик. Нагышлар билен кешделенен бил гушагыны хем тик.</verse>
				<verse number="40">Харуның огулларының хорматыны ве оваданлыгыны безәр ялы олара көйнеклер, бил гушаклар ве баш даңылар тик.</verse>
				<verse number="41">Булары агаң Харуна ве онуң огулларына гейдир. Олар Маңа руханы болуп хызмат этмеклери үчин, оларың башларына яг гуюп белле ве Маңа багыш эт.</verse>
				<verse number="42">Ялаңач ерлерини япар ялы, олара непис зыгыр матадан билинден будуна етип дуран ич гейимлерини тик.</verse>
				<verse number="43">Харун ве онуң огуллары Реббе йүз тутулян чадыра хызмат этмек үчин гиренлеринде я-да мукаддес ердәки гурбанлык сыпасының янына баранларында бу гейимлери гейсинлер. Шейтселер, гүнәни өз үстлерине алмазлар ве өлмезлер. Бу Харун үчин ве онуң соңкы несиллери үчин эбедилик дүзгүн болсун.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="29">
				<verse number="1">Харун ве онуң огуллары Мениң руханыларым болуп хызмат этмеклери үчин, олары Маңа шейле багыш эт: бир саны яш өкүзче ве хич бир шикессиз ики саны гоч ал.</verse>
				<verse number="2">Петир, яга югрулан күлче ве йүзүне яг чалнан юка петир бишир. Оларың хеммесини бугдай унундан бишир.</verse>
				<verse number="3">Олары бир себеде салып гетир, шейле хем, өкүзи ве ики гочы хем гетир.</verse>
				<verse number="4">Харуны ве онуң огулларыны Маңа йүз тутулян чадырың гирелгесине гетир ве олары сув билен ювундыр.</verse>
				<verse number="5">Соңра руханы гейимлери болан узын көйнеги, доны, эфоды ве гурсакчаны гетирип, Харуна гейдир. Эфодың нагышлы кемерини дак.</verse>
				<verse number="6">Онуң башына селләни гейдир. Селлесине мукаддес язгыны беркит.</verse>
				<verse number="7">Месх ягы алып, онуң башына гуй. Шейдип оны сайла.</verse>
				<verse number="8">Соңра онуң огулларыны гетир ве олара хем узын көйнеклери гейдир.</verse>
				<verse number="9">Олара бил гушакларыны даң ве башдаңыларыны даң. Харуны ве онуң огулларыны руханы эдип белле. Руханычылык олар үчин эбедилик дүзгүн болсун.</verse>
				<verse number="10">Маңа йүз тутулян чадырың өңүне өкүзи гетир. Харун ве онуң огуллары эллерини өкүзиң келлесине гойсунлар.</verse>
				<verse number="11">Маңа йүз тутулян чадырың гирелгесинде, Мениң хузурымда өкүзи сой.</verse>
				<verse number="12">Өкүзиң ганындан алып, бармагың билен гурбанлык сыпасының ёкары чыкып дуран бурчларына чал. Галан ганың хеммесини гурбанлык сыпасының дүйбүне дөк.</verse>
				<verse number="13">Ичягының хеммесини ал, багрың йүзүндәки яглы пердәни, ики бөврегини дашының ягы билен ал. Олары гурбанлык сыпасында як.</verse>
				<verse number="14">Эмма өкүзиң ләшини, онуң дерисини, ичгошуны дүшелгәниң дашында як. Бу гүнә гурбанлыгыдыр.</verse>
				<verse number="15">Соңра гочларың бирини ал. Харун ве онуң огуллары гочуң келлесине эллерини гойсунлар.</verse>
				<verse number="16">Гочы союп, ганыны ал ве оны гурбанлык сыпасының чар тарапына серп.</verse>
				<verse number="17">Соң гочы бөлеклере бөл. Онуң ичгошларыны ве аякларыны ювуп, келлесини бир айры, аякларыны бир айры эдип гой.</verse>
				<verse number="18">Гурбанлык сыпасының үстүнде тутуш гочы як. Бу Мениң үчин якма гурбанлыгыдыр. От үсти билен берилйән бу гурбанлыгың якымлы ысы Маңа яраяр.</verse>
				<verse number="19">Бейлеки гочы ал. Харун ве онуң огуллары эллерини гочуң келлесине гойсунлар.</verse>
				<verse number="20">Гочы союп, ганыны ал. Оны Харуның ве онуң огулларының саг гулакларының юмшак ерине чал. Шейле хем, оларың саг эллериниң ве саг аякларының башам бармакларына чал. Галан ганы болса гурбанлык сыпасының чар тарапына серп.</verse>
				<verse number="21">Соңра гурбанлык сыпасының үстүндәки гандан алып, месх ягыны хем алып, олары Харуның хем онуң огулларының үстүне ве гейимлерине сепеле. Шейдип, Харун ве онуң гейимлери, шейле хем онуң огуллары ве оларың гейимлери Маңа багыш эдилер.</verse>
				<verse number="22">Шейле хем, гочуң ягыны, гуйрук ягыны, ичягыны, багрың йүзүндәки яглы пердәни, ики бөврегини дашының ягы билен ве саг будуны ал. (Чүнки бу гоч руханычылыга беллемек үчиндир.)</verse>
				<verse number="23">Мениң хузурымдакы чөреклер салнан себетден бир петир, яга югрулан бир күлче ве бир саны хем йүзүне яг чалнан юка петир ал.</verse>
				<verse number="24">Оларың хеммесини Харуның ве онуң огулларының аясына ерлешдир. Мениң хузурымда олары гөтерме садакасы хөкмүнде ёкары галдыр.</verse>
				<verse number="25">Соңра булары оларың элинден алып, якма гурбанлыгының үстүнде гоюп як. Хузурымда от үсти билен берилйән бу гурбанлыгың якымлы ысы Маңа яраяр.</verse>
				<verse number="26">Харуны руханычылыга беллемек үчин, сойлан гочуң дөшүни ал ве оны Мениң хузурымда гөтерме садакасы эдип ёкары галдыр. Ол дөш сениң пайың болар.</verse>
				<verse number="27">Руханычылыга беллемек үчин сойлан гочуң дөшүни гөтерме садакасы ве будуны үвреме садакасы хөкмүнде Маңа багыш эт. Булар Харуна ве онуң огулларына берилмелидир.</verse>
				<verse number="28">Бу ысрайыл халкындан Харуна ве онуң огулларына эбедилик пай хөкмүнде берилсин. Чүнки бу садака ысрайылларың Реб үчин берйән саламатлык садакасындан алып, руханылара берилйән садака болсун.</verse>
				<verse number="29">Харуның мукаддес лыбасы өзүнден соң огулларына галсын. Олар шол гейимлерде башларына яг чалнып, руханычылыга белленсинлер.</verse>
				<verse number="30">Харуның ерине руханы болан оглы ол гейимлери Маңа йүз тутулян чадыра гелип, мукаддес отагда хызмат эдйән вагты гейсин.</verse>
				<verse number="31">Руханычылыга беллемек үчин сойлан гочы алып, онуң этини мукаддес ерде гайнадың.</verse>
				<verse number="32">Маңа йүз тутулян чадырың гирелгесинде Харун ве онуң огуллары гочуң этини ве себетдәки чөреги ийсинлер.</verse>
				<verse number="33">Руханычылыга белленип, өзлерини багыш этмеклери үчин, бу гүнәден саплама гурбанлыгының нахарындан өзлери ийсинлер. Эмма булардан башга хич ким мундан иймели дәлдир, себәби бу нахар мукаддесдир.</verse>
				<verse number="34">Эгер руханычылыга беллемек үчин сойлан малың этинден я-да чөрекден ийилмән эртир даңдана галса, оны отда якың. Ол ийилмели дәлдир, себәби ол мукаддесдир.</verse>
				<verse number="35">Харуны ве онуң огулларыны эдил Мениң буйрушым ялы, еди гүнден соң Маңа руханычылыга белле.</verse>
				<verse number="36">Шейле хем, гүнәден сапланмак үчин, хер гүн бир өкүзи гүнә гурбанлыгы эдип бер. Гурбанлык сыпасыны пәклемек үчин, гүнә гурбанлыгыны бер ве онуң үстүне яг гуюп мукаддес эт.</verse>
				<verse number="37">Гурбанлык сыпасы үчин еди гүнләп пәклеме гечирип, оны мукаддес эт. Шонда гурбанлык сыпасы иң мукаддес болар. Оны эллән киши хем мукаддес болар.</verse>
				<verse number="38">Ине, гурбанлык сыпасында якып бермели гүнделик гурбанлыкларыңыз: ики саны биряшар токлы.</verse>
				<verse number="39">Оларың бирини эртирине, бейлекисини агшамына сой.</verse>
				<verse number="40">Биринҗи токлы билен бир окара сайлама бугдай унуна бир күйзе зейтун ягыны гарып бер. Бир күйзе шерап гуюп, ичги садакасы үчин уланың.</verse>
				<verse number="41">Агшамына хем эртирине эдишиң ялы эт. Бейлеки токлыны союп, онуң билен хамыр ве шерап бер. От үсти билен берилйән бу гурбанлыгың якымлы ысы Маңа яраяр.</verse>
				<verse number="42">Хузурымдакы Маңа йүз тутулян чадырың гирелгесинде бу адаты якма гурбанлыгыны несилме-несил ерине етир. Сизиң билен геплешмек үчин, ол ерде Мен сизиң билен душушарын.</verse>
				<verse number="43">Ол ерде Мен ысрайыллар билен душушарын. Ол ер Мениң шөхратым билен мукаддес болар.</verse>
				<verse number="44">Маңа йүз тутулян чадыры ве гурбанлык сыпасыны мукаддес эдерин. Шейле хем, Маңа руханы болуп хызмат этмеклери үчин, Харуны ве онуң огулларыны Өзүме багыш эдерин.</verse>
				<verse number="45">Мен ысрайылларың арасында яшарын ве оларың Худайы боларын.</verse>
				<verse number="46">Араларында яшамак үчин олары Мүсүрден алып чыкан оларың Худайы Реббиң Мендигими билсинлер. Оларың Худайы Реб Мендирин.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="30">
				<verse number="1">Якымлы ыслы түтетги үчин акация агаҗындан сыпа яса.</verse>
				<verse number="2">Онуң узынлыгы-да, ини-де бир тирсек болуп, ол дөртбурч болсун. Онуң бейиклиги ики тирсек болуп, чыкып дуран бурчлары билен биле тутуш бир битеви эдилсин.</verse>
				<verse number="3">Онуң депесини, әхли тарапларыны ве бурчларыны сап алтына гапла. Онуң даш-төверегине алтындан җәхек чек.</verse>
				<verse number="4">Онуң үчин алтындан ики саны халка яса ве олары җәхегиң ашагындан бири-бирине гаршы эдип, ики тарапына дак. Сыпаны гөтерип гидер ялы, ол халкалардан сырыклар гечир.</verse>
				<verse number="5">Сырыклары акация агаҗындан яса ве олары алтына гапла.</verse>
				<verse number="6">Сыпаны Әхт сандыгының янындан асылгы тутының өңүнде ерлешдир. Оны Әхт сандыгының гапагының догрусында гой, чүнки Мен ол ерде сениң билен душушарын.</verse>
				<verse number="7">Хер гүн ирден Харун чыраны арассалап ягламага геленде, бу сыпаның үстүнде якымлы ыслы түтетги яксын.</verse>
				<verse number="8">Ол агшам чыраны якмага геленде-де шейле этсин. Сиз бу якымлы ыслы түтетгини Мениң хузурымда хемише несилме-несил этмелисиңиз.</verse>
				<verse number="9">Бу сыпада башга хич хили түтетги якылмасын, якма гурбанлыгы я-да галла садакасы берилмесин ве онуң үстүне ичги садакасы гуюлмасын.</verse>
				<verse number="10">Йылда бир гезек Харун онуң бурчларында гүнәден сапланма гурбанлыгыны берсин. Гүнәден сапланмак үчин өлдүрилен малың ганыны дөкүп, йылда бир гезек несиллербойы гүнә гурбанлыгыны бер. Сыпа Реббе багыш эдилендир».</verse>
				<verse number="11">Реб Муса шейле дийди:</verse>
				<verse number="12">«Ысрайылларың хасабыны алмак үчин, илат санавыны гечир. Хасаба алнанларың хеммеси өз җаны үчин Маңа төлег төлесин. Шонда төлег төләп хасаба алнан адамларың башына хич хили бела инмез.</verse>
				<verse number="13">Ине, хасаба алнанларың төлемели зады: мукаддес өйүң ресми өлчеги боюнча ярым шекел күмүш. Бир шекел ики мысгала деңдир. Маңа садака хөкмүнде ярым шекел күмүш берсинлер.</verse>
				<verse number="14">Хасаба алнанларың яшы йигрими ве ондан ёкары болан адамларың хер бири шу мукдарда Маңа садака берсин.</verse>
				<verse number="15">Баям, гарыбам шол ярым шекели төлесин. Төлег шундан аз-да болмасын, көп-де. Сиз шу садаканы Маңа берениңизде, гүнәңизден сапланарсыңыз.</verse>
				<verse number="16">Ысрайылларың гүнәлеринден сапланмагы үчин, олардан пул йыгна ве оны Маңа йүз тутулян чадырың хызматы үчин сарп эт. Җаны үчин төлейән төлеги Мениң хузурымда ысрайыллара ятлама болар».</verse>
				<verse number="17">Реб Муса ене-де шейле дийди:</verse>
				<verse number="18">«Ювунмак үчин бүрүнчден леген яса. Онуң сүтүни хем бүрүнчден болсун. Оны Маңа йүз тутулян чадыр билен гурбанлык сыпасының ортасында гой ве ичине сув гуй.</verse>
				<verse number="19">Шол сув билен Харун ве онуң огуллары эллерини ве аякларыны ювсунлар.</verse>
				<verse number="20">Олар Маңа йүз тутулян чадыра гиренлеринде я-да гурбанлык сыпасында от үсти билен Маңа гурбанлык бермәге геленлеринде, шол сув билен ювунсынлар. Шонда олар өлмезлер.</verse>
				<verse number="21">Олар шол сув билен эллерини, аякларыны ювсунлар, шонда олар өлмезлер. Бу Харун үчин ве онуң несиллери үчин аркама-арка гайталанян эбедилик дүзгүн болсун».</verse>
				<verse number="22">Реб Муса шейле дийди:</verse>
				<verse number="23">«Ине, шу иң говы хошбой ыслы затлары ал: ярым пут мукдарда сувук мүр, чәръек пут мукдарда якымлы ыслы далчын ве ене-де чәръек пут мукдарда хошбой ыслы гамыш,</verse>
				<verse number="24">ярым пут мукдарда хинди далчыныны ал. Буларың хеммеси мукаддес өйүң ресми өлчеги билен өлченсин ве дөрт күйзе зейтун ягыны ал.</verse>
				<verse number="25">Уссатлык билен гарып, булардан месх ягыны яса. Бу мукаддес месх ягыдыр.</verse>
				<verse number="26">Маңа йүз тутулян чадыра, Әхт сандыгына, хантагта ве онуң әхли энҗамларына, чырадана ве онуң әхли энҗамларына, түтетги сыпасына, якма гурбанлык сыпасына ве онуң әхли энҗамларына, легене ве онуң сүтүнине шу ягы сепеле.</verse>
				<verse number="27"></verse>
				<verse number="28"></verse>
				<verse number="29">Олары мукаддес эт, шонда олар иң мукаддес затлар болар. Олара галташан хем мукаддес болар.</verse>
				<verse number="30">Харуны ве онуң огулларыны руханыларым болуп хызмат этмеклери үчин, башларына яг гуюп, Маңа багыш эт.</verse>
				<verse number="31">Ысрайыллара айт: Бу сизиң үстүңиз билен несилме-несил гечйән Мениң мукаддес месх ягымдыр.</verse>
				<verse number="32">Бу месх ягыны адаты бедениңизе гуймак үчин уланмалы дәлдир, башга хер хили затлар билен гарышдырмалы дәлдир. Бу мукаддесдир ве сизиң үчин хем мукаддес болмалыдыр.</verse>
				<verse number="33">Руханыдан башга кимде-ким шонуң ялы атыр ясаса ве бириниң үстүне гуйса, өз халкының арасындан ковлуп чыкарылар».</verse>
				<verse number="34">Реб Муса шейле дийди: «Хошбой ыслы затлары: бальзамы, ониканы, галбанумы ве якымлы ыслы түтетгини ал. (Буларың хеммеси дең мөчберде болсун.)</verse>
				<verse number="35">Атыр ясайҗы гарып, олардан хошбой ыслы түтетги яса. Оңа дуз хем гош, ол сап ве мукаддес болсун.</verse>
				<verse number="36">Онуң бир бөлегини күлкеләп, сизиң билен душушян ерим болан Әхт сандыгының өңүндәки Маңа йүз тутулян чадырда гой. Бу сизиң үчин иң мукаддес болар.</verse>
				<verse number="37">Шу усул билен өзүңиз үчин түтетги тайярламаң. Муны Мен-Реббе багыш эдилен хасаплаң.</verse>
				<verse number="38">Ким муны атыр хөкмүнде уланса, өз халкының арасындан ковлуп чыкарылар».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="31">
				<verse number="1">Реб Муса шейле дийди:</verse>
				<verse number="2">«Ине, Мен яхуда тиресинден Хуруң агтыгы, Урының оглы Бесалели сайладым.</verse>
				<verse number="3">Мен оны Өз Рухум билен долдурдым. Хер дүрли сенет ишинде Мен оңа укып, акыл-пайхас ве башарҗаңлык бердим.</verse>
				<verse number="4">Ол өкде накгаш болуп, алтына-күмше ве бүрүнҗе дүрли нагышлар салсын.</verse>
				<verse number="5">Дашлары оюп гашлары гоймакда, агач ёнмакда, хер хили уссачылык ишинде оңа уссатлык бердим.</verse>
				<verse number="6">Шейле хем, Бесалел билен ишләр ялы, Мен дан тиресинден Ахысамагың оглы Охолыябы хем сайладым. Мен әхли өкде уссалара-да укып бердим. Шейлеликде, олар Мениң саңа буйран шу әхли затларымы ясасынлар:</verse>
				<verse number="7">Маңа йүз тутулян чадыр, Әхт сандыгы ве онуң үстүниң гапагы, чадырың әхли эсбаплары,</verse>
				<verse number="8">хантагта ве онуң энҗамлары, сап алтындан эдилен чырадан ве онуң әхли энҗамлары, түтетги сыпасы,</verse>
				<verse number="9">якма гурбанлык сыпасы ве онуң әхли энҗамлары, леген ве онуң сүтүни,</verse>
				<verse number="10">шейле хем, нагышлар билен кешделенен гейимлер, руханы болуп гуллук эденлеринде геймек үчин, Харуна ве онуң огулларына ниетленен мукаддес лыбаслары,</verse>
				<verse number="11">месх ягы ве мукаддес өй үчин якымлы ыслы түтетги. Олар булары эдил Мениң саңа буйрушым ялы этсинлер».</verse>
				<verse number="12">Реб Муса ене-де шулары дийди:</verse>
				<verse number="13">«Сениң өзүң ысрайыллара айт, гой, олар Мениң Сабат гүнүмиң канунларыны ерине етирсинлер, чүнки бу Мен билен сизиң араңыздакы әхтиң гелҗекки несиллериңиз бойы довам этҗек нышаныдыр. Мунуң билен сизи мукаддес халкым эден Реббиң Мендигими билерсиңиз.</verse>
				<verse number="14">Сабат гүнүниң канунларыны ерине етириң, себәби бу гүн сизиң үчин айратындыр. Кимде-ким оны харласа, өлүме хөкүм эдилер. Шол гүн иш эден адам өз халкының арасындан ковлуп чыкарылар.</verse>
				<verse number="15">Алты гүнүң довамында ишлериңизи эдип болуң, эмма единҗи гүн дынч алың. Чүнки ол Реббе багыш эдилендир. Сабат гүни иш эден адам өлүме хөкүм эдилер.</verse>
				<verse number="16">Шонуң үчин хем ысрайыллар Сабат гүнүниң канунларыны ерине етирмелидирлер, несилме-несил оны эбеди әхт хөкмүнде ерине етирмелидирлер.</verse>
				<verse number="17">Бу ысрайыл халкы билен Мениң арамдакы хемишелик белгидир, чүнки Мен алты гүнде Гөги ве Ери яратдым. Единҗи гүн болса хемме ишден дынып, дынч алдым».</verse>
				<verse number="18">Худай Синай дагында Муса билен геплешип болансоң, оңа йүзүне буйруклар язылан ики саны ясы даш бөлегини берди. Оны Худайың хут Өзи языпды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="32">
				<verse number="1">Халк Мусаның дагдан ызына доланман, ол ерде көп эглененини гөрүп, Харуның дашына үйшдүлер ве оңа: «Өңбашчылык эдер ялы, ханы, бизе бир худай яса, чүнки бизи Мүсүрден чыкарып гетирен Муса диен адама нәме боланыны биз билемзок» дийдилер.</verse>
				<verse number="2">Харун олара: «Аялларыңызың, огулларыңызың ве гызларыңызың гулакларындакы алтын халкалары айрып, маңа гетирип бериң» дийди.</verse>
				<verse number="3">Шейлеликде, оларың хеммеси гулакларындан алтын халкаларыны айрып, Харуна гетирип бердилер.</verse>
				<verse number="4">Харун галып этди, оларың алтынларыны эредип, ондан гөләниң хейкелини ясады. Адамлар муңа: «Эй, Ысрайыл, ине, сизи Мүсүрден чыкаран худайыңыз шудур» дийишдилер.</verse>
				<verse number="5">Харун муны гөренде, онуң өңүнде гурбанлык сыпасыны ясады ве җар эдип: «Эртир Реббиң шанына байрамчылык эдерис» дийди.</verse>
				<verse number="6">Эртеси гүн халк ирден туруп, якма гурбанлыгыны ве саламатлык садакасыны берди. Адамлар ийип-ичмәге отурдылар, соңра туруп ойнашмага башладылар.</verse>
				<verse number="7">Реб Муса шейле дийди: «Хәзириң өзүнде ашак дүш! Сениң Мүсүрден чыкаран халкың азгынчылыга йүз урды.</verse>
				<verse number="8">Олар Мениң айдан ёлумдан гаты чалт чыкдылар. Олар өзлерине гөледен бут ясап, оңа сежде этдилер. Оңа садака берип: „Эй, Ысрайыл, ине, сизи Мүсүрден чыкаран худайыңыз шудур“ дийишдилер».</verse>
				<verse number="9">Реб Муса ене-де: «Мен бу халкың нәхили бойнуёгындыгыны гөрдүм.</verse>
				<verse number="10">Инди Мени еке гой, чүнки Мен газап атына атланып, олары ёк эдип ташлайын ве сенден бир бейик миллет дөредейин» дийди.</verse>
				<verse number="11">Эмма Муса Худайы Реббе ялбарып, шейле дийди: «Я Реб, нәме үчин бейик гүйҗүң билен ве гудратлы голуң билен Мүсүр юрдундан гетирен бу халкыңа гахар эдйәң?</verse>
				<verse number="12">Нәме үчин мүсүрлилер: „Худай олары дагда өлдүрмек үчин ве ер йүзүнден сүпүрип ташламак үчин эрбет ниет билен алып гайдыпдыр“ диймели? Гахар одуңы өчүр, гайтмышым эт. Өз халкыңың үстүнден бу бела-бетери индерме.</verse>
				<verse number="13">Өз гулларың Ыбрайымы, Ысхагы ве Ысрайылы ядыңа сал. Сениң Өзүң олара: „Мен сизиң несиллериңизи асман йылдызлары дей көпелдерин ве несиллериңизе сөз берен бу әхли ери сизе берҗек. Олар оны мүдимилик мирас аларлар“ дийипдиң».</verse>
				<verse number="14">Шундан соң, Реб халкының үстүнден бела-бетер индермек пикиринден эл чекди.</verse>
				<verse number="15">Соңра Муса элине әхт язылан ики саны ясы даш бөлегини алып, дагдан ашак гайтды. Бу ясы даш бөлеклериниң херсиниң ики тарапына-да: өң тарапына хем, арка тарапына хем языланды.</verse>
				<verse number="16">Бу ясы дашлар Худайың ишиди. Ясы дашларың йүзүндәки оюлып язылан язгылар Худайың язгыларыды.</verse>
				<verse number="17">Ешува халкың гыгырышян гыкылыгыны эшидип, Муса: «Дүшелгеден уршуң сеси гелйәр» дийди.</verse>
				<verse number="18">Эмма Муса: «Бу сес еңиҗилериң сесем дәл, еңленлериңки хем дәл. Бу эшидйәнимиз айшы-эшретиң сесидир!» дийди.</verse>
				<verse number="19">Ол дүшелгә якын гелен бадына, гөләни ве танс эдип йөрен адамлары гөрди. Муса гахар-газаба мүнүп, элиндәки ясы даш бөлеклерини зыңып гойберди, олар дагың этегинде чым-пытрак болды.</verse>
				<verse number="20">Муса оларың ясан гөлесини алып, отда эретди, соң оны күлкеләп, сува гарды-да, ондан ысрайыллара ичирди.</verse>
				<verse number="21">Муса Харуна: «Бу халка бейле улы гүнә газандырар ялы, булар саңа нәме этдилер?» дийди.</verse>
				<verse number="22">Харун оңа: «Җенабым, маңа гахарың гелмесин, бу халкың пәлиниң бозукдыгыны өзүң билйәрсиң-ә.</verse>
				<verse number="23">Олар маңа: „Өңбашчылык эдер ялы, бизе худай яса, чүнки бизи Мүсүрден чыкарып гетирен Муса диен адама нәме боланыны билемзок“ дийдилер.</verse>
				<verse number="24">Шейдип, мен олардан кимде алтын бар болса, маңа гетирип бермегини сорадым. Олары алып, отда эретдим, ондан хем шу гөле эмеле гелди!» дийди.</verse>
				<verse number="25">Муса Харуның бу халкы башына гойберендигини гөрди, олар душманларының өңүнде гүлкүдилер.</verse>
				<verse number="26">Соңра Муса дүшелгәниң гирелгесинде дуруп: «Кимде-ким Реббиң тарапында болса мениң яныма гелсин!» дийди. Әхли левилер онуң дашына үйшди.</verse>
				<verse number="27">Муса олара: «Ысрайыл Худайы Реб шейле диййәр: „Сизиң хеммәңиз гылычларыңызы дакының! Сизиң хер бириңиз дүшелгелериң бир четинден бейлеки четине ченли гапыма-гапы айланып, өз гарындашыңызы, достуңызы ве гоңшыңызы өлдүриң“» дийди.</verse>
				<verse number="28">Левилер Мусаның буйрушы ялы этдилер. Шол гүн үч мүңе голай адам хеләк болды.</verse>
				<verse number="29">Муса левилере: «Шу гүн сиз Реббиң гуллугына беллендиңиз. Хер бириңиз өз оглуңызы ве гарындашыңызы өлдүрип, бу гүн сизиң өзүңиз ялкандыңыз» дийди.</verse>
				<verse number="30">Эртеси гүн Муса халка: «Сиз агыр гүнә газандыңыз. Эмма мен хәзир Реббиң янына чыкайын, белки, сизи гүнәңизден сапладып билерин» дийди.</verse>
				<verse number="31">Шейдип, Муса Реббиң янына гайдып гелди ве Оңа: «Вах, бу халк өзүне алтындан гөле ясап, агыр гүнә этди.</verse>
				<verse number="32">Йөне инди Сен буларың гүнәлерини гечевери, ёгса-да мениң адымы Өз адамларыңың ады язылан китабыңдан өчүр» дийди.</verse>
				<verse number="33">Реб Муса: «Кимде-ким Маңа гаршы гүнә этсе, онуң адыны китабымдан өчүрип ташларын.</verse>
				<verse number="34">Инди бар, гит-де, халкы саңа айдан ериме әкит. Мениң перишдәм сениң өңүңден гитҗекдир. Эмма җеза гүни геленде, Мен оларың эден гүнәлерине гөрә җезасыны берерин» дийди.</verse>
				<verse number="35">Шейлеликде, Реб халкың үстүнден бетбагтчылык индерди, себәби олар Харуна гөле ясатдырыпдылар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="33">
				<verse number="1">Реб Муса: «Барың, бу ери ташлап гидиң. Сен ве Мүсүрден гетирен халкың Ыбрайымың, Ысхагың ве Якубың несиллерине Мениң вада берен ериме гидиң.</verse>
				<verse number="2">Мен сизиң өңүңизден перишде иберерин ве кенганлары, аморлары, хетлери, перизлери, хивилери ве ябуслары ковуп чыкарарын.</verse>
				<verse number="3">Сүйт ве бал акян бай топраклы юрда гидиң. Эмма Мен сизиң билен гитҗек дәл, ёгсам сизиң бойнуёгын халкдыгыңыз үчин, Мен сизи ёлда ёк эдип ташларын» дийди.</verse>
				<verse number="4">Халк бу якымсыз сөзлери эшидип яс тутды, хич ким шай-сеп дакынмады.</verse>
				<verse number="5">Чүнки Реб Муса: «Ысрайыллара айт, олар бойнуёгын халк, Мен екеҗе пурсат хем олар билен биле гитсем, олары ёк эдип ташларын. Шонуң үчин хем инди олар шай-сеплерини дакынмасынлар. Мен олара нәме этмелисини чөзейин» дийди.</verse>
				<verse number="6">Шол себәпли ысрайыллар шай-сеп дакынмаларыны гойдулар. Олар Хореп дагындан чыкып гайтдылар.</verse>
				<verse number="7">Муса дүшелгәниң дашында, ондан узагракда чадыр дикди, оны Реббе йүз тутулян чадыр дийип атландырды. Кимде-ким Ребден маслахат сорамак ислесе, шол чадыра барып билйәрди.</verse>
				<verse number="8">Муса хер гезек чадыра тарап йөрән вагты, әхли халк еринден туруп, дик дурарды. Муса тә чадырың ичине гирйәнчә, оларың херси өз чадырларының гирелгесинде, онуң ызындан середип дурардылар.</verse>
				<verse number="9">Муса чадыра гиренде, булут сүтүни ашак дүшүп, чадырың гирелгесинде дурарды ве Реб Муса билен геплешерди.</verse>
				<verse number="10">Булут сүтүниниң чадырың гирелгесинде дураныны гөренде, тутуш халк чадырларының гирелгесинде дуруп сежде эдердилер.</verse>
				<verse number="11">Реб Муса билен эдил ики достуң бири-бири билен геплешиши ялы, йүзбе-йүз геплешерди. Соңра Муса дүшелгә гайдып гелерди, эмма онуң яш көмекчиси Нунуң оглы Ешува чадырда галарды.</verse>
				<verse number="12">Муса Реббе шейле дийди: «Ине, Сен маңа бу халкы әкит дийдиң, йөне мениң билен кими иберҗекдигиңи аян этмедиң. Сен маңа: „Мен сениң адыңы говы танаярын, сен Мениң назарымда мерхемет тапдың“ дийдиң.</verse>
				<verse number="13">Эгер мен догрудан-да, Сениң гөвнүңден туран болсам, маңа Өз ёлларыңы гөркез. Шонда мен Сени говы танап, назарыңда ене-де мерхемет тапарын. Ятдан чыкарма, бу миллет Сениң Өз халкыңдыр».</verse>
				<verse number="14">Реб Муса: «Мен сениң билен гидерин ве саңа парахатчылык берерин» дийди.</verse>
				<verse number="15">Муса хем Оңа: «Эгер Сен бизиң билен гитмесең, онда бизи бу ерден гитмели этме.</verse>
				<verse number="16">Эгер бизиң билен гитмесең, онда мениң ве халкыңың Сениң өңүңде мерхемет газанандыгы нәдип билинсин? Шонуң үчин хем мениң ве халкыңың ер йүзүндәки әхли халклардан айратындыгымызы гөркез» дийди.</verse>
				<verse number="17">Реб Муса: «Мен сениң эдил соран задыңы эдерин, себәби сен Мениң назарымда мерхемет тапдың ве Мен сениң адыңы говы танаярын» дийди.</verse>
				<verse number="18">Муса: «Ялбарян, маңа шөхратыңы гөркезәй» дийди.</verse>
				<verse number="19">Реб оңа: «Мен сизиң өңүңизден бүтин шан-шөхратым билен гечерин ве сизиң өңүңизде Реб адымы җар эдерин. Мен ислән адамыма мерхемет, ислән адамыма хем рехим-шепагат эдерин.</verse>
				<verse number="20">Йөне сен Мениң йүзүми гөрмели дәлсиң, чүнки Мени гөрен киши дири галмаз» дийди.</verse>
				<verse number="21">Реб сөзүни довам эдип: «Ине, Мениң гапдалымдакы шу гаяның үстүнде дур.</verse>
				<verse number="22">Мениң шөхратым гечйәнчә, Мен сени гаяның җайрыгында гойҗак ве Мен гечйәнчәм, сени элим билен бүрәп дурарын.</verse>
				<verse number="23">Соңра Мен элими айрарын велин, сен Мениң аркамы гөрүп билерсиң. Эмма Мениң йүзүм гөрүлмели дәлдир» дийди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="34">
				<verse number="1">Реб Муса: «Өңкә меңзеш эдип, ики саны ясы даш яса. Мен оларың йүзүне шол сениң биринҗи дөвен ясы дашларың йүзүндәки сөзлери язҗак.</verse>
				<verse number="2">Сәхер билен тайяр бол. Синай дагына чыкып, дагың депесинде Мениң хузурымда дур.</verse>
				<verse number="3">Сениң билен хич ким дага чыкмасын. Тутуш дагың үстүнде бир адам хем гөрүнмесин. Доварларыңызы, сыгырларыңызы хем дагың этегинде бакмаң» дийди.</verse>
				<verse number="4">Шейдип, Муса өңкә меңзеш эдип, ене-де ики саны ясы даш бөлегини ясады. Реббиң буйрушы ялы, ол сәхер билен туруп, Синай дагына чыкды. Ол элине ики ясы даш бөлегини хем алды.</verse>
				<verse number="5">Реб булут ичинде ашак инип, Мусаның янында дурды-да: «Мен – Реб!» дийип, Өз адыны ыглан этди.</verse>
				<verse number="6">Реб Мусаның өңүнден гечип, шуны җар этди: «Мен Ребдирин, Ребдирин! Рехимли ве мерхеметли Худайдырын. Мен гиң гөвүнли, өрән вепалы, садык сөйгә байдырын.</verse>
				<verse number="7">Мүңлерче несиллере садык сөйгими гөркезерин. Этмиши, языгы ве гүнәни багышлаярын. Йөне гүнәлини җезасыз хем гоймаярын. Аталарының этмишиниң җезасыны чагаларына, оларың чагаларының чагаларына, оларың үчүнҗи ве дөрдүнҗи аркасына чекдирерин».</verse>
				<verse number="8">Муса деррев йүзүни ере берип сежде этди.</verse>
				<verse number="9">Ол: «Эй, Таңры, эгер мен Сениң өңүңде мерхемет тапан болсам, гой, онда Таңрым бизиң билен гитсин. Бу халк бойнуёгын болса-да, бизиң этмишимизи, гүнәмизи багышла ве бизи Өз мирасдарың эдип ал» дийди.</verse>
				<verse number="10">Реб Муса шейле дийди: «Инди Мен сизиң билен әхт баглашҗак. Сениң тутуш халкыңың өңүнде Мен гудратлар гөркезҗек. Шейле гудратлар тутуш ер йүзүнде я-да хич бир миллетде гөрлүп-эшидилен дәлдир. Араларында яшаян бу тутуш халкың Мен-Реббиң эдйән ишини гөрер, чүнки Мен сизиң үчин горкунч затлар эдерин.</verse>
				<verse number="11">Мениң бу гүнки буюрян буйрукларымы ерине етир. Серет, Мен сизиң өңүңизден аморлары, кенганлары, хетлери, перизлери, хивилери ве ябуслары ковуп чыкарарын.</verse>
				<verse number="12">Барян ериңизиң яшайҗылары билен әхт баглашмакдан әгә болуң, ёгсам ол әхт сизи дузага дүшүрер.</verse>
				<verse number="13">Сиз оларың гурбанлык сыпаларыны юмруп ташлаң, дикме дашларыны дөвүп, Ашера бутларыны чапың.</verse>
				<verse number="14">Башга худая сежде этмәң, себәби Габанҗаң атлы Реб габанҗаң Худайдыр.</verse>
				<verse number="15">Баран ериңизиң яшайҗылары билен әхт баглашмаң, себәби олар өз худайларына сежде эдерлер. Олар өз худайларына садака берен вагты, оларың арасындан бири сизи чагырса, сиз хем садакада берлен нахардан иерсиңиз.</verse>
				<verse number="16">Сиз огулларыңыза оларың гызларындан аял алып берерсиңиз. Өз худайларына сежде эдип йөрен бу гызлар сизиң огулларыңыза хем шейле этдирерлер.</verse>
				<verse number="17">Гуйма бутлар ясамаң.</verse>
				<verse number="18">Петир байрамыны белләң. Мениң сизе буйрушым ялы, Абып айының белленен гүнлеринде еди гүнләп петир ийиң, себәби сиз Мүсүрден Абып айында чыкдыңыз.</verse>
				<verse number="19">Әхли илкинҗи доглан эркеклер Мениңкидир. Сизиң сыгырларыңызың ве доварларыңызың хем илкинҗи эркек гузланлары Мениңкидир.</verse>
				<verse number="20">Эшегиң илкинҗи күррелән эркек күрресини гойнуң илкинҗи токлусы билен чалшып, ызына сатын алың. Эгер чалышмасаңыз, онда онуң бойнуны омруң. Әхли новбахар огулларыңызы хем чалшып, ызына сатын алың. Мениң өңүмде хич ким эли бош гөрүнмесин.</verse>
				<verse number="21">Алты гүнләп сиз ишләрсиңиз, эмма единҗи гүн дынч алың. Хатда сүрүм дөври болса-да, хасыл дөври болса-да, дынч алың.</verse>
				<verse number="22">Бугдайың илкинҗи хасылындан Галла байрамыны белләң. Йылың ахырында хасыл той бериң.</verse>
				<verse number="23">Йылда үч гезек әхли эркеклериңиз Ысрайыл Худайы болан Бейик Худайың хузурына гелсин.</verse>
				<verse number="24">Чүнки Мен сизиң өңүңизден башга миллетлери ковуп айрып, серхетлериңизи гиңелдерин. Йылда үч гезек Худайыңыз Реббиң хузурына гелсеңиз, хич ким сизиң ериңизе гөз дикип билмез.</verse>
				<verse number="25">Маңа гурбанлык үчин сойян малыңызың ганыны хамырмаялы чөрек билен бермәң. Мениң байрамымың шанына гурбан эден малыңызың ягы эртире галмасын.</verse>
				<verse number="26">Ериңизде өнен илкинҗи сайлама мивелери Худайыңыз Реббиң өйүне гетириң. Овлагы энесиниң сүйдүнде биширмәң».</verse>
				<verse number="27">Реб Муса ене-де: «Шу сөзлери яз, чүнки Мен сениң билен ве Ысрайыл билен шу сөзлериң эсасында әхт баглашдым» дийди.</verse>
				<verse number="28">Муса ол ерде Реб билен кырк гиҗе-гүндизләп болды. Ол не чөрек ийди, не-де сув ичди. Ол Әхт сөзлери болан бу он табшырыгы ясы дашларың йүзүне язды.</verse>
				<verse number="29">Муса элине Әхт язылан ики саны ясы даш бөлегини алып, Синай дагындан ашак дүшди. Ол дагдан ашак инип гелйәркә, Худай билен геплешендиги үчин, онуң йүзи нур сачярды. Мундан онуң өзи хем бихабарды.</verse>
				<verse number="30">Харун ве әхли ысрайыллар Мусаның йүзүниң нур сачяндыгыны гөренлеринде, олар онуң якынына гелмәге горкдулар.</verse>
				<verse number="31">Эмма Муса олары өз янына чагырды. Харун ве халкың әхли ёлбашчылары онуң янына гелдилер. Муса олар билен геплешди.</verse>
				<verse number="32">Мундан соң әхли ысрайыллар онуң төверегине үйшдүлер. Муса Синай дагында Реббиң өзүне берен әхли табшырыкларыны олара табшырды.</verse>
				<verse number="33">Муса олар билен геплешип боландан соңра япынҗа билен өз йүзүни өртди.</verse>
				<verse number="34">Эмма Муса Реб билен геплешмек үчин, Онуң хузурына чатма гирен вагты, тә дашары чыкянча, япынҗасыны айрарды. Ол дашары чыкып, Реббиң нәме буйрандыгыны ысрайыллара айдан вагты,</verse>
				<verse number="35">олар Мусаның йүзүни гөрүп билйәрдилер. Онуң йүзи нур сачярды. Соңра Муса Реб билен геплешмәге гирйән вагтына ченли, ене-де япынҗа билен йүзүни өртерди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="35">
				<verse number="1">Муса әхли ысрайыл халкыны йыгнап, олара Реббиң ерине етирмеги буйран затларыны айтды:</verse>
				<verse number="2">«Алты гүнүң довамында әхли ишиңизи эдиң, эмма Сабат гүнүни Реббе багыш эдип, дынч алың. Шол гүн иш эден адам өлүме хөкүм эдилер.</verse>
				<verse number="3">Сабат гүни яшаян ериңизиң хич бир еринде от якмаң».</verse>
				<verse number="4">Муса тутуш ысрайыл халкына шейле дийди: «Ине, сизе Реббиң буйругы:</verse>
				<verse number="5">Өз араңыздан Реббе садака йыгнаң. Хер ким гөвнүнден чыкаран шу затлары Реббе садака берсин: алтын, күмүш ве бүрүнч;</verse>
				<verse number="6">гөк, бадам, гырмызы йүплүк, непис зыгыр мата, гечи йүңи;</verse>
				<verse number="7">гочуң эйленен дериси, сайлама дери, акация агаҗы;</verse>
				<verse number="8">чыра үчин зейтун ягы, месх ягы үчин ве якымлы ыслы түтетги үчин хошбой ыслы затлар;</verse>
				<verse number="9">эфода ве гурсакча дакмак үчин хакык ве башга гымматбаха гашлар.</verse>
				<verse number="10">Араңыздакы хемме укыплы сенетчилер гелип, Реббиң буйран әхли шу затларыны ясасынлар: мукаддес чадыр,</verse>
				<verse number="11">онуң дашкы өртүги ве япынҗасы, илдиргичлери, чарчувалары, сырыклары, сүтүнлери ве олары саклаян дабанлары;</verse>
				<verse number="12">сандык ве онуң сырыклары, гапагы, тутусы;</verse>
				<verse number="13">хантагта ве онуң сырыклары, әхли энҗамлары ве Реббе хөдүр чөреги;</verse>
				<verse number="14">ышык үчин чырадан, онуң энҗамлары ве чыралары, чыра үчин яг;</verse>
				<verse number="15">түтетги сыпасы, онуң сырыклары, месх ягы ве хошбой ыслы затлар, мукаддес чадырың гирелгеси үчин япынҗа;</verse>
				<verse number="16">якма гурбанлык сыпасы ве онуң бүрүнчден гөзенеги, сырыклары, әхли энҗамлары, легени ве онуң сүтүни;</verse>
				<verse number="17">хаядың перделери, онуң сүтүнлери, дабанлары, хаядың дервезеси үчин япынҗа;</verse>
				<verse number="18">Мукаддес чадырың ве хаядың газыклары, оларың зынҗырлары;</verse>
				<verse number="19">Мукаддес отагда хызмат этмек үчин, овадан тикилен мукаддес лыбаслары; руханы Харуның ве онуң огулларының руханы болуп хызмат этмеклери үчин оларың йөрите гейимлери».</verse>
				<verse number="20">Соңра әхли ысрайыл халкы Мусаның хузурындан дагашдылар.</verse>
				<verse number="21">Хер ким йүрегинден бесләп, гөвнүнден чыкараныны Реббе йүз тутулян чадыр үчин, онуң хызматы үчин ве мукаддес лыбаслар үчин Реббе садака гетирдилер.</verse>
				<verse number="22">Шейлеликде, эркеклер хем, аяллар хем бирликде гелдилер. Оларың хеммеси өз гөвнүнден чыкаран билезиклерини, гулакхалкаларыны ве мөхүр басылан йүзүклер, гүлякалар гетирдилер. Оларың хеммеси алтындан ясаланды. Хеммелер алтындан ясалан затларыны Реббе садака бермек үчин гетирдилер.</verse>
				<verse number="23">Хер ким өзүнде бар болан гөк, бадам, гырмызы йүплүгини, непис зыгыр матасыны, гечи йүңүни, гочуң эйленен дерисини ве сайлама дери гетирди.</verse>
				<verse number="24">Хер ким күмүшден я-да бүрүнчден эдилен задыны Реббе садака гетирди. Шейле хем, хер ким хер бир ишде уланып болҗак акация агаҗыны гетирди.</verse>
				<verse number="25">Әхли укыплы чепер элли аяллар гөк, бадам, гырмызы йүплүкден ве непис зыгыр матадан өз эллери билен өрен затларыны гетирдилер.</verse>
				<verse number="26">Йүреклерине салнан әхли башарҗаң аяллар гечиниң йүңүнден хем йүплүк өрдүлер.</verse>
				<verse number="27">Ёлбашчылар эфодың ве гурсакчаның гашларыны өйҗүклерине отуртмак үчин хакык ве башга-да гымматбаха гашлар гетирдилер.</verse>
				<verse number="28">Олар якымлы ыслы түтетги үчин, чыра ве месх ягы үчин хошбой ыслы өсүмликлери ве зейтун ягыны гетирдилер.</verse>
				<verse number="29">Әхли ысрайыл эркеклери ве аяллары Реббиң Муса буйран иши үчин гөвнүнден чыкаран затларыны гетирдилер. Олар муны Реббе мейлетин садака хөкмүнде гетирдилер.</verse>
				<verse number="30">Соңра Муса ысрайыллара шейле дийди: «Ине, Реб яхуда тиресинден Хуруң агтыгы, Урының оглы Бесалели сайлады.</verse>
				<verse number="31">Ол оны Өз Рухы билен долдурып, оңа дүрли сенетчилик ишлеринде укып, акыл-пайхас ве башарҗаңлык берди.</verse>
				<verse number="32">Ол өкде накгаш болуп, алтына, күмше ве бүрүнҗе дүрли нагышлар салды.</verse>
				<verse number="33">Дашлары оймакда, агач ёнмакда, хер хили уссачылык ишинде оңа укып берди.</verse>
				<verse number="34">Шейле хем Реб Бесалеле ве дан тиресинден Ахысамагың оглы Охолыяба башга адамлара өвретмек ылхамыны хем берди.</verse>
				<verse number="35">Реб олара дүрли сенетчилик ишлеринде укып берди: уссачылык я-да накгашчылык, я-да гөк, бадам, гырмызы йүплүк билен ве непис зыгыр сапак билен кешде чекмеклик, я-да докмачылык берилди. Оларың хеммеси өкде уссалар ве накгашлардыр».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="36">
				<verse number="1">Мукаддес өйүң гурлушының хер бир ишини нәхили ерине етирмелисини билер ялы, Реб Бесалеле, Охолыяба ве башга-да хер бир өкде уссалара укып хем акыл-пайхас берди. Олар әхли иши Реббиң буйругы боюнча ерине етирмелидилер</verse>
				<verse number="2">Соңра Муса Бесалели, Охолыябы ве башга-да Реббиң укып берен әхли өкде уссаларыны йыгнады. Реб бу иши ерине етирмеги оларың йүреклерине салды.</verse>
				<verse number="3">Олар мукаддес өйи гурмак үчин, ысрайылларың гетирен әхли мейлетин садакаларыны Мусадан алдылар. Ысрайыллар энтек хем хер гүн ирден Муса мейлетин садакаларыны гетирйәрдилер.</verse>
				<verse number="4">Шейлеликде, мукаддес өйүң хер дүрли ишини ерине етирйән хемме өкде сенетчилер гелдилер. Хер кимиң этмели иши белленилди.</verse>
				<verse number="5">Олар Муса: «Реббиң бизе буйран ишини этмекде, халк затлары герегинден артык гетирйәр» дийдилер.</verse>
				<verse number="6">Шонуң үчин хем Муса дүшелгәниң ичине шейле буйрук билен: «Мундан бейләк бир эркек я-да аял мукаддес өй үчин садака эдип, хич хили зат гетирмесин» дийип җар чекдирди. Шейдип, халк садака гетирмесини кесди.</verse>
				<verse number="7">Чүнки оларың гетирен затлары эййәм әхли иши ерине етирмек үчин герегинден хем артыкды.</verse>
				<verse number="8">Өкде уссалар он пердеден ыбарат мукаддес чадыр ясадылар. Олар перделери непис зыгыр матадан, гөк, бадам, гырмызы йүплүкден эдип, оларың йүзүне керубың шекилини оваданлап чекдилер.</verse>
				<verse number="9">Хер пердәниң узынлыгы йигрими секиз тирсек, ини дөрт тирсек болуп, әхли перделериң өлчеги бир меңзешди.</verse>
				<verse number="10">Олар бәш пердәни бир айры, бейлеки бәш пердәни хем бир айры эдип чатдылар.</verse>
				<verse number="11">Биринҗи бәш пердәниң иң соңкусының уҗуна гөк халка ясадылар, икинҗи бәш пердәниң иң соңкусына-да шейле этдилер.</verse>
				<verse number="12">Биринҗи топлумың перделериниң иң соңкусының уҗуна элли саны халка ясадылар. Икинҗи топлумың соңкусына-да элли халка ясадылар. Халкалар бири-бириниң гаршысында ерлешенди.</verse>
				<verse number="13">Алтындан элли саны илдиргич ясап, перделери илдиргич билен бири-бирине беркитдилер. Шейдип, чадыр тутуш бир битеви болды.</verse>
				<verse number="14">Шейле хем, гечиниң йүңүнден эдилен он бир пердеден ыбарат мукаддес чадырың дашкы өртүгини ясадылар.</verse>
				<verse number="15">Хер пердәниң узынлыгы отуз тирсек, ини дөрт тирсек болуп, он бир пердәниң-де өлчегини бир меңзеш этдилер.</verse>
				<verse number="16">Перделериң бәшисини бир айры чатып, галан алтысыны хем бир айры чатдылар.</verse>
				<verse number="17">Биринҗи топлумың ортасындан иң соңкусының уҗуна элли саны халка ясадылар, икинҗи топлумыңка хем шейле этдилер.</verse>
				<verse number="18">Соңра бүрүнчден элли саны илдиргич ясап, олары халкадан гечирип, чадыры бирлешдирдилер. Шонда чадыр тутуш бир битеви болды.</verse>
				<verse number="19">Чадыр үчин гочуң эйленен дерисинден япынҗа ясалды ве онуң үстүни өртмәге сайлама дериден ене бир япынҗа ясадылар.</verse>
				<verse number="20">Мукаддес чадыр үчин акация агаҗындан диклигине чарчувалар ясадылар.</verse>
				<verse number="21">Хер чарчуваның узынлыгы он тирсек, ини бир ярым тирсек болды.</verse>
				<verse number="22">Чарчувалары бири-бири билен сеплешдирип дурар ялы, хер чарчувада ики саны газык дикдилер. Чадырың әхли чарчувалары үчин шейле эдилди.</verse>
				<verse number="23">Мукаддес чадырың чарчуваларыны шейле ясадылар: онуң гүнорта тарапы үчин йигрими саны чарчува ясалды.</verse>
				<verse number="24">Йигрими чарчуваның ашагындан кырк саны күмүшден дабан ясадылар. Хер чарчуваның ашагындан онуң газыгы үчин ики саны дабан ясалды.</verse>
				<verse number="25">Чадырың икинҗи тарапы болан демиргазык тарапы үчин хем йигрими чарчува ясалды.</verse>
				<verse number="26">Олара хем хер чарчува икиден, җеми кырк саны күмүшден дабан ясадылар. Хер чарчуваның ашагындан ики дабан ясадылар.</verse>
				<verse number="27">Чадырың арка тарапы болан гүнбатар тарапы үчин, алты чарчува ясалды.</verse>
				<verse number="28">Чадырың арка тарапындакы бурчлар үчин ики чарчува ясалды.</verse>
				<verse number="29">Олар ашакдан ве ёкардан шол бир халка бирлешдирленди. Оларың икиси-де шейле эдилип, олар ики бурчы эмеле гетирдилер.</verse>
				<verse number="30">Шейдип, секиз саны чарчува болуп, хер чарчуваның ашагындан ики дабан ясалып, җеми он алты саны күмүшден дабан ясадылар.</verse>
				<verse number="31">Мукаддес чадырың бир тарапындакы чарчувалар үчин акация агаҗындан бәш саны сырык ясадылар.</verse>
				<verse number="32">Чадырың бейлеки тарапындакы чарчувалар үчин бәшисини ве арка тарапы болан гүнбатарындакы чарчувалар үчин бәшисини ясадылар.</verse>
				<verse number="33">Чарчуваларың ортасындан гечйән таягыны чадырың бир уҗундан бейлеки уҗуна ченли гечирдилер.</verse>
				<verse number="34">Чарчувалары алтына гаплап, сырыклары саклар ялы, алтындан халкалар ясадылар. Сырыклар хем алтына гапланды.</verse>
				<verse number="35">Гөк, бадам, гырмызы йүплүкден ве непис зыгыр матадан туты ясадылар. Онуң йүзүне овадан эдип, керубың шекилини нагышлап чекдилер.</verse>
				<verse number="36">Пердәни асмак үчин, акация агаҗындан дөрт саны сүтүн ясалды. Олары алтын билен гаплап, олара алтындан илдиргичлер ве күмүшден дөрт саны дабан ясадылар.</verse>
				<verse number="37">Шейле хем, олар чадырың гирелгеси үчин гөк, бадам, гырмызы йүплүкден ве непис зыгыр матадан перде ясадылар. Оны кешде билен нагышладылар.</verse>
				<verse number="38">Бу перде үчин акация агаҗындан бәш саны сүтүн дикип, онуң ёкаркы өртүклерини ве сүтүнлерини алтына гапладылар. Оларың илдиргичлерини хем алтындан эдип, олара бүрүнчден бәш саны дабан ясадылар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="37">
				<verse number="1">Бесалел акация агаҗындан сандык ясады. Онуң узынлыгы ики ярым тирсек, ини ве бейиклиги бир ярым тирсек болды.</verse>
				<verse number="2">Онуң ичини-де, дашыны-да сап алтына гаплады ве онуң даш-төверегине алтындан җәхек салды.</verse>
				<verse number="3">Сандык үчин дөрт саны алтын халка ясады ве олары дөрт аягына: икисини бир тарапындакы аякларына, бейлеки икисини бейлеки тарапындакы аякларына дакды.</verse>
				<verse number="4">Ол акация агаҗындан сырыклар ясап, олары алтына гаплады.</verse>
				<verse number="5">Сандыгы гөтерип әкидер ялы, сырыклары онуң гапдалларындакы халкалардан гечирди.</verse>
				<verse number="6">Соңра ол сап алтындан гапак ясады. Онуң узынлыгыны ики ярым тирсек, инини болса бир ярым тирсек этди.</verse>
				<verse number="7">Гапагың хер ики ян четинде дөвме алтындан ики саны керуп ясады.</verse>
				<verse number="8">Керупларың бирини гапагың бир четинде, бейлекисини бейлеки четинде ерлешдирди. Олары гапагың хер ян четинде гоюп, олары гапак билен бир битеви эдип беркитди.</verse>
				<verse number="9">Керуплар ганатларыны гапагың депесинде яйып, онуң үстүне сая салып дурдулар. Оларың йүзлери бири-бириниң гаршысында болуп, гөни гапага тарап середйәрдилер.</verse>
				<verse number="10">Шейле хем ол акация агаҗындан хантагта ясады. Онуң узынлыгы ики тирсек, ини бир тирсек ве бейиклиги бир ярым тирсек болды.</verse>
				<verse number="11">Оны сап алтына гаплап, даш-төверегине алтындан җәхек салды.</verse>
				<verse number="12">Хантагтаның гыраларына дөрт бармак гиңликде гуршав этди ве гуршавың даш-төверегине алтындан җәхек салды.</verse>
				<verse number="13">Хантагта үчин алтындан дөрт саны халка ясады. Халкалары онуң дөрт күнҗүндәки дөрт аягына беркитди.</verse>
				<verse number="14">Хантагтаны гөтерип әкидер ялы, халкалардан гечен сырыклары гуршава якын ерлешдирди.</verse>
				<verse number="15">Бесалел акация агаҗындан сырыклар ясап, олары алтына гаплады.</verse>
				<verse number="16">Хантагтада гояр ялы сап алтындан гап-гачлары: якымлы ыслы түтетги үчин табаклар ве җамлар, ичги садакасы үчин шакәселер ве күйзелер ясады.</verse>
				<verse number="17">Бесалел сап алтындан чырадан ясады. Чыраданың эсасыны ве шахасыны хүнәрментчилик усулында дөвме сап алтындан ясап, онуң гүлкәсесини, гүл-гунчасыны ве гүляпрагыны өзи билен бир битеви этди.</verse>
				<verse number="18">Чыраданың хер гапдалындан үч шаха чыкып, җеми онуң алты шахасы болды.</verse>
				<verse number="19">Хер шаханың уҗунда бадамың гүли шекилинде гүлкәсе ясап, онуң гүл-гунчасы билен гүляпрагыны хем ясады. Бейлеки шахаларда хем хут шейдип, алты шаханың алтысыны-да бирмеңзеш эдип ясады.</verse>
				<verse number="20">Чыраданың ортасындакы шахада бадам гүлүне меңзеш дөрт саны гүлкәсе болуп, олар хем гүл-гунчасы билен ве гүляпрагы билен ясалды.</verse>
				<verse number="21">Хер җүбүтиң астында бир гунча чыкып, хеммеси билеликде җеми алты шаханы эмеле гетирйәрди.</verse>
				<verse number="22">Чыраданың гунчаларыны ве шахаларыны бир битеви эдип ясап, онуң тутуш өзүни дөвме сап алтындан ясады.</verse>
				<verse number="23">Чырадана еди чыра дакды. Онуң мүченегини ве новасыны сап алтындан ясады.</verse>
				<verse number="24">Чыраданы ве оңа дегишли әхли энҗамлары бир ярым батман болан сап алтындан ясады.</verse>
				<verse number="25">Якымлы ыслы түтетги үчин акация агаҗындан сыпа ясады. Онуң узынлыгы бир тирсек, ини хем бир тирсек болуп, ол дөртбурч болды. Онуң бейиклиги ики тирсек болуп, чыкып дуран бурчларыны өзи билен биле битеви эдип ясады.</verse>
				<verse number="26">Онуң депесини, әхли тарапларыны ве бурчларыны сап алтына гаплады. Онуң даш-төверегине алтындан җәхек чекди.</verse>
				<verse number="27">Онуң үчин алтындан ики саны халка ясады ве олары җәхегиң ашагындан бири-бирине гаршы эдип, ики тарапына дакды. Сыпаны гөтерип гидер ялы, ол халкалардан сырыклар гечирди.</verse>
				<verse number="28">Сырыклары акация агаҗындан ясап, олары алтына гаплады.</verse>
				<verse number="29">Ол атыр ясайҗының гарылмагы билен мукаддес месх ягыны ве якымлы ыслы түтетги хем тайярлады.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="38">
				<verse number="1">Бесалел акация агаҗындан якма гурбанлык сыпасыны ясады. Онуң узынлыгы-да, ини-де бәш тирсек болуп, ол дөртбурчды ве онуң бейиклиги хем үч тирсек болды.</verse>
				<verse number="2">Гурбанлык сыпасының дөрт бурчы-да ёкары чыкып дуранды. Бесалел олары гурбанлык сыпасы билен бир битеви эдип, оны тутушлыгына бүрүнҗе гаплады.</verse>
				<verse number="3">Ол гурбанлык сыпасының әхли энҗамларыны: күл гаплары, күл атарлары, легенлери, чаршаклары ве маңңаллары ясады. Оларың хеммесини бүрүнчден ясады.</verse>
				<verse number="4">Гурбанлык сыпасы үчин бүрүнчден торлы гөзенек ясады. Оны гурбанлык сыпасының ашакы гуршавында ерлешдирди.</verse>
				<verse number="5">Торлы гөзенегиң дөрт бурчуның херсине сырыклары саклар ялы халка ясады.</verse>
				<verse number="6">Ол сырыклары акация агаҗындан ясап, олары бүрүнҗе гаплады.</verse>
				<verse number="7">Гурбанлык сыпасыны ики тарапындан гөтерип әкидер ялы, сырыклары халкалардан гечирди. Онуң дашыны тагталардан ясап, гутусының ичини бош гойды.</verse>
				<verse number="8">Реббе йүз тутулян чадырың гирелгесинде хызмат эдйән аялларың йүз гөрүлйән айнасындан Бесалел бүрүнчден леген ясады ве онуң дурян аягыны хем бүрүнчден этди.</verse>
				<verse number="9">Бесалел мукаддес чадырың хаядыны гурды. Хаядың гүнорта тарапында йүз тирсек узынлыкда непис зыгыр матадан перделер асды.</verse>
				<verse number="10">Перделер үчин йигрими саны сүтүн ве олары саклаян йигрими дабаны бүрүнчден ясады, сүтүнлериниң илдиргичлерини ве җәхеклерини күмүшден этди.</verse>
				<verse number="11">Демиргазык тарапы үчин хем шейле этди. Онуң боюна йүз тирсек узынлыкда перделер тутды. Перделер үчин бүрүнчден йигрими саны сүтүн ве йигрими саны дабан ясады, эмма онуң илдиргичлерини ве җәхеклерини күмүшден ясады.</verse>
				<verse number="12">Хаядың гүнбатар тарапы үчин элли тирсек узынлыкда перделер тутды ве перделер үчин он саны сүтүн ве он саны дабан ясады. Сүтүнлериң илдиргичлери ве җәхеклери күмүшден эдиленди.</verse>
				<verse number="13">Хаядың өң тарапы болан гүндогар тарапының гиңлиги элли тирсек болды.</verse>
				<verse number="14">Онуң бир тарапына узынлыгы он бәш тирсек болан перделер тутды. Оларың хем үч сүтүни ве үч дабаны барды.</verse>
				<verse number="15">Бейлеки тарапына хем он бәш тирсек узынлыкда перделер тутды, онуң-да үч сүтүни ве үч дабаны барды.</verse>
				<verse number="16">Хаядың даш-төверегиндәки әхли перделер непис зыгыр матадан эдиленди.</verse>
				<verse number="17">Сүтүнлер үчин дабанлар бүрүнчден эдиленди, эмма онуң илдиргичлери ве җәхеклери күмүшденди, онуң ёкарсының өртүклери хем күмүшденди. Хаядың әхли сүтүнлери күмүш билен җәхеклененди.</verse>
				<verse number="18">Хаядың гирелгеси үчин гөк, бадам, гырмызы йүплүкден ве непис зыгыр матадан кешде билен нагышланан япынҗа тикдилер. Онуң узынлыгы йигрими тирсек, бейиклиги бәш тирсек болуп, ини хем эдил хаядың тутулары ялыды.</verse>
				<verse number="19">Япынҗаның бүрүнчден дөрт саны сүтүни билен дөрт саны дабаны барды. Онуң илдиргичлери, ёкарсының өртүклери ве халкалары күмүшденди.</verse>
				<verse number="20">Мукаддес чадырың ве онуң хаядының әхли газыклары бүрүнчденди.</verse>
				<verse number="21">Ине, мукаддес чадырың, ягны мукаддес әхт чадырының гурлушының беяны: Бу Мусаның буйругы эсасында ишленип, руханы Харуның оглы Ытамарың гөркезмеси боюнча левилериң ерине етирен ишиди.</verse>
				<verse number="22">Реббиң Муса буйран әхли затларыны яхуда тиресинден Хуруң оглы, Урының агтыгы Бесалел ясады.</verse>
				<verse number="23">Онуң янында дан тиресинден Ахысамагың оглы Охолыяп хем барды. Ол зергәр ве уссады, гөк, бадам, гырмызы йүплүкден эдилен мата ве непис зыгыр мата кешде чекйәнчиди.</verse>
				<verse number="24">Мукаддес өйүң әхли гурлушык ишине уланмак үчин, садака эдип гетирилен алтының җеми кырк докуз батман ве ярым пут болды. Ол мукаддес өйүң ресми өлчеги билен өлчелди.</verse>
				<verse number="25">Илат санавында хасаба алнан халкдан йыгналан күмшүң мөчбери йүз етмиш батман ве ярым чувал болды. Ол хем мукаддес өйүң ресми өлчеги билен өлчелди.</verse>
				<verse number="26">Бу хасаба алнан, яшы йигрими ве ондан ёкары болан хер адам башына мукаддес өйүң ресми өлчеги билен бир мысгалдан дүшйәрди. Ол ерде җеми алты йүз үч мүң бәш йүз элли эркек адам барды.</verse>
				<verse number="27">Мукаддес өйүң сүтүни үчин ве тутының сүтүни үчин йүз етмиш батман күмүш уланылды. Йүз сүтүн үчин йүз етмиш батман күмүш, бир сүтүн үчин бир битин ондан еди батман күмүш уланылды.</verse>
				<verse number="28">Бесалел сүтүнлериң илдиргичлери үчин, онуң ёкаркы өртүклери ве җәхеклери үчин ярым чувал күмүш уланды.</verse>
				<verse number="29">Садака үчин гетирилен бүрүнҗиң мөчбери җеми йүз йигрими батман болды.</verse>
				<verse number="30">Мундан ол Реббе йүз тутулян чадырың гирелгеси үчин дабанлар ясады, бүрүнч гурбанлык сыпасыны ве онуң үчин бүрүнчден гөзенек, гурбанлык сыпасының әхли энҗамларыны,</verse>
				<verse number="31">шейле хем, хаядың әхли сүтүнлерини, онуң дервезесиниң сүтүнлерини, мукаддес чадырың ве хаядың әхли газыкларыны ясады.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="39">
				<verse number="1">Мукаддес отагда хызмат этмек үчин гөк, бадам, гырмызы йүплүкден овадан нагышланан гейимлер тикдилер. Реббиң Муса буйрушы ялы, олар Харун үчин мукаддес лыбаслары тикдилер.</verse>
				<verse number="2">Бесалел эфоды алтын сапакдан, гөк, бадам, гырмызы йүплүкден ве непис зыгырдан докалан матадан тикди.</verse>
				<verse number="3">Алтын бөлеклерини оврадып, сапак ялы инче кесип, оны гөк, бадам, гырмызы йүплүгиң ве непис зыгыр сапагың арасына уссатлык билен гошдулар.</verse>
				<verse number="4">Хер ики уҗуны бири-бирине баглаян ики саны эгинбаг тикип, оны хем беркитдилер.</verse>
				<verse number="5">Реббиң Муса буйрушы ялы, онуң йүзүндәки нагышлы кемери хем эдил эфодың тикилиши ялы алтындан, гөк, бадам, гырмызы йүплүкден ве непис зыгыр матадан тикдилер.</verse>
				<verse number="6">Хакык дашлар тайярланып, оңа накгашларың оюп мөхүр басышы ялы, Ысрайылың огулларының атларыны оюп язып, олары хем алтын гаш өйҗүклере отуртдылар.</verse>
				<verse number="7">Реббиң Муса буйрушы ялы, Ысрайылың огулларына ятлама дашлары болмагы үчин булары эфодың эгинбагына дакды.</verse>
				<verse number="8">Инче нагышлар билен гурсакча тикди. Оны эфодың тикилиши ялы эдип, алтындан, гөк, бадам, гырмызы йүплүкден ве непис зыгыр матадан тикди.</verse>
				<verse number="9">Гурсакчаны ики гат эдип, инини боюны бир гарыш эдип, оны дөртбурч шекилинде этди.</verse>
				<verse number="10">Гурсакчаның йүзүне дөрт хатар гаш: биринҗи хатара гойы гызыл, сары, зүмеррет гашлары;</verse>
				<verse number="11">икинҗи хатара пөвризе, гөк якут, алмаз;</verse>
				<verse number="12">үчүнҗи хатара мәмиши, ак ве гоңур якут, гойы гырмызы якут;</verse>
				<verse number="13">дөрдүнҗи хатара алтын-сары, хакык ве яшыл гашлары дакды. Олар алтын гаш өйҗүклере отурдыланды.</verse>
				<verse number="14">Ысрайылың огулларының атларына лайыклыкда гашлар он ики саны болуп, он ики тирәниң херсиниң ады эдил мөхүр басылан ялы эдилип, хер гашың йүзүне оюлып языланды.</verse>
				<verse number="15">Гурсакча үчин сап алтындан өрме зынҗырлар ясалды.</verse>
				<verse number="16">Гурсакча дакмак үчин, алтындан ики саны гаш өйҗүги ве ики саны алтын халка ясап, олары гурсакчаның ёкаркы ики уҗуна илдирди.</verse>
				<verse number="17">Өрме ики алтын зынҗыры гурсакчаның уҗундакы ики халкадан гечирди.</verse>
				<verse number="18">Зынҗырларың бейлеки ики уҗуны алтын гаш өйҗүклере, эфодың өң тарапындакы эгинбагларына беркитди.</verse>
				<verse number="19">Алтындан ене ики саны халка ясап, олары гурсакчаның ич йүзүндәки ики уҗуна, эфодың ич гатына дакды.</verse>
				<verse number="20">Алтындан ене-де ики саны халка ясап, олары эфодың өң тарапындакы эгинбагының ашакы бөлегине беркитди. Олар эфодың нагышлы кемериниң ёкарсында ерлешенди.</verse>
				<verse number="21">Реббиң Муса буйрушы ялы, гурсакчаның эфотдан салланып гачмазлыгы үчин, онуң халкалары гөк йүп билен эфодың халкаларына даңланды. Шонда гурсакча эфодың нагышлы кемериниң йүзүнде дурды.</verse>
				<verse number="22">Бесалел эфодың ашагындан гейилйән доны гөк матадан тикди.</verse>
				<verse number="23">Онуң ортасындан келле гирип-чыкар ялы ачык ер гойды. Бу ачык ер йыртылмаз ялы, оңа гыя айлады.</verse>
				<verse number="24">Гөк, бадам, гырмызы йүплүкден нар шекиллерини ясап, олары донуң ашакы этегине дакды.</verse>
				<verse number="25">Сап алтындан җаңҗагазлар ясап, олары нарларың арасындан донуң тутуш этегине дакды.</verse>
				<verse number="26">Реббиң Муса буйрушы ялы, бир нар билен алтын җаңҗагаз башаша эдилип, олар хызмат эденде геймек үчин тикилен донуң тутуш этегине дакылды.</verse>
				<verse number="27">Олар Харун ве онуң огуллары үчин непис зыгыр матадан узын көйнеклер хем тикдилер</verse>
				<verse number="28">Шейле хем, непис зыгыр матадан селле, башдаңы ве йүплүкден ички гейимлер тикдилер.</verse>
				<verse number="29">Билгушагы гөк, бадам, гырмызы йүплүкден ве непис зыгыр матадан эдилип, нагышлар билен кешделенди. Бу Реббиң Муса буйрушы ялы эдилди.</verse>
				<verse number="30">Сап алтындан безег шайыны ясады. Оюп мөхүр басылан дек, онуң йүзүне «Реббе багыш эдилен» диен сөзлери оюп язды.</verse>
				<verse number="31">Реббиң Муса буйрушы ялы, муны гөк сапак билен селләниң өң тарапына чатды.</verse>
				<verse number="32">Шейлелик билен, Реббе йүз тутулян мукаддес чадырың әхли иши тамамланды. Ысрайыллар әхли затлары эдил Реббиң Муса буйрушы ялы ясадылар.</verse>
				<verse number="33">Соңра олар мукаддес чадыры Мусаның янына гетирдилер, шейле хем: чадыр ве онуң әхли эсбаплары, онуң илдиргичлери, чарчувалары, сырыклары сүтүнлери ве олары саклаян дабанлары;</verse>
				<verse number="34">гочуң эйленен дерисинден ве сайлама дериден япынҗа, туты;</verse>
				<verse number="35">Әхт сандыгы ве онуң сырыклары, гапагы,</verse>
				<verse number="36">хантагта, онуң әхли энҗамлары, Реббе хөдүр чөреги;</verse>
				<verse number="37">ышык үчин сап алтындан чырадан, онуң әхли энҗамлары ве чыралары, чыра үчин яг;</verse>
				<verse number="38">алтындан эдилен сыпаны, месх ягы ве хошбой ыслы затлар, мукаддес чадырың гирелгеси үчин япынҗа;</verse>
				<verse number="39">бүрүнч гурбанлык сыпасы, онуң бүрүнчден гөзенеги, онуң сырыклары ве әхли энҗамлары, легени ве онуң сүтүни;</verse>
				<verse number="40">хаядың перделери, сүтүнлери ве дабанлары, онуң дервезеси үчин япынҗа, онуң халкалары ве газыклары. Реббе йүз тутулян мукаддес чадырың хызматы үчин әхли эсбаплар.</verse>
				<verse number="41">Мукаддес отагда хызмат этмек үчин, овадан тикилен мукаддес лыбаслары. Руханы Харуның ве онуң огулларының руханы болуп хызмат этмеклери үчин йөрите гейимлери гетирилди.</verse>
				<verse number="42">Ысрайыллар әхли иши эдил Реббиң Муса буйрушы ялы ерине етирдилер.</verse>
				<verse number="43">Муса әхли ишиң эдил Реббиң буйрушы ялы ерине етирилендигини гөренде, ысрайыллара алкыш айтды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="40">
				<verse number="1">Реб Муса шейле дийди:</verse>
				<verse number="2">«Биринҗи айың биринҗи гүни Реббе йүз тутулян мукаддес чадыры гур.</verse>
				<verse number="3">Әхт сандыгыны гетирип, онуң ичинде гой ве онуң өңүнден туты тут.</verse>
				<verse number="4">Хантагтаны гетирип, онуң энҗамларыны отурт. Чыраданы гетирип, онуң чыраларыны як.</verse>
				<verse number="5">Түтетги үчин алтындан эдилен сыпаны Әхт сандыгының өңүнде гой. Мукаддес чадырың гирелгесине япынҗа тут.</verse>
				<verse number="6">Реббе йүз тутулян мукаддес чадырың гирелгесиниң өңүнде якма гурбанлык сыпасыны гур.</verse>
				<verse number="7">Чадыр билен гурбанлык сыпасының арасында леген гоюп, оңа сув гуй.</verse>
				<verse number="8">Тутуш даш-төвереге хаят гур ве хаядың дервезесине япынҗа тут.</verse>
				<verse number="9">Соңра месх ягыны алып, чадыра ве онуң әхли затларына яг гуй. Оны ве онуң әхли эсбапларыны мукаддес эт, шонда ол мукаддес болар.</verse>
				<verse number="10">Якма гурбанлыгының сыпасының үстүне ве онуң әхли энҗамларының үстүне хем яг сепеле. Шейдип, гурбанлык сыпасыны мукаддес эт, шонда ол иң мукаддес болар.</verse>
				<verse number="11">Легене ве онуң сүтүниниң үстүне яг сепеләп мукаддес эт.</verse>
				<verse number="12">Соңра Харуны ве онуң огулларыны Реббе йүз тутулян чадырың гирелгесине гетирип, олары сув билен юв.</verse>
				<verse number="13">Харуна руханы гейимлерини гейдир ве онуң башына яг гуюп, Маңа багыш эт, шонда ол Маңа руханы болуп хызмат эдип билер.</verse>
				<verse number="14">Онуң огулларыны хем гетирип, олара узын көйнеклери гейдир.</verse>
				<verse number="15">Атасыны багыш эдишиң ялы, огулларыны хем башына яг гуюп багыш эт, шонда олар Маңа руханы болуп хызмат эдип билерлер: бу руханычылык олар үчин несилме-несил эбедилик болар».</verse>
				<verse number="16">Муса әхли зады эдил Реббиң өзүне буйрушы ялы этди.</verse>
				<verse number="17">Икинҗи йылың биринҗи айының биринҗи гүни мукаддес чадыр гурулды.</verse>
				<verse number="18">Муса мукаддес чадыры шейле гурды: онуң дабанларыны, чарчуваларыны отуртды, сырыкларыны дакды ве сүтүнлерини дикди.</verse>
				<verse number="19">Муса Реббиң өзүне буйрушы ялы эдип, мукаддес чадырың дашкы өртүгини ве япынҗасыны тутды.</verse>
				<verse number="20">Ол Әхт язгысыны алып, сандыгың ичинде гойды ве сандыгың сырыкларыны дакып, онуң үстүниң гапагыны япды.</verse>
				<verse number="21">Муса Реббиң буйрушы ялы, Әхт сандыгыны мукаддес чадыра гетирип гойды. Онуң өңүнден туты асып, оны айратын гойды.</verse>
				<verse number="22">Ол хантагтаны тутының дашында, Реббе йүз тутулян мукаддес чадырың демиргазыгында гойды.</verse>
				<verse number="23">Муса Реббиң буйрушы ялы эдип, ол хөдүр чөрегини хантагтаның үстүнде гоюп, Реббиң хузурына гетирди.</verse>
				<verse number="24">Чыраданы Реббе йүз тутулян мукаддес чадырың гүнорта тарапына гетирип, хантагтаның гаршысында гойды.</verse>
				<verse number="25">Реббиң өзүне буйрушы ялы, Муса Реббиң хузурында чыралары якды.</verse>
				<verse number="26">Алтындан эдилен сыпаны гетирип, Реббе йүз тутулян чадырда, тутының өңүнде гойды.</verse>
				<verse number="27">Муса Реббиң буйрушы ялы, онуң үстүнде якымлы ыслы түтетги якды.</verse>
				<verse number="28">Ол мукаддес чадырың гирелгеси үчин япынҗа хем тутды.</verse>
				<verse number="29">Ол Реббе йүз тутулян мукаддес чадырың гирелгесинде якма гурбанлык сыпасыны гойды. Реббиң буйрушы ялы, онуң үстүнде якма гурбанлыгыны ве галла садакасыны берди.</verse>
				<verse number="30">Реббе йүз тутулян чадыр билен гурбанлык сыпасының арасында легени гойды ве ювунмак үчин онуң ичине сув гуйды.</verse>
				<verse number="31">Муса, Харун ве онуң огуллары шол сув билен эллерини ве аякларыны ювдулар.</verse>
				<verse number="32">Олар Реббе йүз тутулян чадыра гиренлеринде ве гурбанлык сыпасының янына геленлеринде, Реббиң Муса буйрушы ялы ювундылар.</verse>
				<verse number="33">Мукаддес чадырың ве гурбанлык сыпасының даш-төверегине хаят гурды ве хаядың дервезесине япынҗа тутды. Шейдип, Муса әхли иши тамамлады.</verse>
				<verse number="34">Соңра Реббе йүз тутулян мукаддес чадыры булут өртди. Реббиң шөхраты мукаддес чадыры долдурды.</verse>
				<verse number="35">Муса Реббе йүз тутулян чадыра гирип билмеди, себәби оны булут өртүп, мукаддес чадыры Реббиң шөхраты долдурыпды.</verse>
				<verse number="36">Хер гезек булут мукаддес чадырдан айрылып сүйшенде, ысрайыллар хем өз ёлларыны довам этдирердилер.</verse>
				<verse number="37">Эмма булут ол ерден айрылмаса, тә булут сүйшйәнчә, олар хем гөчмән отурардылар.</verse>
				<verse number="38">Тутуш ысрайыл халкы хер гезек йөриш эденде, Реб олар үчин гүндизине булут, гиҗесине от сүтүни болуп, мукаддес чадырың депесинде дурярды.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="3">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Реб Өзүне йүз тутулян чадырдан Мусаны чагырып, оңа шейле дийди:</verse>
				<verse number="2">«Ысрайыл халкына айт: „Реббе мал гурбанлык бермек ислейәнлер, гой, гара маллардан я-да доварлардан берсинлер.</verse>
				<verse number="3">Сиз гара малы якма гурбанлык берсеңиз, малыңыз шикессиз өкүзче болсун. Реббиң бу гурбанлыгы сизиң адыңыздан кабул эдери ялы, сиз бу якма гурбанлыгыны Реббе йүз тутулян чадырың агзына гетириң.</verse>
				<verse number="4">Якма гурбанлык берйән малың эеси, онуң келлесине элини гойсун ве Худай ол малы сизи гүнәлериңизден саплаян гурбанлык хөкмүнде кабул эдер.</verse>
				<verse number="5">Соңра өкүзчәниң эеси Реббиң хузурында онуң дамагыны чалсын. Харуның огуллары – руханылар болса, онуң ганыны Реббе хөдүр эдип, оны Реббе йүз тутулян чадырың агзындакы гурбанлык сыпасының чар тарапына серпсинлер.</verse>
				<verse number="6">Соңра гурбанлык малының эеси оны союп бөлеклесин.</verse>
				<verse number="7">Руханы Харуның огуллары гурбанлык сыпасының үстүнде одун өрүп, от яксынлар.</verse>
				<verse number="8">Соңра Харуның огуллары – руханылар бөлекленен эти, малың келлесидир ичягы билен билеликде гурбанлык сыпасының үстүнде янып дуран отда гойсунлар.</verse>
				<verse number="9">Малың гарын ичегелери ве аяклары сува ювулсын. Руханы болса буларың хеммесини гурбанлык сыпасында яксын. Реббе тутушлыгына от үсти билен берилйән бу якма гурбанлыгының ысы Оңа якымлыдыр.</verse>
				<verse number="10">Доварлардан алнан җанлы якма гурбанлык берилйән болса, онда бу гурбанлык җанлысы хич бир шикессиз гоч я-да эркеч болсун.</verse>
				<verse number="11">Малың эеси гурбанлык җанлысының дамагыны гурбанлык сыпасының демиргазык тарапында, Реббиң хузурында чалсын. Харуның огуллары – руханылар болса гурбанлык җанлысының ганыны гурбанлык сыпасының чар тарапына серпсинлер.</verse>
				<verse number="12">Соңра малың эеси гурбанлык җанлысыны бөлеклесин. Руханы болса ол бөлеклери җанлының келлесидир ичягы билен билеликде гурбанлык сыпасында янып дуран отда гойсун.</verse>
				<verse number="13">Гурбанлык җанлысының гарын ичегелери ве аяклары сува ювулсын. Онсоң руханы буларың хеммесини гурбанлык сыпасында яксын. Реббе тутушлыгына от үсти билен берилйән бу якма гурбанлыгының ысы Оңа якымлыдыр.</verse>
				<verse number="14">Эгер Реббе якма гурбанлык хөкмүнде гуш хөдүрленилйән болса, онда сизиң гурбанлык гушуңыз гумры я-да кепдери болсун.</verse>
				<verse number="15">Руханы гурбанлык гушуның бойнуны ёлуп, онуң келлесини гурбанлык сыпасында яксын. Онуң ганыны гурбанлык сыпасының гапдалына акдырсын.</verse>
				<verse number="16">Руханы гушуң петекесини ичиндәки затлары билен биле алып, гурбанлык сыпасының гүндогар тарапына, күл атылян ере ташласын.</verse>
				<verse number="17">Соңра руханы гушуң ганатларындан тутуп, оны икә бөлсүн, йөне бөлеклери бири-биринден долы бөлүп айырмасын. Онсоң ол гушы гурбанлык сыпасында яксын. Реббе тутушлыгына от үсти билен берилйән бу якма гурбанлыгының ысы Оңа якымлыдыр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Кимде-ким Реббе галла садакасыны бермекчи болса, ол садака сайлама бугдай унундан берилсин. Садака берйән адам унуң үстүне зейтун ягыны гуюп, якымлы ыслы түтетгини онуң үстүнде гойсун.</verse>
				<verse number="2">Онсоң галла садакасы Харуның огулларына – руханылара гетирилип берилсин. Руханы зейтун ягына гарылан сайлама бугдай унундан бир гошавуҗыны, якымлы ыслы түтетгиниң барыны алып, олары гурбанлык сыпасында яксын. Реббиң ёлуна от үсти билен берлен бу садака пайының ысы Оңа якымлыдыр.</verse>
				<verse number="3">Галла садакасының галаны Харун билен онуң огулларыныңкы болсун. Реббе от үсти билен берилйән бу садака өрән мукаддес садакадыр.</verse>
				<verse number="4">Эгер сиз тамдырда япылан петири садака бермекчи болсаңыз, онда ол сайлама бугдай унундан биширилен, зейтун ягына югрулан, хамырмаясыз күлчелер я-да оҗакда биширилен, йүзүне зейтун ягы чалнан челпеклер болсун.</verse>
				<verse number="5">Эгер табада биширилен галла садакасыны бермекчи болсаңыз, онда ол сайлама бугдай унундан, зейтун ягына югрулып биширилен петир болсун.</verse>
				<verse number="6">Садака берйән петири дограп, үстүне зейтун ягыны гуйсун – бу галла садакасыдыр.</verse>
				<verse number="7">Эгер сизиң берйән галла садакаңыз сачда биширилен петир чөрек болса, онда ол сайлама бугдай унундан эдилен хем-де зейтун ягына югрулан болсун.</verse>
				<verse number="8">Реббе шейле биширилен галла садакасыны хөдүр эдиң. Чөрек рухана гетирилип берленден соң, ол оны гурбанлык сыпасының янына алып барсын.</verse>
				<verse number="9">Руханы Реббиң ёлуна берилйән бу садака пайыны галла садакасындан бөлүп айрып, оны гурбанлык сыпасында яксын. Реббе от үсти билен берилйән бу садаканың ысы Оңа якымлыдыр.</verse>
				<verse number="10">Галла садакасының галан бөлеги Харун билен онуң огулларыныңкы болсун. Реббе от үсти билен берилйән бу садака пайы өрән мукаддесдир.</verse>
				<verse number="11">Реббе садака берҗек чөрегиңиз хич вагт хамырмаялы болмасын. Чүнки Реббе от үсти билен берилйән бу садака хамырмаялы болмалы дәлдир я-да бал гошулмалы дәлдир.</verse>
				<verse number="12">Сиз бу затлары Реббе экиниңизиң илкинҗи хасыл садакасы хөкмүнде берип билерсиңиз. Эмма олар гурбанлык сыпасында якымлы ыс чыкармак үчин якылмасын.</verse>
				<verse number="13">Сиз берйән галла садакаларыңыза дуз сепиң. Чүнки дуз Худайыңыз билен баглашан әхтиңизиң нышаныдыр. Берйән садакаларыңызың хеммесине дуз сепиң.</verse>
				<verse number="14">Эгер сиз экиниңизиң илкинҗи хасылыны Реббе галла садакасы хөкмүнде хөдүр этмекчи болсаңыз, ол дөвлен тәзе бугдай сүммүлинден алнан ве отда говрулан болсун.</verse>
				<verse number="15">Оңа зейтун ягыны гошуп, якымлы ыслы түтетгини-де онуң үстүне гоюң. Бу галла садакасыдыр.</verse>
				<verse number="16">Онсоң руханы дөвлен бугдайың белли бир мукдарыны ве якымлы ыслы түтетгили зейтун ягыны алып, олары гурбанлык сыпасында яксын. Бу Реббиң ёлуна от үсти билен берлен садака пайыдыр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Берйән садакаңыз саламатлык гурбанлыгы болуп, сиз улы мал өлдүрмекчи болсаңыз, онуң өкүз я сыгырдыгының пархы ёк, ол шикессиз мал болмалыдыр.</verse>
				<verse number="2">Малың эеси гурбанлык малының келлесине элини гоюп, Реббе йүз тутулян чадырың агзында онуң дамагыны чалсын. Харуның огуллары – руханылар гурбанлыгың ганыны гурбанлык сыпасының чар тарапына серпсинлер.</verse>
				<verse number="3">Сиз саламатлык гурбанлыгындан бар ичяглары хем-де гарын ичегелериң дашындакы бар ягы, билдәки ики бөвреги дашының ягы билен, багрың йүзүндәки яг пердесини бөвреклер билен биле алып, олары Реббе от үсти билен берилйән гурбанлык пайы хөкмүнде хөдүр эдиң.</verse>
				<verse number="4"></verse>
				<verse number="5">Онсоң Харуның огуллары булары гурбанлык сыпасының үстүнде янып дуран отдакы якма гурбанлыгы билен биле яксынлар. Реббе от үсти билен берилйән бу гурбанлыгың ысы Оңа якымлыдыр.</verse>
				<verse number="6">Эгер саламатлык гурбанлыгы хөкмүнде Реббе довар сүриңизден гурбанлык хөдүр этмекчи болсаңыз, онда ол гочмы, гоюнмы, текеми, гечими – пархы ёк, ол шикессиз довар болмалыдыр.</verse>
				<verse number="7">Эгер сиз гоюн гурбанлык бермекчи болсаңыз, онда оны Реббиң хузурына гетирмелисиңиз.</verse>
				<verse number="8">Малың эеси гурбанлык җанлысының келлесине элини гоюп, онуң дамагыны Реббе йүз тутулян чадырың өңүнде чалсын. Харуның огуллары онуң ганыны гурбанлык сыпасының чар тарапына серпсинлер.</verse>
				<verse number="9">Малың эеси саламатлык гурбанлыгы үчин хөдүр эдилен җанлының әхли ягларыны: гойнуң түрресиниң дүйбүнден кесилип алнан гуйрук ягыныңдыр ичягларының барыны ве гарын ичегелериң дашындакы ягларың барыны, билдәки ики бөвреги дашының ягы билен, багрың йүзүндәки яг пердесини бөвреклер билен биле алып, олары Реббе от үсти билен берилйән гурбанлык пайы хөкмүнде хөдүр этсин.</verse>
				<verse number="10"></verse>
				<verse number="11">Онсоң руханы булары алып, Реббе от үсти билен берилйән иймит садакасы хөкмүнде гурбанлык сыпасында яксын.</verse>
				<verse number="12">Эгер гечи гурбанлык бермекчи болсаңыз, сиз оны Реббиң хузурына гетирмелисиңиз.</verse>
				<verse number="13">Малың эеси онуң келлесине элини гоюп, Реббе йүз тутулян чадырың өңүнде онуң дамагыны чалсын. Харуның огуллары гурбанлык җанлысының ганыны гурбанлык сыпасының чар тарапына серпсинлер.</verse>
				<verse number="14">Малың эеси гурбанлык җанлысының бар ичягларыны хем-де гарын ичегелериниң дашындакы әхли ягыны, билдәки ики бөвреги дашының ягы билен ве багрың йүзүндәки яг пердесини бөвреклер билен биле алып, олары Реббе от үсти билен берилйән гурбанлык пайы хөкмүнде хөдүр этсин.</verse>
				<verse number="15"></verse>
				<verse number="16">Онсоң руханы булары алып, Реббе от үсти билен берилйән иймит садакасы хөкмүнде гурбанлык сыпасында яксын. Онуң ысы Реббе якымлыдыр. Гурбанлыгың әхли ягы Реббе хөдүр эдилсин.</verse>
				<verse number="17">Сиз ниреде яшасаңыз-да, этиң ягыны ве ганыны иймәң. Бу сизиң бүтин несиллериңиз үчин эбедилик дүзгүн болсун“».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Реб Муса шейле дийди:</verse>
				<verse number="2">«Ысрайыл халкына айт: „Кимде-ким Мен Реббиң сизе берен буйрукларымы төтәнден бозуп, гүнә этсе, шейле-де башына яг гуйлуп сайланан баш руханының өзи гүнә иш эдип, халкы языклы этсе, онда ол шикессиз бир өкүзчәни өлдүрип, оны Реббе гүнә гурбанлыгы хөкмүнде хөдүр этсин.</verse>
				<verse number="3"></verse>
				<verse number="4">Өкүзчәни Реббе йүз тутулян чадырың агзына, Реббиң хузурына гетирсин ве элини өкүзчәниң келлесине гоюп, Реббиң хузурында онуң дамагыны чалсын.</verse>
				<verse number="5">Онсоң башына яг гуйлуп сайланан баш руханы өкүзчәниң ганындан биразрагыны алып, оны Реббе йүз тутулян чадыра гетирсин.</verse>
				<verse number="6">Баш руханы гана бармагыны батырып, Реббиң хузурына – иң мукаддес отагың тутусының өңүне ганы еди гезек сепелесин.</verse>
				<verse number="7">Соңра баш руханы Реббе йүз тутулян чадырдакы – Реббиң хузурындакы якымлы ыслы түтетги якылян гурбанлык сыпасының шахларына бираз ган чалсын. Өкүзчәниң галан ганыны болса Реббе йүз тутулян чадырың агзындакы якма гурбанлык сыпасының дүйбүне дөксүн.</verse>
				<verse number="8">Баш руханы гүнә гурбанлыгы хөкмүнде берлен бу өкүзчәниң бар ичягларыны, гарын ичегелериниң дашындакы ягларыны, билдәки ики бөвреги дашының ягы билен ве багрың йүзүндәки яг пердесини бөвреклер билен биле алсын.</verse>
				<verse number="9"></verse>
				<verse number="10">Баш руханы бу малың ягыны-да эдил саламатлык гурбанлыгы үчин өлдүрилен өкүзиң ягларының алнышы ялы алып, олары якма гурбанлык сыпасында яксын.</verse>
				<verse number="11">Эмма баш руханы өкүзчәниң дерисини, бар этини, келлебашаягыны, гарын-ичегелерини гарын-гаҗагы билен, гараз, өкүзчәниң диңе ягындан башга бар задыны дүшелгәниң дашындакы бир халал ере, күл үйшмегиниң үстүне чыкардып якдырсын.</verse>
				<verse number="12"></verse>
				<verse number="13">Эгер бүтин ысрайыл халкы өз Худайы Реббиң берен буйрукларыны төтәнликден бозуп, гүнә этсе, бу гүнә иш хем җемагатдан яшырылып, оларың эден гүнәлериниң үсти ачылан бадына, җемагат гүнә гурбанлыгы хөкмүнде бир өкүзчәни Реббе йүз тутулян чадырың өңүне гетирсин.</verse>
				<verse number="14"></verse>
				<verse number="15">Халкың яшулулары Реббиң хузурында эллерини өкүзчәниң келлесине гоюп, шол ерде онуң дамагы чалынсын.</verse>
				<verse number="16">Башына яг гуйлуп сайланан баш руханы өкүзчәниң ганындан биразрагыны алып, оны Реббе йүз тутулян чадыра гетирсин</verse>
				<verse number="17">Онсоң баш руханы бармагыны гана батырып, оны еди гезек Реббиң хузурына – иң мукаддес отагың өңүне сепелесин.</verse>
				<verse number="18">Соңра баш руханы Реббе йүз тутулян чадырда Реббиң хузурындакы гурбанлык сыпасының шахларына бираз ган чалсын. Галан ганы болса Реббе йүз тутулян чадырың агзындакы якма гурбанлык сыпасының дүйбүне дөксүн.</verse>
				<verse number="19">Баш руханы өкүзчәниң әхли ягыны алып, оны гурбанлык сыпасында яксын.</verse>
				<verse number="20">Баш руханы гүнә гурбанлыгы үчин берлен өкүзче билен нәме эден болса, бу өкүзче билен хем шейле этсин. Ол гүнә гурбанлыгы үчин берлен бу өкүзче билен халкы гүнәсинден сапласын ве Худай халкың гүнәсини гечер.</verse>
				<verse number="21">Соңра баш руханы өкүзчәни дүшелгәниң дашына чыкардып, оны-да биринҗи өкүзчәни якдырышы ялы эдип якдырсын. Бу халкың гүнә гурбанлыгыдыр.</verse>
				<verse number="22">Эгер баштутанлардан бири өз Худайы Реббиң берен буйрукларыны төтәнликден бозуп, гүнә этсе, ол гүнәси барада оңа дуйдурылан бадына, гурбанлык хөкмүнде шикессиз бир эркеҗи гетирсин.</verse>
				<verse number="23"></verse>
				<verse number="24">Ол эркеҗиң келлесине элини гоюп, якма гурбанлык малының өлдүрилйән еринде, Реббиң хузурында онуң дамагыны чалсын. Бу гүнә гурбанлыгыдыр.</verse>
				<verse number="25">Руханы болса гүнә гурбанлыгы үчин дамагы чалнан җанлының ганына бармагыны батырып, оны якма гурбанлык сыпасының шахларына чалсын. Галан ганы болса якма гурбанлык сыпасының дүйбүне дөксүн.</verse>
				<verse number="26">Эркеҗиң бар ягыны руханы эдил саламатлык гурбанлыгыныңкы ялы эдип, гурбанлык сыпасында яксын. Шейдип, руханы гүнә гурбанлыгы үчин берлен эркеч билен гүнәлини гүнәсинден сапласын ве Худай онуң гүнәсини гечер.</verse>
				<verse number="27">Эгер йөнекей халкдан бири Реббиң берен буйрукларыны төтәнликден бозуп, гүнә этсе, ол гүнәси барада оңа дуйдурылан бадына, бир шикессиз гечини гурбанлык берсин.</verse>
				<verse number="28"></verse>
				<verse number="29">Ол элини гүнә гурбанлыгы үчин берилйән җанлының келлесине гоюп, якма гурбанлык малының өлдүрилйән еринде, Реббиң хузурында онуң дамагыны чалсын.</verse>
				<verse number="30">Руханы онуң ганына бармагыны батырып, ол оны якма гурбанлык сыпасының шахларына чалсын. Галан ганы болса ол сыпаның дүйбүне дөксүн.</verse>
				<verse number="31">Эдил саламатлык гурбанлыгының бар ягыны алшы ялы, руханы бу гечиниң хем әхли ягыны алсын. Соңра Реббе якымлы ыс чыкармак үчин оны гурбанлык сыпасында яксын. Шейдип, руханы гүнә гурбанлыгы үчин берлен гечи билен гүнәлини гүнәсинден сапласын ве Худай онуң гүнәсини гечер.</verse>
				<verse number="32">Эгер гүнәли киши гүнә гурбанлыгы үчин гузы бермекчи болса, онда ол шикессиз гузы болсун.</verse>
				<verse number="33">Малың эеси элини гузының келлесине гоюп, якма гурбанлык малының өлдүрилйән еринде, гүнә гурбанлыгы хөкмүнде онуң дамагыны чалсын.</verse>
				<verse number="34">Руханы гүнә гурбанлыгы үчин дамагы чалнан җанлының ганына бармагыны батырып, оны якма гурбанлык сыпасының шахларына чалсын. Галан ганы болса ол гурбанлык сыпасының дүйбүне дөксүн.</verse>
				<verse number="35">Саламатлык гурбанлыгы үчин өлдүрилен гойнуң бар ягының алнышы ялы, бу гүнә гурбанлыгы үчин хөдүрленен гузының хем әхли ягы алынсын. Руханы оны алып, Реббе от үсти билен берлен бейлеки гурбанлыклар билен биле гурбанлык сыпасында яксын. Шейдип, руханы гүнә гурбанлыгы үчин берлен гузы билен гүнәлини гүнәсинден сапласын ве Худай онуң гүнәсини гечер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Кимдир бири болан иши гөрүп я-да билибем, болан ише шаятлык этмеги сораланда, ондан боюн гачырса, ол өз җезасыны чекмелидир.</verse>
				<verse number="2">Кимдир бири харам сайылян зада: харам вагшы хайваның маслыгына я-да харам мал-гараның маслыгына, я-да харам сүйрениҗилериң ве мөр-мөҗеклериң маслыгына төтәнликде галташса, онда ол муны аңан бадына, харам ве языклы сайыляндыр.</verse>
				<verse number="3">Кимдир бири харамлыгына, харам эдйән ислендик зада төтәнликден галташса, онда ол муны аңан бадына, языклы сайылсын.</verse>
				<verse number="4">Кимдир бири яманлык я-да ягшылык этмек үчин, соңуны сайман төтәнден ант ичсе, онда ол муны аңан бадына, нәхили ант ичилендигине гарамаздан, языклы сайылсын.</verse>
				<verse number="5">Эгер кимде-ким шулардан бирини эдип, гүнә газанандыгына гөз етирсе, ол эден гүнәсини боюн алсын.</verse>
				<verse number="6">Ол эден гүнәси үчин төлег хөкмүнде сүрүден бир уркачы җанлыны: гойны я-да гечини Реббе гүнә гурбанлыгы үчин гетирсин. Руханы гүнә гурбанлыгы үчин берлен гоюн я-да гечи билен гүнәлини гүнәсинден сапласын.</verse>
				<verse number="7">Эгер гүнәлиниң гойна гурбы чатмаян болса, эден гүнәси үчин төлег хөкмүнде Реббе ики саны гумры я-да ики кепдери гетирсин. Оларың бири гүнә гурбанлыгы, бейлекиси болса якма гурбанлыгы үчиндир.</verse>
				<verse number="8">Ол булары рухана гетирип берсин. Руханы өңүрти гүнә гурбанлыгы үчин ниетленен гушы Худая хөдүр эдип, онуң боюн оңургасыны яздырсын, йөне онуң келлесини ёлуп айырмасын.</verse>
				<verse number="9">Онсоң руханы гүнә гурбанлыгы үчин берлен гушуң ганындан гурбанлык сыпасының гапдалына бираз сепеләп, галан ганы гурбанлык сыпасының дүйбүне акдырсын. Бу гүнә гурбанлыгыдыр.</verse>
				<verse number="10">Бейлекисини руханы хөкүм боюнча, якма гурбанлыгы үчин Худая хөдүр этсин. Шейдип, руханы гүнә гурбанлыгы үчин берлен гумры я-да кепдери билен гүнәлини гүнәсинден сапласын ве Худай онуң гүнәсини гечер.</verse>
				<verse number="11">Эгер гүнәлиниң ики гумра я-да ики кепдерә гурбы чатмаян болса, онда ол эден гүнәси үчин садака хөкмүнде ондан бир батмана барабар сайлама бугдай унуны гетирсин. Онуң үстүне зейтун ягы гуюлмасын я-да якымлы ыслы түтетги гоюлмасын, чүнки бу гүнә гурбанлыгыдыр.</verse>
				<verse number="12">Ол оны рухана гетирип берсин. Руханы ундан Реббиң ёлуна хөдүрленен пай хөкмүнде бир гошавуч алып, оны Реббе от үсти билен берилйән садака пайы билен биле гурбанлык сыпасында яксын. Бу гүнә гурбанлыгыдыр.</verse>
				<verse number="13">Ёкарда агзалан гүнәлерден бирини эден гүнәлини руханы гүнә гурбанлыгы үчин берлен ун билен гүнәсинден сапласын ве Худай онуң гүнәсини гечер. Галан ун галла садакасы ялы руханыныңкы болар“».</verse>
				<verse number="14">Реб Муса шейле дийди:</verse>
				<verse number="15">«Эгер кимдир бири төтәнликде Реббе берилмели садакалары бермән гүнә газанса, онда ол Реббе язык гурбанлыгы хөкмүнде сүрүден шикессиз бир гоч гетирсин. Язык гурбанлыгының бахасы мукаддес өйүң өлчегине гөрә күмүш билен кесгитленсин.</verse>
				<verse number="16">Ол Худая берилмели садакаларының барыны, үстүне гошмача бәшден бирини гошуп, рухана берсин. Руханы язык гурбанлыгына берлен гоч билен гүнәлини гүнәсинден сапласын ве Худай онуң гүнәсини гечер.</verse>
				<verse number="17">Эгер кимде-ким Реббиң берен буйрукларының бирини төтәнликде бозуп, гүнә газанса, ол языклыдыр ве өз җезасыны чекмелидир.</verse>
				<verse number="18">Реббе язык гурбанлыгы хөкмүнде сүрүден бир шикессиз гоч я-да шонуң ерини тутҗак зат гетирсин. Руханы шу гоч аркалы гүнәлини төтәнликде эден гүнәсинден сапласын ве Худай онуң гүнәсини гечер.</verse>
				<verse number="19">Бу сениң Реббе гаршы эден гүнәң үчин төлег хөкмүнде берилйән язык гурбанлыгыдыр».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">Реб Муса шейле дийди:</verse>
				<verse number="2">«Эгер кимдир бири аманат я-да гирев гоян кишә бивепалык этсе, я-да огурлык этсе, я-да оны алдап, Реббиң табшырыкларыны бозса,</verse>
				<verse number="3">я йитен зады тапып алыбам, бу хакда яландан ант ичип, ынсаның эдәйҗек затларының бирини эдип гүнә газанып, соңам өз эден гүнәсине дүшүнип, зорлук я-да хиле билен алан я-да өзүне аманат берлен, я-да бири тарапындан йитирилен ве өзүниң тапан задыны,</verse>
				<verse number="4"></verse>
				<verse number="5">я-да яландан ант ичен ислендик задыны бүтинлигине ве онуң бәшден бир гымматыны-да үстүне гошуп, өз языгыны билен бадына, оны эесине гайтарып берсин.</verse>
				<verse number="6">Соңра ол өзүниң Реббе язык гурбанлыгы хөкмүнде рухана сүрүден бир шикессиз гоч я-да онуң ерини тутҗак башга бир зат гетирип берсин.</verse>
				<verse number="7">Онсоң руханы Реббиң хузурында гүнәлини гүнәсинден сапласын ве шонда онуң нәхили гүнә эдендигине гарамаздан, Худай онуң гүнәсини гечер».</verse>
				<verse number="8">Реб Муса шейле дийди:</verse>
				<verse number="9">«Харуна ве онуң огулларына табшыр. Якма гурбанлыгының берлиш кадасы шейледир: Якма гурбанлыгы узаклы гиҗе гурбанлык сыпасының үстүнде гоюлмалыдыр. Гурбанлык сыпасындакы от болса өчүрилмели дәлдир.</verse>
				<verse number="10">Эртеси ирден руханы эгнине непис зыгыр матадан тикилен ички гейимини ве онуң үстүнден зыгыр матадан тикилен лыбасларыны гейсин. Соңра ол гурбанлык сыпасының үстүндәки отда янан якма гурбанлык малының күлүни айрып, оны гурбанлык сыпасының гапдалында гойсун.</verse>
				<verse number="11">Онсоң руханы зыгыр матадан тикилен лыбасларыны чыкарып, башга эшиклерини гейсин ве күли дүшелгәниң дашына чыкарып, халал ере дөксүн.</verse>
				<verse number="12">Гурбанлык сыпасының үстүндәки от мыдама янып дурсун, ол хич хачан сөнмесин. Эртирлерине руханы одуң үстүне одун атсын. Якма гурбанлык малының бөлекленен этлерини онуң үстүне өрсүн. Саламатлык гурбанлыкларының ягыны-да отда яксын.</verse>
				<verse number="13">Гурбанлык сыпасының үстүнде хемишелик от янып дурсун, ол хич хачан өчмесин.</verse>
				<verse number="14">Галла садакасының берлиш кадасы шейледир: Оны Харуның огуллары Реббиң хузурында, гурбанлык сыпасының өңүнде берсинлер.</verse>
				<verse number="15">Руханы галла садакасының зейтун ягына гарылан сайлама унундан ве онуң үстүндәки якымлы ыслы түтетгиден гошавуҗыны долдурып алып, олары Реббиң ёлуна от үсти билен берилйән садака пайы хөкмүнде гурбанлык сыпасында яксын. Онуң ысы Реббе якымлыдыр.</verse>
				<verse number="16">Онуң галаныны Харун ве онуң огуллары ийсин. Ондан петир биширилип, олар мукаддес ерде, Реббе йүз тутулян чадырың ховлусында ийилсин.</verse>
				<verse number="17">Ол хамырмаясыз болсун. Мен муны Реббе от үсти билен берлен садакаларымдан оларың пайы хөкмүнде бердим. Эдил гүнә гурбанлыгы ве язык гурбанлыгы ялы бу галла садакасы хем өрән мукаддес садакадыр.</verse>
				<verse number="18">Харуның неслинден болан хер бир эркек гөбекли бу галла садакасындан ийип билер. Бу Реббе от үсти билен берлен садакалардан онуң несиллери үчин эбедилик пайдыр. Бу галла садакасына Харуның огулларындан башга галташан хер кес бетбагтчылыга учрар».</verse>
				<verse number="19">Реб Муса шейле дийди:</verse>
				<verse number="20">«Харуның ве онуң огулларының белленен гүни Реббе бермели садакасы, ине, шундан ыбаратдыр: сайлама бугдай унуның ондан бир батманыны гүнделик садака хөкмүнде берсинлер. Онуң ярысы эртирине, бейлеки ярысы агшамына берилсин.</verse>
				<verse number="21">Ол ун зейтун ягына югрулып, сачда яга биширилен петир бөлеклери Реббе якымлы ыс чыкармак үчин галла садакасы хөкмүнде хөдүр эдилсин.</verse>
				<verse number="22">Галла садакасыны Харуның неслинден болан, башына яг гуйлуп сайланан баш руханы тайярламалыдыр. Бу садака Реббе эбедилик пай хөкмүнде тутушлыгына якылсын.</verse>
				<verse number="23">Руханының берйән хер бир галла садакасы тутушлыгына якылмалыдыр, ол ийилмели дәлдир».</verse>
				<verse number="24">Реб Муса шейле дийди:</verse>
				<verse number="25">«Харуна ве онуң огулларына айт: „Гүнә гурбанлыгың берлиш кадасы шейледир: гүнә гурбанлыгы үчин берилйән малың дамагы Реббиң хузурында, якма гурбанлык малының өлдүрилйән еринде чалынсын. Бу өрән мукаддес гурбанлыкдыр.</verse>
				<verse number="26">Оны гүнә гурбанлыгы үчин хөдүр эден руханы ийсин. Ол мукаддес ерде, Реббе йүз тутулян чадырың ховлусында ийилсин.</verse>
				<verse number="27">Харуның огулларындан башга гурбанлык малының этине галташан хер кес бетбагтчылыга учрар. Эгер онуң ганы эгин-эшиге сычраса, ол мукаддес ерде ювулсын.</verse>
				<verse number="28">Гурбанлык малының эти гайнадылан тоюн гап дөвүлсин. Эгер ол бүрүнч гапда гайнадылан болса, ол гап сүртгүч билен сүртүлип, сув билен чайкалсын.</verse>
				<verse number="29">Руханылар уругындан болан хер бир эркек гөбекли ондан ийип билер. Бу гурбанлык өрән мукаддес гурбанлыкдыр.</verse>
				<verse number="30">Эмма мукаддес отагда гүнәден сапламак үчин, Реббе йүз тутулян чадырың ичине ганы гетирилен гүнә гурбанлыгы үчин берлен малың эти ийилмели дәлдир. Ол ода якылмалыдыр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">Язык гурбанлыгы өрән мукаддес гурбанлыкдыр. Онуң берлиш кадасы шейледир:</verse>
				<verse number="2">язык гурбанлык малының дамагы якма гурбанлык малының өлдүрилйән еринде чалнып, онуң ганы гурбанлык сыпасының чар тарапына серпилсин.</verse>
				<verse number="3">Онуң әхли ягы: гуйрук ягы, гарын ичегелериниң дашындакы ягы, билдәки ики бөвреги дашының ягы билен ве багрың йүзүндәки яг пердеси бөвреклер билен биле алнып, Реббе хөдүр эдилсин.</verse>
				<verse number="4"></verse>
				<verse number="5">Руханы олары Реббе от үсти билен берилйән гурбанлык хөкмүнде гурбанлык сыпасында яксын. Бу язык гурбанлыгыдыр.</verse>
				<verse number="6">Руханы машгаласындан болан хер бир эркек гөбекли ол мал этинден ийсин. Ол мукаддес ерде ийилсин, чүнки бу гурбанлык өрән мукаддес гурбанлыкдыр.</verse>
				<verse number="7">Язык гурбанлыгының берлиш кадасы-да эдил гүнә гурбанлыгының берлиш кадасы ялыдыр. Язык гурбанлыгының эти языклыны гүнәсинден саплаян руханыныңкы болсун.</verse>
				<verse number="8">Ислендик кишиниң якма гурбанлыгыны хөдүрлейән руханы гурбанлыга берлен малың дерисини өзүне алсын.</verse>
				<verse number="9">Тамдырда, питиде я-да сачда тайярланан ислендик галла садакасы оны Худая хөдүрлейән руханыныңкы болсун.</verse>
				<verse number="10">Эмма зейтун ягына гарылан я-да гуры, биширилмедик галла садакасы Харун несиллериниң арасында дең пайлашылсын.</verse>
				<verse number="11">Реббе хөдүр эдилйән саламатлык гурбанлыгының берлиш кадасы шейледир:</verse>
				<verse number="12">эгер кимдир бири саламатлык гурбанлыгыны Худая шүкүр хөкмүнде хөдүрлейән болса, онда ол гурбанлык берилҗек мал билен бирликде зейтун ягына югрулан күлчелер, йүзүне зейтун ягы чалнан челпеклер ве зейтун ягына югрулып, сайлама бугдай унундан биширилен петир ве чөрек хөдүр этсин.</verse>
				<verse number="13"></verse>
				<verse number="14">Буларың херсинден бир чөреги Реббе үвреме садакасы хөкмүнде берсин. Олар саламатлык гурбанлыгының ганыны гурбанлык сыпасының чар тарапына серпйән руханыныңкы болсун.</verse>
				<verse number="15">Реббе алкыш хөкмүнде берлен саламатлык гурбанлыгының эти болса хөдүр эдилен гүни ийилсин. Гурбанлык этиниң екеҗе бөлеги-де эртире галдырылмасын.</verse>
				<verse number="16">Эгер хөдүр эдйән садакаңыз айдылан я-да мейлетин садака болса, онда ол хөдүр эдилен гүни ийилсин. Ондан артып галаны эртеси гүн ийилсин.</verse>
				<verse number="17">Ондан артып галаны болса, үчүленҗи гүн ода якылсын.</verse>
				<verse number="18">Эгер саламатлык гурбанлыгының этинден үчүленҗи гүн ийилсе, онда ол кабул болмаз ве оны хөдүр эден үчин хасаба алынмаз. Ол неҗисдир, ондан иен җезаны чекмели.</verse>
				<verse number="19">Эгер гурбанлык малының эти ислендик харам зада галташса, ол ийилмесин, ода якылсын, халал эти харам сайылмадык киши ийип билер.</verse>
				<verse number="20">Эгер кимде-ким харам болубам, Реббе хөдүр эдилен саламатлык гурбанлыгының этинден ийсе, ол өз халкының арасындан ковлуп чыкарылсын.</verse>
				<verse number="21">Эгер кимде-ким ислендик харам зада: ынсан харамлыкларына, харам мала я-да ислендик харам җандара галташыбам, Реббе хөдүр эдилен саламатлык гурбанлыгының этинден ийсе, ол өз халкының арасындан ковлуп чыкарылсын“».</verse>
				<verse number="22">Реб Муса шейле дийди:</verse>
				<verse number="23">«Ысрайыл халкына айт: „Өкүзиң, гойнуң я-да гечиниң хич бир ягыны иймесинлер.</verse>
				<verse number="24">Өлен малың я-да йыртыҗыларың парчалан малының ягы хер хили максатлар үчин уланылып билнер, эмма ол хич хачан ийилмели дәлдир.</verse>
				<verse number="25">Кимде-ким Реббе от үсти билен берилйән гурбанлык малының ягындан ийсе, ол ысрайыл халкының арасындан ковлуп чыкарылсын.</verse>
				<verse number="26">Ниреде яшаяндыкларына гарамаздан, гушуңкымы я-да хайваныңкымы – пархы ёк, олар хич хили ган иймесинлер.</verse>
				<verse number="27">Эгер кимде-ким ган ийсе, нәмәниң ганыдыгының пархы ёк, ол өз халкының арасындан ковлуп чыкарылсын“».</verse>
				<verse number="28">Реб Муса шейле дийди:</verse>
				<verse number="29">«Ысрайыл халкына айт: „Ким Реббе саламатлык гурбанлыгыны хөдүр этмекчи болса, ол Реббе айратын садаканы өз саламатлык гурбанлыгының малындан берсин.</verse>
				<verse number="30">Садака берйән адамың өзи гурбанлык берлен малың ягыны онуң дөши билен бирликде гетирип, олары Реббе от үсти билен берилйән гөтерме садакасы хөкмүнде ёкары галдырсын.</verse>
				<verse number="31">Руханы ягы гурбанлык сыпасында яксын, эмма гурбанлык малының дөши Харуның огулларыныңкы болмалыдыр.</verse>
				<verse number="32">Шейле хем саламатлык гурбанлыгыңызың саг будуны-да садака хөкмүнде рухана бериң.</verse>
				<verse number="33">Гурбанлык малының пай хөкмүнде берилйән бу саг будуны, саламатлык гурбанлыгының ганыны ве ягыны хөдүрлән руханы алсын.</verse>
				<verse number="34">Чүнки Мен ысрайыл халкындан оларың саламатлык гурбанлыкларындан Реббе гөтерме садакасы хөкмүнде хөдүрленен дөши ве саг буды алдым. Олары Мен ысрайыл халкындан руханы Харуна ве онуң огулларына эбедилик пай хөкмүнде бердим.</verse>
				<verse number="35">Харуның ве онуң огулларының Реббе руханы хөкмүнде гуллук этмәге башлан гүнлеринден бәри Реббе от үсти билен берилйән садакалардан олара дегишли пай шудур“».</verse>
				<verse number="36">Мунуң ысрайыл халкындан эбедилик парз хөкмүнде руханылара берилмелидигини, Харуны ве онуң огулларыны везипә беллән гүни Реб маңа буюрды.</verse>
				<verse number="37">Якма гурбанлыгының, галла садакасының, гүнә гурбанлыгының, язык гурбанлыгының, беллеме садакасының ве саламатлык гурбанлыгының берлиш кадасы шулардан ыбаратдыр.</verse>
				<verse number="38">Синай чөлүнде Реб Өзүне гурбанлыкдыр садакалар бермеклиги ысрайыл халкына буйран гүни Ол Муса бу табшырыгы берди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">Реб Муса шейле дийди:</verse>
				<verse number="2">«Харуны ве онуң огулларыны, оларың руханылык лыбасларыны, месх ягыны, гүнә гурбанлыгы үчин берилйән өкүзчәни, ики саны гочы ве петирли себеди ал-да, бүтин халкы Реббе йүз тутулян чадырың агзына үйшүр».</verse>
				<verse number="3"></verse>
				<verse number="4">Муса Реббиң буйрушы ялы-да этди. Бүтин халк Реббе йүз тутулян чадырың агзына йыгнанды.</verse>
				<verse number="5">Муса халка йүзленип: «Мен Реббиң өзүме берен шу ашакдакы табшырыкларыны ерине етирмелидирин» дийди.</verse>
				<verse number="6">Шундан соң, Муса Харуны ве онуң огулларыны өңе чыкарып, олардан ювунмакларыны талап этди.</verse>
				<verse number="7">Соңра Муса Харуның эгнине узын көйнек ве дон гейдирип, онуң билини гушак билен гушады. Муса онуң донуның үстүнден эфот гейдирип, оны безелен гушак билен Харуның аркасына беркитди.</verse>
				<verse number="8">Онуң дөшүне гурсакча дакып, онуң ичине Урымы ве Туммымы салды.</verse>
				<verse number="9">Муса Харуның келлесине селле орады. Селләниң өң тарапында болса, алтын безеги – мукаддес тәҗи гойды. Муса бар зады Реббиң табшырышы ялы этди.</verse>
				<verse number="10">Соңра Муса месх ягы алып, оны мукаддес чадыра ве онуң ичиндәки әхли энҗамларың үстүне сепеләп, олары мукаддес этди.</verse>
				<verse number="11">Ягдан еди сапар гурбанлык сыпасының үстүне сепеләп, ол гурбанлык сыпасыны, онуң әхли энҗамларыны, легени ве онуң сүтүнини мукаддес этди.</verse>
				<verse number="12">Багыш этмек үчин, Муса Харуның башына месх ягыны гуйды.</verse>
				<verse number="13">Онсоң Муса Харуның огулларыны гетирди. Оларың эгинлерине көйнеклерини гейдирип, биллерине гушак гушап, келлелерине селле орады. Муса бар зады Реббиң өзүне табшырышы ялы этди.</verse>
				<verse number="14">Соңра ол гүнә гурбанлыгының өкүзчесини идип гетирди. Харун ве онуң огуллары, эллерини өкүзчәниң келлесине гойдулар.</verse>
				<verse number="15">Муса өкүзчәниң дамагыны чалды. Ол өкүзчәниң ганындан алып, оны гурбанлык сыпасының шахларына бармагы билен чалып, гурбанлык сыпасыны халаллады. Галан ганы болса, ол гурбанлык сыпасының дүйбүне дөкди. Шейдип, Муса гурбанлык сыпасыны халалламак үчин оны мукаддес этди.</verse>
				<verse number="16">Онсоң Муса гарын ичегелериң дашындакы бар яглары ве багрың йүзүндәки яг пердесини, ики бөвреги дашының ягы билен алып, олары гурбанлык сыпасында якды.</verse>
				<verse number="17">Эмма өкүзчәниң өзүни, дерисини, этини ве ичгошуны Реббиң өзүне табшырышы ялы, Муса дүшелгәниң дашына чыкардып якдырды.</verse>
				<verse number="18">Соңра ол якма гурбанлыгы үчин берилйән гочы гетирди. Харун ве онуң огуллары эллерини гочуң келлесине гойдулар.</verse>
				<verse number="19">Гочуң дамагы чалынды. Муса онуң ганындан алып, гурбанлык сыпасының чар тарапына серпди.</verse>
				<verse number="20">Ол гочы бөлекледи, келлесини ве ичягыны, онуң галан бөлеклери билен биле ода якды.</verse>
				<verse number="21">Гочуң гарын-ичегелери ве аяклары ювландан соң, Муса гочы бүтинлигине гурбанлык сыпасында якды. Бу Реббе яраян якымлы ыс чыкармак үчин берилйән якма гурбанлыгыды, ягны Реббиң Муса табшырышы ялы, Реббе от үсти билен берлен гурбанлыкды.</verse>
				<verse number="22">Соңра ол хөдүр эдилен икинҗи гочы, беллеме гочуны гетирди. Харун ве онуң огуллары эллерини гочуң келлесине гойдулар.</verse>
				<verse number="23">Муса гочуң дамагыны чалып, онуң ганындан алды. Харуның саг гулагының юмшак этли ерине, саг элиниң ве саг аягының башам бармагына ган чалды.</verse>
				<verse number="24">Онсоң Харуның огулларыны өңе чыкардылар. Муса оларыңам саг гулакларының юмшак этли ерине, саг эллериниң ве саг аякларының башам бармакларына ган чалды. Галан ганы болса ол гурбанлык сыпасының чар тарапына серпди.</verse>
				<verse number="25">Соңра Муса гочуң ягларыны – гуйрук ягыны, гарын-ичегелериң дашындакы бар яглары, багрың йүзүндәки яг пердесини, ики бөвреги дашының ягы билен ве саг буды алды.</verse>
				<verse number="26">Муса Реббиң хузурындакы петирли себетден бир петири, зейтун ягына югрулан хамырмаясыз күлчәни, бир челпеги алып, олары ягың ве гочуң саг будуның үстүнде гойды.</verse>
				<verse number="27">Бу затларың хеммесини Муса Харун билен онуң огулларының элиниң аясында гоюп, Реббе гөтерме садакасы хөкмүнде ёкары галдырды.</verse>
				<verse number="28">Соңра Муса бу затлары оларың эллеринден алып, олары гурбанлык сыпасында, якма гурбанлыгы билен билеликде якды. Бу Реббе от үсти билен берлен якымлы ыслы беллеме садакасыды.</verse>
				<verse number="29">Онсоң Муса дөши алып, оны Реббе гөтерме садакасы хөкмүнде ёкары галдырды. Бу беллеме гочундан Мусаның пайыды. Муса бар зады Реббиң табшырышы ялы этди.</verse>
				<verse number="30">Муса месх ягындан ве гурбанлык сыпасының үстүндәки гандан алып, Харуның үстүне ве эшиклерине, онуң огулларының үстүне ве эшиклерине сепеледи. Шейдип, Харуны ве онуң эшиклерини, онуң огулларыны ве оларың эшиклерини багыш этди.</verse>
				<verse number="31">Онсоң Муса Харуна ве онуң огулларына шейле дийди: «Эти Реббе йүз тутулян чадырың агзында бишириң-де, оны шол ерде беллеме садакалары үчин ниетленен себетдәки чөрек билен ийиң. Худай маңа: „Муны Харун ве онуң огуллары ийсин“ дийди.</verse>
				<verse number="32">Этден ве чөрекден артаныны болса якың.</verse>
				<verse number="33">Беллеме дабарасы тамамланянча, сиз еди гүнләп, Реббе йүз тутулян чадырың агзындан дашлашмаң. Чүнки белленме дабарасы еди гүн довам этмелидир.</verse>
				<verse number="34">Бу гүнки ерине етирилен хер бир иш Реббиң табшырыгы боюнча, сизиң гүнәлериңизден сапланмагыңыз үчин эдилди.</verse>
				<verse number="35">Сиз еди гиҗе-гүндизиң довамында Реббе йүз тутулян чадырың агзында болуп, Реббиң буйругыны берҗай эдиң, ёгсам өлерсиңиз. Маңа Реббиң буйругы шейледир».</verse>
				<verse number="36">Харун ве онуң огуллары Реббиң Муса аркалы берен әхли табшырыкларыны берҗай этдилер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">Секизленҗи гүн Муса Харуны, онуң огулларыны ве Ысрайыл яшулуларыны чагырды.</verse>
				<verse number="2">Ол Харуна шейле дийди: «Өзүңе гүнә гурбанлыгы үчин бир шикессиз гөләни, якма гурбанлыгы үчин хем бир шикессиз гочы алып, олары Реббе хөдүр эт.</verse>
				<verse number="3">Ысрайыл халкына-да айт, гой, олар хем гүнә гурбанлыгы үчин бир эркеҗи, якма гурбанлыгы үчин хем шикессиз биряшар гөләни ве гузыны Реббиң хузурында гурбанлык эдип берерлери ялы, саламатлык гурбанлыгы үчин бир өкүзчәни, бир гочы ве зейтун ягына гарылан галла садакасыны гетирсинлер, чүнки бу гүн Реб сизе гөрнер».</verse>
				<verse number="4"></verse>
				<verse number="5">Олар Мусаның буйран затларыны Реббе йүз тутулян чадырың өңүне гетирдилер ве бүтин халк голая гелип, Реббиң хузурында дурды.</verse>
				<verse number="6">Муса олара: «Реббиң шөхратының сизе гөрнери ялы, Реббиң сизе берен табшырыгы шудур» дийди.</verse>
				<verse number="7">Онсоң Муса Харуна шейле дийди: «Гурбанлык сыпасына голай бар-да, өз гүнә гурбанлыгыңы ве якма гурбанлыгыңы бер, өзүңи ве халкыңы гүнәлеринден сапла. Реббиң буйрушы ялы, халкы берен гурбанлыгы билен гүнәлеринден сапла».</verse>
				<verse number="8">Харун гурбанлык сыпасының янына барып, өзи үчин берилйән гүнә гурбанлыгының гөлесиниң дамагыны чалды.</verse>
				<verse number="9">Харуның огуллары гурбанлыгың ганыны рухана гетирип бердилер. Харун бармагыны гана батырып, гурбанлык сыпасының шахларына чалды ве галан ганы болса гурбанлык сыпасының дүйбүне дөкди.</verse>
				<verse number="10">Эмма Харун гүнә гурбанлыгы үчин берлен малың ягыны, ики бөвреги дашының ягы билен ве багрың йүзүндәки яг пердесини гурбанлык сыпасында якып, Реббиң Муса табшырышы ялы этди.</verse>
				<verse number="11">Малың галаныны ол дери билен биле дүшелгәниң дашында якды.</verse>
				<verse number="12">Соңра ол якма гурбанлык малының дамагыны чалды. Харуның огуллары гурбанлыгың ганыны онуң янына гетирдилер, Харун ганы гурбанлык сыпасының чар тарапына серпди.</verse>
				<verse number="13">Харуның огуллары якма гурбанлык малыны бөлеклере бөлүп, оны келлеси билен биле Харуна гетирип бердилер. Харун олары тутушлыгына гурбанлык сыпасында якды.</verse>
				<verse number="14">Харун гарын-ичегелери ве аяклары ювуп, олары якма гурбанлыгы билен билеликде гурбанлык сыпасында якды.</verse>
				<verse number="15">Соңра Харун халкың гурбанлыгыны хөдүрледи. Ол халкың гүнәлери үчин гурбан эдилҗек эркеҗи гетирип, онуң дамагыны чалды-да, өңки гурбанлык ялы, муны хем гүнә гурбанлыгы хөкмүнде хөдүрледи.</verse>
				<verse number="16">Харун якма гурбанлыгыны-да хөдүрләп, оны дүзгүн боюнча хөдүр этди.</verse>
				<verse number="17">Онсоң ол галла садакасыны хөдүрләп, ондан гошавуҗыны долдурып алды-да, оны гурбанлык сыпасында якды. Бу галла садакасы эртирлерине берилйән якма гурбанлыкларындан дашарыды.</verse>
				<verse number="18">Харун халк үчин саламатлык гурбанлыгы хөкмүнде берилйән өкүзиң ве гочуң дамагыны чалды. Харуның огуллары ганы онуң янына гетирдилер. Харун ганы гурбанлык сыпасының чар тарапына серпди.</verse>
				<verse number="19">Шейле хем, Харуның огуллары өкүзиң ве гочуң ягларыны: гуйрук ягларыны, гарын-ичегелериң дашындакы яглары, ики бөвреги дашының ягы билен, багрың йүзүндәки яг пердесини Харуна гетирип бердилер.</verse>
				<verse number="20">Харун бу яглары дөшлериң үстүнде гоюп, олары гурбанлык сыпаның үстүнде якды.</verse>
				<verse number="21">Соңра Мусаның табшырышы ялы эдип, Харун дөшлери ве саг буды Реббе гөтерме садакасы хөкмүнде ёкары галдырды.</verse>
				<verse number="22">Харун гүнә гурбанлыгыны, якма гурбанлыгыны, саламатлык гурбанлыгыны беренден соң, эллерини халка тарап узадып, олара ак пата берди ве ашак дүшди.</verse>
				<verse number="23">Муса билен Харун Реббе йүз тутулян чадыра гирдилер, соңра дашары чыкып, халка ак пата бердилер. Шол вагт Реббиң шөхраты бүтин халка гөрүнди.</verse>
				<verse number="24">Реббиң хузурындан от гелди, от гурбанлык сыпасының үстүндәки гүнә гурбанлыгыны ве ягы якып, олары күле өвүрди. Бу ахвалаты гөрен бүтин халк гыгырышып йүзин йыкылды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">Бир гүн Харуның огуллары Надап билен Абыху күл атарларыны алып, оңа көз салдылар ве онуң үстүне якымлы ыслы түтетгини гоюп, оны Реббиң хузурына элтдилер. Эмма бу от мукаддес дәлди, чүнки Реб оны олара хөдүрләң дийип табшырык бермәнди.</verse>
				<verse number="2">Реббиң хузурындан дуйдансыз от гелип, Харуның огулларыны якып күл этди ве олар Реббиң хузурында шол бада җан бердилер.</verse>
				<verse number="3">Онсоң Муса Харуна: «Ине, бу Реббиң: „Хызматымы эдйән руханылар Мениң мукаддеслигиме хормат гоймалыдырлар. Бүтин халк Мени шөхратламалыдыр“ диени шудур» дийди. Харун сесини чыкармады.</verse>
				<verse number="4">Муса Харуның дайысы Узыелиң огуллары Мишайыл билен Элсапаны чагырып, олара: «Өңе чыкың-да, гарындашларыңызы мукаддес отагың өңүнден айрып, дүшелгәниң дашына чыкарың» дийди.</verse>
				<verse number="5">Олар өңе чыкып, Мусаның айдышы ялы, олары көйнеклеринден тутуп, дүшелгәниң дашына чыкардылар.</verse>
				<verse number="6">Соңра Муса Харуна ве онуң огуллары Элгазар билен Ытамара шейле дийди: «Сачларыңыз даралмадык болмасын, яс баглап, якаңызы йыртмаң. Эгер сиз шуларың бирини этсеңиз, өлерсиңиз ве Реббиң газабы бүтин халкың башындан инер. Эмма сизиң гарындашларыңыз ве бүтин ысрайыл халкы Реббиң от үсти билен ёк эденлери үчин яс тутуп билерлер.</verse>
				<verse number="7">Сиз велин Реббе йүз тутулян чадырың агзындан айрылып, дашары чыкмаң, ёгсам өлерсиңиз, чүнки депәңизе Реббиң месх ягы сүртүлендир». Олар Мусаның буйрушы ялы этдилер.</verse>
				<verse number="8">Реб Харуна шейле дийди:</verse>
				<verse number="9">«Өзүңем, огулларыңам Реббе йүз тутулян чадыра чакыр я-да шерап ичип гирмәң, ёгсам өлерсиңиз. Бу сизиң несиллериңиз үчин хем эбедилик дүзгүн болсун.</verse>
				<verse number="10">Сиз мукаддес зат билен йөнекей зады, халал билен харамы бири-биринден тапавутландырмалысыңыз.</verse>
				<verse number="11">Мениң Муса аркалы сизе берен парзларымы ысрайыл халкына өвретмелисиңиз».</verse>
				<verse number="12">Муса Харуна ве онуң галан огуллары Элгазар билен Ытамара шейле дийди: «Реббе от үсти билен берлен садакалардан артан галла садакасыны алың. Ондан петир биширип, оны гурбанлык сыпасының янында ийиң, чүнки ол өрән мукаддес садакадыр.</verse>
				<verse number="13">Сиз оны мукаддес ерде иймелисиңиз. Бу Реббе от үсти билен берилйән гурбанлыклар сениң ве огулларыңың пайыдыр. Чүнки Реб маңа шейле буюрды.</verse>
				<verse number="14">Эмма Реббе гөтерме садака хөкмүнде берлен дөш билен үвреме садака хөкмүнде буды сен өз огулларың ве гызларың билен биле ислендик халал ерде ийип билерсиң. Чүнки булар ысрайыл халкының саламатлык гурбанлыкларындан саңа ве сениң чагаларыңа берлен пайдыр.</verse>
				<verse number="15">Үвреме садакасы хөкмүнде буды ве Реббе ёкары галдырылан гөтерме садакасы хөкмүнде дөши олар Реббе от үсти билен берилйән яг гурбанлыгы билен бирликде гетирсинлер. Булар Реббиң табшырышы ялы, саңа ве сениң огулларыңа эбедилик берлен пай болсун».</verse>
				<verse number="16">Онсоң Муса гүнә гурбанлыгының эркеҗини сорады, гөрсе, ол эййәм якылан экен. Муңа Мусаның гаты гахары гелип, ол Харуның аман галан огуллары Элгазар билен Ытамара шейле дийди:</verse>
				<verse number="17">«Нәме үчин сиз гүнә гурбанлыгыны мукаддес өйүң янында иймедиңиз? Ол өрән мукаддес гурбанлыкдыр, оны сизе Реб Өз хузурында халкы гүнәлеринден сапламагыңыз үчин берди ахырын.</verse>
				<verse number="18">Гурбанлык малының ганы мукаддес отага гетирилмәндир. Мениң табшырыгыма гөрә, сиз бу гурбанлыгы хөкман мукаддес өйүң янында иймелидиңиз».</verse>
				<verse number="19">Харун Муса йүзленип шейле дийди: «Ине, мениң огулларым бу гүн Реббиң хузурында гүнә хем-де якма гурбанлыкларыны берди. Мениң башымдан болса бетбагтчылык инди, муңа гарамаздан, бу гүн мен гүнә гурбанлыгындан иен болсам, бу Реббе ярармыды?»</verse>
				<verse number="20">Муны эшиден Муса онуң билен разылашды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">Реб Муса хем-де Харуна шейле дийди:</verse>
				<verse number="2">«Ысрайыл халкына айт: „Гуры ерде яшаян җандарларың арасындан сизиң ийип билҗеклериңиз шулардыр: гошатойнаклы, гәвүшейән ислендик хайваны.</verse>
				<verse number="3"></verse>
				<verse number="4">Эмма гәвүш гайтарян хайванлардан я-да гошатойнаклы хайванлардан дүйәни, атялманы ве товшаны иймели дәлсиңиз, чүнки олар гәвүш гайтарярлар, эмма олар гошатойнаклы дәлдирлер, булар сизиң үчин харамдыр.</verse>
				<verse number="5"></verse>
				<verse number="6"></verse>
				<verse number="7">Гошатойнаклыдыгына гарамаздан, доңуз хем тойнагы ярыклы болса-да, гәвүш гайтармаяр, бу сизиң үчин харамдыр.</verse>
				<verse number="8">Сиз оларың этини иймәң ве ләшини-де эллемәң.</verse>
				<verse number="9">Сувда яшаян әхли җандарлардан шулары ийип билерсиңиз: акар сувда я-да деңиздедигине гарамаздан, йүзгүчли хем теңңели җандарларың ислендигини ийип билерсиңиз.</verse>
				<verse number="10">Сувда яшаян ислендик йүзгүчсиз ве теңңесиз сүйрениҗилер ве деңиздәки бейлеки кичи җандарларың әхлиси сизиң үчин неҗисдир.</verse>
				<verse number="11">Бу җандарлар ысрайыл халкы үчин неҗислигине галсын. Оларың этини иймәң, оларың маслыгына галташмаң.</verse>
				<verse number="12">Сувда яшаян йүзгүчсиз ве теңңесиз җандарларың бары сизиң үчин неҗисдир.</verse>
				<verse number="13">Гушлардан шу ашакдакылар сизиң үчин неҗисдир: бүргүт, гарагуш ве деря бүргүди;</verse>
				<verse number="14">чайчаңңалак, лачының әхли гөрнүшлери, гарганың әхли гөрнүшлери, дүегуш, хүви, чарлак, гыргының әхли гөрнүшлери;</verse>
				<verse number="15"></verse>
				<verse number="16"></verse>
				<verse number="17">байгуш, җүптүн, улы байгуш, ак байгуш, готан ве даззаркел, леглек, хокгарың әхли гөрнүшлери, хүйпүйпик ве ярганат.</verse>
				<verse number="18"></verse>
				<verse number="19"></verse>
				<verse number="20">Дөрт аяклы, ганатлы мөр-мөҗеклериң хеммеси сизиң үчин неҗисдир.</verse>
				<verse number="21">Йөне дөрт аяклы ганатлы мөр-мөҗеклерден ерде бөкер ялы аягы богунлыларыны ийип билерсиңиз.</verse>
				<verse number="22">Олардан чекиртге гөрнүшлилери, чөл чекиртге гөрнүшлилери, җызлан гөрнүшлилери, яшыл чекиртге гөрнүшлилери ийип билерсиңиз.</verse>
				<verse number="23">Эмма галан дөрт аяклы, ганатлы мөр-мөҗеклериң бары сизиң үчин неҗисдир.</verse>
				<verse number="24">Кимде-ким оларың маслыгына галташса, ол агшама ченли харам сайылсын.</verse>
				<verse number="25">Кимде-ким буларың маслыгының ислендик бөлегини гөтерсе, ол эшиклерини ювсун ве агшама ченли харам сайылсын.</verse>
				<verse number="26">Тойнаклы болуп, эмма тойнагы ярык болмадык я-да гәвүш гайтармаян хер бир хайван сизиң үчин харамдыр.</verse>
				<verse number="27">Дөрт аяклы җандарларың арасында пенҗесини ере уруп йөрейәнлериниң бары сизиң үчин харамдыр. Кимде-ким бу хайванларың маслыгына галташса, ол агшама ченли харам сайылсын.</verse>
				<verse number="28">Оларың маслыгыны гөтерен адам эшиклерини ювсун, ол агшама ченли харам сайылсын. Чүнки бу хайванлар сизиң үчин харамдыр.</verse>
				<verse number="29">Гурыер сүйрениҗилерден шулар: ялман, сычан, гөрнүшине гөрә улы сувулган, хажжык, земзен, сувулган, чәге сувулганы ве хамелеон сизиң үчин харамдыр.</verse>
				<verse number="30"></verse>
				<verse number="31">Сүйрениҗи җандарлардан шулар сизе харамдыр. Кимде-ким оларың маслыгына галташса, ол агшама ченли харам сайылсын.</verse>
				<verse number="32">Буларың бириниң маслыгы бир задың үстүне гачса, шол зат харам болар. Ол ислендик уланылян зат: агач гап болсун, эгинбаш болсун, дери болсун, халта болсун – пархы ёк, олар сува сокулып чыкарылмалыдыр ве ол агшама ченли харам сайылмалыдыр. Шондан соң ол халал болар.</verse>
				<verse number="33">Эгер бу җандарларың бириниң маслыгы ислендик тоюн габың ичине дүшсе, онуң ичиндәки әхли зат харапланар ве ол габы дөвүң.</verse>
				<verse number="34">Ислендик иймит шулар ялы гапда ювулса, ол иймит харапланар. Шулар ялы гапдан ичилйән ислендик ичгилер-де харапланар.</verse>
				<verse number="35">Оларың маслыгының бир бөлегиниң үстүне гачан ислендик зат харапланар. Тамдырдыгына я-да оҗакдыгына гарамаздан, ол йыкылмалыдыр. Олар харапдыр ве сизиң үчин хем харап болмалыдыр.</verse>
				<verse number="36">Муңа гарамаздан, чешме я-да гуйы халаллыгына галар, эмма бу җандарларың маслыгына галташан ислендик адам ве ислендик зат харапланар.</verse>
				<verse number="37">Эгер оларың маслыгының бир бөлеги, экилмек үчин айры гойлан ислендик тохумың үстүне гачса, ол халаллыгына галяндыр.</verse>
				<verse number="38">Эмма оларың маслыгының бир бөлеги эзилен тохумың ичине гачса, онда тохум сизиң үчин харапдыр.</verse>
				<verse number="39">Эгер халал җандарларың бири өлүп, онуң маслыгына галташан хер кес, агшама ченли харам сайылсын.</verse>
				<verse number="40">Онуң этинден иен адам, эшиклерини ювсун ве ол агшама ченли харам сайылсын; онуң маслыгыны гөтерен адам эшиклерини ювсун ве ол агшама ченли харам сайылсын.</verse>
				<verse number="41">Гурыер сүйрениҗилериң бары сизиң үчин неҗисдир. Олар ийилмели дәлдир.</verse>
				<verse number="42">Сиз гарнында сүйшйән сүйрениҗилери, дөрт аяклы я-да көп аяклы сүйрениҗилери иймели дәлсиңиз. Чүнки олар сизиң үчин неҗисдирлер.</verse>
				<verse number="43">Сүйренип йөрейән җандарлардан хайсыдыр бирини ийип, сиз өзүңизи харам этмәң.</verse>
				<verse number="44">Худайыңыз Реб Мендирин. Шонуң үчин хем сиз тәмизленип, мукаддес болуң, чүнки Мен мукаддесдирин. Гурыер сүйрениҗилерини ийип, өзүңизи харам этмәң.</verse>
				<verse number="45">Мен – Реб сизи Мүсүр топрагындан сизиң Худайыңыз болмак үчин алып гелдим. Сиз мукаддес болмалысыңыз, чүнки Мен мукаддесдирин“».</verse>
				<verse number="46">Бу канун харам билен халалы, ийилйән җандар билен ийилмейән җандары бири-биринден тапавутландырмак үчин ниетленендир. Шейле хем ерде яшаян хайванлар, гушлар, сувда яшаян җандарлар, гурыер сүйрениҗилери хакындакы канундыр.</verse>
				<verse number="47"></verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">Реб Муса шейле дийди:</verse>
				<verse number="2">«Ысрайыл халкына айт: „Эгер гөврели аял огул догурса, эдил айбашы гөрйән дөврүндәки ялы, ол аял еди гүнләп харамдыр.</verse>
				<verse number="3">Доглан чага секизленҗи гүн сүннет эдилсин.</verse>
				<verse number="4">Аялың гандан тәмизлениш дөври отуз үч гүн довам эдер. Ол өзүниң тәмизлениш дөври гутарянча, хич бир мукаддес зада галташмасын я-да мукаддес өе гирмесин.</verse>
				<verse number="5">Эгер аял гыз догурса, ол эдил айбашы гөрйән дөврүндәки ялы, ики хепделәп харамдыр. Онуң гандан тәмизлениш дөври алтмыш алты гүн довам эдер.</verse>
				<verse number="6">Огул үчинми я-да гыз үчин – пархы ёк, аял өзүниң тәмизлениш дөври тамамланандан соң, ол якма гурбанлыгы үчин биряшар токлыны ве гүнә гурбанлыгы үчин бир кепдерини я-да гумрыны Реббе йүз тутулян чадырың агзындакы рухана гетирип берсин.</verse>
				<verse number="7">Руханы бу якма гурбанлык җанлысыны Реббиң хузурында хөдүр эдип, ол аялы харамлыгындан тәмизлесин. Шондан соң ол аял ган акма харамлыгындан тәмизленер. Огул я-да гыз дограндыгына гарамаздан, чага догран аял үчин канун шейледир.</verse>
				<verse number="8">Эгер догран аялың токла гурбы чатмаса, онда ол ики гумрыны я-да ики кепдерини – бирини якма гурбанлыгы үчин, бейлекисини гүнә гурбанлыгы үчин гетирсин. Руханы-да ол аялы хөдүр эден якма гурбанлыгы билен харамлыгындан тәмизлесин. Шондан соң ол аял тәмиз болар“».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">Реб Муса ве Харуна шейле дийди:</verse>
				<verse number="2">«Эгер кимдир бириниң дерисинде пакгарма, готур я-да менек пейда болуп, ол дери кеселине өврүлсе, ол адам руханы Харуның я-да онуң огулларының бириниң янына гетирилсин.</verse>
				<verse number="3">Руханы онуң эндамындакы дери кеселини барласын. Эгер дериниң кеселли ериниң гыллары агарып, ол дериден ашак гечен болса, онда бу дери кеселидир. Руханы дери кеселлини гөзден гечиренден соң, оны харам дийип ыглан этсин.</verse>
				<verse number="4">Эмма кеселлиниң эндамындакы менек ак болуп, ол дериниң астына гечмән, дериниң кеселли ериниң гыллары агармадык болса, онда руханы дери кеселлини еди гүнләп айры сакласын.</verse>
				<verse number="5">Единҗи гүн руханы дери кеселлини гөзден гечирсин. Эгер дери кесели эндама яйраман, өңкүлигине галан болса, онда руханы дери кеселлини ене-де еди гүнләп айры сакласын.</verse>
				<verse number="6">Единҗи гүнде руханы оны ене гөзден гечирсин. Эгер дери кесели солуп, эндама яйрамадык болса, руханы дери кеселлини тәмиз дийип ыглан этсин. Бу диңе готурдыр, ол адам гейимлерини ювсун ве диңе шондан соң ол тәмиз болар.</verse>
				<verse number="7">Йөне дери кеселли адам тәмизленмек үчин өзүни рухана гөркезенден соң, готур онуң эндамына яйрап уграса, ол ене-де руханының янына гелсин.</verse>
				<verse number="8">Руханы оны ене-де гөзден гечирсин. Эгер готур онуң эндамына яйран болса, руханы дери кеселлини харам дийип ыглан этсин. Бу дери кеселидир.</verse>
				<verse number="9">Эгер кимдир бири дери кеселине ёлукса, ол руханының янына гетирилсин.</verse>
				<verse number="10">Руханы оны гөзден гечирсин. Эгер онуң дерисинде ак пакгарма болуп, онуң үстүндәки гыллар агарып, ачык яра дөрән болса, бу өтүшен ёканчлы дери кеселидир. Руханы дери кеселлини харам дийип ыглан этсин. Рухана кеселлини айры сакламак герек дәлдир, чүнки ол харамдыр.</verse>
				<verse number="11"></verse>
				<verse number="12">Эмма дери кесели эндама яйрап, ол кеселлиниң башындан аягына ченли бүтин эндамыны тутан болса, руханы оны гөзден гечирсин. Эгер дери кесели онуң тутуш эндамына яйран болса, руханы кеселлини тәмиз дийип ыглан этсин. Диңе бүтин эндамының агаранлыгы үчин кеселли тәмиздир.</verse>
				<verse number="13"></verse>
				<verse number="14">Эмма кеселлиниң эндамындакы яраның ичиндәки эт гызаран болса, ол шол гүнүң өзүнде харам дийип ыглан эдилсин.</verse>
				<verse number="15">Руханы оны ене-де гөзден гечирсин. Эгер руханы деридәки, яраның ичинде гып-гызыл эт гөрсе, ол дери кеселлини харам дийип ыглан этсин. Яраның ичинде гызаран эт харапдыр, чүнки ол дери кеселидир.</verse>
				<verse number="16">Эмма яраның ичинде гөгерен гып-гызыл эт агарса, ол дери кеселли адам руханының янына гелсин.</verse>
				<verse number="17">Руханы оны гөзден гечирсин. Эгер яраның ичинде гөгерен гып-гызыл эт агаран болса, руханы дери кеселлини тәмиз дийип ыглан этсин. Ол тәмиздир.</verse>
				<verse number="18">Эгер бириниң эндамына чыбан чыкып, говулашандан соң чыбаның еринде ак пакгарма я-да гызылымтыл ак менек пейда болса, ол рухана гөркезилмелидир.</verse>
				<verse number="19"></verse>
				<verse number="20">Руханы оны гөзден гечирсин, эгер шол гызылымтыл ак менек дериден ашак гечип, ондакы гыллар агаран болса, руханы ол адамы харам дийип ыглан этсин. Ол чыбан чыкан ерден дөрән дери кеселидир.</verse>
				<verse number="21">Эмма руханы дери кеселлини гөзден гечиренде, гызылымтыл ак менегиң үстүндәки гыллар агармадык болса ве ол дериден ашак гечмедик болса, онда руханы дери кеселлини еди гүнләп айры сакласын.</verse>
				<verse number="22">Эгер гызылымтыл ак менек онуң бүтин эндамына яйран болса, руханы оны харам дийип ыглан этсин. Бу ёканчлы дери кеселидир.</verse>
				<verse number="23">Эмма бу менек бир ерде болуп, эндама яйрамадык болса, онда бу чыбандан галан ыздыр. Руханы ол адамы тәмиз дийип ыглан этсин.</verse>
				<verse number="24">Эгер кимдир бириниң эндамында янык болуп, ол янык ярасы гызылымтыл ак я-да чув-ак менеге өврүлсе, руханы оны гөзден гечирсин. Эгер менекдәки гыллар агарып, менек дериден ашак гечен болса, бу яныкдан дөрән ёканчлы дери кеселидир. Руханы ол адамы харам дийип ыглан этсин.</verse>
				<verse number="25"></verse>
				<verse number="26">Эмма руханы оны гөзден гечиренде, менекдәки гыллар агарман, менек дериден ашак гечмән, гайтам онуң реңки өчүшен болса, руханы ол адамы еди гүнләп айры сакласын.</verse>
				<verse number="27">Единҗи гүн руханы оны гөзден гечирсин. Эгер менек эндама яйраян болса, руханы ол адамы харам дийип ыглан этсин. Бу дери кеселидир.</verse>
				<verse number="28">Эмма бу менек бир ерде болуп, ол эндама яйраман, гайтам, онуң реңки өчүшен болса, бу ёканчлы дери кесели дәлдир. Руханы ол адамы тәмиз дийип ыглан этсин, чүнки бу янык ярасындан галан ыздыр.</verse>
				<verse number="29">Эркек адамың я-да аялың келлесинде я-да эңегинде дери кесели пейда болса, руханы оны гөзден гечирсин. Эгер дери кесели дериден ашак гечип, ондакы гыллар инчеҗик, сары болса, руханы оны харам дийип ыглан этсин. Ол гиҗилевүкдир; ол келледе ве эңекде дөрән ёканчлы дери кеселидир.</verse>
				<verse number="30"></verse>
				<verse number="31">Руханы гиҗилевүк кеселлини гөзден гечирсин. Эгер гиҗилевүк дериден ашак гечмедик болса ве онда гара гыллар ёк болса, онда руханы гиҗилевүкли адамы еди гүн айры сакласын.</verse>
				<verse number="32">Единҗи гүн руханы гиҗилевүкли адамы гөзден гечирсин. Эгер гиҗилевүк онуң эндамына яйрамадык болса ве онда сары гыллар болман, гиҗилевүк дериден ашак гечмедик болса, ол кеселли адам сачыны сырсын, эмма гиҗилевүгиң үстүни сырмасын. Руханы яңкы гиҗилевүкли адамы ене-де еди гүн айры сакласын.</verse>
				<verse number="33"></verse>
				<verse number="34">Единҗи гүн руханы гиҗилевүк кеселлини гөзден гечирсин. Эгер гиҗилевүк эндама яйрамадык болса ве дериден ашак гечмедик болса, руханы оны тәмиз дийип ыглан этсин. Ол эшиклерини ювсун, шондан соң ол тәмиз болар.</verse>
				<verse number="35">Эгер гиҗилевүк кеселли тәмиз дийлип ыглан эдиленден соң, гиҗилевүк онуң эндамына яйраса, руханы оны гөзден гечирсин. Эгер гиҗилевүк эндама яйран болса, онда руханы сары гыллары тапҗак болуп отурмасын, ол харамдыр.</verse>
				<verse number="36"></verse>
				<verse number="37">Эмма руханының пикириче гиҗилевүк өңки дуршуна галып, оңа гара гыллар чыкан болса, онда гиҗилевүк говулашандыр. Ол адам тәмиздир ве руханы оны тәмиз дийип ыглан этсин.</verse>
				<verse number="38">Эркек адамың я-да аялың дерисинде ак менеклер пейда болса, руханы оны гөзден гечирсин. Эгер деридәки менеклер агымтыл болса, бу дериде өрен өргүндир, ол тәмиздир.</verse>
				<verse number="39"></verse>
				<verse number="40">Эгер бир адамың сачы дүшен болса, ол такыр келледир, эмма тәмиздир.</verse>
				<verse number="41">Эгер онуң маңлай сачы ве депе сачы дүшен болса, ол такыр келледир, эмма тәмиздир.</verse>
				<verse number="42">Эмма такыр келледе я-да маңлайда гызылымтыл ак менек пейда болса, бу онуң такыр келлесинде я-да маңлайында дөрән дери кеселидир.</verse>
				<verse number="43">Руханы оны гөзден гечирсин. Эгер онуң такыр келлесиндәки я-да маңлайындакы ёкушян дери кесели ялы гызылымтыл ак менек болса, ол адам дери кеселлидир ве ол харамдыр. Руханы дери кеселлидиги үчин, ол адамы харам дийип ыглан этсин.</verse>
				<verse number="44"></verse>
				<verse number="45">Ёканчлы дери кесели болан адам сал-сал эгинбаш гейип, сачыны дарамасын ве эли билен агзыны тутуп: „Мен – харам, мен – харам“ дийип гыгырсын.</verse>
				<verse number="46">Ёканчлы дери кесели айрылып гидйәнчә, ол харамдыр. Ол еке яшамалыдыр ве дүшелгәниң дашында болмалыдыр».</verse>
				<verse number="47">«Эгин-эшиге дегишли кадалар шейледир. Йүңден я-да непис зыгыр матадан тикилен эшикде, зыгыр сүйүмиң я-да йүңүң эршинде я-да аргаҗында болсун, дериде я-да дериден эдилен ислендик затда болсун – пархы ёк, онуң яшылрак я-да гызылрак өвүсйән ери бар болса, ол зеңдир ве ол рухана гөркезилмелидир.</verse>
				<verse number="48"></verse>
				<verse number="49"></verse>
				<verse number="50">Руханы зеңли зады гөзден гечиренинден соң, оны еди гүнләп айры сакласын.</verse>
				<verse number="51">Единҗи гүнде руханы зеңли зады ене-де гөзден гечирсин. Эгер зең эшикде, эришде я-да аргачда, дериде я-да ислендик бир дериден эдилен затда болса, яйраян ёканчлы зеңдир ве ол харапланандыр.</verse>
				<verse number="52">Эришден тикилен болсун я-да аргачдан, йүңден я-да непис зыгыр матадан, я-да дериден – пархы ёк, руханы ол зең яйран эшиги ода яксын.</verse>
				<verse number="53">Руханы оны гөзден гечиренинде, зең эшиге, эрше я-да аргаҗа, я-да дериден эдилен ислендик зада яйрамадык болса, руханы шол зеңли задың ювулмагыны буюрсын. Соңра оны ене-де еди гүнләп айры сакласын.</verse>
				<verse number="54"></verse>
				<verse number="55">Зең ёкушан зат ювландан соң, руханы оны гөзден гечирсин. Эгер зеңиң реңки үйтгемедик болса, хатда зең яйрамадык болса-да, ол харапланандыр. Зең эшигиң ичиндеми я-да дашында – пархы ёк, оны ода якың.</verse>
				<verse number="56">Эгер руханы оны гөзден гечирйәркә, бу затлар ювландан соң зеңиң реңкиниң өчүшендигини гөрсе, ол зеңи эшикден, эришден я-да аргачдан, я-да дериден йыртып айырсын.</verse>
				<verse number="57">Эгер бу зең эшикде, эришде я-да аргачда, я-да дериден эдилен бир затда пейда болуп, ол яйрап башласа, зеңли зады ода якың.</verse>
				<verse number="58">Эмма эшик, эриш, аргач я-да дериден эдилен ислендик зат ювландан соң зең айрылан болса, онда ол икиленч ювулсын, шондан соң ол тәмиз болар.</verse>
				<verse number="59">Тәмиз я-да харапланан дийип ыглан этмек үчин, йүң я-да непис зыгыр матадан тикилен эшикде, эришде, аргачда я-да дериден эдилен ислендик затда пейда болан зең барадакы кадалар шулардан ыбаратдыр».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="14">
				<verse number="1">Реб Муса шейле дийди:</verse>
				<verse number="2">«Ёканчлы дери кеселли адамың тәмизленйән дөврүндәки кадасы шейледир: ёканчлы дери кеселлини руханының янына гетирсинлер.</verse>
				<verse number="3">Руханы дүшелгәниң дашына чыкып, дери кеселлини гөзден гечирсин. Эгер дери кеселли адам кеселден гутулан болса, руханы тәмизленмели адам үчин ики саны дири халал гушы, кедр агаҗының бөлегини, гойы гызыл реңкли сапагы ве кәкилик оты гетирмеклерини буюрсын.</verse>
				<verse number="4"></verse>
				<verse number="5">Руханы гушларың бириниң ичи чешме сувлы тоюн габының үстүнде союлмагыны буюрсын.</verse>
				<verse number="6">Онуң өзи болса дири гушы, кедр агаҗының бөлегини, гойы гызыл реңкли сапагы ве кәкилик отуны алып, олары чешме сувуның үстүнде өлдүрилен гушуң ганына батырсын.</verse>
				<verse number="7">Онсоң руханы дери кеселинден тәмизленмели адамың үстүне гандан еди гезек сепеләп, оны тәмиз дийип ыглан этсин. Соңра ол гушы ачык мейдана учурып гойберсин.</verse>
				<verse number="8">Тәмизленмели адам гейимлерини ювуп, эндамындакы әхли түйлерини сырып ювунсын. Шонда ол тәмиз болар. Соңра ол дүшелгә гирсин, йөне еди гүн гечйәнчә, өз чадырына гирмесин.</verse>
				<verse number="9">Единҗи гүн ол сачыны, сакгалыны, гашыны, эндамындакы әхли түйлерини сырсын. Соңра ол гейимлерини ювуп, сува дүшүнсин. Шонда ол тәмиз болар.</verse>
				<verse number="10">Секизленҗи гүн ол адам ики саны бир яшар шикессиз гочы, бир саны шикессиз бир яшар гузыны, зейтун ягына гарылан ондан үч батмана барабар сайлама бугдай унуны ве бир шакәсе зейтун ягыны галла садакасы хөкмүнде рухана гетирип берсин.</verse>
				<verse number="11">Тәмизлейән руханы тәмизленйән адамы шу затлар билен билеликде Реббиң хузурына, Реббе йүз тутулян чадырың агзына гетирсин.</verse>
				<verse number="12">Руханы гузуларың бирини алып, язык гурбанлыгы хөкмүнде бир шакәсе зейтун ягы билен биле, олары Реббе гөтерме садакасы хөкмүнде ёкары галдырсын.</verse>
				<verse number="13">Ол гузыны мукаддес ерде – гүнә хем-де якма гурбанлык малының союлян еринде сойсун. Чүнки язык гурбанлыгы-да, эдил гүнә гурбанлыгы ялы, руханыныңкы болсун. Бу өрән мукаддес гурбанлыкдыр.</verse>
				<verse number="14">Руханы язык гурбанлыгының ганындан бираз алып, оны тәмизленйән адамың саг гулагының юмшак ерине, саг элиниң башам бармагына ве саг аягының башам бармагына чалсын.</verse>
				<verse number="15">Руханы шол бир шакәсе зейтун ягындан алып, оны өз чеп элиниң аясына гуйсун.</verse>
				<verse number="16">Онсоң чеп элиндәки яга саг элиниң бармагыны батырып, оны еди гезек Реббиң хузурында сепелесин.</verse>
				<verse number="17">Элинде галан ягдан руханы тәмизленйән адамың саг гулагының юмшак ерине, саг элиниң башам бармагына ве саг аягының башам бармагына, язык гурбанлыгының малының ганы сүртүлен ере чалсын.</verse>
				<verse number="18">Элиндәки ягың галаныны руханы тәмизленйән адамың келлесине чалсын. Шейдип, руханы ол адамы Реббиң хузурында харамлыгындан тәмизлесин.</verse>
				<verse number="19">Харам адамы харамлыгындан тәмизлемек үчин, руханы гүнә гурбанлыгыны хөдүр этсин. Соңра ол якма гурбанлыгының малының дамагыны чалсын.</verse>
				<verse number="20">Руханы гурбанлык сыпасының үстүнде якма гурбанлыгыны ве галла садакасыны берсин. Шейдип, руханы оны харамлыгындан тәмизлесин. Шондан соң ол адам тәмиз болар.</verse>
				<verse number="21">Эгер ол адам гарып болуп, бу затлара гурбы чатмаса, ол харамлыгындан тәмизленмек үчин, Реббе гөтерме садака хөкмүнде бир яшар гочы, галла садакасы үчин зейтун ягына гарылан бир батманың ондан бир бөлегине барабар болан сайлама бугдай унуны ве бир шакәсе зейтун ягыны ол рухана гетирип берсин.</verse>
				<verse number="22">Шейле хем ол ики гумрының я-да ики кепдериниң бирини гүнә гурбанлыгы, бейлекисини якма гурбанлыгы үчин хөдүр этсин.</verse>
				<verse number="23">Секизленҗи гүн гурбанлык берйән адам бу гурбанлыклары өзүниң тәмизленмеги үчин Реббе йүз тутулян чадырың агзына, Реббиң хузурына гетирип, олары рухана берсин.</verse>
				<verse number="24">Руханы язык гурбанлыгының гочуны ве бир шакәсе зейтун ягыны алып, олары Реббе гөтерме садакасы хөкмүнде ёкары галдырсын.</verse>
				<verse number="25">Руханы язык гурбанлыгының гочуны союп, онуң ганындан биразрагыны алып, оны тәмизленйән адамың саг гулагының юмшак ерине, саг элиниң ве саг аягының башам бармакларына чалсын.</verse>
				<verse number="26">Руханы зейтун ягындан биразрагыны, өзүниң чеп элиниң аясына гуйсун.</verse>
				<verse number="27">Онсоң руханы саг элиниң бармагыны чеп элиндәки яга батырып, оны еди гезек Реббиң хузурында сепелесин.</verse>
				<verse number="28">Руханы элиндәки ягдан тәмизленйән адамың саг гулагының юмшак ерине, саг элиниң ве саг аягының башам бармакларына, язык гурбанлыгының гочуның ганы сүртүлен ере чалсын.</verse>
				<verse number="29">Элиндәки ягың галаныны руханы Реббиң хузурында тәмизленйән адамы харамлыгындан тәмизлемек үчин, онуң келлесине чалсын.</verse>
				<verse number="30">Соңра руханы ол адамың гурбуның чатып гетирен гумруларының я-да кепдерилериниң бирини гүнә гурбанлыгы, бейлекисини болса якма гурбанлыгы хөкмүнде галла садакасы билен бирликде хөдүр этсин. Шейдип, руханы тәмизленйән адамы Реббиң хузурында харамлыгындан тәмизлесин.</verse>
				<verse number="31"></verse>
				<verse number="32">Дери кеселли болуп, тәмизленмеги үчин садака бермәге гурбы чатмаян кишилер үчин када шулардан ыбаратдыр».</verse>
				<verse number="33">Реб Муса билен Харуна шейле дийди:</verse>
				<verse number="34">«Сиз Мениң мүлк эдип берйән Кенган юрдума бараныңыздан соң, Мен сизиң өйлериңизиң биринде зең дөретсем, шол өйүң эеси руханының янына гелип: „Өйүмде зең пейда болды“ дийсин.</verse>
				<verse number="35"></verse>
				<verse number="36">Руханы өйи гөзден гечирмәге гитмезден өң, өйүң ичиндәки бар затларың даша чыкарылмагыны буюрсын, ёгсам өйүң ичиндәки әхли зат харапланар. Соңра руханы өйи гөзден гечирмәге гитсин.</verse>
				<verse number="37">Ол зең ери гөзден гечирсин. Эгер зең өйүң диварында болуп, яшылымтыл я-да гызылымтыл менеклер гөрнүшинде диварда чуң орнан болса, руханы өйден даша чыкып, өйи еди гүнләп гулплап гойсун.</verse>
				<verse number="38"></verse>
				<verse number="39">Единҗи гүн руханы гелип, өйи ене гөзден гечирсин. Эгер зең өйүң диварларына яйрап гиден болса, руханы зең яйран дашлары айырдып, олары галаның дашындакы харап затларың зыңылян ерине ташлатсын.</verse>
				<verse number="40"></verse>
				<verse number="41">Руханы өйүң ичиниң сувагыны гырдырып алып, оны галаның дашындакы харап затларың зыңылян ерине ташлатсын.</verse>
				<verse number="42">Айрылан дашларың ерине башга дашлар өрүлип, өй тәзеден сувалсын.</verse>
				<verse number="43">Дашлары сөкүлип алнып, сувагы гырлып айрылып, тәзеден суваландан соңам ол өйде зең пейда болса, руханы барып, ол өйи ене-де гөзден гечирсин. Эгер зең өе яйран болса, ол өй харап сайылсын.</verse>
				<verse number="44"></verse>
				<verse number="45">Ол өй йыкылмалыдыр, онуң дашлары, агачлары ве өйүң әхли суваглары, галаның дашына, харап затларың зыңылян ерине чыкарылып ташлансын.</verse>
				<verse number="46">Кимде-ким „өй япык“ дийлип ыглан эдилен дөвүрде оңа гирсе, ол агшама ченли харам сайылсын.</verse>
				<verse number="47">Кимде-ким ол өйде ятса я-да нахарланса, ол гейимлерини ювсун.</verse>
				<verse number="48">Өй суваландан соңра руханы гелип, өйи гөзден гечирсин. Эгер өе зең яйрамадык болса, руханы өйи тәмиз дийип ыглан этсин, чүнки бу зеңиң долы айрылдыгыдыр.</verse>
				<verse number="49">Өйи халалламак үчин руханы ики саны гушы, кедр агаҗының бөлегини, гойы гызыл реңкли сапагы ве кәкилик отуны алсын.</verse>
				<verse number="50">Гушларың бирини ичи чешме сувлы тоюн габың үстүнде өлдүрсин.</verse>
				<verse number="51">Онсоң кедр агаҗының бөлегини, кәкилиги, гойы гызыл реңкли йүпи дири гуш билен билеликде алып, олары чешме сувлы тоюн габының үстүнде өлдүрилен гушуң ганына батырсын-да, ганы еди гезек өйүң ичине сепелесин.</verse>
				<verse number="52">Шейдип, руханы өйи гушуң ганы, чешме сувы, дири гушы, кедр агаҗының бөлегини, кәкилик отуны ве гойы гызыл реңкли сапак билен халалласын.</verse>
				<verse number="53">Руханы дири гушы галаның дашына чыкарып, оны ачык мейдана учурып гойберсин. Шейдип, ол өйи халалласын, шондан соң өй тәмиз болар.</verse>
				<verse number="54">Хер хили дери кеселлери: гиҗилевүк, гейимде ве өйде пейда болан зең, дери пакгармасы, готур, менек ялы хер дүрли дери кеселлериң харапдыгыны я-да тәмиздигини кесгитлейән кадалар шулардан ыбаратдыр».</verse>
				<verse number="55"></verse>
				<verse number="56"></verse>
			</chapter>
			<chapter number="15">
				<verse number="1">Реб Муса билен Харуна шейле дийди:</verse>
				<verse number="2">«Ысрайыл халкына шейле дий: „Бир эркегиң җынс агзаларындан сувуклык акян болса, онда ол адам харамдыр.</verse>
				<verse number="3">Сувуклык акмасы бар адамың харамлыгы шундан ыбаратдыр: онуң эркеклик агзасындан сувуклыгың акмагы довам эдйәнем болса, этмейәнем болса, ол харамдыр.</verse>
				<verse number="4">Онуң ятян ёрган-дүшеги, үстүнде отурян ислендик зады харапдыр.</verse>
				<verse number="5">Онуң ёрган-дүшегине галташан хер кес гейимлерини ювсун, сува дүшүнсин. Ол агшама ченли харамдыр.</verse>
				<verse number="6">Сувуклык акмасы болан адамың отуран еринде отуран хер кес гейимлерини ювсун, сува дүшүнсин. Ол агшама ченли харамдыр.</verse>
				<verse number="7">Сувуклык акмасы бар адамың беденине галташан хер кес гейимлерини ювсун, сува дүшүнсин. Ол агшама ченли харамдыр.</verse>
				<verse number="8">Эгер сувуклык акмасы бар адам тәмиз адамларың үстүне түйкүрсе, олар гейимлерини ювсунлар, сува дүшүнсинлер. Олар агшама ченли харамдырлар.</verse>
				<verse number="9">Сувуклык акмасы бар адамың мүнен ислендик эери-де харапдыр.</verse>
				<verse number="10">Сувуклык акмасы бар адамың отуран ислендик задына галташан адам агшама ченли харамдыр. Харам адамың отуран ислендик задыны гөтерен гейимлерини ювсун, сува дүшсүн. Ол агшама ченли харамдыр.</verse>
				<verse number="11">Сувуклык акмасы бар адам элини ювман бирине галташса, ол адам гейимлерини ювсун, сува дүшүнсин. Ол агшама ченли харамдыр.</verse>
				<verse number="12">Сувуклык акмасы бар адамың эллән ислендик тоюн габы дөвүлсин, агачдан эдилен гап болса, ол ювулсын.</verse>
				<verse number="13">Сувуклык акмасы бар адам кеселден гутулансоң, тәмизленмек үчин еди гүни санап гечирсин. Ол гейимлерини ювуп, акар сува дүшсүн. Шондан соң ол тәмиз болар.</verse>
				<verse number="14">Секизленҗи гүн ол ики саны гумрыны я-да ики кепдерини Реббиң хузурына, Реббе йүз тутулян чадырың агзына гетирип, олары рухана берсин.</verse>
				<verse number="15">Руханы гушларың бирини гүнә гурбанлыгы, бейлекисини болса, якма гурбанлыгы үчин хөдүр этсин. Шейдип, Реббиң хузурында руханы ол адамы сувуклык акмасы зерарлы болан харамлыкдан тәмизлесин.</verse>
				<verse number="16">Эгер хайсыдыр бир эркегиң тохумы акса, ол адам тутуш беденини ювсун. Ол агшама ченли харамдыр.</verse>
				<verse number="17">Матадан я-да дериден эдилен зада тохум деген болса, ол сув билен ювулсын. Ол зат агшама ченли харапдыр.</verse>
				<verse number="18">Эркек аялына янашып, ондан тохум акса, эркегем, аялам сува дүшүнсинлер. Олар агшама ченли харамдырлар.</verse>
				<verse number="19">Айбашы гөрйән аял еди гүне ченли харамдыр. Ким оңа галташса, ол агшама ченли харамдыр.</verse>
				<verse number="20">Айбашы гөрйән дөврүнде аялың дүшенип ятан хер зады харап болар. Аялың отуран хер зады хем харапдыр.</verse>
				<verse number="21">Онуң дүшегине галташан адам гейимлерини ювсун, сува дүшүнсин. Ол агшама ченли харамдыр.</verse>
				<verse number="22">Ол аялың отуран задына галташан адам гейимлерини ювсун, сува дүшүнсин. Ол агшама ченли харамдыр.</verse>
				<verse number="23">Ол аялың ёрган-дүшегими я-да үстүнде отуран зады – пархы ёк, оңа галташан адам агшама ченли харамдыр.</verse>
				<verse number="24">Эгер эркек адам ол аяла янашса, аялың харамлыгы эркеге-де гечер ве ол еди гүне ченли харамдыр ве онуң ятан ёрган-дүшеги-де харапдыр.</verse>
				<verse number="25">Эгер аялың ган акмасы айбашы гөрйән дөврүнден дашары бирнәче гүнләп довам этсе, ган акмасы кесилйәнчә, ол аял эдил айбашы гөрйән дөврүндәки ялы харамдыр.</verse>
				<verse number="26">Онуң ган акмасы дөврүнде ятян ёрган-дүшеги, эдил айбашы гөрйән дөврүндәки ёрган-дүшеги ялы харам хасаплансын. Аялың отуран ислендик зады онуң айбашы гөрйән дөврүндәки ялы харамдыр.</verse>
				<verse number="27">Бу затлара галташан хер кес-де харам болар. Ол эшиклерини ювуп, сува дүшүнсин. Ол агшама ченли харамдыр.</verse>
				<verse number="28">Аялың ган акмасы кесиленден соң, арадан еди гүн гечсин. Диңе шондан соң, ол тәмиз болар.</verse>
				<verse number="29">Секизинҗи гүн ол ики саны гумрыны я-да ики кепдерини алып, Реббиң хузурына, Реббе йүз тутулян чадырың агзына гетирип, олары рухана берсин.</verse>
				<verse number="30">Руханы оларың бирини гүнә гурбанлыгы, бейлекисини-де, якма гурбанлыгы хөкмүнде хөдүрләп, ган акмасы зерарлы харам аялы Реббиң хузурында харамлыгындан тәмизлесин.</verse>
				<verse number="31">Шейдип, харамлыклары зерарлы, мукаддес чадырдан дашда болмакларыны ысрайыл халкына дуйдурың. Маңа йүз тутулян өйи хараплап, оларың өзлери хем мурдарлыкда өлмесинлер.</verse>
				<verse number="32">Эркеклик җынсындан сувуклык я-да тохум акып харам болан киши айбашы гөрйән аял, сувуклык акмасы болан эркек я-да аял ве харам аяла янашан эркек хакындакы кадалар шулардан ыбаратдыр“».</verse>
				<verse number="33"></verse>
			</chapter>
			<chapter number="16">
				<verse number="1">Харуның мукаддес дәл от билен Реббиң хузурына якынлашандыклары себәпли өлен ики оглуның өлүминден соң, Реб Муса шейле дийди: «Доганың Харуна айт, ол тутының аңырсына – иң мукаддес отага ислән вагты гирмесин, ёгсам ол өлер. Чүнки Мен Әхт сандыгының гапагының үстүнде булут болуп гөрүнйәндирин.</verse>
				<verse number="2"></verse>
				<verse number="3">Харун илки билен гүнә гурбанлыгы үчин бир өкүзчәни ве якма гурбанлыгы үчин бир гочы гурбанлык бермезден өң иң мукаддес отага гирмели дәлдир.</verse>
				<verse number="4">Харун иң мукаддес отага гирмезинден өң сува дүшүнип, непис зыгыр матадан тикилен мукаддес доны гейсин. Донуң ашагындан зыгыр матадан тикилен ички гейимлери гейсин ве билине зыгыр матадан эдилен гушагы гушанып, келлесине зыгыр матадан селле орансын.</verse>
				<verse number="5">Ысрайыл халкы болса гүнә гурбанлыгы үчин ики эркеҗи ве якма гурбанлыгы үчин бир гочы рухана гетирип берсин.</verse>
				<verse number="6">Харун өзи үчин гүнә гурбанлыгы хөкмүнде бир өкүзчәни хөдүрләп, өзүни ве машгаласыны гүнәлеринден сапласын.</verse>
				<verse number="7">Соң ол ики эркеҗи алып, Реббиң хузурына, Реббе йүз тутулян чадырың агзына гетирсин.</verse>
				<verse number="8">Онсоң Харун ики эркеч үчин биҗе атсын: бир эркеч Реббе гурбанлык хөкмүнде хөдүрленсин, бейлекиси болса гүнә алып гидйән эркеч болар.</verse>
				<verse number="9">Харун Реббе хөдүр эдилмели эркеҗи гетирип, гүнә гурбанлыгы хөкмүнде хөдүрлесин.</verse>
				<verse number="10">Гүнә алып гидйән эркеч болса халкы гүнәсинден сапламак үчин, дирилигине Реббиң хузурына гетирилип, соңра чөле ковулсын.</verse>
				<verse number="11">Харун өзи үчин гүнә гурбанлыгы хөкмүнде бир өкүзчәни хөдүрләп, өзүни ве машгаласыны гүнәлеринден сапласын. Ол өзи үчин гүнә гурбанлыгы хөкмүнде бу өкүзчәниң дамагыны чалсын.</verse>
				<verse number="12">Харун Реббиң хузурындакы гурбанлык сыпасында янян одуң көзлеринден долдурылан күл атары ве оврадылан якымлы ыслы түтетгиден ики гысым алып, иң мукаддес отага гирсин.</verse>
				<verse number="13">Якымлы ыслы түтетгиниң түссеси Әхт сандыгының гапагының үстүни бүрәр ялы, Харун якымлы ыслы түтетгини Реббиң хузурында ода атсын, ёгсам ол өлер.</verse>
				<verse number="14">Соңра ол өкүзчәниң ганындан алып, оны бармагы билен Әхт сандыгының гапагының үстүне ве Әхт сандыгының өңүне еди гезек сепелесин.</verse>
				<verse number="15">Соңра Харун халк үчин гүнә гурбанлыгына ниетленен эркеҗиң дамагыны чалып, онуң ганыны иң мукаддес отага гетирсин. Онуң ганыны-да, өкүзчәниң ганыны эдиши ялы, Әхт сандыгының гапагының үстүне ве өңүне сепелесин.</verse>
				<verse number="16">Ысрайыл халкының харамлыклары ве оларың бар этмишлери, гүнәлери зерарлы Харун иң мукаддес отагы халалласын. Ол Реббе йүз тутулян өйи-де халалласын, чүнки Реббе йүз тутулян бу өй мурдарлыкдан долы дүшелгәниң ортарасындадыр.</verse>
				<verse number="17">Харун гүнәден сапламак үчин, иң мукаддес отага гирип, өзүни, машгаласыны ве бүтин ысрайыл халкыны гүнәлеринден саплап, дашарык чыкянча, Реббе йүз тутулян отагда хич ким болмасын.</verse>
				<verse number="18">Соңра ол чыкып, Реббиң хузурындакы гурбанлык сыпасыны халалласын. Өкүзчәниң ве эркеҗиң ганындан алып, гурбанлык сыпасының шахларына чалсын.</verse>
				<verse number="19">Ол бармаклары билен еди сапар гурбанлык сыпасының үстүне ган сепеләп, оны ысрайыл халкының харамлыкларындан тәмизләп, мукаддес этсин.</verse>
				<verse number="20">Харун иң мукаддес отагы, Реббе йүз тутулян өйи ве гурбанлык сыпасыны халалландан соң, дири эркеҗи Реббиң хузурына гетирсин.</verse>
				<verse number="21">Онсоң Харун эллерини дири эркеҗиң башына гоюп, ысрайыл халкының бар писликлерини, этмишлерини ве гүнәлерини боюн алсын. Руханы шейле этмек билен халкың гүнәсини эркеҗе гечирип, оны йөрите чөле бошадып ибермек үчин белленен адам билен чөле иберсин.</verse>
				<verse number="22">Эркеч оларың әхли языкларыны гөтерип, адам аягы секмедик бир ере әкидер. Яңкы белленен адам эркеҗи бошадып чөле иберсин.</verse>
				<verse number="23">Шондан соң Харун Реббе йүз тутулян өе гирсин-де, иң мукаддес отага гиренинде геен непис зыгыр матадан тикилен лыбасларыны чыкарып, олары иң мукаддес отагда гойсун.</verse>
				<verse number="24">Харун мукаддес ерде сува дүшүнип, өзүниң гүнделик геййән гейимлерини гейсин. Соңра чыкып, өзи үчин ве халк үчин якма гурбанлыкларыны хөдүрләп, өзүни хем-де халкы гүнәлеринден сапласын.</verse>
				<verse number="25">Ол гүнә гурбанлыгының ягыны гурбанлык сыпасында яксын.</verse>
				<verse number="26">Гүнә алып гидйән эркеҗи чөле гойберен адам гейимлерини ювуп, сува дүшүненинден соң, ол дүшелгә гирип билер.</verse>
				<verse number="27">Гүнә гурбанлыгы хөкмүнде хөдүрленен ве гүнәден сапламак үчин ганлары иң мукаддес отага гетирилен өкүзче билен эркеҗиң ләшлери дүшелгәниң дашына чыкарылсын. Оларың дериси, эти ве гарын-гаҗагы якылсын.</verse>
				<verse number="28">Олары якан адам гейимлерини ювуп, сува дүшүненинден соң, ол дүшелгә гирип билер.</verse>
				<verse number="29">Бу сизиң үчин эбедилик дүзгүн болсун: единҗи айың онунҗы гүни сиз гиҗе-гүндиз агыз бекләп, ишлемәң. Шол гүн ерли халк-да, араңызда яшаян гелмишеклер-де ишлемесин.</verse>
				<verse number="30">Чүнки шол гүн сиз гүнәлериңизден тәмизленерсиңиз. Реб сизи әхли гүнәлериңизден тәмизләр.</verse>
				<verse number="31">Ол гүн Сабат гүни болуп, сизиң үчин долы дынчлык гүнүдир. Шол гүн сиз гиҗе-гүндиз агыз бекләң. Бу сизиң үчин эбедилик дүзгүн болсун.</verse>
				<verse number="32">Атасының ерине руханылыга белленип, багыш эдилен руханы непис зыгыр матадан тикилен мукаддес лыбасларыны гейип, сизи гүнәлериңизден сапласын.</verse>
				<verse number="33">Ол иң мукаддес отагы, Реббе йүз тутулян өйи, гурбанлык сыпасыны халаллап, руханылары ве бүтин ысрайыл халкыны гүнәлеринден сапласын.</verse>
				<verse number="34">Ысрайыл халкыны әхли гүнәлеринден йылда бир гезек сапламак сизиң үчин эбедилик дүзгүн болсун». Муса Реббиң табшырышы ялы этди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="17">
				<verse number="1">Реб Муса шейле дийди:</verse>
				<verse number="2">«Харуна, онуң огулларына ве бүтин ысрайыл халкына айт, Мениң олара табшырыгым шейледир:</verse>
				<verse number="3">„Эгер ысрайыллардан бири өкүзчәни, гузыны я-да гечини Реббе гурбанлык хөкмүнде хөдүрлемек үчин, йүз тутулян чадырының агзына гетирмән, онуң өзи гурбанлык малының дамагыны дүшелгәниң ичинде я-да дашында чалса, ол кануны бозандыр. Чүнки ол гурбанлык малының ганыны харам ере дөкди ве шонуң үчин-де ол халкдан четлешдирилсин.</verse>
				<verse number="4"></verse>
				<verse number="5">Бу табшырык ысрайыл халкының ачык мейданда гурбанлыклар бермегини тогтадар. Бу ысрайыл халкының өз гурбанлыкларыны Реббе йүз тутулян чадырың агзындакы рухана гетирип бермеги үчиндир. Руханы ол гурбанлыклары Реббе саламатлык гурбанлыклары хөкмүнде хөдүр эдер.</verse>
				<verse number="6">Руханы ганы Реббе йүз тутулян чадырың агзындакы Реббиң гурбанлык сыпасына серпсин ве ягы Реббе якымлы ыс чыкармак үчин яксын.</verse>
				<verse number="7">Ысрайыл халкы мундан бейләк Реббе икилик эдип, гурбанлыкларыны бут эркечлерине хөдүр этмесинлер. Бу олара несилден-несле эбедилик дүзгүн болсун“.</verse>
				<verse number="8">Мундан башга-да олара шуны табшыр: „Ысрайыл халкындан я-да оларың арасында яшаян гелмишеклерден бири якма гурбанлык я-да ислендик башга гурбанлык берип, оны Реббе хөдүр этмек үчин, Реббе йүз тутулян чадырың агзына гетирмесе, ол адам өз халкындан четлешдирилсин.</verse>
				<verse number="9"></verse>
				<verse number="10">Эгер ысрайыл халкындан я-да оларың арасында яшаян гелмишеклерден бири ган ийсе, Мен ондан йүз өврерин ве оны өз халкындан четлешдирерин.</verse>
				<verse number="11">Чүнки хер бир җандарың җаны онуң ганындадыр. Шоңа гөрә-де, Мен ганы сизе гурбанлык сыпасында җанларыңызы гүнәлериңизден сапламагыңыз үчин бердим, чүнки сизи гүнәлериңизден саплаян гандыр.</verse>
				<verse number="12">Шонуң үчин Мен ысрайыл халкына шейле дийдим: ‘Сизиң хич бириңиз я-да араңызда яшаян гелмишеклерден хич бири ган иймесин’.</verse>
				<verse number="13">Ысрайыл халкындан я-да араңызда яшаян гелмишеклерден бири ийилйән хайваны я-да гушы авласа, ол онуң ганыны акдырып, үстүни топрак билен гөмсүн.</verse>
				<verse number="14">Чүнки хер бир җандарың җаны ганындадыр. Шонуң үчин Мен ысрайыл халкына шейле дийдим: ‘Хич бир җандарың ганыны агзыңыза алмаң, чүнки хер бир җандарың җаны онуң ганындадыр’. Оны иен Мениң халкымдан четлешдирилсин.</verse>
				<verse number="15">Харам өлен я-да йыртыҗыларың парчалан хайванының этини иен киши өзүниң ерли халкдан я-да гелмишекдигине гарамаздан, гейимлерини ювсун, сува дүшүнсин. Ол агшама ченли харамдыр ве соңра тәмиз болар.</verse>
				<verse number="16">Эгер ол гейимлерини ювмаса я-да сува дүшмесе, онда ол өз җезасыны чекмели“».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="18">
				<verse number="1">Реб Муса шейле дийди:</verse>
				<verse number="2">«Ысрайыл халкына шейле дий: „Худайыңыз Реб Мендирин.</verse>
				<verse number="3">Сиз яшан ериңиз болан Мүсүр юрдуның ве сизи инди алып барян юрдум болан Кенганың адатларына эермәң.</verse>
				<verse number="4">Сиз Мениң хөкүмлериме, парзларыма эерип, олары берҗай эдиң. Худайыңыз Реб Мендирин.</verse>
				<verse number="5">Мениң парзларымы, хөкүмлерими берҗай эдиң. Олары берҗай эден аман галар. Мен Ребдирин.</verse>
				<verse number="6">Хич бириңиз өз мәхрем гарындашыңыз билен җынс гатнашыгыны этмәң. Мен Ребдирин.</verse>
				<verse number="7">Өз эҗең билен җынс гатнашыгыны эдип, какаңы намыса гойма. Ол сениң эҗеңдир, сен онуң билен җынс гатнашыгыны этмели дәлсиң.</verse>
				<verse number="8">Какаңың бейлеки аяллары билен-де җынс гатнашыгыны эдип, какаңы намыса гойма.</verse>
				<verse number="9">Исле бир өйде, исле башга ерде доглан болсун – пархы ёк, өз аял доганың билен я-да какаңың я-да эҗеңиң гызы билен җынс гатнашыгыны этме.</verse>
				<verse number="10">Өз оглуңдан болан гыз агтыгың я-да өз гызыңдан болан гыз агтыгың билен җынс гатнашыгыны этме, чүнки сен олары биабрай этмек билен, өзүңи-де биабрай эдйәрсиң.</verse>
				<verse number="11">Өвей энеңден болан өвей аял доганың билен җынс гатнашыгыны этме, чүнки ол сениң какаңдан өнен аял доганыңдыр.</verse>
				<verse number="12">Өз эҗекең билен җынс гатнашыгыны этме, ол сениң какаңың аял доганыдыр.</verse>
				<verse number="13">Дайзаң билен җынс гатнашыгыны этме, чүнки ол сениң эҗеңиң аял доганыдыр.</verse>
				<verse number="14">Өз гелнеҗеңе голайлашып, онуң билен җынс гатнашыгыны этме, ол сениң гелнеҗеңдир.</verse>
				<verse number="15">Өз гелниң билен җынс гатнашыгыны этме, ол сениң оглуңың аялыдыр.</verse>
				<verse number="16">Өз доганың аялы билен җынс гатнашыгыны этме, сен өз доганыңы намыса гоярсың.</verse>
				<verse number="17">Бир аялың хем өзи, хем гызы билен җынс гатнашыгыны этме; бир аялың хем өзи хем гыз агтыгы билен җынс гатнашыгыны этме. Олар сениң мәхрем гарындашларыңдыр, бу азгынлыкдыр.</verse>
				<verse number="18">Аялың дирикә, онуң уясыны оңа гүни эдип алма ве онуң билен җынс гатнашыгыны этме.</verse>
				<verse number="19">Айбашы гөрйән аял билен җынс гатнашыгыны этме.</verse>
				<verse number="20">Ёлдашың аялы билен җынс гатнашыгыны эдип, өзүңи харам этме.</verse>
				<verse number="21">Өз перзентлериңден хич бирини Молек буты үчин гурбанлык этме. Чүнки шейле этмек билен сен өз Худайың адына ыснат гетирерсиң. Мен Ребдирин.</verse>
				<verse number="22">Аял билен җынс гатнашыгыны эдишиң ялы, эркек билен җынс гатнашыгыны этме, бу неҗисликдир.</verse>
				<verse number="23">Хич бир эркек я-да аял хайван билен җынс гатнашыгыны эдип, өзүни харам этмесин, бу азгынлыкдыр.</verse>
				<verse number="24">Шу неҗисликлериң хич бири билен гүнә этмәң, чүнки сизиң өңүңизден ковян миллетлерим шу пис ишлери зерарлы харам болдулар.</verse>
				<verse number="25">Шейдип, юрт харама чыкды. Мен юрды этмишлери үчин җезаландырдым. Юрт өз илатындан йүз дөндерди.</verse>
				<verse number="26">Эмма сиз Мениң парзларымы, хөкүмлерими берҗай эдип, бу неҗис ишлери этмәң. Ерли халк-да, араңызда яшаян гелмишеклер-де шейле пис ишлери этмесинлер.</verse>
				<verse number="27">Чүнки сизден өң бу юртда яшан илат бу неҗисликлериң барыны этди ве юрт харама чыкды.</verse>
				<verse number="28">Эгер сизем юрды харама чыкарсаңыз, озалкы миллетден йүз дөндериши ялы, юрт сизден-де йүз дөндерер.</verse>
				<verse number="29">Кимде-ким бу неҗисликлерден бирини этсе, ол өз халкындан четлешдирилсин.</verse>
				<verse number="30">Сизден өңкүлериң эден неҗисликлерини гайталамазлыгыңыз үчин, өзүңизи шу затлар зерарлы харам этмезлигиңиз үчин, Мениң буйругымы берҗай эдиң. Худайыңыз Реб Мендирин“».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="19">
				<verse number="1">Реб Муса шейле дийди:</verse>
				<verse number="2">«Бүтин ысрайыл халкына шейле дий: „Мукаддес болуң, чүнки Мен, сизиң Худайыңыз Реб, мукаддесдирин.</verse>
				<verse number="3">Хер бириңиз өз эне-атаңызы сылаң, Сабат гүнүмиң канунларыны ерине етириң. Худайыңыз Реб Мендирин.</verse>
				<verse number="4">Гуйма бутлары ве башга хили бутлары ясап, олара сежде этмәң. Худайыңыз Реб Мендирин.</verse>
				<verse number="5">Реббе саламатлык гурбанлыгыны хөдүр эдениңизде, гурбанлыгыңызың кабул болары ялы, оны када лайыклыкда бериң.</verse>
				<verse number="6">Гурбанлык малының эти хөдүр эдилен гүни я-да эртеси ийилсин. Үчүнҗи гүне галан эт ода якылсын.</verse>
				<verse number="7">Эгер эт үчүнҗи гүн ийилсе, ол харамдыр ве сизиң гурбанлыгыңыз кабул болмаз.</verse>
				<verse number="8">Ол гурбанлыкдан иен өз җезасыны чекер, чүнки ол Реббе багыш эдилен зады харландыр. Шол себәпли бу адам өз халкының арасындан ковлуп чыкарылсын.</verse>
				<verse number="9">Ериңизиң хасылыны йыгнаныңызда, атызларыңызың гыра четиндәкилерини ормаң, хасылыңызың хошасыны чөплемәң.</verse>
				<verse number="10">Үзүм багларыңызың мивелериниң барыны йыгмаң, ере гачан үзүмлери йыгнаман, олары гарып-гасара, гелмишеклере гоюң. Худайыңыз Реб Мендирин.</verse>
				<verse number="11">Огрулык, хилегәрлик этмәң, бир-бириңизи алдамаң.</verse>
				<verse number="12">Галп зат бабатда Мениң адымдан ант ичип, Худайыңызың адына ыснат гетирмәң. Мен Ребдирин.</verse>
				<verse number="13">Ёлдашыңың хакыны ийме, оны талама. Гүнлүкчиниң зәхмет хакыны бир гүнем саклама.</verse>
				<verse number="14">Кере сөгме, көрүң өңүнде бүдрәр ялы зат гойма. Худайыңдан горк. Мен Ребдирин.</verse>
				<verse number="15">Хөкүм чыкараныңда адалатсызлык этме. Гарыбың тарапыны тутуп я-да байдан хедер эдип, адалатсызлык этме, илдешиңе хемише адалатлы хөкүм чыкар.</verse>
				<verse number="16">Өз халкыңың арасында ялан геп гездирме, адалатсыз хөкүм зерарлы илдешиңе ховп абанян болса, шаят онуң аркасында дурсун. Мен Ребдирин.</verse>
				<verse number="17">Йүрегиңде илдешиңи йигренме, гүнәсини онуң йүзүне айт, ёгсам сенем гүнәкәр боларсың.</verse>
				<verse number="18">Өз халкыңдан өч алма, оларың хич бири бабатда ичиңде китүв саклама. Гайтам, якыныңы өзүңи сөйшүң ялы сөй. Мен Ребдирин.</verse>
				<verse number="19">Сиз Мениң парзларымы берҗай эдиң. Мал-гараларыңы башга гөрнүшдәки маллар билен чакнышдырма. Экин мейданыңда ики хили тохумы биле экме ве ики хили матадан тикилен эшик гейме.</verse>
				<verse number="20">Эгер бир адам башга бирине адагланан, ызына сатын алынмадык я-да азат эдилмедик гырнак билен ятса, онда оларың икисине-де җеза берилсин, йөне өлдүрилмесин. Чүнки бу гырнак азат эдилен дәлдир.</verse>
				<verse number="21">Ол адам өзи үчин Реббе йүз тутулян чадырың агзына Реббе язык гурбанлыгы хөкмүнде бир гоч гетирсин.</verse>
				<verse number="22">Онсоң руханы Реббиң хузурында бу язык гурбанлыгының гочы билен, оны эден гүнәсинден сапласын ве Худай гүнәлиниң эден гүнәсини гечер.</verse>
				<verse number="23">Сиз Кенган юрдуна гелип, иймит үчин хер хили мивели агачлары отурданыңызда, илкинҗи үч йылың мивелеринден иймеклик гадаган эдилсин, олары иймәң.</verse>
				<verse number="24">Дөрдүнҗи йыл болса хемме мивелер алкыш хөкмүнде Реббе багыш эдилсин.</verse>
				<verse number="25">Бәшинҗи йыл велин, сиз мивели агачларың мивесинден ийип билерсиңиз, олар сизе бол миве берер. Худайыңыз Реб Мендирин.</verse>
				<verse number="26">Хич бир эти ганы билен иймәң. Сиз пал атмаң, җадыгөйлик этмәң.</verse>
				<verse number="27">Сачыңызың гыраларыны гыркып, сакгалыңызы тимарламаң.</verse>
				<verse number="28">Мерхум үчин бедениңизе тыг чекмәң, өзүңизи тагмаламаң. Мен Ребдирин.</verse>
				<verse number="29">Гызларыңызы лолучылыга сатып, олары биабрай этмәң. Эгер сиз шейле этсеңиз, юрт зынахорлыга берлип, ол азгынлыкдан долар.</verse>
				<verse number="30">Сабат гүнүмиң канунларыны ерине етирип, мукаддес өйүме хормат гоюң. Мен Ребдирин.</verse>
				<verse number="31">Җадыгөйлере ве палчылара йүз тутмаң. Олардан маслахат сорап, өзүңизи харам этмәң. Худайыңыз Реб Мендирин.</verse>
				<verse number="32">Улы яшулының өңүнде дик дуруң, гаррыны сылаң, Худайыңыздан горкуң. Мен Ребдирин.</verse>
				<verse number="33">Юрдуңызда өз араңызда яшаян гелмишеклере сүтем этмәң.</verse>
				<verse number="34">Араңызда яшаян гелмишеклер сизиң үчин илдешиңиз ялы болсун. Олары өзүңизи сөйшүңиз ялы сөйүң, чүнки сизем Мүсүр илинде гелмишек болупдыңыз. Худайыңыз Реб Мендирин.</verse>
				<verse number="35">Сиз узынлык өлчәниңизде, чекимде я-да санагда хич кими алдамаң.</verse>
				<verse number="36">Сиз хак терезилери, хак өлчег дашларыны, хак өлчеглери уланың. Сизи Мүсүр юрдундан чыкаран Худайыңыз Реб Мендирин.</verse>
				<verse number="37">Сиз Мениң әхли парзларымы, әхли хөкүмлерими саклап, олары берҗай эдиң. Мен Ребдирин“».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="20">
				<verse number="1">Реб Муса шейле дийди:</verse>
				<verse number="2">«Ысрайыл халкына айт: „Ысрайыл халкындан я-да оларың арасында яшаян гелмишеклерден кимдир бири өз перзентлеринден бирини, Молек бута багыш этсе, ол адам өлдүрилсин. Юрдуң халкы оны дашлап өлдүрсин.</verse>
				<verse number="3">Мен хем ол адамдан йүз өврерин ве оны өз халкым хөкмүнде гөрмерин. Чүнки ол халк Мениң мукаддес өйүми харама чыкарып, Мениң мукаддес адыма ыснат гетирип, өз перзендини Молеге багыш этди.</verse>
				<verse number="4">Эгер юрдуң халкы перзендини Молеге берйән адамы гөрмезлиге салып өлдүрмесе, Мениң Өзүм ол адамдан ве онуң машгаласындан йүз өврерин. Оны Молегиң ызына эерип, зынахорлыга йүз уранларың бары билен биле Өз халкымдан четлешдирерин.</verse>
				<verse number="5"></verse>
				<verse number="6">Эгер кимде-ким бивепалык эдип, җадыгөйлериң ве палчыларың ызына эерсе, Мен ондан йүз өврерин ве оны Өз халкымдан четлешдирерин.</verse>
				<verse number="7">Шонуң үчин сиз иниңизи тәмизләп, мукаддес болуң, чүнки Худайыңыз Реб Мендирин.</verse>
				<verse number="8">Мениң парзларымы саклап, олары берҗай эдиң. Сизи мукаддес эдйән Реб Мендирин.</verse>
				<verse number="9">Какасыны я-да эҗесини нәлетлән адам өлдүрилсин. Өз какасыны ве эҗесини нәлетләндиги үчин, онуң ганы өз бойнунадыр.</verse>
				<verse number="10">Эгер бир адам башга бир адамың аялы билен җынс гатнашыгыны этсе, ол азгын эркек-де, аял-да өлдүрилсин.</verse>
				<verse number="11">Ким какасының аялы билен җынс гатнашыгыны этсе, ол өз какасыны намыса гойяндыр. Оларың икиси-де өлдүрилсин. Оларың ганлары өз боюнларынадыр.</verse>
				<verse number="12">Бир эркек өз гелни билен җынс гатнашыгыны этсе, оларың икиси-де өлдүрилсин, чүнки булар азгынлык этдилер. Оларың ганлары өз боюнларынадыр.</verse>
				<verse number="13">Бир эркек аял билен җынс гатнашыгыны эдиши ялы, эркек билен җынс гатнашыгыны этсе, оларың икиси-де неҗис иш эдендиклери үчин өлдүрилсин. Оларың ганлары өз боюнларынадыр.</verse>
				<verse number="14">Эгер бир эркек бир аяла хем-де онуң эҗесине-де өйленсе, бу азгынлыкдыр. Араңызда азгынлык болмаз ялы, ол адам аялы ве онуң эҗеси билен биле ода якылсын.</verse>
				<verse number="15">Эгер бир эркек бир хайван билен җынс гатнашыгыны этсе, ол адам-да, хайван-да өлдүрилсин.</verse>
				<verse number="16">Эгер бир аял бир хайван билен җынс гатнашыгыны этсе, ол аял-да, хайван-да өлдүрилсин. Олар өлдүрилсин, оларың ганлары өз боюнларынадыр.</verse>
				<verse number="17">Эгер бир адам өз гыз доганына, какасының я эҗесиниң гызына өйленсе, олар көпчүлигиң өңүнде масгараланып, өз халкының арасындан чыкарылсын. Ол адам өз гыз доганы билен җынс гатнашыгыны эденлиги үчин җезаландырылмалыдыр.</verse>
				<verse number="18">Эгер бир адам айбашы гөрйән аял билен җынс гатнашыгыны этсе, оларың икиси-де өз халкындан четлешдирилсин, чүнки олар тәмизлик барадакы кадалары боздулар.</verse>
				<verse number="19">Өз дайзаң я-да эҗекең билен җынс гатнашыгыны этме, чүнки бейле этмек билен сен өзүңи намыса гойянсың. Оларың икисине-де җеза берилмелидир.</verse>
				<verse number="20">Гелнеҗеси билен җынс гатнашыгыны эден адам агасыны намыса гойяндыр. Булар өз җезаларыны чекип, дүнйәден перзентсиз өтерлер.</verse>
				<verse number="21">Кимде-ким өз гелнеҗесине өйленсе, бу харамлыкдыр. Ол өз доганыны намыса гойяндыр, олар перзентсиз өтерлер.</verse>
				<verse number="22">Месген тутмагыңыз үчин алып барян юрдумың сизден йүз дөндермези ялы, сиз Мениң парзларымы ве хөкүмлерими саклап, олары берҗай эдиң.</verse>
				<verse number="23">Өңүңизден ковуп чыкарян миллетиң адатларына эермәң, чүнки шейле ишлер эдендиклери үчин Мен олары йигрендим.</verse>
				<verse number="24">Эмма Мен сизе шейле дийдим: ‘Оларың юрдуны сиз мирас аларсыңыз, Мен сүйт ве бал акян, мес топраклы юрды сизе мүлк эдип берерин’. Сизи бейлеки миллетлерден сайлап алан Худайыңыз Реб Мендирин.</verse>
				<verse number="25">Шонуң үчин хем сиз халал хайваны харам хайвандан, халал гушы хем харам гушдан сайгарың. Сизиң үчин харам дийип айрыбашгалан хайванларым, гушларым я-да гурыер сүйрениҗилери билен өзүңизи харам этмәң.</verse>
				<verse number="26">Мениң үчин мукаддес болуң, чүнки Мен – Реб мукаддесдирин ве Мен сизи бейлеки халклардан Өзүмиңки болмагыңыз үчин сайлап алдым.</verse>
				<verse number="27">Җадыгөй, палчы болан эркегу-аял дашланып өлдүрилсин. Оларың ганы өз боюнларынадыр“».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="21">
				<verse number="1">Реб Муса шейле дийди: «Руханылар, ягны Харун огуллары билен геплешип, олара шейле дий: „Оларың хич бири өз гарындашларындан болан мерхума галташып, өзлерини харам этмесин.</verse>
				<verse number="2">Диңе мәхрем гарындашы, ягны эҗеси, какасы, оглы, гызы, доганы, шонуң ялы-да, дурмуша чыкмадык уясы өлен ягдайында ол мерхума галташып, өзүни харам эдип билер.</verse>
				<verse number="3"></verse>
				<verse number="4">Эмма руханы аялының гарындашларындан болан мерхум үчин өзүни харам эдип, өз адына ыснат гетирмесин.</verse>
				<verse number="5">Яс тутянлыгының аламаты хөкмүнде, руханылар сачларыны ве сакгалларыны гыркып тимарламасынлар, беденлерине тыг чекмесинлер.</verse>
				<verse number="6">Руханылар өзлерини Худая багыш этсинлер ве Худайың адына ыснат гетирмесинлер. Чүнки Реббе от үсти билен берилйән иймит садакасыны хөдүрлейән шолардыр. Руханылар мукаддес болмалыдырлар.</verse>
				<verse number="7">Олар лола, азгын аяла, әринден айрылан аяла өйленмесинлер. Чүнки руханылар Худая багыш эдилендир.</verse>
				<verse number="8">Сиз руханылары мукаддес сайың, чүнки Худайыңыза иймит садакасыны олар хөдүрлейәрлер. Халк хем олары мукаддес сайсын, себәби сизи мукаддес эдйән Мен – Реб мукаддесдирин.</verse>
				<verse number="9">Эгер руханының гызы лолучылыга баш уруп, өзүни биабрай этсе, ол атасының адына хем ыснат гетирйәр. Бейле гыз ода якылсын.</verse>
				<verse number="10">Башына месх ягы гуйлуп, руханылык лыбасларыны геймек үчин белленен баш руханы яс тутяндыгыны гөркезмек үчин, сачыны яйып, лыбасларыны йыртмасын.</verse>
				<verse number="11">Ол хич бир өлә якынлашып, хатда өз какасы я эҗеси үчин хем өзүни харам этмесин.</verse>
				<verse number="12">Баш руханы мукаддес өйден даша чыкып, өз Худайының мукаддес өйүни харламасын, чүнки ол Худайының месх ягы гуйлуп мукаддес эдилди. Мен Ребдирин.</verse>
				<verse number="13">Ол бой гыза өйленсин.</verse>
				<verse number="14">Баш руханы дула, әринден айрылана, азана я-да лолы аяла өйленмесин. Ол халкының арасында өз перзендиниң адына ыснат гетирмез ялы, диңе өз тиресинден болан гыза өйленсин. Чүнки Мен-Реб оны мукаддес эдйәндирин“».</verse>
				<verse number="15"></verse>
				<verse number="16">Реб Муса шейле дийди:</verse>
				<verse number="17">«Харун билен геплешип, оңа шейле дий: „Сениң тохум-тиҗиңиң гелҗекки несиллериңден-де ногсанлы адам Реббе багыш эдилен иймит садакасыны хөдүр этмесин.</verse>
				<verse number="18">Шикесли болан көр я-да агсак, йүзи эрбет шикесли я-да догабитди майып адам, аягы я-да эли дөвүк, күйки я-да игли, гөзи шикесли я-да гиҗилевүк кеселли, демревли болан я-да эркеклиги болмадык адам гурбанлык сыпасына якынлашмасын.</verse>
				<verse number="19"></verse>
				<verse number="20"></verse>
				<verse number="21">Харуның неслинден болан ногсанлы руханы Реббе от үсти билен берилйән садакалары хөдүрлемесин; ногсанлыдыгы зерарлы ол Худая иймит садакасыны хөдүрлеҗек болуп, гурбанлык сыпасына асла якынлашмасын.</verse>
				<verse number="22">Ногсанлы руханы Худая хөдүр эдилен иймитден, мукаддес ве иң мукаддес иймитден ийип билер.</verse>
				<verse number="23">Эмма ол тутының янына я-да гурбанлык сыпасына голайлашмасын. Чүнки ол ногсанлыдыр. Ол бу мукаддес затлара якынлашып, олары харламасын. Руханылары мукаддес эдйән сизиң Худайыңыз Реб Мендирин“».</verse>
				<verse number="24">Ине, Мусаның Харуна, онуң огулларына ве бүтин ысрайыл халкына айдан затлары шулардан ыбаратдыр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="22">
				<verse number="1">Реб Муса шейле дийди:</verse>
				<verse number="2">«Харуна ве онуң огулларына айт: „Харун ве онуң огуллары ысрайыл халкының Маңа багыш эден мукаддес садакаларына сересаплы чемелешсинлер. Олар Мениң мукаддес адыма ыснат гетирмесинлер. Мен Ребдирин“.</verse>
				<verse number="3">Олара шейле дий: „Эгер сизиң гелҗекки несиллериңизден, тохум-тиҗиңизден бири, ысрайыл халкының Маңа багыш эден мукаддес садакаларына харамлыкда якынлашса, ол Мениң хузурымдан ёк эдилсин. Худайыңыз Реб Мендирин.</verse>
				<verse number="4">Харун неслинден болан ёканчлы дери кесели я-да сувуклык акмасы болан эркек тәмизленйәнчә, мукаддес садакалардан иймели дәлдир. Җеседе дегип, харам болан ислендик зада галташан я-да тохум акан эркеге я-да ынсаны харам эдйән гурыер сүйрениҗилериниң бирине я-да харамлыгы нәмедигиниң пархы болмадык ынсаны харам эдйән шу агзалан затлардан бирине галташан руханы агшама ченли харамдыр. Ол сува дүшүнмезден, мукаддес садакалардан иймесин.</verse>
				<verse number="5"></verse>
				<verse number="6"></verse>
				<verse number="7">Гүн яшан чагы руханы тәмиз болар, диңе шондан соң ол мукаддес садакалардан ийип билер, чүнки бу садака руханылар машгаласына дегишлидир.</verse>
				<verse number="8">Руханы харам өлен я-да йыртыҗыларың парчалан хайванының этинден ийип, өзүни харам этмесин. Худайыңыз Реб Мендирин.</verse>
				<verse number="9">Руханылар Мениң буйрукларымы берҗай этсинлер, ёгсам олар мукаддес чадыры харландыклары үчин, өз җезаларыны чекип өлерлер. Олары мукаддес эдйән Худайыңыз Реб Мендирин.</verse>
				<verse number="10">Руханы машгаласындан болмадык адам мукаддес садакалардан иймели дәлдир. Руханыңкыда вагтлайын яшаян гелмишек я-да гүнлүкчи мукаддес садакалардан иймесин.</verse>
				<verse number="11">Эмма руханының сатын алан гулы ве онуң өйүнде догланлар онуң сачагындан ийип билер.</verse>
				<verse number="12">Эгер руханының гызы руханы машгаласындан болмадык бирине дурмуша чыкса, ол хөдүр эдилен мукаддес садакалардан иймели дәлдир.</verse>
				<verse number="13">Эмма руханының гызы айрылышып я дул галып, чагасы болман, яшлыгындакы ялы атасы өйүне доланып гелсе, ол какасының сачагындан ийип билер, йөне башга бир гелмишек ондан иймесин.</verse>
				<verse number="14">Эгер бир адам төтәнликден мукаддес садакадан ийсе, онда ол онуң бахасының бәшден бирини үстүне гошуп, мукаддес садаканы рухана берсин.</verse>
				<verse number="15">Руханылар ысрайыл халкының Реббе хөдүр эден мукаддес садакаларыны халкың иймегине ёл берип, өзлерине дегишли мукаддес садакалары харламасынлар. Бу халкы языклы эдип, башларына җеза гетирдйәндир. Чүнки ол садакалары мукаддес эдйән Худайыңыз Реб Мендирин“».</verse>
				<verse number="16"></verse>
				<verse number="17">Реб Муса шейле дийди:</verse>
				<verse number="18">«Харуна, онуң огулларына ве бүтин ысрайыл халкына айт: „Ысрайыллармы я-да Ысрайылда яшаян гелмишек – пархы ёк, ким Реббе якма гурбанлык хөкмүнде хөдүрленйән, өз айдылан я-да мейлетин садакасыны хөдүр этсе, сизиң гурбанлыгыңызың кабул болары ялы, гара малмы, гоюн-гечи – пархы ёк, ол шикессиз эркек мал болсун.</verse>
				<verse number="19"></verse>
				<verse number="20">Шикесли малы гурбанлык бермәң, чүнки ол кабул болмаз.</verse>
				<verse number="21">Эгер кимде-ким айдылан я-да мейлетин садака хөкмүнде гара маллардан я-да доварлардан Реббе саламатлык гурбанлыгыны бермекчи болса, онуң кабул болары ялы, ол гурат, шикессиз мал болсун.</verse>
				<verse number="22">Көр, шикес етен я-да майып, баш кеселли, готур я-да демревли малы Реббе хөдүр этмәң, шейле маллары Реббе от үсти билен берилйән садака хөкмүнде гурбанлык сыпасының үстүне гоймаң.</verse>
				<verse number="23">Гөвресинде артыклыгы я кемиси болан өкүзчәни я гузыны мейлетин садака хөкмүнде хөдүрләп билерсиңиз, йөне ол айдылан садаканың ерине кабул болмаз.</verse>
				<verse number="24">Эркеклик тохумлыгы енҗилен, сындырылан, ёлнан я-да кесилен малы Реббе хөдүр этмәң, юрдуңызда бейле иш эдилмесин.</verse>
				<verse number="25">Шейле хайванлары Реббе иймит садакасы хөкмүнде хөдүр этмек үчин, гелмишегиң элинден алмаң, чүнки олар майып-мүҗрүп, шикесли боландыклары үчин, Реббе иймит садакасы хөкмүнде кабул болмаз“».</verse>
				<verse number="26">Реб Муса шейле дийди:</verse>
				<verse number="27">«Гөле, гузы я-да овлак догландан соң, ол еди гүнләп энесиниң янында болсун. Секизинҗи гүнден башлап, ол Реббе от үсти билен берилйән гурбанлык хөкмүнде кабул эдилер.</verse>
				<verse number="28">Йөне сыгрың ве онуң гөлесиниң, гойнуң ве онуң гузусының, ягны малың ве онуң чагасының дамагыны бир гүнде чалмаң.</verse>
				<verse number="29">Эгер Реббе шүкүр садакасыны хөдүр этсеңиз, оны кабул болар ялы эдип бериң.</verse>
				<verse number="30">Садака шол гүнүң өзүнде ийилсин, ондан эртире хич зат галдырылмасын. Мен Ребдирин.</verse>
				<verse number="31">Сиз Мениң буйрукларымы саклап, олары берҗай эдиң. Мен Ребдирин.</verse>
				<verse number="32">Мениң ысрайыл халкының арасында мукаддес хасапланарым ялы, сиз Мениң адыма ыснат гетирмәң. Сизи мукаддес эдйән Худайыңыз Реб Мендирин.</verse>
				<verse number="33">Сизиң Худайыңыз болмак үчин, сизи Мүсүр юрдундан чыкарып гетирен Мендирин. Мен Ребдирин».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="23">
				<verse number="1">Реб Муса шейле дийди:</verse>
				<verse number="2">«Ысрайыл халкына айт: „Реббиң дини байрамлары, ягны сиз тарапындан мукаддес йыгнанышыклар хөкмүнде ыглан эдилмели Мениң байрамларым, ине, шулардыр.</verse>
				<verse number="3">Алты гүнләп ишләң, единҗи гүн Сабатдыр, ол долы дынчлык ве мукаддес йыгнанышык гүнүдир. Шол гүн сиз хич хили иш этмәң. Ниреде яшаяндыгыңыза гарамаздан, шол Сабат гүни Реббе дегишлидир.</verse>
				<verse number="4">Ине, Реббиң шу байрамларыны сиз кесгитленен вагтларында беллемелисиңиз.</verse>
				<verse number="5">Биринҗи айың он дөрдүне Гүн яшандан соң, Реббе Песах гурбанлыгы хөдүр эдилсин.</verse>
				<verse number="6">Шу айың он бәши Реббиң Петир байрамыдыр. Сиз еди гүнләп петир иймелисиңиз.</verse>
				<verse number="7">Шу гүнлериң илкинҗи гүни сиз халкы мукаддес йыгнанышыга чагырың. Шол гүн сиз ишлемәң.</verse>
				<verse number="8">Еди гүнләп Реббе от үсти билен берилйән садака пайларыңызы хөдүрләп, единҗи гүни сиз халкы мукаддес йыгнанышыга чагырың. Шол гүн сиз ишлемәң“».</verse>
				<verse number="9">Реб Муса шейле дийди:</verse>
				<verse number="10">«Ысрайыл халкына айт: „Сизе берҗек юрдума барып, онуң хасылыны йыгнан махалыңыз, илкинҗи хасыл десселерини рухана гетирип бериң.</verse>
				<verse number="11">Ол сизиң үчин кабул болсун дийип, дессәни Реббе садака хөкмүнде ёкары галдырсын. Руханы оны Сабат гүнүниң эртеси хөдүр этсин.</verse>
				<verse number="12">Дессәни садака хөкмүнде ёкары галдыран гүнүңиз, сиз Реббе якма гурбанлык хөкмүнде шикессиз токлыны хөдүрләң.</verse>
				<verse number="13">Онуң билен бирликде зейтун ягына гарылан ондан ики батман мөчбериндәки сайлама бугдай унуны галла садакасы хөкмүнде бериң. Реббе от үсти билен берилйән бу галла садаканың ысы Оңа якымлыдыр. Хөдүр эдилен ичги хөкмүнде бир күйзе шерап бериң.</verse>
				<verse number="14">Худайыңыза бу садаканы хөдүр эдйән гүнүңизе ченли чөрек, говрулан бугдай я-да тәзе бугдай дәнесини иймәң. Бу сизиң ниреде яшаяндыгыңыза гарамаздан, бүтин несиллериңиз үчин эбедилик дүзгүн болсун.</verse>
				<verse number="15">Сабат гүнүниң эртеси сиз Реббе гөтерме садакасы хөкмүнде хөдүр эден дессәңизи гетирен гүнүңизден санап, долы еди хепдәни гечириң.</verse>
				<verse number="16">Единҗи Сабадың эртеси, эллинҗи гүн Реббе тәзе галла садакасыны хөдүрләң.</verse>
				<verse number="17">Сиз яшаян ерлериңизден ики чөреги Реббе гөтерме садакасы хөкмүнде хөдүр эдиң. Оларың хер бири ондан ики батмана барабар сайлама бугдай унуна югрулып, илкинҗи миве хөкмүнде хамырмаялы биширилен болсун.</verse>
				<verse number="18">Чөрек билен бирликде шикессиз токлулардан едисини, бир өкүзчәни ве ики гочы хөдүр эдиң. Булар Реббе якма гурбанлык болсун. Олар Реббе от үсти билен берилйән галла садакасы ве хөдүр эдилен ичги билен бирликде Реббе хөдүр эдилсин. Онуң ысы Реббе якымлыдыр.</verse>
				<verse number="19">Шейле хем сиз гүнә гурбанлыгы үчин бир эркеҗи ве саламатлык гурбанлыгы үчин ики саны гочы хөдүрләң.</verse>
				<verse number="20">Руханы булары ики гузы ве илкинҗи хасыл чөреги билен бирликде Реббе гөтерме садакасы хөкмүнде ёкары галдырсын. Булар Реббе багыш эдилип, руханыныңкы болмалыдыр.</verse>
				<verse number="21">Шол гүн сиз халкы мукаддес йыгнанышыга чагырың. Шол гүн сиз ишлемәң. Бу ниреде яшаяндыгыңыза гарамаздан, сизиң бүтин несиллериңиз үчин эбедилик дүзгүн болсун.</verse>
				<verse number="22">Ериңизиң хасылыны йыгнаныңызда, атызларыңызың гыра четлериндәкилери ормаң, хасылыңызың хошасыны чөплемәң. Олары гарып-гасара ве гелмишеге гоюң. Худайыңыз Реб Мендирин“».</verse>
				<verse number="23">Реб Муса шейле дийди:</verse>
				<verse number="24">«Ысрайыл халкына айт: „Единҗи айың биринҗи гүни сизиң үчин долы дынчлык гүнүдир. Шол гүн сурнайлар чалнып ятланян мукаддес йыгнанышык гүнүдир.</verse>
				<verse number="25">Шол гүн сиз ишлемәң. Сиз Реббе от үсти билен берилйән гурбанлыгы хөдүрләң“».</verse>
				<verse number="26">Реб Муса шейле дийди:</verse>
				<verse number="27">«Единҗи айың онунҗы гүни гүнәден сапланма гүнүдир. Шол гүн сизиң үчин мукаддес йыгнанышык гүни болсун. Сиз гиҗе-гүндиз агыз бекләп, Реббе от үсти билен берилйән гурбанлыгы хөдүрләң.</verse>
				<verse number="28">Шол гүн сиз хич ишлемәң, чүнки бу сизиң Худайыңыз Реббиң хузурында гүнәлериңизден сапланмагыңыз үчин, гүнәден сапланма гүнүдир.</verse>
				<verse number="29">Кимде-ким шол гүн гиҗе-гүндиз агыз беклемесе, ол өз халкының арасындан ковлуп чыкарылсын.</verse>
				<verse number="30">Шол гүн хайсыдыр бир иш эден адамы, Мен өлдүрерин.</verse>
				<verse number="31">Сиз шол гүн ишлемәң, бу сизиң бүтин несиллериңиз үчин ниреде яшаяндыкларына гарамаздан, эбедилик дүзгүн болсун.</verse>
				<verse number="32">Ол гүн сизиң үчин Сабат, долы дынчлык гүнүдир. Сиз агыз бекләң. Айың докузы гүнүниң агшамындан эртеси агшама ченли Сабат гүнүниң канунларыны ерине етириң».</verse>
				<verse number="33">Реб Муса шейле дийди:</verse>
				<verse number="34">«Ысрайыл халкына айт: „Шу единҗи айың он бәшинден башлап, еди гүнүң довамында Реббиң хорматына Чатма байрамы гечирилсин.</verse>
				<verse number="35">Онуң биринҗи гүни сиз халкы мукаддес йыгнанышыга чагырың. Шол гүн сиз ишлемәң.</verse>
				<verse number="36">Еди гүнләп, Реббе от үсти билен берилйән гурбанлык пайларыны хөдүрләң. Секизинҗи гүн халкы мукаддес йыгнанышыга чагырың. Реббе от үсти билен берилйән гурбанлык пайларыны хөдүрләң. Шол гүн сиз халкы мукаддес йыгнанышыга чагырың ве ишлемәң.</verse>
				<verse number="37">Мукаддес йыгнанышыкларда Реббиң беллемеги буйран байрамлары шулардыр: Реббе от үсти билен берилйән садака пайлары: якма гурбанлыклары, галла садакалары, башга гурбанлыклары ве хөдүр эдилен ичгилериң хеммесини өз белленмели гүнлеринде бериң.</verse>
				<verse number="38">Бу байрамлар Реббиң Сабат гүнлеринден, айратын садакаларыңыздан, Худая айдан садакаларыңыздан ве Реббе хөдүр эден әхли мейлетин садакаларыңыздан дашарыдыр.</verse>
				<verse number="39">Единҗи айың он бәшинҗи гүни, сиз ерлериңизиң хасылыны йыгнаныңызда, еди гүнләп Реббиң хорматына байрам эдиң. Биринҗи ве секизинҗи гүнлери долы дынч алың, ишлемәң.</verse>
				<verse number="40">Биринҗи гүн оңат мивели агачларың мивесини, палма шахаларыны, гүр япраклы агачларың ве сув боюнда өсйән сөвүтлериң шахаларыны алып, Худайыңыз Реббиң хузурында еди гүнләп шады-хоррамлыкда болуң.</verse>
				<verse number="41">Хер йыл единҗи айда еди гүнләп Реббиң шанына байрам белләң. Бу сизиң бүтин несиллериңиз үчин эбедилик дүзгүндир.</verse>
				<verse number="42">Еди гүнләп чатмаларда яшаң, Ысрайылың әхли ерли халкы чатмаларда яшасын.</verse>
				<verse number="43">Эгер шейле этсеңиз, Мениң ысрайыл халкыны Мүсүрден алып чыканымдан соң, олары чатмаларда яшадандыгымы сизиң несиллериңиз билерлер. Худайыңыз Реб Мендирин“».</verse>
				<verse number="44">Шейдип, Муса ысрайыл халкына Реббиң белленмели байрамларыны ыглан этди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="24">
				<verse number="1">Реб Муса шейле дийди:</verse>
				<verse number="2">«Ысрайыл халкына буюр: хер гүн ышык болар ялы, саңа чыра үчин енҗилен зейтуның сап арасса ягыны гетирсинлер.</verse>
				<verse number="3">Харун чыраны Реббе йүз тутулян чадырда, Әхт сандыгының өңүндәки тутының дашында, Реббиң хузурында хер гүн агшамдан эртире ченли янып дурар ялы эдип гойсун. Бу сизиң бүтин несиллериңиз үчин эбедилик дүзгүн болсун.</verse>
				<verse number="4">Ол чыралары сап алтындан болан чыраданың үстүнде Реббиң хузурында хер гүн агшамдан эртире ченли янып дурар ялы эдип гойсун».</verse>
				<verse number="5">Реб Муса шейле дийди: «Сайлама бугдай унундан он ики саны чөрек биширт, оларың хер бириниң аграмы ондан ики батмана барабар болсун.</verse>
				<verse number="6">Олары Реббиң хузурында сап алтындан болан хантагтаның үстүнде алты-алтыдан ики хатар эдип гой.</verse>
				<verse number="7">Хер хатар чөрегиң янында Реббиң ёлуна хөдүр эдилен пай хөкмүнде сап арасса, якымлы ыслы түтетгиден гой. Бу Реббе от үсти билен берилйән садака болуп, ол чөрегиң орнуны тутар.</verse>
				<verse number="8">Харун булары адат боюнча хер Сабат гүни Реббиң хузурында гойсун. Бу ысрайыл халкының эбедилик борҗудыр.</verse>
				<verse number="9">Бу чөреклер Харун ве онуң огулларыныңкыдыр. Олар мукаддес ерде ийилсин. Чүнки Реббе от үсти билен берилйән садака пайларының ичинде руханылар үчин өрән мукаддеси шудур. Бу сизиң үчин эбеди парздыр».</verse>
				<verse number="10">Ысрайылларың арасында эҗеси ысрайыллы, какасы болса мүсүрли болан бир адам барды. Дүшелгеде бир ысрайыллы аялың оглы билен башга бир ысрайыллы урушмага башладылар.</verse>
				<verse number="11">Ысрайыллы аялың оглы күпүр гепләп, Реббиң адына дил етирди. Онсоң оны Мусаның янына алып гелдилер. Онуң эҗесиниң ады Шеломытды, ол дан тиресинден болан Дибриниң гызыды.</verse>
				<verse number="12">Реб өзлерине нәме этмелидигини аян эдйәнчә, олар яңкы адамы габап гойдулар.</verse>
				<verse number="13">Реб Муса шейле дийди:</verse>
				<verse number="14">«Худая дил етирени дүшелгәниң дашына чыкар, оны эшиденлериң бары эллерини онуң келлесине гойсунлар ве бүтин халк оны дашласын.</verse>
				<verse number="15">Онсоң ысрайыл халкына айт: „Ким өз Худайына дил етирсе, онуң гүнәси өз бойнунадыр.</verse>
				<verse number="16">Кимде-ким Реббиң адына дил етирсе, ол өлүме хөкүм эдилсин, оны бүтин халк дашласын. Гелмишекми я-да ерли халк – пархы ёк, Реббиң адына дил етирен өлдүрилмелидир.</verse>
				<verse number="17">Адам өлдүрениң өзи-де өлүме хөкүм эдилсин.</verse>
				<verse number="18">Мал өлдүрен онуң өвезини мал билен төлесин.</verse>
				<verse number="19">Ким-де ким бириниң беденине шикес етирсе, онуң өзүне-де эдил шонуң ялы шикес етирилсин.</verse>
				<verse number="20">Дөвүк орнуна дөвүк, гөз орнуна гөз, диш орнуна диш, киме нәхили шикес етирен болса, онуң өзүне-де шонуң ялы шикес етирилсин.</verse>
				<verse number="21">Мал өлдүрен онуң өвезини мал билен төлесин, адам өлдүрен өлүме хөкүм эдилсин.</verse>
				<verse number="22">Гелмишек үчин хем, ерли адам үчин хем канун бирдир, чүнки Худайыңыз Реб Мендирин“».</verse>
				<verse number="23">Муса бу табшырыклары ысрайыл халкына беренинден соң, олар Реббе дил етирен адамы дүшелгәниң дашына чыкарып дашладылар. Шейле этмек билен ысрайыл халкы Реббиң Муса берен табшырыгыны ерине етирди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="25">
				<verse number="1">Реб Синай дагында Муса шейле дийди:</verse>
				<verse number="2">«Ысрайыл халкына айт: „Мениң сизе берйән юрдума бараныңызда, сиз Реббиң хорматына хер единҗи йыл ере экин экмән дынч бериң.</verse>
				<verse number="3">Алты йыл ериңе экин эк, алты йыл үзүмчилигиңи пуда ве алты йыл хасылыңы йыгна.</verse>
				<verse number="4">Эмма единҗи йыл ер бүтинлей экишсиз галдырылсын. Ол Реббе багыш эдилен йыл болсун. Сен экин мейданыңа экин экме, үзүмчилигиңи пудама.</verse>
				<verse number="5">Хасыл йыгналандан соң, сен өзи гөгерени орма, пудалмадык үзүмиң мивесини йыгнама, единҗи йыл ер бүтинлей экишсиз галдырылсын.</verse>
				<verse number="6">Ериң экишсиз галдырылан йылы битен хасыл сизиң үчин, гул-гырнакларыңыздыр гүнлүкчилер үчин ве сизиңкиде вагтлайын яшаян гелмишеклер үчин иймит болсун.</verse>
				<verse number="7">Шейле хем ериң хасылы сизиң мал-гараларыңыз ве юрдуңыздакы ябаны хайванлар үчин иймит болсун.</verse>
				<verse number="8">Еди йылы еди гезек санап гечир. Шонда ол кырк докуз йыл боляндыр.</verse>
				<verse number="9">Онсоң единҗи айың онунҗы гүни сурнай батлы чалынсын. Гүнәден сапланма гүни сурнай бүтин юрдуңызда чалынсын.</verse>
				<verse number="10">Эллинҗи йылы мукаддес йыл эдип, сиз юрдуң яшайҗыларының барына азатлык ыглан эдиң. Бу сизиң үчин байрам йылы болсун. Хер ким өз мүлкүне, өз машгаласына доланып гелсин.</verse>
				<verse number="11">Бу эллинҗи йыл сизиң үчин байрам йылы болсун. Ере экин экмәң, өзи гөгерени ормаң, пудалмадык үзүмиң хасылыны йыгнамаң.</verse>
				<verse number="12">Чүнки бу байрам йылы сизиң үчин мукаддес йылдыр. Бу йыл сиз диңе экин мейданының өз өндүрен өнүмлерини ийиң.</verse>
				<verse number="13">Бу байрам йылында хер ким өз мүлкүне доланып гелсин.</verse>
				<verse number="14">Ёлдашыңыза ер сатаныңызда я-да сатын аланыңызда бири-бириңизи алдамаң.</verse>
				<verse number="15">Ёлдашыңыздан ер сатын аланыңызда, онуң бахасы индики байрам йылына ченли, ериң өндүрип билҗек хасылына гөрә кесилсин.</verse>
				<verse number="16">Эгер байрама ченли вагт көп болса, онда ериң бахасыны артдырың. Эгер байрама ченли аз вагт галан болса, онуң бахасыны ашак дүшүриң, чүнки сиз ериң өндүрҗек белли бир мукдардакы хасылыны сатын алярсыңыз.</verse>
				<verse number="17">Сиз бирек-биреги алдамаң, Худайыңыздан горкуң, чүнки Худайыңыз Реб Мендирин.</verse>
				<verse number="18">Юрдуңызда ховпсуз яшарыңыз ялы, Мениң парзларымы берҗай эдиң, хөкүмлериме боюн болуң.</verse>
				<verse number="19">Ер сизе өз мивесини эчилер, сиз ондан доюп ийип, ховпсуз яшарсыңыз.</verse>
				<verse number="20">Эмма кимдир бириниң: ‘Эгер экин экмесек, хасыл йыгнамасак, онда биз единҗи йылда нәме иерис?’ дийип сорамагы мүмкиндир.</verse>
				<verse number="21">Мен алтынҗы йылда ере шейле бир берекет индерерин велин, ол ики йыла етерлик хасыл берер.</verse>
				<verse number="22">Секизинҗи йыл экин экениңизде-де, сиз өңки хасылдан иерсиңиз. Тә докузынҗы йыла ченли, тәзе хасыл етишйәнчә, сиз көне хасылдан иерсиңиз.</verse>
				<verse number="23">Ер хемишелик сатылмасын, чүнки ол Мениңкидир. Сиз Мениң янымда гелмишек ве кәрендечи ялысыңыз.</verse>
				<verse number="24">Эелейән әхли ериңизде сиз оны гайтадан сатын алмага мүмкинчилик дөредиң.</verse>
				<verse number="25">Эгер өз гарындашларыңыздан бири гарып дүшүп, мүлкүниң бир бөлегини сатса, онда онуң хоссары гелип, онуң сатан ерини ызына сатын алсын.</verse>
				<verse number="26">Эгер онуң ери пул төләп ызына сатын алып билҗек хоссары болман, эмма соң онуң өзи баяп, ери ызына сатын алар ялы етерлик пул топласа, онда ол ериң сатыланындан бәри гечен вагты хасаплап айрып, галан пулы сатан адамына гайтарып берсин ве мүлк хем эесине гайтарылып берилсин.</verse>
				<verse number="27"></verse>
				<verse number="28">Эмма эесиниң ери ызына сатын алмага етерлик пулы болмаса, онда сатылан ер байрам йылына ченли оны сатын алан адамың элинде галар. Йөне байрам йылында ер онуң ыгтыярындан чыкып, мүлк өңки эесине гайтарылып берилсин.</verse>
				<verse number="29">Эгер бири галадакы өйүни сатса, ол сатылан вагтындан соңкы бир йылың довамында өйи ызына сатын алып билер. Эесиниң өйи бир йыла ченли ызына сатын алмага хакы бар.</verse>
				<verse number="30">Эгер галадакы өй бир йыла ченли ызына сатын алынмаса, өй оны сатын алан адамың элинде хемишелик галар. Өй байрам йылында-да сатын аланың ыгтыярындан чыкмаз.</verse>
				<verse number="31">Эмма диварсыз обалардакы өйлер ачык мейдан билен дең сайылсын. Олар ызына сатын алнып билнер ве байрам йылы өз хакыкы эесине гайтарылып берилсин.</verse>
				<verse number="32">Левилериң галалары барада айтсак, левилер өзлерине дегишли галалардакы өйлерини ислән вагтлары ызына сатын алып билерлер.</verse>
				<verse number="33">Левилериң бири өзлерине дегишли болан галаларың бириндәки өйи сатып, оны ызына сатын алмаса, өй байрам йылы онуң өзүне гайтарылып берилсин. Чүнки левилериң галаларындакы өйлери оларың ысрайыл халкының арасындакы мүлклеридир.</verse>
				<verse number="34">Эмма оларың галаларының төверегиндәки ачык мейданлар сатылмалы дәлдир, чүнки бу оларың эбедилик мүлкүдир.</verse>
				<verse number="35">Эгер гарындашларыңыздан бири гарып дүшүп, ол сениң көмегиңе мәтәч болса, сен оңа араңызда яшаян гелмишеклере голдав бершиң ялы голдав бермели.</verse>
				<verse number="36">Ондан гөтерим алып, пейда гөрҗек болма. Худайыңыздан горк. Гой, олар сизиң араңызда яшасын.</verse>
				<verse number="37">Көмеге мәтәҗе карз алан пулундан артык төлетме я-да пейда гөрмек үчин иймити оңа ёкары бахадан сатма.</verse>
				<verse number="38">Кенган юрдуны сизе бермек үчин, сизиң Худайыңыз болмак үчин, сизи Мүсүрден алып чыкан Худайыңыз Реб Мендирин.</verse>
				<verse number="39">Эгер илдешиңиң бири халыс гарып дүшүп, өзүни саңа сатса, сен оны гул ялы ишлетме.</verse>
				<verse number="40">Гайтам, ол сениңкиде вагтлайын яшаян гелмишек я-да гүнлүкчи болсун. Ол байрам йылына ченли сениңкиде ишлесин.</verse>
				<verse number="41">Байрам йылында болса ол өз чагалары билен сениң ыгтыярыңдан чыкып, өз машгаласына, ата-бабаларының мүлкүне доланып гелсин.</verse>
				<verse number="42">Чүнки ол Мениң Мүсүрден алып чыкан гулумдыр. Ол гулуң сатылышы ялы сатылмалы дәлдир.</verse>
				<verse number="43">Сиз оңа гөдек дарашмаң, Худайыңыздан горкуң.</verse>
				<verse number="44">Эгер сизе гул-гырнак герек болса, олары төверегиңиздәки миллетлерден сатын алың.</verse>
				<verse number="45">Өз араңызда яшаян гелмишеклериң арасындан, оларың сизиң юрдуңызда доглан чагаларының арасындан гул-гырнак сатын алып билерсиңиз. Олар сизиң эечилигиңизде боларлар.</verse>
				<verse number="46">Олары сиз өзүңизден соңкы чагаларыңыза мирас хөкмүнде галдырып билерсиңиз. Сиз олары гул хөкмүнде уланып билерсиңиз, йөне өз ысрайыл доганларыңыза хич ким гөдеклик билен дарашмасын.</verse>
				<verse number="47">Эгер сизиң араңызда яшаян гелмишеклериң бири баяп, өз ысрайыл доганларыңыздан бири гарып дүшүп, өзүни яңкы гелмишеге я-да гелмишегиң ковмындан бирине сатса, ол сатыланындан соң, онуң ызына сатын алынмага хакы бардыр. Өз ысрайыл доганларындан бири оны ызына сатын алып билер.</verse>
				<verse number="48"></verse>
				<verse number="49">Агасы я-да доганогланы, я-да өз ковмындан болан мәхрем гарындашларының бири оны ызына сатын алып билер. Эгер сатыланың өзи баяса, онда онуң өзи өзүни ызына сатын алып билер.</verse>
				<verse number="50">Ол өзүни сатын алан адам билен, сатылан йылындан бәри гечен йыллары хасапласын. Баха байрам йылына ченли галан вагта гөрә гүнлүкчиниң зәхмет хакының хасабына гөрә хасапланып чыкарылсын.</verse>
				<verse number="51">Эгер байрам йылына ченли вагт узак болса, онда ол өзүниң сатын алнан бахасына гөрә төлесин.</verse>
				<verse number="52">Эгер-де байрам йылына ченли галан вагт аз болса, онда ол өзүни сатын алан адам билен хасаплашып, төлеги өз сатылан вагтындан бәри гечен вагта гөрә төлесин.</verse>
				<verse number="53">Олар йылына хакына тутулян ишчи хөкмүнде бай гелмишегиң ыгтыярында болар. Йөне хоҗайын сизиң гөзүңизиң алнында олара гөдек дарашмасын.</verse>
				<verse number="54">Эгер олар шейле ягдайда ызына сатын алынмасалар, олар ве оларың чагалары байрам йылында азатлыга чыкарылмалыдырлар.</verse>
				<verse number="55">Чүнки ысрайыл халкы Мениң гулларым, Мениң Мүсүрден алып чыкан гулларымдыр. Худайыңыз Реб Мендирин.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="26">
				<verse number="1">Өзүңизе бутлар ясамаң, хейкеллер ве улы дашлар дикмәң. Сежде этмек үчин юрдуңызда ойма даш дикмәң. Худайыңыз Реб Мендирин.</verse>
				<verse number="2">Сабат гүнүмиң канунларыны ерине етирип, Мениң мукаддес өйүме хормат гоюң. Реб Мендирин.</verse>
				<verse number="3">Эгер сиз Мениң парзларыма эерип, табшырыкларымы саклап, олары ак йүрекден берҗай этсеңиз, Мен сизиң ерлериңизе герек вагтында ягыш ягдырарын. Ер хасыл берер, мейдан агачлары-да миве гетирер.</verse>
				<verse number="4"></verse>
				<verse number="5">Экинлериңиз шейле бир көп хасыл гетирер велин, дөвегиңиз үзүм йыгымына ченли довам эдер. Үзүм йыгымы галла экишине ченли довам эдер, чөрегиңизи доюп иерсиңиз, юрдуңызда ховпсузлыкда яшарсыңыз.</verse>
				<verse number="6">Мен юрда парахатчылык берерин. Сиз аркайын ятып турарсыңыз. Сизи горкузан болмаз. Мен юртдакы вагшы хайванларың ёгуна янарын. Юрдуңызда уруш болмаз.</verse>
				<verse number="7">Сиз душманларыңыздан үстүн чыкарсыңыз. Урушда душманларыңызы гырарсыңыз.</verse>
				<verse number="8">Бәшиңиз йүзден, йүзиңиз мүңден үстүн чыкарсыңыз. Урушда душманларыңызы гырарсыңыз.</verse>
				<verse number="9">Мен сизи ялкап, сизе көп чага берип, саныңызы көпелдерин. Мен сизиң билен эден әхтими сакларын.</verse>
				<verse number="10">Сиз узак вагтлап сакланан өңки көне галланы иерсиңиз. Тәзе хасыла ер ачмак үчин, сиз көне хасылы чыкарып ташламалы боларсыңыз.</verse>
				<verse number="11">Мен сизиң араңызда месген тутарын. Мен хич хачан сизден йүз өвүрмерин.</verse>
				<verse number="12">Мен сизиң араңызда болуп, сизиң Худайыңыз боларын, сизем Мениң халкым боларсыңыз.</verse>
				<verse number="13">Мүсүрлилериң гулы болуп галмасынлар дийип, сизи Мүсүрден алып чыкан Худайыңыз Реб Мендирин. Сизи оларың элинден азат эдип, башыңызы дик тутдурып йөреден Мендирин.</verse>
				<verse number="14">Эгер сиз Маңа боюн эгмән, әхли табшырыкларымы берҗай этмән, парзларымдан, хөкүмлеримден йүз өврүп, әхтими бозсаңыз, Мен сизиң үстүңизден ховп индерерин. Беҗерип болмаян, гөзүңи көр эдип, лүтүңи чыкарян ысытманы Мен сизиң башыңыздан индерерин. Экен экинлериңиз өзүңизе несип этмез, олары душманларыңыз иер.</verse>
				<verse number="15"></verse>
				<verse number="16"></verse>
				<verse number="17">Мен сизден йүз өврерин, душманларыңыз сизден үстүн чыкарлар, ягыларыңыз үстүңизден хөкүм сүрерлер. Сиз ызыңызда ковгы болмаса-да, довла дүшүп гачарсыңыз.</verse>
				<verse number="18">Шейле бетбагтчылыклардан соңам сиз Маңа гулак асмасаңыз, онда Мен сизе өңкүден еди эссе артык җеза берерин.</verse>
				<verse number="19">Мен сизиң буйсанян гүйҗүңизи сындырарын. Гөкден ягыш ягмаз ве ерлериңиз гатап, даша дөнер.</verse>
				<verse number="20">Сиз гүйҗүңизи бидерек сарп эдерсиңиз, ериңиз хасыл, агачларыңыз миве бермез.</verse>
				<verse number="21">Эгер сиз Маңа гаршы гитмегиңизи довам эдип, Маңа гулак асмасаңыз, бойнуёгынлыгыңыз үчин Мен сизе ене-де еди эссе артык җеза берерин.</verse>
				<verse number="22">Үстүңизе вагшы хайванлары иберерин. Олар сизи чагаларыңыздан җыда дүшүрерлер, малларыңызы гырарлар, саныңызы азалдып, ёлларыңызы чолардарлар.</verse>
				<verse number="23">Шу җезалардан соңам Маңа тарап өврүлмән, гаршыма гитмегиңизи довам этсеңиз, онда Мен хем сизиң гаршыңыза гидип, гүнәлериңиз үчин сизе ене өңкүден-де еди эссе артык җеза берерин.</verse>
				<verse number="24"></verse>
				<verse number="25">Мен сизиң юрдуңызда уруш турзарын. Әхтими бозанлыгыңыз үчин, Мен сизе хөкман җеза берерин. Эгер сиз галаларыңызда гачып гизленсеңиз, Мен сизиң араңыза гыргын кеселини иберерин. Шейдип, Мен сизи душманыңызың элине берерин ве олар сизиң үстүңизден хөкүм сүрерлер.</verse>
				<verse number="26">Мен сизи чөрекден кесенимде, он аял диңе бир тамдырда чөрек япар. Олар чөрегиңизи сизе өлчәп берерлер. Сиз ондан иерсиңиз, йөне доймарсыңыз.</verse>
				<verse number="27">Эмма шонда-да Маңа гулак асман, гаршыма гитмеги довам этсеңиз, Мен гахар билен сизе гаршы гидип, гүнәлериңиз үчин сизе ене өңкүден-де еди эссе артык җеза берерин.</verse>
				<verse number="28"></verse>
				<verse number="29">Сиз ачлыгыңыздан яңа огулларыңызың, гызларыңызың этини иерсиңиз.</verse>
				<verse number="30">Сизиң сеждегәхлериңизи йыкып, якымлы ыслы түтетги якян сыпаларыңызы вейран эдерин. Сизиң маслыкларыңызы йыкылан бутларыңызың маслыкларының үстүне үйшүрерин. Мен сизи рет эдерин.</verse>
				<verse number="31">Мен сизиң галаларыңызы хараба өврүп, сизиң сеждегәхлериңизи ер билен егсан эдерин, якымлы ыслы садакаларыңызы кабул этмерин.</verse>
				<verse number="32">Сизиң юрдуңызы шейле бир вейран эдерин велин, онда орнашмага гелйән душманларыңыз муңа хайран галарлар.</verse>
				<verse number="33">Мен сизи гелмишек миллетлериң арасына пытрадып, гаршыңыза уруш турзарын. Сизиң юрдуңыз чоларып, галаларыңыз хараба өврүлер.</verse>
				<verse number="34">Сиз душманларыңызың юрдундакаңыз, хараба болуп ятан бош ер оңат дынч алар. Ер нәче көп харабалыкда ятса, ол шонча-да онуң хөзирини гөрер.</verse>
				<verse number="35">Ол ерде яшаяркаңыз Сабат гүнлериңиз бош ятмадык ер, шу вагт сиз есирликдекәңиз, бош ятсын.</verse>
				<verse number="36">Душманларыңызың юртларында дири галанларыңызың йүреклерине Мен шейле бир горкы саларын велин, хатда япрагың шемала шыгырдаян сеси-де сизи гачмага меҗбур эдер. Сиз гылычдан гачян ялы гачарсыңыз. Сиз ызыңызда ковгы болмаса-да, бар ялы болуп гачарсыңыз.</verse>
				<verse number="37">Сизи ковалаян болмаса-да, гылычдан гачян дек, бири-бириңизе бүдрешип йыкыларсыңыз, сизде душманларыңыза гаршы дурмага меҗал галмаз.</verse>
				<verse number="38">Сиз гелмишек миллетлериң арасында хеләк болуп, душманларыңызың юрды сизи ювудар.</verse>
				<verse number="39">Дири галанларыңыз болса өз этмишлериңиз ве аталарыңызың этмишлери зерарлы душманларыңызың юрдунда чүйрәрсиңиз.</verse>
				<verse number="40">Сизиң несиллериңиз өз этмишлерини ве аталарының этмишлерини, оларың Маңа бивепалык эдип, Мениң гаршыма гидендиклерини ве Мениң хем олара гаршы гидип, олары душманларының юрдуна гетирендигими боюн аларлар. Сизиң несиллериңиз бойнуёгынлык этмеклерини бес эдип, өз гүнәлери үчин өтүнч соранларындан соң, Мен Якуп билен эден әхтими, Ысхак билен эден әхтими, Ыбрайым билен эден әхтими ве юрды сизе берерин дийип эден вадамы ятларын.</verse>
				<verse number="41"></verse>
				<verse number="42"></verse>
				<verse number="43">Чүнки ер халк тарапындан терк эдилип, ол хараба болуп ятыр. Халк Мениң хөкүмлерими рет эдип, парзларымдан йүз өврендиги үчин, өз душманының юрдунда өз этмишиниң җезасыны чексин.</verse>
				<verse number="44">Эмма бу затлара гарамаздан Мен олар хениз душманларының юрдундакалар, олары рет эдип, олардан йүз дөндерип, бүтинлей хеләк этмерин ве олар билен эден әхтими бозмарын, чүнки оларың Худайы Реб Мендирин.</verse>
				<verse number="45">Гайтам, олар үчин, оларың Худайы болмак үчин, оларың бейлеки миллетлериң гөзүниң алнында Мүсүрден алып чыкан ата-бабалары билен эден әхтими ятларын. Мен Ребдирин“».</verse>
				<verse number="46">Реббиң Синай дагында Мусаның үсти билен ысрайыл халкына берен парзлары, хөкүмлери ве канунлары шулардан ыбаратдыр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="27">
				<verse number="1">Реб Муса шейле дийди:</verse>
				<verse number="2">«Ысрайыл халкына айт: „Эгер кимдир бири Реббе берлен ваданы берҗай этмек үчин Реббе багыш эдилен болса, ол адам шу мөчбердәки бахалар билен азат эдилип билнер.</verse>
				<verse number="3">Йигрими яшдан алтмыш яша ченли болан эркек адамың бахасы мукаддес өйүң кесгитлән өлчегине гөрә бир йүз мысгал күмүш болсун.</verse>
				<verse number="4">Эгер аял машгала болса, етмиш мысгал күмүш болсун.</verse>
				<verse number="5">Бәш яшдан йигрими яша ченли болан огланларың бахасы кырк бәш мысгал күмүш, гызларыңкы йигрими ики мысгал күмүш болсун.</verse>
				<verse number="6">Бир айлыкдан бәш яша ченли болан огланың бахасы он бир мысгал күмүш, гызың бахасы еди мысгал күмүш болсун.</verse>
				<verse number="7">Яшы алтмыш я-да ондан ёкары болан эркек кишиниң бахасы отуз бәш мысгал күмүш, аялыңкы йигрими ики мысгал күмүш болсун.</verse>
				<verse number="8">Эгер кимдир бири Реббе адам бермеги вада эдип, соңам онуң бошадылмагы үчин төленмели баханы төләп билмесе, онда оны руханының янына гетирсинлер. Руханы онуң ягдайына гөрә баха кессин.</verse>
				<verse number="9">Эгер Реббе вада берлен мал садака хөкмүнде кабул эдилсе, онда хөдүр эдилен хер бир садака малы мукаддесдир.</verse>
				<verse number="10">Малың эеси малы башга оңат мал билен чалышмалы дәлдир. Эгер бир мал башга мал билен чалшылаян ягдайында, оларың икиси-де Реббе дегишлидир.</verse>
				<verse number="11">Эгер вада берлен мал Реббе хөдүр эдилмейән харам маллардан болса, ол мал руханының янына гетирилсин.</verse>
				<verse number="12">Оңатдыгына я-да эрбетдигине гарамаздан, руханы мала баха кессин. Руханының кесен бахасы гутарныклы баха болсун.</verse>
				<verse number="13">Эгер малың эеси оны ызына сатын алмакчы болса, ол руханының кесен бахасының үстүне ене бәшден бирини гошсун.</verse>
				<verse number="14">Эгер кимдир бири өйүни Реббе багыш этсе, оңатмы я-да эрбет – пархы ёк, руханы оңа баха кессин. Руханы оны нәче бахаласа, шол баха гутарныклы баха болсун.</verse>
				<verse number="15">Эгер-де өйүни багыш эден адам оны ызына сатын алмакчы болса, ол кесилен баханың үстүне ене бәшден бирини гошсун. Шондан соң өй өз эесине гайтарылып берлер.</verse>
				<verse number="16">Эгер кимдир бири өз мүлкүнден бир бөлек ери Реббе багыш этсе, ериң бахасы оңа экилҗек тохумың мукдарына гөрә кесилсин: бир эшек йүки арпа тохумының гымматы бир йүз мысгал күмүш болсун.</verse>
				<verse number="17">Эгер кимдир бири ери байрам йылы гечен бадына Реббе багыш этсе, ериң бахасы руханының кесен нырхында галсын.</verse>
				<verse number="18">Эгер эеси ери байрам йылындан хас соңрак Реббе багыш этсе, онда руханы индики байрам йылына ченли галан вагты хасаплап, баханы өңкүден кемелтсин.</verse>
				<verse number="19">Эгер ери Реббе багыш эден адам оны ызына сатын алмакчы болса, онда ол руханының кесен бахасының үстүне бәшден бирини гошсун. Шондан соң ер өз эесине гайтарылып берлер.</verse>
				<verse number="20">Эмма ери илки ызына сатын алман, оны башга бирине сатса, ер эесиниң оны ызына сатын алмага хакы ёкдур.</verse>
				<verse number="21">Эмма байрам йылы геленде, ер багыш эдилен мүлк хөкмүнде Реббиңки болар. Ол ер руханының эечилигине гечер.</verse>
				<verse number="22">Эгер бири өз мүлкүнден дашары сатын алан ерини Реббе багыш этсе, руханы ериң бахасыны байрам йылына ченли галан вагта гөрә хасаплап чыкарсын. Реббе мукаддес садака хөкмүнде ериң бахасы шол гүнүң өзүнде төленсин.</verse>
				<verse number="23"></verse>
				<verse number="24">Байрам йылында болса ер мүлк эесине, ягны сатын алнан адамына гечер.</verse>
				<verse number="25">Әхли бахалар, мукаддес өйүң ресми өлчегине гөрә кесилсин, ягны ики мысгал болсун.</verse>
				<verse number="26">Мал-гараның илкинҗи догланы Реббиңкидир. Оны хич ким Реббе багыш эдип билмез. Өкүз болсун, овлак-гузы болсун – пархы ёк, олар Реббиңкидир.</verse>
				<verse number="27">Эгер ол мал харам болса, онда малың эеси руханының кесен бахасының үстүне бәшден бирини гошуп, оны ызына сатын алсын. Эгер мал ызына сатын алынмаса, кесилен баха гөрә сатылсын.</verse>
				<verse number="28">Реббе багыш эдилен ислендик зат: адам болсун, хайван болсун я-да мүлк берлен ер болсун – пархы ёк, ол сатылып я-да ызына сатын алнып билинмез. Багыш эдилен хер бир зат эбедилик Реббе дегишлидир.</verse>
				<verse number="29">Бүтинлей ёк эдилмели ынсанлар хем ызына сатын алнып билинмез. Олар хөкман өлүме хөкүм эдилсин.</verse>
				<verse number="30">Ерден өнйән өнүмлериң ондан бири: дәнеми я-да миве – пархы ёк, оларың бары Реббиңкидир. Олар Реббе багыш эдилендир.</verse>
				<verse number="31">Эгер кимдир бири өз ондан бирини ызына сатын алмак ислесе, ондан бириниң нырхының үстүне бәшден бирини гошсун.</verse>
				<verse number="32">Ири малларың ве доварларың ондан бирини, ягны чопаның санаян хер онунҗы малы Реббе багыш эдилсин.</verse>
				<verse number="33">Хич ким шикесли малы садака бермесин. Шейле хем мал чалшылмасын. Эгер ол чалшылайса, оларың икисем Реббе дегишли болар. Сиз олары ызына сатын алмалы дәлсиңиз“».</verse>
				<verse number="34">Реббиң Синай дагында ысрайыл халкы үчин Муса берен буйруклары шулардан ыбаратдыр.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="4">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Реб Синай чөлүнде ысрайыл халкының Мүсүрден чыканының икинҗи йылының икинҗи айының биринҗи гүни Өзүне йүз тутулян чадырың ичинде Муса шейле дийди:</verse>
				<verse number="2">«Уругларына ве ковумларына гөрә бүтин ысрайыл халкының хер бир эркегини екеме-еке хасаба ал.</verse>
				<verse number="3">Яшы йигрими ве ондан ёкары болан ысрайыл гошунында сөвеше укыплы хемме адамы Харун икиңиз топар-топар эдип, язып хасаба алмалысыңыз.</verse>
				<verse number="4">Яныңызда хер тиреден бир адам, ягны өз уругының баштутаны болсун.</verse>
				<verse number="5">Сизе көмек этмели адамлар шулардыр: Рубен тиресинден Шедеюрың оглы Элисур;</verse>
				<verse number="6">шимгон тиресинден Сурышадайың оглы Шелумыел;</verse>
				<verse number="7">яхуда тиресинден Эминадабың оглы Нахшон;</verse>
				<verse number="8">ысакар тиресинден Сугарың оглы Нетанел;</verse>
				<verse number="9">зебулун тиресинден Хелоның оглы Элияп.</verse>
				<verse number="10">Юсубың огулларындан: эфрайым тиресинден Эмихудың оглы Элишама; манаша тиресинден Педахсурың оглы Гамлыел.</verse>
				<verse number="11">Бенямин тиресинден Гидгонының оглы Абыдан;</verse>
				<verse number="12">дан тиресинден Эмишадайың оглы Ахыгезер;</verse>
				<verse number="13">ашер тиресинден Окраның оглы Пагыел;</verse>
				<verse number="14">гат тиресинден Дегувалың оглы Элясап;</verse>
				<verse number="15">нафталы тиресинден Эйнаның оглы Ахура».</verse>
				<verse number="16">Булар өз ковумлары ве тирелери үчин ысрайыл халкының ичинден белленен баштутанларды.</verse>
				<verse number="17">Муса билен Харун бу атлары белленен адамлары янларына алып,</verse>
				<verse number="18">икинҗи айың биринҗи гүни халкы йыгнадылар. Реббиң Муса буйрушы ялы эдип, яшы йигрими ве ондан ёкары болан адамлар өз уругларына ве ковумларына гөрә атларыны екеме-еке мәлим этдилер. Шейдип, Муса Синай чөлүнде оларың саныны язып алды.</verse>
				<verse number="19"></verse>
				<verse number="20">Ысрайылың новбахар оглы Рубениң несиллеринден сөвешмәге укыплы, яшы йигрими ве ондан ёкары болан эркек адамлар уругларына ве ковумларына гөрә екеме-еке хасаба алынды.</verse>
				<verse number="21">Рубен тиресинден хасаба алнанлар кырк алты мүң бәш йүз адам болды.</verse>
				<verse number="22">Шимгоның несиллеринден сөвешмәге укыплы, йигрими ве ондан ёкары яшлы, санавда болан эркек адамлар уругларына ве ковумларына гөрә екеме-еке хасаба алынды.</verse>
				<verse number="23">Шимгон тиресинден хасаба алнанлар элли докуз мүң үч йүз адам болды.</verse>
				<verse number="24">Гатың несиллеринден сөвешмәге укыплы, яшы йигрими ве ондан ёкары болан эркек адамлар уругларына ве ковумларына гөрә екеме-еке хасаба алынды.</verse>
				<verse number="25">Гат тиресинден хасаба алнанлар кырк бәш мүң алты йүз элли адам болды.</verse>
				<verse number="26">Яхуданың несиллеринден сөвешмәге укыплы, яшы йигрими ве ондан ёкары болан эркек адамлар уругларына ве ковумларына гөрә екеме-еке хасаба алынды.</verse>
				<verse number="27">Яхуда тиресинден хасаба алнанлар етмиш дөрт мүң алты йүз адам болды.</verse>
				<verse number="28">Ысакарың несиллеринден сөвешмәге укыплы, яшы йигрими ве ондан ёкары болан эркек адамлар уругларына ве ковумларына гөрә екеме-еке хасаба алынды.</verse>
				<verse number="29">Ысакар тиресинден хасаба алнанлар элли дөрт мүң дөрт йүз адам болды.</verse>
				<verse number="30">Зебулуның несиллеринден сөвешмәге укыплы, яшы йигрими ве ондан ёкары болан эркек адамлар уругларына ве ковумларына гөрә екеме-еке хасаба алынды.</verse>
				<verse number="31">Зебулун тиресинден хасаба алнанлар элли еди мүң дөрт йүз адам болды.</verse>
				<verse number="32">Юсубың, ягны Эфрайымың несиллеринден сөвешмәге укыплы, яшы йигрими ве ондан ёкары болан эркек адамлар уругларына ве ковумларына гөрә екеме-еке хасаба алынды.</verse>
				<verse number="33">Эфрайым тиресинден хасаба алнанлар кырк мүң бәш йүз адам болды.</verse>
				<verse number="34">Манашаның несиллеринден сөвешмәге укыплы, яшы йигрими ве ондан ёкары болан эркек адамлар уругларына ве ковумларына гөрә екеме-еке хасаба алынды.</verse>
				<verse number="35">Манаша тиресинден хасаба алнанлар отуз ики мүң ики йүз адам болды.</verse>
				<verse number="36">Беняминиң несиллеринден сөвешмәге укыплы, яшы йигрими ве ондан ёкары болан эркек адамлар уругларына ве ковумларына гөрә, екеме-еке хасаба алынды.</verse>
				<verse number="37">Бенямин тиресинден хасаба алнанлар отуз бәш мүң дөрт йүз адам болды.</verse>
				<verse number="38">Даның несиллеринден, сөвешмәге укыплы, яшы йигрими ве ондан ёкары болан эркек адамлар уругларына ве ковумларына гөрә екеме-еке хасаба алынды.</verse>
				<verse number="39">Дан тиресинден хасаба алнанлар алтмыш ики мүң еди йүз адам болды.</verse>
				<verse number="40">Ашериң несиллеринден сөвешмәге укыплы, яшы йигрими ве ондан ёкары болан эркек адамлар уругларына ве ковумларына гөрә екеме-еке хасаба алынды.</verse>
				<verse number="41">Ашер тиресинден хасаба алнанлар кырк бир мүң бәш йүз адам болды.</verse>
				<verse number="42">Нафталының несиллеринден сөвешмәге укыплы, яшы йигрими ве ондан ёкары болан эркек адамлар уругларына ве ковумларына гөрә екеме-еке хасаба алынды.</verse>
				<verse number="43">Нафталы тиресинден хасаба алнанлар элли үч мүң дөрт йүз адам болды.</verse>
				<verse number="44">Хер бири өз тиресине векилчилик эдйән Ысрайылың он ики баштутанының көмеги билен Мусаның ве Харуның тарапындан хасаба алнанлар шуларды.</verse>
				<verse number="45">Ысрайыл гошунында сөвеше укыплы, яшы йигрими ве ондан ёкары боланларың әхлиси өз ковумларына гөрә хасаба алынды.</verse>
				<verse number="46">Оларың җеми алты йүз үч мүң бәш йүз элли адам болды.</verse>
				<verse number="47">Эмма левилер өз тирелерине гөрә хасаба алынмадылар.</verse>
				<verse number="48">Реб Муса шейле дийипди:</verse>
				<verse number="49">«Диңе леви тиресиниң адамларыны хасаба алма, олары ысрайыл халкы билен биле санама.</verse>
				<verse number="50">Оңа дерек олары мукаддес әхт чадырына, онуң әхли эсбапларына ве оңа дегишли затларың хеммесине җогапкәр эдип гой. Мукаддес чадыры ве онуң әхли эсбапларыны олар гөтерсинлер ве оңа гөзегчилик этсинлер, өз чадырларыны онуң төверегинде диксинлер.</verse>
				<verse number="51">Мукаддес чадыр гөчүрилмели боланда, оны левилер йыгнасынлар. Мукаддес өй дикилмели боланда, оны левилер диксинлер. Левилерден башга, ким оңа голайлашса, онуң җезасы өлүмдир.</verse>
				<verse number="52">Ысрайылларың херси бөлүнен тире топарына гөрә, өз дүшелгесинде өз тугы астында дүшлесинлер.</verse>
				<verse number="53">Эмма левилер ысрайыл халкының башына Худайың газабы инмез ялы, чадырларыны мукаддес әхт чадырының төверегинде диксинлер. Мукаддес әхт чадырыны горамак кешигини-де левилер чексинлер».</verse>
				<verse number="54">Ысрайыллар эдил Реббиң Муса табшырышы ялы этдилер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Реб Муса билен Харуна шейле дийди:</verse>
				<verse number="2">«Ысрайыл тирелери дүшләнде, херси өз дүшелгесинде өз уругларының тугы астында чадырларыны диксинлер. Олар чадырларыны Реббе йүз тутулян чадырдан узагракда диксинлер.</verse>
				<verse number="3">Яхуда гошунлары мукаддес чадырың гүндогарында өз тугы астында дүшелгесини гурсун. Яхудаларың баштутаны Эминадабың оглы Нахшондыр.</verse>
				<verse number="4">Онуң гошунында хасаба алнанлар етмиш дөрт мүң алты йүз адамдыр.</verse>
				<verse number="5">Онуң янында ысакар тиресиниң дүшелгеси болсун. Ысакарларың баштутаны Сугарың оглы Нетанелдир.</verse>
				<verse number="6">Онуң гошунында хасаба алнанлар элли дөрт мүң дөрт йүз адамдыр.</verse>
				<verse number="7">Онуң гапдалында зебулун тиреси чадырыны диксин. Зебулунларың баштутаны Хелоның оглы Элияпдыр.</verse>
				<verse number="8">Онуң гошунында хасаба алнанлар элли еди мүң дөрт йүз адамдыр.</verse>
				<verse number="9">Яхуда дүшелгесиндәки хасаба алнан гошуның җеми бир йүз сегсен алты мүң дөрт йүз адам. Йөрише илкинҗи болуп шолар чыксынлар.</verse>
				<verse number="10">Гүнорта гапдалында, өз тугы астында рубен гошунларының дүшелгеси болсун. Рубенлериң баштутаны Шедеюрың оглы Элисурдыр.</verse>
				<verse number="11">Онуң гошунында хасаба алнанлар кырк алты мүң бәш йүз адамдыр.</verse>
				<verse number="12">Онуң янында шимгон тиресиниң дүшелгеси болсун. Шимгонларың баштутаны Сурышадайың оглы Шелумыелдир.</verse>
				<verse number="13">Онуң гошунында хасаба алнанлар элли докуз мүң үч йүз адамдыр.</verse>
				<verse number="14">Онуң гапдалында гат тиреси чадырыны диксин. Гатларың баштутаны Регувалың оглы Элясапдыр.</verse>
				<verse number="15">Онуң гошунында хасаба алнанлар кырк бәш мүң алты йүз элли адамдыр.</verse>
				<verse number="16">Рубен дүшелгесиндәки хасаба алнан гошуның җеми бир йүз элли бир мүң дөрт йүз элли адам. Олар йөрише икинҗи болуп чыксынлар.</verse>
				<verse number="17">Левилериң дүшелгеси Реббе йүз тутулян чадыр билен билеликде бейлеки дүшелгелериң ортасында йөремелидир. Эдил дүшлейишлери ялы, хер бир адам өз орнунда, өз тугы астында йөрише чыксын.</verse>
				<verse number="18">Гүнбатар гапдалында өз тугы астында эфрайым гошунларының дүшелгеси болсун. Эфрайымларың баштутаны Эмихудың оглы Элишамадыр.</verse>
				<verse number="19">Онуң гошунында хасаба алнанлар кырк мүң бәш йүз адамдыр.</verse>
				<verse number="20">Онуң янында манаша тиресиниң дүшелгеси болсун. Манашаларың баштутаны Педахсурың оглы Гамалыелдир.</verse>
				<verse number="21">Онуң гошунында хасаба алнанлар отуз ики мүң ики йүз адамдыр.</verse>
				<verse number="22">Онуң гапдалында бенямин тиресиниң дүшелгеси болсун. Беняминлериң баштутаны Гидгонының оглы Абыдандыр.</verse>
				<verse number="23">Онуң гошунында хасаба алнанлар отуз бәш мүң дөрт йүз адамдыр.</verse>
				<verse number="24">Эфрайым дүшелгесиндәки гошуның җеми бир йүз секиз мүң бир йүз адам. Олар йөрише үчүнҗи болуп чыксынлар.</verse>
				<verse number="25">Демиргазык гапдалында, өз тугы астында дан гошунларының дүшелгеси болсун. Данларың баштутаны Эмишадайың оглы Ахыгезердир.</verse>
				<verse number="26">Онуң гошунында хасаба алнанлар алтмыш ики мүң еди йүз адамдыр.</verse>
				<verse number="27">Онуң янында ашер тиресиниң дүшелгеси болсун. Ашерлериң баштутаны Окраның оглы Пагыелдир.</verse>
				<verse number="28">Онуң гошунында хасаба алнанлар кырк бир мүң бәш йүз адамдыр.</verse>
				<verse number="29">Онуң гапдалында нафталы тиресиниң дүшелгеси болсун. Нафталыларың баштутаны Эйнаның оглы Ахурадыр.</verse>
				<verse number="30">Онуң гошунында хасаба алнанлар элли үч мүң дөрт йүз адамдыр.</verse>
				<verse number="31">Дан дүшелгесиндәки гошуның җеми бир йүз элли еди мүң алты йүз адам. Олар иң соңкы болуп, херси өз тугы астында йөрише чыксынлар».</verse>
				<verse number="32">Ысрайылларың уругларына гөрә хасаба алнанларының җеми шейледи. Дүшелгелердәки хасаба алнан гошуның җеми алты йүз үч мүң бәш йүз элли адам болды.</verse>
				<verse number="33">Реббиң Муса буйрушы ялы, левилер бейлеки ысрайылларың арасында хасаба алынмады.</verse>
				<verse number="34">Ысрайыллар эдил Реббиң Муса буйрушы ялы этдилер. Оларың хер бири өз тугы астында ерлешип, өз уругына ве ковумына гөрә, айдылан тертипде йөрише чыкдылар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Реббиң Синай дагында Муса билен геплешен вагты Харуның ве Мусаның несиллери шуларды:</verse>
				<verse number="2">Харуның дөрт оглы барды, оларың атлары шулардыр: Надап, Абыху, Элгазар ве Ытамар. Надап онуң новбахар оглуды.</verse>
				<verse number="3">Харуның огулларындан руханычылыга белленип, багыш эдиленлери шулардыр.</verse>
				<verse number="4">Эмма Надап билен Абыху Синай чөлүнде мукаддес болмадык оды Реббиң хузурында хөдүр эдендиклери үчин өлдүлер. Олардан зүрят галмады. Элгазар билен Ытамар болса аталары Харуның яшан дөврүнде руханы болуп хызмат этдилер.</verse>
				<verse number="5">Онсоң Реб Муса шейле дийди:</verse>
				<verse number="6">«Леви тиресини гетир-де, руханы Харуның хызматында гой, олар оңа көмек этсинлер.</verse>
				<verse number="7">Олар мукаддес чадырың хызматыны эдип, Харун ве тутуш халк үчин Реббе йүз тутулян чадырың горамак кешигини чексинлер.</verse>
				<verse number="8">Олар ысрайылларың хатырасына мукаддес чадырың хызматыны эдип, Реббе йүз тутулян чадырың әхли эсбапларына гөзегчилик этсинлер.</verse>
				<verse number="9">Левилери Харуның ве онуң несиллериниң ыгтыярына бер. Олар ысрайылларың арасындан Харуның ыгтыярына долы берлендир.</verse>
				<verse number="10">Харуны ве онуң огулларыны хасаба ал. Руханычылык везипесини диңе шолар ерине етирмелидирлер, олардан башга ким мукаддес чадыра голайлашса, онуң җезасы өлүмдир».</verse>
				<verse number="11">Онсоң Реб Муса шейле дийди:</verse>
				<verse number="12">«Мен левилери ысрайылларың новбахар огулларына дерек кабул эдип алдым. Левилер Мениңкидир,</verse>
				<verse number="13">чүнки новбахар огулларың бары Маңа дегишлидир. Мүсүрде новбахар огуллары өлдүрен гүнүм, Ысрайылда хайвану-ынсаның илкинҗи догланларының барыны Өзүме багыш этдим. Олар Мениңкидир. Мен Ребдирин».</verse>
				<verse number="14">Соңра Синай чөлүнде Реб Муса:</verse>
				<verse number="15">«Левилериң бир айлык ве ондан ёкары яшда болан эркек гөбеклилериниң хеммесини уругларына ве ковумларына гөрә язып хасаба ал» дийди.</verse>
				<verse number="16">Онсоң Муса Реббиң сөзүне гөрә олары өзүне буйрулышы ялы хасаба алды.</verse>
				<verse number="17">Леви огулларының атлары шулардыр: Гершон, Кохат, Мерары.</verse>
				<verse number="18">Уругларына гөрә Гершоның огулларының атлары шулардыр: Либни ве Шимги.</verse>
				<verse number="19">Уругларына гөрә Кохадың огуллары: Имран, Йисхар, Хеброн ве Узыел.</verse>
				<verse number="20">Уругларына гөрә Мерарының огуллары: Махлы ве Мушы. Ковумларына гөрә леви уруглары шулардыр.</verse>
				<verse number="21">Гершондан либни ве шимги уруглары гелип чыкандыр, буларың икиси хем Гершоның уругларыдыр.</verse>
				<verse number="22">Оларың бир айлык ве ондан ёкары яшда болан эркек гөбеклилериниң саны еди мүң бәш йүз адам болды.</verse>
				<verse number="23">Гершон уруглары мукаддес чадырың еңсесинде, гүнбатар гапдалында чадыр дикмелидилер.</verse>
				<verse number="24">Гершон уругларының баштутаны Лаелиң оглы Элясапды.</verse>
				<verse number="25">Гершон огуллары Реббе йүз тутулян чадыра дегишли гораг хызматларындан шулара: мукаддес чадырың ички ве дашкы өртүклерине, чадырың гирелгеси үчин япынҗа,</verse>
				<verse number="26">хаядың перделерине, мукаддес чадырың ве гурбанлык сыпасының дашындакы хаядың дервезесиниң япынҗасына, онуң зынҗырларына ве булара дегишли әхли хызматлара җогапкәрдирлер.</verse>
				<verse number="27">Кохатдан имрам, йисхар, хеброн, узыел уруглары гелип чыкандыр, буларың бары Кохадың уругларыдырлар.</verse>
				<verse number="28">Буларың яшы бир айлык ве ондан ёкары болан эркек гөбеклилериниң саны секиз мүң алты йүз болды. Булар мукаддес затлары горамаклыга җогапкәрдирлер.</verse>
				<verse number="29">Кохат уруглары мукаддес чадырың гүнорта гапдалында дүшлемелидилер.</verse>
				<verse number="30">Кохат уругларының баштутаны Узыелиң оглы Элисапанды.</verse>
				<verse number="31">Олар гораг хызматларындан шулара: сандыга, хантагта, чырадана, гурбанлык сыпасына, мукаддес өйүң энҗамларына, япынҗа ве булара дегишли әхли хызматлара җогапкәрдирлер.</verse>
				<verse number="32">Руханы Харуның оглы Элгазар леви баштутанларының башлыгыды ве мукаддес затлара җогапкәрчилик чекйән левилериң үстүнден гараярды.</verse>
				<verse number="33">Мерарыдан махлы ве мушы уруглары гелип чыкандыр. Буларың икиси хем Мерарының уругыдыр.</verse>
				<verse number="34">Оларың бир айлык ве ондан ёкары яшда болан эркек гөбеклилериниң саны алты мүң ики йүз болды.</verse>
				<verse number="35">Мерары уругларының баштутаны Абыхайыл оглы Сурыелди. Олар мукаддес чадырың демиргазык тарапында дүшлемелидилер.</verse>
				<verse number="36">Мерары огуллары мукаддес чадыра дегишли гораг хызматларындан шулара: онуң чарчуваларына, таякларына, сүтүнлерине ве олары саклаян дабанлара, әхли эсбапларына ве булара дегишли әхли хызматлара җогапкәрдирлер.</verse>
				<verse number="37">Шейле хем хаядың дашындакы сүтүнлериң дабанлары, газыклары ве зынҗырлары билен биле олара табшырылды.</verse>
				<verse number="38">Муса билен Харуның ве онуң огулларының дүшелгеси гүндогар тарапда, Реббе йүз тутулян өйүң өңүнде, ягны мукаддес чадырың гирелгесиниң өңүнде болсун. Олар ысрайылларың хатырасына мукаддес өйи горамак кешигини чекерлер. Олардан башга ким муңа голайлашса, онуң җезасы өлүмдир.</verse>
				<verse number="39">Реббиң буйругына гөрә, Муса билен Харуның уругларына гөрә хасаба алан, бир айлык ве ондан ёкары яшда болан левилериң эркек гөбеклилериниң саны йигрими ики мүң болды.</verse>
				<verse number="40">Соңра Реб Муса шейле дийди: «Ысрайылың бир айлык ве ондан ёкары яшда болан әхли новбахар огулларыны екеме-еке сана ве язга гечир.</verse>
				<verse number="41">Оларың дерегине левилери Мен-Реб үчин кабул эт, оларың малларыны болса ысрайылларың илкинҗи доглан малларының өвезине кабул эт».</verse>
				<verse number="42">Шейдип, Муса Реббиң өзүне буйрушы ялы, ысрайылларың новбахар огулларының әхлисини хасаба алды.</verse>
				<verse number="43">Атлары билен хасаба алнан бир айлык ве ондан ёкары яшда болан эркек гөбеклилериң җеми саны йигрими ики мүң ики йүз етмиш үч болды.</verse>
				<verse number="44">Онсоң Реб Муса шейле дийди:</verse>
				<verse number="45">«Ысрайылларың новбахар огулларының дерегине левилери, малларының дерегине болса левилериң малларыны кабул эт. Левилер Мениңкидир, Мен Ребдирин.</verse>
				<verse number="46">Ысрайылың новбахар огуллары левилере гаранда ики йүз етмиш үч адам артыкмач болды. Олары сатын алмак үчин,</verse>
				<verse number="47">адам башына мукаддес өйүң ресми өлчеги боюнча бәш шекел күмүш ал. Бир шекел ики мысгала деңдир.</verse>
				<verse number="48">Левилериң санындан артыкмачлары сатын алмага төленен пулы Харуна ве онуң огулларына бер».</verse>
				<verse number="49">Шейдип, Муса левилериң санындан артык боланларың өвезине төлег пулларыны алды.</verse>
				<verse number="50">Ысрайылың новбахар огулларындан мукаддес өйүң ресми өлчеги билен ол бир пут күмүш алды.</verse>
				<verse number="51">Онсоң Реббиң буйруп айдышы ялы, Муса төлег пулларыны Харуна ве онуң огулларына берди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Реб Муса билен Харуна шейле дийди:</verse>
				<verse number="2">«Бейлеки левилерден айратынлыкда, уругларына ве ковумларына гөрә кохатларың</verse>
				<verse number="3">Реббе йүз тутулян чадырда ишлемәге яравлы, отуз яшдан элли яша ченли боланларының хеммесини хасаба ал.</verse>
				<verse number="4">Кохатларың Реббе йүз тутулян чадырда ерине етирмели хызматы иң мукаддес затлар билен багланышыклыдыр.</verse>
				<verse number="5">Дүшелге гөчмели боланда, Харун ве онуң огуллары чадыра гирип, иң мукаддес отагы бөлүп дуран тутыны айырсынлар ве онуң билен Әхт сандыгыны басырсынлар.</verse>
				<verse number="6">Онуң үстүни сайлама дериден эдилен япынҗа билен япып, үстүне гөк кетени чексинлер ве сандыгың сырыкларыны ерине гойсунлар.</verse>
				<verse number="7">Хөдүр чөреклери гоюлян хантагтаның үстүне гөк кетени язып, онуң үстүнде табаклары ве җамлары, ичги садакасы үчин күйзелери ве шакәселери гойсунлар. Хемишелик чөрек хем онуң үстүнде болсун.</verse>
				<verse number="8">Соңра оларың үстүнден гырмызы мата япып, оны хем сайлама дериден эдилен япынҗа билен басырсынлар ве онуң сырыкларыны ерине отуртсынлар.</verse>
				<verse number="9">Чыраданы, онуң чыраларыны, мүченеклерини, новаларыны ве зейтун ягы салынян әхли гапларыны гөк кетени билен басырсынлар.</verse>
				<verse number="10">Онсоң әхли энҗамлары билен билеликде оны сайлама дериден эдилен япынҗа билен басырып, земмериң үстүнде гойсунлар.</verse>
				<verse number="11">Алтындан эдилен сыпаның үстүне гөк кетени япып, оны сайлама дериден эдилен япынҗа билен басырсынлар ве онуң сырыкларыны ерине отуртсынлар.</verse>
				<verse number="12">Мукаддес өйде ыбадат эдиленде уланылян әхли энҗамлары алып, олары гөк кетенә доласынлар ве сайлама дериден эдилен япынҗа билен басырсынлар. Онсоң олары земмериң үстүнде гойсунлар.</verse>
				<verse number="13">Гурбанлык сыпасының үстүнден күли айрып, үстүне гырмызы матаны япсынлар.</verse>
				<verse number="14">Онуң үстүне гурбанлык сыпасының әхли энҗамларыны, ягны ыбадат эдиленде уланылян маңңаллары, чаршаклары, күл атарлары, легенлери гоюп, үстүне сайлама дериден эдилен япынҗаны япсынлар ве сырыкларыны ерине отуртсынлар.</verse>
				<verse number="15">Дүшелге гөчмели боланда, Харун ве онуң огуллары мукаддес өйи ве онуң әхли эсбапларыны басырып болансоңлар, кохатлар булары гөтермәге гелерлер. Йөне олар мукаддес затлара галташмасынлар, ёгсам өлерлер. Ине, кохатларың чадырдакы гөтерҗек затлары шулардыр.</verse>
				<verse number="16">Руханы Харуның оглы Элгазара чыра ягына, якымлы ыслы түтетгә, адаты галла садакасына ве месх ягына гөзегчилик этмек табшырылсын. Шейле хем оңа тутуш мукаддес чадыр ве онуң ичиндәки әхли энҗамлары, мукаддес отаг ве онуң энҗамлары табшырылсын».</verse>
				<verse number="17">Онсоң Реб Муса билен Харуна шейле дийди:</verse>
				<verse number="18">«Левилериң арасында кохат уругының ёк болуп гитмегине ёл бермәң.</verse>
				<verse number="19">Олар иң мукаддес затлара галташанларында өлмән аман галарлары ялы, сиз шейле эдиң: Харун ве онуң огуллары ичери гирип, кохатларың херсиниң ерине етирмели хызматыны я-да гөтермели йүкүни гөркезсин.</verse>
				<verse number="20">Эмма кохатлар мукаддес затлара сәхел салымлык хем серетмели дәлдирлер, ёгсам олар өлерлер».</verse>
				<verse number="21">Соңра Реб Муса шейле дийди:</verse>
				<verse number="22">«Уругларына ве ковумларына гөрә гершонларың Реббе йүз тутулян чадырда ишлемәге яравлы, отуз яшдан элли яша ченли боланларының хеммесини язып хасаба ал.</verse>
				<verse number="23"></verse>
				<verse number="24">Гершон уругларының этмели ишлери ве дашамалы йүклери шулардан ыбарат:</verse>
				<verse number="25">олар мукаддес чадырың тутуларыны, Реббе йүз тутулян чадыры ве онуң япынҗасыны, онуң сайлама дериден эдилен дашкы япынҗасыны ве гирелгесиндәки пердәни,</verse>
				<verse number="26">хаядың перделерини, мукаддес чадырың ве гурбанлык сыпасының дашындакы хаядың дервезесиниң япынҗасыны ве онуң зынҗырларыны, олара дегишли әхли эсбаплары гөтерсинлер. Бу затлар билен багланышыклы ишлериң хеммесини этсинлер.</verse>
				<verse number="27">Йүк дашамагы ве башга ишлери – әхли хызматлары гершонлар Харуның ве онуң огулларының буйругы эсасында битирсинлер. Гөтерйән затларыны горамаклыга олары борчлы эдиң.</verse>
				<verse number="28">Руханы Харуның оглы Ытамарың гөзегчилиги астында гершонларың Реббе йүз тутулян чадыр билен багланышыклы этмели ишлери ве гораг везипелери, ине, шулардыр.</verse>
				<verse number="29">Инди болса уругларына ве ковумларына гөрә мерарылары Реббе йүз тутулян чадырда ишлемәге яравлы отуз яшдан элли яша ченли боланларының хеммесини язга гечир.</verse>
				<verse number="30"></verse>
				<verse number="31">Реббе йүз тутулян чадырда хызмат этмек билен оларың гөтермели ве горамалы затлары шулардыр: мукаддес чадырың чарчувалары, таяклары, сүтүнлери ве олары саклаян дабанлары,</verse>
				<verse number="32">хаядың сүтүнлери ве дабанлары, газыклары, зынҗырлары, олара дегишли әхли энҗамлар. Оларың гөтермели затларыны атма-ат санап табшырың.</verse>
				<verse number="33">Руханы Харуның оглы Ытамарың гөзегчилиги астында мерарыларың Реббе йүз тутулян чадыр билен багланышыклы этмели ишлери, ине, шулардыр».</verse>
				<verse number="34">Онсоң Муса билен Харун ве халкың ёлбашчылары уругларына ве ковумларына гөрә кохатлары язга гечирдилер.</verse>
				<verse number="35">Реббе йүз тутулян чадырда ишлемәге яравлы отуз яшдан элли яша ченли боланларының</verse>
				<verse number="36">уругларына гөрә хасаба алнаны ики мүң еди йүз элли адам болды.</verse>
				<verse number="37">Бу Реббе йүз тутулян чадырда хызмат эден әхли кохатларың уругларының баш саныдыр. Реббиң Мусаның үсти билен буйрушы ялы, олары Муса билен Харун хасаба алды.</verse>
				<verse number="38">Уругларына ве ковумларына гөрә хасаба алнан гершонларың саны шудур:</verse>
				<verse number="39">Реббе йүз тутулян чадырда ишлемәге яравлы отуз яшдан элли яша ченли боланлары</verse>
				<verse number="40">уругларына ве ковумларына гөрә ики мүң алты йүз отуз адам болды.</verse>
				<verse number="41">Бу Реббе йүз тутулян чадырда хызмат эден әхли гершонларың уругларының баш саныдыр. Реббиң буйрушы ялы, олары Муса билен Харун хасаба алды.</verse>
				<verse number="42">Уругларына ве ковумларына гөрә, мерарыларың саны шудур:</verse>
				<verse number="43">Реббе йүз тутулян чадырда ишлемәге яравлы отуз яшдан элли яша ченли боланлары</verse>
				<verse number="44">уругларына гөрә җеми үч мүң ики йүз адам болды.</verse>
				<verse number="45">Бу Реббе йүз тутулян чадырда хызмат эден әхли мерарыларың уругларының баш саныдыр. Реббиң Мусаның үсти билен буйрушы ялы, олары Муса билен Харун хасаба алды.</verse>
				<verse number="46">Муса билен Харуның ве ысрайыл ёлбашчыларының уругларына ве ковумларына гөрә хасаба алан,</verse>
				<verse number="47">Реббе йүз тутулян чадырда ишлемәге ве йүк гөтермәге яравлы, отуз яшдан элли яша ченли болан</verse>
				<verse number="48">левилери секиз мүң бәш йүз сегсен адам болды.</verse>
				<verse number="49">Реббиң Мусаның үсти билен берен буйругына гөрә, хер бир адамың ерине етирмели иши ве гөтермели йүки белли эдилди. Реббиң буйрушы ялы, олар Муса тарапындан хасаба алындылар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Реб Муса шейле дийди:</verse>
				<verse number="2">«Ысрайыллара буйрук бер: ёканчлы дери ве акма кеселлини я-да өлә галташып харам боланы,</verse>
				<verse number="3">эркек кишими я аял пархы ёк, Ысрайыл дүшелгесини харама чыкармаз ялы, дүшелгеден хөкман чыкарың, чүнки оларың арасында Мен яшаярын».</verse>
				<verse number="4">Ысрайыллар шейле хем этдилер, олары дүшелгеден чыкардылар. Реббиң Муса диенлериниң әхлисини ысрайыллар берҗай этдилер.</verse>
				<verse number="5">Реб Муса шейле дийди:</verse>
				<verse number="6">«Ысрайыллара айт: эгер эркек я-да аял бир адамың гаршысына гүнә этсе ве Реббе дөнүклик эдип, гүнә газанса,</verse>
				<verse number="7">ол эден гүнәсини боюн алсын ве гүнәси үчин өвезлик төлегини төлесин. Ене онуң үстүне өвезлик төлегиң бәшден бир бөлегини гошуп, җебир чекен кишә берсин.</verse>
				<verse number="8">Эгер җебир чекен өлсе ве хун алмага хоссары болмаса, онда эдилен гүнә үчин төленен хун Реббе багыш эдилип, рухана берилсин. Бу гүнәкәриң гүнәсини сапламак үчин үстесине гоч хем берилсин.</verse>
				<verse number="9">Ысрайылларың әхли мукаддес садакаларының арасындан гетирилен хер бир садака руханыңкыдыр.</verse>
				<verse number="10">Хеммәниң берйән мукаддес садакалары руханыңкыдыр, ким нәме берсе руханыңкыдыр».</verse>
				<verse number="11">Реб Муса шейле дийди:</verse>
				<verse number="12">«Ысрайыллара айт: эгер бириниң аялы терс ёла дүшүп, бивепалык этсе,</verse>
				<verse number="13">башга бир адам билен ятып, муны әри билмесе, шейдибем, аял гүнәли болса-да, айыбы әшгәр болмаса, гаршысына шаят тапылмаса ве ол бу иш үстүнде тутулмаса,</verse>
				<verse number="14">әри болса вас-вас кеселине учрап, гүнәли аялына мүңкүр болса я-да аялы гүнәли болмаса-да оңа мүңкүрлик этсе,</verse>
				<verse number="15">онда әри аялыны руханының янына алып гелсин. Аялы үчин берилмели садаканы, ягны бир батманың ондан бири арпа унуны гетирсин. Мунуң мүңкүрлик галла садакасыдыгы, ягны этмиши әшгәр эдйән садакадыгы үчин, унуң үстүне зейтун ягы гуюлмасын, онуң үстүне якымлы ыслы түтетги-де гоюлмасын.</verse>
				<verse number="16">Онсоң руханы ол аялы гетирип, Реббиң хузурында дурузсын.</verse>
				<verse number="17">Руханы мукаддес сувдан тоюн габа гуюп алсын ве мукаддес чадырың ичинден топрак алып, сува гуйсун.</verse>
				<verse number="18">Руханы ол аялы Реббиң хузурында дурзуп, онуң сачыны яйсын ве онуң гошавуҗына мүңкүрлик садакасыны, ягны этмиши ятладып дурян айыплама садакасыны гуйсун. Руханы өз элинде нәлет гетирҗек аҗылык сувуны сакласын.</verse>
				<verse number="19">Руханы аяла касам ичирип шейле дийсин: „Эгер сен башга бир адам билен ятмадык болсаң, өз әриңиң ыгтыярындакаң гүнә этмедик болсаң, онда нәлет гетирйән бу аҗылык сувы саңа зепер етирмесин“.</verse>
				<verse number="20">Руханы аяла нәлет антыны ичирип шейле дийсин: „Эмма сен өз әриңиң ыгтыярындакаң терс ёла дүшүп, гүнәли болсаң ве башга адам билен ятан болсаң, Реб сени Өз халкыңың арасында йигренҗе ве гаргыша сезевар этсин. Гой, Реб сениң уят ериңи гуратсын, гарның чишип гитсин.</verse>
				<verse number="21"></verse>
				<verse number="22">Бу нәлет гетирйән сув сениң ичиңе орнап, гарныңы чиширсин, уят ериңи гуратсын!“ Аял хем „Омын. Омын“ дийсин.</verse>
				<verse number="23">Онсоң руханы бу нәлет сөзлерини язып, оны аҗылык сувунда ювсун.</verse>
				<verse number="24">Нәлет гетирйән аҗылык сувуны аяла ичирмели. Нәлет гетирйән аҗылык сувы аялың ичине орнап, гүйчли агыры дөредер.</verse>
				<verse number="25">Руханы мүңкүрлик садакасыны аялың элинден алып, оны Реббиң хузурында ёкары галдырсын ве гурбанлык сыпасына алып гелсин.</verse>
				<verse number="26">Онсоң руханы Реббиң ёлуна берилйән пай хөкмүнде галла садакасындан бир гошавуҗыны алып, оны гурбанлык сыпасында яксын. Соңра аяла сувы ичирсин.</verse>
				<verse number="27">Аяла сувы ичиренден соң, эгер аял гүнәли болуп, әрине бивепалык эден болса, нәлет гетирйән сув онуң ичине орнап, гүйчли агыры дөредер. Ол аялың уят ери гурар, гарны чишер.</verse>
				<verse number="28">Эмма аял гүнәли болман тәмиз болса, оңа хич хили зепер этмез ве ене-де чага догруп билер.</verse>
				<verse number="29">Аял өз әриниң ыгтыярындака терс ёла дүшүп, өзүниң гүнәлидигине мүңкүр болан ягдайында канун шудур.</verse>
				<verse number="30">Я-да әри вас-вас кеселине учрап, аялына мүңкүрлик эдип башласа, онда ол аялыны Реббиң хузурына гетирсин ве руханы ол аял бабатда бу кануны улансын.</verse>
				<verse number="31">Әри языклы болмаз, эмма аялы велин эден гүнәси үчин җезасыны чексин».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">Реб Муса шейле дийди:</verse>
				<verse number="2">«Ысрайыллара айт: эгер эркек я аял назыр болмага касам ичип, өзүни Реббе багыш этсе,</verse>
				<verse number="3">онда ол шерапдан ве чакырдан датмасын. Шерап сиркесини-де, башга сирке-де уланмасын, үзүм шербедини-де ичмесин, тер үзүм-де, кишмиш-де иймесин.</verse>
				<verse number="4">Назырлык дөврүниң бүтин довамында үзүмден өндүрилен хич бир зады, хатда үзүмиң габыгыны я дәнесини-де агзына алмасын.</verse>
				<verse number="5">Назыр болмага касам ичен дөврүниң бүтин довамында онуң келлесине хич бир пәки дегмесин, өзүни Реббе багыш эден гүнлери гутарянча, назыр болан адам мукаддесдир, ол сачыны өсдүрсин.</verse>
				<verse number="6">Онуң сачы Реббе багыш эдилендигиниң нышаныдыр. Өзүни Реббе багыш эден гүнлеринде ол җеседе голайлашмасын. Хатда онуң атасы я энеси, доганы я уясы өләенде-де, ол өзүни харам этмесин.</verse>
				<verse number="7"></verse>
				<verse number="8">Назырлык дөврүниң бүтин довамында бу адам Реббе багыш эдилен адамдыр.</verse>
				<verse number="9">Эгер гапдалындакыларың бири дуйдансызлыкда өлүп, назырың мукаддес сачыны харам этсе, онда ол тәмизленилйән гүн болан единҗи гүни сачыны сырсын.</verse>
				<verse number="10">Секизинҗи гүн ол ики гумрыны я-да ики кепдери чагасыны гетирип, Реббе йүз тутулян чадырың гирелгесинде рухана берсин.</verse>
				<verse number="11">Руханы оларың бирини гүнә гурбанлыгы, бейлекисини болса якма гурбанлыгы хөкмүнде хөдүр эдип, назыры гүнәсинден сапласын, чүнки ол җеседе голайлашандыгы зерарлы языклы болупды. Назыр шол гүнүң өзүнде сачыны тәзеден багыш этсин.</verse>
				<verse number="12">Ол назырлыга тәзеден башламак үчин, өзүни Реббе багыш этсин ве язык гурбанлыгы хөкмүнде биряшар эркек токлы гетирсин. Чүнки мукаддес эдилен сачың харам боландыгы үчин, өңки гүнлер хасап эдилмейәр.</verse>
				<verse number="13">Назырлык мөхлети гутаранда, назырлар үчин шу дүзгүни берҗай этсинлер: оны Реббе йүз тутулян чадырың гирелгесине гетирсинлер.</verse>
				<verse number="14">Ол Реббе өз пешгешини хөдүр этсин, биряшар шикессиз эркек токлыны якма гурбанлыгы хөкмүнде, биряшар шикессиз уркачы токлыны гүнә гурбанлыгы хөкмүнде, шикессиз бир гочы болса саламатлык гурбанлыгы хөкмүнде хөдүр этсин.</verse>
				<verse number="15">Бир себет петири, сайлама бугдай унундан зейтун ягына югрулан күлчелери, йүзүне зейтун ягы чалнан челпеклери, олар билен биле галла ве ичги садакасыны берсин.</verse>
				<verse number="16">Руханы булары Реббиң хузурында хөдүр этсин, оларың гүнә хем-де якма гурбанлыгыны-да хөдүр этсин.</verse>
				<verse number="17">Бир себет петир билен гочы саламатлык гурбанлыгы хөкмүнде хөдүр этсин. Шейле хем руханы галла хем ичги садакасыны-да хөдүр этсин.</verse>
				<verse number="18">Соңра назыр Реббе йүз тутулян чадырың гирелгесинде, Реббе багыш эдилен сачыны сырып, саламатлык гурбанлыгының ашагында янып дуран ода ташласын.</verse>
				<verse number="19">Назыр Реббе багыш эдилен сачыны сырып болансоң, руханы гочуң гайнан бир будуны, себетден бир петири ве йүзүне зейтун ягы чалнан бир челпеги алып, олары назырың элине берсин.</verse>
				<verse number="20">Онсоң руханы гөтерме садакасы хөкмүнде олары Реббиң хузурында ёкары галдырсын. Гөтерме садака хөкмүнде дөш хем, үвреме садака хөкмүнде бут хем руханы үчин мукаддес пайдыр. Шондан соңра назыр болан адам шерап ичип билер.</verse>
				<verse number="21">Ине, касам ичип, назыр боландыгы ве онуң Реббе багыш эдилендиги үчин берилйән назырлык гурбанлыклары хакындакы дүзгүн шулардан ыбаратдыр. Эгер ол назырлык касамының талап эдйән затларындан башга-да садака бермеги вада берен болса, онда берен вадасыны долы берҗай этсин».</verse>
				<verse number="22">Реб Муса шейле дийди:</verse>
				<verse number="23">«Харуна ве онуң огулларына айт, ысрайыллара пата берсинлер. Сиз олара шейле дийиң:</verse>
				<verse number="24">„Гой, Реб сизи ялкап, Өз пенасында сакласын!</verse>
				<verse number="25">Реб гүлер йүзи билен баксын, сизе мерхемет этсин!</verse>
				<verse number="26">Реб сизе назарыны салып, саламатлык берсин!</verse>
				<verse number="27">Шейдип, Харун ве онуң огуллары ысрайыллара Мениң адым билен пата берсинлер, Мен хем олары ялкарын“».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">Муса мукаддес чадыры дикип болуп, ичиниң әхли эсбаплары билен бирликде онуң үстүне яг сепеләп мукаддес этди. Гурбанлык сыпасыны-да онуң әхли энҗамлары билен бирликде онуң үстүне яг сепеләп мукаддес этди.</verse>
				<verse number="2">Шондан соң илат санавына ёлбашчылык эден ысрайыл баштутанлары, ягны уругбашылары ве тиребашылары өз садакаларыны Реббиң хузурына гетирдилер. Олар алты саны үсти өртүлги араба билен он ики өкүзи – хер ики баштутан үчин бир араба ве хер баштутан үчин бир өкүзи мукаддес чадырың өңүне гетирдилер.</verse>
				<verse number="3"></verse>
				<verse number="4">Онсоң Реб Муса шейле дийди:</verse>
				<verse number="5">«Оларың садакаларыны кабул эдип ал, Реббе йүз тутулян чадырда эдилйән ишлер үчин герек болар. Олары левилере хер бириниң битирйән ишлерине гөрә бер».</verse>
				<verse number="6">Муса арабалары ве өкүзлери гетирип, левилере берди.</verse>
				<verse number="7">Ол эдйән ишлерине гөрә ики араба билен дөрт өкүзи гершонлара берди.</verse>
				<verse number="8">Дөрт араба билен секиз өкүзи болса эдйән ишлерине гөрә мерарылара берди. Олар руханы Харуның оглы Ытамарың ёлбашчылыгы астында ишлейәрдилер.</verse>
				<verse number="9">Эмма ол кохатлара хич зат бермеди, чүнки оларың везипеси мукаддес затлары эгинлеринде дашамакды.</verse>
				<verse number="10">Гурбанлык сыпасының үстүне яг сепеләп, мукаддес эдиленден соң, баштутанлар хем онуң багыш эдилиш дабарасына садакалар хөдүрледилер. Олар өз садакаларыны гурбанлык сыпасының өңүне гетирдилер.</verse>
				<verse number="11">Реб Муса: «Гурбанлык сыпасының багыш эдилишине хер гүн бир баштутан өз садакаларыны хөдүр этсин» дийди.</verse>
				<verse number="12">Биринҗи гүн яхуда тиресинден Эминадабың оглы Нахшон садакаларыны хөдүр этди.</verse>
				<verse number="13">Онуң садакалары шулардан ыбаратды: Мукаддес өйүң ресми өлчеги билен аграмы үч йүз элли мысгал болан күмүш табак, аграмы йүз элли мысгал болан күмүш леген. Оларың икисем галла садакасы үчин зейтун ягы билен гарылан сайлама бугдай унундан долуды.</verse>
				<verse number="14">Ичи түтетгиден долы, аграмы йигрими мысгал болан алтын җам.</verse>
				<verse number="15">Якма гурбанлыгы үчин бир өкүзче, бир гоч, биряшар эркек токлы.</verse>
				<verse number="16">Гүнә гурбанлыгы үчин бир теке.</verse>
				<verse number="17">Саламатлык гурбанлыгы үчин хем ики өкүз, бәш гоч, бәш теке ве бәш саны биряшар эркек токлы. Ине, шулар Эминадабың оглы Нахшоның садакаларыды.</verse>
				<verse number="18">Икинҗи гүн ысакарларың баштутаны Сугарың оглы Нетанел садакаларыны хөдүр этди.</verse>
				<verse number="19">Онуң садакалары шулардан ыбаратды: мукаддес өйүң ресми өлчеги билен аграмы үч йүз элли мысгал болан күмүш табак, аграмы йүз элли мысгал болан күмүш леген. Оларың икисем галла садакасы үчин зейтун ягы билен гарылан сайлама бугдай унундан долуды.</verse>
				<verse number="20">Ичи түтетгиден долы, аграмы йигрими мысгал болан алтын җам.</verse>
				<verse number="21">Якма гурбанлыгы үчин бир өкүзче, бир гоч, биряшар эркек токлы.</verse>
				<verse number="22">Гүнә гурбанлыгы үчин бир теке.</verse>
				<verse number="23">Саламатлык гурбанлыгы үчин хем ики өкүз, бәш гоч, бәш теке ве бәш саны биряшар эркек токлы. Ине, шулар Сугарың оглы Нетанелиң садакаларыды.</verse>
				<verse number="24">Үчүнҗи гүн зебулунларың баштутаны Хелоның оглы Элияп садакаларыны хөдүр этди.</verse>
				<verse number="25">Онуң садакалары шулардан ыбаратды: мукаддес өйүң ресми өлчеги билен аграмы үч йүз элли мысгал болан күмүш табак, аграмы йүз элли мысгал болан күмүш леген. Оларың икисем галла садакасы үчин зейтун ягы билен гарылан сайлама бугдай ундан долуды.</verse>
				<verse number="26">Ичи түтетгиден долы, аграмы йигрими мысгал болан алтын җам.</verse>
				<verse number="27">Якма гурбанлыгы үчин бир өкүзче, бир гоч, биряшар эркек токлы.</verse>
				<verse number="28">Гүнә гурбанлыгы үчин бир теке.</verse>
				<verse number="29">Саламатлык гурбанлыгы үчин хем ики өкүз, бәш гоч, бәш теке ве бәш саны биряшар эркек токлы. Ине, шулар Хелоның оглы Элиябың садакаларыды.</verse>
				<verse number="30">Дөрдүнҗи гүн рубенлериң баштутаны Шедеюрың оглы Элисур садакаларыны хөдүр этди.</verse>
				<verse number="31">Онуң садакалары шулардан ыбаратды: мукаддес өйүң ресми өлчеги билен аграмы үч йүз элли мысгал болан күмүш табак, аграмы йүз элли мысгал болан күмүш леген. Оларың икисем галла садакасы үчин зейтун ягы билен гарылан сайлама бугдай унундан долуды.</verse>
				<verse number="32">Ичи түтетгиден долы, аграмы йигрими мысгал болан алтын җам.</verse>
				<verse number="33">Якма гурбанлыгы үчин бир өкүзче, бир гоч, биряшар эркек токлы.</verse>
				<verse number="34">Гүнә гурбанлыгы үчин бир теке.</verse>
				<verse number="35">Саламатлык гурбанлыгы үчин хем ики өкүз, бәш гоч, бәш теке ве бәш саны биряшар эркек токлы. Ине, шулар Шедеюрың оглы Элисурың садакаларыды.</verse>
				<verse number="36">Бәшинҗи гүн шимгонларың баштутаны Сурышадайың оглы Шелумыел садакаларыны хөдүр этди.</verse>
				<verse number="37">Онуң садакалары шулардан ыбаратды: мукаддес өйүң ресми өлчеги билен аграмы үч йүз элли мысгал болан күмүш табак, аграмы йүз элли мысгал болан күмүш леген. Оларың икисем галла садакасы үчин зейтун ягы билен гарылан сайлама бугдай унундан долуды.</verse>
				<verse number="38">Ичи түтетгиден долы, аграмы йигрими мысгал болан алтын җам.</verse>
				<verse number="39">Якма гурбанлыгы үчин бир өкүзче, бир гоч, биряшар эркек токлы.</verse>
				<verse number="40">Гүнә гурбанлыгы үчин бир теке.</verse>
				<verse number="41">Саламатлык гурбанлыгы үчин хем ики өкүз, бәш гоч, бәш теке ве бәш биряшар эркек токлы. Ине, шулар Сурышадайың оглы Шелумыелиң садакаларыды.</verse>
				<verse number="42">Алтынҗы гүн гатларың баштутаны Дегувалың оглы Элясап садакаларыны хөдүр этди.</verse>
				<verse number="43">Онуң садакалары шулардан ыбаратды: мукаддес өйүң ресми өлчеги билен аграмы үч йүз элли мысгал болан күмүш табак, аграмы йүз элли мысгал болан күмүш леген. Оларың икисем галла садакасы үчин зейтун ягы билен гарылан сайлама бугдай унундан долуды.</verse>
				<verse number="44">Ичи түтетгиден долы, аграмы йигрими мысгал болан алтын җам.</verse>
				<verse number="45">Якма гурбанлыгы үчин бир өкүзче, бир гоч, биряшар эркек токлы.</verse>
				<verse number="46">Гүнә гурбанлыгы үчин бир теке.</verse>
				<verse number="47">Саламатлык гурбанлыгы үчин хем ики өкүз, бәш гоч, бәш теке ве бәш биряшар эркек токлы. Ине, шулар Дегувалың оглы Элясабың садакаларыды.</verse>
				<verse number="48">Единҗи гүн эфрайымларың баштутаны Эмихудың оглы Элишама садакаларыны хөдүр этди.</verse>
				<verse number="49">Онуң садакалары шулардан ыбаратды: мукаддес өйүң ресми өлчеги билен аграмы үч йүз элли мысгал болан күмүш табак, аграмы йүз элли мысгал болан күмүш леген. Оларың икисем галла садакасы үчин зейтун ягы билен гарылан сайлама бугдай унундан долуды.</verse>
				<verse number="50">Ичи түтетгиден долы, аграмы йигрими мысгал болан алтын җам.</verse>
				<verse number="51">Якма гурбанлыгы үчин бир өкүзче, бир гоч, биряшар эркек токлы.</verse>
				<verse number="52">Гүнә гурбанлыгы үчин бир теке.</verse>
				<verse number="53">Саламатлык гурбанлыгы үчин хем ики өкүз, бәш гоч, бәш теке ве бәш биряшар эркек токлы. Ине, шулар Эмихудың оглы Элишаманың садакаларыды.</verse>
				<verse number="54">Секизинҗи гүн манашаларың баштутаны Педахсурың оглы Гамлыел садакаларыны хөдүр этди.</verse>
				<verse number="55">Онуң садакалары шулардан ыбаратды: мукаддес өйүң ресми өлчеги билен аграмы үч йүз элли мысгал болан күмүш табак, аграмы йүз элли мысгал болан күмүш леген. Оларың икисем галла садакасы үчин зейтун ягы билен гарылан сайлама бугдай унундан долуды.</verse>
				<verse number="56">Ичи түтетгиден долы, аграмы йигрими мысгал болан алтын җам.</verse>
				<verse number="57">Якма гурбанлыгы үчин бир өкүзче, бир гоч, биряшар эркек токлы.</verse>
				<verse number="58">Гүнә гурбанлыгы үчин бир теке.</verse>
				<verse number="59">Саламатлык гурбанлыгы үчин хем ики өкүз, бәш гоч, бәш теке ве бәш биряшар эркек токлы. Ине, шулар Педахсурың оглы Гамлыелиң садакаларыды.</verse>
				<verse number="60">Докузынҗы гүн беняминлериң баштутаны Гидгонының оглы Абыдан садакаларыны хөдүр этди.</verse>
				<verse number="61">Онуң садакалары шулардан ыбаратды: мукаддес өйүң ресми өлчеги билен аграмы үч йүз элли мысгал болан күмүш табак, аграмы йүз элли мысгал болан күмүш леген. Оларың икисем галла садакасы үчин зейтун ягы билен гарылан сайлама бугдай унундан долуды.</verse>
				<verse number="62">Ичи түтетгиден долы, аграмы йигрими мысгал болан алтын җам.</verse>
				<verse number="63">Якма гурбанлыгы үчин бир өкүзче, бир гоч, биряшар эркек токлы.</verse>
				<verse number="64">Гүнә гурбанлыгы үчин бир теке.</verse>
				<verse number="65">Саламатлык гурбанлыгы үчин хем ики өкүз, бәш гоч, бәш теке ве бәш биряшар эркек токлы. Ине, шулар Гидгонының оглы Абыданың садакаларыды.</verse>
				<verse number="66">Онунҗы гүн данларың баштутаны Эмишадайың оглы Ахыгезер садакаларыны хөдүр этди.</verse>
				<verse number="67">Онуң садакалары шулардан ыбаратды: мукаддес өйүң ресми өлчеги билен аграмы үч йүз элли мысгал болан күмүш табак, аграмы йүз элли мысгал болан күмүш леген. Оларың икисем галла садакасы үчин зейтун ягы билен гарылан сайлама бугдай унундан долуды.</verse>
				<verse number="68">Ичи түтетгиден долы, аграмы йигрими мысгал болан алтын җам.</verse>
				<verse number="69">Якма гурбанлыгы үчин бир өкүзче, бир гоч, биряшар эркек токлы.</verse>
				<verse number="70">Гүнә гурбанлыгы үчин бир теке.</verse>
				<verse number="71">Саламатлык гурбанлыгы үчин хем ики өкүз, бәш гоч, бәш теке ве бәш саны биряшар эркек токлы. Ине, шулар Эмишадайың оглы Ахыгезериң садакаларыды.</verse>
				<verse number="72">Он биринҗи гүн ашерлериң баштутаны Окраның оглы Пагыел садакаларыны хөдүр этди.</verse>
				<verse number="73">Онуң садакалары шулардан ыбаратды: мукаддес өйүң ресми өлчеги билен аграмы үч йүз элли мысгал болан күмүш табак, аграмы йүз элли мысгал болан күмүш леген. Оларың икисем галла садакасы үчин зейтун ягы билен гарылан сайлама бугдай унундан долуды.</verse>
				<verse number="74">Ичи түтетгиден долы, аграмы йигрими мысгал болан алтын җам.</verse>
				<verse number="75">Якма гурбанлыгы үчин бир өкүзче, бир гоч, биряшар эркек токлы.</verse>
				<verse number="76">Гүнә гурбанлыгы үчин бир теке.</verse>
				<verse number="77">Саламатлык гурбанлыгы үчин хем ики өкүз, бәш гоч, бәш теке ве бәш биряшар эркек токлы. Ине, шулар Окраның оглы Пагыелиң садакаларыды.</verse>
				<verse number="78">Он икинҗи гүн нафталыларың баштутаны Эйнаның оглы Ахура садакаларыны хөдүр этди.</verse>
				<verse number="79">Онуң садакалары шулардан ыбаратды: Мукаддес өйүң ресми өлчеги билен аграмы үч йүз элли мысгал болан күмүш табак, аграмы йүз элли мысгал болан күмүш леген. Оларың икисем галла садакасы үчин зейтун ягы билен гарылан сайлама бугдай унундан долуды.</verse>
				<verse number="80">Ичи түтетгиден долы, аграмы йигрими мысгал болан алтын җам.</verse>
				<verse number="81">Якма гурбанлыгы үчин бир өкүзче, бир гоч, биряшар эркек токлы.</verse>
				<verse number="82">Гүнә гурбанлыгы үчин бир теке.</verse>
				<verse number="83">Саламатлык гурбанлыгы үчин хем ики өкүз, бәш гоч, бәш теке ве бәш биряшар эркек токлы. Ине, шулар Эйнаның оглы Ахураның садакаларыды.</verse>
				<verse number="84">Гурбанлык сыпасының үстүне яг сепеләп, мукаддес эдиленден соң, ысрайыл баштутанларының онуң багыш эдилиш дабарасына хөдүр эден садакалары, ине, шулардан ыбаратды: он ики күмүш табак, он ики күмүш леген ве он ики алтын җам.</verse>
				<verse number="85">Хер күмүш табагың аграмы үч йүз элли мысгалды ве хер күмүш легениң аграмы йүз элли мысгалды. Әхли күмүш гапларың аграмы мукаддес өйүң ресми өлчеги билен алты мүң мысгалды.</verse>
				<verse number="86">Ичи түтетгиден долы, хер бириниң аграмы йигрими мысгал болан он ики саны алтын кепҗәниң җеми аграмы мукаддес өйүң ресми өлчеги билен ики йүз кырк мысгалды.</verse>
				<verse number="87">Якма гурбанлыгы үчин янының галла садакасы билен багыш эдилен малларың саны он ики өкүз, он ики гоч, он ики биряшар эркек токлы ве гүнә гурбанлыгы үчин он ики теке болды.</verse>
				<verse number="88">Саламатлык гурбанлыгы үчин багыш эдилен малларың җеми саны: йигрими дөрт өкүз, алтмыш гоч, алтмыш теке ве алтмыш биряшар эркек токлы болды. Булар гурбанлык сыпасына яг сепеләп, мукаддес эдиленден соң, онуң багыш эдилиш дабарасына хөдүр эдилен садакалардыр.</verse>
				<verse number="89">Муса Реб билен геплешмек үчин, Реббе йүз тутулян чадыра гиренде, ики керубың арасындан гелйән сеси эшидйәрди. Бу ики керуп Әхт сандыгының гапагының үстүндеди. Шейдип, Реб Муса билен геплешерди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">Реб Муса шейле дийди:</verse>
				<verse number="2">«Харуна айт: ол чыралары чырадана отурданда, оларың ягтысы чыраданың өңүне дүшер ялы эдип отуртсын».</verse>
				<verse number="3">Харун шейле хем этди. Реббиң Муса буйрушы ялы, ол чыралары чыраданың өңүне ягты сачар ялы эдип ерлешдирди.</verse>
				<verse number="4">Чыраданың гурлушы шейледи: аягындан тә чыра отурдылян гүллерине ченли дөвме сап алтындан ясаланды. Харун чыраданы Реббиң Муса гөркезен нусгасы боюнча ясады.</verse>
				<verse number="5">Реб Муса шейле дийди:</verse>
				<verse number="6">«Ысрайылларың арасындан левилери бөлүп айыр-да, олары тәмизле.</verse>
				<verse number="7">Олары тәмизлемек үчин шейле эт: оларың үстүне тәмизлик сувуны сепеле, онсоң олар бедениндәки әхли түйлери сырсынлар, эшиклерини ювсунлар, шейдип, өзлерини тәмизлесинлер.</verse>
				<verse number="8">Соңра олар бир өкүзче билен галла садакасы үчин зейтун ягына гарылан сайлама бугдай унуны алсынлар. Сен хем гүнә гурбанлыгы үчин бир өкүзче ал.</verse>
				<verse number="9">Онсоң левилери Реббе йүз тутулян чадырың өңүне гетирип, бүтин ысрайыл җемагатыны йыгна.</verse>
				<verse number="10">Левилери Реббиң хузурына гетирен махалың ысрайыллар эллерини левилериң келлесине гойсунлар.</verse>
				<verse number="11">Харун левилери ысрайылларың берйән гөтерме садакасы хөкмүнде Реббе багыш этсин. Шонда олар Реббиң хызматыны эдип билерлер.</verse>
				<verse number="12">Онсоң левилер эллерини өкүзчелериң келлесине гойсунлар. Оларың бирини гүнә гурбанлыгы үчин, бейлекисини-де левилери гүнәсинден сапламак үчин, якма гурбанлыгы хөкмүнде Реббе багыш этсинлер.</verse>
				<verse number="13">Соңра левилери Харуның огулларының өңүнде дурзуп, олары Реббе багыш эт.</verse>
				<verse number="14">Шейдип, сен левилери ысрайылларың арасындан сайлап аларсың, инди олар Реббиңки боларлар.</verse>
				<verse number="15">Сен левилери тәмизләп, олары Реббе багыш эдениңден соң, олар Реббе йүз тутулян чадырда хызмат этмек үчин ичери гирип билерлер.</verse>
				<verse number="16">Чүнки ысрайылларың арасында олар инди бүтинлей Реббе дегишлидирлер. Реб левилери әхли ысрайыл аялларының илкинҗи догран огулларының өвезине Өзүне алды.</verse>
				<verse number="17">Чүнки ысрайылларың арасында хайван болсун, ынсан болсун пархы ёк, илкинҗи догланлар Реббиңкидир. Мүсүр юрдунда новбахар огуллары гыран гүни, Реб олары Өзүне багыш этди.</verse>
				<verse number="18">Ол левилери болса ысрайылың новбахар огулларының өвезине тутушлыгына Өзүне алды.</verse>
				<verse number="19">Онуң үстесине-де, Ол ысрайыллардан левилери Харуна ве онуң огулларына пешгеш хөкмүнде берди. Чүнки левилер ысрайыллара дерек Реббе йүз тутулян өйде ишлейәндиклери үчин, ысрайыллары гүнәлеринден сапларлар. Левилер ысрайыллары мукаддес затлара хас голай гелмекден горарлар, ёгсам ысрайыллар хеләк боларлар».</verse>
				<verse number="20">Муса билен Харун ве бүтин ысрайыл халкы левилер үчин айдылан затлары этдилер. Ысрайыллар Реббиң левилер хакда Муса буйранларының барыны берҗай этдилер.</verse>
				<verse number="21">Левилер өзлерини тәмизләп, эшиклерини ювдулар. Онсоң Харун олары гөтерме садакасы хөкмүнде Реббиң хузурында хөдүр этди ве тәмизлемек үчин, олары гүнәлеринден саплады.</verse>
				<verse number="22">Шондан соңра левилер Харуның ве онуң огулларының ыгтыярлыгында Реббе йүз тутулян чадыра хызмат этмәге гирдилер. Олар левилер хакда эдил Реббиң Муса буйрушы ялы хем этдилер.</verse>
				<verse number="23">Реб Муса шейле дийди:</verse>
				<verse number="24">«Левилере дегишли дүзгүн шейледир: яшы йигрими бәш ве ондан ёкары боланлар Реббе йүз тутулян чадырың хызматыны этмелидирлер.</verse>
				<verse number="25">Элли яшдан соң олар хызматдан бошадылмалыдырлар ве мундан бейләк гуллук этмели дәлдирлер.</verse>
				<verse number="26">Олар Реббе йүз тутулян чадыры горамак кешигини чекйән өз леви доганларына көмек эдип билерлер. Ине, сен шейдип, левилериң ерине етирйән борчларыны шунуң ялы кадалашдыргын».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">Ысрайылларың Мүсүрден чыканларындан соңкы икинҗи йылың биринҗи айында Реб Синай чөлүнде Муса билен геплешип, шейле дийди:</verse>
				<verse number="2">«Ысрайыллар кесгитленен вагтда Песах байрамыны беллесинлер.</verse>
				<verse number="3">Шу айың он дөрдүне, белленен вагтда, агшамара оны әхли дүзгүнлере ве када-кануна лайыклыкда гечирсинлер».</verse>
				<verse number="4">Шейлеликде, Муса ысрайыллара Песах байрамыны беллемелидиклерини айтды.</verse>
				<verse number="5">Шоңа гөрә, ысрайыллар Синай чөлүнде биринҗи айың он дөрдүне, агшамара Песах байрамыны белледилер. Ысрайыллар Реббиң Муса табшыран затларының әхлисини берҗай этдилер.</verse>
				<verse number="6">Эмма өлә галташанлыгы зерарлы харам боланлар-да барды. Олар шол гүн Песах байрамының гечирилишине гатнашып билмедилер. Шонуң үчин олар Муса билен Харуның янына гелип:</verse>
				<verse number="7">«Өлә галташып харам болсак-да, биз нәме үчин бейлеки ысрайыллар билен биле Реббе белленен вагтда гурбанлык бермели дәлмишик?» дийдилер.</verse>
				<verse number="8">Муса олара: «Гарашың, сиз хакда Реббиң нәме табшырык берйәнини билейин» дийди.</verse>
				<verse number="9">Реб Муса шейле дийди:</verse>
				<verse number="10">«Ысрайыллара айт, сизиң бириңизиң я-да несиллериңизден бириниң өлә галташып, харам боландыгына я-да узак сапарда боландыгына гарамаздан, Реббиң Песах байрамыны белләп билерсиңиз.</verse>
				<verse number="11">Олар икинҗи айың он дөрдүне, агшам Песах гурбаныны союп, оны петир ве аҗы отлар билен ийсинлер.</verse>
				<verse number="12">Эртире ченли гурбанлыкдан хич зат галмасын ве онуң екеҗе сүңки-де дөвүлмесин. Песах байрамы өзүниң әхли када-канунларына лайыклыкда белленсин.</verse>
				<verse number="13">Эмма кимде-ким тәмиздигине ве узак ёла гитмәндигине гарамаздан, Песах байрамыны беллемесе, онда ол Реббе берилмели садаканы белленен вагтында бермәнлиги үчин, халкың арасындан ковлуп чыкарылсын. Бейле адам эден гүнәси үчин җезасыны чекмелидир.</verse>
				<verse number="14">Эгер араңызда яшаян гелмишеклерден бири Реббиң Песах байрамыны беллесе, онда ол оны әхли када-канунлара лайыклыкда гечирсин. Аслы ысрайыллы болан үчин хем, гелмишек үчин хем бир дүзгүн болсун».</verse>
				<verse number="15">Мукаддес чадырың, ягны әхт чадырының гурлан гүни, оны булут гаплап алды. Агшамдан тә эртире ченли булут ода меңзәп, мукаддес чадырың депесинде дурды.</verse>
				<verse number="16">Бу хемише шейле болды, гүндизлерине мукаддес чадыры бүрейән булут гиҗелерине ода меңзейәрди.</verse>
				<verse number="17">Булут чадырың үстүнден гөтериленсоң, ысрайыллар ёла дүшердилер. Булут нирә гелип дурса, ысрайыллар хем шол ерде дүшелге гурардылар.</verse>
				<verse number="18">Ысрайыллар Реббиң буйругы билен ёла дүшүп, Реббиң буйругы билен хем дүшләрдилер. Булут мукаддес чадырың депесинде нәче вагтлап сакланса, олар хем өз дүшелгелеринде шонча вагт сакланардылар.</verse>
				<verse number="19">Хатда булудың мукаддес чадырың депесинде сакланмагы узага чексе-де, ысрайыллар Реббиң буйругыны берҗай эдип гөчмездилер.</verse>
				<verse number="20">Кәвагтлар булут мукаддес чадырың депесинде диңе санлыҗа гүн гөрнерди, олар хем Реббиң буйругына гөрә дүшелгелеринде болуп, соңра Реббиң буйругы билен хем ёла дүшердилер.</verse>
				<verse number="21">Кәвагтлар болса булут диңе агшамдан эртире ченли сакланарды, булут ирден гөтериленсоң, олар ёла дүшердилер. Гүндиз болсун, гиҗе болсун – пархы ёк, булут ёкары гөтериленде ысрайыллар хем ёла дүшердилер.</verse>
				<verse number="22">Булут мукаддес чадырың депесинде ики гүн сакланса-да, бир ай сакланса-да, хатда ондан хем узак вагтлап сакланмагыны довам этсе-де, ысрайыллар дүшлән ерлеринден гөчмездилер. Эмма булут гөтерилен бадына, олар ене ёла дүшердилер.</verse>
				<verse number="23">Ысрайыллар Реббиң буйругы билен дүшләп, Реббиң буйругы билен хем ёла дүшердилер. Олар Реббиң Муса аркалы берйән буйрукларыны берҗай этдилер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">Реб Муса шейле дийди:</verse>
				<verse number="2">«Өзүңе дөвме сап күмүшден ики саны сурнай яса. Олары җемагаты чагырмак ве дүшелгелери гөчүрмек үчин уланарсың.</verse>
				<verse number="3">Ики сурнай дең чалнанда, бүтин җемагат сениң яныңа, Реббе йүз тутулян чадырың гирелгесине йыгнансын.</verse>
				<verse number="4">Эгер сурнайларың бири чалынса, онда ысрайыл ёлбашчылары, ягны тире баштутанлары сениң яныңа йыгнансынлар.</verse>
				<verse number="5">Сурнай гысга-гысга чалынса, гүндогар тарапдакы дүшелгелер ёла чыксын.</verse>
				<verse number="6">Сурнай икинҗи гезек гысга чалынса, онда гүнорта тарапдакы дүшелгелер ёла дүшсүн. Дүшелгәниң гөчмелидигини аңладян сурнай гысга чалынсын.</verse>
				<verse number="7">Эмма җемагаты йыгнамак герек боланда, сурнай узак чалынсын, гысга чалынмасын.</verse>
				<verse number="8">Сурнайлары руханы Харуның огуллары чалсынлар. Бу сизиң ве гелҗекки несиллериңиз үчин эбедилик дүзгүн болсун.</verse>
				<verse number="9">Юрдуңызда сизиң үстүңизе чозан душмана гаршы сөвеше чыканыңызда, сурнайлар билен сөвеш сазыны чалың. Шонда Худайыңыз Реб сизи ятлар ве душманларыңыздан халас эдер.</verse>
				<verse number="10">Шат гүнүңизде, беллемели байрамларыңызда ве хер айың башында, якма ве саламатлык гурбанлыгыңызың башында сурнайлары чалың. Олар сизиң Худайыңыз Реббиң хузурында ятланмагыңыз үчин хызмат эдер. Худайыңыз Реб Мендирин».</verse>
				<verse number="11">Ысрайылларың Мүсүрден чыканларындан соңкы икинҗи йылың икинҗи айында, айың йигримиси гүни мукаддес әхт чадырының депесинден булут гөтерилди.</verse>
				<verse number="12">Ысрайыллар гөчмәге тайярланып, Синай чөлүнден чыкып уградылар. Булут Паран чөлүне гелип дурды.</verse>
				<verse number="13">Олар илкинҗи гезек Реббиң Муса аркалы берен буйругы билен ёла дүшдүлер.</verse>
				<verse number="14">Яхудаларың дүшелгеси топар-топар болуп, өз тугы астында илкинҗи болуп ёла дүшди. Бу тутуш топара Эминадабың оглы Нахшон баштутанлык эдйәрди.</verse>
				<verse number="15">Ысакар тиресиниң топарына Сугарың оглы Нетанел баштутанлык эдйәрди.</verse>
				<verse number="16">Зебулун тиресиниң топарына Хелоның оглы Элияп баштутанлык эдйәрди.</verse>
				<verse number="17">Онсоң мукаддес чадыр сөкүлди ве оны гөтерйән гершонлар билен мерарылар ёла дүшдүлер.</verse>
				<verse number="18">Соңра рубенлериң дүшелгеси топар-топар болуп, өз тугы астында ёла дүшди. Бу тутуш топара Шедеюрың оглы Элисур баштутанлык эдйәрди.</verse>
				<verse number="19">Шимгон тиресиниң топарына Сурышадайың оглы Шелумыел баштутанлык эдйәрди.</verse>
				<verse number="20">Гат тиресиниң топарына болса Дегувалың оглы Элясап баштутанлык эдйәрди.</verse>
				<verse number="21">Соңра мукаддес затлары гөтерйән кохатлар ёла дүшдүлер. Булар барып етйәнчә, гершонлар ве мерарылар мукаддес чадыры дикердилер.</verse>
				<verse number="22">Соңра эфрайымларың дүшелгеси топар-топар болуп, өз тугы астында ёла дүшдүлер. Бу тутуш топара Эмихудың оглы Элишама баштутанлык эдйәрди.</verse>
				<verse number="23">Манаша тиресиниң топарына Педахсурың оглы Гамлыел баштутанлык эдйәрди.</verse>
				<verse number="24">Бенямин тиресиниң топарына болса Гидгонының оглы Абыдан баштутанлык эдйәрди.</verse>
				<verse number="25">Иң соңунда дүшелгелериң ызкы горагы хөкмүнде данларың дүшелгеси топар-топар болуп, өз тугы астында ёла дүшди. Бу тутуш топара Эмишадайың оглы Ахыгезер баштутанлык эдйәрди.</verse>
				<verse number="26">Ашер тиресиниң топарына Окраның оглы Пагыел баштутанлык эдйәрди.</verse>
				<verse number="27">Нафталы тиресиниң топарына болса Эйнаның оглы Ахура баштутанлык эдйәрди.</verse>
				<verse number="28">Ысрайыллар гөченлеринде топар-топар болуп, шу тертипде гидердилер.</verse>
				<verse number="29">Муса гайынатасы мидянлы Регувалың оглы Хобаба: «Биз Реббиң „сизе берҗек“ диен ерине тарап ёла дүшйәрис. Йөр, бизиң билен гит, биз саңа ягшылык эдерис. Чүнки Реб Ысрайыла ягшылык этҗекдигини вада берди» дийди.</verse>
				<verse number="30">Эмма Хобап оңа: «Ёк, мен гитҗек дәл. Мен өз юрдума, гарындашларымың янына гитҗек» дийди.</verse>
				<verse number="31">Муса оңа: «Бизи ташлап гитме! Чүнки чөлде дүшлеҗек ерлеримизи сен говы билйәрсиң, бизе ёлбелетчилик эт.</verse>
				<verse number="32">Эгер бизиң билен гитсең, Реббиң бизе этҗек ягшылыкларыны сениң билен пайлашарыс» дийди.</verse>
				<verse number="33">Онсоң ысрайыллар Реббиң дагындан гайдып, үч гүн йөредилер. Оларың дүшлеҗек ерини тапмак үчин, Реббиң Әхт сандыгы хем ёлуң бүтин довамында оларың өңүнден барярды.</verse>
				<verse number="34">Дүшелгеден чыкып угранлары бәри Реббиң булуды гүндиз оларың үстүндеди.</verse>
				<verse number="35">Хер сапар Әхт сандыгы ёла дүшенде, Муса шейле диерди: «Галкын, эй, Реб! Гой, душманларың даргасын, сени йигренйәнлер Сениң өңүңден гачсын».</verse>
				<verse number="36">Әхт сандыгы саклананда болса ол шейле диерди: «Эй, Реб, мүңлерче ысрайыл ковумларына сары өврүл!»</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">Халк гөрйән гөргүлери хакда Реббе эшитдирип, шикаят эдип башлады. Реб муны эшиденде гаты гахарланды. Онсоң Реббиң оды оларың гаршысына туташып, янгын дүшелгәниң бир четини ёк этди.</verse>
				<verse number="2">Халк Муса перят этди, Муса-да Реббе ялбарып дилег этди. От сөнди.</verse>
				<verse number="3">Шонуң үчин хем ол ере Табгера дийип ат гойдулар. Чүнки Реббиң иберен оды оларың гаршысына туташыпды.</verse>
				<verse number="4">Ысрайылларың арасындакы гелмишеклерден йыгнананларың ачгөзлүги артды. Хатда ысрайыллар хем соҗашып, шейле эңрейәрдилер: «Вах, инди эт иймәге-де зар болдук.</verse>
				<verse number="5">Мүсүрде мугтҗа иййән балыкларымыз, хыярларымыз, гавунларымыз, соганларымыз, дүйп соганларымыз, сарымсакларымыз ят болды-ла.</verse>
				<verse number="6">Маннадан башга гөрйән задымыз болмансоң, ысгын-мыдарымыз галмады».</verse>
				<verse number="7">Манна кинзаның тохумына меңзеш болуп, реңки-де сакызыңкы ялы сарымтыл акды.</verse>
				<verse number="8">Халк чыкып, оны йыгнарды ве дегирменде үвәрди я-да сокуда дөверди. Соңра газанда гайнадып, ондан петир көкелер биширердилер. Онуң тагамы зейтун ягына югрулып биширилен челпегиң тагамы ялыды.</verse>
				<verse number="9">Дүшелгәниң үстүне гиҗе дүшйән чыг билен биле манна-да ягарды.</verse>
				<verse number="10">Муса халкың, хер машгаланың өз чадырының агзында аглаяндыкларыны эшитди. Реббиң муңа җуда гахарының гелендиги үчин, Мусаның җаны янярды.</verse>
				<verse number="11">Онсоң Муса Реббе шейле дийди: «Нәме үчин Сен Өз гулуңы бейле гынаярсың? Бүтин халкың йүкүни мениң бойнума атар ялы, нәме себәпден мен Сениң назарыңда мерхемет газанмадым?</verse>
				<verse number="12">Бу гиден халкы гарнымда гөтерип, мен догрупмыдым нәме? Сен маңа: „Олары сүйтден айрылмадык чаганы энекесиниң гөтериши дей, гуҗагыңда гөтер“ диер ялы, оларың ата-бабаларына ант ичип сөз берен юрдуңа ченли мениң гөтерип бармагымы ислейәрмиң?</verse>
				<verse number="13">Бүтин халка етер ялы эти мен ниреден тапайын? Чүнки олар мениң яныма гелип: „Бизе иймәге эт бер“ дийип, эңрешип дурлар.</verse>
				<verse number="14">Бүтин халкың гараматыны мениң бир өзүм чекип билмен, чүнки бу мениң үчин җуда агыр.</verse>
				<verse number="15">Маңа бейле дарашандан, эгер Сениң назарыңда мерхемет газанан болсам, говусы, Сен мениң җанымы ал, мен хем бу азаплардан дынайын».</verse>
				<verse number="16">Реб Муса шейле дийди: «Халкың арасында оларың баштутанлары ве серкерделери хөкмүнде таналян етмиш яшулыны Мениң яныма йыгна. Олары Маңа йүз тутулян чадыра гетир, гой, олар сениң яныңда дурсунлар.</verse>
				<verse number="17">Мен ашак инип, ол ерде сениң билен геплешерин. Саңа берен Рухумдан алып, олара-да берерин. Ана онсоң, халкың гараматыны еке өзүң чекмерсиң, халкың гараматыны олар сениң билен дең чекишерлер.</verse>
				<verse number="18">Халка-да айт, эртир үчин инлерини тәмизләп, мукаддес этсинлер, чүнки эртир олар эт иерлер. „Вах, инди эт иймәге-де зар болдук. Мүсүрде яшайшымыз, мундан хас оңатды“ дийип налаяныңызы Реб эшитди. Шонуң үчин Реб сизе иер ялы эт берҗек.</verse>
				<verse number="19">Бир гүн я ики гүн дәл, бәш гүн я он гүн дәл, я-да йигрими гүн дәл,</verse>
				<verse number="20">эйсем, тутуш бир айлап, тә аша дүшйәнчәңиз, тә ирйәнчәңиз эт иерсиңиз. Чүнки сиз араңызда болан Ребби рет этдиңиз ве Онуң хузурында: „Нәме үчин биз Мүсүрден чыкдык?“ дийип агладыңыз».</verse>
				<verse number="21">Эмма Муса Реббе шейле дийди: «Бу халк алты йүз мүң адамдан ыбарат. Сен болса олары бир айлап эт билен бакарын диййәрсиң.</verse>
				<verse number="22">Әхли доварлары ве мал-гаралары өлдүрениңде, олары дойруп болармы? Деңиздәки әхли балыклары тутаныңда, булар доярмы?»</verse>
				<verse number="23">Реб Муса: «Реббиң гүйҗүниң чәги бармы нәме? Мениң сизе айдан сөзлерим берҗай болярмы я ёк, ине, гөрерсиң!» дийди.</verse>
				<verse number="24">Муса чыкып, Реббиң сөзлерини халка етирди. Халкың арасындан етмиш яшулыны йыгнап, олары чадырың төверегинде дурузды.</verse>
				<verse number="25">Онсоң Реб булудың ичинде ашак инип, Муса билен геплешди. Онуң үстүндәки рухдан алып, етмиш яшулының үстүне гойды. Рух яшулуларың үстүне инен бадына, олар җошуп пыгамберлик эдип башладылар, йөне олар соңра гайдып бейле этмедилер.</verse>
				<verse number="26">Элдат ве Мейдат атлы ики адам дүшелгеде галыпды. Олар сайланан етмиш яшулының арасындадылар, эмма чадыра гитмән галыпдылар, ине, онсоң олар дүшелгеде җошуп пыгамберлик эдип башладылар.</verse>
				<verse number="27">Бир яш йигит ылгап гелип, Муса: «Элдат билен Мейдат дүшелгеде пыгамберлик эдйәр» дийди.</verse>
				<verse number="28">Муңа Мусаның көмекчиси, онуң сайлан адамларының бири болан Нунуң оглы Ешува: «Агам, Муса, олара гадаган эт!» дийди.</verse>
				<verse number="29">Эмма Муса оңа: «Сен мениң үчин габанҗаңлык эдйәрмиң? Кәшгә Реббиң бүтин халкы пыгамбер болсады ве Реб Өз Рухуны оларың барына берседи!» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="30">Соңра Муса билен ысрайыл яшулулары дүшелгә доландылар.</verse>
				<verse number="31">Реб бир ел өвүсдирди. Дүшелгәниң чар тарапы елиң гетирен беденелери билен гуршалды. Беденелер бир гүнлүк ёл аралыгында ерден ики тирсек бейикликде учушып йөрдүлер.</verse>
				<verse number="32">Халк шол гүни гиҗе-гүндизләп ве эртеси гүни беденелери тутуп йыгнады. Иң аз йыгнан киши он эшек йүки бедене йыгнады. Соңра олары дүшелгәниң төверегине сердилер.</verse>
				<verse number="33">Эмма халк энтек этиң хеммесини ийип етишмәнкә, Реб газапланып, дүшелгә элхенч гыргынчылык иберди.</verse>
				<verse number="34">Шейлеликде, ол ер Кибротхатава дийип атландырылды, себәби олар шол ерде ачгөзлүк эденлери җайладылар.</verse>
				<verse number="35">Онсоң ысрайыл халкы Кибротхатавадан Хасерота гөчди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">Меръем билен Харун Мусаның эфиопиялы аяла өйленендиги үчин язгардылар. (Хакыкатданам Мусаның икинҗи аялы Эфиопияданды.)</verse>
				<verse number="2">Олар: «Реб диңе бир Муса билен геплешмән, бизиң биленем геплешди ахырын» дийдилер. Реб оларың бу диенлерини эшитди.</verse>
				<verse number="3">Муса җуда кичигөвүнли адамды, бейле адам ер йүзүнде башга ёкды.</verse>
				<verse number="4">Бирденкә Реб Муса, Харуна ве Меръеме: «Үчиңизем Маңа йүз тутулян чадыра гелиң» дийди. Онсоң оларың үчүси-де ол ере гитдилер.</verse>
				<verse number="5">Реб булут сүтүни гөрнүшинде ашак инди ве чадырың гирелгесинде дуруп, Харун билен Меръеми чагырды. Олар өңе чыкдылар.</verse>
				<verse number="6">Реб олара шейле дийди: «Мениң сөзлериме гулак салың: „Эгер араңызда пыгамберлер бар болса, Мен-Реб гөрнүшлерде Өзүми аян эдип, Олар билен дүйшде геплешйәрин.</verse>
				<verse number="7">Йөне гулум Муса билен бейле дәлдир, Ол тутуш халкымың садык ёлбашчысыдыр.</verse>
				<verse number="8">Мен онуң билен сырлы дәл-де, ачык, йүзбе-йүз геплешйәрин. Хатда ол Мен Реббиң кешбини-де гөрйәр. Сиз нәме үчин гулум Мусаның йүзүне гелмәге горкмадыңыз?“»</verse>
				<verse number="9">Олара гаршы Реббиң гахары гелди ве Реб ол ерден гитди.</verse>
				<verse number="10">Булут чадырың депесинден сырыланда, Меръем дери кеселине учрап, ак гар ялы пис ачды. Харун Меръеме тарап середип, онуң дери кеселине учрандыгыны гөрди.</verse>
				<verse number="11">Онсоң Харун Муса: «Җенабым, акмаклык эдип газанан гүнәмиз үчин бизи җезаландырма.</verse>
				<verse number="12">Меръемиң бедени ярысы чүйрән халда энеден өли доглан чаганыңка меңземесин» дийди.</verse>
				<verse number="13">Онсоң Муса Реббе перят эдип: «Эй, Худайым, оңа шыпа бер» дийип ялбарды.</verse>
				<verse number="14">Эмма Реб Муса: «Эгер атасы онуң йүзүне түйкүрен болсады, ол еди гүнләп утанчлы халда болмазмыды? Гой, ол еди гүнләп дүшелгәниң дашында болсун. Ол соңра ене дүшелгә гирип билер» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="15">Шейдип, Меръем еди гүнләп дүшелгәниң дашында сакланылды. Ол дүшелгә гиризилйәнчә, халк ол ерден гөчмеди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">Шондан соң халк Хасеротдан гөчүп гайдып, Паран чөлүнде дүшелге гурды.</verse>
				<verse number="2">Реб Муса шейле дийди:</verse>
				<verse number="3">«Мениң ысрайыллара берйән Кенган юрдумы сынламак үчин, тирелериң херсинден бир сердары ичалы эдип, ол ере ибер».</verse>
				<verse number="4">Муса Реббиң буйругы билен Паран чөлүнден адамлары угратды. Оларың хеммеси ысрайыл сердарларыды.</verse>
				<verse number="5">Оларың атлары шулардыр: рубен тиресинден Закурың оглы Шаммува;</verse>
				<verse number="6">шимгон тиресинден Хорының оглы Шапат;</verse>
				<verse number="7">яхуда тиресинден Епуннәниң оглы Калеп;</verse>
				<verse number="8">ысакар тиресинден Юсубың оглы Йыгал;</verse>
				<verse number="9">эфрайым тиресинден Нунуң оглы Хошея;</verse>
				<verse number="10">бенямин тиресинден Рапувың оглы Палты;</verse>
				<verse number="11">зебулун тиресинден Содының оглы Гадыел;</verse>
				<verse number="12">юсуп тиресинден, ягны манаша тиресинден Сусының оглы Гады;</verse>
				<verse number="13">дан тиресинден Гемаллының оглы Эмиел;</verse>
				<verse number="14">ашер тиресинден Микайылың оглы Сетур;</verse>
				<verse number="15">нафталы тиресинден Вопсының оглы Нахбы;</verse>
				<verse number="16">гат тиресинден Макының оглы Гевувал.</verse>
				<verse number="17">Юрды гөзден гечирмек үчин, Мусаның иберен адамлары шулардыр. Муса Нунуң оглы Хошея Ешува адыны берди.</verse>
				<verse number="18">Муса олары Кенган юрдуны гөзден гечирмек үчин уграданда, шейле дийди: «Мундан гөни Негебе гидип, даглыга чыкың.</verse>
				<verse number="19">Юрдуң нәхилидигини сынлаң. Ол ерде яшаян халк гүйчлүми я эҗиз, көплүкми я азлык?</verse>
				<verse number="20">Оларың яшаян ери говумы я-да эрбет? Олар галаларда яшаярмы я-да ачык мейданда?</verse>
				<verse number="21">Мес топраклымы я аррык, агачлымы, агачсыз? Батыргай херекет эдиң ве ол юрдуң мивелеринден гетириң». Ол вагтлар үзүмлериң етишйән мөвсүмиди.</verse>
				<verse number="22">Шейдип, олар ёла дүшдүлер ве Син чөлүнден тә Лебохамадың голайындакы Рехоп галасына ченли болан ерлери гөзден гечирдилер.</verse>
				<verse number="23">Олар Негебе чыкдылар ве Хеброна гелдилер. Ол ерде Ахыман, Шешай ве Талмай уруглары хем яшапды. Олар Анагың несиллериди. (Хеброн Мүсүрдәки Зоган галасындан еди йыл өң гурлупды.)</verse>
				<verse number="24">Олар Эшкол дересине баранларында ол ерден бир салкым үзүми шахасы билен биле кесип алдылар ве оны ики адам болуп таякдан асып гөтердилер. Олар аз-овлак нар билен инҗир хем алдылар.</verse>
				<verse number="25">Ысрайылларың кесен үзүм салкымларындан соң, ол ере Эшкол дереси диен ат галды.</verse>
				<verse number="26">Олар юрды кырк гүнләп сынлансоңлар, ызларына гайтдылар.</verse>
				<verse number="27">Олар Паран чөлүндәки Кадеше, Муса билен Харуның ве бүтин ысрайыл җемагатының янына гайдып гелдилер. Олар тутуш җемагата гөрүп-эшиденлерини хабар берип, ол ерден гетирен мивелерини гөркездилер.</verse>
				<verse number="28">Олар Муса шейле дийдилер: «Биз сениң иберен юрдуңа бардык. Ол ерде, хакыкатданам, сүйт ве бал акяр, ине, булар хем шол ериң мивелеринден.</verse>
				<verse number="29">Эмма ол ерде яшаян халк бичак гүйчли экен. Оларың галалары берк диварлы ве өрән улы. Хатда ол ерде биз Анагың несиллерини-де гөрдүк.</verse>
				<verse number="30">Негеп үлкесинде амалеклер, даглык ерлерде хетлер, ябуслар, аморлар, деңиз якасында ве Иордан дерясының боюнда болса кенганлар яшаян экенлер».</verse>
				<verse number="31">Эмма Калеп Мусаның өңүнде дуран халкың сесини кесип: «Деррев гиделиң-де, ол юрды басып алалың, чүнки олары еңмәге бизиң хөкман гүйҗүмиз етер» дийди.</verse>
				<verse number="32">Онуң билен гиден адамлар болса: «Биз ол халкың гаршысына чыкып билмерис, чүнки олар бизден хас гүйчли» дийдилер.</verse>
				<verse number="33">Шейлеликде, олар гөрүп гелен юрды хакында ысрайыллара якымсыз затлар айдып, шейле дийдилер: «Бизиң сынламак үчин ичинден гечен юрдумыз өз илатыны өзи ийип йөрен юрт экен. Ол ерде яшаян адамларың хеммеси гаты ири адамлар экен.</verse>
				<verse number="34">Биз ол ерде нефиллери (анаклар нефиллериң несиллеридир) гөрдүк. Оларың янында өзүмизи эдил чекиртге ялы дуйдук. Олара-да биз чекиртге ялыҗак болуп гөрүндик».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="14">
				<verse number="1">Онсоң бүтин халк гаты сес билен перят эдип, шол гиҗәни аглап гечирди.</verse>
				<verse number="2">Бүтин ысрайыл халкы Муса билен Харундан зейренишип, шейле дийди: «Биз Мүсүр юрдунда я-да бу чөллүкде өлен болсак, мундан говы боларды!</verse>
				<verse number="3">Нәме себәпден Реб бизи гылычдан гечиртмек үчин, аялларымыз билен чагаларымызы есир этмек үчин бу юрда алып барярка? Мүсүре долансак, гайтам, бизиң үчин говы болмазмы?»</verse>
				<verse number="4">Шондан соң олар бири-бирилерине: «Гелиң, өзүмизе баштутан сайлалың-да, Мүсүре доланалың» дийишдилер.</verse>
				<verse number="5">Муса билен Харун бүтин ысрайыл халкының өңүнде йүзин йыкылдылар.</verse>
				<verse number="6">Юрды сынламага гиденлериң арасында болан Нунуң оглы Ешува билен Епуннәниң оглы Калеп гынанчдан яңа якаларыны йыртып,</verse>
				<verse number="7">бүтин ысрайыл халкына шейле дийдилер: «Сынламак үчин ичинден гечен юрдумыз җуда говы юрт экен.</verse>
				<verse number="8">Эгер Реб бизден разы болса, бизи ол юрда алып барып, сүйт ве бал акян юрды бизе берер.</verse>
				<verse number="9">Йөне сиз Реббиң гаршысына питне турузмаң ве ол юрдуң илатындан горкмаң. Чүнки олар бизиң хөрегимиздир, оларың горагчысы олардан йүз дөндерди, йөне Реб бизиң билендир, олардан горкмаң».</verse>
				<verse number="10">Эмма бүтин җемагат олары дашламалы дийип хайбат атды. Шонда Реббе йүз тутулян чадырда әхли ысрайыллара Реббиң шөхраты гөрүнди.</verse>
				<verse number="11">Реб Муса шейле дийди: «Бу халк хачана ченли Мени әсгермән гезҗеккә? Араларында гөркезен әхли аламатларымы гөрүбем, булар хачана ченли Маңа ынанмакдан боюн товлаҗаккалар?</verse>
				<verse number="12">Мен булары гыргына берерин ве мирасдан махрум эдерин. Сенден булара гөрә хас бейик ве хас гүйчли бир миллет дөредерин».</verse>
				<verse number="13">Муса Реббе шейле дийди: «Онда бу затлары мүсүрлилер эшидерлер, онсоң олар муны бизиң барян юрдумызың яшайҗыларына айдарлар, чүнки бу ысрайыл халкыны Өз гудратың билен мүсүрлилериң арасындан Сен алып чыкдың. Бу юрдуң яшайҗылары болса, я Реб, Сениң бу ысрайыл халкының арасындадыгыңы, я Реб, олар билен йүзбе-йүз гөрүшйәндигиңи, Сениң булудыңың оларың депесиндедигини ве олара гүндизине булут сүтүни, гиҗесине от сүтүни болуп, ёл гөркезйәндигиңи эййәм эшитдилер.</verse>
				<verse number="14"></verse>
				<verse number="15">Индем Сен, бу халкың барыны бирден гыргына берсең, онда Сениң шөхратыңы эшиден миллетлер:</verse>
				<verse number="16">„Реб олары ант ичип сөз берен юрдуна гетирип билмәндиги үчин, олары чөлде гыргына берди“ дийип айдарлар.</verse>
				<verse number="17">Шонуң үчин хем, гой, инди Өз сөз берип, шу айдышың ялы, Сен Реббиң гүйҗи бейик болсун!</verse>
				<verse number="18">Сен: „Мен-Реб – гиң гөвүнли, садык сөйгә бай. Этмиши ве языгы багышлаярын. Йөне гүнәлини җезасыз хем гоймаярын. Аталарының этмишиниң җезасыны чагаларына, оларың үчүнҗи ве дөрдүнҗи аркасына чекдирйәрин“ дийипдиң.</verse>
				<verse number="19">Мүсүрден чыкалымыз бәри, буларың гүнәлерини багышлап гелшиң ялы, халкың бу этмишини-де Өз бейик садык сөйгиңиң хатырасына багышла».</verse>
				<verse number="20">Реб шейле җогап берди: «Мен сениң айдышың ялы булары багышларын.</verse>
				<verse number="21">Йөне Мен барлыгымдан ве бүтин дүнйәни долдуран шөхратымдан касам эдйәрин:</verse>
				<verse number="22">Мениң шөхратымы, Мүсүрде ве чөлде гөркезен аламатларымы гөрен, шонда-да Мени он гезек сынап, Мениң сөзүме боюн болмадыкларың хич бири</verse>
				<verse number="23">аталарына вада берен юрдума гирмез. Мени әсгермедиклериң екеҗеси-де бу юрды гөрмез.</verse>
				<verse number="24">Эмма гулум Калебиң рухы оларыңкы ялы дәл, ол бүтин йүреги билен Мениң ызыма эерди. Шонуң үчин Мен оны өзүниң сынлан юрдуна алып барарын. Онуң несиллери оны эеләрлер.</verse>
				<verse number="25">Инди болса амалеклер билен кенганларың җүлгелерде яшаяндыклары үчин, эртириң өзүнде өврүлип, Гызыл деңзиң ёлы билен чөле тарап ёла дүшүң».</verse>
				<verse number="26">Реб Муса билен Харуна шейле дийди:</verse>
				<verse number="27">«Бу азгын халк хачана ченли Мениң гаршыма шикаят этҗеккә? Мен ысрайылларың Мениң гаршыма шикаят эдип хүңүрдешйәндиклерини эшитдим.</verse>
				<verse number="28">Олара айт, Өз барлыгымдан ант ичип айдярын, Мен сизиң налап айдан затларыңызың барыны өз башыңыза гетирерин.</verse>
				<verse number="29">Шу чөлде ләшиңизи серерин. Илат санавында хасаба алнып, яшы йигрими ве ондан ёкары болуп, Менден наланларың</verse>
				<verse number="30">хич бири Мениң сизе орнашмага сөз берен юрдума гирмез. Оңа диңе Епуннәниң оглы Калеп билен Нунуң оглы Ешува гирип билер.</verse>
				<verse number="31">Эмма сизиң есир дүшер өйден перзентлериңизи велин Мен ол ере алып барарын. Сизиң йүз өврен юрдуңызың нәхилидигини олар билерлер.</verse>
				<verse number="32">Эмма сизиң ләшлериңиз бу чөллүкде серлер.</verse>
				<verse number="33">Сизиң чагаларыңыз хем кырк йыллап чөлде гөчүп-гонуп гезерлер ве сизиң бивепадыгыңыз үчин җебир чекерлер. Бу сизиң хеммәңиз өлүп гутарянчаңыз довам эдер.</verse>
				<verse number="34">Сизе ол юрды гөзден гечирмәге кырк гүн герек болан болса, кырк гүнүң хер гүни үчин бир йыл, җеми кырк йыллап этмишлериңиз үчин җеза чекерсиңиз. Сизден йүз өвренимде, Мениң нәхили боляндыгымы сиз шондан билерсиңиз.</verse>
				<verse number="35">Мен-Реб шейле диймек билен, бу айданларымы Мениң гаршыма бирлешен бу азгын халкың башындан индерерин. Шу чөллүкде буларың барыны гырып, ёк эдерин».</verse>
				<verse number="36">Мусаның юрды гөзден гечирмәге иберен адамлары ол юрт хакда гетирен ярамаз хабарлары билен халкы Реббе гаршы өҗүкдирендиклери үчин, Онуң хузурында гыргына берлип өлдүлер.</verse>
				<verse number="37"></verse>
				<verse number="38">Олардан диңе Нунуң оглы Ешува билен Епуннәниң оглы Калеп дири галды.</verse>
				<verse number="39">Муса бу сөзлери бүтин ысрайыллара етиренде, халк улы гайга батды.</verse>
				<verse number="40">Халк даңдан ир билен туруп, даглыга чыкмага башлап: «Ине, биз Реббиң сөз берен ерине барярыс, чүнки биз гүнә газандык» дийдилер.</verse>
				<verse number="41">Эмма Муса олара шейле дийди: «Нәме үчин сиз Реббиң буйругына гаршы гитмегиңизи довам эдйәрсиңиз? Оныңыз баша бармаз!</verse>
				<verse number="42">Сөвеше чыкмаң, чүнки Реб сизиң араңызда дәл. Душманларыңыза өзүңизи пайхынлатмаң!</verse>
				<verse number="43">Өңүңизде амалеклер билен кенганлар бардыр ве сиз гылычдан гечирилерсиңиз. Чүнки сиз Реббиң ызына эермекден боюн товладыңыз, Реб сизиң билен болмаз».</verse>
				<verse number="44">Эмма олар мен-менлик эдип, даглыга дырмашып чыкдылар. Йөне оларың янында Реббиң Әхт сандыгы-да, Муса-да ёкды, олар дүшелгедедилер.</verse>
				<verse number="45">Онсоң шол даглыкда яшаян амалеклер билен кенганлар ашак индилер ве Хорма галасына ченли оларың ызындан ковуп, олары күл-пеекун этдилер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="15">
				<verse number="1">Реб Муса шейле дийди:</verse>
				<verse number="2">«Ысрайыллара айт, месген тутмагыңыз үчин Мениң сизе берйән юрдума гирениңизде,</verse>
				<verse number="3">гара малы я гоюн-гечини Реббе от үсти билен хөдүр эдип, ондан айдылан я-да мейлетин садака хөкмүнде берениңизде ве беллемели байрамларыңызда эдилиши ялы, якма гурбанлык я-да башга гурбанлык берениңизде, оларың якымлы ысы Реббе хош якяр.</verse>
				<verse number="4">Шу хили садаканы берен адам онуң яны билен бир күйзе зейтун ягына югрулан, бир батманың ондан бири мөчбериндәки сайлама бугдай унундан галла садакасыны хем берсин.</verse>
				<verse number="5">Мундан башга-да, сиз якма гурбанлык я-да башга гурбанлык билен билеликде хер бир токлының яны билен ичги садакасы хөкмүнде бир күйзе шерабы хөдүрләң.</verse>
				<verse number="6">Гочуң яны билен бир ярым күйзе зейтун ягына югрулан, бир батманың ондан ики мөчбериндәки сайлама бугдай унундан галла садакасыны бериң.</verse>
				<verse number="7">Реббе якымлы ыслы ичги садакасы хөкмүнде бир ярым күйзе шерабы хөдүр эдиң.</verse>
				<verse number="8">Реббе якма гурбанлык я башга гурбанлык, айдылан садака я-да саламатлык гурбанлыгы хөкмүнде өкүз хөдүр этсеңиз,</verse>
				<verse number="9">онда өкүз билен бирликде ики күйзе зейтун ягына югрулан, бир батманың ондан үч мөчбериндәки сайлама бугдай унундан галла садакасыны хөдүр эдиң.</verse>
				<verse number="10">Ичги садакасы хөкмүнде ики күйзе шерабы хөдүр эдиң. От үсти билен берилйән бу садаканың якымлы ысы Реббе хош якяр.</verse>
				<verse number="11">Хер бир өкүзи, гочы, эркек токлыны я-да овлагы садака берениңизде шейле эдиң.</verse>
				<verse number="12">Садака берилйән малларың санына гөрә онуң яны билен берилйән садаканың хем мукдары артдырылсын.</verse>
				<verse number="13">Аслы ысрайыл болан хер бир адам от үсти билен Реббе якымлы ыслы садака беренинде, шу айдыланлары берҗай этсин.</verse>
				<verse number="14">Араңызда мыдамалык я-да вагтлайын яшаян гелмишеклерден бири от үсти билен Реббе якымлы ыслы садака бермекчи болса, ол хем шу кадалары берҗай этсин.</verse>
				<verse number="15">Эй, җемагат, сизиң үчинем, араңызда яшаян гелмишеклер үчинем дүзгүн бирдир. Бу сизиң гелҗекки несиллериңизе-де эбедилик дүзгүн болсун. Реббиң өңүнде сиз хем, гелмишек хем деңдир.</verse>
				<verse number="16">Сизе-де, араңызда яшаян гелмишеклере-де када-канунлар бирмеңзешдир».</verse>
				<verse number="17">Реб Муса шейле дийди:</verse>
				<verse number="18">«Ысрайыллара айт, Мениң сизи алып барян юрдума гирениңизден соң,</verse>
				<verse number="19">шол топрагың чөрегинден иениңизде, сиз ондан Реббе садака берерсиңиз.</verse>
				<verse number="20">Илкинҗи югран хамырыңыздан бир чөреги эдил хармандан садака бершиңиз ялы эдип хөдүр эдиң.</verse>
				<verse number="21">Илкинҗи хамырдан Реббе берйән бу садакаңыз несиллер бойы довам этсин.</verse>
				<verse number="22">Эгер сиз төтәнликде ялңышып, Реббиң Муса айдан бу буйрукларыны – Реббиң Муса аркалы сизе буйран әхли табшырыкларыны Реббиң буйран гүнүнден башлап, тә соңкы несиллериңизе ченли берҗай этмесеңиз</verse>
				<verse number="23"></verse>
				<verse number="24">ве бу сәвлиги халк төтәнликде гойберен болса, онда бүтин халк бир өкүзчәни Реббе якымлы ыслы якма гурбанлыгы хөкмүнде хөдүр этсин. Онуң яны билен дүзгүне гөрә галла ве ичги садакасыны берсинлер хем-де бир текәни гүнә гурбанлыгы хөкмүнде хөдүр этсинлер.</verse>
				<verse number="25">Руханы бүтин ысрайыл халкыны гүнәсинден сапласын, шонда оларың гүнәси гечилер. Чүнки халк төтәнликден гүнә этди ве олар өз садакаларыны Реббе от үсти билен берилйән садака хөкмүнде хөдүр этдилер. Өз ялңышлыклары үчин Реббе гүнә гурбанлыгыны бердилер.</verse>
				<verse number="26">Бүтин ысрайыл халкының хем, оларың арасындакы гелмишеклериң хем гүнәси гечилер, чүнки халк төтәнликден гүнә газанды.</verse>
				<verse number="27">Эгер бир киши төтәнликден гүнә этсе, гой, ол гүнә гурбанлыгы үчин биряшар уркачы чебши хөдүр этсин.</verse>
				<verse number="28">Руханы Реббиң хузурында ялңышып гүнә эдени гүнәсинден сапласын, онуң гүнәси гечилер.</verse>
				<verse number="29">Төтәнликде гүнә эдип, араңызда яшаян аслы ысрайыл болан үчин хем, гелмишек үчин хем бир канун болсун.</verse>
				<verse number="30">Эмма аслы ысрайыл болан бири я-да гелмишеклерден бири текепбирлик билен гүнә иш эдип, Реббе дил етирсе, халкың арасындан ковлуп чыкарылсын.</verse>
				<verse number="31">Реббиң сөзүни әсгермән, Онуң табшырыгыны бозандыгы үчин, бейле адам бүтинлей ковлуп чыкарылсын, өз җезасыны чексин».</verse>
				<verse number="32">Ысрайыллар чөлдекәлер, Сабат гүни олар одун йыгып йөрен адамы гөрдүлер ве олар оны тутуп, Муса билен Харуның ве бүтин җемагатың хузурына гетирдилер.</verse>
				<verse number="33"></verse>
				<verse number="34">Оңа нәме эдилмелидиги энтек белли болмансоң, олар оны туссаг астына алдылар.</verse>
				<verse number="35">Онсоң Реб Муса: «Ол адам өлүме хөкүм эдилсин. Оны Ысрайыл дүшелгесиниң дашына чыкарып, бүтин җемагат дашлап өлдүрсин» дийди.</verse>
				<verse number="36">Дүшелгәниң дашына чыкарып, эдил Реббиң Муса буйрушы ялы, бүтин халк оны дашлап өлдүрди.</verse>
				<verse number="37">Реб Муса шейле дийди:</verse>
				<verse number="38">«Ысрайыллара айт, олар несилден-несле гейимлериниң этегиниң хер бурчуна готазҗык тиксинлер ве хер бир готазҗыга гөк йүплүк гошсунлар.</verse>
				<verse number="39">Хер гезек готазҗыклара гөзүңиз дүшенде, сиз Реббиң әхли табшырыкларыны яда саларсыңыз ве олары берҗай эдерсиңиз, йүрегиңизиң ве гөзлериңизиң ислегине ковалашмарсыңыз.</verse>
				<verse number="40">Шейдип, Мениң әхли табшырыкларымы ятда саклап, олары берҗай эдерсиңиз ве өз Реббиңиз үчин мукаддес боларсыңыз.</verse>
				<verse number="41">Худайыңыз Реб Мендирин, Мен сизи Мүсүрден сизиң Худайыңыз болмак үчин алып чыкдым. Худайыңыз Реб Мендирин!»</verse>
			</chapter>
			<chapter number="16">
				<verse number="1">Ине, леви тиресиниң кохат уругындан болан Йисхарың оглы Кора, рубен тиресинден Элиябың огуллары Датан билен Абырам ве Пелетиң оглы Он дагы</verse>
				<verse number="2">Муса гаршы баш гөтердилер. Олар җемагатдан сайланып, халк баштутанлары болан атлы-абрайлы ысрайылларың ики йүз эллисини янларына алдылар.</verse>
				<verse number="3">Олар Муса билен Харуның гаршысына йыгнанып: «Сиз җуда өте гечдиңиз! Бүтин халк, хер бир киши мукаддесдир, Реб хем оларың арасындадыр. Шонда-да сиз өзүңизи нәме үчин Реббиң җемагатындан ёкары тутярсыңыз?» дийдилер.</verse>
				<verse number="4">Муса муны эшидип, йүзин йыкылды.</verse>
				<verse number="5">Соңра ол Кора ве онуң топарына шейле җогап берди: «Өзүниң кимдигини, кимиң мукаддесдигини ве Реббиң янына киме голайлашмага ругсат эдилендигини Ол сәхер билен аян эдер. Реб Өз сайланына янына голай бармага ругсат эдер.</verse>
				<verse number="6">Эй, Кора хем-де онуң ёлдашлары, түтетги гапларыңызы алың.</verse>
				<verse number="7">Эртир оларың ичине от салып, Реббиң хузурында якымлы ыслы түтетги якың. Онсоң Реб кими сайласа, шол хем мукаддес болар. Сиз – левилер, җуда өте гечдиңиз!»</verse>
				<verse number="8">Соңра Муса Кора йүзленип, шейле дийди: «Эй, левилер, маңа гулак салың!</verse>
				<verse number="9">Ысрайыл Худайы сизи ысрайыл халкының арасындан сайлап алды. Сиз Реббиң мукаддес чадырының хызматыны эдериңиз ялы ве халкың өңүнде дуруп олара хызмат эдериңиз ялы, Ол сизе Өзүне якынлашмага мүмкинчилик берди. Сизе инди шу-да азмы?</verse>
				<verse number="10">Ол сизе ве сизиң бүтин леви доганларыңыза Өзүне голай бармага ругсат берен болса-да, сиз мунуң үстесине руханылык везипесини хем талап эдйәрмисиңиз?!</verse>
				<verse number="11">Сен әхли ёлдашларың билен биле Харуна гаршы болдуң, хакыкатда болса бу сизиң Реббе гаршы болдугыңыздыр».</verse>
				<verse number="12">Муса Элиябың огуллары Датан билен Абырамы чагырмага адам угратды. Йөне олар шейле җогап бердилер: «Биз барҗак дәл!</verse>
				<verse number="13">Бизи чөлде өлдүрмек үчин, сүйт ве бал акян Мүсүр топрагындан чыкарып, шу ере гетирениңи аз гөрйәрмиң? Ене-де үстүмизден хөкүм хем сүрҗек болярмың?</verse>
				<verse number="14">Бизи сүйт ве бал акян юрда гетирмедигиң-ә белли, я болмаса бизе мейданлары, үзүмчиликлери мүлк эдип бермедиң. Бу адамларың нәме гөзүни чыкарҗакмы? Биз барҗак дәл».</verse>
				<verse number="15">Мусаның муңа гаты гахары гелип, Реббе: «Оларың садакаларыны кабул этме, мен оларың хич бириниң гөвнүне дегмәндим, хатда олардан екеҗе эшек-де алмандым» дийди.</verse>
				<verse number="16">Муса Кора йүзленип шейле дийди: «Әхли ёлдашларың эртир Реббиң хузурына гелсин, Харун икиңизем шол ере гелиң.</verse>
				<verse number="17">Хер бириңиз өз түтетги гапларыңыза якымлы ыслы түтетги салың, ики йүз элли кишиниң хер бири өз түтетги габыны гөтерип, Реббиң хузурына гелсин. Харун икиңизем түтетги гапларыңызы гетириң».</verse>
				<verse number="18">Шейдип, хер ким өз түтетги габында от якып, үстүне-де якымлы ыслы түтетги гоюп, Муса ве Харун билен биле Реббе йүз тутулян чадырың гирелгесинде дурдулар.</verse>
				<verse number="19">Соңра Кора Муса билен Харуның гаршысына чыкмак үчин, бүтин җемагаты Реббе йүз тутулян чадырың гирелгесине йыгнады, шонда бүтин җемагата Реббиң шөхраты гөрүнди.</verse>
				<verse number="20">Реб Муса билен Харуна шейле дийди:</verse>
				<verse number="21">«Сиз бу җемагатдан бир гыра чекилиң, Мен булары бир демде ёк эдейин!»</verse>
				<verse number="22">Эмма Муса билен Харун йүзин йыкылып: «Эй, Худай, әхли адамзадың гөзбашы болан Худай, бир адам гүнә этди дийип, бүтин җемагата газапланярмың?» дийдилер.</verse>
				<verse number="23">Реб Муса:</verse>
				<verse number="24">«Җемагата етир, гой, Кораның, Датаның ве Абырамың чадырларындан дашрак чекилсинлер» дийди.</verse>
				<verse number="25">Муса еринден туруп, Датаның ве Абырамың янына гитди, Ысрайыл яшулулары-да онуң ызына дүшдүлер.</verse>
				<verse number="26">Онсоң Муса халка йүзленип: «Ол азгынларың чадырларының голайына бармаң ве оларың хич бир задыны-да эллемәң, ёгсам оларың гүнәлери зерарлы сизем ёк боларсыңыз» дийди.</verse>
				<verse number="27">Җемагат Кораның, Датаның ве Абырамың чадырларындан узага чекилди. Датан билен Абырам болса даш чыкып, аяллары, чагалары билен өз чадырларының гирелгесиниң өңүнде дурдулар.</verse>
				<verse number="28">Муса шейле дийди: «Бу ишлериң әхлисини этмегим үчин мени Реббиң иберенини, мениң өзбашдак херекет этмейәндигими сиз шу затлардан билерсиңиз.</verse>
				<verse number="29">Эгер бу адамлар хем бейлекилер ялы өз аҗалына өлселер, онда мени Реббиң ибермедигидир.</verse>
				<verse number="30">Эмма Реб энтек гөрлүп-эшидилмедик бир зат эдәйсе, ягны ер дарка ярылып, бу адамлары ве олара дегишли затларың хеммесини ювутса, олар хем дирилигине өлүлер дүнйәсине дүшселер, шонда бу адамларың Ребби әсгермезлик эдендиклерине гөз етирерсиңиз».</verse>
				<verse number="31">Муса бу затлары айдып гутаран бадына, оларың астындакы ер дарка ярылды.</verse>
				<verse number="32">Ер агзыны ачып, олары ве машгалаларыны – Кора дегишли болан адамларың ве эмләгиң барыны ювутды.</verse>
				<verse number="33">Шейдип, олар әхли гош-голамлары билен биле дирилигине өлүлер дүнйәсине дүшдүлер. Оларың ызындан ер япылды ве олар җемагатың арасындан гайып болдулар.</verse>
				<verse number="34">Оларың төверегинде дуран әхли ысрайыллар болса, оларың дады-перядыны эшиденлеринде: «Ер бизи-де ювудар!» дийшип гачдылар.</verse>
				<verse number="35">Онсоң Ребден бир от чыкып, якымлы ыслы түтетги хөдүр эден ики йүз элли кишини якып ёк этди.</verse>
				<verse number="36">Реб Муса шейле дийди:</verse>
				<verse number="37">«Руханы Харуның оглы Элгазара айт, маңңалларың мукаддесдиги үчин олары одуң ичинден чыкарсын ве оларың ичиндәки көзлери четде гиң эдип пытрадып ташласын.</verse>
				<verse number="38">Җана каст эдип, гүнә эден бу адамларың маңңалларындан болса юкаҗык гапаклар ясаң. Маңңаллар Реббиң хузурына элтиленсоң, мукаддес болдулар. Гой, олар ысрайыллар үчин нышан болсунлар».</verse>
				<verse number="39">Онсоң руханы Элгазар яндырылан адамлар тарапындан Реббиң хузурына элтилен бүрүнч маңңаллары алып, олардан гурбанлык сыпасыны япар ялы гапаклар ясатды.</verse>
				<verse number="40">Бу ысрайыллара Харуның неслинден болмадык кишиниң Реббиң хузурында якымлы ыслы түтетгини хөдүр этмели дәлдигини, ёгсам Кораның ве онуң ёлдашларының гүнүне дүшҗекдигини ятладып дурмак үчинди. Элгазар буларың барыны эдил Реббиң Муса аркалы өзүне айдышы ялы этди.</verse>
				<verse number="41">Йөне эртеси гүн Ысрайыл огулларының бүтин җемагаты Муса билен Харуна гаршы чыкып: «Реббиң халкыны сиз өлдүрдиңиз» дийдилер.</verse>
				<verse number="42">Җемагат олара гаршы топлананда, Муса билен Харун Реббе йүз тутулян чадыра тарап өврүлдилер. Ине, гөрселер, оны булут бүрәп, Реббиң шөхраты гөрүнди.</verse>
				<verse number="43">Онсоң Муса билен Харун Реббе йүз тутулян чадырың өңүне гелдилер.</verse>
				<verse number="44">Реб Муса шейле дийди:</verse>
				<verse number="45">«Бу җемагатың арасындан гыра чыкың, Мен булары бир демде ёк эдейин». Олар йүзин йыкылдылар.</verse>
				<verse number="46">Муса Харуна шейле дийди: «Өз түтетги якылян габыңы ал, оңа гурбанлык сыпасындан көз алып сал, онуң үстүне-де якымлы ыслы түтетгини гоюп, халкы гүнәлеринден сапламак үчин, чалтлык билен оларың арасына бар. Чүнки Реббиң гахар-газабы туташды, гыргынчылык башланды».</verse>
				<verse number="47">Харун Мусаның буйрушы ялы, түтетги габыны алып, җемагатың арасына ылгап барды. Ол гыргынчылыгың башланыны гөренде, көзлериң үстүне якымлы ыслы түтетгини гоюп, халкы гүнәсинден саплады.</verse>
				<verse number="48">Харун өлүлер билен дирилериң арасында дурансоң, гыргынчылык тогтады.</verse>
				<verse number="49">Кораның гозгалаңында өленлерден башга, гыргынчылыкдан өленлериң саны он дөрт мүң еди йүз адам болды.</verse>
				<verse number="50">Гыргынчылык тогтадылансоң, Харун Мусаның янына, Реббе йүз тутулян чадырың гирелгесине гайдып гелди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="17">
				<verse number="1">Реб Муса шейле дийди:</verse>
				<verse number="2">«Ысрайыллара өз тире баштутанларының хеммесинден, ягны хер тиреден бир хаса – җеми он ики хаса йыгнап, олары саңа гетирип бермеклерини табшыр. Оларың херсиниң атларыны өз хасаларына язып гой.</verse>
				<verse number="3">Харуның адыны левилериң хасасына яз. Чүнки хер тире баштутаны үчин бир хаса болмалыдыр.</verse>
				<verse number="4">Хасалары гетирип, сизиң билен душушян ерим болан Маңа йүз тутулян чадырдакы Әхт сандыгының өңүнде гой.</verse>
				<verse number="5">Мениң сайлан адамымың хасасы гөгерер, шейдип, Мен ысрайылларың сизден нәразылыкларының соңуна чыкарын».</verse>
				<verse number="6">Муса Реббиң сөзлерини ысрайыллара етирди. Оларың тире баштутанларының хеммеси хасаларыны, хер тире үчин бир хасаны – җеми он ики хасаны Муса бердилер. Харуның хасасы-да шоларың арасындады.</verse>
				<verse number="7">Онсоң Муса хасаны гетирип, Реббиң хузурында әхт чадырында гойды.</verse>
				<verse number="8">Эртеси гүн Муса әхт чадырына гирди, гөрсе, ине, леви тиресиниң берен, Харуның ады язылан хасасы, хакыкатданам, гөгерен экен. Онда пынтыклар, гүллер ве етишен бадамлар барды.</verse>
				<verse number="9">Онсоң Муса хасалары Реббиң хузурындан алып, әхли ысрайылларың өңүне чыкарды. Олар бу ахвалата сын этдилер ве хер ким өз хасасыны алды.</verse>
				<verse number="10">Реб Муса шейле дийди: «Харуның хасасыны ызына гетирип, Әхт сандыгының өңүнде гой. Ол питнечилер үчин дуйдурыш аламаты хөкмүнде сакланар. Шейдип, сен оларың Менден нәразы болмакларының соңуна чыкарсың, ёгсам олар өлерлер».</verse>
				<verse number="11">Муса хемме зады эдил Реббиң буйрушы ялы этди.</verse>
				<verse number="12">Ысрайыллар Муса: «Онда бизиң ишимиз гайдыпдыр! Бизиң барымыз хеләк боларыс!</verse>
				<verse number="13">Ким Реббиң мукаддес чадырына голайлашса, ол өлер. Шейдип, инди бизиң хеммәмиз гырлаймалымы?» дийдилер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="18">
				<verse number="1">Реб Харуна шейле дийди: «Сен, сениң огулларың ве уругыңыз билен билеликде мукаддес затлар билен багланышыклы эдилен хата ишлере җогапкәр боларсыңыз. Руханычылыга дегишли болан ишлерде хата гойберилсе, оңа диңе сен өз огулларың билен биле җогапкәр боларсың.</verse>
				<verse number="2">Огулларың билен әхт чадырының өңүнде хызмат эдйәркәң, атаңыз Левиниң тиресинден болан әхли доган-гарындашларыңыз сизе гошулып, сизе хызмат эдерлери ялы, олары-да яныңа гетир.</verse>
				<verse number="3">Гой, олар тутуш өйи горап, сениң үчин горамак ишини ерине етирсинлер. Йөне олар мукаддес өйүң энҗамларына я-да гурбанлык сыпасына асла голайлашмасынлар, ёгсам оларам, сизем хеләк боларсыңыз.</verse>
				<verse number="4">Йүз тутулян чадырың ишини ерине етирмәге онуң әхли хызматыны этмәге сен җогапкәр боларсың. Башга бир кесеки сизе якынлашмасын.</verse>
				<verse number="5">Мундан бейләк ысрайылларың депесинден газабым инмез ялы, мукаддес ериң ве гурбанлык сыпасының ишлерини сизиң өзүңиз эдиң.</verse>
				<verse number="6">Сизе пешгеш хөкмүнде, ысрайылларың арасындан леви доганларыңызы Мениң Өзүм сайлап алдым. Йүз тутулян чадырың хызматыны эдерлери ялы, олар Маңа багыш эдилендир.</verse>
				<verse number="7">Эмма сен огулларың билен гурбанлык сыпасына, иң мукаддес отага дегишли ишлериң әхлисини ыхлас билен берҗай этмелисиң. Руханылыгы сизе Мен пешгеш бердим. Сизден башга оңа ким голайлашса, онуң җезасы өлүмдир».</verse>
				<verse number="8">Реб Харуна шейле дийди: «Маңа берлен садакалара гөз-гулак болмагы саңа табшырдым. Ысрайылларың әхли мукаддес совгатларыны руханычылык пайыңыз хөкмүнде саңа ве сениң огулларыңа эбедилик бердим.</verse>
				<verse number="9">Иң мукаддес садака хөкмүнде отда якылмаян затлардан шулар сизиңки болар: оларың иң мукаддес зат хөкмүнде Маңа хөдүр эдйән хер бир садакасы, галла садакасымы, гүнә гурбанлыгымы я язык гурбанлыгымы, пархы ёк, булар саңа ве сениң огулларыңа дегишлидир.</verse>
				<verse number="10">Олары сиз иң мукаддес зат хөкмүнде иймелисиңиз, хемме эркеклер олардан ийип билерлер. Булар сизиң үчин мукаддесдир.</verse>
				<verse number="11">Ине, булар хем сизиңкидир: хөдүр эдилен совгатлары ве ысрайылларың гөтерме садакасы хөкмүнде берлен садакалары Мен саңа ве сениң огул-гызларыңа эбедилик пай эдип бердим. Сениң машгалаңдакы хер бир тәмиз адам олардан ийип билер.</verse>
				<verse number="12">Оларың Реббе хөдүр эдйән иң оңат зейтун ягыны, иң оңат шерабыны ве бугдайыны, иң оңат өнүмлерини сизе бердим.</verse>
				<verse number="13">Оларың топрагындан өнен илкинҗи хасылындан Реббе гетириленлериниң хеммеси сизиңки болар. Сениң машгалаңдакы хер бир тәмиз адам ондан ийип билер.</verse>
				<verse number="14">Ысрайылда Реббе айры гойлан хемме зат сениңки болар.</verse>
				<verse number="15">Ынсан болсун, хайван болсун, пархы ёк, Реббе хөдүр эдилйән хер җандарың илкинҗи эркек доглан чагасы сениңки болар. Эмма ынсаның ве харам малларың илкинҗи эркек доглан чагасыны ызына сатын алмалысың.</verse>
				<verse number="16">Чагалар бир айлык боланда, ызына сатын алмак бахасы мукаддес өйүң ресми өлчеги боюнча бәш шекел күмүш болсун. Бир шекел ики мысгала деңдир.</verse>
				<verse number="17">Йөне сыгрың, гойнуң, гечиниң илки гузланлары үчин төлег алма, олар мукаддесдирлер. Оларың ганыны гурбанлык сыпасына тарап серпип, ягыны-да Реббе от үсти билен берилйән якымлы ыслы гурбанлык хөкмүнде отда як.</verse>
				<verse number="18">Гөтерме садакасының дөши ве саг буды ялы, сыгрың, гойнуң, гечиниң илки гузланларының эти хем сениңкидир.</verse>
				<verse number="19">Ысрайылларың Реббе хөдүр эдйән әхли мукаддес садакаларыны саңа ве сениң огул-гызларыңа эбедилик пай хөкмүнде бердим. Бу сениң ве несиллериң билен Мениң эден мүдимилик әхтимдир».</verse>
				<verse number="20">Соңра Реб Харуна шейле дийди: «Оларың топрагында сениң мүлкүң болмаз, оларың арасындан саңа пай берилмез. Ысрайылларың арасындакы сениң пайың ве мүлкүң Мендирин.</verse>
				<verse number="21">Левилере Реббе йүз тутулян чадырда эдйән хызматларының өвезине пай хөкмүнде ысрайылларың Маңа берйән хемме ондан бирини бердим.</verse>
				<verse number="22">Мундан бейләк ысрайыллар Реббе йүз тутулян чадыра голайлашмасынлар, ёгсам олар гүнәлери үчин җеза чекип өлерлер.</verse>
				<verse number="23">Реббе йүз тутулян чадырың хызматыны левилер этсинлер, олар өз хата ишлерине җогапкәр боларлар. Бу сизе несиллер бойы эбедилик парз болсун. Йөне ысрайылларың арасында левилериң мүлки болмаз.</verse>
				<verse number="24">Себәби Мен левилере пай эдип, ысрайылларың Маңа садака хөкмүнде берйән ондан бирини бердим». Шонуң үчин хем, Мен левилере ысрайыл халкының арасындан мирас бермерин дийдим.</verse>
				<verse number="25">Онсоң Реб Муса шейле дийди:</verse>
				<verse number="26">«Левилере айт, олара пай хөкмүнде берен ондан бирими ысрайыллардан кабул эдип аланларында-да, ондан Маңа садака эдип, ондан бирлериң ондан бирини берсинлер.</verse>
				<verse number="27">Бу олар үчин тәзе хармандан берлен галла я-да тәзе шерап садакасы билен дең хасап эдилер.</verse>
				<verse number="28">Шейдип, олар хем ысрайыллардан алян ондан биринден Реббе садака берсинлер ве Реббиң садакасыны руханы Харуна берсинлер.</verse>
				<verse number="29">Левилере берилйән совгатлардан Реббиң садака пайыны берсинлер. Хеммесиниң иң говусыны Реббиң мукаддес пайы хөкмүнде берсинлер.</verse>
				<verse number="30">Левилере ене шуны айт: дайханың садака беренинден соң галаныны өзүне алшы ялы, левилер хем садаканың иң говусыны хөдүр эденлеринден соң галаныны өзлерине алсынлар.</verse>
				<verse number="31">Олар ве оларың машгалалары оны ислендик ерде ийип билерлер. Чүнки ол Реббе йүз тутулян чадырда левилериң эдйән хызматының хакыдыр.</verse>
				<verse number="32">Онуң иң говусыны садака берениңизден соң, ондан ийсеңиз, языклы болмарсыңыз. Эмма ысрайылларың берйән мукаддес совгатларының иң говы бөлеги садака берилмәнкә ийип, харама чыкармаң, ёгсам өлерсиңиз».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="19">
				<verse number="1">Реб Муса билен Харуна шейле дийди:</verse>
				<verse number="2">«Реббиң буйран канунындакы парз шудур: ысрайыллар сизе гурат, шикессиз, бойнуна боюнтырык салынмадык бир гызыл сыгыр гетирсинлер.</verse>
				<verse number="3">Оны сиз руханы Элгазара берерсиңиз. Сыгры Ысрайыл дүшелгесиниң дашына алып чыкып, Элгазарың өңүнде сойсунлар.</verse>
				<verse number="4">Руханы Элгазар онуң ганына бармагыны батырып, Реббе йүз тутулян чадырың өңүне тарап еди гезек сепелесин.</verse>
				<verse number="5">Соңра сыгыр дериси, эти, ганы ве ичгошы билен билеликде Элгазарың гөзүниң алнында якылсын.</verse>
				<verse number="6">Руханы бир бөлек кедр агаҗыны, кәкилик отуны, гызыл реңкли сапак алсын-да, олары сыгры якып дуран ода атсын.</verse>
				<verse number="7">Онсоң руханы гейимлерини ювсун ве сува дүшсүн, шондан соң ол Ысрайыл дүшелгесине гирип билер. Эмма ол агшама ченли харамдыр.</verse>
				<verse number="8">Сыгры ода якан адам хем гейимлерини ювсун ве сува дүшсүн. Ол хем агшама ченли харамдыр.</verse>
				<verse number="9">Онсоң сыгрың күлүни тәмиз адамларың бири йыгнап алып, дүшелгәңизиң дашында халал ерде гойсун. Бу күл ысрайыл халкы үчиндир, ол тәмизлик сувы үчин саклансын. Бу гүнә гурбанлыгының бир гөрнүшидир.</verse>
				<verse number="10">Сыгрың күлүни йыгнан адам гейимлерини ювсун, ол агшама ченли харамдыр. Бу ысрайыллар үчин ве оларың арасында яшаян гелмишеклер үчин эбедилик дүзгүндир.</verse>
				<verse number="11">Җеседе деген киши еди гүнләп харамдыр.</verse>
				<verse number="12">Үчүнҗи ве единҗи гүнлерде ол өзүни тәмизлик сувы билен тәмизлесин, шонда ол тәмизленер. Эмма ол өзүни үчүнҗи ве единҗи гүнлерде тәмизлемесе, тәмиз болмаз.</verse>
				<verse number="13">Җеседе галташандан соң, өзүни тәмизлемедик адам Реббиң мукаддес чадырыны харам эдер. Бейле адам Ысрайылдан ковлуп чыкарылсын. Онуң үстүне тәмизлик сувы сепилмәндир, шонуң үчин ол харамлыгына галыпдыр, онуң харамлыгы энтегем онуң бойнундадыр.</verse>
				<verse number="14">Эгер чадырда бири өлсе, шу када уланылсын: чадырың ичиндәки ве шол вагт чадыра гирен хер бир адам еди гүн харам хасаплансын.</verse>
				<verse number="15">Чадырың ичиндәки агзы ачык болан хемме гаплары харам болар.</verse>
				<verse number="16">Эгер кимде-ким мейданда гылычдан өлен я өз аҗалына өлен адамың җеседине, я-да адам сүңкүне я мазарына галташса, ол еди гүн харам сайылар.</verse>
				<verse number="17">Харам сайылан адам үчин якылан гүнә гурбанлыгының күлүнден бир габа салып, онуң үстүне чешме сувуны гуюң.</verse>
				<verse number="18">Онсоң тәмиз адамлардан бири кәкилик отуны сува батырып, чадырың, онуң ичиндәки эсбапларың үстүне сепелесин. Шейле-де ол ердәки адамларың ве мейданда гылычдан өлен я өз аҗалына өлен адамың җеседине, я-да адам сүңкүне я мазарына галташан кишиниң үстүне сепелесин.</verse>
				<verse number="19">Тәмиз адам харам кишилериң үстүне сувы үчүнҗи ве единҗи гүнлер сепелесин. Единҗи гүн олар тәмизленерлер. Соңра олар гейимлерини ювсунлар ве сува дүшсүнлер, агшама ченли олар тәмизленерлер.</verse>
				<verse number="20">Эмма харам болубам өзүни тәмизлемейәнлер җемагатың арасындан ковлуп чыкарылсын. Чүнки олар Реббиң мукаддес өйүни харам эдендирлер. Оларың үстүне тәмизлик сувуның сепилмәндиги үчин, олар харамдырлар.</verse>
				<verse number="21">Бу олар үчин эбедилик дүзгүн болсун. Тәмизлик сувуны сепйән адам гейимлерини ювсун. Тәмизлик сувуны эллән адам агшама ченли харамдыр.</verse>
				<verse number="22">Харам адамың хер бир эллән зады-да харам болар. Харам адамы эллән киши-де агшама ченли харамдыр».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="20">
				<verse number="1">Бүтин ысрайыл җемагаты биринҗи айда Син чөлүне гелди. Халк Кадешде дүшледи. Ол ерде Меръем арадан чыкды ве җайланды.</verse>
				<verse number="2">Оларың дүшлән еринде сув ёкды, онсоң җемагат Муса билен Харуның гаршысына топланды.</verse>
				<verse number="3">Олар Муса билен давалашып, шейле дийдилер: «Реббиң хузурында доган-гарындашларымыз өленде, биз хем гырлан болсак говы боларды!</verse>
				<verse number="4">Нәме үчин сиз Реббиң халкыны бу чөл-беевана алып гелдиңиз? Бизи ве мал-гараларымызы бу ере гырмак үчин гетирдиңизми?</verse>
				<verse number="5">Нәме үчин сиз бизи бу ёвуз ере Мүсүрден алып гайтдыңыз? Бу ерде не экин, не инҗир, не үзүм, не-де нар битер, мунда хатда ичмәге сувам ёк ахырын!»</verse>
				<verse number="6">Онсоң Муса билен Харун җемагатың өңүнден гитдилер ве Реббе йүз тутулян чадырың гирелгесине барып, ере йүзин йыкылдылар. Реббиң шөхраты булара гөрүнди.</verse>
				<verse number="7">Реб Муса шейле дийди:</verse>
				<verse number="8">«Хасаны ал ве доганың Харун билен халкы йыгна. Онсоң оларың гөзүниң алнында гая: „Сув бер!“ дийип буйрук бер. Шейдип, халка гаядан сув чыкарып берерсиң ве оларың малларыны сува якарсың».</verse>
				<verse number="9">Муса Реббиң буйрушы ялы барып, хасаны алды.</verse>
				<verse number="10">Онсоң Муса Харун билен биле халкы гаяның өңүне йыгнап, олара: «Гулак гоюң, эй, питнечилер! Биз инди сизиң үчин шу гаядан сув чыкармалымы?» дийди.</verse>
				<verse number="11">Соңра Муса элини ёкары галдырып, хасасы билен гаяны ики гезек урды велин, гаядан шаглап, сув акып башлады. Бүтин халк ве оларың маллары сувдан гандылар.</verse>
				<verse number="12">Эмма Реб Муса билен Харуна: «Маңа долы ынанман, ысрайылларың гөзүниң алнында Мениң мукаддеслигими ыкрар этмәндигиңиз үчин, сиз бу җемагаты олара берен юрдума гетирип билмерсиңиз» дийди.</verse>
				<verse number="13">Ысрайыл халкы бу ерде Реб билен дава эдени үчин, бу сувуң чыкан ерине Мериба дийип ат берилди. Ол ерде Реб Өз мукаддеслигини гөркезди.</verse>
				<verse number="14">Муса Кадешден Эдомың патышасына шу хабар билен илчилер ёллады: «Доганларыңыз ысрайыл халкы шейле диййәр: „Бизиң башымыздан инен әхли кынчылыклардан хабарыңыз бардыр.</verse>
				<verse number="15">Аталарымыз Мүсүре гитдилер ве ол ерде узак вагтлап яшадылар. Мүсүрлилер бизи ве аталарымызы эздилер.</verse>
				<verse number="16">Биз Реббе дады-перят этдик. Ол бизиң сесимизи эшитди ве Өз перишдесини иберип, бизи Мүсүрден чыкарды. Ине, инди биз Кадешде – сизиң серхедиңизе голай шәхерчеде дурус.</verse>
				<verse number="17">Бизе юрдуңызың ичинден гечип гитмәге ругсат бер. Биз экинлериң я үзүмчиликлериң ичинден йөремерис я-да гуюларыңыздан сув ичмерис. Тә сизиң юрдуңыздан чыкянчак, сага-сола совулман, диңе шаёлдан йөрәрис“».</verse>
				<verse number="18">Эмма эдомлылар шейле җогап бердилер: «Юрдумызың ичинден гечмерсиңиз, эгер гечҗек болуп сынанышайсаңыз гылыч алып, гаршыңыза чыкарыс».</verse>
				<verse number="19">Ысрайыллар: «Биз шаёлдан чыкман йөрәрис, эгер биз ве бизиң малларымыз сизиң сувуңыздан ичәйсек, биз онуң үчин төлег төләрис. Бизе диңе пыяда гечип гитмәге ругсат берсеңиз боляр» дийдилер.</verse>
				<verse number="20">Йөне олар: «Ёк, гечмерсиңиз!» дийип җогап бердилер. Онсоң эдомлылар агыр ярагланан улы гошун билен оларың гаршысына чыкдылар.</verse>
				<verse number="21">Эдомлылар гечмәге ёл бермәнсоңлар, ысрайыллар ол ерден совлуп гечдилер.</verse>
				<verse number="22">Бүтин ысрайыл халкы Кадешден гөчүп, Хор дагына гелип дүшди.</verse>
				<verse number="23">Онсоң Реб Муса билен Харуна Хор дагында, Эдом топрагының серхединде шейле дийди:</verse>
				<verse number="24">«Харуның өлүп, өз ата-бабаларына говушмалы вагты етди. Ол ысрайыллара вада берен юрдума гирмез, себәби сиз Мериба чешмесиниң янында Мениң буйругыма боюн эгмәндиңиз.</verse>
				<verse number="25">Харуны ве онуң оглы Элгазары яныңа ал-да, олары Хор дагына чыкар.</verse>
				<verse number="26">Харуның эгнинден руханылык лыбасларыны чыкарып, олары оглы Элгазара гейдир. Харун болса шол ерде өлүп, өз ата-бабаларына говшар».</verse>
				<verse number="27">Муса Реббиң буйрушы ялы этди. Әхли халкың гөзүниң алнында олар Хор дагына чыкдылар.</verse>
				<verse number="28">Муса Харуның эгнинден руханылык лыбасларыны чыкарып, онуң оглы Элгазара гейдирди. Харун болса шол ерде, дагың депесинде җан берди. Муса билен Элгазар дагдан дүшдүлер.</verse>
				<verse number="29">Харуның өлендигини гөрен бүтин ысрайыл халкы отуз гүнләп онуң үчин яс тутды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="21">
				<verse number="1">Негеп чөлүндәки Арат галасының кенган ханы ысрайылларың Атарым ёлундан гелйәндигини эшиденде, ол ысрайыллар билен уршуп, оларың бирнәчесини есир алды.</verse>
				<verse number="2">Шонда ысрайыллар Реббе вада берип: «Эгер хакыкатдан хем бу халкы бизиң элимизе берсең, оларың галаларыны Саңа айры гойландыгы үчин бүтинлей ёк эдерис» дийдилер.</verse>
				<verse number="3">Реб ысрайыл халкының сесини эшитди ве кенганлары оларың элине берди. Ысрайыллар олары гырып, оларың галаларыны-да бүтинлей ёк этдилер. Шондан соң ол ере Хорма диен ат галды.</verse>
				<verse number="4">Онсоң ысрайыллар Хор дагындан гөчүп, Эдом юрдуның дашындан айланып өтмек үчин, Гызыл деңзиң ёлы билен гитдилер. Эмма ёлда халк сабырсызлык этди.</verse>
				<verse number="5">Олар Худайың ве Мусаның гаршысына: «Бизи Мүсүрден чөлде гырылмагымыз үчин алып гайтдыңызмы? Бу ерде не чөрек, не-де сув бар. Бу тагамсыз иймитден-де халыс ирдик» дийдилер.</verse>
				<verse number="6">Реб муңа җогап эдип, халкың арасына зәхерли йыланлар иберди. Оларың зәхеринден ысрайыллардан көп адам өлди.</verse>
				<verse number="7">Халк Мусаның янына гелип: «Реббе ве саңа дил етирип, биз гүнә иш этдик. Йыланлары арамыздан айрар ялы, Ребден дилег эт» дийдилер. Муса халк үчин дилег этди.</verse>
				<verse number="8">Реб Муса: «Бир зәхерли йыланың шекилини яса ве оны узын сырыгың уҗуна беркит. Йылан чакан адам оңа середен бадына сагалар» дийди.</verse>
				<verse number="9">Онсоң Муса сап бүрүнчден йылан ясап, оны сырыгың уҗуна беркитди. Хер бир йылан чакан адам оңа середен бадына сагалып, дири галарды.</verse>
				<verse number="10">Ысрайыллар гөчдүлер ве гелип, Оботда дүшледилер.</verse>
				<verse number="11">Соңра Оботдан гөчүп, Мовабың гүндогарындакы чөллүкде, Ией Абарымда дүшледилер.</verse>
				<verse number="12">Ол ерден хем Зерет дересине гөчүп бардылар.</verse>
				<verse number="13">Ол ерден хем гөчүп, Арнон җүлгесиниң аңырсында, аморларың серхединден бәри яйылып ятан чөллүкде дүшледилер. Арнон җүлгеси Мовап билен Аморың арасындан гечйән Мовабың серхеди болуп хызмат эдйәрди.</verse>
				<verse number="14">Шейдип, «Реббиң сөвешлери китабында» Супа үлкесиндәки Вахеп галасы хакында, Арнон дерелериниң япгытлары хакында, Мовабың серхединиң бойы билен Ар галасына ченли яйылян бу дерелериң япгытлары хакында хем ятланыляр.</verse>
				<verse number="15"></verse>
				<verse number="16">Ысрайыллар ол ерден Беере, Реббиң Муса: «Халкы бир ере йыгна, олара сув берҗек» диен гуюсына тарап ёла дүшдүлер.</verse>
				<verse number="17">Шонда олар шу айдымы айтдылар: «Сувларың җошсун, эй, гуйы! Мунуң шанына айдым айдалың!</verse>
				<verse number="18">Патышалык хасасы билен, солтанлык найзасы билен, баштутанларың ачды бу гуйыны, халк шазадалары газды бу гуйыны». Олар чөллүкден Матана ченли,</verse>
				<verse number="19">Матанадан Нахалыеле ченли, Нахалыелден Бамота,</verse>
				<verse number="20">Бамотдан болса чөлүң үстүне абанып дуран Писга дагының депеси билен Мовап топрагында ерлешйән җүлгә ченли гитдилер.</verse>
				<verse number="21">Соңра ысрайыллар аморларың ханы Сихона илчилер ёллап, шейле дийдилер:</verse>
				<verse number="22">«Бизе юрдуңызың ичинден гечип гитмәге ругсат бер. Биз экинлериң я үзүмчиликлериң ичине совулмарыс я-да гуюларыңыздан сув ичмерис. Биз тә сизиң юрдуңыздан чыкянчак, диңе шаёлдан йөрәрис».</verse>
				<verse number="23">Эмма Сихон өз юрдуның ичинден гечип гитмәге ысрайыллара ругсат бермеди. Ол бүтин гошуныны йыгнап, ысрайылларың гаршысына чөле чыкды ве Яхаса гелип, олар билен сөвеше гирди.</verse>
				<verse number="24">Ысрайыллар Сихоны гылычдан гечирип, онуң Арнондан Ябога ченли, тә Аммоның серхедине ченли болан ерлериниң барыны эеледилер. Аммоның серхеди болса гүйчли горалярды.</verse>
				<verse number="25">Ысрайыллар аморларың галаларының хеммесини басып алдылар. Олар аморларың әхли галаларында, хатда Хешбонда ве онуң әхли обаларында орнашдылар.</verse>
				<verse number="26">Хешбон галасы аморларың ханы Сихоның пайтагт галасыды. Сихон Мовабың өңки ханы билен уршуп, онуң Арнона ченли болан әхли ерлерини басып алыпды.</verse>
				<verse number="27">Бу хакда багшылар шейле диййәрлер: «Хешбона гелиң, гой, ол гурулсын, гой, Сихон галасы дикелдилсин.</verse>
				<verse number="28">Чүнки Хешбондан от, Сихоның галасындан ялын чыкды. Мовабың Ар галасыны ялын гуршады, Арнон депелерини-де, ювутды ол.</verse>
				<verse number="29">Вай, саңа, эй, Мовап! Сиз хеләк болдуңыз, эй, Кемош халкы! Огулларыңыз босгунлара өврүлди, гызларыңыз амор ханы Сихоның есири болдулар.</verse>
				<verse number="30">Шейдип, биз олары ер билен егсан этдик. Хешбондан Дибона барянчак гырылдылар. Мейдеба узалян Нопа ченли олары ёк этдик».</verse>
				<verse number="31">Шунлукда, ысрайыллар аморларың юрдунда орнашдылар.</verse>
				<verse number="32">Муса Язер галасыны гөзден гечирмек үчин, ичалылар угратды. Соңра ысрайыллар онуң төверегиндәки обалары басып алдылар ве ол ердәки аморлары ковуп чыкардылар.</verse>
				<verse number="33">Соңра ысрайыллар Башан юрдуна тарап ёлуны довам этдирдилер. Башан ханы Ог ысрайыллар билен сөвешмек үчин, Эдрей галасында әхли уршуҗылары билен оларың гаршысына чыкды.</verse>
				<verse number="34">Реб Муса: «Мен Огы, онуң әхли халкыны ве юрдуны сениң элиңе бердим. Ондан горкма. Хешбонда ханлык сүрен амор ханы Сихоны ёк эдишиң ялы, Огы хем ёк эт» дийди.</verse>
				<verse number="35">Ысрайыллар Огы, онуң огулларыны ве бүтин гошуныны екеҗе адам гойман гырып, онуң юрдуны эеледилер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="22">
				<verse number="1">Ысрайыллар ёла дүшүп, Иордан дерясының боюнда, Ерихоның гаршысында ерлешйән Мовап дүзлүгинде дүшледилер.</verse>
				<verse number="2">Ысрайылларың аморларың башына салан әхли ишлеринден Сипор оглы Баллагың хабары барды.</verse>
				<verse number="3">Моваплылар ысрайыл халкының көпдүгини гөренлеринде, җуда горкдулар. Шейдип, моваплылар ысрайыллар себәпли довла дүшдүлер.</verse>
				<verse number="4">Онсоң моваплылар Мидян яшулуларына шейле хабар ёлладылар: «Өкүзиң мейдандакы отлары ялмап-ювудышы ялы, бу гелйән мәхелле хем төверек-дашымыздакы затларың хеммесини ялмап-ювудар». Ол вагтлар Сипор оглы Баллак Мовабың патышасыды.</verse>
				<verse number="5">Баллак Бегор оглы Билгамы чагырмак үчин чапарлар ёллады. Билгам Евфрат дерясының боюнда, Петорда өз тохум-тиҗиниң арасында яшаярды. Баллак Билгама: «Мүсүрден бир халк чыкып гелип, бүтин ер йүзүне яйрады. Ине, инди олар мениң алкымыма дыкылып гелдилер.</verse>
				<verse number="6">Шонуң үчинем гелип, олары мениң хайрыма нәлетле. Чүнки олар менден гүйчли, белки шондан соң мен олары еңип, юртдан ковуп чыкарып билерин. Чүнки сениң ялканыңың ялканяндыгыны, нәлетләниңиң болса нәлетленйәндигини мен билйәрин» дийип хабар иберди.</verse>
				<verse number="7">Онсоң Мовабың ве Мидяның яшулулары эллерине нәлет үчин төлег хакыны алып, Билгамың янына гитдилер ве Баллагың хабарыны оңа етирдилер.</verse>
				<verse number="8">Билгам олара: «Гиҗәни шу ерде гечириң, Реб маңа нәме дийсе, мен оны сизе етирерин» дийди. Шейдип, моваплы эмелдарлар Билгамың янында галдылар.</verse>
				<verse number="9">Худай Билгама гөрнүп: «Сениң яныңдакы адамлар ким?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="10">Билгам Худая шейле җогап берди: «Мовап патышасы Сипор оглы Баллак маңа шейле хабар иберди:</verse>
				<verse number="11">„Мүсүрден бир халк чыкып, бүтин ер йүзүне яйрады. Сен гел-де, мениң хайрыма олары нәлетле, белки шондан соң мен оларың гаршысына сөвешип билерин ве ковуп чыкарарын“».</verse>
				<verse number="12">Эмма Худай Билгама: «Сен булар билен гитме! Бу халкы нәлетлеме, чүнки ол халк ялканандыр!» дийди.</verse>
				<verse number="13">Билгам эртеси туруп, Баллагың эмелдарларына: «Өз юрдуңыза доланың, себәби Реб маңа сизиң билен гитмәге ругсат бермеди» дийди.</verse>
				<verse number="14">Онсоң моваплы эмелдарлар Баллагың янына доланып гелип, оңа: «Билгам бизиң билен гайтмага разы болмады» дийдилер.</verse>
				<verse number="15">Баллак болса инди өңкүлерден-де хас көп ве хас абрайлы эмелдарларыны иберди.</verse>
				<verse number="16">Олар гелип, Билгама шейле дийдилер: «Сипор оглы Баллак шейле диййәр: „Хайыш эдйәрин, мениң яныма гелмекден йүз өвүрмесене.</verse>
				<verse number="17">Чүнки мен сениң сылаг-серпайыңы етирип, гөвнүңиң ислән задыны битирерин. Сен диңе гел-де, мениң үчин шол халкы нәлетле“».</verse>
				<verse number="18">Билгам Баллагың адамларына шейле җогап берди: «Баллак хатда өз өйүндәки алтын-күмшүң барыны берсе-де, мен Худайым Реббиң эмрини бозуп, хич хили улы я-да кичи иш эдип билмерин.</verse>
				<verse number="19">Говусы сиз хем бу гиҗе шу ерде галың. Мен Реббиң маңа ене нәме дийҗегини билейин».</verse>
				<verse number="20">Шол гиҗе Худай Билгама гөрнүп, оңа: «Эгер бу адамлар сени чагырмак үчин гелен болсалар, сен олар билен гит, йөне диңе Мениң айданларымы эдерсиң» дийди.</verse>
				<verse number="21">Онсоң Билгам эртеси ирден туруп, эшегини гаңңалады-да, моваплы эмелдарлар билен ёла дүшди.</verse>
				<verse number="22">Билгам эмелдарлар билен гиденинде, Худайың гахары гелди. Онсоң Реббиң перишдеси Билгама пәсгел бермек үчин, онуң ёлунда дурды. Билгам эшегини мүнүп барярды ве онуң ики хызматкәри-де янындады.</verse>
				<verse number="23">Эшек эли сырылан гылычлы, ёлуң үстүнде дуран Реббиң перишдесини гөрен бадына ёлдан совлуп, атызың ичине тутдурды. Билгам болса эшеги ёла чыкарҗак болуп сайгыламага башлады.</verse>
				<verse number="24">Онсоң Реббиң перишдеси үзүмчилигиң ичинден гечйән ики гапдалы дивар болан дараҗык ёданың угрунда пейда болды.</verse>
				<verse number="25">Эшек Реббиң перишдесини гөрүп, дивара тарап гысылды. Билгамың аягы-да дивар билен аралыкда гысылып галды ве ол ене-де эшеги сайгылап башлады.</verse>
				<verse number="26">Реббиң перишдеси ене өңе гидип, инди ёданың не сага, не-де чепе өврүлип болян дар еринде пейда болды.</verse>
				<verse number="27">Эшек бу гезек Реббиң перишдесини гөрүп, Билгамың астында ашак чөкүп ятыберди. Муңа Билгамың гаты гахары гелип, хасасы билен ол җанавары урмага башлады.</verse>
				<verse number="28">Онсоң Реб эшеге дил битирди ве эшек Билгама: «Мени үч гезек бейле енҗер ялы, мен саңа нәме этдим?» дийди.</verse>
				<verse number="29">Билгам эшеге: «Себәби сен мени дәлиретдиң! Эгер элимде гылыч болсады, сени хәзириң өзүнде өлдүрердим!» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="30">Шонда эшек Билгама: «Мен сениң бүтин өмрүңе мүнүп йөрен эшегиң дәлми нәме? Хей, мундан озал шейле гылык гөркезипмидим?» дийди. Билгам: «Ёк» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="31">Мундан соң Реб Билгамың гөзүни ачды. Ол эли сырылан гылычлы Реббиң перишдесиниң ёлда дурандыгыны гөрди. Билгам тагзым эдип, өзүни йүзинлигине ере гойберди.</verse>
				<verse number="32">Реббиң перишдеси оңа шейле дийди: «Нәме үчин сен эшегиңи үч гезек урдуң? Мен душман хөкмүнде саңа пәсгел бермек үчин чыкдым, себәби сен Мениң назарымда габахат ёлдан барярсың.</verse>
				<verse number="33">Эшек Мени гөрди ве үч сапар Мениң өңүмден совулды. Эгер ол совулмадык болса, хакыкатдан хем Мен сени өлдүрердим, оны болса дири галдырардым».</verse>
				<verse number="34">Онсоң Билгам Реббиң перишдесине: «Мен гүнә этдим, Сениң гаршымда ёлда дураныңы билмәндирин. Инди Сен эгер мениң гитмегими оңламаян болсаң, мен өйүме гайдайын» дийди.</verse>
				<verse number="35">Реббиң перишдеси Билгама: «Бу адамлар билен гит, йөне диңе Мениң айт диен затларымы айдарсың» дийди. Онсоң Билгам Баллагың эмелдарлары билен гитди.</verse>
				<verse number="36">Баллак Билгамың гелендигини эшиденде, оны гаршыламак үчин, Арнон җүлгесиниң голайында, серхедиң иң четки нокадында ерлешйән Мовабың Ар галасына гитди.</verse>
				<verse number="37">Баллак Билгама: «Сени чагыртмак үчин адам ибермедимми?! Нәме үчин сен мениң яныма гелмедиң? Мегерем, өзүңе мынасып хеззет-хормат эдип билмез өйденсиң?» дийди.</verse>
				<verse number="38">Билгам Баллага: «Ине, мен сениң яныңа гелдим! Менде нәме бир зат айтмага гүйч бармыдыр? Мен диңе Худайың агзыма салан сөзлерини сөзләрин» дийди.</verse>
				<verse number="39">Онсоң Билгам Баллак билен ёла чыкып, Кирятхусота гелдилер.</verse>
				<verse number="40">Баллак өкүзлери ве гоюнлары гурбанлык берип, олары Билгама ве онуң янындакы эмелдарларына иберди.</verse>
				<verse number="41">Эртеси гүн Баллак Билгамы алып, оны Бамотбагала гетирди. Ол ерден Билгам ысрайыл халкының бир бөлегини гөрүп билйәрди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="23">
				<verse number="1">Онсоң Билгам Баллага: «Маңа шу ерде еди саны гурбанлык сыпасыны гур-да, еди өкүз билен еди саны гочы тайярлап гой» дийди.</verse>
				<verse number="2">Баллак Билгамың айдышы ялы этди. Онсоң Баллак билен Билгам хер гурбанлык сыпасында бир өкүзи ве бир гочы гурбанлык бердилер.</verse>
				<verse number="3">Соңра Билгам Баллага: «Сен бу ерде өз якма гурбанлыгыңың янында дур, мен гидейин. Әхтимал, Реб маңа гөрнер ве Ол маңа нәме дийсе, мен оны саңа етирерин» дийип, ол депә чыкды.</verse>
				<verse number="4">Худай Билгам билен душушды ве Билгам Оңа: «Мен еди саны гурбанлык сыпасыны тайярладым ве оларың хер бириниң үстүнде бир өкүз билен бир гочы гурбанлык бердим» дийди.</verse>
				<verse number="5">Реб Билгамың агзына айтмалы сөзлерини салып: «Баллагың янына бар ве оңа шулары айт» дийди.</verse>
				<verse number="6">Билгам Баллагың янына гайтды. Баллак Мовабың әхли эмелдарлары билен өз якма гурбанлыкларының янында дурды.</verse>
				<verse number="7">Онсоң Билгам Худайдан гелен аянлыгы хабар берип, шейле дийди: «Мовап патышасы Баллак мени гүндогардакы даглардан, Сирия юрдундан гетирип, шейле дийди: „Гел, мениң үчин Якубы нәлетле, гел-де, Ысрайыла гарга!“</verse>
				<verse number="8">Худайың нәлетлемедигини мен нәдип нәлетләйин? Реббиң гаргамадыгына мен нәхили гаргайын?</verse>
				<verse number="9">Гаяларың депесинден мен Ысрайылы гөрйәрин. Байырлардан мен оңа бакып дурун. Ине, айры яшаян бир халкдыр ол, миллетлер арасында айры хасапланяр.</verse>
				<verse number="10">Якубың несиллерини ким санап билер? Ысрайылың дөртден бирини ким хасаплап билер? Маңа-да догручыл адамларың өлүши дек өлмәге, өмрүмиң ысрайылыңкы дей гутармагына ругсат эт!»</verse>
				<verse number="11">Онсоң Баллак Билгама: «Сен мени нәдәйдиң? Душманларыма нәлет окасын дийип, сени йөрите шу ере гетиртдим. Сен болса олара хич зат этмән, гайтам, олары ялкаярсың!» дийди.</verse>
				<verse number="12">Билгам оңа: «Мен диңе сересаплылык билен Реббиң агзыма салан сөзлерини айтмаярынмы нәме?» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="13">Онсоң Баллак оңа: «Хайыш эдйәрин, мениң ызыма дүш, башга ере гидели, сен ол ерден оларың хеммесини дәл, бир бөлегини гөрерсиң. Мениң үчин олары шол ерден нәлетле» дийди.</verse>
				<verse number="14">Шейдип, Баллак Билгамы Зопым яйласына, Писга дагының депесине алып барды. Ол ерде еди саны гурбанлык сыпасыны гуруп, оларың херсиниң үстүнде бир өкүз билен бир гочы гурбанлык берди.</verse>
				<verse number="15">Билгам Баллага: «Мен ол ерде Реб билен душушянчам, сен шу ерде өз якма гурбанлыкларың янында дур» дийди.</verse>
				<verse number="16">Реб Билгама гөрүнди ве онуң агзына сөз салып: «Баллагың янына барып, шу затлары айт» дийди.</verse>
				<verse number="17">Билгам геленде, Баллак Мовабың эмелдарлары билен өз якма гурбанлыкларының янында дурды. Баллак ондан: «Реб нәме дийди?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="18">Билгам инди болҗак затлардан хабар берип, шейле дийди: «Эй, Сипор оглы Баллак, оян-да, маңа гулак гой.</verse>
				<verse number="19">Худай ынсан дәл ахырын, ялан сөзләр ялы. Ол адам оглы дәл, пикирини үйтгедер ялы. Хей, Онуң берен вадасының, айдан сөзүниң битмедиги бармы?</verse>
				<verse number="20">Ине, Ол маңа Ысрайылы ялка дийип эмр этди. Худайың Өзи ялканда, мен оны үйтгедип билмейәрин.</verse>
				<verse number="21">Мен Якуба хич хили бетбагтлык ёкдугыны, Ысрайылда бела-бетериң болмаҗагыны гөрйәрин. Ысрайыл Худайы Реб олар билендир. Олар Оны өз патышасы хөкмүнде алкышлаярлар.</verse>
				<verse number="22">Олары Мүсүрден чыкарян Худайдыр, ябаны өкүзиң гүйҗи дей гүйч билен чыкаряр.</verse>
				<verse number="23">Якуба хич бир дога-җады тәсир этмез, Ысрайылың гаршысына тәлей гараның пейдасы ёкдур. Инди болса Ысрайыл ве Якуп хакда: „Гөр, Худайың эден затларыны!“ диерлер.</verse>
				<verse number="24">Серет, халк шир дек оянып, арслан дей еринден туряр! Ол инди авуны ийип дойянча, өлдүренлериниң ганындан ганянча көшешмез».</verse>
				<verse number="25">Онсоң Баллак Билгама: «Сен олары нәлетлеме-де, ялкама-да» дийди.</verse>
				<verse number="26">Эмма Билгам Баллага: «„Реб маңа нәме дийсе, мен хем шоны айдарын“ дийип, саңа айтмадыммы нәме?» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="27">Онсоң Баллак Билгама: «Йөр, мен сени башга бир ере әкидейин, белки сениң олары шол ерде нәлетлемегиң Худайың гөвнүне ярар» дийди.</verse>
				<verse number="28">Онсоң Баллак Билгамы алып, чөле бакып дуран Пегор дагының депесине гетирди.</verse>
				<verse number="29">Билгам Баллага: «Бу ерде еди саны гурбанлык сыпасыны гур-да, мениң үчин еди өкүз билен еди гоч тайярлап гой» дийди.</verse>
				<verse number="30">Онсоң Баллак эдил Билгамың айдышы ялы эдип, хер бир гурбанлык сыпасының үстүнде бир өкүз билен бир гочы гурбанлык берди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="24">
				<verse number="1">Билгам Реббиң ысрайыл халкыны ялкамакдан хошал боляндыгыны билди. Шонуң үчин хем ол өңкүси ялы палчылык эдип йөрмеди-де, гөни чөле тарап тутдурды.</verse>
				<verse number="2">Билгам середип, ысрайыл халкының дүшелгеде тире-тире болуп отурандыгыны гөрди. Шол пурсат онуң үстүне Худайың Рухы инди.</verse>
				<verse number="3">Онсоң ол гелҗекден сөз ачып, шейле дийди: «Бегор оглы Билгам сөзлейәр, гөзи билен айдың гөрйән диййәр,</verse>
				<verse number="4">Худайың сөзлерини эшидйән, Гудратыгүйчлүден гөрнүш гөрйән, ере йүзин дүшүп, гөзүм билен айдың гөрйән.</verse>
				<verse number="5">Эй, Якуп, чадырларың не аҗап, эй, Ысрайыл дүшелгелериң не гөзел!</verse>
				<verse number="6">Гиң җүлгелер кимин узаляр. Деря кенарындакы баглар дей узалып, Реббиң экен хошбой ыслы агачлары дей, эдил сув боюнда битен кедрлер дей гөрүнйәр.</verse>
				<verse number="7">Ысрайыл мешигинден сувлар чогар. Тохумлары бол сув билен суварылар. Онуң патышасы Агакдан-да бейик болар. Патышалыгы болса хас-да бейгелер.</verse>
				<verse number="8">Худай олары Мүсүрден ябаны өкүзиң гүйҗи дей гүйч билен чыкаряр. Олар душман миллетлерини ийип, сүңклерини чейнәрлер, пейкам билен яраларлар.</verse>
				<verse number="9">Ысрайыл эдил арслан дей, эне шир дей ятар. Ким оны турузмага милт эдер? Чүнки Ысрайылы ялкан ялканар, нәлетлән нәлетленер».</verse>
				<verse number="10">Онсоң Баллагың калбында Билгама гаршы газап оды туташды. Ол эллерини шарпылдадып, бири-бирине уруп, Билгама шейле дийди: «Мен сени душманларыма нәлет окатмак үчин чагырыпдым, сен болсаң, эййәм үч гезек олара ак пата бердиң.</verse>
				<verse number="11">Инди бу ерден гүм бол-да, өйүңе гит! Мен сени оңат сылаглаҗакдым, эмма Реб саңа хич бир сылагы рова гөрмеди».</verse>
				<verse number="12">Онда Билгам Баллага: «Мен сениң ёллан адамларыңа:</verse>
				<verse number="13">„Баллак хатда өз өйүндәки алтын-күмшүң барыны берсе-де, мен Худайым Реббиң эмрини бозуп, өз эркиме оңат иш хем, эрбет иш хем эдип билмерин. Реб нәме дийсе, менем шоны гайталарын“ дийип айтманмыдым?</verse>
				<verse number="14">Ине, инди мен өз илиме гайтманкам, бу ысрайыл халкының гелҗек гүнлерде сениң халкыңа нәмелер этҗекдиги билен сени хабардар эдейин» дийди.</verse>
				<verse number="15">Онсоң Билгам гелҗекден сөз ачып, шейле дийди: «Бегор оглы Билгам сөзлейәр, гөзи билен айдың гөрйән диййәр.</verse>
				<verse number="16">Худайың сөзлерини эшидйән, Бейик Худайдан билим алян, Гудратыгүйчлүден гөрнүш гөрйән, ере йүзин дүшүп, гөзүм билен айдың гөрйән.</verse>
				<verse number="17">Мен оны гөрйән, йөне хәзир дәл, оңа бакян, йөне якын дәл. Якубың неслинден йылдыз дөрәр. Ысрайылдан бир шалык хасасы гөтерилип, Мовабың маңлайыны ярар, Шислериң башыны мынҗырадар.</verse>
				<verse number="18">Эдом эеленилер, Сегир өз душманларының мүлкүне өврүлер. Ысрайыл болса хас кувватланар.</verse>
				<verse number="19">Якуп неслинден болан бири хөкүм сүрер, галада дири галанларың барыны гырар».</verse>
				<verse number="20">Соңра ол амалеклере середип, сөзүни шейле довам этди: «Амалек миллетлериң найбашысыды, эмма онуң ызы мүдимилик йитер».</verse>
				<verse number="21">Онсоң ол кейнлере бакып, шейле дийди: «Сизиң месгениңиз ховпсуз ерде, ол гаяның депесиндәки хөвүртге дей амандыр.</verse>
				<verse number="22">Эмма, эй, Кейн, ашурлар сизи есир аланда, сиз янып ёк боларсыңыз».</verse>
				<verse number="23">Билгам ене-де сөзүни довам эдип, шейле дийди: «Худай булары амал эденде, яшаҗак адамларың дат гүнүне!</verse>
				<verse number="24">Эмма Китимден гәмилер гелип, Ашур билен Эбери гулчулыкда эзерлер, оларың ызы хем мүдимилик йитер».</verse>
				<verse number="25">Шондан соң Билгам өйүне тарап ёла дүшди. Баллак хем өз ёлы билен гитди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="25">
				<verse number="1">Ысрайыллар Шитимде яшаяркалар, моваплы аяллар билен зына этмәге башладылар.</verse>
				<verse number="2">Ол аяллар ысрайыллары өз худайларына хөдүр эден гурбанлыкларына чагырярдылар. Ысрайыллар оларың гурбанлыкларындан ийип, оларың худайларына сежде эдйәрдилер.</verse>
				<verse number="3">Шейдип, ысрайыллар Багалпегор бутуна өзлерини багыш этдилер. Ысрайылларың гаршысына Реббиң гахары гелди.</verse>
				<verse number="4">Онсоң Реб Муса: «Реббиң гахар-газабы Ысрайылдан совлар ялы, халкың әхли ёлбашчыларыны гетирип, олары өлдүрип, Гүнүң астында сер» дийди.</verse>
				<verse number="5">Муса ысрайыл сердарларына: «Сизиң хер бириңиз өз адамларыңызың арасында Багалпегор бутуна сежде эдйәнлере гошулан хер кеси өлдүриң!» дийип буйрук берди.</verse>
				<verse number="6">Муса ве бүтин ысрайыл халкы Реббе йүз тутулян чадырың ишигинде аглашып дуркалар, бир ысрайыллы эркек киши оларың гөзүниң алнында бир мидянлы аялы өз машгаласына гетирди.</verse>
				<verse number="7">Муны гөрен Элгазарың оглы, руханы Харуның агтыгы Пинехас халкың арасындан чыкып, элине найза алды.</verse>
				<verse number="8">Ол ысрайыллының ызындан чадыра гирип, найзаны бирбада оларың икисиниң хем – ысрайыллының хем, мидянлы аялың хем гарнындан сокды. Шол бада ысрайыл халкының арасына иберилен гыргынчылык тогтадылды.</verse>
				<verse number="9">Эмма гыргынчылыкдан эййәм йигрими дөрт мүң ысрайыллы өлүпди.</verse>
				<verse number="10">Реб Муса шейле дийди:</verse>
				<verse number="11">«Ысрайыл халкындан Мениң гахарымы Элгазарың оглы, руханы Харуның агтыгы Пинехас гайтарды, оларың арасында ол Маңа өзүниң хакыкы вепадардыгыны гөркезди. Шонуң үчин мен олары габанып, бүтинлей ёк этмедим.</verse>
				<verse number="12">Шоңа гөрә хем оңа шуны айт: „Мен онуң билен парахатчылык әхтими баглашярын.</verse>
				<verse number="13">Пинехас өз Худайына вепадарлыгыны гөркезип, ысрайыллары гүнәсинден сапландыгы үчин, оңа ве онуң неслине руханылыгы мүдимилик багыш эдйәрин“».</verse>
				<verse number="14">Мидян аялы билен бирликде өлдүрилен ысрайыллының ады Салувың оглы Зимриди. Ол шимгон тире баштутанларының бириди.</verse>
				<verse number="15">Онуң билен биле өлдүрилен аялың ады болса Суруң гызы Козбыды. Сур мидян тиресиниң баштутанларының бириди.</verse>
				<verse number="16">Реб Муса шейле дийди:</verse>
				<verse number="17">«Мидянлары инди Ысрайылың душманы сайың, олары гырың!</verse>
				<verse number="18">Ине, оларың Пегорда эден ишлери: олар гыз доганлары, мидянлы тиребашының гызы Козбының үсти билен ысрайыллара дузак гурдулар. Сизе хиле салып, душман ялы дарашдылар. Пегора гыргынчылыгың гелмегиниң себәпкәри боланы үчин Козбы өлдүрилди».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="26">
				<verse number="1">Реб ысрайыллары гыргынчылык билен ёк этмегини бес эденден соң, Муса билен Харуның оглы Элгазара:</verse>
				<verse number="2">«Яшы йигрими ве ондан ёкары болан сөвеше укыплы, бүтин ысрайыл халкының хер бир эркегиниң саныны ковумларына гөрә екеме-еке хасаба ал» дийди.</verse>
				<verse number="3">Ысрайыл халкы бу вагт Иордан дерясының боюнда, Ерихоның гаршысында ерлешйән Мовап дүзлүгинде дүшелге гурупды. Муса билен Элгазар ысрайыллара Реббиң Муса буйрушы ялы:</verse>
				<verse number="4">«Яшы йигрими ве ондан ёкары болан адамларың хасабыны алың» дийдилер. Мүсүрден чыкып гелен ысрайылларың санавы шулардыр:</verse>
				<verse number="5">Ысрайылың новбахар оглы Рубениң несиллеринден: Ханогың неслинден ханоклар уругы, Паллувың неслинден паллулар уругы,</verse>
				<verse number="6">Хесроның неслинден хесронлар уругы, Кармының неслинден кармылар уругы.</verse>
				<verse number="7">Буларың бары рубенлериң уругларыдыр, олар кырк үч мүң еди йүз отуз адам болды.</verse>
				<verse number="8">Паллувың огулларындан Элияп.</verse>
				<verse number="9">Элиябың неслинден: Немувал, Датан ве Абырам. Булар шол халкың ичинден сайланан, Реббе боюн эгмән, Муса билен Харуның гаршысына гозгалаң турзан Кораның топарына гошулан Датан билен Абырамдыр.</verse>
				<verse number="10">Ер ярылып, олары Кора билен бирликде ювудыпды. Ол ердәки ики йүз элли адам ода яныпды. Олар шейдип, башгалара-да гөз болупдылар.</verse>
				<verse number="11">Кораның огуллары болса өлмән галыпдылар.</verse>
				<verse number="12">Уругларына гөрә Шимгон огуллары шулардыр: Немувалың неслинден немуваллар уругы, Ямының неслинден ямынлар уругы, Якиниң неслинден якинлер уругы,</verse>
				<verse number="13">Зераның неслинден зералар уругы, Шавулың неслинден шавуллар уругы.</verse>
				<verse number="14">Шимгон уруглары шулардан ыбаратдыр, олар йигрими ики мүң ики йүз адамдыр.</verse>
				<verse number="15">Уругларына гөрә Гат огуллары шулардыр: Сепоның неслинден сепонлар уругы, Хагының неслинден хагылар уругы, Шунының неслинден шунылар уругы,</verse>
				<verse number="16">Ознының неслинден ознылар уругы, Эриниң неслинден эрилер уругы,</verse>
				<verse number="17">Ародың неслинден аротлар уругы, Арелиниң неслинден арелилер уругы.</verse>
				<verse number="18">Гат уруглары шулардыр, олар кырк мүң бәш йүз адамдыр.</verse>
				<verse number="19">Яхуданың огуллары: Эр ве Онан. Оларың икиси хем Кенган топрагында өлдүлер.</verse>
				<verse number="20">Уругларына гөрә Яхуданың огуллары шулардыр: Шеланың неслинден шелалар уругы, Пересиң неслинден переслер уругы, Зераның неслинден зералар уругы.</verse>
				<verse number="21">Перес огулларындан боланлар шулардыр: Хесроның неслинден хесронлар уругы, Хамулың неслинден хамуллар уругы.</verse>
				<verse number="22">Яхуданың уруглары шулардан ыбаратдыр, оларың адам саны етмиш алты мүң бәш йүз кишидир.</verse>
				<verse number="23">Уругларына гөрә Ысакарың огуллары шулардыр: Толаның неслинден толалар уругы, Пуваның неслинден пунылар уругы,</verse>
				<verse number="24">Яшубың неслинден яшуплар уругы, Шимроның неслинден шимронлар уругы.</verse>
				<verse number="25">Ысакар уруглары шулардыр, оларың адам саны алтмыш дөрт мүң үч йүз кишидир.</verse>
				<verse number="26">Уругларына гөрә Зебулун огуллары шулардыр: Сарадың неслинден саратлар уругы, Эйлоның неслинден эйлонлар уругы, Яхлеелиң неслинден яхлееллер уругы.</verse>
				<verse number="27">Зебулун уруглары шулардыр, оларың адам саны алтмыш мүң бәш йүз кишидир.</verse>
				<verse number="28">Уругларына гөрә Юсубың огуллары: Манаша билен Эфрайым.</verse>
				<verse number="29">Манашаның огуллары: Макырың неслинден макырлар уругы. Макыр Гилгадың атасыды, Гилгадың неслинден гилгатлар уругы.</verse>
				<verse number="30">Гилгадың огулларындан боланлар: Игезериң неслинден игезерлер уругы, Хелегиң неслинден хелеклер уругы,</verse>
				<verse number="31">Асрыелиң неслинден асрыеллер уругы, Шекемиң неслинден шекемлер уругы,</verse>
				<verse number="32">Шемиданың неслинден шемидалар уругы, Хепериң неслинден хеперлер уругы.</verse>
				<verse number="33">Хепериң оглы Селопхадың оглы ёкды, йөне онуң Махла, Нога, Хогла, Милка ве Тирса атлы гызлары барды.</verse>
				<verse number="34">Манаша уруглары шулардан ыбаратдыр, оларың адам саны элли ики мүң еди йүз кишидир.</verse>
				<verse number="35">Уругларына гөрә Эфрайымың неслинден дөрәнлер шулардыр: Шутеланың неслинден шутелалар уругы, Бекериң неслинден бекерлер уругы, Таханың неслинден таханлар уругы.</verse>
				<verse number="36">Булар Шутеланың неслинден дөрәнлердир: Эраның неслинден эранлар уругы.</verse>
				<verse number="37">Эфрайым уруглары шулардыр, оларың адам саны отуз ики мүң бәш йүз кишидир. Уругларына гөрә Юсубың несиллери шуларды.</verse>
				<verse number="38">Уругларына гөрә Беняминиң огуллары шулардыр: Баланың неслинден балалар уругы, Ашбелиң неслинден ашбеллер уругы, Ахырамың неслинден ахырамлар уругы,</verse>
				<verse number="39">Шефуфамың неслинден шуфамлар уругы, Хупамың неслинден хупамлар уругы.</verse>
				<verse number="40">Баланың Арт ве Нагаман атлы огуллары барды: Артың неслинден артлар уругы, Нагаманың неслинден нагаманлар уругы.</verse>
				<verse number="41">Уругларына гөрә Беняминиң несиллери шуларды, оларың адам саны кырк бәш мүң алты йүз кишидир.</verse>
				<verse number="42">Уругларына гөрә Даның огулларындан боланлар шуларды: Шухамың неслинден шухамлар уругы. Булар Дан уругларыды.</verse>
				<verse number="43">Шухам уругларының хеммесиниң җеми алтмыш дөрт мүң дөрт йүз адамды.</verse>
				<verse number="44">Уругларына гөрә Ашер огулларындан дөрәнлер шуларды: Йимнаның неслинден йимналар уругы, Йишвиниң неслинден йишвилер уругы, Бериганың неслинден беригалар уругы.</verse>
				<verse number="45">Бериганың огулларындан: Хебериң неслинден хеберлер уругы, Малкыелиң неслинден малкыеллер уругы.</verse>
				<verse number="46">Ашериң гызының ады Серады.</verse>
				<verse number="47">Булар ашер уругларыды, оларың адам саны элли үч мүң дөрт йүз кишидир.</verse>
				<verse number="48">Уругларына гөрә Нафталының огулларындан дөрәнлер: Яхсеелиң неслинден яхсеел уругы, Гунының неслинден гунылар уругы,</verse>
				<verse number="49">Езериң неслинден езерлер уругы, Шиллемиң неслинден шиллемлер уругы.</verse>
				<verse number="50">Булар нафталы уругларыды, оларың адам саны кырк бәш мүң дөрт йүз кишидир.</verse>
				<verse number="51">Саналып, хасаба алнан ысрайылларың җеми алты йүз бир мүң еди йүз отуз адам болды.</verse>
				<verse number="52">Реб Муса шейле дийди:</verse>
				<verse number="53">«Адамларының санына гөрә, ерлери тирелериң арасында мүлк эдип пайлаң.</verse>
				<verse number="54">Улы тирелере улы, кичи тирелере кичи мүлк ер бериң. Хер бир тирә хасаба алнан санына гөрә мүлк берилмелидир.</verse>
				<verse number="55">Юрды биҗе боюнча тирелер арасында пайлашсынлар. Хер ким өз тиресиниң пайына гөрә эелемелидир.</verse>
				<verse number="56">Ер биҗе атылып пайлансын, улы пайы улы тирә, кичи пайы кичи тирә бериң».</verse>
				<verse number="57">Уругларына гөрә левилериң санавы: Гершоның неслинден гершонлар уругы, Кохадың неслинден кохатлар уругы, Мерарының неслинден мерарылар уругы.</verse>
				<verse number="58">Булар хем Леви уругларыдыр: либнилер уругы, хебронлар уругы, махлылар уругы, мушылар уругы, коралар уругы. Кохат Имраның атасыды.</verse>
				<verse number="59">Имраның аялының ады Ёкебетди. Ол Левиниң гызыды ве Мүсүрде доглупды. Ёкебет билен Имрандан Харун, Муса ве оларың уясы Меръем догулды.</verse>
				<verse number="60">Харуның Надап, Абыху, Элгазар ве Ытамар диен огуллары болды.</verse>
				<verse number="61">Эмма Надап билен Абыху Реббиң хузурында мукаддес болмадык оды хөдүр эдендиклери үчин өлдүлер.</verse>
				<verse number="62">Бир айлык ве ондан ёкары яшындакы хасаба алнан эркек гөбекли левилер йигрими үч мүң адам болды. Левилер ысрайыллардан айры хасаба алындылар. Чүнки олара Ысрайылда хич бир пай берилмеди.</verse>
				<verse number="63">Иордан дерясының боюнда, Ерихоның гаршысындакы Мовап дүзлүгинде Муса билен Элгазар Ысрайылың илат санавыны гечиренлеринде, әхли тирелериң хасабыны алдылар.</verse>
				<verse number="64">Муса билен руханы Харуның Синай чөлүнде гечирен илат санавында хасаба аланларының екеҗеси-де бу гезекдәкилериң арасында ёкды.</verse>
				<verse number="65">Чүнки Реб олар хакда шейле дийипди: «Оларың хеммеси чөлде өлүп гидерлер. Епуннәниң оглы Калеп билен Нунуң оглы Ешувадан башга оларың екеҗеси хем дири галмаз».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="27">
				<verse number="1">Онсоң Селопхадың гызлары өңе чыкдылар. Селопхат Хепериң оглы, Гилгадың агтыгы, Макырың човлугы, Юсубың оглы Манашаның ювлугыды. Ол Манашаның уругынданды. Онуң гызларының атлары Махла, Нога, Хогла, Милка ве Тирсады.</verse>
				<verse number="2">Олар гелип, Мусаның, руханы Элгазарың, баштутанларың ве бүтин халкың өңүнде, Реббе йүз тутулян чадырың гирелгесинде дуруп:</verse>
				<verse number="3">«Бизиң атамыз чөлде җан берди. Ол Реббиң гаршысына баш гөтерен Кораның топарына гошулмады, ол өз гүнәси үчин өлди ве ондан огул галмады.</verse>
				<verse number="4">Оглы болманлыгы үчин, какамызың ады өз уругының арасындан йитип гидәймелими? Какамызың доган-гарындашларының арасындан бизе-де мүлк бериң» дийдилер.</verse>
				<verse number="5">Муса буларың давасыны Реббиң дыкгатына етирди.</verse>
				<verse number="6">Реб Муса шейле җогап берди:</verse>
				<verse number="7">«Селопхадың гызларының диййәни догры, сен хөкман олара какаларының доган-гарындашларының арасындан мүлк бер хем-де какаларының ер пайыны олара гечир.</verse>
				<verse number="8">Ысрайыллара-да айт, эгер бир адам өлсе ве онуң ызында оглы галмаса, онда онуң мүлки гызына гечирилмелидир.</verse>
				<verse number="9">Эгер онуң гызы хем болмаса, онда онуң мүлки доганларына берилсин.</verse>
				<verse number="10">Эгер онуң доганлары-да болмаса, онда мүлки атасының доганларына берилсин.</verse>
				<verse number="11">Эгер атасының доганлары-да болмаса, онда мүлки өз уругындан оңа иң якын болан гарындашына берилсин. Мен Реббиң Муса буйрушым ялы, ысрайыллара шейле дүзгүн парз болсун».</verse>
				<verse number="12">Реб Муса шейле дийди: «Абарым дагларының аралыгында ерлешйән шу дагың депесине чык-да, Мениң ысрайыллара берйән юрдума сын эт.</verse>
				<verse number="13">Оны сынланыңдан соң, сен хем доганың Харун ялы, өз ата-бабаларыңа говшарсың.</verse>
				<verse number="14">Чүнки сиз икиңиз Син чөлүнде халк Мениң гаршыма баш гөтеренде, Мениң эмриме гаршы чыкдыңыз. Чешмәниң боюнда, оларың гөзүниң алнында Мениң мукаддесдигими ыкрар этмедиңиз». (Бу Син чөлүндәки Кадешиң голайында ерлешйән Мериба чешмесидир.)</verse>
				<verse number="15">Муса Реббе:</verse>
				<verse number="16">«Реб, әхли адамзадың гөзбашы болан Худай, гой, халкың үстүнден бир адамы ёлбашчы беллесин.</verse>
				<verse number="17">Ол белленен адам сөвешде баштутан болуп, халкың өңүне дүшсүн, гой, Реббиң җемагаты чопансыз сүри ялы болмасын» дийди.</verse>
				<verse number="18">Онда Реб Муса шейле дийди: «Мениң Рухумдан долан Нунуң оглы Ешуваны сайла-да, эллериңи онуң үстүнде гой.</verse>
				<verse number="19">Оны руханы Элгазарың ве бүтин халкың өңүнде дурзуп, оларың гөзүниң алнында оны халка ёлбашчы белле.</verse>
				<verse number="20">Бүтин ысрайыл халкы табын болар ялы, оңа өз ыгтыярлыкларыңдан бер.</verse>
				<verse number="21">Эмма ол хер бир меселеде руханы Элгазара маслахат салсын. Элгазар болса оңа Урымың көмеги билен Реббиң ислегини билип берер. Ешува ве бүтин ысрайыл халкы хемме ягдайда шуңа гарап иш тутсун».</verse>
				<verse number="22">Муса Реббиң өзүне буйрушы ялы этди. Ол Ешуваны гетирип, руханы Элгазарың ве бүтин халкың өңүнде дурузды.</verse>
				<verse number="23">Онсоң эллерини Ешуваның депесинде гоюп, Реббиң өзүне айдышы ялы, оны халкың ёлбашчысы белледи.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="28">
				<verse number="1">Реб Муса шейле дийди:</verse>
				<verse number="2">«Ысрайыллара шейле буйрук бер, Маңа берйән садакаларыны өз белленен вагтында хөдүр этсинлер. Булар Мениң нахарымдыр, Маңа от үсти билен берилйән якымлы ыслы гурбанлыклардыр.</verse>
				<verse number="3">Олара айт, Маңа от үсти билен берҗек гүнделик якма гурбанлыклары шикессиз ики саны биряшар эркек токлы болсун.</verse>
				<verse number="4">Токлуларың бирини ир билен, бейлекисини агшамара берсинлер.</verse>
				<verse number="5">Токлулар билен биле галла садакасы үчин бир күйзе сап зейтун ягы билен гарылан, бир батманың ондан бирине барабар сайлама бугдай унуны садака берсинлер.</verse>
				<verse number="6">Бу Синай дагында буйрулан гүнделик якма гурбанлыгы болуп, Реббе от үсти билен берилйән якымлы ыслы гурбанлыкдыр.</verse>
				<verse number="7">Хер токлы билен биле ичги садакасы хөкмүнде Реббе бир күйзе шерабы хөдүр эдип, оны мукаддес ерде гуйсунлар.</verse>
				<verse number="8">Бейлеки токлыны агшамара, галла ве ичги садакасы билен бирликде, эдил ирденки ялы хөдүр эдиң. Бу от үсти билен Реббе берилйән якымлы ыслы гурбанлыкдыр.</verse>
				<verse number="9">Сабат гүни шикессиз биряшар эркек токлудан икисини, зейтун ягы гарылан бир батманың ондан ики мөчбериндәки сайлама бугдай унуны ве ичги садакасыны хөдүр этсинлер.</verse>
				<verse number="10">Гүнделик берилйән якма гурбанлыгының ве ичги садакасының дашындан, хер Сабат гүни берилйән якма гурбанлыгы шудур.</verse>
				<verse number="11">Хер айың башында ики өкүзчәни, бир гочы, шикессиз еди саны биряшар эркек токлыны якма гурбанлыгы хөкмүнде Реббе багыш этсинлер.</verse>
				<verse number="12">Хер өкүз үчин галла садакасы хөкмүнде зейтун ягы гарылан бир батманың ондан үч мөчбериндәки сайлама бугдай унуны ве гоч үчин галла садакасы хөкмүнде, зейтун ягы гарылан бир батманың ондан ики мөчбериндәки сайлама бугдай унуны хөдүр этсинлер.</verse>
				<verse number="13">Хер токлы үчин галла садакасы хөкмүнде зейтун ягы гарылан бир батманың ондан бир мөчбериндәки сайлама бугдай унуны Реббе от үсти билен берилйән якымлы ыслы гурбанлык хөкмүнде хөдүр этсинлер.</verse>
				<verse number="14">Хер өкүз үчин ичги садакасы хөкмүнде ики күйзе шерабы, гоч үчин бир ярым күйзе шерабы, хер токлы үчин болса, бир күйзе шерабы хөдүр этсинлер. Йыл бойы хер тәзе Айда берилмели якма гурбанлыгы шудур.</verse>
				<verse number="15">Гүнделик берилйән якма гурбанлыгы билен ичги садакасындан башга-да, Реббе гүнә гурбанлыгы үчин бир теке хөдүр эдилсин.</verse>
				<verse number="16">Биринҗи айың он дөрдүне Реббе Песах гурбанлыгы хөдүр эдилсин.</verse>
				<verse number="17">Шу айың он бәши гүни байрамдыр. Сиз еди гүнләп петир иймелисиңиз.</verse>
				<verse number="18">Шу гүнлериң илкинҗи гүни сиз халкы мукаддес йыгнанышыга чагырың. Шол гүн сиз ишлемәң.</verse>
				<verse number="19">Реббе от үсти билен берилйән якма гурбанлыгы хөкмүнде ики өкүзчәни, бир гочы ве шикессиз биряшар эркек токлудан еди санысыны хөдүр эдиң.</verse>
				<verse number="20">Оларың галла садакасы зейтун ягы гарылан сайлама бугдай унундан болсун. Хер өкүз үчин бир батманың ондан үч мөчбериндәки уны, гоч үчин болса бир батманың ондан ики мөчбериндәки уны хөдүр этсинлер.</verse>
				<verse number="21">Еди токлының хер бири үчин, бир батманың ондан бир мөчбериндәки уны хөдүр этсинлер.</verse>
				<verse number="22">Олар гүнәлеринден сапланмак үчин, гүнә гурбанлыгы хөкмүнде бир текәни гурбанлык этсинлер.</verse>
				<verse number="23">Булары гүнделик берилйән гурбанлыклара дегишли болуп, ирден берилйән якма гурбанлыкларың дашындан хөдүр этсинлер.</verse>
				<verse number="24">Шейдип, олар хер гүн – еди гүнләп, от үсти билен Реббе якымлы ыслы иймит садакасыны хөдүр этсинлер. Бу гүнделик берилйән якма гурбанлыгыдыр, ол ичги садакасының дашындан берилсин.</verse>
				<verse number="25">Единҗи гүн болса мукаддес йыгнанышык гечирсинлер ве шол гүн ишлемесинлер.</verse>
				<verse number="26">Илкинҗи Хасыл байрамы гүни, ягны Галла байрамында тәзе бугдайдан Реббе галла садакасыны хөдүр эдениңизде, мукаддес йыгнанышык гечириң ве шол гүн ишлемәң.</verse>
				<verse number="27">Ики өкүзчәни, бир гочы, еди саны биряшар эркек токлыны Реббе якымлы ыслы якма гурбанлыгы хөкмүнде хөдүр эдиң.</verse>
				<verse number="28">Галла садакаңыз зейтун ягы гарылан сайлама бугдай унундан болуп, хер өкүз үчин бир батманың ондан үч, гоч үчин бир батманың ондан ики,</verse>
				<verse number="29">еди токлының хер бири үчин бир батманың ондан бир мөчбериндәки ундан берилсин.</verse>
				<verse number="30">Гүнәлериңизден сапланмак үчин, бир текәни гурбанлык бериң.</verse>
				<verse number="31">Олары гүнделик берилйән якма гурбанлыгының ве галла садакасының дашындан, янының ичги садакасы билен бирликде хөдүр эдиң. Олар шикессиз болмалыдырлар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="29">
				<verse number="1">Единҗи айың биринҗи гүнүнде сиз мукаддес йыгнанышык гечириң ве шол гүн ишлемәң. Бу гүн сизиң үчин сурнай чалынян гүндүр.</verse>
				<verse number="2">Бир өкүзчәни, бир гочы ве шикессиз еди саны биряшар эркек токлыны Реббе якымлы ыслы якма гурбанлыгы хөкмүнде хөдүр эдиң.</verse>
				<verse number="3">Оларың яны билен берилйән галла садакасы зейтун ягы гарылан сайлама бугдай унундан болуп, өкүз үчин бир батманың ондан үч, гоч үчин бир батманың ондан ики,</verse>
				<verse number="4">хер токлы үчин хем бир батманың ондан бир мөчбериндәки ундан берилсин.</verse>
				<verse number="5">Гүнәлериңизден сапланмак үчин бир текәни гүнә гурбанлыгы хөкмүнде хөдүр эдиң.</verse>
				<verse number="6">Бу тәзе Айдакы гүнделик берилйән якма гурбанлыгының ве оларың дүзгүне гөрә берйән галла ве ичги садакасының дашындандыр. Булар Реббе от үсти билен берилйән якымлы ыслы садакалардыр.</verse>
				<verse number="7">Шу единҗи айың онунҗы гүни сиз мукаддес йыгнанышык гечирип, өз ислегиңизи терк эдип, агыз бекләң, шол гүн ишлемәң.</verse>
				<verse number="8">Бир өкүзчәни, бир гочы, еди саны биряшар эркек токлыны Реббе якымлы ыслы якма гурбанлыгы хөкмүнде хөдүр эдиң. Олар шикессиз болмалыдырлар.</verse>
				<verse number="9">Оларың яны билен хөдүр эдилйән галла садакасы зейтун ягы гарылан сайлама бугдай унундан болуп, өкүз үчин бир батманың ондан үч, гоч үчин бир батманың ондан ики,</verse>
				<verse number="10">еди токлының хер бири үчин хем бир батманың ондан бир мөчбериндәки ундан берилсин.</verse>
				<verse number="11">Гүнәден саплаян гүнә гурбанлыгының, гүнделик берилйән якма гурбанлыгының, онуң галла ве ичги садакасының дашындан бир текәни гүнә гурбанлыгы хөкмүнде хөдүр эдиң.</verse>
				<verse number="12">Единҗи айың он бәшине сиз мукаддес йыгнанышык гечириң, шол гүн ишлемәң. Реббиң шанына еди гүнләп байрам эдиң.</verse>
				<verse number="13">Он үч саны өкүзчәни, ики саны гочы, он дөрт саны биряшар эркек токлыны от үсти билен якымлы ыслы якма гурбанлыгы хөкмүнде Реббе хөдүр эдиң. Олар шикессиз болмалыдырлар.</verse>
				<verse number="14">Оларың яны билен берилйән галла садакасы, зейтун ягы гарылан сайлама бугдай унундан болуп, он үч өкүзчәниң хер бири үчин бир батманың ондан үч, ики гочуң хер бири үчин бир батманың ондан ики,</verse>
				<verse number="15">он дөрт токлының хер бири үчин бир батманың ондан бир мөчбериндәки ундан берилсин.</verse>
				<verse number="16">Гүнделик берилйән якма гурбанлыгының, галла ве ичги садакасының дашындан бир текәни гүнә гурбанлыгы үчин хөдүр эдиң.</verse>
				<verse number="17">Икинҗи гүн шикессиз он ики саны өкүзчәни, шикессиз он дөрт саны биряшар эркек токлыны хөдүр эдиң.</verse>
				<verse number="18">Өкүзлериң, гочларың ве токлуларың санына гөрә, оларың яны билен берилйән галла ве ичги садакаларыны хөдүр эдиң.</verse>
				<verse number="19">Гүнделик берилйән якма гурбанлыгының, галла ве ичги садакасының дашындан бир текәни гүнә гурбанлыгы үчин хөдүр эдиң.</verse>
				<verse number="20">Үчүнҗи гүн шикессиз он бир саны өкүзи, ики саны гочы, шикессиз он дөрт саны биряшар эркек токлыны хөдүр эдиң.</verse>
				<verse number="21">Өкүзлериң, гочларың ве токлуларың санына гөрә, оларың яны билен берилйән галла ве ичги садакаларыны хөдүр эдиң.</verse>
				<verse number="22">Гүнделик берилйән якма гурбанлыгының, галла ве ичги садакасының дашындан бир текәни гүнә гурбанлыгы үчин хөдүр эдиң.</verse>
				<verse number="23">Дөрдүнҗи гүн шикессиз он өкүзи, ики гочы, шикессиз он дөрт саны биряшар эркек токлыны гурбанлык хөкмүнде хөдүр эдиң.</verse>
				<verse number="24">Өкүзлериң, гочларың ве токлуларың санына гөрә, оларың яны билен берилйән галла ве ичги садакаларыны хөдүр эдиң.</verse>
				<verse number="25">Гүнделик берилйән якма гурбанлыгының, галла ве ичги садакасының дашындан бир текәни гүнә гурбанлыгы үчин хөдүр эдиң.</verse>
				<verse number="26">Бәшинҗи гүн шикессиз докуз өкүзи, ики гочы, шикессиз он дөрт саны биряшар эркек токлыны гурбанлык хөкмүнде хөдүр эдиң.</verse>
				<verse number="27">Өкүзлериң, гочларың ве токлуларың санына гөрә, оларың яны билен берилйән галла ве ичги садакаларыны хөдүр эдиң.</verse>
				<verse number="28">Гүнделик берилйән якма гурбанлыгының, галла ве ичги садакаларының дашындан бир текәни гүнә гурбанлыгы үчин хөдүр эдиң.</verse>
				<verse number="29">Алтынҗы гүн шикессиз секиз саны өкүзи, ики саны гочы, шикессиз он дөрт саны биряшар эркек токлыны гурбанлык хөкмүнде хөдүр эдиң.</verse>
				<verse number="30">Өкүзлериң, гочларың ве токлуларың санына гөрә, оларың яны билен берилйән галла ве ичги садакаларыны хөдүр эдиң.</verse>
				<verse number="31">Гүнделик берилйән якма гурбанлыгының, галла ве ичги садакаларының дашындан бир текәни гүнә гурбанлыгы үчин хөдүр эдиң.</verse>
				<verse number="32">Единҗи гүн шикессиз еди өкүзи, ики гочы, шикессиз он дөрт саны биряшар эркек токлыны гурбанлык хөкмүнде хөдүр эдиң.</verse>
				<verse number="33">Өкүзлериң, гочларың ве токлуларың санына гөрә, оларың яны билен берилйән галла ве ичги садакаларыны хөдүр эдиң.</verse>
				<verse number="34">Гүнделик берилйән якма гурбанлыгының, галла ве ичги садакаларының дашындан бир текәни гүнә гурбанлыгы үчин хөдүр эдиң.</verse>
				<verse number="35">Секизинҗи гүн сиз мукаддес йыгнанышык гечириң, шол гүн ишлемәң.</verse>
				<verse number="36">Бир өкүзи, бир гочы, шикессиз еди саны биряшар эркек токлыны от үсти билен якымлы ыслы якма гурбанлыгы хөкмүнде Реббе хөдүр эдиң.</verse>
				<verse number="37">Өкүзлериң, гочларың ве токлуларың санына гөрә, оларың яны билен берилйән галла ве ичги садакаларыны хөдүр эдиң.</verse>
				<verse number="38">Гүнделик берилйән якма гурбанлыгының, галла ве ичги садакаларының дашындан бир текәни гүнә гурбанлыгы үчин хөдүр эдиң.</verse>
				<verse number="39">Булары сиз айдылан садакаңызың, мейлетин садакаңызың, якма гурбанлыгыңызың, галла ве ичги садакаларыңызың, саламатлык гурбанлыгыңызың дашындан беллемели байрамларыңызда Реббе хөдүр эдиң».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="30">
				<verse number="1">Шейлеликде, Муса Реббиң буйран затларының барыны ысрайыл халкының дыкгатына етирди.</verse>
				<verse number="2">Соңра Муса ысрайыл тире баштутанларына шейле дийди: «Ине, Реб сизе шу затлары буюрды:</verse>
				<verse number="3">„Эгер бир адам Реббе вада этсе я-да хер хили затдан өзүни сакламага касам ичсе, онда ол берен сөзүни бозман, агзы билен айдан вадасыны берҗай этсин.</verse>
				<verse number="4">Эгер аял машгала яш вагты, энтек атасы өйүндекә, Реббе вада этсе я-да касам ичсе,</verse>
				<verse number="5">атасы-да гызының эден вадасыны я-да касамыны эшидибем оңа хич зат диймесе, онда ол аялың эден вадасы я-да касамы өз гүйҗүнде галар.</verse>
				<verse number="6">Эмма атасы булары эшидип, өз нәразылыгыны билдирсе, гызының эден вадасы, ичен касамы өз гүйҗүни йитирйәр. Атасының оңламандыгы себәпли, Реб бу гызы багышлар.</verse>
				<verse number="7">Эгер гыз вада эдип я-да бир зат бабатда ойланман касам ичип, соңам дурмуша чыкса,</verse>
				<verse number="8">әри хем бу затлардан хабарлы болубам хич зат диймесе, онда гызың эден вадасы, ичен касамы өз гүйҗүнде галар.</verse>
				<verse number="9">Эмма әри бу затлары эшидип оңламаса, онда аялының эден вадасыны я-да ойланман ичен касамыны рет эдер ве Реб берҗай этмедик касамы үчин бу аялы багышлар.</verse>
				<verse number="10">Эмма дул аялың я-да әри билен айрылышан аялың эден вадасы, өзүни сакламага ичен касамы берҗай эдилмелидир.</verse>
				<verse number="11">Эгер дурмуша чыкан аял вада эден я-да хер хили затдан өзүни сакламага касам ичен болса,</verse>
				<verse number="12">әри-де муны эшидип, хич зат диймән, гаршы болмадык болса, онда аялың эден вадасы я касамы өз гүйҗүнде галар.</verse>
				<verse number="13">Эмма әри булары эшидип, өз нәразылыгыны билдирен болса, онда ол аялының берен әхли вадаларыны, ичен касамыны рет эдйәр. Әриниң оңламандыгы себәпли, вадасыны берҗай эдип билмедик бу аялы Реб багышлар.</verse>
				<verse number="14">Аялының эден ислендик вадасыны я-да ичен касамыны әри тассыклап я-да рет эдип билер.</verse>
				<verse number="15">Эмма әри аялының эден вадасыны я-да ичен касамыны эшидип, шол гүнүң өзүнде оңа гаршы чыкмадык болса, онда аялының эден вадасыдыр касамыны әри оңлан хасап эдилер. Чүнки әри олара гаршы аялына хич зат диймәнди.</verse>
				<verse number="16">Йөне әри олары эшиден бадына хич зат диймән, оны бираз вагтдан соң рет этсе, онда аялының гүнәлери әриниң бойнунадыр“».</verse>
				<verse number="17">Әр-аялың ве энтек атасы өйүнде яшаян гыз билен атасының арасындакы гатнашыклар хакында Реббиң Муса буйран дүзгүнлери шулардан ыбаратдыр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="31">
				<verse number="1">Реб Муса:</verse>
				<verse number="2">«Ысрайыллара гаршы эден иши үчин мидянларың җезасыны бер. Соңра аманадыңы табшырып, өз ата-бабаларыңа говшарсың» дийди.</verse>
				<verse number="3">Онсоң Муса гелип, халка: «Мидянларың гаршысына урушмак үчин өз араңыздан эсгерлер сайлаң, гой, олар Реббе эден иши үчин мидянларың җезасыны берсинлер.</verse>
				<verse number="4">Хер ысрайыл тиресинден мүң адамы урша ёллаң» дийди.</verse>
				<verse number="5">Шейлеликде, ысрайыл тирелериниң херсинден мүң адам, җеми он ики мүң яраглы эсгер йыгнанды.</verse>
				<verse number="6">Муса олары руханы Элгазарың оглы Пинехас билен биле урша угратды. Пинехас янына мукаддес өйүң энҗамлары билен сөвеш сазыны чалар ялы сурнайлар хем алды.</verse>
				<verse number="7">Ысрайыллар Реббиң Муса буйрушы ялы, мидянлар билен уршуп, оларың әхли эркек гөбеклисини гырдылар.</verse>
				<verse number="8">Өлдүриленлериң арасында Эви, Рекем, Сур, Хур ве Реба атлы бәш саны Мидян ханы-да барды. Бегор оглы Билгамы-да ысрайыллар гылычдан гечирдилер.</verse>
				<verse number="9">Онсоң ысрайыллар мидян аялларыдыр чагаларыны есир алып, мидянларың әхли мал-гараларыны, сүрүлерини ве әхли затларыны олҗа алдылар.</verse>
				<verse number="10">Мидянларың яшан әхли галаларыдыр обаларыны якдылар.</verse>
				<verse number="11">Таланып алнан затлары ве әхли олҗаны, адамлардыр маллары болса алып гайтдылар.</verse>
				<verse number="12">Онсоң олар есирлери, олҗаларыны ве таланып алнан затлары Иордан дерясының боюнда, Ерихоның гаршысында ерлешйән Мовап дүзлүгиндәки дүшелгеде болан Муса билен руханы Элгазара ве ысрайыл халкына гетирдилер.</verse>
				<verse number="13">Муса, руханы Элгазар ве бүтин халкың баштутанлары олары гаршы алмага дүшелгәниң дашына чыкдылар.</verse>
				<verse number="14">Урушдан гайдып гелен гошун серкерделерине – мүңбашылара, йүзбашылара Мусаның гахары гелди.</verse>
				<verse number="15">Муса олара: «Аялларың хеммесини дири галдырдыңызмы?» дийип йүзленди.</verse>
				<verse number="16">«Бу аяллар Билгамың маслахаты билен Пегорда ысрайыллара Реббе гаршы дөнүклик этдирдилер. Шонуң үчинем, Реббиң халкының арасына гыргынчылык аралашды.</verse>
				<verse number="17">Инди болса эркек гөбекли әхли чагалары ве эркек киши билен янашан аялларың хеммесини өлдүриң.</verse>
				<verse number="18">Эмма эркек киши билен янашмадык яш гызларың әхлисини өзүңиз үчин дири галдырың.</verse>
				<verse number="19">Араңызда ким адам өлдүрен я-да өлә галташан болса еди гүн дүшелгәниң дашында галсын. Үчүнҗи ве единҗи гүнлер өзүңизи хем-де есирлериңизи тәмизләң.</verse>
				<verse number="20">Бар эшиклери, дериден, гечи йүңүнден эдилен хер бир зады ве агачдан ясалан гап-гачларың әхлисини тәмизләң».</verse>
				<verse number="21">Руханы Элгазар урша гидип гелен эсгерлере шейле дийди: «Реббиң Муса буйран канунының парзлары шулардан ыбарат:</verse>
				<verse number="22">алтын, күмүш, бүрүнч, демир, галайы ве гуршун ялы</verse>
				<verse number="23">ода чыдамлы затларың әхлисини одуң ичинден гечирип халаллаң. Ондан башга-да, олар тәмизлик сувы билен хем халаллансын. Галан ода чыдамсыз затлар болса сувдан гечирилсин.</verse>
				<verse number="24">Единҗи гүн эшиклериңизи ювмалысыңыз ве тәмиз болмалысыңыз. Ондан соңра дүшелгә гирип билерсиңиз».</verse>
				<verse number="25">Реб Муса шейле дийди:</verse>
				<verse number="26">«Сен, руханы Элгазар ве халкың уругбашылары гетирилен әхли олҗаны, аяллары ве мал-гаралары хасаплаң.</verse>
				<verse number="27">Олҗаны ики бөлеге бөлүп, бир бөлегини урша гатнашан эсгерлере, галаныны болса җемагата пайлаң.</verse>
				<verse number="28">Урша гатнашан эсгерлериң пайындан – ынсан, сыгыр, эшек, гоюн-гечиден Реббе пач хөкмүнде бәш йүзден бирини айры гоюң.</verse>
				<verse number="29">Эсгерлериң пайындан алып, оны Реббе садака хөкмүнде руханы Элгазара бериң.</verse>
				<verse number="30">Ысрайылларың пайындан: ынсан, сыгыр, гоюн, гечи, әхли мал-гараларың эллиден бирини алып, Реббиң мукаддес чадырыны гораян левилере бериң».</verse>
				<verse number="31">Муса билен руханы Элгазар Реббиң Муса буйрушы ялы этдилер.</verse>
				<verse number="32">Алнан олҗаның эсгерлерден артаны: алты йүз етмиш бәш мүң гоюндыр гечи,</verse>
				<verse number="33">етмиш ики мүң ири мал,</verse>
				<verse number="34">алтмыш бир мүң эшек</verse>
				<verse number="35">ве эркек билен янашмадык отуз ики мүң бой гыз.</verse>
				<verse number="36">Урша гатнашан эсгерлериң пайына үч йүз отуз еди мүң бәш йүз гоюндыр гечи дүшди.</verse>
				<verse number="37">Олардан алты йүз етмиш бәш гоюндыр гечи Реббе пач хөкмүнде берилди.</verse>
				<verse number="38">Ири малың җеми отуз алты мүң болуп, олардан пач хөкмүнде Реббе етмиш икиси берилди.</verse>
				<verse number="39">Эшеклериң җеми саны отуз мүң бәш йүз болуп, олардан пач хөкмүнде Реббе алтмыш бириси берилди.</verse>
				<verse number="40">Гызларың җеми саны он алты мүң болуп, олардан отуз икиси Реббе пач хөкмүнде берилди.</verse>
				<verse number="41">Муса Реббиң өзүне буйрушы ялы, Реббе берлен пачларың хеммесини садака хөкмүнде руханы Элгазара берди.</verse>
				<verse number="42">Җемагатың пайы хөкмүнде Мусаның эсгерлерден айран бөлеги үч йүз отуз еди мүң бәш йүз гоюндыр гечиден, отуз алты мүң ири малдан, отуз мүң бәш йүз эшекден ве он алты мүң гыздан ыбарат болды.</verse>
				<verse number="43"></verse>
				<verse number="44"></verse>
				<verse number="45"></verse>
				<verse number="46"></verse>
				<verse number="47">Реббиң өзүне буйрушы ялы, Муса ысрайылларың пайындан хер элли адамдан ве мал-гаралардан бирини алып, Реббиң мукаддес чадырыны гораян левилере берди.</verse>
				<verse number="48">Соңра гошун серкерделери – мүңбашылар, йүзбашылар Мусаның янына гелип, оңа шейле дийдилер: «Биз гулларың ёлбашчылык эдйән гошунымыздакы эсгерлери санап чыкдык. Оларың екеҗеси хем кем дәл.</verse>
				<verse number="49"></verse>
				<verse number="50">Биз өз тапан алтын шай-сеплеримизи: улы ве кичи билезиклери, мөхүрли йүзүклери, гулакхалкалары ве асыклары өз гүнәлеримизден сапланмак үчин, Реббиң хузурына садака гетирдик».</verse>
				<verse number="51">Муса билен руханы Элгазар олардан әхли безег шай-сеплери гөрнүшиндәки алтыны кабул эдип алдылар.</verse>
				<verse number="52">Мүңбашылардан ве йүзбашылардан Реббе садака хөкмүнде хөдүр эдилен алтының аграмы он ики пут болды.</verse>
				<verse number="53">Урша гатнашан эсгерлер болса алан олҗаларыны өзлерине галдырдылар.</verse>
				<verse number="54">Шейдип, Муса билен руханы Элгазар мүңбашылардан, йүзбашылардан алтыны кабул эдип алдылар. Оны Реббиң ёлуна берилйән пай хөкмүнде ысрайыллар үчин Реббе йүз тутулян чадыра гетирдилер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="32">
				<verse number="1">Рубенлер билен гатларың мал-гарасы гаты көпди. Язер ве Гилгат топракларында мал бакмага оңат ерлериң бардыгыны гөренлеринде,</verse>
				<verse number="2">гатлар билен рубенлер гелип, Муса билен руханы Элгазара ве халкың баштутанларына шейле дийдилер:</verse>
				<verse number="3">«Атарот, Дибон, Язер, Нимра, Хешбон, Элгала, Себам, Небо ве Бегон ялы</verse>
				<verse number="4">Реббиң ысрайыл халкы үчин басып алан ерлери мал бакмага аматлы ерлердир. Сизиң гулларыңызың болса мал-гарасы бар».</verse>
				<verse number="5">Олар шейле довам этдилер: «Эгер биз сизиң өңүңизде мерхемет газанан болсак, гой, бу топрак биз гулларыңыза мүлк эдилип берилсин. Бизи Иордан дерясындан аңры гечирмәң».</verse>
				<verse number="6">Муса олара шейле җогап берди: «Доганларыңыз урша гидйәркә, сиз бу тайда галмакчымы?</verse>
				<verse number="7">Нәме себәпден Реббиң өзлерине берен юрдуна гитмезликлери үчин, ысрайылларың йүрегине довул салҗак болярсыңыз?</verse>
				<verse number="8">Юрды гөзден гечирсинлер дийип, Кадешбарнеядан уградан аталарыңыз хем шейле эдипдилер.</verse>
				<verse number="9">Эшкол дересине ченли гидип, юрды сынланларындан соң, олар гелип, Реббиң өзлерине берен юрдуна гирмезликлери үчин, ысрайылларың йүреклерине горкы салыпдылар.</verse>
				<verse number="10">Ол гүн Реббиң гахары гелди ве Ол ант ичип, шейле дийди:</verse>
				<verse number="11">„Мүсүрден чыкан яшы йигрими ве ондан ёкары болан адамларың хич бири Ыбрайыма, Ысхага ве Якуба вада берен юрдумы гөрмез. Чүнки олар Маңа бүтин калплары билен ынанмадылар.</verse>
				<verse number="12">Мениң вада берен юрдума диңе Епуннәниң оглы Калеп билен Нунуң оглы Ешува барып билер, чүнки олар Маңа бүтин калбы билен ынандылар“.</verse>
				<verse number="13">Онсоң Ысрайылың гаршысына Реббиң гахары гелди ве Ол Өз назарында пислик эден несил өлүп гутарянча, олары кырк йыллап чөлде энтетди.</verse>
				<verse number="14">Ине, инди болса сиз – гүнәкәрлериң несли, өз аталарыңызың орнуна гечип, Ысрайылың гаршысына Реббиң гахар-газап одуны хас-да туташдырдыңыз!</verse>
				<verse number="15">Эгер сиз Реббиң ызына эермекден боюн товласаңыз, Ол бүтин халкы ене-де чөлүң ичинде еке ташлар. Сиз хем халкың өлүмине себәп боларсыңыз».</verse>
				<verse number="16">Онсоң рубенлер билен гатлар Мусаның янына гелип, оңа шейле дийдилер: «Биз бу ерде довар сүрүлеримиз үчин агыллар ве чагаларымыз үчин галалар гурҗак.</verse>
				<verse number="17">Эмма биз сөвеше тайяр болуп, гайдувсыз эсгерлер хөкмүнде ысрайылларың өңүнден гидерис ве олары бармалы ерлерине ченли элтерис. Шу вагт болса, бизиң чагаларымыз бу үлкәниң илатындан горанып, беркидилен галаларда яшарлар.</verse>
				<verse number="18">Ысрайылларың хер бири өз мүлкүне эе болянча, биз өйүмизе гайтмарыс.</verse>
				<verse number="19">Биз олар билен бирликде Иорданың аңры гапдалындан мүлк ер алмарыс, чүнки бизиң пайымыза Иорданың бәри гапдалы, гүндогар тарапы дүшди».</verse>
				<verse number="20">Шонда Муса олара шейле дийди: «Эгер сиз шу айданларыңызы эдип, гайдувсыз эсгерлер хөкмүнде Реббиң хузурында сөвеше гитсеңиз,</verse>
				<verse number="21">Реб душманларыны гачмага меҗбур эдйәнчә, гайдувсыз эсгерлер хөкмүнде хеммәңиз Реббиң хузурында Иорданың аңры тарапына гечсеңиз</verse>
				<verse number="22">ве юрт Реббе табын болса, ондан соң сиз ызыңыза доланып билерсиңиз. Бу сизиң Реббиң ве Ысрайылың өңүндәки борчларыңызы ерине етирдигиңиз болар ве бу үлке Реббиң хузурында сизиң мүлкүңиз болар.</verse>
				<verse number="23">Эгер бейле этмесеңиз, Реббе гаршы гүнә иш этдигиңиз болар ве хөкман газанан гүнәңизиң җезасыны чекерсиңиз.</verse>
				<verse number="24">Чагаларыңыз үчин галалар, сүрүлериңиз үчин агыллар гуруң, йөне берен вадаңызы берҗай эдиң».</verse>
				<verse number="25">Онсоң гатлар билен рубенлер Муса шейле дийдилер: «Агамыз нәме буюрса, биз гулларың берҗай эдерис.</verse>
				<verse number="26">Чага-чугаларымыз, аялларымыз, доварларымыз ве әхли мал-гараларымыз бу ерде, Гилгат галасында галар.</verse>
				<verse number="27">Гулларың болан биз болса, гайдувсыз эсгерлер хөкмүнде хеммәмиз агамызың айдышы ялы, дерядан гечип, Реббиң хузурында сөвеше чыкарыс».</verse>
				<verse number="28">Онсоң Муса олар хакда руханы Элгазара, Нунуң оглы Ешува ве ысрайыл тирелериниң уругбашыларына шейле буйрук берди:</verse>
				<verse number="29">«Эгер гатлар билен рубенлер гайдувсыз эсгерлер хөкмүнде хеммеси Реббиң хузурында сизиң билен Иордандан гечселер ве ол юрт сизе табын болса, онда сиз олара Гилгат үлкесини мүлк эдип бериң.</verse>
				<verse number="30">Эмма олар гайдувсыз эсгерлер хөкмүнде сизиң билен дерядан гечмеселер, онда сизиң араңызда Кенган топрагындан мүлк аларлар».</verse>
				<verse number="31">Гатлар билен рубенлер шейле җогап бердилер: «Реб сениң гулларыңа нәме буюрса, биз шоны-да берҗай эдерис.</verse>
				<verse number="32">Биз гайдувсыз эсгерлер хөкмүнде Реббиң хузурында дерядан гечип, Кенган юрдуна гирерис, йөне бизе мирас дүшен мүлкүмиз, гой, Иорданың шу гүндогар гапдалы болсун».</verse>
				<verse number="33">Муса гатлар билен рубенлере ве Юсубың несли болан манаша тиресиниң ярысына амор ханы Сихоның юрдуны ве Башаның ханы Огуң юрдуны, оларың төверегиндәки галаларыдыр обалары билен бирликде берди.</verse>
				<verse number="34">Онсоң гатлар Дибон, Атарот, Арогер,</verse>
				<verse number="35">Атротшопан, Язер, Ёгбоха,</verse>
				<verse number="36">Бейтнимра ве Бейтхаран ялы берк галалары дикелтдилер ве доварлар үчин агыллар гурдулар.</verse>
				<verse number="37">Рубенлер болса Хешбон, Элгала, Кирятайым,</verse>
				<verse number="38">Небо, Багалмегон (олар кәбир галаның атларыны чалышдылар) ве Сибма галасыны тәзеден гурдулар. Олар тәзеден гуран галаларына башга атлар дакдылар.</verse>
				<verse number="39">Манашаның оглы Макырың несиллери гидип, Гилгады басып алдылар ве ол ерден аморлары ковдулар.</verse>
				<verse number="40">Муса Гилгады Манашаның оглы Макырың несиллерине берди. Олар ол ерде месген тутдулар.</verse>
				<verse number="41">Манашаның оглы Яйыр гидип, оларың обаларыны басып алды ве оларың адына Хавотяйыр гойды.</verse>
				<verse number="42">Ноба гидип, Кенаты ве онуң төверегиндәки обалары басып алып, ол ере Ноба дийип, өз адыны дакды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="33">
				<verse number="1">Муса билен Харуның ёлбашчылыгы астында тиреме-тире йөрейән ысрайылларың Мүсүрден чыканларындан соңкы дүшлән дүшелгелери шулардыр.</verse>
				<verse number="2">Муса Реббиң эмри билен дүшлән дүшелгелерини хер гезек язып белледи. Оларың дүшлән дүшелгелери шулардыр:</verse>
				<verse number="3">ысрайыллар биринҗи айың он бәшине Песах байрамының эртеси гүни мүсүрлилериң гөзүниң алнында аркайынлык билен Рагмесес галасындан чыкып гайтдылар.</verse>
				<verse number="4">Ол вагт мүсүрлилер Реббиң гыран новбахар огулларыны җайлаярдылар. Реб хатда оларың худайларыны-да җезаландырыпды.</verse>
				<verse number="5">Ысрайыллар Рагмесесден чыкып, Сукотда дүшледилер.</verse>
				<verse number="6">Соңра Сукотдан чыкып, чөлүң гырасындакы Этамда дүшледилер.</verse>
				<verse number="7">Этамдан чыкып, олар ызларына, Багалсепоның гүндогарындакы Пихахырота тарап өврүлип, Мигдолың голайында дүшледилер.</verse>
				<verse number="8">Пихахыротдан чыкып, деңзиң ичи билен чөле тарап гитдилер. Этам чөлүнде үч гүнләп йөрәп, Марада дүшледилер.</verse>
				<verse number="9">Ысрайыллар Марадан чыкып, Эйлиме гелдилер. Ол ерде он ики саны сувлы чешме ве етмиш саны палма агаҗы барды. Олар сувуң башында дүшледилер.</verse>
				<verse number="10">Эйлимден чыкып гелип, Гызыл деңзиң кенарында дүшледилер.</verse>
				<verse number="11">Гызыл деңзиң кенарындан гайдып, Син чөлүнде,</verse>
				<verse number="12">Син чөлүнден гайдып, Допкада,</verse>
				<verse number="13">Допкадан чыкып гелип, Алушда,</verse>
				<verse number="14">Алушдан чыкып гелип, Репидимде дүшледилер. Ол ерде халк үчин ичмәге сув ёкды.</verse>
				<verse number="15">Соң Репидимден чыкып, Синай чөлүнде,</verse>
				<verse number="16">Синай чөлүнден чыкып гелип, Кибротхатавада,</verse>
				<verse number="17">Кибротхатавадан чыкып гелип, Хасеротда,</verse>
				<verse number="18">Хасеротдан чыкып гелип, Ритмада,</verse>
				<verse number="19">Ритмадан чыкып гелип, Риммонпересде,</verse>
				<verse number="20">Риммонпересден чыкып гелип, Либнада,</verse>
				<verse number="21">Либнадан чыкып гелип, Рисада,</verse>
				<verse number="22">Рисадан чыкып гелип, Кехелатада,</verse>
				<verse number="23">Кехелатадан чыкып гелип, Шепер дагында,</verse>
				<verse number="24">Шепер дагындан чыкып гелип, Харадада,</verse>
				<verse number="25">Харададан чыкып гелип, Макхелотда,</verse>
				<verse number="26">Макхелотдан чыкып гелип, Тахатда,</verse>
				<verse number="27">Тахатдан чыкып гелип, Терада,</verse>
				<verse number="28">Терадан чыкып гелип, Миткада,</verse>
				<verse number="29">Миткадан чыкып гелип, Хашмонада,</verse>
				<verse number="30">Хашмонадан чыкып гелип, Мосеротда,</verse>
				<verse number="31">Мосеротдан чыкып гелип, Бенеягаканда.</verse>
				<verse number="32">Бенеягакандан чыкып гелип, Хорхагыдгатда,</verse>
				<verse number="33">Хорхагыдгатдан чыкып гелип, Ётбатада,</verse>
				<verse number="34">Ётбатадан чыкып гелип, Абронда,</verse>
				<verse number="35">Аброндан чыкып гелип, Эсёнгеберде,</verse>
				<verse number="36">Эсёнгеберден чыкып гелип, Син чөлүнде (ягны Кадешде),</verse>
				<verse number="37">Кадешден чыкып гелип, Эдомың серхединдәки Хор дагында дүшледилер.</verse>
				<verse number="38">Руханы Харун Реббиң буйругы билен Хор дагына чыкды. Ол шол ерде ысрайылларың Мүсүрден чыканларындан соңкы кыркынҗы йылының бәшинҗи айының биринҗи гүни аманадыны табшырды.</verse>
				<verse number="39">Хор дагында өлен Харун бир йүз йигрими үч яшындады.</verse>
				<verse number="40">Негепде яшаян кенган Арат ханы ысрайылларың гелйәндиги хакда эшитди.</verse>
				<verse number="41">Ысрайыллар Хор дагындан гайдып, Салмонада дүшледилер.</verse>
				<verse number="42">Салмонадан чыкып, Пунонда дүшледилер.</verse>
				<verse number="43">Пунондан чыкып, Оботда дүшледилер.</verse>
				<verse number="44">Оботдан чыкып, Мовап юрдундакы Ией Абарымда дүшледилер.</verse>
				<verse number="45">Ией Абарымдан чыкып, Дибонгатда дүшледилер.</verse>
				<verse number="46">Дибонгатдан чыкып, Алмондыблатаймада дүшледилер.</verse>
				<verse number="47">Алмондыблатаймадан чыкып, Небоның голайындакы Абарым дагларында дүшледилер.</verse>
				<verse number="48">Абарым дагларындан гайдып, Иордан дерясының боюнда, Ерихоның гаршысында ерлешйән Мовап дүзлүгинде дүшледилер.</verse>
				<verse number="49">Олар Иордан дерясының боюнда, Бейтешимотдан тә Абелшитиме ченли Мовап дүзлүгинде дүшелге гуруп отурдылар.</verse>
				<verse number="50">Иорданың боюнда, Ерихоның гаршысындакы Мовап дүзлүгинде Реб Муса билен геплешип, оңа шейле дийди:</verse>
				<verse number="51">«Ысрайыллара айт, Иордан дерясындан гечип, Кенгана баранларында,</verse>
				<verse number="52">юрдуң илатының хеммесини ковуп чыкарсынлар. Оларың әхли даш ве гуйма бутларыны дөвсүнлер, сеждегәхлерини ёк этсинлер.</verse>
				<verse number="53">Юрды басып алып, ол ерде месген тутсунлар, чүнки Мен оны олара мүлк эдип бердим.</verse>
				<verse number="54">Юрды биҗе боюнча тирелер арасында пайлашсынлар. Улы тирә улы мүлк, кичи тирә-де кичи мүлк берилсин. Кимиң биҗеси чыкса, мүлк хем шонуңкы болар. Мүлк тирелере гөрә пайлансын.</verse>
				<verse number="55">Эмма ысрайыллар ерли илаты ковуп чыкармасалар, онда ол ерде галанлар ысрайылларың гөзлерине дүртүлен иңңе, бөвүрлерине санҗылан тикен ялы боларлар. Яшаҗак юртларында олар ысрайыллары эзерлер.</verse>
				<verse number="56">Мен хем олара чекдирҗек азапларымы ысрайылларың башындан индерерин».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="34">
				<verse number="1">Реб Муса шейле дийди:</verse>
				<verse number="2">«Ысрайыллара шейле буйрук бер: „Сиз Кенган юрдуна гирениңизде, сизе мүлк хөкмүнде берилйән бу топрагың серхетлери чәклендирилендир.</verse>
				<verse number="3">Сизиң гүнорта серхедиңиз Син чөлүнден Эдом серхединиң боюна узалып гидер. Ол гүндогарда Өли деңзиң гүнорта кенарындан башланяндыр.</verse>
				<verse number="4">Соңра серхет Ичян гечидиниң гүнортасындан өврүлип, Син чөлүне гечер. Ондан Кадешбарнеяның гүнортасына ченли, Хасарадара тарап узалып, Асмона тарап гечер.</verse>
				<verse number="5">Серхет Асмондан өврүлип, Мүсүр дерясына тарап узалып гидер ве онуң чети Ортаер деңзине барып етер.</verse>
				<verse number="6">Ортаер деңзи ве онуң кенары сизиң гүнбатар серхедиңиз болуп хызмат эдер. Бу сизиң гүнбатар арачәгиңиз болар.</verse>
				<verse number="7">Сизиң демиргазык арачәгиңиз шейле болар: Ортаер деңзинден Хор дагына ченли аралыкда өз серхедиңизи белләрсиңиз.</verse>
				<verse number="8">Хор дагындан Лебохамада ченли өз серхедиңизи белләрсиңиз ве серхет ондан соң Седат галасының ичинден гечер.</verse>
				<verse number="9">Арачәк Седатдан гүндогара Зипрона тарап узалып, онуң бир уҗы Хасарейнана етер. Бу сизиң демиргазык серхедиңиз болар.</verse>
				<verse number="10">Гүндогар серхедиңиз демиргазыкда Хасарейнандан башланып, гүнорта Шепама тарап узалып гидер.</verse>
				<verse number="11">Серхет Шепамдан Айының гүндогар гапдалындакы Рибла тарап өврүлип, Киннерет деңзиниң гүндогар япгыдына ченли барып етер.</verse>
				<verse number="12">Соңра серхет Иорданың бойы билен ашаклыгына гидип, онуң чети Өли деңзе барып етер. Даш-төверегинде шейле серхетлери болан бу юрт сизиң юрдуңыз болар“».</verse>
				<verse number="13">Муса ысрайыллара буйрук берип, шейле дийди: «Реббиң сизе биҗе атып, докуз тирәниң ве гүнбатардакы манаша тиресиниң арасында пайламагы эмр эден мүлки, ине, шу топракдыр.</verse>
				<verse number="14">Рубен, гат тирелери ве гүндогардакы манаша тиреси уругларына гөрә өзлериниң мүлкүни эййәм алдылар.</verse>
				<verse number="15">Бу ики тире ве манаша тиресиниң ярысы өзлерине мүлки Иорданың аңырсындан, Ерихоның гүндогарындан алдылар».</verse>
				<verse number="16">Реб Муса шейле дийди:</verse>
				<verse number="17">«Ери сизе мүлк эдип пайлап берҗек адамлар, ине шулардыр: руханы Элгазар ве Нунуң оглы Ешува.</verse>
				<verse number="18">Мүлки пайламак үчин хер тиреден бир адамы ёлбашчы хем сайлаң.</verse>
				<verse number="19">Ёлбашчы сайланмалы адамлар шулардыр: яхуда тиресинден Епуннәниң оглы Калеп.</verse>
				<verse number="20">Шимгон тиресинден Эмихудың оглы Шамувел.</verse>
				<verse number="21">Бенямин тиресинден Кислоның оглы Элидат.</verse>
				<verse number="22">Дан тиресинден Ёглының оглы Букы сердар.</verse>
				<verse number="23">Юсубың несиллери: манаша тиресинден Эфодың оглы Ханныел сердар.</verse>
				<verse number="24">Эфрайым тиресинден Шиптаның оглы Кемувал сердар.</verse>
				<verse number="25">Зебулун тиресинден Парнагың оглы Элисапан сердар.</verse>
				<verse number="26">Ысакар тиресинден Азаның оглы Палтыел сердар.</verse>
				<verse number="27">Ашер тиресинден Шеломының оглы Ахыхут сердар.</verse>
				<verse number="28">Нафталы тиресинден Эмихудың оглы Педахел сердар».</verse>
				<verse number="29">Реббиң Кенган юрдунда ысрайыллара мүлк пайлап бермеги эмр эден адамлары шулардан ыбаратды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="35">
				<verse number="1">Иордан дерясының боюнда, Ерихоның гаршысында ерлешйән Мовап дүзлүгинде Реб Муса шейле дийди:</verse>
				<verse number="2">«Ысрайыллара шейле буйрук бер, гой, олар өзлерине мирас дүшен мүлклеринден левилере яшар ялы галалар берсинлер. Шол галаларың төверегиндәки өри мейданларыны-да левилере берсинлер.</verse>
				<verse number="3">Бу галалар левилериң яшамагы үчиндир. Галаларың төверегиндәки өри мейданлары болса левилериң сүрүлери ве әхли мал-гаралары үчиндир.</verse>
				<verse number="4">Галаның диварындан чар тарапа мүң тирсек аралык гоюп, онуң гүндогар ве гүнорта тарапларыны ики мүң тирсек, гүнбатар ве демиргазык тарапларыны-да ики мүң тирсек эдип, левилере берилҗек галаларың өри мейданларыны дөртбурч шекилинде өлчәң».</verse>
				<verse number="5"></verse>
				<verse number="6">«Левилере берйән галаларыңызың алтысы гачыбаталга галалары болсун. Булардан башга ене кырк ики галаны левилере бериң.</verse>
				<verse number="7">Левилере өри мейданлары билен бирликде җеми кырк секиз гала бериң.</verse>
				<verse number="8">Олара берҗек галаларыңыз тире пайы гөрнүшинде болсун. Галалары көп болан улы ысрайыл тиресинден көп гала, галалары аз болан кичирәк тиреден болса аз гала алнып, хер тире өз мүлк пайына гөрә левилере берсин».</verse>
				<verse number="9">Соңра Реб Муса шейле дийди:</verse>
				<verse number="10">«Ысрайыллара айт, Иордан дерясындан гечип, Кенган топрагына гирениңизде,</verse>
				<verse number="11">өзүңиз үчин гачыбаталга галаларыны сайлаң. Төтәнликде адам өлдүрен ганхор, гой, шол ере гачсын.</verse>
				<verse number="12">Бу галалар ганхора җемагатың өңүнде хөкүм чыкарылянча, өлдүрилениң хоссарындан гачыбаталга болуп хызмат этсин.</verse>
				<verse number="13">Өзүңиз үчин җеми алты саны гачыбаталга галасыны белләң:</verse>
				<verse number="14">оларың үчүси Иордан дерясының гүндогар тарапында, үчүси хем Кенган топрагында болсун.</verse>
				<verse number="15">Бу алты гала ысрайыллара ве араңызда яшаян гелмишеклере, гөчүп геленлере гачыбаталга болуп хызмат этсин. Төтәнликде адам өлдүрип, ганхор болан адам ол ере гачып билер.</verse>
				<verse number="16">Эгер-де бири демирден ясалан зат билен башга бирини уруп өлдүрсе, ол адам ганхордыр. Ганхорың җезасы өлүм болсун.</verse>
				<verse number="17">Эгер бири адама дегенде өлдүрип билҗек даш билен адам уруп өлдүрсе, ол ганхордыр. Ганхорың җезасы өлүм болсун.</verse>
				<verse number="18">Я-да бири адама дегенде өлдүрип билҗек агач бөлеги билен адам уруп өлдүрсе, ол ганхордыр. Ганхорың җезасы өлүм болсун.</verse>
				<verse number="19">Дөкүлен ган үчин өлдүрилениң хоссары ганхоры өлдүрер. Ол өз гандарыны душан еринде өлдүрсин.</verse>
				<verse number="20">Шунуң ялы-да, эгер бири башга бир адамы йигренйәндиги үчин итекләп я-да башга бири букуда ятып, оңа тарап бир зат зыңып өлдүрсе,</verse>
				<verse number="21">я-да душманчылыкдан оны эли билен уруп өлдүрсе, онда оны өлдүрен адам өлүме хөкүм эдилсин. Ол адам ганхордыр, өлдүрилениң хоссары ганхоры душан еринде өлдүрсин.</verse>
				<verse number="22">Эмма бири душманчылык этмезден, бир адамы төтәнликде итип гойберсе я-да букуда ятып пейлемезден, оңа тарап бир зат зыңып гойберсе,</verse>
				<verse number="23">я-да адама дегенде өлдүрип билҗек дашы серетмән зыңып, төтәнликде бир адамың ганына галса, өлдүрен билен өлениң арасында душманчылык болмандыгына ве өлдүрениң оңа шикес етирмек ислемәндигине гарамаздан,</verse>
				<verse number="24">ганхор билен өлдүрилениң хоссарының арасындакы даваны шу када-канунлар боюнча җемагат чөзсүн.</verse>
				<verse number="25">Җемагат өлдүрилениң хоссарының элинден ганхоры халас этсин ве оны башдакы гачып баран гачыбаталга галасына угратсын. Депесине мукаддес яг гуйлуп белленен баш руханы өлйәнчә, ганхор шол ерде болмалыдыр.</verse>
				<verse number="26">Эмма ганхор илки гачып баран гачыбаталга галасының чәгинден даша чыкса</verse>
				<verse number="27">ве өлдүрилениң хоссары оны тапып өлдүрсе, өлдүрилениң хоссары ганхор сайылмалы дәлдир.</verse>
				<verse number="28">Чүнки ганхор баш руханы өлйәнчә, гачыбаталга галасының дашына чыкмалы дәлдир. Ол диңе баш руханы өленден соң, өз өйүне гайдып билер.</verse>
				<verse number="29">Булар сиз ниреде яшасаңыз-да, несиллер бойы сизе парз ве хөкүм болсун.</verse>
				<verse number="30">Эгер бир адам башга бир адамы өлдүрсе, шаятларың гөркезмеси эсасында ол өлүме хөкүм эдилсин, эмма диңе бир шаядың гөркезмеси эсасында ол өлүме хөкүм эдилмели дәлдир.</verse>
				<verse number="31">Өлүм җезасына хөкүм эдилен ганхорың җанының өвезине хун алынмасын, ганхор өлдүрилмелидир.</verse>
				<verse number="32">Гачыбаталга галасына гачып баран бириниң баш руханы өлмезден өң өз топрагына гайдып бармагы үчин ондан төлег алмаң.</verse>
				<verse number="33">Ган топрагы харама чыкаряндыр, өз яшаян топрагыңызы харамламаң. Дөкүлен ганы топракдан диңе ганхорың ганы билен ювуп болар.</verse>
				<verse number="34">Мениң мекан тутан топрагымы, ягны өз яшаян ериңизи харамламаң. Чүнки ысрайыл халкының арасында яшаян Реб Мендирин».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="36">
				<verse number="1">Макырың оглы, Манашаның агтыгы, Юсубың човлугы болан Гилгадың несиллериниң уругбашылары өңе чыкып, Мусаның, ёлбашчыларың ве ысрайыл тирелериниң уругбашыларының өңүнде шейле дийдилер:</verse>
				<verse number="2">«Реб юрды биҗе атып, мүлк хөкмүнде ысрайыллара пайлап бер дийип, агамыз Муса эмр этди. Доганымыз Селопхадың мүлкүни онуң гызларына бермеги хем Реб агамыза буюрды.</verse>
				<verse number="3">Эгер Селопхадың гызлары Ысрайылың башга тиресинден боланлара дурмуша чыксалар, онда оларың мүлки бизиң мүлкүмизден айрылып, баран әрлериниң тиресине гошулар. Шейдип, биҗеде бизиң мүлк пайымыз кемелер.</verse>
				<verse number="4">Ысрайылларың байрам йылы геленде болса, гызларың мүлки әрлериниң тиресиниң мүлкүне гошулар. Шейлеликде, оларың мүлки бизиң тирәмизиң мүлкүнден алнар».</verse>
				<verse number="5">Онсоң Муса Реббиң эмри боюнча ысрайыллара шейле буюрды: «Юсубың тиресиниң несиллериниң диййәни догрудыр.</verse>
				<verse number="6">Селопхадың гызлары хакда Реб шейле дийди: „Олар ислән адамсына дурмуша чыкып билерлер, йөне оларың барҗак кишилери өз тирелеринден болсун.</verse>
				<verse number="7">Ысрайылларың мүлки бир тиреден башга бир тирә гечмели дәлдир. Әхли ысрайыллар өз тирелериниң мүлкүне эелик этсинлер.</verse>
				<verse number="8">Ислендик ысрайыл тиресинден мүлк алан гыз, өз тиресинден болан кишә дурмуша чыксын. Шонда хер бир ысрайыллы өз аталарының мүлкүне мүдимилик эелик эдип билер.</verse>
				<verse number="9">Хич бир мүлк бир тиреден башга бир тирә гечмели дәлдир. Ысрайыл тирелериниң хер бири өз мүлкүне эелик этсин“».</verse>
				<verse number="10">Селопхадың гызлары Реббиң Муса буйрушы ялы хем этдилер.</verse>
				<verse number="11">Онуң гызлары Махла, Тирса, Хогла, Милка ве Нога өз какасының доганларының огулларына дурмуша чыкдылар.</verse>
				<verse number="12">Олар Юсубың оглы Манашаның несиллериниң уругларындан болан кишилере дурмуша чыкдылар. Шейдип, оларың мүлки өз аталарының тиресинде галды.</verse>
				<verse number="13">Иордан дерясының боюнда, Ерихоның гаршысында ерлешйән Мовап дүзлүгинде Реббиң Муса аркалы ысрайыллара берен парзлардыр хөкүмлери шулардан ыбаратды.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="5">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Ине, бу сөзлер Мусаның Иордан дерясының гүндогарында – чөллүкде яшаян тутуш ысрайыл халкына айдан сөзлери. Олар Супуң гаршысындакы Араба дүзлүгинде, Паран галасы билен Топел, Лабан, Хасерот ве Дизахап галаларының аралыгында яшаярдылар.</verse>
				<verse number="2">Хореп дагындан Кадешбарнея ченли аралык Сегир даглыгының үсти билен гидениңде, он бир гүнлүк ёлды.</verse>
				<verse number="3">Кыркынҗы йылың он биринҗи айының биринҗи гүни, Муса Реббиң буйрушы ялы эдип, ысрайыллара Онуң буйрукларыны етирди.</verse>
				<verse number="4">Бу Мусаның Хешбонда хөкүм сүрен аморларың ханы Сихоны, шейле хем, Аштаротда ве Эдрейде хөкүм сүрен Башан юрдуң ханы Огы еңенден соң болды.</verse>
				<verse number="5">Муса Иорданың гүндогарында – Мовап юрдундака ысрайыллара шу кануны беян этмәге башлады:</verse>
				<verse number="6">«Худайымыз Реб Хореп дагында шейле дийди: „Сиз бу дагда узак вагт болдуңыз.</verse>
				<verse number="7">Инди йөришиңизи довам эдиң, аморларың яшаян даглыгына, шейле хем, гоңшы үлкелере: Араба дүзлүгине, даглыга, гүнбатар байырлыклара, Негеп чөлүне, деңиз якасындакы Кенган юрдуна, Ливана ве бейик Евфрат дерясына ченли гидиң.</verse>
				<verse number="8">Ине, Мен бу юрды сизиң өңүңизде гойдум. Мениң ата-бабаларыңыз Ыбрайыма, Ысхага, Якуба ве оларың несиллерине бермеги вада эден юрдума гидиң-де, оны мүлк эдиниң“».</verse>
				<verse number="9">«Шол вагт мен сизе шейле дийдим: „Сизи еке өзүм башарып билҗек дәл.</verse>
				<verse number="10">Худайыңыз Реб сизи көпелтди. Шонуң үчин-де бу гүн сизиң саныңыз асмандакы йылдызлар дей кән.</verse>
				<verse number="11">Сизе сөз берши ялы, ата-бабаларыңызың Худайы Реб, гой, сизиң саныңызы мундан-да мүң эссе артдырсын ве сизи ялкасын!</verse>
				<verse number="12">Йөне мениң еке өзүм әхли даваларыңызың агыр йүкүни герденимден нәдип айраркам?</verse>
				<verse number="13">Хер тирәңизден акыллы-пайхаслы, дүшби ве теҗрибели адамлары сайлаң“.</verse>
				<verse number="14">Сиз маңа: „Сениң нетиҗә гелен пикириң говы пикир“ дийип җогап бердиңиз.</verse>
				<verse number="15">Шейлеликде, мен сизиң хер тирәңизден сайланан бу акыллы-пайхаслы ве теҗрибели адамлары сизиң үстүңизден баштутан эдип, мүңбашылар, йүзбашылар, эллибашылар, онбашылар гойдум ве бейлеки баштутанлары белледим.</verse>
				<verse number="16">Шол вагт мен сизе казылары хем белледим ве олара: „Халкың арасындакы давалара үнс берип гулак гоюң, исле ол ерли болсун, исле гелмишек болсун, ики адамың арасындакы даваны адалатлы чөзүң.</verse>
				<verse number="17">Сиз казылык эдениңизде, тарапгөйлик этмели дәлсиңиз: улы даваны-да, кичи даваны-да дең диңләң. Хич кимден горкмаң, чүнки чөзгүт Худайдандыр. Сизе чөзмеси кын дүшен даваны маңа гетириң, оны өзүм диңләрин“ дийдим.</verse>
				<verse number="18">Шейдип, шол вагт мен сизе этмели әхли ишлериңизи табшырдым».</verse>
				<verse number="19">«Соңра Худайымыз Реббиң эдил бизе буйрушы ялы, биз Хореп дагындан чыкып, аморларың яшаян даглыгының үсти билен тә Кадешбарнея барып етйәнчәк, сизиң гөрен әгирт улы ве ёвуз чөлүңизиң ичи билен гитдик.</verse>
				<verse number="20">Ол ерде мен сизе шейле дийдим: „Худайымыз Реббиң бизе берҗек аморларың яшаян даглыгына-да гелип етдик.</verse>
				<verse number="21">Ине, Худайыңыз Реб бу юрды сизе берди. Гидиң-де, ата-бабаларыңызың Худайы Реббиң сизе сөз берши ялы, оны мүлк эдиниң. Горкмаң, довла дүшмәң“.</verse>
				<verse number="22">Эмма сизиң хеммәңиз шонда мениң яныма гелип: „Гелиң, юрды гөзден гечирмек үчин өз арамыздан адамлары ёллалың. Олар бизиң гитҗек ёлумыз хакда, барҗак галаларымыз барада хабар гетирерлер“ дийдиңиз.</verse>
				<verse number="23">Бу пикир мениң гөвнүме макул болды. Мен хер тиреден бир адам алып, җеми он ики адам сайладым.</verse>
				<verse number="24">Олар ёла дүшүп, даглыга тарап гитдилер. Эшкол дересине етенлеринде, олар оны говы гөзден гечирдилер.</verse>
				<verse number="25">Ызларына доланып геленлеринде, олар бизе шол юрдуң миве өнүмлеринден йыгып гетирдилер. Олар: „Худайымыз Реббиң бизе берйән юрды говы юрт экен“ диен хабары гетирдилер.</verse>
				<verse number="26">Эмма сиз ол ере гитмек ислемедиңиз. Худайыңыз Реббиң буйругына гаршы баш гөтердиңиз.</verse>
				<verse number="27">Сиз чадырларыңызда хүңүрдешип шейле дийдиңиз: „Реб бизи йигренйәр, Ол бизи аморларың элине берип ёк этмек үчин Мүсүрден чыкарып гетирипдир.</verse>
				<verse number="28">Биз ол ере нәдип гидели? Ол ере гойберен доганларымызың: ‘Ол ердәки адамлар бизден гүйчли ве узын бойлы. Оларың галалары гөге етип дуран бейик ве берк диварлы галалардыр! Биз ол ерде хатда анаклары-да гөрдүк’ диен хабары бизиң йүрегимизи ховсала салды“.</verse>
				<verse number="29">Мен сизе шейле дийдим: „Олардан горкмаң, довла дүшмәң.</verse>
				<verse number="30">Мүсүрде ве чөлде эдил гөзүңизиң алнында сизиң үчин сөвешиши ялы, ене-де өңүңизден йөрәп, сизиң үчин сөвешҗек Худайыңыз Ребдир.</verse>
				<verse number="31">Чөлде ёл бойы йөриш эдип, шу ере гелип етйәнчәңиз, эдил энәниң өз чагасыны элинде гөтерип гелши ялы, Худайыңыз Реббиң сизи нәхили горап гетирендигини өзүңиз гөрдүңиз.</verse>
				<verse number="32">Эмма сиз шонда-да гиҗесине от, гүндизине булут гөрнүшинде дүшлеҗек ериңизи, йөреҗек ёлуңызы гөркезип, өңүңизден гидйән Худайыңыз Реббе ынам этмедиңиз“».</verse>
				<verse number="33"></verse>
				<verse number="34">«Сизиң сөзлериңизи эшидип, Реббиң гаты гахары гелди ве ант ичип:</verse>
				<verse number="35">„Мениң сиз үчин ата-бабаларыңыза сөз берен говы юрдумы Епунне оглы Калепден башга бу пис неслиң хич бири гөрмез. Муны диңе Калеп гөрер. Мен-Реббе йүрекден вепалыдыгы үчин Мен оңа ве онуң несиллерине аяк басан юрдуны берҗек“ дийди.</verse>
				<verse number="36"></verse>
				<verse number="37">Сиз себәпли Реббиң хатда маңа-да гахары гелип, Ол маңа шейле дийди: „Сен хем ол юрда аягыңы секмерсиң.</verse>
				<verse number="38">Ол юрда сениң көмекчиң Нунуң оглы Ешува барар. Сен оны голда, чүнки ерлери ысрайыллара мүлк эдип пайлап берҗек еке-тәк адам шолдур“.</verse>
				<verse number="39">Онсоң Реб тутуш халка: „Урушда есир дүшер өйден перзентлериңиз, ягны бу гүнки гүн ягшыны-яманы сайгармаян чагаларыңыз ол ере барарлар. Мен бу юрды олара берҗек, олар муны мүлк эдинерлер.</verse>
				<verse number="40">Эмма сиз болса Гызыл деңзиң ёлы билен ызыңыза, чөле тарап йөриш эдиң“ дийди.</verse>
				<verse number="41">Сиз маңа: „Биз Реббе гаршы гүнә этдик! Худайымыз Реббиң бизе буйрушы ялы, биз гидип сөвешмәге тайяр“ дийип җогап бердиңиз. Шейлеликде, әхлиңиз сөвеш ярагларыңызы дакынып, даглыга чыкмак еңил болар өйдүп пикир этдиңиз.</verse>
				<verse number="42">Реб маңа: „Олара айт: гитмесинлер, урушмасынлар, чүнки Мен оларың арасында болмарын. Шонуң үчин хем олар душманларындан еңлерлер“ дийди.</verse>
				<verse number="43">Мен муны сизе етирдим, эмма сиз гулак асмадыңыз. Сиз Реббиң буйругына гаршы баш гөтерип, мен-менлик билен даглыга гитдиңиз.</verse>
				<verse number="44">Ол даглыкда яшаян аморлар гаршыңыза чыкып, Сегирден Хорма ченли сизи арылар дей ковалап енчдилер.</verse>
				<verse number="45">Сиз ызыңыза доланып гелип, Реббе дады-перят этдиңиз. Реб сизиң сесиңизе не гулак салды, не-де үнс берди.</verse>
				<verse number="46">Соңра сиз узак вагтлап Кадешбарнеяда галдыңыз».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">«Реббиң маңа айдышы ялы, биз Гызыл деңзиң ёлы билен чөле тарап гайтдык ве энчеме гүнләп Сегир даглыгының төверегинде айланып гездик».</verse>
				<verse number="2">«Соңра Реб маңа шейле дийди:</verse>
				<verse number="3">„Сиз бу даглыгың дашында гаты көп айландыңыз. Инди сен демиргазык тарапа өврүл</verse>
				<verse number="4">ве адамлардан шулары талап эт: ‘Сиз хәзир Сегирде яшаян гарындашларыңыз Ысавың несиллериниң үстүнден гечмели. Олар сизден горкарлар, шонуң үчин сиз өрән сересап болуң.</verse>
				<verse number="5">Олар билен урша гиришмәң, чүнки Мен сизе оларың еринден екеҗе гарыш-да ер берҗек дәл. Чүнки Сегир даглыгыны Мен Ысава мүлк бердим.</verse>
				<verse number="6">Сиз ийҗек иймитиңизи хем, ичҗек сувуңызы хем олардан сатын алып ийип-ичиң’“.</verse>
				<verse number="7">Худайыңыз Реб, хакыкатдан-да, сизиң хер бир тутан ишиңизе берекет берди. Сизиң бу уммасыз чөлүң ичи билен баряндыгыңызы Ол билйәрди. Шол гечен кырк йылың ичинде, Худайыңыз Реб сизиң билен биле болды. Сиз хич зада зар болмадыңыз.</verse>
				<verse number="8">Шейдип, биз Сегирде яшаян гарындашларымыз Ысавың несиллериниң үстүнден гечдик. Эйлат ве Эсёнгеберден Араба дүзлүгине гидйән ёл билен гидип, Мовап чөлүне тарап уградык.</verse>
				<verse number="9">Реб маңа: „Моваплара душман гөзи билен гарама я-да олар билен урша гирме, чүнки Ар галасыны Лутуң несиллерине мүлк берендигим себәпли, Мен сизе оларың еринден мүлк эдип, хич зат берҗек дәл“ дийди.</verse>
				<verse number="10">(Ол ерде анаклар ялы узын бойлы, гүйчли ве көп санлы эймимлер яшаярды.</verse>
				<verse number="11">Олар хем анаклар ялы рапалар сайылярды. Эмма моваплар олары эймимлер дийип атландырдылар.</verse>
				<verse number="12">Шейле хем Сегирде хорылар яшаярдылар, эмма Ысавың несиллери олары ковуп чыкардылар. Ысрайылларың Реббиң мүлк берен еринде эдишлери ялы, Ысавың несиллери-де олары ёк эдип, ерлеринде өзлери орнашдылар.)</verse>
				<verse number="13">Реб: „Инди болса Зерет дересинден гечелиң“ дийди. Шейдип, Реббиң буйругына гөрә, биз Зерет дересинден гечдик.</verse>
				<verse number="14">Кадешбарнеядан ёла дүшүп, Зерет дересинден гечйәнчәк, догры отуз секиз йыл гечди. Реббиң айдышы ялы, шол дөврүң ичинде бу неслиң уршуҗылары өлүп гутарды.</verse>
				<verse number="15">Хава, тә Ысрайыл дүшелгесиндәки уршуҗыларың әхлиси өлүп гутарянча, хут Реббиң Өзи олара гаршы болды.</verse>
				<verse number="16">Халкың арасындакы әхли уршуҗылар өлүп гутаран бадына,</verse>
				<verse number="17">Реб маңа шейле дийди:</verse>
				<verse number="18">„Бу гүн сиз Ар галасында Мовабың арачәгини кесип гечерсиңиз.</verse>
				<verse number="19">Аммонларың серхедине голайлашаныңызда, олара душманчылык гөзи билен гарамаң, олар билен урша гирмәң, себәби Мен аммонларың ерини сизе мүлк берҗек дәлдирин, чүнки Мен ол ери Лутуң несиллерине бердим“.</verse>
				<verse number="20">(Аслында бу ер рапаларың ери хасапланярды. Олар бу ерде өңден бәри яшаярдылар. Аммонлар олара замзумлар дийип ат бердилер.</verse>
				<verse number="21">Замзумлар анаклар ялы узын бойлудылар, гүйчлүдилер ве сан тайдан көп адамлыдылар. Муңа гарамаздан, Реб олары аммонларың өңүнден ёк этди. Аммонлар олары ковуп чыкарып, оларың еринде өзлери орнашдылар.</verse>
				<verse number="22">Реб Сегирде яшаян Ысавың несиллери билен хем шейле этди. Оларың өңүнден хорылары ёк этди. Ысавың несиллери хорылары ковуп чыкарып, оларың еринде өзлери орнашдылар. Хатда олар шу гүне ченли хем шол ерде яшаярлар.</verse>
				<verse number="23">Каптордан чыкып гайдан капторлылар Газа галасына ченли гидйән обаларда яшаян авалары ёк эдип, оларың еринде өзлери орнашдылар.)</verse>
				<verse number="24">„Тур, ёла дүш! Арнон җүлгесинден геч! Ине, Мен Хешбондакы аморларың ханы Сихоны ве онуң ерини сениң элиңе бердим. Юрды эелемәге башла, Сихон билен урша гир.</verse>
				<verse number="25">Шу гүнден башлап, Мен ер йүзүндәки әхли халкың үстүнден горкы ве ховп саларын. Сениң адыңы эшиденлеринде, олар горкудан яңа титрешер дурарлар“».</verse>
				<verse number="26">«Шейдип, мен Кедемот чөлүнден Хешбоның ханы Сихона, ине, шу парахатчылык сөзлерини айдып, илчилери ёлладым:</verse>
				<verse number="27">„Маңа өз юрдуңың үстүнден гечмәге ругсат эт. Диңе ёлдан йөрәйин, сага хем, чепе хем совулмайын.</verse>
				<verse number="28">Иймәге иймитимизи, ичмәге сувумызы сизден сатын алалы. Пыядалап диңе ёлуңдан гечсем боляр.</verse>
				<verse number="29">Сегирде яшаян Ысавың несиллери ялы ве Арда яшаян моваплар ялы, сен хем маңа Иордандан гечип, Худайымыз Реббиң бизе берйән юрдуна етмек үчин өз юрдуңың үстүнден гечмәге ругсат эт“.</verse>
				<verse number="30">Эмма Хешбоның ханы Сихон бизе юрдуның үстүнден гечмәге ругсат этмеди. Чүнки Худайыңыз Реб шу гүнки гөршүңиз ялы, оны сизиң элиңизе бермек үчин, онуң калбыны гатадып, доңйүрек этди.</verse>
				<verse number="31">Реб маңа: „Ине, Мен Сихоны ве онуң юрдуны саңа бермәге гиришдим. Инди сен хем онуң ерини эелемәге башла“ дийди.</verse>
				<verse number="32">Шейлеликде, Сихон әхли уршуҗылары билен Яхасда бизиң гаршымыза сөвешмәге чыкды.</verse>
				<verse number="33">Худайымыз Реб оны бизиң элимизе берди. Биз Сихоның өзүни, онуң тохум-тиҗини ве әхли уршуҗыларыны гырдык.</verse>
				<verse number="34">Шол бир вагтың өзүнде онуң әхли галаларыны басып алдык. Әхли галаларындакы эркеклери, аяллары ве чагалары бүтинлей ёк этдик. Ол ерде екеҗе-де адам галдырмадык.</verse>
				<verse number="35">Диңе мал-гаралары, шейле хем басып алан галаларымызың байлыкларыны олҗа эдип алдык.</verse>
				<verse number="36">Арнон җүлгесиниң гырасындакы Арогер галасындан башлап (җүлгәниң өзүндәки гала хем дегишлидир), тә Гилгада барянча, бизиң үчин екеҗе-де берк гала ёкды. Худайымыз Реб оларың хеммесини бизиң элимизе берди.</verse>
				<verse number="37">Муңа гарамаздан, Худайымыз Реббиң бизе табшырышы ялы, Ябок дерясының боюнда ве даглыкдакы галаларда яшаян аммонларың ерине чозуп гирмедик».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">«Соңра биз Башан юрдуна тарап ёлумызы довам этдирдик. Башан ханы Ог сөвешмек үчин, Эдрейде әхли уршуҗылары билен бизиң гаршымыза чыкды.</verse>
				<verse number="2">Реб маңа: „Мен Огы, онуң әхли халкыны ве юрдуны сениң элиңе бердим. Ондан горкма. Хешбонда ханлык сүрен амор ханы Сихоны ёк эдишиң ялы, Огы хем ёк эт“ дийди.</verse>
				<verse number="3">Шейлеликде, Худайымыз Реб Башан ханы Огы хем-де онуң әхли уршуҗыларыны бизиң элимизе берди. Биз оларың екеҗесини хем дири галдырман, хеммесини гырдык.</verse>
				<verse number="4">Шол бир вагтың өзүнде биз онуң әхли галаларыны басып алдык. Ол ерде басып алынмадык екеҗе-де гала галмады. Биз оларың җеми алтмыш галасыны, Огуң Башандакы ханлыгы болан тутуш Аргоп топрагыны басып алдык.</verse>
				<verse number="5">Буларың хеммеси берк диварлы, гулп билен япылян ики гат дервезели берк галаларды. Булардан башга обалар-да көпди.</verse>
				<verse number="6">Эдил Хешбоның ханы Сихоны ёк эдишимиз ялы, биз олары хем бүтинлей ёк этдик. Әхли галалардакы эркеклери, аяллары ве чагалары бүтинлей ёк этдик.</verse>
				<verse number="7">Эмма әхли мал-гаралары ве галалардакы байлыклары өзүмизе олҗа эдип алдык.</verse>
				<verse number="8">Шейдип, биз Иорданың аңырсында аморларың ики ханының юрдуны басып алдык. Арнон җүлгесинден Хермон дагына ченли</verse>
				<verse number="9">(Сидонлылар Хермон дагына Сирён диййәрлер, аморлар болса оңа Сенир диййәрлер),</verse>
				<verse number="10">белент текизликдәки әхли галалары, тутуш Гилгады, Салка ве Эдрее ченли Башандакы Огуң ханлыгында болан әхли галалары басып алдык.</verse>
				<verse number="11">(Рапалардан еке-тәк дири галан Башан ханы Огды. Огуң табыды гара дашдан болуп, тирсек өлчеги билен онуң узынлыгы докуз тирсек, ини хем дөрт тирсекди. Оны аммонларың Раба галасында шу гүнки гүн хем гөрүп боляр)».</verse>
				<verse number="12">«Мен шол вагткы басып алан еримизи пайладым. Мен рубен ве гат тирелерине Арнон җүлгесиниң четиндәки Арогериң демиргазыгыны, шейле хем Гилгат даглыгының ярысыны онуң галалары билен биле бердим.</verse>
				<verse number="13">Гүндогардакы манаша тиресине болса Гилгадың галан ярысыны ве Огуң ханлыгы болан тутуш Башаны, ягны тутуш Аргоп топрагыны бердим. (Тутуш Башан рапаларың үлкеси дийип атландырылярды.)</verse>
				<verse number="14">Манаша тиресинден Яйыр диен адам гешурлыларың ве магакатлыларың арачәгине ченли болан тутуш Аргопы алды ве ол ерлери Башандан соң өз адына гөрә, Хавотяйыр дийип ат берди. (Ол шу гүне ченли хем шейле атландырыляр.)</verse>
				<verse number="15">Макыра Гилгады бердим.</verse>
				<verse number="16">Эмма рубен ве гат тирелерине Гилгат билен Арнон җүлгесиниң аралыгындакы ерлери бердим. Җүлгәниң ортасы оларың гүнорта арачәги болуп, оларың демиргазык арачәги болса аммонларың арачәги болан Ябок дерясыдыр.</verse>
				<verse number="17">Гүнбатар арачәк Иордан дерясы болуп, Киннеретден Араба деңзине, ягны Өли деңзе ченли болан Араба дүзлүги ве Писга дагының этеклери оңа дегишлидир.</verse>
				<verse number="18">Шол вагт мен сизе шейле буйрук бердим: „Ине, Худайыңыз Реб бу юрды мүлк эдинмек үчин сизе берди. Әхли сөвешиҗилериңиз яраглансынлар-да, ысрайыл доганларыңызың өңүнден йөресинлер.</verse>
				<verse number="19">Диңе аялларыңыз, чагаларыңыз ве мал-гараларыңыз мениң сизе берен галаларымда галсынлар. Мен сизиң көп мал-гараларыңызың бардыгыны билйәрин.</verse>
				<verse number="20">Реб доганларыңыза-да сизиңки ялы парахатчылык беренден соң ве олар хем Худайыңыз Реббиң Иорданың аңырсындан өзлерине берйән мүлк ерини эеләнлеринден соң, хер бириңиз мениң сизе берен мүлкүме доланып гелип билерсиңиз“.</verse>
				<verse number="21">Шол вагт мен Ешува хем табшырык берип: „Худайыңыз Реббиң бу ики хана нәме эденини өз гөзүңиз билен гөрдүңиз. Реб сизиң үстүнден гечҗек әхли ханлыкларыңызы шейле эдер.</verse>
				<verse number="22">Олардан горкмаң, чүнки сиз үчин сөвешҗек Худайыңыз Реббиң хут Өзүдир“ дийдим».</verse>
				<verse number="23">«Шол вагт мен Реббе ялбарып шейле дийдим:</verse>
				<verse number="24">„Я Хөкмүрован Реб, Сен Өз бейиклигиңи ве гудратыңы гулуңа яңы гөркезип башладың. Ерде ве гөкде хайсы худай Сениңки ялы ишлери ве гудратлары амала ашырып билер!</verse>
				<verse number="25">Маңа Иорданың аңырсына гечип, говы юрды, ягны даглыгы ве Ливаны гөрмәге ругсат эт“.</verse>
				<verse number="26">Эмма Реббиң сиз себәпли маңа гахары гелип, Ол маңа гулак асмады. Реб маңа: „Бесдир инди! Гайдып Маңа бу хакда айтма!</verse>
				<verse number="27">Писга дагының депесине чык-да, гүнбатара, демиргазыга, гүнорта ве гүндогара серет. Говуҗа серетгин, чүнки сен Иордандан аңры гечмерсиң.</verse>
				<verse number="28">Эмма Ешува табшыр, оны рухландыр ве гүйчлендир, себәби халка баш болуп, Иордандан гечҗек ве сениң гөрҗек шол юрдуңы олара мүлк эдип пайлап берҗек Ешувадыр“ дийди.</verse>
				<verse number="29">Шейдип, биз Бейтпегор галасының гаршысындакы җүлгеде сакландык».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">«Эй, ысрайыл халкы, инди мениң сизе өвредйән парзларыма ве дүзгүнлериме гулак гоюң. Шонда сиз ата-бабаларыңызың Худайы Реббиң өзүңизе берйән юрдуна гидип, оны мүлк эдинерсиңиз.</verse>
				<verse number="2">Сиз мениң буйрукларымың үстүне хич зат гошмалы-да дәл, ондан хич зат айырмалы-да дәлсиңиз. Йөне Худайыңыз Реббиң мениң үстүм билен берйән буйрукларыны ерине етириң.</verse>
				<verse number="3">Реббиң Багалпегорда нәме эденини, ягны Худайыңыз Реббиң Багалпегор бутуның ызына эеренлериң әхлисини араңыздан нәхили ёк эденини өз гөзүңиз билен гөрдүңиз.</verse>
				<verse number="4">Худайыңыз Реббе вепалы боланларыңызың хеммеси бу гүн дири.</verse>
				<verse number="5">Ине, эдил Худайым Реббиң маңа табшырышы ялы, сизиң мүлк эдинмәге барян юрдуңызда берҗай этмегиңиз үчин мен сизе бу парзлары ве хөкүмлери өвретдим.</verse>
				<verse number="6">Олары ыхлас билен берҗай эдиң, чүнки бу бейлеки халклара акыл-пайхаслыдыгыңызы ве җуда дүшүнҗелидигиңизи гөркезер. Бу парзлары эшиденлер: „Догрудан хем, бу миллет акыллы ве дүшүнҗели экен!“ диерлер.</verse>
				<verse number="7">Хачан чагырсак, Худайымыз Реб янымызда. Шейле Худайлы бейик миллет ниреде бар?</verse>
				<verse number="8">Хәзир мениң сизе өвредйән бу тутуш Кануным ялы адалатлы парзларыдыр хөкүмлери болан башга бейик миллет бармыка?</verse>
				<verse number="9">Йөне хабардар болуң, өзүңизи гораң. Шейдип, өмүрбойы гөзүңиз билен гөрен затларыңызы ядыңыздан чыкармаң, унутмаң. Олары чагаларыңыза, чагаларыңызың чагаларына-да айдып бериң.</verse>
				<verse number="10">Сиз Хорепде Худайыңыз Реббиң хузурында дураныңызда, Реб маңа шейле дийди: „Халкыңы Мениң хузурыма үйшүр. Мен олара Өз сөзлерими эшитдирҗек, шонда олар бүтин өмрүне Менден горкмагы өвренерлер ве чагаларына хем өвредерлер“.</verse>
				<verse number="11">Сиз якын гелип, дагың этегинде дурдуңыз. Дагың алавлап янян оды ал-асмана галды ве дагы гойы түссе билен гара булут гаплады.</verse>
				<verse number="12">Реб одуң ичинден сизе сесленди. Сиз Онуң сөзлерини эшитдиңиз, эмма Онуң Өзүни гөрмедиңиз, диңе сесини эшитдиңиз.</verse>
				<verse number="13">Реб сизе Әхтини мәлим эдип, оны берҗай этмегиңизи табшырды. Бу – он табшырыкды ве Ол оны ики саны ясы дашың йүзүне язды.</verse>
				<verse number="14">Шол вагт сизиң Иордан дерясындан гечип мүлк эдинҗек юрдуңызда берҗай этмегиңиз үчин сизе шу парзлары ве хөкүмлери өвретмеги Реб маңа табшырды.</verse>
				<verse number="15">Реб Хорепде от ичинден сизе сеслененде, сиз Онуң Өзүни гөрмедиңиз. Хабардар болуң ве өзүңизи гораң.</verse>
				<verse number="16">Өзүңиз үчин бут ясап, азгынчылыга баш урмаң. Эркек я аял шекилинде, ердәки хайван, ховада учян ганатлы гуш, ерде сүйренйән сүйрениҗи шекилинде, ерден ашакдакы сувларда яшаян балык шекилинде өзүңизе хич хили бут ясамаң.</verse>
				<verse number="17"></verse>
				<verse number="18"></verse>
				<verse number="19">Гөзлериңизи асмана дикип, Гүни, Айы, йылдызлары – әхли асман җисимлерини гөрениңизде, алдава дүшмәң ве олара сыгынып гуллук этмәң. Чүнки Худайыңыз Реб сыгынмак үчин олары асманың астындакы башга халклара берди.</verse>
				<verse number="20">Эмма Реб сизи демир оҗагы болан Мүсүрден чыкарып гетирип, гөрүп дуршуңыз ялы, сизи Өзүниң сайлан айратын халкы этди.</verse>
				<verse number="21">Реббиң сиз себәпли маңа гахары гелди. Ол мениң Иордандан гечмеҗекдигиме ант ичди. Худайыңыз Реббиң сизе мүлк берйән говы юрдуна мен гирмели дәл.</verse>
				<verse number="22">Чүнки мен Иордандан аңры гечмән, шу ерде өлерин, эмма сиз ол говы юрды мүлк эдинмек үчин Иордандан гечерсиңиз.</verse>
				<verse number="23">Гаты сересап болуң. Худайыңыз Реббиң сизиң билен эден әхтини ятдан чыкармаң. Шейле хем, Худайыңыз Реббиң гадаган эден затларының хич бириниң шекилинден бут ясанмаң.</verse>
				<verse number="24">Чүнки Худайыңыз Реб якып-яндырыҗы бир отдур, Ол габанҗаң Худайдыр.</verse>
				<verse number="25">Сизиң чагаларыңыз ве чагаларыңызың чагалары доглуп, бу юртда узак яшасаңыз, хер хили задың шекилинде бут ясап азмаң. Бу Худайыңыз Реббиң назарында пис ишдир, бу Онуң гахарыны гетирйәндир.</verse>
				<verse number="26">Шейле эдәйсеңиз, бу гүн ер ве гөк сизе гаршы шаятдыр. Иордандан гечип эелән юрдуңызда басым тутушлайын хеләк боларсыңыз, сиз ол ерде узак яшаман, гайтам, бүтинлей ёк эдилерсиңиз.</verse>
				<verse number="27">Реб сизи башга халкларың арасына даргадып гойберер. Реббиң ёл гөркезҗек миллетлериниң арасында галҗакларыңызың саны гаты аз болар.</verse>
				<verse number="28">Ол ерде сиз адамлар тарапындан ясалан худайлара, агачдан ве дашдан ясалан, не гөрйән, не эшидйән, не иййән, не-де ыс алян башга худайлара гуллук эдерсиңиз.</verse>
				<verse number="29">Оларың ичинден сиз Худайыңыз Ребби агтарарсыңыз. Тутуш йүрегиңиз ве җаныңыз-тениңиз билен гөзлесеңиз, сиз Оны тапарсыңыз.</verse>
				<verse number="30">Ахыркы гүнлерде, бу затларың әхлиси башыңыздан иненде, бетбагтчылыга учраныңызда, сиз Худайыңыз Реббе доланып, Оңа гулак асарсыңыз.</verse>
				<verse number="31">Чүнки Худайыңыз Реб рехимли Худайдыр. Ол сизи ташлап гитмез я-да ёк этмез. Ол ата-бабаларыңыза вада эден әхтини унутмаз.</verse>
				<verse number="32">Догулмазыңыздан өңки гечен асырлардан бәри, Худай тарапын ер йүзүнде адамзадың ярадыланындан тә шу гүне ченли гечен замандан сораң. Гөгүң бу уҗундан ол уҗуна ченли сорап чыкың, хей, шунуң ялы бейик вака өң болдумыка? Я шунуң ялы вака хакында эшидипмидиңиз?</verse>
				<verse number="33">Сизиң ялы одуң ичинден сесленен Худайың сесини эшидип, дири галан халк башга-да бармыка?</verse>
				<verse number="34">Худайыңыз Реббиң Мүсүрде гөзүңизиң алнында сизиң үчин эден ишлери ялы иш эдип, башга хайсы худай өзи үчин бир халкы бела-бетерлер, аламатлар, мугҗыза, уруш, гүйч-гудрат, әпет элхенчликлер билен башга халкың арасындан алып чыкды?</verse>
				<verse number="35">Булар сизе Реббиң Худайдыгыны, Ондан башга хич бир Худайың ёкдугыны билмегиңиз үчин гөркезилди.</verse>
				<verse number="36">Ол сизи тербиелемек үчин, асмандан сизе Өз сесини эшитдирди. Ерде Ол сизе бейик от гөркезди. Сиз одуң ичинден Онуң сесини эшитдиңиз.</verse>
				<verse number="37">Ол ата-бабаларыңызы сөййәндиги себәпли, оларың өзлеринден соңкы несиллерини сайлады. Ол сизи хут Өзүниң бейик гүйҗи билен Мүсүрден алып чыкды.</verse>
				<verse number="38">Өзүңизден улы ве гүйчли халклары өңүңизден ковуп чыкарды ве гөршүңиз ялы, оларың ерини сизе мүлк бермек үчин сизи шу ере гетирди.</verse>
				<verse number="39">Инди билип гоюң ве ядыңызда саклаң, чүнки ёкарда – гөкде, ашакда – ерде Реб Бейик Худайдыр. Ондан башга хич Худай ёкдур.</verse>
				<verse number="40">Сизиң ве сизден соңкы несиллериңизиң говы гүнлер гөрмеклери үчин, бу гүн мениң үстүм билен Онуң сизе берйән парзларыны ве табшырыкларыны берҗай эдиң. Шонда Худайыңыз Реббиң сизе эбедилик берйән еринде узак вагтлап яшарсыңыз».</verse>
				<verse number="41">Соңра Муса Иорданың гүндогарындан үч галаны белледи.</verse>
				<verse number="42">Араларында өң хич хили душманчылыгы болмадык бир адамы төтәнден өлдүрен ганхор бу галаларың бирине гачып барып, башыны гутарып билер.</verse>
				<verse number="43">Муса шу галалары: рубен тиресинден текиз чөлде Бесери, гат тиресинден Гилгатда Рамоды ве манаша тиресинден Башанда Голаны белледи.</verse>
				<verse number="44">Мусаның ысрайылларың өңүнде гоян Кануны шудур.</verse>
				<verse number="45">Ине, Мүсүрден чыканларындан соң Мусаның ысрайыллара айдан дүзгүнлери, парзлары ве хөкүмлери.</verse>
				<verse number="46">Ол булары Иорданың гүндогарында, Бейтпегорың гаршысындакы җүлгеде, ягны Хешбонда хөкүм сүрен аморларың ханы Сихоның юрдунда айтды. Муса билен ысрайыллар Мүсүрден чыканларындан соң аморлары дерби-дагын этдилер.</verse>
				<verse number="47">Олар Сихоның юрдуны ве Башан ханы Огуң юрдуны, ягны Иорданың гүндогарындакы бу ики амор ханының юрдуны өзлерине мүлк эдип алдылар.</verse>
				<verse number="48">Бу ер Арнон җүлгесиниң четиндәки Арогерден Сирён дагына (бу Хермон дагы) ченли узалып гидйәр.</verse>
				<verse number="49">Шейле хем, муңа тутуш Араба дүзлүгиниң гүндогарындакы Араба деңзине ченли болан ер ве Писга дагының этеклери хем дегишлидир.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Муса әхли ысрайыллары бир ере җемләп, олара шейле дийди: «Эй, ысрайыл халкы, бу гүнки мениң сизе етирйән парзларыма ве хөкүмлериме гулак гоюң. Олары өвренип, ыхлас билен берҗай этмелисиңиз.</verse>
				<verse number="2">Худайымыз Реб Хорепде бизиң билен әхт баглашды.</verse>
				<verse number="3">Реб бу әхти ата-бабаларымыз билен баглашмады, Ол әхти бизиң билен, бу гүнки гүн, бу ерде дири галанларымызың хеммеси билен баглашды.</verse>
				<verse number="4">Реб дагда от ичинден сизиң билен йүзбе-йүз дуруп геплешди.</verse>
				<verse number="5">(Шол вагт Реббиң сөзлерини сизе етирмек үчин, Реб билен сизиң араңызда мен дурдум, чүнки сиз отдан горкуп, дага чыкмадыңыз)». «Реб шу он табшырыгы берди:</verse>
				<verse number="6">„Сениң гул болуп яшан юрдуң Мүсүрден алып чыкан Худайың Реб Мендирин.</verse>
				<verse number="7">Сениң Менден башга худайларың болмасын.</verse>
				<verse number="8">Өзүң үчин ёкарда – гөкде, ашакда – ерде я-да ер асты сувларда яшаян затларың хич бирине меңзеш шекилде бут ясама.</verse>
				<verse number="9">Сен олара тагзым этме я-да олара гуллук этме, чүнки Мен Худайың Реб – габанҗаң Худайдырын. Мени йигренйән аталарың этмишиниң җезасыны оларың чагаларының үчүнҗи ве дөрдүнҗи аркасына чекдирерин.</verse>
				<verse number="10">Эмма ким Мени сөйүп, буйрукларымы ерине етирсе, онуң мүңлерче неслине садык сөйгими гөркезерин.</verse>
				<verse number="11">Худайың Реббиң адыны бош ере агзама, чүнки Реб Өз адыны бош ере агзан адамы җезасыз гоймаз.</verse>
				<verse number="12">Худайың Реббиң буйрушы ялы, мукаддес Сабат гүнүниң канунларыны ерине етир.</verse>
				<verse number="13">Алты гүнде әхли ишлериңи эдерсиң.</verse>
				<verse number="14">Эмма единҗи гүн Худайың Реббе багышланан дынч гүнүдир. Бу гүн сениң өзүңем хич иш этме, огул-гызың, гул-гырнагың, өкүзиң я-да эшегиң, тутуш мал-гараң, галаңызда яшаян гелмишек – хиҗиси бир иш хем этмесин. Шонда сизиң гул-гырнагыңыз хем өзүңиз ялы дынч алып билер.</verse>
				<verse number="15">Мүсүр юрдунда өзүңиң хем гул боландыгыңы ядыңа сал. Худайың Реб Өзүниң гүйч-гудраты билен сени ол ерден чыкарып гетирди. Шонуң үчин хем Худайың Реб саңа Сабат гүнүниң канунларыны ерине етирмегиңи буюрды.</verse>
				<verse number="16">Худайың Реббиң буйрушы ялы, ата-энеңе хормат гой, шонда Худайың Реббиң саңа берҗек еринде өмрүң узак болуп, говы гүнлер гөрерсиң.</verse>
				<verse number="17">Адам өлдүрме.</verse>
				<verse number="18">Зына этме.</verse>
				<verse number="19">Огурлык этме.</verse>
				<verse number="20">Бириниң гаршысына галп шаятлык этме.</verse>
				<verse number="21">Башга кишиниң аялына гөз дикме. Башга бириниң өйүне, ерине, гул-гырнагына я өкүзине, эшегине, оңа дегишли затларың хич бирине гөз дикме“.</verse>
				<verse number="22">Реб бу сөзлери дагда от ичинден, булудың ве түм гараңкылыгың ичинден гаты сес билен тутуш җемагата айтды. Башга хич зат гошмады. Ол бу сөзлери ики саны ясы дашың йүзүне язып, маңа берди».</verse>
				<verse number="23">«Даг ловлап янярка, Реббиң гараңкылыгың ичинден гелйән сесини эшидениңизде, әхли тиребашыларыңыздыр яшулуларыңыз яныма гелип,</verse>
				<verse number="24">маңа шейле дийдиңиз: „Ине, Худайымыз Реб бизе Өз шөхратыны ве бейиклигини гөркезди. Биз Онуң от ичинден чыкян сесини эшитдик. Бу гүн биз Худай ынсан билен геплешсе-де, ынсаның дири галып билҗек экендигини гөрдүк.</verse>
				<verse number="25">Нәме үчин биз бу гүн өлмели? Чүнки бу бейик от бизи яндырар. Эмма Худайымыз Реббиң сесини мундан артык эшитсек биз өлерис.</verse>
				<verse number="26">Чүнки от ичинден геплейән дири Худайың сесини эшидип, адамзат арасында биз ялы өлмән галан бармы?</verse>
				<verse number="27">Сениң өзүң голай бар-да, Худайымыз Реббиң айтҗак затларының хеммесини диңле. Соңра Худайымыз Реббиң айданларының хеммесини бизе етир. Биз саңа гулак асарыс ве берҗай эдерис“.</verse>
				<verse number="28">Мениң билен геплешен вагтыңыз, Реб сизиң маңа айдан сөзлериңизи эшидип, маңа шейле дийди: „Мен бу халкың саңа айданларыны эшитдим. Оларың хеммеси догры.</verse>
				<verse number="29">Кәшгә олар диңе шу пикирде болуп, Менден горкуп, әхли буйрукларымы хемише сакласадылар, онда олар ве оларың чагалары хемише эшретде яшардылар!</verse>
				<verse number="30">Бар, гит-де олара: ‘Чадырларыңыза доланың!’ дий.</verse>
				<verse number="31">Эмма сен бу ерде Мениң янымда гал. Әхли табшырыгы, парзларымдыр хөкүмлери олара өвредериң ялы, Мен олары саңа айдарын. Гой, олар булары мүлк эдип берҗек юрдумда берҗай этсинлер“».</verse>
				<verse number="32">Муса халка: «Шонуң үчин хем инди сиз Худайыңыз Реббиң буйрушы ялы ерине етирмекде гаты сересап болмалысыңыз. Олардан сага-да, чепе-де гышармаң.</verse>
				<verse number="33">Диңе Худайыңыз Реббиң гөркезен ёлундан йөрәң. Шонда сиз дири галып, говы гүнлер гөрерсиңиз ве мүлк эдинҗек юрдуңызда узак вагтлап яшарсыңыз» дийди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">«Худайыңыз Реббиң сизе өврет дийип маңа табшыран әхли табшырыклары, парзларыдыр хөкүмлери – ине, шулардыр. Сиз булары Иордандан гечип, мүлк эдинҗек юрдуңызда ерине етирмелисиңиз.</verse>
				<verse number="2">Чагаларыңыз, чагаларыңызың чагалары билен биле Худайыңыз Ребден горкуп, Онуң сизе мениң үстүм билен берйән әхли буйрукларыдыр парзларыны өмүрбойы берҗай эдиң. Шонда өмрүңиз узак болар.</verse>
				<verse number="3">Шонуң үчин хем, эй, ысрайыл халкы, гулак гой. Олары ыхлас билен ерине етириң, шонда говы гүнлер гөрерсиңиз ве ата-бабаларыңызың Худайы Реббиң сизе сөз берши ялы, сүйт ве бал акян юрдунда хас көпелип яйрарсыңыз.</verse>
				<verse number="4">Эй, ысрайыл халкы, гулак гой. Худайымыз Реб еке-тәк Ребдир.</verse>
				<verse number="5">Худайыңыз Ребби тутуш йүрегиңиз, әхли гүйҗүңиз билен җан-тенден сөйүң.</verse>
				<verse number="6">Мениң бу гүнки буюрян шу сөзлерими йүрегиңизде саклаң.</verse>
				<verse number="7">Булары чагаларыңа хем өврет, өйде-де, ёлда-да, ятаныңда-тураныңда-да шулар хакда сөз сөзлегин.</verse>
				<verse number="8">Олары беллик хөкмүнде элиңе дак, маңлайыңа нышан эдип белле.</verse>
				<verse number="9">Олары җайыңың гапыларының сөелерине ве дервезелерине язып гой».</verse>
				<verse number="10">«Худайыңыз Реб сизи ата-бабаларыңыз Ыбрайыма, Ысхага, Якуба вада эден юрдуна элтҗек. Ол юрт өз гурмадык улы ве овадан галаларыңыздан,</verse>
				<verse number="11">өз газанмадык харытларыңыздан долы өйлерден, өз газмадык гуюларыңыздан, өз отуртмадык үзүм ве зейтун багларыңыздан ыбаратдыр. Сиз олардан ийип дояныңызда,</verse>
				<verse number="12">гаты сересап болуң! Гул болуп яшан юрдуңыз Мүсүрден чыкарып гетирениң Ребдигини ятдан чыкармаң.</verse>
				<verse number="13">Худайыңыз Ребден горкуң, диңе Оңа гуллук эдиң ве Онуң адындан ант ичиң.</verse>
				<verse number="14">Башга худайларың, даш-төверегиңиздәки халкларың худайларының хич бириниң ызына дүшмәң.</verse>
				<verse number="15">Чүнки араңыздакы Худайыңыз Реб габанҗаң Худайдыр. Худайыңыз Реббиң газабы сизе гаршы туташса, Ол сизи ер йүзүнден ёк эдип ташлар.</verse>
				<verse number="16">Масада эдишиңиз ялы, Худайыңыз Ребби сынамаң.</verse>
				<verse number="17">Худайыңыз Реббиң өзүңизе буйран табшырыкларыны, дүзгүнлеридир парзларыны ыхлас билен ерине етириң.</verse>
				<verse number="18">Реббиң назарында догры ве говы ишлер эдиң, шонда говы гүнлер гөрерсиңиз. Реббиң ата-бабаларыңыза вада эден юрдуна барып, оны өзүңизе мүлк эдинерсиңиз.</verse>
				<verse number="19">Реббиң сөз берши ялы, өңүңизден әхли душманларыңызы Онуң Өзи ковуп чыкарар.</verse>
				<verse number="20">Вагт гелип, чагаларыңыз сизден: „Худайымыз Реббиң сизе буйран бу дүзгүнлериниң, парзларының ве хөкүмлериниң нәме манысы бар?“ дийип сорасалар,</verse>
				<verse number="21">сиз олара шейле җогап бериң: „Биз Мүсүрде фараоның гулларыдык, эмма Реб Өз гудратлы голы билен бизи Мүсүрден чыкарып гетирди.</verse>
				<verse number="22">Реб Мүсүре, фараона ве онуң тутуш хоҗалыгына гаршы гөзүмизиң алнында бейик ве горкунч аламатлардыр мугҗызалар гөркезди.</verse>
				<verse number="23">Ол ата-бабаларымыза вада эден юрдуны бизе бермек үчин Мүсүрден чыкарып гетирди.</verse>
				<verse number="24">Соңра Худайымыз Реб бизиң Ондан горкуп, бу парзларың хеммесини ерине етирмегимизи буюрды. Шонда бу гүнки ялы, җанымыз саг болуп, гөрҗегимиз говулык болар.</verse>
				<verse number="25">Худайымыз Реббиң бизе буйрушы ялы, Онуң хузурында бу буйрукларың әхлисини ыхлас билен ерине етирсек, биз догры сайыларыс“».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">«Худайыңыз Реб сизи мүлк эдинҗек ериңизе гетиренде, Ол сизден хас гүйчли ве көп санлы халклары өңүңизден ковуп чыкарар. Олар хетлер, гиргашлар, аморлар, кенганлар, перизлер, хивилер хем-де ябуслар җеми еди миллетдир.</verse>
				<verse number="2">Худайыңыз Реб олары сизиң элиңизе беренде, сиз олары даргадып, бүтинлей ёк эдип ташламалысыңыз. Олар билен әхт баглашмаң ве олара рехимдарлык этмәң.</verse>
				<verse number="3">Олар билен гарындашлык ачмаң. Олар билен гыз алшып-беришмәң.</verse>
				<verse number="4">Чүнки олар чагаларыңызы башга худайлара гуллук этдирдип, Реббиң ызына эермекден йүз өвүрдерлер. Шонда Реббиң гахары сизе гаршы туташып, Ол сизи деррев ёк эдип ташлар.</verse>
				<verse number="5">Эмма сиз олар билен шейле эдиң: оларың гурбанлык сыпаларыны юмруп ташлаң, дикме дашларыны дөвүп, Ашера бутларыны йыкың ве бейлеки бутларыны хем ода якың.</verse>
				<verse number="6">Чүнки сиз Худайыңыз Реб үчин мукаддес халксыңыз. Худайыңыз Реб Өзүниң гымматлы халкы болмагыңыз үчин ер йүзүндәки әхли халкларың арасындан сизи сайлады.</verse>
				<verse number="7">Реббиң сизи йүрекден сөймегиниң ве сайламагының себәби, бу сизиң бейлеки халклардан сан тайдан көп болмагыңыз дәлдир, сиз әхли халкларың арасында сан тайдан иң азысыңыз.</verse>
				<verse number="8">Мунуң себәби Реб сизи сөйди ве ата-бабаларыңыза эден вадасында дурды. Реб сизи Мүсүрден гудратлы голы билен чыкарып, онуң патышасы фараоның элинден – гулчулыкдан азат этди.</verse>
				<verse number="9">Шонуң үчин хем Худайыңыз Реббиң хакыкы Худайдыгыны билип гоюң. Ол ынамдар Худайдыр. Ол Өзүни сөенлериң ве буйрукларыны ерине етиренлериң мүңлерче неслине садык сөйгүсини ве әхтини саклаяр.</verse>
				<verse number="10">Эмма Ол Өзүни йигренйәнлериң йигренчлерини өз башларындан индерип, олары шобада ёк эдйәр.</verse>
				<verse number="11">Шонуң үчин хем мениң бу гүнки сизе әхли табшырыкларымы, парзларымдыр дүзгүнлерими ыхлас билен ерине етириң».</verse>
				<verse number="12">«Шу хөкүмлере гулак гоюп, олары ыхлас билен ерине етирсеңиз, Худайыңыз Реб ата-бабаларыңыза вада эден әхтине садык галар.</verse>
				<verse number="13">Реб сизи сөер, ялкар ве көпелдер. Ол ата-бабаларыңыза вада эден юрдунда сизиң өрңәп өсмегиңизе, ериңизден алынян өнүме, дәнәңизе, шерабыңыза ве ягыңыза, шейле хем, мал-гараларыңызың көпелмегине, сүрүлериңизиң санының артмагына берекет берер.</verse>
				<verse number="14">Халкларың ичинде иң ялкананы сиз боларсыңыз. Сизиң араңызда несилсиз эркек я-да өнелгесиз аял, гысыр мал болмаз.</verse>
				<verse number="15">Реб сизи хер хили кеселлерден горар. Мүсүрде гөрен әхли айылганч кеселлериңиз сизе ёкушмаз. Олары сизи йигренйәнлере ёкушдырар.</verse>
				<verse number="16">Худайыңыз Реббиң элиңизе берҗек әхли халкларыны ёк эдип ташлаң, олара рехим этмәң, оларың худайларына сыгынмаң, себәби бу сизиң үчин дузак болар.</verse>
				<verse number="17">Сиз өз-өзүңизе: „Бу халкларың саны бизиңкиден көп, биз булары нәдип ковуп чыкараркак?“ дийип,</verse>
				<verse number="18">олардан горкмаң. Диңе Худайыңыз Реббиң фараоны ве тутуш Мүсүр халкыны нәме эдендигини хөкман ядыңыза салың.</verse>
				<verse number="19">Өз гөзүңиз билен гөрен бейик сынаглары, аламатлары, мугҗызалары, гүйч-гудраты билен Худайыңыз Реб сизи Мүсүрден чыкарып гетирди. Худайыңыз Реб сизиң горкян халкларыңызың хеммесини-де шейле эдер.</verse>
				<verse number="20">Мундан башга-да, Худайыңыз Реб дири галанлар ве гачгаклар ёк болянча, олары ховсала салар.</verse>
				<verse number="21">Олардан горкмаң, чүнки сизиң араңыздакы Худайыңыз Реб бейик ве хайбатлы Худайдыр.</verse>
				<verse number="22">Худайыңыз Реб бу халклары сизиң өңүңизден юваш-ювашдан ковуп чыкарар. Сиз оларың соңуна чалт чыкып билмерсиңиз, ёгсам сизиң гаршыңыза йыртыҗы хайванлар көпелер.</verse>
				<verse number="23">Эмма Худайыңыз Реб олары сизиң элиңизе берер, оларың хеммеси ёк болянча, олары улы ховсала салар.</verse>
				<verse number="24">Реб оларың ханларыны-да сизиң элиңизе берер, сиз оларың адыны асманың астындан өчүрип ташлаң. Олары ёк эдйәнчәңиз, хич ким сизиң өңүңизде дуруп билмез.</verse>
				<verse number="25">Оларың худайларының бутларыны якың. Өзүңизе алмак үчин олардакы алтына, күмше гөз гыздырмаң, себәби бу сизе дузак болар. Чүнки бу Худайыңыз Реб үчин неҗис затдыр.</verse>
				<verse number="26">Мунуң ялы неҗис зады өйүңизе гетирмәң, ёгсам сизиң өзүңиз хем шонуң ялы бүтинлей ёк эдилерсиңиз. Оны йигрениң ве рет эдиң, чүнки ол бүтинлей ёк эдилмели затдыр».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">«Бу гүнки мениң берйән бу буйрукларымың әхлисини ыхлас билен ерине етирмелисиңиз. Шонда сиз яшарсыңыз, көпелерсиңиз ве Реббиң ата-бабаларыңыза вада эден юрдуна гидип, оны мүлк эдинерсиңиз.</verse>
				<verse number="2">Худайыңыз Реббиң кырк йыллап шу чөлден сизи алып гелен узак ёлуны унутмаң. Ол сизиң йүрегиңизде нәме бардыгыны, Онуң буйрукларыны ерине етирйәндигиңизи я-да ерине етирмейәндигиңизи билмек үчин, сизи Өзүне боюн эгдирип сынага салды.</verse>
				<verse number="3">Ол сизи Өзүне боюн эгдирип ач гойды ве сизиң хем, ата-бабаларыңызың хем гөрмедик иймити болан манна билен сизи нахарлады. Ол муны ынсаның диңе чөрек билен яшаман, эйсем, Реббиң агзындан чыкян хер бир сөзи билен хем яшап билҗекдигине дүшүнсин дийип этди.</verse>
				<verse number="4">Бу кырк йылың ичинде сизиң геен гейимлериңиз йыртылып тозмады, аякларыңыз-да габармады.</verse>
				<verse number="5">Сиз шуны йүрегиңизде саклаң, эдил ата өз оглуны тербиелейши ялы, Худайыңыз Реб хем сизи тербиелейәндир.</verse>
				<verse number="6">Шонуң үчин хем Худайыңыз Реббиң ёлундан йөрәң ве Ондан горкуң, Онуң буйрукларыны ерине етириң.</verse>
				<verse number="7">Чүнки Худайыңыз Реб сизи говы юрда алып баряр. Ол ерде чешмелер, булаклар, шейле хем, җүлгелерден ве даглардан акян ерасты сувлары бардыр.</verse>
				<verse number="8">Ол ерде бугдай, арпа, үзүм, инҗир, нар, зейтун агачлары ве бал бардыр.</verse>
				<verse number="9">Ол ерде гарныңыз док болар, хич зада зар болмарсыңыз. Ол юрдуң дашлары демирден болуп, дагларындан мис газып чыкарарсыңыз.</verse>
				<verse number="10">Сиз ийип-ичип дояныңыздан соң, өзүңизе говы юрт берени үчин Худайыңыз Реббе алкыш айдарсыңыз.</verse>
				<verse number="11">Шонуң үчин хем сиз әгә болуң, Онуң бу гүнки мениң үстүм билен берйән табшырыкларыны, хөкүмлеридир парзларыны ерине етирмекден йүз өврүп, өз Худайыңыз Ребби унутмаң.</verse>
				<verse number="12">Гарныңыз доянда, яшамак үчин кашаң җайлар гураныңызда,</verse>
				<verse number="13">мал-гараларыңыздыр доварларыңыз, алтын-күмшүңиз көпелип, әхли затларыңыза берекет иненде,</verse>
				<verse number="14">гул болуп яшан юрдуңыз Мүсүрден чыкарып гетирен Худайыңыз Ребби унудып, текепбирлик этмәң.</verse>
				<verse number="15">Бейик ве элхенч чөллүгиң ичи билен, зәхерли йыланлы ве ичянлы гурак, тозап ятан ерлерден сизи Ол алып гечди. Керт гаядан сизиң үчин Ол сув чыкарды.</verse>
				<verse number="16">Сизи Өзүне боюн эгдирмек үчин сынага салып, иң соңунда сизе ягшылык этмек үчин, чөлде ата-бабаларыңызың гөрмедик иймити болан манна билен сизи диңе Ол нахарлады.</verse>
				<verse number="17">Сиз өз-өзүңизе: „Мен өз гүйҗүм билен я-да өз голумың гудраты билен бу байлыгы топладым“ диймәң.</verse>
				<verse number="18">Гайтам, Худайыңыз Ребби ядыңызда саклаң, чүнки байлык топламага гүйҗи Ол берйәндир. Шонда Ол шу гүнки гөршүңиз ялы, ата-бабаларыңыза вада эден әхтини тассыклар.</verse>
				<verse number="19">Эгер сиз Худайыңыз Ребби ядыңыздан чыкарып, башга худайларың ызына дүшүп, олара сыгынып гуллук этсеңиз, онда бу гүн мен сизе ачык дуйдурярын: сиз хөкман хеләк боларсыңыз.</verse>
				<verse number="20">Реб сизиң өңүңизден халклары ёк эдиши ялы, сизи хем хеләк эдер. Чүнки сиз Худайыңыз Реббе гулак асмадыңыз.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">Эй, ысрайыл халкы, гулак сал: инди сиз Иордан дерясындан гечип, өзүңизден бейик ве гүйчли халкларың ерлерини мүлк эдип аларсыңыз. Оларың галалары гөге етип дуран бейик ве берк диварлы галалардыр.</verse>
				<verse number="2">Билшиңиз ялы, бу гүйчли ве узын бойлы халк Анагың несиллеридир. Сиз олар хакда: „Анакларың гаршысына ким чыкып билер?“ дийленини эшиденсиңиз.</verse>
				<verse number="3">Бу гүн муны билип гоюң: якып ёк эдйән от кимин Худайыңыз Реббиң Өзи сизиң өңүңизден гечер. Реббиң Өзи олары гырып, сизе боюн эгдирер. Шонда Реббиң сөз берши ялы, сиз олары ковуп чыкарып, деррев ёк эдерсиңиз.</verse>
				<verse number="4">Худайыңыз Реб олары сизиң өңүңизден ковуп чыкаранда, сиз өз-өзүңизе: „Реб догручыллыгым себәпли, мени бу юрда мүлк эдинмек үчин гетирди“ диймәң. Бу халкларың эрбетлиги себәпли, Реб олары сизиң өңүңизден ковуп чыкаряр.</verse>
				<verse number="5">Оларың юрдуны эелемегиңиз, сизиң догручылдыгыңыз я-да пәк йүреклидигиңиз үчин дәлдир. Бу халкларың эрбетдиги себәпли, Худайыңыз Реб олары сизиң өңүңизден ковуп чыкаряр. Шейле хем, Реб муны ата-бабаларыңыз Ыбрайыма, Ысхага, Якуба вадасыны ерине етирмек үчин эдйәр.</verse>
				<verse number="6">Билип гоюң: Худайыңыз Реб бу говы юрды сизе догручыллыгыңыз үчин берйән дәлдир, чүнки сиз бойнуёгын халксыңыз.</verse>
				<verse number="7">Худайыңыз Реббиң чөлде нәхили гахарыны гетирендигиңизи ядыңыза салың ве оны унутмаң. Мүсүр юрдундан чыкан гүнүңизден, тә бу ере гелен гүнүңизе ченли сиз Реббе гаршы баш гөтердиңиз.</verse>
				<verse number="8">Сиз хатда Хорепде Реббиң гахарыны гетирдиңиз. Реббиң сизе шейле бир гахары гелди, хатда Ол сизи ёк эдип ташламага-да тайярды.</verse>
				<verse number="9">Мен ики ясы даш бөлегини алмага, ягны Реббиң сиз билен эден әхт дашларыны алмага дага чыканымда, мен кырк гиҗе-гүндизләп дагда болдум. Ол ерде мен не чөрек ийдим, не-де сув ичдим.</verse>
				<verse number="10">Реб маңа Өз эли билен язылан ики саны ясы даш бөлегини берди. Дагда үйшен гүнүңиз Реббиң одуң ичинден айдан әхли сөзлери шол дашларың йүзүне языланды.</verse>
				<verse number="11">Кырк гиҗе-гүндиз дийленде, Реб маңа ики ясы дашы – әхт дашларыны берди.</verse>
				<verse number="12">Соңра Реб маңа: „Бар, бу ерден чалт ашак дүш, чүнки сениң Мүсүрден чыкарып гетирен бу халкың азгынчылыга баш урды. Олар Мениң буйран ёлумдан гаты чалт чыкдылар. Олар өзлерине бут ясадылар“ дийди.</verse>
				<verse number="13">Реб ене-де маңа: „Мен бу халкың бойнуёгындыгыны гөрдүм.</verse>
				<verse number="14">Инди Мени олары ёк этмекден саклама, чүнки Мен олары ёк эдип, оларың адыны асманың астындан өчүрип ташлайын-да, сенден олара гөрә хас гүйчли ве хас көп санлы халк дөредейин“ дийди.</verse>
				<verse number="15">Шейлеликде, мен дагдан дүшүп, ызыма гайтдым. Даг алавлап янярды. Ики саны ясы әхт даш бөлеклери хем элимдеди.</verse>
				<verse number="16">Соңра мен сизиң өзүңизе гөләниң шекилинде бут ясап, догрудан хем Худайыңыз Реббе гаршы гүнә эдендигиңизи гөрдүм. Сиз Реббиң буйран ёлундан гаты чалт чыкдыңыз.</verse>
				<verse number="17">Шонда мен элимде саклап дуран ики ясы даш бөлегини зыңып гойбердим, олар сизиң гөзүңизиң алнында чым-пытрак болды.</verse>
				<verse number="18">Соңра мен өңки ялы йүзин дүшүп, кырк гиҗе-гүндизләп Реббиң хузурында болдум. Не чөрек ийдим, не-де сув ичдим. Реббиң назарында пис ишлери эдип, Онуң гахарыны гетирмек билен эден әхли гүнәлериңиз үчин мен шейле этдим.</verse>
				<verse number="19">Чүнки Реб газап атына атланып, сизи ёк эдер өйдүп горкдум. Эмма Реб ол гезегем мени диңледи.</verse>
				<verse number="20">Реббиң Харуна хем гаты гахары гелипди. Ол оны-да ёк этмәге тайярды. Эмма мен шол вагтың өзүнде Харун үчин хем товакга этдим.</verse>
				<verse number="21">Соңра мен ясан гүнәли бутуңыз болан гөләни алып, оны отда эретдим. Оны енҗип, күл ялы овратдым-да, дагдан акян чешмә сепип гойбердим.</verse>
				<verse number="22">Табгерада-да, Масада-да, Кибротхатавада-да Реббиң гахарыны гетирдиңиз.</verse>
				<verse number="23">Реб сизе: „Барың, Мениң сизе берйән юрдумы эеләң“ дийип, Кадешбарнеядан сизи иберенде, сиз Худайыңыз Реббиң буйругына гаршы баш гөтердиңиз, Оңа не ынандыңыз, не-де гулак асдыңыз.</verse>
				<verse number="24">Мениң сизи танан гүнүмден бәри, сиз Реббе гаршы чыкып гелйәрсиңиз.</verse>
				<verse number="25">Реб сизи ёк этмеги йүрегине дүвенде, мен кырк гиҗе-гүндизләп Онуң өңүнде йүзин дүшүп ятдым.</verse>
				<verse number="26">Мен Реббе йүзленип, шейле дилег этдим: „Эй, Хөкмүрован Реб, Өз сайлан айратын халкыңы ёк этме. Сен олары Өз бейиклигиң билен гулчулыкдан азат эдип, гудратлы голуң билен Мүсүрден чыкарып гетирдиң.</verse>
				<verse number="27">Өз гулларың Ыбрайымы, Ысхагы ве Якубы ядыңа сал. Бу халкың бойнуёгындыгына, эрбетлигине ве гүнәсине үнс берме.</verse>
				<verse number="28">Ёгсам, Сениң бизи алып чыкан юрдуңдакы адамлар бизе: ‘Реб олары сөз берен ерине гетирип билмеди. Реб олары йигренйәндиги себәпли, чөлде өлдүрмек үчин Мүсүрден чыкарып гетирипдир’ диерлер.</verse>
				<verse number="29">Эмма бу Сениң бейик гудратың ве гүйҗүң билен Мүсүрден чыкарып гетирен Өз сайлан айратын халкың ахырын“.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">Шол вагт Реб маңа: „Ене-де өңкә меңзеш эдип, ики ясы даш бөлегини ве олары гояр ялы бир сандык яса. Соңра Мениң яныма – дага чык.</verse>
				<verse number="2">Мен бу дашларың йүзүне сениң өңки күл-пеекун эден дашларыңың йүзүндәки сөзлери язҗак. Сен олары сандыга салып гой“ дийди.</verse>
				<verse number="3">Шейдип, мен акация агаҗындан сандык ясадым ве өңкә меңзеш, ики саны ясы даш бөлегини ясап, дага чыкдым. Ол ики ясы даш бөлеги хем элимдеди.</verse>
				<verse number="4">Соңра Реб дагда үйшен гүнүңиз от ичинден сизе айдан он табшырыгыны эдил өңкә меңзеш сөзлер билен бу ики дашың йүзүне язып, маңа берди.</verse>
				<verse number="5">Мен дагдан ашак дүшдүм ве дашлары сандыга салдым. Реббиң маңа буйрушы ялы, дашлар хәзир хем ол ерде дур.</verse>
				<verse number="6">Шондан соң ысрайыллар Беерот-бенеягакандан гайдып, Мосера гелдилер. Ол ерде Харун өлди ве оны шол ерде җайладылар. Онуң ерине онуң оглы Элгазар руханы болды.</verse>
				<verse number="7">Ол ерден олар Гудгода гелдилер. Гудгодадан болса акып дуран чешмели Ётбата диен ере йөриш этдилер.</verse>
				<verse number="8">Шол махал Реб: „Әхт сандыгымы гөтерсинлер, хузурымда гурбанлыклар хөдүрләп хызмат этсинлер, Мениң адымдан пата берсинлер“ дийип, леви тиресини сайлады. Олар шу гүне ченли хем шейле эдйәрлер.</verse>
				<verse number="9">Шонуң үчин хем Леви тиресине өз ысрайыл доганларының арасындан пай хем, мүлк хем берилмеди. Худайыңыз Реббиң сөз берши ялы, оларың пайы Реббиң Өзүдир.</verse>
				<verse number="10">Эдил биринҗи гезекдәки ялы, мен дагда кырк гиҗе-гүндизләп галдым. Бу гезек хем Реб мени диңледи. Реб сизи ёк этмек пикиринден эл чекди.</verse>
				<verse number="11">Реб маңа: „Тур, бу халка баш бол, йөришиңизи довам эдиң. Олар Мениң ата-бабаларына вада эден юрдума барып, оны мүлк эдинсинлер“ дийди.</verse>
				<verse number="12">Инди, эй, Ысрайыл, Худайыңыз Реб сизден нәме талап эдйәр? Худайыңыз Реб сизден Өзүнден горкмагыңызы, диңе Онуң ёлундан йөрәп, Оны сөймегиңизи, тутуш йүрегиңиз билен җан-тенден Худайыңыз Реббе гуллук этмегиңизи ислейәр.</verse>
				<verse number="13">Шейле хем, говы гүнлер гөрмегиңиз үчин, Реббиң бу гүнки мениң үстүм билен берйән табшырыкларыдыр парзларыны ерине етириң.</verse>
				<verse number="14">Шейле-де гөк, гөклериң гөги, ер йүзи ве онуң үстүндәки әхли затлар Худайыңыз Реббиңки болса-да,</verse>
				<verse number="15">Реб диңе сизиң ата-бабаларыңызы йүрекден сөйди ве бу гүнки гөршүңиз ялы, әхли халкларың арасындан оларың соңкы несиллери болан сизи сайлады.</verse>
				<verse number="16">Сиз өзүңизи сүннет этмек билен бирликде тутуш йүрегиңизи-де Реббе багыш эдиң ве мундан буяна бойнуёгынлыгыңызы гоюң.</verse>
				<verse number="17">Чүнки сизиң Худайыңыз Реб худайларың Худайы, таңрыларың Таңрысыдыр. Ол бейик Худайдыр, гудратлы ве хайбатлыдыр. Ол тарапгөйлик этмейәр ве пара алмаяр.</verse>
				<verse number="18">Ол етимиң ве дулуң хакыны алып берйәр. Гелмишеклери говы гөрүп, олары иймит ве гейим-геҗим билен үпҗүн эдйәр.</verse>
				<verse number="19">Сиз хем гелмишеклери говы гөрмелисиңиз, чүнки сизиң өзүңиз хем Мүсүрде гелмишек болупдыңыз.</verse>
				<verse number="20">Худайыңыз Ребден горкуң, диңе Оңа гуллук эдиң, Оңа бил баглаң, Онуң ады билен ант ичиң.</verse>
				<verse number="21">Ол сизиң шөхратыңыздыр. Өз гөзүңиз билен гөрен әпет ве элхенч аламатларыны сизиң үчин гөркезен Худайыңыз Олдур.</verse>
				<verse number="22">Сизиң ата-бабаларыңыз Мүсүре гиденде етмиш адамды. Ине, хәзир болса Худайыңыз Реб сизиң саныңызы асмандакы йылдызлар дей көпелтди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">Шонуң үчин хем Худайыңыз Ребби сөйүң, Онуң буйрукларыны, парзларыдыр хөкүмлерини ве табшырыкларыны хемише ерине етириң.</verse>
				<verse number="2">Бу гүн шуны ятда саклаң, мен шуны Худайыңыз Реббиң тербиесини гөрмедик-билмедик чагаларыңыза айдярын: сизиң чагаларыңыз Реббиң бейиклигини, Онуң гудрат-гүйҗүни,</verse>
				<verse number="3">Мүсүриң патышасы фараона хем онуң тутуш юрдуна гөркезен аламатларыдыр гудратларыны,</verse>
				<verse number="4">Мүсүр гошуны атлары ве сөвеш арабалары билен сизиң ызыңыздан ковуп гайданында, шу гүн гөршүңиз ялы, Гызыл деңизде олары Реббиң нәхили гарк эденини,</verse>
				<verse number="5">бу ере етип гелйәнчәңиз, чөлде сизе Реббиң нәмелер эденини,</verse>
				<verse number="6">рубен тиресинден Элиябың агтыклары Датан билен Абырама Реббиң нәме эденини, ягны әхли ысрайылларың арасында ол икисини, тутуш хоҗалыгы, чадырлары ве олара дегишли әхли җанлы-җандары билен биле ериң агзыны ачып, нәхили ювуданыны гөрмедилер.</verse>
				<verse number="7">Эмма сиз Реббиң гөркезен бу бейик гудратларының әхлисини өз гөзүңиз билен гөрдүңиз.</verse>
				<verse number="8">Бу гүн мен сизе Реббиң әхли буйрукларыны етирйәрин, сиз олары берҗай эдиң. Шонда сиз гүйчленерсиңиз ве Иордан дерясындан гечип, эелемәге барян юрдуңызы мүлк эдинерсиңиз.</verse>
				<verse number="9">Реббиң ата-бабаларыңыза ве оларың несиллерине бермеги вада эден сүйт ве бал акян юрдунда узак өмүр сүрерсиңиз.</verse>
				<verse number="10">Чүнки сизиң гидип, мүлк эдинҗек юрдуңыз Мүсүр юрды ялы дәлдир. Сиз Мүсүрде ере тохум экип, гөк-бакҗа идег эден ялы, оны зор аякдан суварардыңыз.</verse>
				<verse number="11">Эмма сизиң гидип мүлк эдинҗек юрдуңызда даглар ве җүлгелер бардыр. Топрагы асмандан ягян ягыш суваряр.</verse>
				<verse number="12">Ол ериң аладасыны эдйән Худайыңыз Ребдир. Йылың башындан тә ахырына ченли Худайыңыз Реббиң гөзи хемише ол ердедир.</verse>
				<verse number="13">Онуң бу гүнки мениң үстүм билен берйән хер бир буйругына гулак гоюп, Худайыңыз Ребби сөйүп, тутуш йүрегиңиз билен җан-тенден Оңа гуллук этсеңиз,</verse>
				<verse number="14">Ол сизиң топрагыңыза гүйз хем яз ягышларыны өз вагтында ягдырар. Сиз дәнәңизи, шерабыңызы ве ягыңызы йыгнарсыңыз.</verse>
				<verse number="15">Шейле хем, Ол мал-гараларыңыз үчин экин мейданларыңызда от гөгердер. Сизиң гарныңыз док болар.</verse>
				<verse number="16">Йөне сересап болуң, алданып ёлдан чыкаймаң, башга худайлара сыгынып, олара гуллук эдәймәң.</verse>
				<verse number="17">Ёгсам сизе Реббиң гахары гелип, Ол асманы япып ташлар. Шонда хич хили ягыш ягмаз ве ериңиз хасыл бермез. Реббиң сизе берйән говы юрдунда сиз тиз хеләк боларсыңыз.</verse>
				<verse number="18">Реббиң бу сөзлерини йүрегиңизе хем калбыңыза сиңдириң. Олары беллик хөкмүнде элиңизе дакың, маңлайыңыза нышан эдип белләң.</verse>
				<verse number="19">Булары чагаларыңыза хем өвредиң, өйде-де, ёлда-да, ятаныңызда-тураныңызда-да диңе шулар хакда сөзләң.</verse>
				<verse number="20">Олары җайыңызың гапыларының сөелерине ве дервезелерине язып гоюң.</verse>
				<verse number="21">Шонда Реббиң ата-бабаларыңыза бермеги вада эден юрдунда сизиң чагаларыңыз ве өзүңиз узак өмүр сүрерсиңиз. Асман ериң үстүнде нәче дурса, шол юртда шонча-да яшарсыңыз.</verse>
				<verse number="22">Худайыңыз Ребби сөйүп, Онуң ёлундан йөрәп, Оңа бил баглап, мениң сизе берйән бу буйрукларымың әхлисини ыхлас билен ерине етирсеңиз,</verse>
				<verse number="23">Реб бу халкларың хеммесини сизиң өңүңизден ковуп чыкарар. Сиз өзүңизден гүйчли ве көп санлы халклары ковуп чыкарарсыңыз.</verse>
				<verse number="24">Аяк басан хер бир ериңиз сизиңки болар. Сизиң ериңиз чөллүкден Ливана ченли, бейик Евфрат дерясындан Гүнбатар деңзине ченли узалар.</verse>
				<verse number="25">Гаршыңызда хич ким дуруп билмез. Өзүниң сөз берши ялы, Худайыңыз Реб сизиң аяк басҗак әхли ериңизе горкы ве ховсала салар.</verse>
				<verse number="26">Серет, бу гүн мен сизиң өңүңизде алкыш ве нәлет гоярын:</verse>
				<verse number="27">Худайыңыз Реббиң бу гүнки мениң үстүм билен берйән буйрукларына боюн эгсеңиз, алкыш аларсыңыз.</verse>
				<verse number="28">Эмма өзүңизе нәтаныш болан башга худайларың ызына эерип, Худайыңыз Реббиң бу гүнки мениң үстүм билен берйән буйрукларындан йүз өврүп, олара боюн эгмесеңиз, онда сиз нәлетленерсиңиз.</verse>
				<verse number="29">Худайыңыз Реб сизи мүлк эдинҗек ериңизе гетиренде, Геризим дагында алкыш айдарсыңыз, Эйбал дагында болса нәлет окарсыңыз.</verse>
				<verse number="30">Сизиң билшиңиз ялы, бу ики даг Иорданың ве гүнбатар ёлуң аңырсындадыр. Олар Араба дүзлүгинде яшаян кенганларың ериндәки Гилгал галасының гаршысында, Морениң дуб агачларының янындадыр.</verse>
				<verse number="31">Сиз Иордандан гечип, Худайыңыз Реббиң сизе берйән ерини эелемәге гидениңизде ве оны эеләп, ол ерде яшаныңызда,</verse>
				<verse number="32">мениң үстүм билен бу гүнки сизиң өңүңизде Реббиң гоян әхли парзларыны ве хөкүмлерини ыхлас билен ерине етирмелисиңиз.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">Ата-бабаларыңызың Худайы Реббиң сизе эелемәге берен юрдунда бүтин өмрүңизиң довамында ыхлас билен берҗай этмели парзларыңыз ве хөкүмлериңиз шулардыр:</verse>
				<verse number="2">сизиң ковуп чыкарҗак миллетлериңизиң өз худайларына хызмат эдйән бейик дагларының депесиндәки, байырлыклардакы ве гүр япраклы хер бир агаҗың астындакы әхли ерлерини йыкып юмруң.</verse>
				<verse number="3">Оларың гурбанлык сыпаларыны юмруп ташлаң, дикме дашларыны дөвүп, Ашера бутларыны ода якың. Оларың худайларының бутларыны парчалап, оларың адыны ол ерден ёк эдиң.</verse>
				<verse number="4">Сиз Худайыңыз Реббе бу миллетлериң ёлы билен сежде этмели дәлсиңиз.</verse>
				<verse number="5">Эмма Худайыңыз Реб әхли тирелериң арасында Өзүне ыбадат эдилмеги үчин ер сайлар ве сиз шол ери гөзләп тапарсыңыз. Сиз ол ере барың,</verse>
				<verse number="6">ве өзүңизиң якма гурбанлыкларыңызы, мал садакаларыңызы, хасылыңызың ондан бирини, үвреме садакаларыңызы, айдан садакаларыңызы, мейлетин садакаларыңызы ве мал-гараларыңыздыр доварларыңызың илкинҗи эркек гузланларыны элтиң.</verse>
				<verse number="7">Ол ерде сиз Худайыңыз Реббиң хузурында өз хоҗалыгыңыз билен билеликде ийип-ичип, Худайыңыз Реббиң сизиң әхли ишлериңизе берекет берени үчин шатланың.</verse>
				<verse number="8">Бу гүн бизиң бу ердәки херекет эдишимиз ялы, херекет этмели дәлсиңиз. Бизиң хеммәмиз өз ислегимизе гөрә херекет эдйәрис.</verse>
				<verse number="9">Чүнки сиз энтек Худайыңыз Реббиң саламатлык ве мүлк берҗек ерине барып етмедиңиз.</verse>
				<verse number="10">Иордандан гечип, Худайыңыз Реббиң сизе мүлк берҗек еринде яшаныңызда, даш-төверегиңиздәки әхли душманларыңыздан Реб сизе парахатчылык алып берер ве сиз ховпсуз яшарсыңыз.</verse>
				<verse number="11">Шонда сиз Худайыңыз Реббиң Өзүне ыбадат этмек үчин сайлаҗак ерине мениң буйран әхли затларымы: якма гурбанлыкларыңызы, мал садакаларыңызы, хасылыңызың ондан бирини, үвреме садакаларыңызы, Реббе гөвнүңизден чыкарып айдан садакаларыңызы гетириң.</verse>
				<verse number="12">Сиз огул-гызларыңыз, гул-гырнакларыңыз билен Худайыңыз Реббиң хузурында шатланып байрам эдиң. Бу байрамчылыга араңызда яшаян левилери хем чагырың, себәби оларың ер пайы я мүлки ёкдур.</verse>
				<verse number="13">Сересап болуң, якма гурбанлыкларыңызы ислән ериңизде берип йөрмәң.</verse>
				<verse number="14">Сиз оны тирелериңизиң ичинде диңе Реббиң сайлаҗак еринде бериң. Сиз ол ерде якма гурбанлыкларыңызы берип, мениң буюрян әхли затларымы ерине етирерсиңиз.</verse>
				<verse number="15">Муңа гарамаздан, Худайыңыз Реббиң берен берекедине гөрә, яшаян ериңизде ислән вагтыңыз мал өлдүрип, этини ийип билерсиңиз. Ол кейик болсун я-да сугун, пархы ёк, ондан харам адам хем, тәмиз адам хем ийип билер.</verse>
				<verse number="16">Эмма сиз ол малы ганы билен иймели дәлсиңиз. Онуң ганыны сув дөкен ялы эдип, ере дөкүң.</verse>
				<verse number="17">Галаларыңызда хич бириңиз дәнәңизиң, шерабыңызың ве ягыңызың ондан бирини, мал-гараларыңыздыр доварларыңызың илкинҗи эркек гузланларыны, гөвнүңизден чыкарып айдан садакаларыңызы, мейлетин ве үвреме садакаларыңызы иймели дәлсиңиз.</verse>
				<verse number="18">Булары Худайыңыз Реббиң хузурында, ягны Онуң сайлаҗак еринде огул-гызларыңыз, гул-гырнакларыңыз билен ве галаларыңызда яшаян левилер билен биле ийиң. Өз эден әхли ишлериңиз үчин Худайыңыз Реббиң хузурында шатланың.</verse>
				<verse number="19">Ол ерде левилери әсгермезлик этмекден өмүрбойы әгә болуң.</verse>
				<verse number="20">Худайыңыз Реб Өзүниң сөз берши ялы, сизиң ерлериңизи гиңелденде, сениң эт иесиң гелип: „Мен эт ийҗек“ дийсең, сен ислән вагтың эт ийип билерсиң.</verse>
				<verse number="21">Худайыңыз Реббиң Өзүне ыбадат этмек үчин сайлаҗак ери сизден даш болса, мениң буйрушым ялы, Реббиң сизе берен мал-гараларыдыр доварларындан союң. Сиз олары галаларыңызда ислән вагтыңыз ийип билерсиңиз.</verse>
				<verse number="22">Шейле хем, ол кейик болсун я-да сугун, пархы ёк, ондан харам адам хем, тәмиз адам хем ийип билер.</verse>
				<verse number="23">Эмма гаты сересап болуң, эти ганы билен иймели дәлсиңиз, чүнки ган җандыр. Сиз ганы эт билен иймели дәлсиңиз.</verse>
				<verse number="24">Эти ганы билен иймәң, онуң ганыны сув дөкен ялы эдип, ере дөкүң.</verse>
				<verse number="25">Эти ганы билен иймәң, шонда сизден соңкы чагаларыңыз хем, сизиң өзүңиз хем говы гүнлер гөрерсиңиз, себәби сиз Реббиң назарында догры ишлери эдйәрсиңиз.</verse>
				<verse number="26">Сиз багыш эден затларыңызы ве айдан садакаларыңызы Реббиң сайлаҗак ерине гетириң.</verse>
				<verse number="27">Якма гурбанлыкларыңызың ганыны хем, этини хем Худайыңыз Реббиң гурбанлык сыпасына гетириң. Башга берйән гурбанлыкларыңызың ганыны хем Худайыңыз Реббиң гурбанлык сыпасына дөкүң, йөне оларың этини ийип билерсиңиз.</verse>
				<verse number="28">Мениң сизе бу гүнки буюрян бу сөзлеримиң әхлисине гулак гоюп, берҗай эдиң, шонда сизден соңкы чагаларыңыз хем, сизиң өзүңиз хем говы гүнлер гөрерсиңиз. Себәби сиз Худайыңыз Реббиң назарында говы ве догры ишлер эдйәрсиңиз.</verse>
				<verse number="29">Худайыңыз Реб сизиң эелеҗек ериңиздәки халклары сизиң өңүңизден ёк эденде ве олары ковуп чыкарып, ерине өзүңиз орнашаныңызда</verse>
				<verse number="30">әгә болуң. Олар сизиң өңүңизден ёк эдиленден соң хем, оларың болшы ялы дузага дүшәймәң. „Бу халклар худайларына нәдип сежде эдйәрлер? Биз хем шейле эдерис“ дийип, оларың худайларына дегишли сораглар бермәң.</verse>
				<verse number="31">Сиз Худайыңыз Реббе мунуң ялы сежде этмәң, себәби олар өз худайларына Реббиң йигренйән неҗис ишлериниң әхлисини эдйәрлер. Олар хатда худайларына өз огулларыдыр гызларыны ода якярлар.</verse>
				<verse number="32">Мениң буйранларымың әхлисини ыхлас билен ерине етирмелисиңиз. Оларың үстүне хич зат гошмаң хем, олардан хич зат айырмаң хем.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">Эгер араңыздан пыгамберлер я-да дүйш ёруҗылар пейда болуп, аламат я-да мугҗыза гөркезселер,</verse>
				<verse number="2">ол аламат я-да мугҗыза ерине дүшсе ве олар сизе: „Гелиң, кесеки худайларың ызына эерелиң, олара сыгынып гуллук эделиң“ дийселер,</verse>
				<verse number="3">сиз ол пыгамберлериң я-да дүйш ёруҗыларың гепине гулак асмаң. Чүнки Худайыңыз Реб, хакыкатдан хем, Өзүни тутуш йүрегиңиз билен җан-тенден сөййәндигиңизи я-да сөймейәндигиңизи билмек үчин сизи сынап гөрйәр.</verse>
				<verse number="4">Худайыңыз Реббиң ызына эериң, диңе Ондан горкуң, Онуң буйрукларыны ерине етириң, Оңа гулак асың, гуллук эдиң, Оңа бил баглаң.</verse>
				<verse number="5">Сизи Мүсүрден чыкарып гетирен, гулчулыкдан азат эден Худайыңыз Реббе дөнүклик эдип сөзләндиги үчин ве Худайыңыз Реббиң буйран ёлундан чыкандыгы үчин, шол пыгамбери я-да дүйш ёруҗыны өлүме хөкүм эдиң. Шейдип, сиз өз араңыздан пислиги айрып ташлаң.</verse>
				<verse number="6">Эгер кимде-ким, хатда өз эркек доганыңыз, эҗеңизиң оглы я-да өз огул-гызыңыз, сөйгүли аялыңыз, иң якын достуңыз: „Гелиң, гидип, башга худайлара гуллук эделиң“ дийип, не өзүңизиң, не-де ата-бабаларыңызың танаян худайларына, ериң бу уҗундан ол уҗуна ченли болан, даш-төверегиңиздәки сизе якын я-да узакда ерлешйән халкларың худайларына гизлинликде сизи алдап ырмакчы болсалар,</verse>
				<verse number="7"></verse>
				<verse number="8">сиз бейле адамлар билен разылашмаң, олара гулак асмаң. Олара гечиримлилик этмәң я-да рехимиңиз инип, олары горамаң.</verse>
				<verse number="9">Гайтам, олары хөкман өлдүриң. Олары илки өз элиңиз билен дашлаң, соңра бүтин халк җезаландырсын.</verse>
				<verse number="10">Гул болуп яшан юрдуңыз Мүсүрден чыкарып гетирен Худайыңыз Ребден йүз өвүртмәге сынанышандыклары үчин, олары дашлап өлдүриң.</verse>
				<verse number="11">Соңра әхли ысрайыллар муны эшидип горкарлар ве гайдып мунуң ялы пислик этмезлер.</verse>
				<verse number="12">Худайыңыз Реббиң сизе яшамага берҗек галаларының биринде араңыздан эрбет адамлар чыкып,</verse>
				<verse number="13">галаның яшайҗыларыны танамаян худайларына гуллук этмәге чагырып, олары ёлдан чыкармакда баш боландыкларыны эшитсеңиз,</verse>
				<verse number="14">ызарлап дерңәң ве говы сораг-идег эдиң. Эгер гүнәкәрленме догры тапылып, бу неҗис иш араңызда эдилен болса,</verse>
				<verse number="15">галаның яшайҗыларыны гылычдан гечириң. Ондакы әхли затлары бүтинлей ёк эдиң, хатда мал-гараларыны-да гырың.</verse>
				<verse number="16">Ондан алнан әхли олҗаны мейданчада бир ере йыгнаң. Соңра галаны ве ондан алнан әхли олҗаны Худайыңыз Реббе башбитин якма гурбанлыгы хөкмүнде ода якың. Ол ер хемишелик харабачылыга өврүлсин, хич хачан тәзеден гурулмасын.</verse>
				<verse number="17">Реббе айры гойландыгы үчин якылмалы затларың хич бири элиңде болмасын. Шонда Реб гахар-газабындан көшешип, сизе рехимдарлык эдер. Эгер сиз Худайыңыз Реббиң сөзүне гулак асып, Онуң назарында догры ишлери этсеңиз ве Онуң бу гүнки мениң үстүм билен берйән әхли буйрукларыны ыхлас билен ерине етирсеңиз, онда Ол ата-бабаларыңыза сөз берши ялы, Өзүниң рехимдарлыгы билен сизи көпелтҗекдир.</verse>
				<verse number="18"></verse>
			</chapter>
			<chapter number="14">
				<verse number="1">Сиз Худайыңыз Реббиң перзентлерисиңиз. Сиз өли үчин бедениңизе яра салмаң ве маңлай сачыңызы гыркмаң.</verse>
				<verse number="2">Чүнки сиз Худайыңыз Реб үчин мукаддес халксыңыз. Реб Өзүниң гымматлы халкы болмагыңыз үчин, сизи ер йүзүндәки әхли халкларың ичинден сайлады.</verse>
				<verse number="3">Сиз харам хасапланян хайванларың хиҗисини иймели дәлсиңиз.</verse>
				<verse number="4">Сиз, ине, шу хайванларың этини ийип билерсиңиз: өкүз, гоюн, гечи,</verse>
				<verse number="5">кейик, сугун, җерен, ябаны гечи, даг текеси, сайгак ве даг гочы.</verse>
				<verse number="6">Тойнагы ярыклы ве гәвүш гайтарян хер бир хайваның этини ийип билерсиңиз.</verse>
				<verse number="7">Эмма дүйәни, товшаны, атялманы иймели дәлсиңиз, чүнки олар гәвүш гайтарсалар хем, тойнагы ярыклы дәлдирлер, олар сизиң үчин харамдыр.</verse>
				<verse number="8">Шейле хем доңуз, онуң тойнагы ярыклы болса-да, гәвүш гайтармаяр, бу харамдыр. Сиз оларың этини иймәң ве ләшини-де эллемәң.</verse>
				<verse number="9">Сувда яшаян әхли җандарларың: йүзгүчлилерини ве теңңелилерини ийип билерсиңиз.</verse>
				<verse number="10">Йүзгүчсиз ве теңңесиз җандарлары иймәң. Олар сизиң үчин харамдыр.</verse>
				<verse number="11">Халал хасапланян әхли гушлары ийип билерсиңиз.</verse>
				<verse number="12">Эмма, ине, шу гушларың: бүргүдиң, гарагушуң, деря бүргүдиниң,</verse>
				<verse number="13">чайчаңңалагың, лачының әхли гөрнүшлериниң, гарганың әхли гөрнүшлериниң, дүегушуң, хүвиниң, чарлагың, гыргының әхли гөрнүшлериниң этини иймели дәлсиңиз;</verse>
				<verse number="14"></verse>
				<verse number="15"></verse>
				<verse number="16">байгушуң, җүптүниң, улы байгушуң, ак байгушуң, готаның ве даззаркелиң, леглегиң, хокгарың әхли гөрнүшлериниң, хүйпүйпигиң ве ярганатың этини иймели дәлсиңиз.</verse>
				<verse number="17"></verse>
				<verse number="18"></verse>
				<verse number="19">Әхли ганатлы мөр-мөҗеклер сизиң үчин харамдыр. Олары иймели дәлсиңиз.</verse>
				<verse number="20">Халал хасапланян хер бир ганатлы җандары ийип билерсиңиз.</verse>
				<verse number="21">Харам өлен хайванларың хич бириниң этини иймәң. Олары галаларыңызда яшаян гелмишеклере иймәге бериң, кесеки юртлулара сатың. Чүнки сиз Худайыңыз Реб үчин мукаддес халксыңыз. Овлагы энесиниң сүйдүнде биширмәң.</verse>
				<verse number="22">Хер йыл мейданларыңызда етишен хасылың ондан бир бөлегини айра гоюп,</verse>
				<verse number="23">дәнәңизиң, шерабыңызың ве ягыңызың ондан бирини, шейле хем мал-гараларыңыздыр доварларыңызың илкинҗи эркек гузланларыны Худайыңыз Реббиң хузурында, ягны Онуң Өзүне ыбадат эдилмеги үчин сайлаҗак еринде иерсиңиз. Шонда сиз Худайыңыз Ребден хемише горкмагы өвренерсиңиз.</verse>
				<verse number="24">Эмма Худайыңыз Реббиң Өзүне ыбадат этмек үчин сайлаҗак ери сизден узак болуп, Худайыңыз Реббиң сизе берекет берен затларының ондан бир пайыны узак ёлдан гетирмели болсаңыз,</verse>
				<verse number="25">онда бу затлары сатып, пула өврүң. Пулы алың-да, Худайыңыз Реббиң сайлаҗак ерине гидиң.</verse>
				<verse number="26">Пулуңызы ислән задыңыза сарп эдиң: өкүз, гоюн, шерап я-да чакыр – гөвнүңизиң ислән задыны алың. Оны Худайыңыз Реббиң хузурында ийип, тутуш хоҗалыгыңыз билен биле шатланып, байрам эдиң.</verse>
				<verse number="27">Галаларыңызда яшаян левилери әсгермезлик этмәң, себәби оларың сизиңки ялы ер пайы я-да мүлки ёкдур.</verse>
				<verse number="28">Хер үчүнҗи йылың ахырында ериңизден өнйән өнүмлерден шол йыл үчин тутуш ондан бирини бериң ве олары галаларыңызда йыгнап гоюң.</verse>
				<verse number="29">Сизиңки ялы ер пайы ве мүлки ёк левилер, шейле хем галаларыңызда яшаян гелмишеклер, етимлер ве дуллар гелип, ондан ийип дойсунлар. Шонда Худайыңыз Реб сизиң этҗек әхли ишлериңизе берекет берер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="15">
				<verse number="1">Хер единҗи йылың ахырында өзүңизден алнан карзлары гечиң.</verse>
				<verse number="2">Карзларыңызы өтмегиң ёлы шейледир: хер бир ысрайыллы өз ысрайыл доганының карзыны гечсин. Ондан карзыны бермеги талап этмесин, чүнки карз гечмеклиги Реббиң Өзи ыглан этди.</verse>
				<verse number="3">Кесеки юртлудан карзыңы сорап билерсиң, эмма өз ысрайыллыңың карзыны геч.</verse>
				<verse number="4">Диңе Худайыңыз Реббе гулак асып, Онуң бу гүнки мениң үстүм билен берйән әхли буйрукларыны ыхлас билен ерине етирсеңиз, Худайыңыз Реб мүлк эдип берҗек еринде сизе берекет берер. Сизиң араңызда мәтәч болмасын.</verse>
				<verse number="5"></verse>
				<verse number="6">Худайыңыз Реб сөз берши ялы, сизе берекет беренде, көп халклара карз берерсиңиз, эмма өзүңиз карз алмарсыңыз. Көп халкларың үстүнден сиз хөкүмдарлык сүрерсиңиз, эмма олар сизиң үстүңизден хөкүмдарлык сүрмезлер.</verse>
				<verse number="7">Худайыңыз Реббиң сизе берҗек ериндәки галаларда ысрайыл доганыңызың бири мәтәчлик чексе, доңйүрек болмаң, зада мәтәч доганыңыз үчин элиңизде барыны аямаң.</verse>
				<verse number="8">Онуң үчин элиңизи ачың, оңа нәме герек болса етерликче карз бериң.</verse>
				<verse number="9">Сересап болуң, калбыңызда эрбет пикир болмасын. Сиз: „Единҗи йыл – карз гечиш йылы голай“ дийип, ачгөзлүк эдип, мәтәч ысрайыл доганыңыза хич зат бермән гоймаң. Ёгсам, доганыңыз сизиң гаршыңыза Реббе дады-перят эдер ве сиз языклы боларсыңыз.</verse>
				<verse number="10">Сиз карз берениңизде, элиңиз хем, гөвнүңиз хем ачык болсун, чүнки Худайыңыз Реб шонуң хасабына сизиң әхли ишлериңизе ве хер бир башлан ишиңизе берекет берер.</verse>
				<verse number="11">Ер йүзүнде хемише етер-етмезлер болар. Шонуң үчин хем, мен сизе: „Ерлериңизде яшаян гарыплара ве мәтәч ысрайыл доганларыңыза элиңиз гиңден ачык болсун“ диййәрин.</verse>
				<verse number="12">Эгер өз еврей, ягны ысрайыл доганларыңыздан гул я-да гырнак сизе сатылса, олар сизе алты йыллап хызмат эдер. Единҗи йыл сиз оны азатлыга гойбермелисиңиз.</verse>
				<verse number="13">Гулуңызы азатлыга гойберениңизде, сиз оны эли бош гойбермели дәлсиңиз.</verse>
				<verse number="14">Сүрүлериңизден, харманыңыздан ве шерабыңыздан оңа җомартлык билен бериң, шейле хем Худайыңыз Реббиң берекет эчилип, сизе берен затларындан оңа совгатлар бериң.</verse>
				<verse number="15">Мүсүрде өзүңизиң хем гул боландыгыңызы ве Худайыңыз Реббиң сизи ол ерден азат эдендигини ядыңыза салың. Шол себәпли бу гүн мен сизе бу буйругы берйәндирин.</verse>
				<verse number="16">Эмма гул: „Мен азатлыга чыкҗак дәл, себәби мен сени ве хоҗалыгыңы сөййәрин ве гүн-гүзераным хем говы“ дийсе,</verse>
				<verse number="17">бир темен алып, онуң гулагыны гапа дирәп дешиң. Соңра ол сизиң хемишелик гулуңыз болар. Гырнагыңызы хем шейле эдиң.</verse>
				<verse number="18">Гулларыңызы азатлыга гойберениңизде гынанмаң, себәби олар алты йылың ичинде гүнлүкчилик үчин алнан бахадан ики эссе артык хызмат этдилер. Шонда Худайыңыз Реб сизиң әхли ишлериңизе берекет берер.</verse>
				<verse number="19">Мал-гаралардыр доварларыңызың илкинҗи гузлан эркегини Худайыңыз Реб үчин айрып гоюң. Сыгрыңызың илкинҗи гөлелән өкүзчесине иш этдирмәң, доварыңызың илкинҗи гузлан гочуны гыркмаң.</verse>
				<verse number="20">Сиз хоҗалыгыңыз билен биле олары хер йыл Худайыңыз Реббиң хузурында, Онуң сайлаҗак еринде иерсиңиз.</verse>
				<verse number="21">Бу малларың бири шикесли болса, ягны агсак я-да көр болуп, шикеси улы болса, оны Худайыңыз Реббе гурбан этмәң.</verse>
				<verse number="22">Кейиги я-да сугуны ийишлери ялы, оны яшаян ериңиздәки харам адам хем, тәмиз адам хем ийиберсин.</verse>
				<verse number="23">Йөне сиз малы ганы билен иймели дәлсиңиз. Ганы сув дөкен ялы эдип, ере дөкүң.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="16">
				<verse number="1">Абып айында Худайыңыз Реббиң хорматына Песах байрамыны бериң. Чүнки Худайыңыз Реб сизи Мүсүрден Абып айында гиҗе чыкарып гетирди.</verse>
				<verse number="2">Реб Өзүне ыбадат эдилмеги үчин сайлаҗак еринде доварларыңыздан ве мал-гараларыңыздан Худайыңыз Реббе Песах гурбанлыгыны бериң.</verse>
				<verse number="3">Гурбанлык этини хамырмаялы чөрек билен иймели дәлдир. Оны еди гүнләп петир билен, ягны эзъет чөреги билен ийиң. Чүнки сиз Мүсүрден ховлукмач чыкып гайтдыңыз. Шонуң үчин хем Мүсүрден чыкып гайдан гүнүңизи өмүрбойы ятларсыңыз.</verse>
				<verse number="4">Еди гүнүң довамында яшаян ериңизде хич хили хамырмая гөрүнмесин. Биринҗи гүни икиндинара өлдүрен гурбанлыгыңызың этинден эртире галмасын.</verse>
				<verse number="5">Песах гурбанлыгыны бермәге Худайыңыз Реббиң сизе берҗек галаларының хеммесинде ругсат берилмейәр.</verse>
				<verse number="6">Оны Худайыңыз Реббиң Өзүне ыбадат эдилмеги үчин сайлаҗак еринде бериң. Песах гурбаныны диңе шол ерде, Мүсүрден чыкан гүнүңиздәки вагтда, агшамара Гүн яшар вагтлары бериң.</verse>
				<verse number="7">Сиз оны Худайыңыз Реббиң сайлаҗак еринде биширип ийиң. Эртеси гүни ызыңыза – чадырларыңыза гайдыбериң.</verse>
				<verse number="8">Алты гүнләп петир ийиң, единҗи гүн болса Худайыңыз Реб үчин мукаддес йыгнанышык эдиң, башга хич иш этмәң.</verse>
				<verse number="9">Бугдай оруп башлан илкинҗи гүнүңизден башлап, еди хепдәни санаң.</verse>
				<verse number="10">Соңра Худайыңыз Реб үчин Галла байрамыны белләң. Худайыңыз Реббиң өзүңизе берен берекедине гөрә мейлетин садакаңызы гетириң.</verse>
				<verse number="11">Сизиң өзүңиз, огул-гызларыңыз, гул-гырнакларыңыз, галаларыңызда яшаян левилер, шейле хем араңыздакы гелмишеклер, етимлер ве дуллар Худайыңыз Реббиң хузурында, ягны Худайыңыз Реббиң Өзүне ыбадат эдилмеги үчин сайлаҗак еринде шатлансынлар.</verse>
				<verse number="12">Өзүңизиң хем Мүсүрде гул боландыгыңызы ятлап, шу парзлары ыхлас билен ерине етириң.</verse>
				<verse number="13">Дәне ве үзүм хасылыңызы йыгнаныңыздан соң, еди гүнләп Чатма байрамыны белләң.</verse>
				<verse number="14">Бу байрамчылыкда сизиң өзүңиз, огул-гызларыңыз, гул-гырнакларыңыз, шейле хем галаларыңызда яшаян левилер, гелмишеклер, етимлер ве дуллар – хеммәңиз биле шатланың.</verse>
				<verse number="15">Реббиң сайлаҗак еринде еди гүнләп Худайыңыз Реб үчин шу байрамы белләң. Чүнки Худайыңыз Реб сизиң хасылыңыза ве башлан хер бир ишиңизе берекет берер. Шонуң үчин сиз бу байрамда долы шатланып билерсиңиз.</verse>
				<verse number="16">Әхли эркеклериңиз йылда үч гезек: Петир байрамында, Галла байрамында ве Чатма байрамында Худайыңыз Реббиң хузурына – Онуң Өз сайлаҗак ерине гелсинлер. Оларың хиҗиси Реббиң хузурына эли бош бармасын.</verse>
				<verse number="17">Хер бириңиз Худайыңыз Реббиң берен берекедине гөрә совгатлар элтиң.</verse>
				<verse number="18">Худайыңыз Реббиң өзүңизе берҗек галаларында тирелериңизиң арасындан казылар ве баштутанлар белләң. Олар халкың хал-ягдайыны адалатлы чөзсүнлер.</verse>
				<verse number="19">Адалатсызлык, тарапгөйлик этмәң, пара алмаң. Пара даналыгың гөзүни көр эдер ве догрының ишини терс эдер.</verse>
				<verse number="20">Адалатың, диңе адалатың гөзлегинде болуң, шонда сиз яшап, Худайыңыз Реббиң берҗек юрдуны мүлк эдинерсиңиз.</verse>
				<verse number="21">Худайыңыз Реббе гуран гурбанлык сыпаңызың янында Ашера буты хөкмүнде агач дикмәң.</verse>
				<verse number="22">Шейле хем өзүңизе дикме дашлары гурмаң, чүнки бу затлар Худайыңыз Реббиң йигренйән затларыдыр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="17">
				<verse number="1">Худайыңыз Реббе етмезли, шикесли өкүзи я-да гойны гурбан этмәң. Чүнки бу Худайыңыз Реббе неҗисликдир.</verse>
				<verse number="2">Худайыңыз Реббиң берҗек галаларында араңыздан Онуң назарында пис иш эдйән эркек я-да аял тапылып, ол башга худайлара гуллук эдип, Реббиң гадаган эден затлары болан Гүне, Ая я-да хер хили асман җисимлерине сежде эдип, Реббиң әхтини бозмагы мүмкин.</verse>
				<verse number="3"></verse>
				<verse number="4">Бу хакда сизе хабар берилсе, сиз оны дерңәп, говы сораг-идег эдиң. Эгер гүнәкәрленме догры тапылып, шейле неҗис иш Ысрайылда эдилен болса,</verse>
				<verse number="5">онда сиз гүнә эден эркеги я-да аялы дервезәниң дашына гетирип, эркекдигине я-да аялдыгына гарамаздан, оны дашлап өлдүриң.</verse>
				<verse number="6">Өлүме хөкүм эдилен адамы ики я-да үч шаядың гүвәси билен өлдүриң. Диңе бир шаядың гүвәси билен өлдүрмәң.</verse>
				<verse number="7">Өлүме хөкүм эдилени илки шаятлар өз эллери билен дашласынлар, соңра әхли халк дашлап өлдүрсин. Шейдип, сиз өз араңыздан пислиги айрып ташлаң.</verse>
				<verse number="8">Галаларыңызда гандар билен ар алыҗының арасындакы ган дөкүшикли давалар, хак-хукугың үстүнде я-да урушда сизиң үчин чөзмеси кын давалар йүзе чыкса, Худайыңыз Реббиң сайлаҗак ерине барың.</verse>
				<verse number="9">Ол ерде сиз леви руханылары ве шол дөвүрде хызмат эдйән казылар билен маслахатлашың. Олар сизе хер даваның чөзгүдини мәлим эдерлер.</verse>
				<verse number="10">Реббиң сайлаҗак ериндәки айдылан чөзгүт боюнча иш тутуң. Оларың сизе берен гөркезмелериниң хеммесини ыхлас билен ерине етириң.</verse>
				<verse number="11">Олар сизе нәме табшырса, берҗай эдиң, чыкарылан хөкүм боюнча иш тутуң. Өзүңизе айдылан чөзгүтден сага-да, чепе-де совулмаң.</verse>
				<verse number="12">Кимде-ким Худайыңыз Реббиң Өзүне хызмат этмек үчин беллән руханысына я-да казысына текепбирлик эдип боюн эгмесе, ол адам өлүме хөкүм эдилсин. Шейдип, сиз Ысрайылдан пислиги айрып ташлаң.</verse>
				<verse number="13">Бүтин халк муны эшидип горкар ве мундан буяна хыянатчылык этмез.</verse>
				<verse number="14">Сиз Худайыңыз Реббиң өзүңизе берҗек юрдуны мүлк эдинип, ол ерде орнашаныңызда: „Биз хем даш-төверегимиздәки бейлеки халклар ялы өзүмизе патыша сайлалың“ диерсиңиз.</verse>
				<verse number="15">Сиз өзүңизе диңе Худайыңыз Реббиң сайлан адамыны патыша эдип белләң. Сайлан патышаңыз өз ысрайыл доганларыңызың бири болсун. Ысрайыл доганыңыздан болмадык кесеки юртлыны өзүңизе патыша сайламаң.</verse>
				<verse number="16">Патыша өзи үчин көп ат эдинмесин я-да өзүне көп ат эдинмек үчин, ызына Мүсүре адамларыны ибермесин. Чүнки Реб сизе: „Инди сиз хич хачан ызыңыза доланмарсыңыз“ дийипди.</verse>
				<verse number="17">Йүрегиниң Ребден дөнмезлиги үчин, патыша өзүне көп аял, шейле хем, көп мөчберде алтын-күмүш эдинмесин.</verse>
				<verse number="18">Ол шалык тагтында отуранда, леви руханыларында сакланян Худайың Канунының тәзе гөчүрмесини алсын.</verse>
				<verse number="19">Гой, ол бу Кануның гөчүрмесини янында сакласын ве оны өмрүниң әхли гүнлеринде окасын. Шонда ол өз Худайы Ребден горкуп, бу Кануның әхли сөзлерини ве парзларыны ыхлас билен ерине етирер.</verse>
				<verse number="20">Ол өзүни бейлеки ысрайыл доганларындан ёкары саймасын ве бу буйрукдан сага-да, чепе-де совулмасын. Шонда онуң ве несиллериниң шалыгы Ысрайылда узак йыллар хөкүм сүрер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="18">
				<verse number="1">Леви руханылары, тутуш леви тиреси ысрайыллар билен бирликде ер пай я-да мүлк алмазлар. Олар Реббиң пайы дийлип берилйән гурбанлыклардан ийип билерлер.</verse>
				<verse number="2">Халкың бейлеки тирелериниңки ялы, ысрайыл доганларының арасында оларың мүлки ёкдур. Сөз берши ялы, Реббиң Өзи оларың мүлкүдир.</verse>
				<verse number="3">Халк өкүзини я-да гойнуны Реббе гурбан этмек үчин гетиренде, олардан руханылара шулар дегишлидир: малың бир өң аягы, ики әңи ве гарны.</verse>
				<verse number="4">Илкинҗи дәне хасылыңызы, илкинҗи тәзе шерабы ве зейтун ягыны, шейле хем, гойнуңызың илкинҗи гыркымыны рухана бермелисиңиз.</verse>
				<verse number="5">Чүнки Худайыңыз Реб Өз адындан халка хызмат этмек үчин, әхли тирелериңизиң ичинден Левини ве онуң огулларыны хемишелик руханы эдип сайлады.</verse>
				<verse number="6">Эгер леви тиресинден бири Ысрайылда өз яшаян галасыны ташлап, Реббиң сайлаҗак ерине барса (ол ислән вагты барып билйәр),</verse>
				<verse number="7">ол ерде Реббиң хузурында дуруп хызмат эдйән әхли леви доганлары ялы, Худайы Реббиң адындан хызмат этсин.</verse>
				<verse number="8">Өй гошларыны сатып алан гирдеҗисине гарамаздан, онуң иймәге дең пайы бардыр.</verse>
				<verse number="9">Худайыңыз Реббиң өзүңизе берҗек юрдуна бараныңызда, ол халкларың неҗис адатларыны берҗай этмеги өвренмәң.</verse>
				<verse number="10">Сизиң араңызда хич ким оглуны я-да гызыны ода якып, гурбанлык бермесин. Палчылык этмәң, мүнечҗим я-да билгич болмаң, җадыгөйлик этмәң.</verse>
				<verse number="11">Шейле хем, хич бириңиз гөзбагчылык эдип, арвах-җынлар я-да рухлар билен маслахатлашмаң, я-да чөзгүдиң җогабыны өлүлерден гөзлемәң.</verse>
				<verse number="12">Чүнки бу ишлери эдйәнлер Реб үчин неҗисдир. Ине, шу неҗис ишлери үчин Худайыңыз Реб олары сизиң өңүңизден ковуп чыкаряр.</verse>
				<verse number="13">Худайыңыз Реббиң өңүнде кәмил болуң.</verse>
				<verse number="14">Сизиң ковуп чыкарҗак бу халкларыңыз мүнечҗимлере ве палчылара гулак асярлар. Худайыңыз Реб болса, сизе бейле этмәге ругсат бермейәр.</verse>
				<verse number="15">Худайыңыз Реб сизиң үчин өз халкыңызың арасындан мениң ялы пыгамбер чыкарар. Сиз шол пыгамбере гулак асың.</verse>
				<verse number="16">Хореп дагында үйшен гүнүңиз, сиз Худайыңыз Ребден хайыш эдип: „Худайымыз Реббиң сесини мундан артык эшитмәли ве бу бейик оды инди гөрмәли, ёгсам биз өлерис“ дийипдиңиз.</verse>
				<verse number="17">Реб маңа: „Оларың айдянлары догры.</verse>
				<verse number="18">Мен олар үчин өз халкының арасындан сениң ялы пыгамбер чыкарарын. Мениң буйран затларымың әхлисини халка айдар ялы, Мен сөзлерими пыгамбериң агзына салып берерин.</verse>
				<verse number="19">Кимде-ким Мениң адымдан сөзлейән пыгамбериң сөзлерине гулак асмаса, ол адам билен Мениң Өзүм хасаплашарын.</verse>
				<verse number="20">Эмма башга худайларың адындан сөзлейән пыгамбер я-да Мениң буюрмадык задымы, хыянатчылык эдип, Мениң адымдан сөзлейән пыгамбер өлүме хөкүм эдилер“ дийди.</verse>
				<verse number="21">Сиз өз-өзүңизе: „Биз Реббиң айтмадык сөзүни нәдип билели?“ диерсиңиз.</verse>
				<verse number="22">Эгер бир пыгамбер Реббиң адындан сөзлән болса, ол иш хем баша бармаса я-да хакыката өврүлмесе, ол сөз Ребден дәлдир. Оны пыгамбериң өзи тослап тапандыр, сиз ол пыгамберден горкмаң.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="19">
				<verse number="1">Худайыңыз Реб сизе берҗек юрдуның халкларыны ёк эденде, сиз олары ковуп чыкарып, оларың галаларында ве өйлеринде орнашаныңызда,</verse>
				<verse number="2">Худайыңыз Реббиң мүлк эдип берҗек юрдуны үч бөлеге бөлүп, хер бөлекден бир галаны сайлаң. Адам өлдүрен ганхор оларың бирине гачып барып гутулып билер ялы, бу галалара бармак үчин ёллар чекиң.</verse>
				<verse number="3"></verse>
				<verse number="4">Ганхор ол ере, ине, шейле ягдайда гачып барып, дири галып билер: төтәнликде башга бирини өлдүрен болса ве ол икисиниң арасында өң хич хили душманчылык ёк болса, ол ере гачып гутулып билер.</verse>
				<verse number="5">Айдалы, бир адам бейлеки бир адам билен токая одун чапмага гидйәр. Оларың бири агач чапып дурка, палта сапындан сыпып, янындака дегйәр ве ол хем шондан өлйәр. Шейле ягдайда ол ганхор бу галаларың бирине гачып гутулып билер.</verse>
				<verse number="6">Эгер ёл гаты узак болса, өлдүрилениң хоссары өч алмак үчин ганхорың ызындан газап билен ковалап етип өлдүрер. Эмма оларың арасында өң душманчылыгың ёкдугы үчин, ол өлдүрилмели дәлдир.</verse>
				<verse number="7">Шонуң үчин хем мен сизе: „Өзүңизе үч галаны сайлаң“ дийип буйрук бердим.</verse>
				<verse number="8">Худайыңыз Ребби сөйүп, хемише Онуң ёлундан йөрәп, мениң бу гүнки сизе берйән буйрукларымың әхлисини ыхлас билен берҗай этсеңиз, Худайыңыз Реб ата-бабаларыңыза сөз берши ялы, ериңизи гиңелдер. Ол ата-бабаларыңыза вада эден әхли ерини сизе берер. Шонда Худайыңыз Реббиң сизе мүлк берҗек еринде бигүнә адамың ганы дөкүлмез ялы, бигүнә ганың астында галмазыңыз ялы, бу үч галаның үстүне ене-де үч гала гошуң.</verse>
				<verse number="9"></verse>
				<verse number="10"></verse>
				<verse number="11">Эмма бир адамың башга бири билен душманчылыгы болуп, букуда ятып, онуң үстүне чозуп, оны өлдүрсе, соңра-да ол бу галаларың бирине гачып барса,</verse>
				<verse number="12">ганхорың галасындакы яшулулар адам иберип, гүнәкәри ол ерден гетиртмели. Оны өлдүрмек үчин өлдүрилениң хоссарының элине бериң.</verse>
				<verse number="13">Оңа рехим этмәң, бигүнә ганы Ысрайылдан ювуп айрың, шонда сиз говы гүнлер гөрерсиңиз.</verse>
				<verse number="14">Худайыңыз Реббиң сизе мүлк эдип берҗек юрдунда гоңшыңыз билен өңки несиллериңизиң дүзен арачәк дашыны сүйшүрмәң.</verse>
				<verse number="15">Җенаят я-да гүнә эден адамың гүнәсини бойнуна гоймак үчин, оңа бир адамың шаятлыгы етерлик дәлдир. Ол ики я-да үч шаядың гүвәси билен тассыклансын.</verse>
				<verse number="16">Эгер бир яланчы шаят бирине ярамаз ниет билен гүнә йүклесе,</verse>
				<verse number="17">онда давагәрлериң икиси хем Реббиң хузурына, шол дөвүрде хызмат эдйән руханыларың ве казыларың хузурына барсын.</verse>
				<verse number="18">Казылар говы эдип дерңев гечирсинлер. Эгер шаят адам ялан гүвәлик берип, башга бириниң гаршысына ялан сөзлейән болса,</verse>
				<verse number="19">онда сиз шол гүнәкәрленйәне нәхили җезаны ниетлән болсаңыз, шол җезаны ялан гүвәлик эдене бериң. Шейдип, сиз өз араңыздан пислиги айрып ташлаң.</verse>
				<verse number="20">Бейлекилер муны эшидип горкарлар. Сизиң араңызда гайдып, хич хачан шунуң ялы җенаят эдилмез.</verse>
				<verse number="21">Ялан сөзлейән адама рехим этмәң. Җан орнуна җан, гөз орнуна гөз, диш орнуна диш, аяк орнуна аяк алмак билен оңа җеза бериң.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="20">
				<verse number="1">Душманыңыза гаршы урша чыканыңызда ве оларың атларының, сөвеш арабаларының ве гошунының өзүңизиңкиден агдыкдыгыны гөрениңизде, сиз олардан горкмаң. Чүнки сизи Мүсүрден чыкарып гетирен Худайыңыз Реб сизиң билендир.</verse>
				<verse number="2">Урша гиришмезиңизден өң, руханы гелип, эсгерлериң өңүнде сөз сөзлесин.</verse>
				<verse number="3">Руханы олара шейле дийсин: „Эй, ысрайыл халкы, гулак гой! Бу гүн сиз душманларыңыза гаршы сөвеше гирйәрсиңиз. Олардан горкуп, йүрегиңиз сарсмасын, алҗырап, довла дүшмәң.</verse>
				<verse number="4">Чүнки душманларыңызың гаршысына сөвешип, сизиң еңиш газанмагыңыз үчин, Худайыңыз Реб урша сизиң билен биле гидер“.</verse>
				<verse number="5">Соңра баштутанлар эсгерлере йүзленип, шейле дийсинлер: „Ким тәзе җай гуруп, хениз онда яшамадык болса, ол адам ызына – өйүне гайтсын, ёгсам ол урушда вепат болайса, онуң өйүнде башга бири яшар.</verse>
				<verse number="6">Араңызда үзүм багыны отурдып, энтек онуң мивесинден датмадык адам бар болса, гой, ол өйүне гайтсын, ёгсам ол урушда вепат болайса, үзүмиң илкинҗи мивесини башга бири ийип хезил эдер.</verse>
				<verse number="7">Араңызда бой гыза адагланып, энтек оңа өйленмедик бар болса, гой, ол хем өйүне гайтсын, ёгсам ол урушда вепат болайса, ол гыза башга бириниң өйленмеги мүмкин“.</verse>
				<verse number="8">Баштутанлар сөзлерини довам этдирип: „Араңызда горкяныңыз я-да товшан йүреклиңиз бар болса, гой, ол хем өйүне гайтсын, ёгсам ол ёлдашларыны-да өзи ялы товшан йүрек эдер“ дийсинлер.</verse>
				<verse number="9">Баштутанлар гошуның өңүнде сөз сөзләп боланларындан соң, олара серкерделер беллесинлер.</verse>
				<verse number="10">Душманыңыза гаршы сөвешмек үчин, гала якын гелениңизде, олара парахатчылыгы теклип эдиң.</verse>
				<verse number="11">Эгер олар парахатчылыгы кабул эдип, сизе боюн болсалар, онда ол ердәки әхли халк сизе меҗбуры хызмат этсин.</verse>
				<verse number="12">Эгер олар парахатчылыкдан йүз өврүп, сизе гаршы уруш ыглан этселер, сиз ол галаның дашыны габаң.</verse>
				<verse number="13">Худайыңыз Реб оны сизиң элиңизе беренде, сиз оларың әхли эркеклерини гылычдан гечириң.</verse>
				<verse number="14">Аялларыны, чагаларыны, мал-гараларыны, галада бар болан әхли зады өзүңизе олҗа эдип алың. Худайыңыз Реббиң душманыңыздан алып берен олҗасыны хөзирини гөрүң.</verse>
				<verse number="15">Бу ердәки халклара дегишли болмадык, сизден хас узакда ерлешйән галаларың хем хеммесини шейле эдиң.</verse>
				<verse number="16">Йөне Худайыңыз Реббиң сизе мүлк эдип берҗек бу халкларың галаларында болса екеҗе-де җанлы-җандар дири галмалы дәлдир.</verse>
				<verse number="17">Худайыңыз Реббиң сизе буйрушы ялы хетлери, аморлары, кенганлары, перизлери, хивилери ве ябуслары бүтинлей ёк эдип ташламалысыңыз.</verse>
				<verse number="18">Шонда олар өз худайларына гуллук этмекдәки неҗис ишлериниң хич бирини сизе өвредип билмезлер ве сиз Худайыңыз Реббе гаршы гүнә этмерсиңиз.</verse>
				<verse number="19">Сиз узак вагтлап галаның дашыны габап, оны басып алмак үчин уршаныңызда, ол ериң агачларыны чапып ёк этмәң. Чүнки мейдандакы агачлар душман хасапланып, габава салынян дәлдир. Сиз оларың мивесинден иерсиңиз.</verse>
				<verse number="20">Сиз диңе миве гетирмейән агачлары ёк эдип билерсиңиз. Олары чапып, өзүңизе гаршы урушян халкың галасы йыкылянча, шол галаның гаршысына хүҗүм этмекде уланың.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="21">
				<verse number="1">Худайыңыз Реббиң сизе мүлк эдип берйән юрдунда ким тарапындан өлдүрилендиги нәбелли бир җесет мейданда тапылса,</verse>
				<verse number="2">яшулуларыңыз ве казыларыңыз гидип, җеседиң голайындакы галалара ченли болан аралыгы өлчесинлер.</verse>
				<verse number="3">Җеседиң голайындакы галаның яшулулары өң хич ишде уланылмадык, бойнуна боюнтырык салынмадык бир яшар гөләни алсынлар.</verse>
				<verse number="4">Яшулулар бу гөләни хениз сүрүлмедик ве экилмедик ере – акар сувуң боюна гетирип, онуң бойнуны омурсынлар.</verse>
				<verse number="5">Соңра руханылар, ягны Левиниң огуллары гелсинлер, чүнки Худайыңыз Реб Өзүне хызмат эдер ялы ве Өз адындан халка пата берер ялы, олары руханы эдип сайлады. Әхли урушлары ве давалары олар чөзйәрлер.</verse>
				<verse number="6">Җеседиң иң голайындакы галаның әхли яшулулары акар сувуң боюнда бойны омрулан яш гөләниң үстүнде эллерини ювсунлар.</verse>
				<verse number="7">Соңра олар шейле сөзлери җар чексинлер: „Бу гана бизиң элимиз булашмады, кимиң эденини-де гөзүмиз билен гөрмедик.</verse>
				<verse number="8">Я Реб, Өз азат эден халкыңы – ысрайыллары багышла. Нәхак дөкүлен ганың гүнәсини Өз халкың Ысрайылың арасында галдырма“. Шонда олар шол ганың гүнәсинден бошарлар.</verse>
				<verse number="9">Шейдип, нәхак дөкүлен ганың гүнәсини өз араңыздан айрып, Реббиң назарында догры ишлери эдерсиңиз.</verse>
				<verse number="10">Душманларыңыза гаршы урша чыканыңызда, Худайыңыз Реб олары сизиң элиңизе берсе, сиз хем олары есир алсаңыз</verse>
				<verse number="11">ве есирлериң арасындан бир овадан аяла гөвнүңиз гидип, оңа өйленмекчи болсаңыз,</verse>
				<verse number="12">оны өйүңизе алып гелиң. Ол аял сачыны сырсын ве дырнакларыны алсын.</verse>
				<verse number="13">Эгниндәки есирлик гейимлерини чыкарып, сениң өйүңде тутуш бир ай отурып, эне-атасының ясыны тутсун. Шондан соң сен онуң янына гирип, онуң адамсы боларсың, ол хем сениң аялың болар.</verse>
				<verse number="14">Эмма соңрак оны халамасаң, сен ол аялы бошатмалысың. Сен онуң намысына дегендигиң үчин, оны гырнак хөкмүнде сатмалы дәлсиң.</verse>
				<verse number="15">Бир адамың ики аялы болуп, бирини халап, бейлекисини халамаян болса, оларың икиси-де оңа огул догруп берсе ве халамаян аялының оглы онуң новбахар оглы болса,</verse>
				<verse number="16">бир гүн эмләгини огулларына пайланда, ол халамаян аялындан болан новбахар оглуның пайыны халаян аялының оглуна бермесин.</verse>
				<verse number="17">Ол халамаян аялының оглуны новбахар огулдыгыны боюн алып, оңа әхли задындан ики эссе пай бермелидир, чүнки ол огул онуң җуванлык чагының илкинҗи мивесидир. Илкинҗи огуллык хакы онуңкы болмалыдыр.</verse>
				<verse number="18">Эгер бириниң хөтҗет, боюн эгмезек, ата-энесине гулак асмаян, оларың тербиесини алмаян оглы бар болса,</verse>
				<verse number="19">ата-энеси оны тутуп, шол ердәки галаның дервезесиниң голайына, яшулуларың янына гетирсин.</verse>
				<verse number="20">Олар галаның яшулуларына: „Бизиң бу оглумыз дикдүшди ве гыңыр. Ол бизе боюн эгенок. Ол ачгөз хем ичеген“ дийсинлер.</verse>
				<verse number="21">Соңра галаның әхли эркеклери оны дашлап өлдүрсинлер. Шейдип, сиз өз араңыздан пислиги айрып ташлаң. Әхли ысрайыллар муны эшидип горкарлар.</verse>
				<verse number="22">Эгер бири җенаят эдип, өлүм җезасына хөкүм эдилсе ве сиз оны агачдан асып өлдүрсеңиз,</verse>
				<verse number="23">онуң җеседини агачдан узак гиҗе асып гоймаң. Сиз оны хөкман шол гүн җайламалысыңыз, чүнки агачдан асылан адам Худай тарапындан нәлетленендир. Худайыңыз Реббиң сизе мүлк эдип берйән ерини харама чыкармаң.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="22">
				<verse number="1">Бириниң азашып гелен өкүзини я-да гойнуны гөрүбем гөрмедиксирән болмаң. Ол маллары эесине гетирип бериң.</verse>
				<verse number="2">Эгер эеси сизден узакда яшаян болса я-да оны танамаян болсаңыз, маллары өйүңизе гетириң. Эеси идәп гелйәнчә саклап, эеси геленде олары берерсиңиз.</verse>
				<verse number="3">Кимдир бириниң йитирен эшегини, гейим-геҗимини – йитирен ислендик задыны тапаныңызда хем шейле эдиң. Өз көмегиңизи гайгырмаң.</verse>
				<verse number="4">Бириниң эшегиниң я-да өкүзиниң ёлда йыкылып ятаныны гөрүбем гөрмезлиге салмаң. Оны аяга галдырмага көмек эдиң.</verse>
				<verse number="5">Аял эркек гейимини, эркек хем аял гейимини геймели дәлдир. Чүнки мунуң ялы ишлер этмек Худайыңыз Реббиң назарында неҗисликдир.</verse>
				<verse number="6">Эгер агачда я-да ерде гушуң хөвүртгесиниң үстүнден гелсеңиз ве эне гуш чагалары билен, я-да юмуртгаларының үстүнде отуран болса, эне гушы чагалары билен биле алмаң.</verse>
				<verse number="7">Эне гуш, гой, гитсин, онуң диңе чагаларыны алың, шонда сиз говы гүнлер гөрүп, өмрүңиз узак болар.</verse>
				<verse number="8">Тәзе җай гурсаңыз, җайың үчеги үчин гермев тутуң, ёгсам бири йыкылар-да, өйүңизде нәхак ган дөкүлер.</verse>
				<verse number="9">Үзүм багыңызда ики хили экин экмәң, ёгсам экен экиниңиз хем, үзүмчилигиң хасылы хем Мукаддес өе берлер.</verse>
				<verse number="10">Өкүз билен эшеги биле гошуп ер сүрмәң.</verse>
				<verse number="11">Йүң ве зыгыр гошулып докалан гейимлери геймәң.</verse>
				<verse number="12">Эгниңизе геййән донуңызың бурчларына готаз тикиң.</verse>
				<verse number="13">Бир адам бир гыза өйленип, оңа янашандан соң, оны халаман,</verse>
				<verse number="14">гызы гүнәкәрләп: „Мен бу гыза өйлендим, йөне онуң янына гиренимде, бу гыз чыкмады“ дийип, оңа төхмет атса,</verse>
				<verse number="15">гызың ата-энеси онуң пәклиги хакындакы субутнаманы әкидип, дервезәниң агзында галаның яшулуларына гөркезсин.</verse>
				<verse number="16">Гызың атасы яшулулара: „Мен гызымы бу адама дурмуша чыкардым, эмма ол мениң гызымы халаман,</verse>
				<verse number="17">‘Бу гыз чыкмады’ дийип, нәхак гүнәкәрледи. Эмма гызымың пәклигини гөркезйән субутнама, ине, шу ерде“ дийсин. Соңра олар бу субутнама матаны галаның яшулуларының өңүнде язып гөркезсинлер.</verse>
				<verse number="18">Галаның яшулулары ол адамы гамчы билен җезаландырсынлар.</verse>
				<verse number="19">Яшулулар оңа ики йүз элли мысгал күмүш җериме салып, бу пулы гызың атасына берсинлер, себәби ол адам Ысрайылың пәк гызына төхмет атды. Ол гыз төхмет атан адамың аялы болуп галсын. Ол адама өмүрбойы ондан айрылышмага ругсат берилмейәр.</verse>
				<verse number="20">Эгер ол адамың айданлары догры болуп, ол гызың гызлыгы ёк болса,</verse>
				<verse number="21">оны атасы өйүниң гирелгесине гетирсинлер-де, галаның эркеклери дашлап өлдүрсинлер, себәби ол атасы өйүнде лолучылык эдип, Ысрайылда масгарачылыклы иш эдипдир. Шейдип, сиз өз араңыздан пислиги айрып ташлаң.</verse>
				<verse number="22">Эгер бир адамы башга бириниң аялы билен ятырка тутсаңыз, оларың икисини хем өлдүриң. Шейдип, сиз Ысрайылдан пислиги айрып ташлаң.</verse>
				<verse number="23">Эгер бир бой гыз бирине адагланан болса, башга бир адам галада бу гыза душуп, оңа янашса,</verse>
				<verse number="24">оларың икисини хем галаның дервезесиниң янына гетирип, дашлап өлдүриң. Бу гыз галада болубам, көмек сорап гыгырмандыгы үчин, ол адам болса өз ысрайыл доганының гелинлигини зорландыгы үчин өлдүриң. Шейдип, сиз өз араңыздан пислиги айрып ташлаң.</verse>
				<verse number="25">Эмма ол адам адагланан бой гыза чола ерде душуп зорлан болса, онда диңе зорлан эркеги өлдүриң.</verse>
				<verse number="26">Гыза болса хич зат этмәң. Ол өлүм җезасына лайык җенаят этмәндир. Себәби бу ягдай эдил бириниң үстүне топулып, оны өлдүрен ялыдыр.</verse>
				<verse number="27">Чүнки ол адам бу гызы чола ерде тапды. Адагланан гыз көмек сорап чагырып гыгыран хем болса, ол ерде оны халас этмәге хич ким болмандыр.</verse>
				<verse number="28">Эгер бир адам адагланмадык бой гыза душса, оны тутуп, онуң билен ятса ве олар бу ишиң үстүнде тутулсалар,</verse>
				<verse number="29">гыза янашан адам гызың атасына йүз он мысгал күмүш берсин. Ол гыз онуң аялы болар. Ол адам гызы зорландыгы себәпли, өмүрбойы ондан айрылышмага ыгтыяр берилмейәр.</verse>
				<verse number="30">Оглы өз атасыны намыса гоюп, онуң аялларындан аял алмасын.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="23">
				<verse number="1">Эркеклик тохумлыгы енҗилен я-да кесилен адам Реббиң җемагатына гирмейәр.</verse>
				<verse number="2">Биканун доглан Реббиң җемагатына гирмейәр. Хатда оларың соңкы несиллериниңем хич бири Реббиң җемагатына гирмейәр.</verse>
				<verse number="3">Аммонлар хем, моваплар хем Реббиң җемагатына гирмейәр. Хатда оларың соңкы несиллериниң хич бири Реббиң җемагатына гирмейәр.</verse>
				<verse number="4">Себәби сиз Мүсүрден чыкып гайданыңызда, олар ёлда сизи дуз-чөрек ве сув билен гаршы алмадылар. Олар сизи нәлетлемек үчин, Месопотамияда Петор галасындан болан Бегорың оглы Билгамы хакына тутдулар.</verse>
				<verse number="5">Эмма Худайыңыз Реб Билгамы диңлемекден йүз өврүпди. Ол сизи сөенсоң, шол нәлети алкыша өврүпди.</verse>
				<verse number="6">Өмрүңизиң бүтин довамында хич вагт оларың саламатлыгы ве абаданлыгы угрунда чалышмаң.</verse>
				<verse number="7">Эдомларың хиҗисини йигренмәң, чүнки олар сизиң гарындашларыңыздыр. Мүсүрлилериң хем хиҗисини йигренмәң, чүнки сиз оларың юрдунда гелмишек болуп яшадыңыз.</verse>
				<verse number="8">Оларың агтыклары Реббиң җемагатына гирип билер.</verse>
				<verse number="9">Душманларыңыза гаршы сөвешмек үчин дүшләниңизде өзүңизи хер хили харамлыкдан гораң.</verse>
				<verse number="10">Эгер араңыздан бириниң гиҗе тохумы акып, харам болса, дүшелгәңизден дашары чыксын. Ол дүшелгәңизе гирмели дәлдир.</verse>
				<verse number="11">Агшам дүшенде, ол ювунсын, Гүн батандан соң, ол дүшелгәңизе гирип билер.</verse>
				<verse number="12">Аяк ёлы үчин дүшелгәңизиң дашында белли бир хаҗатхана ериңиз болмалыдыр.</verse>
				<verse number="13">Аяк ёлуна чыканыңызда, яныңыз билен кепҗе алып гидиң. Тәрет эдип боланыңыздан соң, чукур газып, тәретиңизи гөмүң.</verse>
				<verse number="14">Чүнки Худайыңыз Реб сизи халас этмек үчин ве душманларыңызы сизиң элиңизе бермек үчин дүшелгәңизиң ичине айланар. Шонуң үчин дүшелгәңиз пәк болмалыдыр, Реб араңызда неҗис зат гөрүп, сизден йүз өвүрмесин.</verse>
				<verse number="15">Хоҗайынларындан гачып, яныңыза гелен гуллары ызына элтип бермәң.</verse>
				<verse number="16">Олар сизиң араңызда, өз сайлан ислендик галасында, гөвүнлериниң ислән еринде сизиң билен биле яшаберсинлер. Олары хорламаң.</verse>
				<verse number="17">Ысрайыл гызларының хич бири сежде эдилйән ерде лолы болуп ишлемесин. Ысрайыл огулларының хем хич бири мунуң ялы иш этмесин.</verse>
				<verse number="18">Оларың лолучылыкдан газанан хакыны айдылан садакаларың төлеги хөкмүнде Худайыңыз Реббиң өйүне гетирмәң. Чүнки буларың икиси хем Худайыңыз Реб үчин неҗисликдир.</verse>
				<verse number="19">Ысрайыл доганыңыза пул, азык, бейлеки затлары пейда гөрмек ниети билен карз бермәң.</verse>
				<verse number="20">Пейда гөрмек үчин кесеки юртла карз берсеңиз болар, эмма өз ысрайыл доганыңыза карзы пейда гөрмек үчин бермәң. Шонда Худайыңыз Реб сизиң мүлк эдинҗек юрдуңызда этҗек әхли ишлериңизе берекет берер.</verse>
				<verse number="21">Худайыңыз Реббе садака айдан болсаңыз, оны гиҗикдирмән бериң, чүнки Худайыңыз Реб айдан садакаңызы сизден хөкман талап эдер. Эгер сиз оны ерине етирмесеңиз, гүнә газанарсыңыз.</verse>
				<verse number="22">Садака айтмадык болсаңыз, онда гүнә газанмарсыңыз.</verse>
				<verse number="23">Йөне Худайыңыз Реббе өз агзыңыз билен айдан садакаңызы айдышыңыз ялы, дилиңизиң геплән задыны ыхлас билен ерине етириң.</verse>
				<verse number="24">Эгер сиз бириниң үзүм багына гирсеңиз, онуң үзүминден тә дойянчаңыз ийсеңиз ийиң, йөне ондан габа салып яныңыз билен алып гайтмаң.</verse>
				<verse number="25">Эгер сиз бириниң экин мейданына гирсеңиз, бугдайың дәнесини элиңиз билен йыгсаңыз, йыгың, эмма онуң бугдайына орак салмаң.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="24">
				<verse number="1">Эгер бир адам бир гыза өйленсе, йөне ондан кемчилик тапандыгы үчин оны халамаса, онда, гой, ол аялының элине талак хатыны язып берсин ве оны өйүнден чыкарып гойберсин.</verse>
				<verse number="2">Ол аял онуң өйүнден гидип, башга бирине дурмуша чыкып билер.</verse>
				<verse number="3">Эмма ол аялың икинҗи адамсы хем халаман, онуң элине талак хатыны берип, өйүнден ковса (я-да онуң икинҗи баран адамсы өлсе),</verse>
				<verse number="4">ковуп гойберен биринҗи әри онуң харамдыгы үчин, оны икиленч өзүне аял эдип алмага хаклы дәлдир, чүнки бейле этмек Реббе неҗисликдир. Худайыңыз Реббиң сизе мүлк эдип берйән ерини харама чыкармаң.</verse>
				<verse number="5">Эгер бир адам тәзе өйленен болса, ол урша гитмесин я-да оңа хич хили җогапкәрчиликли иш табшырылмасын. Ол бир йыл өйүнде галып, өз алан аялы билен шады-хоррамлыкда яшасын.</verse>
				<verse number="6">Хич кимиң дегирменини я-да дегирмен дашыны гиревине алмаң, чүнки бу онуң дурмушыны гиревине алдыгыңыз болар.</verse>
				<verse number="7">Эгер бири башга бир ысрайыллыны огурлап гул этсе я-да оны сатса, ол огурлан адам өлдүрилсин. Шейдип, сиз өз араңыздан пислиги айрып ташлаң.</verse>
				<verse number="8">Дери кеселинден гаты әгә болуң. Мениң леви руханыларына буйрушым ялы, оларың сизе өвредйән хер бир задыны үнс билен ерине етириң.</verse>
				<verse number="9">Мүсүрден чыкып гайданыңызда, ёлда Худайыңыз Реббиң Меръеми нәдендигини ядыңыза салың.</verse>
				<verse number="10">Бирине бир зат карз берсеңиз, өйүне гирип, ондан гирев алмаң.</verse>
				<verse number="11">Карз алан адамың өзи сизе гирев гетирйәнчә, дашарда отурың.</verse>
				<verse number="12">Эгер ол адам гарып болса, онуң гиревине берйән донунда ятмаң.</verse>
				<verse number="13">Онуң гиревини Гүн батманка ызына элтип бериң, шонда ол өз донунда ятар ве сизе алкыш айдар. Шейле хем бу Худайыңыз Реббиң хузурында саңа догрулык сайылар.</verse>
				<verse number="14">Исле ол өз ысрайыл доганыңыз болсун, исле юрдуңдакы галаларда яшаян гелмишек, гараз, гарып ве мәтәч гүнлүкчиниң ишлән хакыны тутуп галмаң.</verse>
				<verse number="15">Хер гүн сиз оларың хакыны Гүн яшманка төлемелисиңиз. Себәби олар гарып ве оларың гүн-гүзераны шоңа баглыдыр. Ёгсам олар сизиң гаршыңыза Реббе налыш билен йүз тутарлар ве сиз гүнә газанарсыңыз.</verse>
				<verse number="16">Аталар огуллары үчин өлүме хөкүм эдилмесин. Огуллар хем аталары үчин өлүме хөкүм эдилмесин. Хер ким диңе өз эден җенаятына гөрә өлүме хөкүм эдилсин.</verse>
				<verse number="17">Гелмишеге я-да етиме хөкүм эдиленде, эгрилик этмәң. Дулуң гейимини гиревине алмаң.</verse>
				<verse number="18">Өзүңизиң хем Мүсүрде гул боландыгыңызы ве Худайыңыз Реббиң сизи ол ерден азат эдендигини ядыңыздан чыкармаң. Шонуң үчин мен сизе шейле этмеги буюрярын.</verse>
				<verse number="19">Сиз мейданда хасылыңызы йыгнаныңызда, ол ерде ядыңыздан чыкарып галдыран дессәңизи гетирмек үчин, ызыңыза гайтмаң. Ол гелмишеге, етим-есире ве дула галсын. Шонда Худайыңыз Реб сизиң әхли ишлериңизе берекет берер.</verse>
				<verse number="20">Сиз зейтун агаҗыңызың мивесини каканыңызда, онуң галан-гачаныны чөплемәң. Олар гелмишеге, етим-есире, дула галсын.</verse>
				<verse number="21">Үзүм багларыңызың үзүмини йыганыңызда, галан-гачаныны йыгмаң. Олары гелмишек үчин, етим-есир үчин ве дул аял үчин галдырың.</verse>
				<verse number="22">Өзүңизиң хем Мүсүрде гул боландыгыңызы ядыңызда саклаң. Шонуң үчин мен сизе шейле этмеги буюрярын.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="25">
				<verse number="1">Ики адам давалашса, гой, олар казыларың янына барсынлар. Казылар оларың арасындакы даваны чөзүп, догрыны догры, гүнәкәри гүнәкәр дийип җар этсинлер.</verse>
				<verse number="2">Эгер гүнәкәр урулмага лайык болса, казы өз гөзүниң алнында оны ятырып, эден гүнәсине гөрә санап гамчылатсын.</verse>
				<verse number="3">Иң ёкары чәги кырк гамчыдыр, шондан артык болмасын. Эгер кырк гамчыдан көп урсаңыз, онда ысрайыл доганыңыз гөзүңизиң алнында мертебесини йитирер.</verse>
				<verse number="4">Харман дөвйән өкүзиң агзыны багламаң.</verse>
				<verse number="5">Ага-ини биле яшаян болса, оларың бири өлсе ве онуң хем оглы ёк болса, ол мерхумың аялы башга бир кесекә әре гитмесин. Ол өлениң доганы онуң янына гирип, оңа өйленмелидир ве оңа доганының әрлик борҗуны ерине етирмелидир.</verse>
				<verse number="6">Ол аялың догран илкинҗи оглуның адына өлен доганының адыны даксын. Шонда ол мерхумың ады Ысрайылдан өчүп гитмез.</verse>
				<verse number="7">Эгер ол адам доганының дул галан аялына өйленмек ислемесе, дул аял гала дервезесиниң агзына яшулуларың янына гелип: „Мениң әримиң доганы өз агасының адыны Ысрайылда галдырмакдан йүз өвүрйәр. Ол доганының дерегине мениң үчин әрлик борҗуны берҗай этмейәр“ дийсин.</verse>
				<verse number="8">Соңра галаның яшулулары мерхумың доганыны чагырып, онуң билен геплешсинлер. Эгер ол шонда-да өз диенини тутуп: „Мен оңа өйленмек ислемейәрин“ дийсе,</verse>
				<verse number="9">онда доганының аялы яшулуларың гөзүниң алнында онуң янына барып, онуң аягындакы чепегини чыкарып, онуң йүзүне түйкүрсин ве оңа: „Өз доганының өйүни дикелтмейән адама, ине, шейле эдйәрлер“ дийип, муны җар этсин.</verse>
				<verse number="10">Бүтин Ысрайылың ичинде онуң несли „чепеги чыкарылан өй“ хөкмүнде белли болсун.</verse>
				<verse number="11">Ики адам уршуп дурка, бириниң аялы гелип, әрини халас этҗек болуп, уруп дуран адамың уят еринден тутса,</verse>
				<verse number="12">ол аялың элини чапың. Оңа рехимдарлык этмәң.</verse>
				<verse number="13">Торбаңызда ики дүрли: бири агыр, бири еңил терези дашы болмасын.</verse>
				<verse number="14">Өйүңизде бири улы, бири кичи болан ики дүрли өлчег габы болмасын.</verse>
				<verse number="15">Сизиң диңе долы ве догры терези дашыңыз, шейле хем, хакыкы өлчегиңиз болсун. Шонда Худайыңыз Реббиң сизе берҗек еринде өмрүңиз узак болар.</verse>
				<verse number="16">Чүнки адалатсызлык эдйәнлериң хеммеси Худайыңыз Реббиң назарында неҗисдир.</verse>
				<verse number="17">Мүсүрден чыкып гайданыңызда, амалеклериң сизе нәме эдендигини ядыңыза салың.</verse>
				<verse number="18">Ысгын-мыдарсыз галан вагтыңыз, олар Худайдан горкман, ёлда үстүңизе чозуп, сизиң ызда галанларыңызың хеммесини гырдылар.</verse>
				<verse number="19">Шонуң үчин хем, Худайыңыз Реббиң сизе мүлк эдип берен еринде яшаныңызда – Худайыңыз Реб сизе әхли душманларыңызың элинден парахатчылык алып беренде, амалеклери хич ким ятламаз ялы, оларың адыны асманың астындан ёк эдип ташламагы ятдан чыкармаң.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="26">
				<verse number="1">Худайыңыз Реббиң мүлк эдип берйән юрдуна гелип, ол ерде орнашаныңызда,</verse>
				<verse number="2">Онуң сизе берйән бу ериниң әхли мивелериниң илкинҗи хасылындан себеде салып, Өзүне ыбадат эдилмеги үчин Худайыңыз Реббиң сайлаҗак ерине барың.</verse>
				<verse number="3">Сиз шол дөвүрде хызмат эдйән руханының янына барып, оңа: „Бу гүн мен Реббиң ата-бабаларымыза вада эден юрдуна гелендигими Худайыңыз Реббиң хузурында җар эдйәрин“ дийиң.</verse>
				<verse number="4">Руханы сизиң элиңизден себеди алып, Худайыңыз Реббиң гурбанлык сыпасының өңүнде гойсун.</verse>
				<verse number="5">Сен Худайыңыз Реббиң хузурында шейле дий: „Сергездан сириялы мениң ата-бабамды. Ол бирнәче адам билен Мүсүре гитди ве ол ерде гелмишек болуп яшады. Ондан көп санлы бейик, гүйчли халк эмеле гелди.</verse>
				<verse number="6">Мүсүрлилер бизи эздилер, гынадылар, агыр ишлер билен эгнимизден басдылар.</verse>
				<verse number="7">Биз ата-бабаларымызың Худайы Реббе дады-перят этдик. Реб бизиң сесимизе гулак асды ве бизиң чекйән җебирлеримизи, агыр зәхметимизи ве эзилйәндигимизи гөрди.</verse>
				<verse number="8">Реб Өз гудраты ве гүйҗи билен, әпет элхенчликлериниң гүйҗи билен, аламатлары ве мугҗызалары билен бизи Мүсүрден чыкарып гетирди.</verse>
				<verse number="9">Ине, бизи бу ере гетирип, бизе сүйт ве бал акян юрды берди.</verse>
				<verse number="10">Шейдип, мен Реббиң өзүме берен ериниң илкинҗи мивесини гетирдим“. Сиз оны Худайыңыз Реббиң хузурында гоюп, Онуң хузурында баш эгип сежде эдиң.</verse>
				<verse number="11">Соңра Худайыңыз Реббиң өзүңизе ве өйүңизе эчилен болелинлиги үчин левилер ве араңызда яшаян гелмишеклер билен биле шатланып байрам эдиң.</verse>
				<verse number="12">Үчүнҗи йылда (хасылың ондан бири берилйән йылы) әхли хасылыңызың ондан бирини левилере, гелмишеклере, етимлере ве дуллара берениңизде, олар галаларыңызда ондан ийип дойсунлар.</verse>
				<verse number="13">Соңра сиз Худайыңыз Реббиң хузурында шейле дийиң: „Мен өйүмден Сениң мукаддес пайыңы айырдым. Сениң маңа берен буйрукларыңың эсасында мен оны левилере, арамызда яшаян гелмишеклере, етимлере ве дуллара бердим. Мен Сениң буйрукларыңдан хич яна чыкмадым, оларың хич бирини ятдан чыкармадым.</verse>
				<verse number="14">Мен яс тутян вагтым мукаддес пайыңдан иймедим. Мурдар вагтым мен ондан хич зат пайламадым. Мен ондан хич зады өлә хөдүр этмедим. Эдил маңа буйрушың ялы эдип, Худайым Реб, Саңа боюн эгдим.</verse>
				<verse number="15">Мукаддес меканың асмандан бизе середип, Өз халкың Ысрайылы ялка ве ата-бабаларымыза сөз бершиң ялы, бизе багыш эден сүйт ве бал акян юрдуңа берекет индер“.</verse>
				<verse number="16">Худайыңыз Реббиң бу гүнки сизе берйән шу парзларыны ве хөкүмлерини берҗай эдиң. Олары тутуш йүрегиңиз билен җан-тенден ерине етириң.</verse>
				<verse number="17">Бу гүн сиз Реббиң өз Худайыңыз болмагыны газанып, Онуң ёлундан йөреҗекдигиңизи, Онуң парзларыдыр табшырыкларыны ве хөкүмлерини ерине етирип, Оңа гулак асҗакдыгыңызы мәлим этдиңиз.</verse>
				<verse number="18">Бу гүн Реб сөз берши ялы, Ол сизи Өзүниң гымматлы халкы хөкмүнде сайландыгыны ве Онуң буйрукларыны ерине етирмелидигиңизи мәлим этди.</verse>
				<verse number="19">Чүнки Ол шөхратда, мешхурлыкда ве сылаг-хорматда Өзүниң ярадан әхли миллетлеринден сизи ёкарда гойды. Ол Өз сөз берши ялы, сиз Худайыңыз Реббиң мукаддес халкы боларсыңыз».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="27">
				<verse number="1">Соңра Муса Ысрайылың яшулулары билен халка шейле табшырыклар берди: «Бу гүнки мениң сизе табшырян әхли буйрукларымы берҗай эдиң.</verse>
				<verse number="2">Иордан дерясындан гечип, Худайыңыз Реббиң сизе берйән юрдуна гирен гүнүңиз, улы дашлары дикип, олара хек чалың.</verse>
				<verse number="3">Ата-бабаларыңызың Худайы Реббиң сөз берши ялы, Иордандан гечип, Худайыңыз Реббиң берйән сүйт ве бал акян юрдуна гирениңизде, бу Кануның әхли сөзлерини дашларың йүзүне язың.</verse>
				<verse number="4">Шейлеликде, сиз Иордандан гечениңизде, мениң бу гүнки буйрушым ялы, шол дашлары Эйбал дагында дикип, олара хек чалың.</verse>
				<verse number="5">Шол ерде Худайыңыз Реббе дашдан гурбанлык сыпасыны гуруң, дашлары тайярланыңызда демир гураллар уланмаң.</verse>
				<verse number="6">Худайыңыз Реббиң гурбанлык сыпасы демир дегмедик дашлардан ясалсын. Соңра онуң үстүнде Худайыңыз Реббе якма гурбанлыгыны бериң.</verse>
				<verse number="7">Худайыңыз Реббиң хузурында шатланып, саламатлык гурбанлыгыны бериң, оны шол ерде ийиң.</verse>
				<verse number="8">Бу Кануның әхли сөзлерини дашларың йүзүне дүшнүкли эдип язың».</verse>
				<verse number="9">Соңра Муса ве леви руханылары: «Эй, ысрайыл халкы, үмсүм бол ве гулак гой! Хут шу гүн сиз Худайыңыз Реббиң халкы болдуңыз.</verse>
				<verse number="10">Шонуң үчин хем сиз Худайыңыз Реббе гулак асып, Онуң бу гүнки мениң үстүм билен сизе берйән табшырыкларыны ве парзларыны ерине етириң» дийип, әхли ысрайыллара йүзлендилер.</verse>
				<verse number="11">Шол гүн Муса ысрайыл халкына шейле табшырыклар берди:</verse>
				<verse number="12">«Иордан дерясындан гечениңизде, шимгон, леви, яхуда, ысакар, юсуп ве бенямин тирелери алкыш сөзлери айтмак үчин Геризим дагының өңүнде дурсунлар.</verse>
				<verse number="13">Рубен, гат, ашер, зебулун, дан ве нафталы тирелери болса нәлет сөзлери окамак үчин Эйбал дагының өңүнде дурсунлар.</verse>
				<verse number="14">Шундан соң левилер гаты сес билен әхли ысрайыллара шуны җар этсинлер:</verse>
				<verse number="15">„Кимде-ким Реббе неҗис болан сенет ишлерини эдип, бут я-да шекил ясап, оны гизлин ерде сежде этмек үчин гойса, гой, оңа нәлет болсун!“ Әхли халк „Омын!“ дийсин.</verse>
				<verse number="16">„Ата-энесини кемсиден адама нәлет болсун!“ Әхли халк „Омын!“ дийсин.</verse>
				<verse number="17">„Гоңшусының арачәк дашыны сүйшүрене нәлет болсун!“ Әхли халк „Омын!“ дийсин.</verse>
				<verse number="18">„Көри ёлдан азашдырана нәлет болсун!“ Әхли халк „Омын!“ дийсин.</verse>
				<verse number="19">„Гелмишеге, етиме ве дул хатына адалатсызлык эден адама нәлет болсун!“ Әхли халк „Омын!“ дийсин.</verse>
				<verse number="20">„Өз атасыны намыса гоюп, онуң аялы билен ятана нәлет болсун!“ Әхли халк „Омын!“ дийсин.</verse>
				<verse number="21">„Ислендик хайван билен янашана нәлет болсун!“ Әхли халк „Омын!“ дийсин.</verse>
				<verse number="22">„Бир атадан я-да бир энеден болан гыз доганы билен ятана нәлет болсун!“ Әхли халк „Омын!“ дийсин.</verse>
				<verse number="23">„Өз гайыненеси билен ятана нәлет болсун!“ Әхли халк „Омын!“ дийсин.</verse>
				<verse number="24">„Гизлинликде адам өлдүрене нәлет болсун!“ Әхли халк „Омын!“ дийсин.</verse>
				<verse number="25">„Нәхак ган дөкмек үчин пара алана нәлет болсун!“ Әхли халк „Омын!“ дийсин.</verse>
				<verse number="26">„Бу канунларың сөзлерини оңламаяна, олары ерине етирмейәне нәлет болсун!“ Әхли халк „Омын!“ дийсин.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="28">
				<verse number="1">Эгер сиз диңе Худайыңыз Реббе гулак асып, Онуң бу гүнки мениң үстүм билен берйән әхли буйрукларыны ыхлас билен ерине етирсеңиз, Худайыңыз Реб сизи ер йүзүндәки әхли миллетлерден бейгелдер.</verse>
				<verse number="2">Эгер сиз Худайыңыз Реббе гулак ассаңыз, үстүңизе берекет ягып, сизи берекет гуршап алар.</verse>
				<verse number="3">Галаларыңыза хем, атызларыңыза хем берекет ягар.</verse>
				<verse number="4">Худайыңыз Реб хер бир этҗек ишиңизе берекет берер, көп огул-гызлы боларсыңыз, мал-гараларыңызың саны артып, топрагыңызың хасылы бол болар.</verse>
				<verse number="5">Себедиңиз долы болар, сачагыңыз берекетли болар.</verse>
				<verse number="6">Нирә гитсеңиз хем, нәме этсеңизем берекетли боларсыңыз.</verse>
				<verse number="7">Реб сизе гаршы баш гөтерен душманларыңызы сизиң өңүңизде дерби-дагын эдер. Олар сизиң үстүңизе бир тарапдан чозуп, ызларына чар тарапа гачарлар.</verse>
				<verse number="8">Реб сизиң аммарларыңыза, башлан хер бир ишиңизе берекет инмеги үчин буйрук берер. Худайыңыз Реб өзүңизе берйән юрдунда сизи ялкар.</verse>
				<verse number="9">Эгер сиз Худайыңыз Реббиң буйрукларыны ерине етирип, Онуң ёлундан йөресеңиз, Ол сөз берши ялы, сизи Өзүниң мукаддес халкы эдер.</verse>
				<verse number="10">Ер йүзүндәки әхли халклар сизиң Реб тарапындан сайланандыгыңызы гөрерлер ве олар сизден горкарлар.</verse>
				<verse number="11">Ата-бабаларыңыза вада эден юрдунда яшаныңызда, Реб сизиң өрңәп өсмегиңизи, мал-гараларыңызың артмагыны ве топрагыңызың хасылыны боллук билен эчилер.</verse>
				<verse number="12">Реб Өзүниң бай хазынасы болан асманы ачып, ериңизе вагтында ягыш ягдырар ве башына баран хер бир ишиңизде берекет берер. Сиз көп халклара карз берерсиңиз, эмма өзүңиз хич кимден карз алмарсыңыз.</verse>
				<verse number="13">Худайыңыз Реббиң бу гүнки мениң үстүм билен сизе берйән буйрукларына боюн эгип, олары ыхлас билен ерине етирсеңиз, Реб сизи аякда дәл-де, башда гояр.</verse>
				<verse number="14">Башга худайлара гуллук этмек үчин, оларың ызына дүшмесеңиз, мениң бу гүнки берйән буйрукларымың хиҗисинден йүз өвүрмесеңиз, олардан сага-сола совулмасаңыз, сиз диңе белентде боларсыңыз, песде болмарсыңыз.</verse>
				<verse number="15">Эмма сиз Худайыңыз Реббе боюн болман, Онуң бу гүнки мениң үстүм билен берйән әхли табшырыкларыны ве парзларыны ыхлас билен ерине етирмесеңиз, онда, гой, шу нәлетлериң әхлиси сизиң башыңыздан инсин ве сизи гуршап алсын.</verse>
				<verse number="16">Галаларыңыза, атызларыңыза нәлет болсун.</verse>
				<verse number="17">Себедиңизе, сачагыңыза нәлет болсун.</verse>
				<verse number="18">Өрңәп өсмегиңизе, топрагыңызың хасылына, сыгырларыңызың ве доварларыңызың артмагына нәлет болсун.</verse>
				<verse number="19">Нирә гитсеңиз хем, нәме этсеңизем сизе нәлет болсун.</verse>
				<verse number="20">Этҗек болян әхли ишлериңизиң үстүнден Реб бетбагтчылык, ховсала ве шовсузлык индерер. Менден йүз өврүп, пис ишлер эдендигиңиз үчин, сиз гырлып, тиз хеләк боларсыңыз.</verse>
				<verse number="21">Мүлк эдинмек үчин баран ериңизден ёк эдйәнчә, Реб сизи гыргына берер.</verse>
				<verse number="22">Реб сизе бедени игледйән кеселден, гыздырмадан, чишмеден, ысытмадан, гуракчылыкдан, якып яндырян эпгекден ве хеңден яңа эҗир чекдирер. Тә долы хеләк болянчаңыз, шейле күлпетлер сизден айрылмаз.</verse>
				<verse number="23">Депәңиздәки асман мисе, аягыңызың астындакы ер болса демре дөнер.</verse>
				<verse number="24">Реб ериңизе ягдырян ягшыны тозана өврер. Сиз долы гырылянчаңыз, үстүңизе асмандан диңе гум ягар.</verse>
				<verse number="25">Реб сизи душманларыңызың өңүнде еңлише сезевар эдер. Сиз оларың гаршысына бир тарапдан хүҗүм этсеңиз, ызыңыза гачаныңызда чар тарапа гачарсыңыз. Башыңыздан инен бела-бетерлер ер йүзүндәки әхли шалыклары ховсала салар.</verse>
				<verse number="26">Сизиң җесетлериңиз асмандакы гушлара ве ердәки хайванлара иймит болар. Олары ковмага адам тапылмаз.</verse>
				<verse number="27">Реб сизе Мүсүрде гөркезен башлы яралар билен: өргүн, ириңли яралар ве гиҗилевүк билен эҗир чекдирер. Сиз олардан сапланып билмерсиңиз.</verse>
				<verse number="28">Реб сизи дәлиредер, гөзүңизи көр эдер, акылыңыздан азашдырар.</verse>
				<verse number="29">Гараңкылыкда көрлериң серменекләп йөрейишлери ялы, гүндиз хем ёлуңызы сермеләп йөрәрсиңиз, эмма сиз ёлуңызы тапып билмерсиңиз. Сизи дынгысыз эзерлер ве таларлар, сизиң дадыңыза хич ким етмез.</verse>
				<verse number="30">Бир гыза адагланарсыңыз, эмма онуң билен башга бири ятар. Җай гурарсыңыз, эмма онда өзүңиз яшамарсыңыз. Үзүм агачларыны отурдарсыңыз, эмма онуң мивесинден иймерсиңиз.</verse>
				<verse number="31">Өкүзиңизи гөзүңизиң алнында соярлар, эмма онуң этинден иймерсиңиз. Эдил гапдалыңызда эшегиңизи огурларлар, эмма ызына гетирмезлер. Гоюнларыңызы душманларыңыза берерлер. Сизе көмек эден болмаз.</verse>
				<verse number="32">Огулларыңыз ве гызларыңыз гөзүңизиң алнында башга халклара берлер. Гүнузын олары агтармакдан яңа, гөзүңизиң нуры өчер, эмма элиңизден гелен зат болмаз.</verse>
				<verse number="33">Танамаян бир халкыңыз ериңизиң хасылыны ийип, чекен агыр зәхметиңизиң хөзирини гөрер. Сиз дынгысыз эзилип гыналарсыңыз.</verse>
				<verse number="34">Сизиң гөзүңиз билен гөрҗек гөргүлериңизден яңа, акылыңыз чашар.</verse>
				<verse number="35">Реб дызыңыза, аягыңыза, өкҗәңизден тә сүйр депәңизе ченли агырылы чыбанлар чыкарар.</verse>
				<verse number="36">Реб сизи ве сизиң үстүңизден гойлан патышаны өзүңизиң, хатда ата-бабаларыңызың хем танамаян-билмейән халкының үстүнден элтер. Ол ерде сиз агачдан ве дашдан ясалан башга худайлара гуллук эдерсиңиз.</verse>
				<verse number="37">Реббиң сизи элтен әхли халкларының арасында олар үчин горкы боларсыңыз, диле дүшүп, гүлки боларсыңыз.</verse>
				<verse number="38">Мейдана көп тохум сеперсиңиз, эмма аз хасыл аларсыңыз, чүнки оны чекиртге ийип ёк эдер.</verse>
				<verse number="39">Үзүм агачларыны экип, олара середерсиңиз. Эмма онуң не хасылыны йыгнарсыңыз, не-де шерабындан ичерсиңиз, чүнки оны гурчук иер.</verse>
				<verse number="40">Сизиң тутуш юрдуңызда зейтун агачлары гөгерер, эмма сиз өзүңизе зейтун ягыны гуймарсыңыз, чүнки онуң мивеси ере дөкүлер.</verse>
				<verse number="41">Огулларыңыз ве гызларыңыз болар, эмма сиз олары йитирерсиңиз, чүнки олар есир эдилип әкидилер.</verse>
				<verse number="42">Әхли агачларыңызың ве экин мейданларыңызың хасылыны чекиртгелер ийип гидер.</verse>
				<verse number="43">Араңызда яшаян гелмишеклер сизден хас ёкары гөтерилер, сиз болса кем-кемден песе дүшерсиңиз.</verse>
				<verse number="44">Олар сизе карз берерлер, эмма сиз олара карз берип билмерсиңиз. Олар башда боларлар, сиз болса аякда галарсыңыз.</verse>
				<verse number="45">Шу нәлетлериң әхлиси сизе сиңип, тә ёк болянчаңыз, сизи гуршап алар. Себәби сиз Худайыңыз Реббе боюн эгмән, бу гүн Онуң сизе мениң үстүм билен берйән табшырыкларыны ве парзларыны ерине етирмедиңиз.</verse>
				<verse number="46">Бу күлпетлер сизиң ве несиллериңизиң арасында башга халклар үчин хемишелик аламат ве мугҗыза болсун.</verse>
				<verse number="47">Себәби сиз әхли задың берекетли болмагы үчин Худайыңыз Реббе шадыянлык ве җошгунлы йүрек билен гуллук этмедиңиз.</verse>
				<verse number="48">Шонуң үчин хем сиз ач-сувсуз, ялаңач ве хемме зада зар болуп, Реб тарапындан сизиң гаршыңыза иберилен душманыңыза гуллук эдерсиңиз. Реб сизи тә ёк эдип ташлаянча, бойнуңыздан демир боюнтырык асып, сизи эзер.</verse>
				<verse number="49">Реб узак ерден, ериң аңруҗундан сизе оларың дилине дүшүнмейән бир халкыңызы гетирер. Бу халк сизи бүргүт кимин ювудар.</verse>
				<verse number="50">Шол йүзи хырсыз халк яшы-гаррыны сыламаз, рехим-шепагат этмез.</verse>
				<verse number="51">Сиз ёк болуп гидйәнчәңиз, олар мал-гараларыңызы, ериңизиң хасылыны иерлер. Сиз хеләк болянчаңыз, сизиң не дәнәңиз, не шерабыңыз, не ягыңыз, не-де сыгырларыңыздыр доварларыңыз галар.</verse>
				<verse number="52">Олар Худайыңыз Реббиң сизе берен ерине гелип, сизиң бил баглан әхли бейик ве берк диварлы галаларыңызы габава саларлар.</verse>
				<verse number="53">Душманыңыз сизиң дашыңызы габап, чыкгынсыз ягдая саланда, сиз ачлыкдан яңа өз багрыңыздан өнен перзентлериңизи – Худайыңыз Реб тарапындан берлен огул-гызларыңызың этини иерсиңиз.</verse>
				<verse number="54">Араңыздакы иң мылайым ве эли ачык адам барҗа иймитини өз доганындан, сөйгүли аялындан, дири галан чагаларындан гысганар.</verse>
				<verse number="55">Ол чагаларының этинден оларың хиҗисине бермез, себәби душман әхли галаларыңызы габап, сизи чыкгынсыз ягдая саланда, олара иймәге хич зат галмаз.</verse>
				<verse number="56">Араңыздакы сахы ве нәзик аял, өз сахылыгындан ве нәзиклигинден яңа аягыны ере басмаян зенан нахарыны өз мәхрибан адамсындан, огул-гызындан гысганар.</verse>
				<verse number="57">Душманыңыз галаларыңызы габап, сизи чыкгынсыз ягдая саланда, шол аял догранындан соң, хатда сатанының арасындан чыкан чагасының ёлдашыны гысганып, өз догран чагаларыны хем ачлыкдан яңа огрынча иер.</verse>
				<verse number="58">Бейик ве хайбатлы Худайыңыз Ребден горкуп, бу китапда язылан бу Кануның әхли сөзлерини ыхлас билен ерине етирмесеңиз,</verse>
				<verse number="59">онда Реб сизи ве сизиң несиллериңизи элхенч белалара, агыр ве ызы үзүлмейән җебирлере, эми ёк кеселлере дучар эдер.</verse>
				<verse number="60">Ол сизиң Мүсүрде вагтыңыз сизи горкузан әхли кеселлериңизи сизиң башыңыздан индерер. Ол кеселлер сизе орнашып галар.</verse>
				<verse number="61">Хатда шу Канун китабында язылмадык бейлеки әхли ёканч кеселлери ве дертлери, тә сизиң барыңыз гырылянчаңыз, Реб сизиң башыңыздан индерер.</verse>
				<verse number="62">Сиз асман йылдызлары ялы көпдүңиз, эмма сиз аз болуп галарсыңыз, себәби сиз Худайыңыз Реббе боюн эгмедиңиз.</verse>
				<verse number="63">Реб сизе ягшылык эдип, сизиң саныңызы көпелденде, нәче леззет алан болса, сизи гырып ёк эденде хем шонча леззет алар. Мүлк эдинмек үчин баран ериңизден сиз согрулып ташланарсыңыз.</verse>
				<verse number="64">Реб сизи ериң бир уҗундан бейлеки уҗуна ченли әхли халкларың арасына даргадып гойберер. Ол ерде сиз өзүңизиң-де, ата-бабаларыңызың-да танамадык ве билмедик агачдан ве дашдан ясалан башга худайлара гуллук эдерсиңиз.</verse>
				<verse number="65">Ол халкларың арасында сиз җаныңыза арам тапмарсыңыз ве аягыңызың дынҗыны алмага ер тапылмаз. Ол ерде Реб сизе бүкгүлдейән йүрек, күтелен гөзлер ве сынан гөвүн берер.</verse>
				<verse number="66">Җаныңыз сув үстүнде болар. Сиз гиҗе-гүндиз горкуда болуп, сизде яшайша хич хили умыт болмаз.</verse>
				<verse number="67">Йүрегиңизи гаплаҗак горкы ве гөзүңизиң гөрҗек затлары себәпли, эртирлерине сиз: „Вах, тизрәк агшам дүшседи!“ диерсиңиз, агшамына болса: „Вах, тизрәк даң атсады!“ диерсиңиз.</verse>
				<verse number="68">Сизиң инди гайдып гөрмеҗекдигиңизе сөз берен ёлумдан, Реб сизи гәмилер билен ене-де ызыңыза Мүсүре алып гидер. Ол ерде сиз өзүңизи гул ве гырнак эдип душманларыңыза сатува хөдүрләрсиңиз, эмма сизи сатын алан болмаз».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="29">
				<verse number="1">Ине, Хорепде эдилен әхтден дашары, Реббиң Муса Мовапда ысрайыллар билен баглашмагы буйран әхтиниң шертлери шулардыр.</verse>
				<verse number="2">Муса әхли ысрайыллары йыгнап, олара шейле дийди: «Сиз Реббиң гөзүңизиң алнында Мүсүре, фараона, онуң әхли эмелдарларына ве тутуш юрдуна нәме эдендигиниң хеммесини гөрдүңиз.</verse>
				<verse number="3">Сиз бу гудратлы сынаглары, аламатлары ве бейик мугҗызалары өз гөзүңиз билен гөрдүңиз.</verse>
				<verse number="4">Эмма шу гүне ченли Реб сизе дүшүнмегиңиз үчин акыл, гөрмегиңиз үчин гөз, эшитмегиңиз үчин гулак бермеди.</verse>
				<verse number="5">Реб: „Мен сизи кырк йыллап чөлде айладым. Эгниңизе геен эшигиңиз йыртылмады, аягыңыза геен чарыгыңыз көнелмеди.</verse>
				<verse number="6">Сиз чөрек иймедиңиз, шерап, чакыр ичмедиңиз. Мен муны Худайыңыз Реббиң Мендигими билиң дийип этдим“ дийди.</verse>
				<verse number="7">Бу ере гелениңизде, Хешбоның ханы Сихон ве Башан юрдуның ханы Ог бизиң гаршымыза сөвеше чыкдылар, эмма биз олары дерби-дагын этдик.</verse>
				<verse number="8">Биз оларың ерини алып, рубенлере, гатлара ве манаша тиресиниң ярысына мүлк эдип бердик.</verse>
				<verse number="9">Шонуң үчин хем, эдйән хер бир ишиңизде үстүнлик газанар ялы, бу әхтиң шертлерини ыхлас билен ерине етириң.</verse>
				<verse number="10">Бу гүн тире баштутанларыңыз, яшулуларыңыз, ёлбашчыларыңыз, Ысрайылың әхли эркеклери, сизиң чагаларыңыз, аялларыңыз, араңызда яшаян гелмишеклер, одуныңызы чапянлар, сувуңызы дашаянлар – әхлиңиз бу ере үйшүп, Худайыңыз Реббиң хузурында дурсуңыз.</verse>
				<verse number="11"></verse>
				<verse number="12">Бу гүн Худайыңыз Реббиң сизиң билен баглашян әхтине ант ичип гиришерсиңиз.</verse>
				<verse number="13">Чүнки Ол сизе ве ата-бабаларыңыз Ыбрайыма, Ысхага ве Якуба сөз берши ялы, бу гүн Ол сизи Өз халкы эдип алар ве Худайыңыз болар.</verse>
				<verse number="14">Худайымыз Реб бу гүн бизиң янымызда – Өз хузурында дуранлар билен дәл-де, эйсем болмадыклар биленем вада эдип әхт баглашяр.</verse>
				<verse number="15"></verse>
				<verse number="16">Мүсүрде нәхили яшандыгымызы, дүрли халкларың арасындан өтүп-гечип, бу ере нә гүнлүк билен гелендигимизи билйәнсиңиз.</verse>
				<verse number="17">Сиз оларың арасында агачдан, дашдан, алтындан ве күмүшден ясалан неҗис бутлары гөрдүңиз.</verse>
				<verse number="18">Әгә болуң, бу гүн сизиң араңызда Худайымыз Ребден йүреги совашып, шол халкларың худайларына гуллук эдйән эркек я аял, машгала я-да тире болмасын. Араңызда шейле адамларың болмагы, аҗы ве зәхерли өсүмлигиң көки ялыдыр.</verse>
				<verse number="19">Бу эдилен ваданы эшиден хер бириңиз өз-өзүңизи өвмәң ве йүрегиңизде: „Биз текепбирлик ёлумыздан гитсек хем аман галарыс“ дийип пикир этмәң. (Шейле пикир ягшының-да, яманың-да башына бела гетирер.)</verse>
				<verse number="20">Реб шейле текепбир адамлары багышламаз. Чүнки Реббиң гахары ве газап оды олара гаршы туташар. Бу китапда язылан әхли нәлетлер оларың башындан инер ве Реб оларың адыны асманың астындан өчүрип ташлар.</verse>
				<verse number="21">Бу Канун китабында язылан әхтиң әхли нәлетлери боюнча, олар бетбагтчылыга дучар болар ялы, Реб олары Ысрайылың әхли тирелериниң арасындан айратын гояр.</verse>
				<verse number="22">Сизден соңкы несиллер, сизиң чагаларыңыз, шейле хем узак юртдан гелҗек кесекилер бу юртда болян вейранчылыклары, сизиң үстүңизден Реббиң лагнат индеришини гөрүп:</verse>
				<verse number="23">„Күкүрт! Дуз! Тутуш юрт яняр! Хич зат экилмез, хич зат гөгермез, гайдып хич хили өсүмлик өсмез. Реб газап атына атланып, Содом, Гомора, Адма ве Себойым галаларыны ёк эдиши ялы йыкып-юмурды!“ диерлер.</verse>
				<verse number="24">Әхли миллетлер: „Реб бу юрды нәме үчин бейле этдикә? Бу гахар-газабың себәби нәмекә?“ дийшип гең галарлар.</verse>
				<verse number="25">Олар шейле нетиҗә гелерлер: „Мунуң себәби шудур: ысрайыллар өзлерини Мүсүрден чыкарып гетирен ата-бабаларының Худайы Реб билен баглашан әхтини рет этдилер.</verse>
				<verse number="26">Олар Ребден йүз өврүп, башга худайлара гуллук этдилер. Өзлериниң танамаян ве Реббиң олара сежде этмәге ыгтыяр бермедик худайларына сежде этдилер.</verse>
				<verse number="27">Шонуң үчин хем Реббиң бу юрда гахары гелип, бу китапда язылан әхли нәлетлери бу юрдуң үстүнден ягдырды.</verse>
				<verse number="28">Реб олары гүйчли гахар билен, газап атына атланып, өз юртларындан ковуп чыкарып, шу гүнки гөршүңиз ялы, башга юрда әкидип ташлады“.</verse>
				<verse number="29">Гизлин сырлар Худайымыз Реббе дегишлидир. Эмма бу Кануның әхли сөзлерини ерине етирмек үчин аян эдилен затлар эбедилик бизе ве бизиң чагаларымыза дегишлидир.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="30">
				<verse number="1">Мен сизиң өңүңизде алкышлар ве нәлетлер гойдум. Олар сизиң башыңыза дүшенде, сиз Худайыңыз Реббиң сизи даргадып гойберен миллетлериниң арасындакаңыз, бу ялканышлары ве нәлетлери ядыңыза салсаңыз</verse>
				<verse number="2">ве Худайыңыз Реббе доланып, мениң бу гүнки сизе табшырышым ялы, өзүңиз хем, чагаларыңыз хем тутуш йүрегиңиз билен җан-тенден Оңа гулак ассаңыз,</verse>
				<verse number="3">диңе шонда Худайыңыз Реб сизе өңки абаданчылыгыңызы гайтарып берер ве рехим-шепагат эдер. Худайыңыз Реб сизи даргадып гойберен башга халкларының ичинден ене-де ызыңыза йыгнар.</verse>
				<verse number="4">Хатда сиз дүнйәниң ол четине сүргүн эдилен хем болсаңыз, Худайыңыз Реб сизи ол ерден йыгнап, ызыңыза гетирер.</verse>
				<verse number="5">Худайыңыз Реб сизи ата-бабаларыңызың мүлк ерине элтер. Сиз ол ери эеләрсиңиз. Ол ата-бабаларыңыза гаранда, сизе хас көп берекет берип, саныңызы хас-да артдырар.</verse>
				<verse number="6">Худайыңыз Реб Өзүне боюн эгдирмек үчин сизиң йүрегиңизи ве несиллериңизиң йүрегини үйтгедер, шонда сиз Худайыңыз Ребби тутуш йүрегиңиз билен җан-тенден сөйүп яшарсыңыз.</verse>
				<verse number="7">Худайыңыз Реб бу әхли лагнатлары душманларыңыза ве сизе зулум эден гаршыдашларыңызың үстүне ягдырар.</verse>
				<verse number="8">Шондан соң сиз ене-де Реббе гулак асарсыңыз, Онуң бу гүнки мениң үстүм билен берйән әхли буйрукларыны ерине етирерсиңиз.</verse>
				<verse number="9">Эгер сиз Худайыңыз Реббе гулак асып, шу Канун китабында язылан Онуң табшырыкларыдыр парзларыны берҗай этсеңиз, Худайыңыз Реббе тутуш йүрегиңиз ве җаныңыз-тениңиз билен долансаңыз, Худайыңыз Реб хер бир этҗек ишиңизе берекет берер, огул-гызыңыз көп болар, мал-гараларыңызың саны артып, ериңизиң хасылы бол болар. Чүнки Реб ата-бабаларыңыза ягшылык эденинде леззет алшы ялы, сизе ягшылык эденинде хем леззет алар.</verse>
				<verse number="10"></verse>
				<verse number="11">Хакыкатдан-да, Онуң бу гүнки мениң үстүм билен берйән буйругы сизиң үчин кын дәл я-да эл етмез ялы гаты узакда дәл.</verse>
				<verse number="12">„Биз оны эшидип, ерине етирер ялы, ким бизиң үчин гөге чыкып, оны бизе гетирип берер?“ диймезлигиңиз үчин, ол гөкде дәлдир.</verse>
				<verse number="13">Я-да сизиң: „Биз оны эшидип, ерине етирер ялы, ким бизиң үчин деңзиң аңры тарапына гечип, оны бизе гетирип берер?“ диймезлигиңиз үчин, ол деңзиң аңырсында дәлдир.</verse>
				<verse number="14">Ёк, бу сөзлер сизе җуда якындыр. Ерине етирмегиңиз үчин бу сизиң агзыңызда ве йүрегиңиздедир.</verse>
				<verse number="15">Ине, бу гүн мен сизиң өңүңизде яшайыш ве ягшылык, өлүм ве яманлык гойярын.</verse>
				<verse number="16">Мениң бу гүн табшырышым ялы, Худайыңыз Ребби сөйүп, Онуң ёлундан йөресеңиз, Онуң табшырыкларыны, парзларыдыр хөкүмлерини берҗай этсеңиз, онда сиз яшарсыңыз ве көпелерсиңиз. Мүлк эдинмек үчин баран ериңизде Худайыңыз Реб сизи ялкар.</verse>
				<verse number="17">Эмма йүрегиңиз Ондан дөнүп, гулак асман ёлдан чыкып, башга худайлара сыгынып гуллук этсеңиз,</verse>
				<verse number="18">онда тутушлайын хеләк болҗакдыгыңызы бу гүн сизе җар эдйәрин. Иордан дерясындан гечип, мүлк эдинҗек ериңизде узак яшамарсыңыз.</verse>
				<verse number="19">Бу гүн сизиң өңүңизде яшайыш ве өлүм, алкыш ве нәлет гояндыгыма сизе гаршы шаят болмага асманы ве ери чагырярын. Яшайшы сайлаң, шонда сизиң өзүңиз хем яшарсыңыз, несиллериңиз-де яшар.</verse>
				<verse number="20">Худайыңыз Ребби сөйүң, Оңа гулак асың ве Оңа бил баглаң, чүнки яшайшыңызың ве өмрүңизиң узаклыгы Ондадыр. Бу Реббиң ата-бабаларыңыз Ыбрайыма, Ысхага, Якуба бермеги вада эден юрдунда яшамагыңыз үчиндир».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="31">
				<verse number="1">Муса әхли ысрайыл халкының өңүнде сөзүни соңлап, шейле дийди:</verse>
				<verse number="2">«Мен хәзир бир йүз йигрими яшымда. Мундан бейләк мен баштутан болуп билҗек дәл. Реб маңа: „Сен Иордандан аңры гечмерсиң“ дийди.</verse>
				<verse number="3">Худайыңыз Реббиң Өзи сизиң өңүңизден гечер. Ол әхли халклары сизиң өңүңизден ёк эдер ве сиз оларың ерини мүлк эдинерсиңиз. Реббиң сөз берши ялы, Ешува сизе баш болуп, дерядан гечер.</verse>
				<verse number="4">Реб аморларың ханы Сихон билен Огы өлдүрип, оларың юрдуны вейран эдиши ялы, бу халклары хем шейле эдер.</verse>
				<verse number="5">Реб олары сизе табшырар, сиз хем олары мениң буйрушым ялы эдерсиңиз.</verse>
				<verse number="6">Дөзүмли ве мерт болуң! Олардан горкмаң, довла дүшмәң, себәби сизиң билен гитҗек хут Худайыңыз Реббиң Өзүдир. Ол сизи хич вагт еке ташламаз, терк этмез».</verse>
				<verse number="7">Соңра Муса Ешуваны чагырып, әхли ысрайылларың гөзүниң алнында шейле дийди: «Дөзүмли ве мерт бол, чүнки Реббиң ата-бабаларыңыза вада эден юрдуна бу халк билен гитҗек еке-тәк сенсиң. Бу юрды олара мүлк эдип пайлап берҗек хем диңе сенсиң!</verse>
				<verse number="8">Реббиң Өзи сениң өңүңден гидер. Ол сениң билен болар. Ол сени хич вагт еке ташламаз, терк этмез. Горкма ве довла дүшме!»</verse>
				<verse number="9">Соңра Муса шу Кануны язып, оны Реббиң Әхт сандыгыны гөтерйән леви руханыларына ве Ысрайылың әхли яшулуларына берди.</verse>
				<verse number="10">Муса олара шейле буйрук берди: «Хер единҗи йылың – карзларың гечилйән йылының ахырында, Чатма байрамында,</verse>
				<verse number="11">әхли ысрайыллар Худайыңыз Реббиң хузурына, Онуң Өз сайлаҗак ерине геленлеринде, сиз шу Кануны әхли ысрайыллара эшитдирип окаң.</verse>
				<verse number="12">Әхли халкы: эркеклери, аяллары, чагалары, шейле хем галаларыңызда яшаян гелмишеклери йыгнаң. Олар бу барада эшиденлеринде, Худайыңыз Ребден горкуп, бу Кануның әхли сөзлерини ыхлас билен ерине етирмеги өвренсинлер.</verse>
				<verse number="13">Оларың бу Кануны билмейән чагалары хем Иордан дерясының аңырсындакы мүлк ерлеринде яшанларында муны эшидип, Худайыңыз Ребден горкмагы өвренсинлер».</verse>
				<verse number="14">Реб Муса: «Сениң өлмели вагтың голайлашды. Ешуваны чагыр-да, икиңиз хем Маңа йүз тутулян чадыра барың, Мен оңа буйрукларымы мәлим этҗек» дийди. Шейлеликде, Муса билен Ешува икиси Реббе йүз тутулян чадыра бардылар.</verse>
				<verse number="15">Реб чадырда булут сүтүни гөрнүшинде пейда болды. Булут сүтүни чадырың гирелгесинде дурды.</verse>
				<verse number="16">Реб Муса шейле дийди: «Тизара сен өлүп, ата-бабаларыңа говшарсың. Шондан соң бу халк барян ериндәки кесеки халкларың худайларына сежде этмек билен зына эдерлер. Олар Мениң билен эден әхтини бозуп, Мени терк эдерлер.</verse>
				<verse number="17">Шол гүн Мениң гахар-газабым оларың үстүнден инер. Мен олары терк эдип, олардан йүз өврерин. Олар шобада хеләк боларлар, оларың үстүнден көп бела-бетерлер инер. Шол гүн олар: „Арамызда Худайымызың ёкдугы себәпли, бу бела-бетерлер бизиң үстүмизден индимикә?“ диерлер.</verse>
				<verse number="18">Оларың башга худайлара тарап өврүлип, эден әхли эрбетликлери үчин, шол гүн Мен олардан хөкман йүз өврерин.</verse>
				<verse number="19">Шонуң үчин хем инди бу айдымы язып алың ве ысрайыллара өвредиң, олар окасынлар. Шонда бу айдым Маңа ысрайылларың гаршысына шаят болар.</verse>
				<verse number="20">Чүнки Мен олары ата-бабаларына вада эден юрдума – сүйт ве бал акян юрда гетиренимде, олар ийип-ичип, гарынлары док болуп месиргәп, башга худайлара сыгынып, олара гуллук эдерлер. Мени йигренип, Мениң әхтими бозарлар.</verse>
				<verse number="21">Башларына энчеме агыр күлпетлер иненде, оларың несиллери бу айдымы диллеринден дүшүрмезлер, шонда бу айдым олара шаятлык эдер. Чүнки Мен вада берен юрдума олары гетирмезден өң хем, хатда хәзир хем оларың нәхили пикирдедиклерини өңүнден билйәрин».</verse>
				<verse number="22">Эдил шол гүн Муса бу айдымы язып, ысрайыллара өвретди.</verse>
				<verse number="23">Соңра Реб Нунуң оглы Ешуваның этмели ишлерини табшырды ве оңа: «Дөзүмли ве мерт бол, чүнки ысрайыллары Мениң сөз берен юрдума гетирҗек сенсиң. Мен сениң билен боларын!» дийди.</verse>
				<verse number="24">Муса бу Кануны онуң иң соңкы сөзүне ченли китаба язып гутарды</verse>
				<verse number="25">ве Реббиң Әхт сандыгыны гөтерйән левилере шейле буйрук берди:</verse>
				<verse number="26">«Бу Канун китабыны алып, Худайыңыз Реббиң Әхт сандыгының янында гоюң. Гой, ол шол ерде сизе гаршы шаят болуп галсын.</verse>
				<verse number="27">Чүнки мен сизиң нәхили башбозар ве бойнуёгын халкдыгыңызы говы билйәрин. Мен энтек дирикәм, сиз Реббе гаршы питне турузярсыңыз, өленимден соң, сиз, гөр, нәче гезек питне турзарсыңыз!</verse>
				<verse number="28">Тирелериңизиң әхли яшулуларыны ве баштутанларыңызы мениң яныма йыгнаң. Мен бу сөзлери олара эшитдирип айтҗак. Гой, асман билен ер олара гаршы шаят болсун.</verse>
				<verse number="29">Чүнки өленимден соңра, мениң сизе буйран ёлумдан чыкып, бүс-бүтин азгынчылыга баш урҗакдыгыңызы мен билйәрин. Ахыркы гүнлерде башыңыздан бела-бетер инер, себәби сиз Реббиң назарында пис иш эдип, өз этмишлериңиз себәпли Онуң гахарыны гетирерсиңиз».</verse>
				<verse number="30">Соңра Муса бу айдымың сөзлерини тутуш Ысрайыл җемагатына эшитдирип, иң соңкы сөзүне ченли окады.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="32">
				<verse number="1">«Эй, асман, гулак гой, Мен сөзләйин. Эй, земин, айдянларымы эшит.</verse>
				<verse number="2">Таглыматым ягыш дей ягсын, сөзлерим чыг дей дүшсүн. Ягсын от үстүне чисңейән ягмыр дей, майсаларың үстүне инйән чабга дей!</verse>
				<verse number="3">Чүнки Реббиң адыны җар эдерин. Бейикдиги үчин Худайымызы өвүң!</verse>
				<verse number="4">Ол Гаядыр, ишлери кәмилдир, бүтин ёллары хакдыр. Вадасында дурян Худайдыр. Догры хем адылдыр.</verse>
				<verse number="5">Бу азгын хем терс несил Оңа хыянат этди. Языгыңыз себәпли инди сиз Онуң чагалары дәлсиңиз.</verse>
				<verse number="6">Эй, акмак хем надан халк, шумы Реббе җогабыңыз? Сизи ярадып, беркарар эден, Ол – Атамыз дәлми?</verse>
				<verse number="7">Өтен гүнлери яда салың, гечен несиллере назар айлаң. Атаңыздан сораң, айдып берсин, яшулуларыңыз гүррүң берсин.</verse>
				<verse number="8">Мүлк пайланда өзге халклара, олары айры-айры бөлүп чыканда, чәк чекди олара Бейик Худай, ылахы барлыкларың санына гөрә.</verse>
				<verse number="9">Өз халкыдыр Реббиң пайы, өз пайы үчин Якубы мирас алды Ол.</verse>
				<verse number="10">Ол Якубы гурак бир юртдан тапды, гүвләп ятан чөлден тапды. Онуң гайгы-аладасыны этди, гөзүниң гөреҗи дей горап саклады.</verse>
				<verse number="11">Чагаларының үстүне ганат герйән бүргүт дей, хөвүртгесинден олара учмагы өвретди. Ганатыны герип, олары тутды, ганаты билен олары дашады.</verse>
				<verse number="12">Оңа ёл гөркезен еке-тәк Реб болды, онуң билен болмады кесеки худай.</verse>
				<verse number="13">Реб оны ер йүзүниң белентлигинде гездирди, мейдан өнүми билен нахарлады. Гаядан акан бал билен, чакмак дашдан чыкан зейтун ягы билен бакды.</verse>
				<verse number="14">Сыгыр ягыдыр гойнуң сүйди билен, семиз гоч-гузулар билен, Башан юрдуң өкүзлеридир эркеҗи билен, иң сайлама бугдай билен бакды. Үзүмден эдилен гырмызы шерапдан ичирди.</verse>
				<verse number="15">Йөне Ешурун семреди, депмәге башлады. Гарныны яг алып агырлашды. Өзүни ярадан Худайындан йүз өвүрди, рет этди Халасгәр Гаясыны.</verse>
				<verse number="16">Кесеки худайлар билен Оны габандырдылар, неҗис затлар билен гахарыны гетирдилер.</verse>
				<verse number="17">Олар Худая дәл-де, җынлара, танамаян худайларына, ата-бабаларының горкмадык худайларына, яңы пейда болан худайлара гурбан кесдилер.</verse>
				<verse number="18">Сен өзүңи ярадан Гаяны унутдың, дүнйә индерен Худайы ятдан чыкардың.</verse>
				<verse number="19">Муны гөрен Реббиң олара гахары гелди, оларың огул-гызларыны рет этди.</verse>
				<verse number="20">Ол дийди: „Гизләйин олардан йүзүми, соңуны гөрейин оларың. Чүнки бидерек несилдир олар, бивепа перзентлердир.</verse>
				<verse number="21">Олар худай болмадыклар билен Мени габандырдылар, бош бутлар билен гахарымы гетирдилер. Мен хем миллет болмадыклар билен олары габандырарын, акмак бир халк билен оларың гахарыны гетирерин.</verse>
				<verse number="22">Чүнки от болуп туташар Мениң газабым, өлүлер дүнйәсиниң дүйбүне ченли янар. Ери ныгматлары билен биле ювудар ол от, дагларың бинядыны якып күл эдер.</verse>
				<verse number="23">Башларына белалар индерерин, окларымы олара гаршы атарын.</verse>
				<verse number="24">Говруп барян гытлык, якян хассалык, гыргын ёк эдер олары. Иберйән йыртыҗы хайванларым олара агыз салар, ерде сүйренйән йыланлар зәхерин пүркер.</verse>
				<verse number="25">Йигит я-да гыз болсун, эмйән көрпе я чал гоҗа, пархы ёк, дашарда гылыч хеләк эдер, ичерде олары горкы өлдүрер.</verse>
				<verse number="26">Ынсанлар арасындан олары дагатмакды, олар хакдакы ятламаны өчүрип ташламакды пикирим.</verse>
				<verse number="27">Эмма душманың өҗүкмегинден чекиндим, чүнки душман ялңыш дүшүнмесин, ‘Булары эден Реб дәл экен, бизиң элимиз рүстем экен’ диймесин.</verse>
				<verse number="28">Ысрайыл бир акылсыз халкдыр, оларда хич хили дүшүнҗе ёкдур.</verse>
				<verse number="29">Дана болсадылар, муңа дүшүнердилер, соңуның нәме болҗагыны өңүнден аңардылар.</verse>
				<verse number="30">Ысрайылы Гаясы сатмадык болса, Реб олары эле бермедик болса, нәдип бир душман олаң мүңүсини ковар, ики киши он мүңүсини гачырар?</verse>
				<verse number="31">Чүнки бизиң Гаямыз ялы дәл олаң гаясы, душманымызың өзи хем билйәр муны.</verse>
				<verse number="32">Душманың үзүм чыбыгы Содом чыбыгындан, Гомора багларындандыр. Үзүмлери зәхер-закгун, салкымлары аҗыдыр.</verse>
				<verse number="33">Шераплары йылан зәхеридир, кепҗебашың өлдүрйән авусыдыр.</verse>
				<verse number="34">Мениң янымда сакланмаярмы булар, хазыналарымда мөхүрленен дәлми нәме?</verse>
				<verse number="35">Өч Мениңкидир, җезаландырҗак Мендирин, чүнки аякларының тайян вагты гелер. Душманларың хеләк болҗак гүни якындыр, җеза гүни гаты голайдыр“.</verse>
				<verse number="36">Шейдип, Өз халкыны Реб аклар, Ол гулда хем, эркинде хем ысгын-мыдар ёкдугыны гөренде, Өз бенделерине рехим-шепагат эдер.</verse>
				<verse number="37">Соңра Ол диер: „Ханы, буларың худайлары ниреде? Ханы оларың бил баглан гаясы?</verse>
				<verse number="38">Гурбанлыкларың ягыны иен, гуйлан шерапларыны ичен шол худайларыңыз ниреде? Гой, туруп, сизе көмек этсин олар, болсунлар-да сизиң пенакәриңиз!</verse>
				<verse number="39">Инди гөрүң, еке-тәк Худай Мендирин. Менден башга худай ёкдур! Өлдүрйән-де Мендирин, дирелдйән-де. Яралаян-да Мендирин, сагалдян-да, гутулҗак ёкдур Мениң элимден.</verse>
				<verse number="40">Элими гөге галдырып, ант ичйәрин: Мен эбеди дири!</verse>
				<verse number="41">Мен ловурдаян гылыҗымы чархлап, хөкүм этмек үчин элиме алсам, душманларымдан ар аларын, Мени йигренйәнлең җезасыны берерин.</verse>
				<verse number="42">Өленлериң хем есирлериң ганындан, узын сачлы душманларың ганындан окларымы серхош эдерин, гылыҗымы этден дойрарын“.</verse>
				<verse number="43">Онуң халкы билен шатланың, эй, халклар! Чүнки Ол гулларының ганының өҗүни алар. Душманларындан арыны алар, Өз халкының юрдуны пәкләр, олары гүнәсинден саплар».</verse>
				<verse number="44">Муса Ешува билен гелип, бу айдымың әхли сөзлерини халка эшитдирип окап берди.</verse>
				<verse number="45">Муса бу сөзлери тутуш Ысрайыла окап беренден соң,</verse>
				<verse number="46">олара шейле дийди: «Бу гүнки мениң сизе айдан сөзлеримиң әхлисини йүрегиңизде саклаң. Чагаларыңыза буйруң, гой, олар бу Кануның әхли сөзлерини ыхлас билен ерине етирсинлер.</verse>
				<verse number="47">Булар сизиң үчин бош сөзлер дәл-де, эйсем сизиң дурмушыңыздыр. Иордандан гечип, мүлк эдинҗек юрдуңызда шу айдыланлар билен сиз узак өмүр сүрерсиңиз».</verse>
				<verse number="48">Реб шол гүн Муса шейле дийди:</verse>
				<verse number="49">«Мовап юрдундакы Ерихоның гаршысындакы Абарым дагларының бири болан Небо дагына чык. Ысрайыллара мүлк эдилип берилҗек Кенган юрдуны гөр.</verse>
				<verse number="50">Агаң Харуның Хор дагында өлүп, өз халкына говшушы ялы, сен хем шол чыкан дагыңда өлүп, ата-бабаларыңа говшарсың.</verse>
				<verse number="51">Чүнки икиңиз хем Син чөлүнде, Кадеш галасының голайындакы Мериба чешмесинде, ысрайылларың өңүнде Маңа дөнүклик этдиңиз. Ысрайылларың арасында сиз Мениң мукаддеслигими ыкрар этмедиңиз.</verse>
				<verse number="52">Шонуң үчин хем, ол ери сен диңе узакдан гөрерсиң, йөне Мениң ысрайыллара берҗек ериме гирмерсиң».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="33">
				<verse number="1">Худайың адамы Мусаның өлмезинден өң, ысрайыллара берен патасы, ине, шудур.</verse>
				<verse number="2">Ол шейле дийди: «Реб Синай дагындан гелди, халкына Сегирден догды, Паран дагындан нур сачды. Янында он мүңлерче перишде барды, саг элинде ловлаян от барды.</verse>
				<verse number="3">Я Реб, Сен догрудан-да халкыңы сөййәрсиң! Әхли перишделер голуң астында. Олар аягыңа йыкылып, Сенден гөркезме алярлар.</verse>
				<verse number="4">Ысрайыл җемагатына мирас хөкмүнде Муса бизе Канун берди.</verse>
				<verse number="5">Ысрайыл тирелери бирлешенде, халк баштутанлары йыгнанда, Реб Ешуруна патыша болды.</verse>
				<verse number="6">Рубен халкы аз адамлы болса-да, гой, яшасын, өлмесин!»</verse>
				<verse number="7">Муса Яхуда хакда шейле дийди: «Я Реб, Яхуданың перядыны эшит, оны өз халкына гетир, онуң эллерине кувват бер, душманына гаршы оңа ярдамчы бол!»</verse>
				<verse number="8">Леви хакда шейле дийди: «Я Реб, Туммымыңы Левә, Урымыңы садык гулуңа бер. Оны Масада сынадың, Мериба чешмесинде сөвешдиң.</verse>
				<verse number="9">Ол: „Ата-энем бар дийип, олара серетмедим“ дийди. Доганыны танамады, чагаларыны унутды. Чүнки левилер Сениң сөзүңи тутды, Сениң әхтиңи саклады.</verse>
				<verse number="10">Сениң хөкүмлериңи Якуба, Кануныңы Ысрайыла өвредер. Сениң хузурыңда хошбой бухур, гурбанлык сыпаңда башбитин якма гурбанлыгыны якар.</verse>
				<verse number="11">Я Реб, олара кувват бер, эллериниң ишини кабул эт. Ким олара хүҗүм эдип йигренсе, билини омур, гайдып аяга галмасын!»</verse>
				<verse number="12">Бенямин хакда шейле дийди: «Ол Реббиң иң говы гөрйәни, ховпсуз яшар, Бейик Худай бүтин гүн онуң үстүне ганат герер, ол Реббиң дагында месген тутар».</verse>
				<verse number="13">Юсуп хакда шейле дийди: «Реб онуң ерине берекет берсин. Гөкден ягян пешгешлер билен, Ер астындакы чуң сувлар билен,</verse>
				<verse number="14">Гүнде етишен сайлама хасылы билен, хер пасылың иң аҗап мивеси билен,</verse>
				<verse number="15">гадымы дагларың иң говы иймиши билен, мүдими депелериң болчулыгы билен,</verse>
				<verse number="16">ериң иң гыммат пешгеши ве долулыгы билен, янян чалыда Гөрнениң мерхемети берекет берсин. Бу берекетлер өз доганларының арасындан сайланып-сечилен Юсубың башына ягсын.</verse>
				<verse number="17">Ол илкинҗи доглан өкүз ялы хайбатлыдыр, ябаны өкүзиңки киминдир онуң шахлары. Бир шахы Эфрайымың он мүңүсидир, бейлекиси Манашаның мүңүсидир. Ол халклары шахлары билен сүсер, ериң ол уҗуна ченли олары ковар».</verse>
				<verse number="18">Зебулун хакда шейле дийди: «Эй, Зебулун, ёла дүшениңде шадыян бол, сен болса, Ысакар, чадырыңда шатлан!</verse>
				<verse number="19">Халклары дага чагырарлар, ол ерде догры гурбанлыклар кесерлер. Деңизлериң байлыгыны, гумда гөмлен хазынаны иерлер».</verse>
				<verse number="20">Гат хакда шейле дийди: «Гатың мүлкүни гиңелдене алкыш болсун! Гат шир кимин яшаяр, голы ве башы гопарып ташлаяр.</verse>
				<verse number="21">Ол өзи үчин иң мес ери сайлады. Чүнки халк баштутанларының йыгнагында сердарың пайы оңа берлендир. Ысрайыл үчин Реббиң адалатыны, Онуң хөкүмини ол ерине етирди».</verse>
				<verse number="22">Дан хакда шейле дийди: «Дан Башандан чыкан, шириң чагасыдыр».</verse>
				<verse number="23">Нафталы хакда шейле дийди: «Эй, сен, Реббиң мерхемети билен, Онуң берекеди билен долан Нафталы, гүнбатары ве гүнортаны мүлк эдинерсиң».</verse>
				<verse number="24">Ашер хакда шейле дийди: «Огулларың иң берекетлиси Ашер болсун! Доганларың иң эй гөрүлйәни ол болсун! Аягыны зейтун ягына батырсын!</verse>
				<verse number="25">Килтлери демирден ве бүрүнчден болсун! Дызының кувваты асла гачмасын!»</verse>
				<verse number="26">«Эй, Ешурун, саңа көмек этмек үчин асмандан учян, булутлар арасындан гудрат гөркезйән, сениң Худайыңа тай гелҗек ёкдур.</verse>
				<verse number="27">Пенакәриң гадымдан бар болан эбеди Худайдыр! Сени хемише голларында гөтерер, гаршыңдан душманларыңы ковар, олары саңа ёк этмеги буйрар.</verse>
				<verse number="28">Шейдип, Ысрайыл ховпсуз яшар, дәне ве шерабың бол еринде, Якубың меканы абадан болар. Ол ере асмандан чыг дүшер.</verse>
				<verse number="29">Сен нәхили багтлы, эй Ысрайыл! Сениң ялы бармы башга? Сен Реббиң халас эден халкысың! Реб сени гораян галкандыр, шанлы гылычдыр! Душманларың саңа яранҗаңлык эдерлер, сен оларың аркасындан басарсың».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="34">
				<verse number="1">Шундан соң, Муса Мовап дүзлүгинден Небо дагына, Ерихоның гаршысындакы Писга депесине чыкды. Реб оңа шу әхли ери: Гилгатдан тә Дана ченли ерлери,</verse>
				<verse number="2">тутуш Нафталыны, Эфрайым ве Манаша топрагыны, тутуш Яхудадан Гүнбатар деңзине ченли болан ерлери,</verse>
				<verse number="3">Негеп чөлүни ве Ерихо җүлгесинден Согара ченли ерлериң әхлисини гөркезди. Ерихо Палма галасы дийлип хем атландырылярды.</verse>
				<verse number="4">Соңра Реб Муса шейле дийди: «Ине, сениң несиллериңе бермеги Ыбрайыма, Ысхага ве Якуба сөз берен ерим шудур. Мен саңа оны өз гөзлериң билен гөрмәге ругсат берйәрин, эмма сен ол тарапа гечмерсиң».</verse>
				<verse number="5">Шейдип, Реббиң Өз буйрушы ялы, Реббиң гулы Муса шол ерде – Мовапда өлди.</verse>
				<verse number="6">Реб оны Мовапда, Бейтпегорың гаршысындакы җүлгеде җайлады. Эмма шу гүне ченли онуң җайланан ерини хич ким билмейәр.</verse>
				<verse number="7">Муса йүз йигрими яшында өлди. Онуң гөзлери күтелмәнди, гүйч-кувваты азалманды.</verse>
				<verse number="8">Ысрайыллар Мовап дүзлүгинде отуз гүнләп Мусаның ясыны тутдулар. Мусаның яс гүнлери совулды.</verse>
				<verse number="9">Нунуң оглы Ешува пайхаслылык рухундан долупды, чүнки Муса онуң үстүне эллерини гоюпды. Реббиң Муса буйрушы ялы, ысрайыллар оңа гулак асдылар.</verse>
				<verse number="10">Шондан соң, Ысрайылдан Муса ялы Реб билен йүзбе-йүз гөршен башга бир пыгамбер чыкмады.</verse>
				<verse number="11">Реб оны Мүсүрде фараона, онуң әхли гулларына ве тутуш юрдуна бир топар аламатлар ве мугҗызалар гөркезмек үчин иберипди.</verse>
				<verse number="12">Чүнки тутуш Ысрайылың гөзүниң алнында Муса ялы бу әхли гудратлары, бейик ве горкунч ишлери ерине етирен башга хич ким ёкды.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="6">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Реб Өзүниң гулы Муса өленден соң, онуң көмекчиси Нун оглы Ешува шейле дийди:</verse>
				<verse number="2">«Мениң гулум Муса өлди. Инди Мениң ысрайыллара берйән ериме бармак үчин, сениң өзүң хем тутуш халк Иордан дерясындан гечмәге тайярланың.</verse>
				<verse number="3">Эдил Муса сөз бершим ялы, хер бир аяк басҗак ериңизи Мен сизе берҗекдирин.</verse>
				<verse number="4">Гүнортадакы чөлден башлап, демиргазыкдакы Ливан дагларына ченли, хетлериң тутуш үлкеси, гүндогардакы бейик Евфрат дерясындан гүнбатардакы Ортаер деңзине ченли ерлер сизиңки болар.</verse>
				<verse number="5">Өмрүңиң бүтин довамында хич ким сениң гаршыңда дуруп билмез. Муса билен болшум ялы, Мен сениң билен хем биле боларын. Сенден хич вагт бир әдим-де дашлашмарын, хич вагт сени еке ташламарын.</verse>
				<verse number="6">Дөзүмли хем мерт бол! Мениң оларың ата-бабаларына ант ичип, сөз берен ерими эелемекде сен шу халка ёлбашчы болмалысың.</verse>
				<verse number="7">Диңе дөзүмли хем мерт бол! Гулум Мусаның өзүңе табшыран тутуш кануныны дыкгат билен ерине етир. Нирә гитсең-де үстүнлик газанар ялы, олардан хич яна совулма.</verse>
				<verse number="8">Гой, бу Канун китабы сениң дилиңден дүшмесин. Шондакы языланларың хеммесини дыкгат билен ерине етирер ялы, оны гиҗе-гүндиз аңыңда сакла, шонда сениң әхли ишлериңде үстүнлик ве абаданлык хемраң болар.</verse>
				<verse number="9">Мен саңа шейле буйрук берйәндирин: дөзүмли хем мерт бол! Горкма ве довла дүшме, чүнки сен нирә гитсең-де, ниреде болсаң-да, Худайың Реб сениң билендир!»</verse>
				<verse number="10">Соңра Ешува халкың ёлбашчыларына шейле буйрук берди:</verse>
				<verse number="11">«Дүшелгәниң ичинден гечиң ве илата: „Ёл үчин азык хараҗадыңызы тайярлаң, себәби сиз ене үч гүнден Иордан дерясындан гечип, Худайыңыз Реббиң өзүңизе берҗек ерини эелемәге гидерсиңиз“ дийип табшырык бериң».</verse>
				<verse number="12">Ешува рубен, гат тирелерине ве манаша тиресиниң ярысына йүзленип шейле дийди:</verse>
				<verse number="13">«Реббиң гулы Мусаның айданларыны ядыңыза салың. Ол сизе: „Худайыңыз Реб сизиң рахатлыгыңыз үчин бу топрагы сизе берйәр“ дийипди.</verse>
				<verse number="14">Сизиң аялларыңыз, чагаларыңыз ве мал-гараларыңыз, гой, Иордан дерясының гүндогар тарапында – Мусаның сизе берен еринде галсын. Эмма араңыздакы әхли уршуҗылар ярагланып, доганларыңызың өңүнден дерядан гечсинлер.</verse>
				<verse number="15">Тә Реб доганларыңыза-да сизиңки ялы парахатчылык берйәнчә ве тә олар хем Худайыңыз Реббиң өзлерине берйән ерини эелейәнчәлер, сиз олара көмек эдиң. Шондан соң сиз Реббиң гулы Мусаның Иордан дерясының гүндогарындакы өзүңизе берен ерине доланып гелип, оңа эелик эдерсиңиз».</verse>
				<verse number="16">Олар Ешува шейле җогап бердилер: «Бизе буйран табшырыкларыңың әхлисини ерине етирерис ве нирә иберсең-де гидерис.</verse>
				<verse number="17">Биз эдил Муса боюн эгшимиз ялы, саңа хем боюн эгерис. Йөне Худайың Реб элмыдама Муса билен болшы ялы, сениң билен хем биле болсун.</verse>
				<verse number="18">Кимде-ким сениң сөзүңе гаршы чыкып, сениң табшыран хер бир буйругыңа боюн болмаса, онуң җезасы өлүмдир. Диңе дөзүмли хем мерт бол!»</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Шейлеликде, Нунуң оглы Ешува Шитимден ики яш йигиди гизлинликде ичалылык этмәге иберип: «Барың, ол юрды ве Ерихо галасыны гөзден гечирип гелиң» дийди. Олар гидип, лолучылык билен гүнүни гөрйән Рахап атлы аялың өйүнде дүшледилер ве гиҗәни гечирмек үчин ол ерде галдылар.</verse>
				<verse number="2">Ерихоның ханына: «Юрдумызы гизлинликде гөзден гечирмек үчин, гиҗе бу ере бирнәче нәбелли ысрайыллар гелипдир» дийип хабар берилди.</verse>
				<verse number="3">Шонда Ерихо ханы Рахаба шейле буйрук иберди: «Өйүңе гелен адамлары бизиң элимизе бер! Себәби олар бизиң тутуш юрдумызы гөзден гечирмек үчин гелипдирлер».</verse>
				<verse number="4">Эмма бу аял ол ики адамы өз өйүнде гизләп, ханың иберен адамларына: «Догрудан-да, мениңкә адамлар гелдилер, йөне оларың ниредендиклеринден мениң хабарым ёк.</verse>
				<verse number="5">Олар гараңкы дүшүп, гала дервезесиниң япылян вагты чыкып гитдилер, оларың нирә гидендиклерини мен билемок. Хаял этмән ызларындан ковсаңыз, олары эле салмагыңыз мүмкин» дийди.</verse>
				<verse number="6">Эмма Рахап ол адамлары үчегиң ёкарсына чыкарып, ол ердәки зыгыр үйшмегиниң арасында гизләпди.</verse>
				<verse number="7">Ковгучылар галадан чыкан бадына дервезелер япылды. Олар ысрайыл ичалыларыны гөзләп, тә Иордан дерясының гүзерине ченли гитдилер.</verse>
				<verse number="8">Бу адамлар ятманкалар, Рахап тамың үчегине чыкып, оларың янына гелди</verse>
				<verse number="9">ве олара шейле дийди: «Реббиң бу юрды сизе берендигини мен билйәрин. Бизи горкы гуршап алды ве бу ериң әхли илаты сиз себәпли довла дүшди.</verse>
				<verse number="10">Мүсүрден чыканыңызда, Реббиң сизиң өңүңизде Гызыл деңзиң сувуны гурадандыгыны биз эшитдик. Иордан дерясының гүндогарындакы аморларың Сихон хем-де Ог диен ики ханыны сизиң бүтинлей ёк эдендигиңизден хем хабарымыз бар.</verse>
				<verse number="11">Булары эшиденимизде, йүрегимиз бүкгүлдеди, сизден горкымыз себәпли бизде ысгын-мыдар галмады. Сизиң Худайыңыз Реб гөкде хем, ерде хем Худайдыр.</verse>
				<verse number="12">Шоңа гөрә-де, мениң сизе рехимдарлык эдишим ялы, сизиң хем маңа ве атамың машгаласына рехим этҗекдигиңизе өз Худайыңыз Ребден ант ичиң. Сизе долы ынанар ялы маңа бир нышан бериң.</verse>
				<verse number="13">Мениң ата-энеми, эркек ве аял доганларымы, олара дегишли боланларың хеммесини дири галдырҗакдыгыңыза, бизи өлүмден халас этҗекдигиңизе сөз бериң».</verse>
				<verse number="14">Олар Рахаба: «Эгер бизиң ишимизиң сырыны ачмасаң, онда, гой, җанымыз сизе пида болсун! Реб бу юрды бизе берен вагтында, биз хем сизе, хакыкатдан-да, рехимдарлык эдерис» дийдилер.</verse>
				<verse number="15">Ол аялың өйи галаның диварында ерлешйәрди. Рахап пенҗиреден танап саллап, ол адамлары ашак дүшүрди.</verse>
				<verse number="16">Онсоң Рахап олара: «Ковгучылара душмазыңыз ялы даглыга тарап гидиң ве олар ызына доланып гелйәнчәлер, үч гүнләп ол ерде гизлениң, соңра өз ёлуңыз билен гидибериң» дийди.</verse>
				<verse number="17">Ол адамлар Рахаба шейле дийдилер: «Эгер биз бу юрды басып аланымызда, бизи ашак дүшүрен пенҗирәңе шу гызыл йүпи даңмасаң ве какаңы, эҗеңи, доганларыңы, атаңың әхли машгаласыны өз өйүңе йыгнамасаң, биз хем сениң ичирен антыңдан азатдырыс.</verse>
				<verse number="18"></verse>
				<verse number="19">Эгер-де кимде-ким сениң өйүңден дашары чыкса, ол өлүмини өзүнден гөрсүн, бу бизиң гүнәмиз болмаз, эмма сениң билен өйүңде болан адама эл гөтерилсе, онда биз онуң өлүмини өз үстүмизе алярыс.</verse>
				<verse number="20">Ятдан чыкарма, эгер сен бизиң ишимизиң сырыны ачайсаң, биз хем сениң ичирен антыңдан азатдырыс».</verse>
				<verse number="21">Рахап: «Сизиң айдышыңыз ялы болар» дийип, олары уградып гойберди ве олар гиденсоң, гызыл йүпи пенҗирә даңды.</verse>
				<verse number="22">Олар гидишине даглыга бардылар. Ковгучылар олары гөзләп, ёлуң әхли ерлерини агтардылар, эмма тапмадылар. Ковгучылар ызына доланянчалар, олар үч гүнләп даглыкда болдулар.</verse>
				<verse number="23">Шейлеликде, ол ики адам даглыкдан гечип, ызына гайтды. Олар Иордан дерясындан гечип, Нунуң оглы Ешуваның янына гелдилер ве болан ишлериң хеммесини оңа гүррүң бердилер.</verse>
				<verse number="24">Олар Ешува: «Догрудан-да, Реб тутуш юрды бизиң элимизе берипдир. Ол ерде яшаян әхли халк биз себәпли довла дүшйәр» дийдилер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Ешува ве әхли ысрайыллар ир билен туруп, Шитимден чыкып уградылар. Иордан дерясындан гечмезден өңүрти, олар гиҗәни гечирмек үчин онуң кенарында дүшледилер.</verse>
				<verse number="2">Үч гүнден соң ёлбашчылар дүшелгәниң ичинден гечип,</verse>
				<verse number="3">халка шейле буйрук бердилер: «Хөкмүрован Реббиң Әхт сандыгыны гөтерйән леви руханыларыны гөрен бадыңыза, өз дүшелгәңизиң дашына чыкып, оларың ызына дүшүң.</verse>
				<verse number="4">Чүнки сиз өң бу ёлдан йөрәп гөрмәндиңиз, олар сизе нирә гитмелидигини гөркезерлер. Оларың ызы билен йөрәң, эмма гаты голай бармаң, олар билен араңыз ики мүң тирсек болсун».</verse>
				<verse number="5">Ешува халка йүзленип: «Иниңизи тәмизләң, себәби эртир Реб сизиң араңызда гудрат гөркезип башлар» дийди.</verse>
				<verse number="6">Соңра Ешува руханылара Әхт сандыгыны эгинлерине гөтерип, халкың өңүнден йөремеги буюрды. Олар айдылышы ялы этдилер.</verse>
				<verse number="7">Реб Ешува: «Шу гүн Мен сени әхли ысрайылларың гөзүниң алнында бейгелтҗек, гой, олар Мениң Муса билен биле болшум ялы, сениң билен хем биле боляндыгымы билсинлер.</verse>
				<verse number="8">Әхт сандыгыны гөтерйән руханылар Иордан дерясына чала гирип, аяклары сува деген бадына, сен олара дурмаклыгы буюр» дийди.</verse>
				<verse number="9">Ешува ысрайыллара йүзленип: «Бәри гелиң-де, өз Худайыңыз Реббиң сөзлерине гулак салың» дийип, олары чагырды.</verse>
				<verse number="10">Ол сөзүни довам эдип, шейле дийди: «Худайыңыз сизиң өңүңизден шу халклары: кенганлары, хетлери, хивилери, перизлери, гиргашлары, аморлары ве ябуслары ковуп чыкарҗакдыр. Онуң шу этҗек ишлеринден сиз дири Худайың өз араңыздадыгыны билерсиңиз.</verse>
				<verse number="11">Ине, бүтин ер йүзүниң Таңрысының Әхт сандыгы сизиң өңүңизден Иордан дерясындан гечер.</verse>
				<verse number="12">Шунлукда, сиз Ысрайылың он ики тиресиниң херсинден бир адамы сайлаң.</verse>
				<verse number="13">Бүтин ер йүзүниң Таңрысы Реббиң Әхт сандыгыны гөтерйән руханыларың аяклары Иордан дерясының сувуна деген бадына, ёкардан акян сувлар кесилип, эдил дивар ялы болуп дурар».</verse>
				<verse number="14">Шейлеликде, адамлар чадырларыны йыгнап, Иордан дерясындан гечмек үчин уградылар, Әхт сандыгыны гөтерйән руханылар оларың өңлерине дүшдүлер.</verse>
				<verse number="15">Шол вагты бугдай орагы дөври болансоң Иордан дерясының сувы җошуп, әхли кенарлары билен долуп-дашярды. Муңа гарамаздан, Әхт сандыгыны гөтерйән руханылар деряның гырасына гелип, аякларыны сува дегрен бадына,</verse>
				<verse number="16">деряның акымы тогтады. Онсоң сувлар олардан узакдакы Саретаның голайында ерлешйән Адама галасының деңинде йыгнанып, бир үйшмек болуп дурды. Шейле хем, Араба деңзине, ягны Өли деңзе гелип гуйян сувларың акмасы бүтинлей кесилди. Адамлар дерядан Ерихо тарап гечдилер.</verse>
				<verse number="17">Реббиң Әхт сандыгыны гөтерйән руханылар болса тә ысрайылларың хеммеси гуры ерден гечип гутарянчалар, деряның ханасының ортасында дурдулар. Шейдип, тутуш ысрайыл халкы гуры ерден гечди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Тутуш халк Иордан дерясындан гечип боландан соң, Реб Ешува:</verse>
				<verse number="2">«Халкың арасындан он ики саны адам, ягны хер тиреден бир адам сайла.</verse>
				<verse number="3">Олара Иордан дерясының ортасындан, эдил руханыларың аягының дуран еринден он ики саны дашы гетирмеги буюр. Олар шол дашлары сизиң гиҗе дүшлеҗек дүшелгәңизе гетирип гойсунлар» дийди.</verse>
				<verse number="4">Соңра Ешува хер тиреден сайланан он ики адамы чагырды.</verse>
				<verse number="5">Ешува олара шейле дийди: «Өз Худайыңыз Реббиң Әхт сандыгының өңүнден йөрәп, Иордан дерясының ортасына тарап гидиң. Ысрайыл халкының тире санына гөрә, хер бириңиз эгниңизе бир дашы гөтерип гетириң.</verse>
				<verse number="6">Бу дашлар сизиң үчин ядыгәрлик болсун. Гелҗекде чагаларыңыз сизден бу дашларың нәмәни аңладяндыгыны соранларында, булар сизе субутнама болар.</verse>
				<verse number="7">Ысрайыллар үчин Реббиң Әхт сандыгының өңүнде Иордан дерясының сувуның кесилендигини, Әхт сандыгы гөтерилип гетириленде, сувларың ыза чекилендигини олара гүррүң бериң. Шейлеликде, бу дашлар ысрайыллар үчин асырлар бойы субутнама болар».</verse>
				<verse number="8">Ысрайыллар Ешуваның табшырышы ялы этдилер. Олар Реббиң Ешува буйрушы ялы, Ысрайылың хер тиреси үчин бир дашы – он ики саны дашы Иордан дерясының ортасындан дүшелгә гетирип, олары шол ерде гойдулар.</verse>
				<verse number="9">Ешува хем башга он ики саны дашы Иордан дерясының ортасында, Реббиң Әхт сандыгыны гөтерйән руханыларың дуран еринде гойды. (Ол дашлар бизиң гүнлеримизде хем шол ерде дур.)</verse>
				<verse number="10">Ысрайыллара берҗай этмели дийип, Реббиң Ешува берен хемме буйруклары ерине етйәнчә, Реббиң Әхт сандыгыны гөтерйән руханылар Иордан дерясының ортасында дурдулар. Бу Мусаның Ешува дийши ялы болды. Ысрайыллар дерядан чалтлык билен гечдилер.</verse>
				<verse number="11">Оларың хеммеси гечип боландан соңра Реббиң Әхт сандыгыны гөтерйән руханылар гечдилер ве олар халка баш болуп, адамларың өңүнден йөредилер.</verse>
				<verse number="12">Рубенлер, гатлар ве гүндогардакы манаша тиреси Мусаның айдышы ялы, ярагланып ысрайылларың өңүнден гечдилер.</verse>
				<verse number="13">Гүйчли уршуҗыларың кырк мүңе голайы Реббиң хузурында сөвеше тайяр болуп, Ерихо дүзлүгине гелдилер.</verse>
				<verse number="14">Шол гүн Реб әхли ысрайылларың гөзүниң алнында Ешуваны бейгелтди. Олар Мусадан горкушлары ялы, өмрүниң бүтин довамында Ешувадан хем горкдулар.</verse>
				<verse number="15">Реб Ешува: «Әхт сандыгыны гөтерйән руханылара: „Иордандан чыкың“ дийип буйрук бер» дийди.</verse>
				<verse number="16"></verse>
				<verse number="17">Ешува хем буйругы ерине етирди.</verse>
				<verse number="18">Реббиң Әхт сандыгыны гөтерйән руханылар сувдан чыкып, аяклары гуры ере деген бадына, Иорданың сувы ене-де өз ханасына өврүлип, өңкүси ялы долуп-дашып акып башлады.</verse>
				<verse number="19">Ысрайыллар Иордандан биринҗи айың онунҗы гүни чыкдылар ве Ерихо галасының гүндогар тарапындакы Гилгалда дүшледилер.</verse>
				<verse number="20">Ешува оларың Иордандан алан он ики саны дашыны Гилгалда гойдурды.</verse>
				<verse number="21">Ол ысрайыллара шейле дийди: «Гелҗекде сизиң несиллериңиз өз аталарындан бу дашларың нәмәни аңладяндыгыны соранларында,</verse>
				<verse number="22">сиз олара ысрайыл халкының Иордан дерясының ичинден гуры ер билен гечендигини дүшүндириң.</verse>
				<verse number="23">Чүнки Гызыл деңизден геченимизде, Худайыңыз Реббиң бизиң үчин онуң сувуны гурадышы ялы, сиз гечйәнчәңиз Иорданың сувуны-да гурадандыгыны олара айдың.</verse>
				<verse number="24">Ол муны ер йүзүндәки әхли халклар Реббиң бейик гудратыны билсин дийип этди. Шейле-де Ол муны Худайыңыз Ребден хемише горкмагыңыз үчин этди».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Иордан дерясының гүнбатарындакы әхли амор ханлары ве деңзиң якасында яшаян әхли кенган ханлары ысрайыллар Иордан дерясындан гечйәнчә, Реббиң оны гурадандыгыны эшиденлеринде, оларың йүреги бүкгүлдеди. Ысрайыллар себәпли оларда хич хили гүйч-гурбат галмады.</verse>
				<verse number="2">Шол вагт Реб Ешува: «Чакмак дашындан пычаклар яса ве өң ысрайылларың ата-бабаларының сүннетлениши ялы, булары хем сүннетле» дийди.</verse>
				<verse number="3">Шейлеликде, Ешува өзүне айдылышы ялы этди ве сүннет эдилйән ер Гибегат Харалот дийлип атландырылды.</verse>
				<verse number="4">Ешуваның ысрайыллары нәме үчин сүннетләндигиниң себәби шудур: Мүсүрден чыкып гайдан, сөвеш яшына етен әхли эркеклер йөриш эденлеринде ёлда, чөлде өлдүлер.</verse>
				<verse number="5">Мүсүрден чыкан шол эркеклериң хеммеси сүннетлененди, эмма соңра чөлде доглан огланлар сүннетленмедикдилер.</verse>
				<verse number="6">Ысрайыл халкы кырк йыллап чөлде сергездан гезди. Мүсүрден чыкан уршуҗыларың хеммеси өлди, чүнки олар Реббиң сөзүне гулак асмандылар. Ата-бабаларына ант ичип, сөз берен сүйт ве бал акян юрды Реб олара гөркезмеҗекдигине касам этди.</verse>
				<verse number="7">Шол адамларың огуллары өсүп кемала гелди, эмма олар сүннетленмәндилер, ине, шол себәпли Ешува олары сүннетледи.</verse>
				<verse number="8">Халкың әхли эркеклери сүннетлененден соң тә гутулянчалар дүшелгеде галдылар.</verse>
				<verse number="9">Соңра Реб Ешува: «Бу гүн Мен сизден Мүсүр гулчулык рысвасыны айрып ташладым» дийди. (Шол ер хәзирки гүне ченли хем Гилгал дийлип атландырыляр).</verse>
				<verse number="10">Айың он дөрди гүни агшам ысрайыллар Ерихо дүзлүгиндәки Гилгалда дүшләнлеринде Песах байрамыны белледилер.</verse>
				<verse number="11">Эртеси гүн олар Кенганың хасылындан биринҗи гезек петир ве говурга ийдилер.</verse>
				<verse number="12">Олар бу юрдуң өнүмлеринден биринҗи гезек иен гүнүниң эртеси маннаның ягмасы галды. Ысрайыллар шондан соң манна яганыны гөрмедилер. Олар шол йыл Кенган юрдунда битйән иймитлерден ийдилер.</verse>
				<verse number="13">Ешува Ерихо галасына голай барып, башыны галдырып середенде, онуң эли сырма гылычлы дуран бир адама гөзи дүшди. Ешува онуң янына барып: «Сен хем бизиңкилериң биримиң я-да душманмысың?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="14">Ол адам: «Хиҗиси хем дәл. Мен Реббиң гөкдәки гошунының серкердеси, яңыҗа гелдим» дийип җогап берди. Ешува ере йүзин дүшүп сежде этди ве оңа: «Агам, садык гулуңа нәме хызмат?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="15">Реббиң гошунының серкердеси оңа: «Чарыгыңы чыкар, чүнки сениң дуран бу ериң мукаддес топракдыр!» дийди. Ешува айдылышы ялы этди.</verse>
				<verse number="16">Шол вагты Ерихоның дервезелери ысрайыллардан горкяндыклары үчин гулплы горалып сакланярды. Хич ким ол ере гирип-де, чыкып-да билмейәрди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">Онсоң Реб Ешува шейле табшырды: «Ине, Мен Ерихо галасыны ве онуң эдермен уршуҗылары билен бирликде онуң ханыны сениң элиңе берйәрин.</verse>
				<verse number="2">Әхли уршуҗыларың билен алты гүнүң довамында, гүнде бир гезек галаның дашындан айлан.</verse>
				<verse number="3">Гой, еди руханының херси гочуң шахындан эдилен бир сурнайы алып, Әхт сандыгының өңүнден йөресин. Единҗи гүн сиз галаның дашындан еди гезек айланың, шол вагт руханылар хем сурнайларыны чалсынлар.</verse>
				<verse number="4">Батлы чалнан сурнайларың сеслерини эшиден бадыңыза, әхлиңиз гаты сесиңиз билен гыгырың, шонда галаның диварлары йыкылар. Шол вагт әхли адамлар галаның ичине күрсәп гирсинлер».</verse>
				<verse number="5">Ешува руханылары чагырып, олара: «Реббиң Әхт сандыгыны гөтериң, еди саны руханы болса гочуң шахындан эдилен еди сурнайы гөтерип, Реббиң Әхт сандыгының өңүнден йөресин» дийди.</verse>
				<verse number="6">Соңра ол өз адамларына галаның дашындан айланып башламагы ве өңдәки яраглы гошуна Реббиң Әхт сандыгының өңүнден йөремеклиги буюрды.</verse>
				<verse number="7">Эдил Ешуваның буйрушы ялы, еди руханы Реббиң хузурында сурнайларыны чалып, өңе йөредилер. Реббиң Әхт сандыгыны гөтерйәнлер хем оларың ызына дүшдүлер.</verse>
				<verse number="8">Яраглы гошун сурнайларыны чалып барян руханыларың өңүнден гитди ве ызкы гораг гошуны Реббиң Әхт сандыгының ызына дүшди. Тутуш шол вагт сурнай сеслериниң ызы үзүленокды.</verse>
				<verse number="9">Эмма Ешува өз адамларына: «Өзүм буйрук берйәнчәм, сесиңизи чыкармаң, агзыңыздан бир сөз хем чыкмасын, диңе айдан вагтым гыгырың, диңе шол вагт гыгырың» дийди.</verse>
				<verse number="10">Шейлеликде, Ешува Реббиң Әхт сандыгыны гөтердип, әхли адамлар билен биле галаның дашындан бир гезек айланды. Соңра адамлар ызларына дүшелгә доланып гелдилер ве олар гиҗәни шол ерде гечирдилер.</verse>
				<verse number="11">Эртеси гүн Ешува ир билен турды ве руханылар Реббиң Әхт сандыгыны гөтерип уградылар.</verse>
				<verse number="12">Гочуң шахындан эдилен еди сурнайы гөтерип барян еди руханы сурнайларыны дынман чалып, Реббиң Әхт сандыгының өңүнден йөредилер. Яраглы гошун оларың өңүнден барярды. Ызкы гораг гошуны Реббиң Әхт сандыгының ызындан гелйәрди.</verse>
				<verse number="13">Олар галаның дашындан икинҗи гүн хем бир гезек айландылар ве ызларына дүшелгә доланып гелдилер. Олар шейдип, алты гүн айландылар.</verse>
				<verse number="14">Единҗи гүн олар ирден туруп, өңки йөрән ёллары билен галаның дашындан еди гезек айландылар. Диңе шол гүн олар галаның дашындан еди гезек айландылар.</verse>
				<verse number="15">Единҗи айлавда руханылар сурнайларыны чаланларында, Ешува өз адамларына гыгырмагы буйруп, шейле дийди: «Гыгырың! Чүнки Реб бу галаны сизе берди!</verse>
				<verse number="16">Бу гала ве ондакы әхли затлар Реббе айры гойландыгы үчин бүтинлей ёк эдилмели. Лолучылык билен гүнүни гөрйән Рахапдан ве онуң өйүндәкилерден башга екеҗе адам хем дири галмалы дәлдир, себәби Рахап бизиң иберен ичалыларымызы гизләп саклады.</verse>
				<verse number="17">Бүтинлей ёк эдилмели затлардан дашда дуруң. Гөз гыздырып, ол затлардан екеҗесини алсаңыз-да, сиз Ысрайыл дүшелгесине вейранчылык ве бетбагтчылык гетирерсиңиз.</verse>
				<verse number="18">Алтын-күмүшден, мисден ве демирден ясалан әхли гап-гачлар Реббе багыш эдилендир. Олар Реббиң газнасына гоюлмалыдыр».</verse>
				<verse number="19">Шейдип, адамлар гыгырдылар, руханылар сурнайларыны чалдылар. Гошун сурнайларың сесини эшиден бадына шейле бир улы шовхун турузды велин, галаның диварлары йыкылды. Шол вагт гошун гала тарап окдурылды ве оны басып алды.</verse>
				<verse number="20">Шунлукда, олар галадакы хемме эркекдир аяллары, яшу-гаррылары, шейле хем мал-гаралары, гоюнлары, эшеклери гылычдан гечирип бүтинлей ёк этдилер.</verse>
				<verse number="21">Соңра Ешува Ерихо галасына ве онуң даш-төверегине ичалылык этмәге гиден ики яш йигиде: «Рахабың өйүне барың ве оңа, онуң өйүндәкилерине сөз бершиңиз ялы, олары дашарык алып чыкың» дийди.</verse>
				<verse number="22">Ол ики яш йигит Рахабың өйүне гидип, оны, онуң ата-энесини, доганларыны хем-де оңа дегишли болан адамларың хеммесини дашарык алып чыкды. Олар бу машгаланы тутушлыгына гетирип, Ысрайыл дүшелгесиниң янында ерлешдирдилер.</verse>
				<verse number="23">Галаны ве онуң ичиндәки әхли затлары отладылар, диңе алтын-күмүшден, мисден ве демирден ясалан гап-гачлар Реббиң өйүниң газнасына гоюлды.</verse>
				<verse number="24">Ерихо галасына ичалы болуп баранлары гизләп сакландыгы үчин, Рахабы ве онуң доган-гарындашларыны Ешува дири галдырды. (Онуң несиллери шу гүнки гүн хем ысрайылларың арасында яшаярлар.)</verse>
				<verse number="25">Шол вагт Ешува касам эдип, шейле дийди: «Ким бу Ерихо галасыны тәзеден гурса, гой, оңа Реббиң хузурында нәлет сиңсин! Онуң дүйбүни тутан новбахар оглуны йитирер, дервезесини дикен көрпе оглундан дынар!»</verse>
				<verse number="26">Шейлеликде, Реб Ешува билен биле болды. Ешуваның шөхраты тутуш юрда яйрады.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">Йөне ёк эдилмели затлардан алмалы дәл диен буйруга ысрайылларың хеммеси боюн эгмедилер. Яхуда тиресинден болан Зераның човлугы, Забдының агтыгы, Кармының оглы Акан Реббе айры гойлан затлардан аландыгы үчин, Реббиң гахары ысрайылларың башындан инди.</verse>
				<verse number="2">Ешува Ериходан бирнәче адамы Ай галасына ичалылык этмек үчин иберди. Ай галасы Бейтелиң гүндогар тарапында, Бейтавениң янында ерлешйәрди. Иберилен адамлар Ай галасына гитдилер ве ол ерлери говы гөзден гечирдилер.</verse>
				<verse number="3">Доланып геленлеринден соң, олар Ешува: «Әхли адамларың ол ере гитмеги хөкман дәл, гой, ики-үч мүң адам гитсин-де, Ай галасыны басып алсын. Онуң илаты аз, ол ере тутуш гошуны сүрмегиң гереги ёк» дийдилер.</verse>
				<verse number="4">Ысрайыллардан үч мүңе голай адам Ай галасына тарап гитди, эмма Ай галасының яшайҗылары олары гачмага меҗбур этдилер.</verse>
				<verse number="5">Айың халкы оларың отуз алтысыны өлдүрди ве бейлекилерини болса дервезәниң агзындан тә даш гопарылян ере ченли ковалап, дагың этегинде гырдылар. Шонуң үчин тутуш халкың сусты басылды ве довла дүшүп, йүреги ярылара гелди.</verse>
				<verse number="6">Ешува ве Ысрайылың яшулулары якаларыны йыртып, өзлерини йүзинлигине ере оклап, башларындан гум совруп, Реббиң Әхт сандыгының өңүнде тә агшама ченли яс тутуп ятдылар.</verse>
				<verse number="7">Ешува шейле дийди: «Эй, Хөкмүрован Реб, Сен нәме үчин бу халкы Иордандан бәрик гетирдиң? Я-да бизи аморларың элинде гырдырмак үчин гетирдиңми? Биз Иордандан гечмән, өңки еримизде галып яшаберен болсак болмаярмыды нәме?!</verse>
				<verse number="8">Эй, Таңрым, ысрайыллар душманларындан еңсе берип гачанларындан соң, инди мен нәме айдайын?</verse>
				<verse number="9">Эгер кенганлар ве бейлеки халклар бу хакда эшитселер, олар бизиң дашымызы габап аларлар хем-де бизиң адымызы ер йүзүнден сүпүрип ташларлар. Шонда Сен Өз бейик адың үчин нәме эдип билерсиң?»</verse>
				<verse number="10">Реб Ешува шейле дийди: «Тур ериңден, нәме үчин йүзүңи саллаярсың?</verse>
				<verse number="11">Ысрайыл гүнә иш этди. Олар ёк эдилмели затлардан алып, Мениң олара буйран әхтими боздулар. Олар шол затлардан огурладылар ве ялан сөзләп, олары өз өй гошларының арасында гизләп гойдулар.</verse>
				<verse number="12">Шонуң үчин хем ысрайыллар душманың өңүнде дуруп билмедилер. Олар урушда еңсе берип гачдылар. Чүнки оларың өзлери хем ёк эдилип, өлүме сезевар эдилмелидирлер. Эгер сиз өз араңыздакы шол огурланан затлары айрып ёк этмесеңиз, Мен мундан бейләк сизиң билен биле болҗак дәл.</verse>
				<verse number="13">Ериңден тур-да, адамлара инлерини тәмизлемеги буюр. Гой, олар эртире ченли инлерини тәмизләп пәкленсинлер. Себәби Ысрайыл Худайы Реб шейле диййәр: „Эй, Ысрайыл, ёк эдилмели затлар сениң өз ичиңде. Шоңа гөрә-де сен тә өз ичиңден олары айрып ташлаянчаң, өз душманларыңың өңүнде дуруп билмерсиң.</verse>
				<verse number="14">Шонуң үчин хем эртир ирден өз әхли тирелериңиз айры-айрылыкда тире-тире болуп өңе чыксын. Мениң гөркезен тирәм уруг-уруг болуп өңе чыксын. Мениң гөркезен уругым болса машгала-машгала болуп өңе чыксын. Мениң гөркезен машгалам болса, гой, хер бири еке-екеден өңе чыксын.</verse>
				<verse number="15">Ёк эдилмели затлардан огурлан адам гөркезилип, тутуш машгаласы, әхли эмләги өзи билен бирликде ода якылсын, себәби ол Реббиң әхтини бозды ве Ысрайылың арасында масгарачылыклы иш этди“».</verse>
				<verse number="16">Ешува эртеси сәхер билен турды ве әхли ысрайыллара тире-тире болуп өңе чыкмакларыны буюрды ве яхуда тиреси гөркезилди.</verse>
				<verse number="17">Соңра яхуда тиресиниң уругларына өңе чыкмакларыны буюрды ве Зераның уругы гөркезилди. Соңра Зераның уругы машгала-машгала болуп өңе чыкды ве Забдының машгаласы гөркезилди.</verse>
				<verse number="18">Онсоң Ешува Забдының машгаласына еке-екеден өңе чыкмагы буюрды ве Кармының оглы, Забдының агтыгы, Зераның човлугы Акан гөркезилди; ол яхуда тиресинденди.</verse>
				<verse number="19">Соңра Ешува Акана: «Оглум, Ысрайыл Худайы Ребби шөхратландыр ве Оңа шүкүр эт. Инди болса, нәме эден болсаң маңа айт, менден хич зат гизлеме» дийди.</verse>
				<verse number="20">Акан Ешува: «Хакыкатданам, мен Ысрайыл Худайы Реббиң өңүнде гүнә иш этдим.</verse>
				<verse number="21">Мен олҗа алнан затларың арасындан овадан Шингар донуны, бәш гадак күмүш хем-де аграмы бир ярым гадак болан алтын токгасыны гөренимде, гөзүм гидип, олары огурладым. Ашагына күмүш гоюп, мен олары чадырымың ичинде ере гөмдүм» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="22">Ешува бирнәче адамы чадыры барламага иберди. Олар гөни чадыра күрсәп гирдилер. Яңкы айдылан әхли затлар ашагына күмүш гойлуп, ере гөмлен экен.</verse>
				<verse number="23">Олар бу затларың хеммесини чадырдан чыкарып, Ешуваның ве әхли ысрайылларың дуран ерине гетирип, Реббиң хузурында гойдулар.</verse>
				<verse number="24">Ешува ве әхли ысрайыллар Зераның човлугы Аканы ве онуң огурлан күмшүни, донуны, алтын бөлегини, онуң огул-гызларыны ве әхли эмләгини: өкүзлерини, эшеклерини, гоюнларыны, чадырыны онуң өзи билен биле Акор җүлгесине алып гелдилер.</verse>
				<verse number="25">Ешува Акана: «Бизиң башымыза нәхили бела гетирен болсаң, инди Реб шол бела-бетери сениң өз башыңдан индерер» дийди. Соңра әхли ысрайыллар оны машгаласы билен биле дашлап өлдүрдилер ве олары ода якдылар.</verse>
				<verse number="26">Аканың үстүнде улы даш үйшмеги эмеле гелди. Ол бизиң гүнлеримизе ченли сакланып галыпдыр. Диңе шондан соңра Реббиң гахар-газабы көшешди. Шонуң үчин ол ер шу гүнлер хем Акор җүлгеси дийлип атландырыляр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">Соңра Реб Ешува шейле дийди: «Хич затдан горкма ве довла дүшме. Өз уршуҗыларыңың әхлисини ал-да, гөни Ай галасына йөриш эт. Гөрйәңми, Мен Ай галасыны, онуң ханыны, адамларыны ве ерини сениң элиңе берҗекдирин.</verse>
				<verse number="2">Сен Ерихо галасы билен онуң ханыны нәме эден болсаң, Ай галасы билен онуң ханыны хем шонуң ялы эт. Йөне ондан олҗа алан затларыңызы ве мал-гараларыңызы өз араңызда пайлашың. Дуйдансыз чозмага тайяр болуп, бир бөлегиңиз галаның еңсесинде букуда отурың».</verse>
				<verse number="3">Ешува ве әхли гошун Ай галасына гитмек үчин ерлеринден турдулар, Ешува оларың арасындан отуз мүң саны эдермен уршуҗыны сайлап алып, олары гиҗе угратды.</verse>
				<verse number="4">Ешува олара шейле буйрук берди: «Сиз галаның арка тарапында, онуң еңсесинде букуда отурарсыңыз. Галадан гаты узага гитмәң ве хеммәңиз тайяр болуп дуруң.</verse>
				<verse number="5">Мен янымдакы ёлдашларым билен гала голай барарыс. Шол вагт Айың яшайҗылары эдил өңки гезекки ялы бизиң гаршымыза чыкып уграрлар велин, биз олардан гачып башларыс.</verse>
				<verse number="6">Олар бизиң ызымыздан ковалап гайдарлар. Биз оларың үнсүни галадан соварыс, себәби олар бизи эдил өңки гезекки ялы, өзлеринден гачяндырлар өйдерлер. Биз олардан гачян махалымыз,</verse>
				<verse number="7">сиз букудан чыкып, галаны эеләң. Чүнки Худайыңыз Реб бу галаны сизиң элиңизе берҗекдир.</verse>
				<verse number="8">Галаны эеләниңизде, Реббиң буйрушы ялы, оны отлаң. Хут мениң табшырышым ялы эдиң!»</verse>
				<verse number="9">Шейлеликде, Ешува олары угратды. Олар букуда отурмак үчин гитдилер. Олар Ай галасының гүнбатар тарапында, Бейтел билен Айың аралыгында ерлешдилер, эмма Ешува галан адамлар билен гиҗәни дүшелгеде гечирди.</verse>
				<verse number="10">Ешува эртеси ирден туруп, адамларың хеммесини йыгнады. Ол Ысрайыл яшулулары билен гошуның өңүне дүшүп, Ай галасына тарап уграды.</verse>
				<verse number="11">Онуң билен биле уршуҗыларың әхлиси гитди, олар галаның эсасы гирелгесине голайлашдылар. Олар Айың демиргазык тарапындан гелип дүшледилер. Инди олар билен Ай галасының арасында диңе җүлге барды.</verse>
				<verse number="12">Соңра Ешува бәш мүңе голай адамы галаның гүнбатарында, Бейтел билен Айың аралыгында букуда отуртды.</verse>
				<verse number="13">Гошуның аграмлы бөлеги галаның демиргазыгында, галан бөлеги гүнбатарында ерлешди. Ешува болса шол гиҗәни җүлгеде гечирди.</verse>
				<verse number="14">Бу затлары гөренде Ай галасының ханы ве онуң әхли адамлары чалт херекет этдилер. Галаның ханы эркек адамлары билен биле ирден туруп, шол вагтың өзүнде Араба дүзлүгиниң өңүне, ысрайыллар билен сөвешмәге өңки ере чыкды. Эмма өзи үчин галаның еңсесинде дузак гурландыгындан Айың ханының хабары ёкды.</verse>
				<verse number="15">Ешува ве әхли ысрайыллар, хамала, олардан еңилйән ялы болуп, чөле тарап гачдылар.</verse>
				<verse number="16">Оларың ызындан ковмак үчин галадакы әхли эркек адамлар чагырылды. Оларың хеммеси биригип, Ешуваның ве онуң гошунының ызындан ковалап, галадан дашлашдылар.</verse>
				<verse number="17">Айда ве Бейтелде ысрайылларың ызындан коваламадык екеҗе-де эркек адам галмады. Шейдип, олар өз галасыны горагсыз, алаң-ачык галдырдылар.</verse>
				<verse number="18">Шонда Реб Ешува: «Элиңдәки найзаны Ай галасына тарап узат, себәби Мен оны сениң элиңе берҗек» дийди. Шейлеликде, Ешува элиндәки найзасыны гала тарап узатды.</verse>
				<verse number="19">Ол элини узадан бадына, букуда отуранлар чаласынлык билен отуран ерлеринден чыкып, гала тарап окдурылдылар. Олар галаны эеләп, деррев оны ода бердилер.</verse>
				<verse number="20">Ай галасының адамлары ызларына середенде, галаның түссесиниң ал-асмана галандыгыны гөрдүлер. Оларың аңры хем, бәри хем гачара ери ёкды. Себәби чөле гачып барян ысрайыллар хем ковгучылара гаршы өврүлипдилер.</verse>
				<verse number="21">Ешува ве әхли ысрайыллар букуда отуранларың галаны эеләндиклерини ве галаның түссесиниң асмана галандыгыны гөрүп, ызларына доландылар ве Айың адамларыны гырмага башладылар.</verse>
				<verse number="22">Галаны эелән гошун душманың өңүнден чыкып, олары ысрайылларың орталыгында галар ялы эдип, әхли тарапдан габадылар-да, бир адамы хем дири галдырман я-да гачырман, барыны гырдылар.</verse>
				<verse number="23">Диңе Ай галасының ханыны дири тутуп, оны Ешуваның янына гетирдилер.</verse>
				<verse number="24">Ысрайыллар Ай галасының әхли илатыны оларың өзлерини ковалап элтен еринде гырдылар. Оларың иң соңкусы өлдүриленден соң, әхли ысрайыллар Ай галасына тарап өврүлдилер ве ол ердәкилери гылыч билен вейран этдилер.</verse>
				<verse number="25">Тутуш Ай галасында шол гүн өлдүрилен илатың, аял-эркек әхлисиниң җеми он ики мүң саны болды.</verse>
				<verse number="26">Ешува болса тә Айың әхли илатыны бүтинлей ёк эдип гутарянчалар, узадан найзалы элини ашак гойбермеди.</verse>
				<verse number="27">Реббиң Ешува буйрушы ялы, ысрайыллар ол галаның диңе мал-гарасыны ве талап алан затларыны өзлерине олҗа эдип алдылар.</verse>
				<verse number="28">Шейлеликде, Ешува Ай галасыны ода якды ве оны тә шу гүнлере ченли өмүрлик харабачылыга өвүрди.</verse>
				<verse number="29">Ай галасының ханыны болса тә агшам дүшйәнчә агачдан асып гойды. Гүн яшан бадына, Ешува онуң җеседини агачдан дүшүрип, галаның дервезесиниң гирелгесиниң өңүне ташламагы буюрды. Онуң үстүне түммек эдип, даш үйшүрдилер. Шол даш үйшмеги бизиң гүнлеримизе ченли сакланып галыпдыр.</verse>
				<verse number="30">Шол вагт Ешува Эйбал дагында Ысрайыл Худайы Реббе гурбанлык сыпасыны гурды.</verse>
				<verse number="31">Реббиң гулы Мусаның ысрайыллара буйрушы ве онуң Канун китабында язылышы ялы, гурбанлык сыпасы демир дегмедик дашлардан гурулды. Онуң үстүнде Реббе якма хем-де саламатлык гурбанлыкларыны бердилер.</verse>
				<verse number="32">Ешува ысрайылларың гатнашмагында шол дашларың йүзүне Мусаның канунының нусгасыны язды.</verse>
				<verse number="33">Әхли ысрайыллар, онуң яшулулары, ёлбашчылары, казылары ве оларың арасындакы гелмишеклер Реббиң Әхт сандыгыны гөтерйән леви руханыларының гаршысында, оларың хем аңры гапдалындан, хем бәри гапдалындан ики топар болуп дурдулар. Реббиң гулы Мусаның: «Худайың ак патасыны алмалы пурсадыңыз геленде, шейле дуруң» дийип буйрушы ялы эдип, оларың ярысы Геризим дагының өңүнде, бейлеки ярысы болса Эйбал дагының өңүнде дурдулар.</verse>
				<verse number="34">Соңра Канун китабында язылышы ялы, Ешува әхли алкыш ве нәлет сөзлерини екеме-еке гаты сес билен окады.</verse>
				<verse number="35">Тутуш Ысрайыл җемагатының, аялларың, чагаларың ве оларың арасындакы гелмишеклериң өңүнде Ешува Мусаның әхли буйрукларыны еке сөз хем галдырман окады.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">Ысрайылларың еңши хакындакы хабар Иорданың гүнбатарындакы әхли ханлара: хет, амор, кенган, периз, хиви, ябус ханларына барып етди. Олар даглыкларда, гүнбатардакы байырлыкларда, шейле хем Ортаер деңзиниң тутуш кенар якасындан тә Ливана ченли аралыкда яшаян ханлардылар.</verse>
				<verse number="2">Оларың хеммеси бирлешип, Ешуваның ве ысрайылларың гаршысына сөвеше чыкдылар.</verse>
				<verse number="3">Эмма голайда яшаян Гибгоның илаты Ешуваның Ерихо ве Ай галаларыны нәме эдендигини эшиденлеринде,</verse>
				<verse number="4">олар онуң янына алдав ёлы билен бармагы йүреклерине дүвдүлер. Оларың бир топары ёл шайыны тутуп, көне хорҗунларыны ве йыртык-йыртык, яма-яма шерап мешиклерини эшеклерине йүкләп ёла дүшдүлер.</verse>
				<verse number="5">Оларың аякларындакы чарыклары көне-сана ямалыды, эгин-эшиклери сал-салды ве әхли ёл чөреклери гаты-гуты хем хеңлиди.</verse>
				<verse number="6">Олар Гилгалдакы Ешуваның дүшелгесине гелип, оңа ве ысрайыллара: «Биз сизиң билен ылалашык баглашмак үчин узак юртдан гелдик» дийдилер.</verse>
				<verse number="7">Ысрайыллар хивилере: «Белки, сиз бизе голай яшаянсыңыз. Эгер шейле болса, биз сизиң билен нәхили ылалашык баглашалы?» дийдилер.</verse>
				<verse number="8">Олар Ешува: «Биз сизиң садык гулларыңыз» дийдилер. Ешува олардан: «Сиз ким ве ниреден гелдиңиз?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="9">Олар шейле гүррүң бердилер: «Бизиң юрдумыз өрән узакда ерлешйәр, биз сизиң Худайыңыз Реббиң шөхратыны эшидип гелдик. Биз Онуң Мүсүрде битирен әхли ишлеринден хабарлы.</verse>
				<verse number="10">Иорданың гүндогарындакы ики амор ханыны – Хешбоның Сихон ханы билен Аштаротда яшан Башаның Ог ханыны Онуң нәме эдендигини биз билйәрис.</verse>
				<verse number="11">Шонуң үчин яшулуларымыз ве юрдумызың әхли адамлары бизи сизиң яныңыза иберип: „Ёл хараҗады үчин герек затларыңызы алың-да, ысрайыл халкыны гаршыламага гидиң. Олара душаныңызда, халкымызың оларың гулларыдыгыны айдып, олардан бизиң билен ылалашык баглашмагыны хайыш эдиң“ дийдилер.</verse>
				<verse number="12">Бизиң чөреклеримизе середиң, сизиң яныңыза гайдан гүнүмиз өйде булары дүвенимизде, яңыҗа тамдырдан чыканды. Хәзир болса, сизиң гөршүңиз ялы, булар гаты ве хеңли.</verse>
				<verse number="13">Ине, булар бизиң шерап мешиклеримиз. Биз олары долдуранымызда, олар тәзеҗедилер, хәзир болса оларың хеммеси җайрык-җайрык болдулар. Бизиң эгин-эшигимизе ве чарыгымыза середиң. Узак ёл олары сандан чыкарды».</verse>
				<verse number="14">Шейдип, ысрайыллар оларың чөреклеринден дадып гөрдүлер, йөне бу хакда Ребден маслахат сорамадылар.</verse>
				<verse number="15">Ешува олар билен ылалашык баглашды ве олары дири галдырҗакдыгына сөз берди, җемагат баштутанлары хем оны тассыклап касам этдилер.</verse>
				<verse number="16">Олар билен ылалашык баглашып, үч гүн геченден соңра ысрайыллар оларың гоңшы болуп яшаяндыкларыны эшитдилер.</verse>
				<verse number="17">Ысрайыллар йөриш эдип, үч гүн дийленде оларың Гибгон, Кепира, Беерот, Кирятегарым галаларына гелип етдилер.</verse>
				<verse number="18">Ысрайыллар олара хүҗүм этмедилер, себәби җемагат баштутанлары олара Ысрайыл Худайы Реббиң адындан касам ичипдилер. Соңра җемагат өз баштутанларына гаршы нәгилелик билен хүңүрдешди.</verse>
				<verse number="19">Эмма баштутанлар тутуш халка йүзленип: «Биз олара Ысрайыл Худайы Реббиң адындан касам этдик. Шонуң үчин хем биз олара дегмерис.</verse>
				<verse number="20">Биз олар билен шейле эдерис: өз эден касамымыза Реббиң газабы башымыздан инмез ялы, олары дири галдырарыс.</verse>
				<verse number="21">Гой, олар яшаберсинлер» дийдилер. Шейлеликде, җемагат баштутанларының эден теклиби боюнча олар әхли халк үчин одун чапянчы ве сув дашаянчы болдулар.</verse>
				<verse number="22">Ешува гибгонлылары янына чагырып, олара: «Нәме үчин сиз бизи алдадыңыз? Сиз: „Биз узакда яшаярыс“ дийдиңиз, хакыкатда болса бизиң голай гоңшымыз экениңиз.</verse>
				<verse number="23">Шу пурсатдан башлап, сиз нәлетлендиңиз, сиз инди бизе хемишелик гул боларсыңыз. Сиз Худайымың өйи үчин одун чапянчы ве сув дашаянчы боларсыңыз» дийди.</verse>
				<verse number="24">Олар Ешува: «Худайыңыз Реббиң әхли юртлары сизиң элиңизе бермеги ве оларың яшайҗыларыны гырмагы Өз гулы Муса буйрандыгыны бизе айтдылар. Сиз себәпли биз өз җанымызың ховп астындадыгыны билдик ве шонуң үчин хем шейле этдик.</verse>
				<verse number="25">Ине, инди биз сениң элиңде. Бизе нәме этмеги догры ве адалатлы хасап этсең, шоны-да эдәй» дийдилер.</verse>
				<verse number="26">Шонда Ешува олары ысрайылларың элинден халас этмеги йүрегине дүвди, олары өлдүрмедилер.</verse>
				<verse number="27">Шейлеликде, Ешува хут шол гүнүң өзүнде җемагат үчин ве Реббиң Өзүниң сайлан ериндәки гурбанлык сыпасы үчин олары одун чапянчы ве сув дашаянчы эдип белледи. Олар бу гүнки гүн хем шейле ишлери эдйәрлер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">Иерусалимиң ханы Адоныседек Ешуваның Ай галасыны басып алып, оны бүтинлей ёк эдендигини, онуң ханыны хем эдил Ерихоны ве онуң ханыны ёк эдиши ялы, гылычдан гечирендигини эшитди. Гибгоның яшайҗыларының болса Ысрайыл билен ярашык баглашып, оларың арасында яшаяндыкларыны эшиденде,</verse>
				<verse number="2">ол гаты горкды. Себәби Гибгон хем эдил бейлеки ханларың галалары ялы бир улы галады. Ол Ай галасындан хем улуды ве онуң әхли адамлары эдермен уршуҗыларды.</verse>
				<verse number="3">Иерусалимиң ханы Адоныседек шонуң үчин Хеброның ханы Хохама, Ярмудың ханы Пирама, Лакышың ханы Япыя, Эглоның ханы Дебире шейле хабар гөндерди:</verse>
				<verse number="4">«Мениң яныма гелип, Гибгона хүҗүм этмәге ярдам эдиң, себәби гибгонлылар Ешува хем-де ысрайыллар билен ярашык баглашыпдырлар».</verse>
				<verse number="5">Соңра аморларың бәш саны ханы: Иерусалимиң ханы, Хеброның ханы, Ярмудың ханы, Лакышың ханы ве Эглоның ханы өзлериниң әхли гошун топарлары билен билеликде бир ере йыгнанышдылар. Олар Гибгоның дашыны габап, оларың үстүне чоздулар.</verse>
				<verse number="6">Гибгонлылар Гилгалдакы дүшелгесинде болан Ешува: «Өз гулларыңдан эл чекме, тизрәк гел-де, бизи халас эт. Бизе көмек эт, себәби даглыкда яшаян әхли амор ханлары бизиң гаршымыза гүйч бирикдирипдирлер» дийип хабар ибердилер.</verse>
				<verse number="7">Шейлеликде, Ешува өзүниң әхли гошуны, эдермен уршуҗылары билен биле Гилгалдан чыкып уграды.</verse>
				<verse number="8">Реб оңа: «Горкма, ол ханларың әхлисини Мен сениң элиңе бердим. Оларың хич бири сениң өңүңде дуруп билмез» дийди.</verse>
				<verse number="9">Гилгалдан чыканларындан соң, Ешува бүтин гиҗе ёл йөрәп, оларың үстүне дуйдансыз гелди.</verse>
				<verse number="10">Реб хем ысрайыллары гөрен бадына оларың йүреклерине ховсала дүшер ялы этди. Ысрайыллар олары Гибгонда дерби-дагын этдилер. Бейтхорон гечелгесине гидйән ёл билен Азека ве Македа ченли гачанларының ызындан ковалап, олары гырдылар.</verse>
				<verse number="11">Олар Бейтхорон дагының эңңидиниң угры билен ысрайыллардан гачанларында, Реб Азека барянча оларың үстүне гөкден улы дашлар ягдырды, олар гырылдылар. Улы дашың ашагында галып өленлер ысрайылларың өлдүренлеринден көп болды.</verse>
				<verse number="12">Реббиң аморлары ысрайылларың элине берен гүни, Ешува Реб билен геплешди ве ысрайылларың гөзлериниң алнында шейле дийди: «Эй, Гүн, дур, Гибгоның үстүнде! Эй, Ай, дур, Аялон дерәниң үстүнде!»</verse>
				<verse number="13">Халк душманындан ар алып болянча, Гүн сакланды ве Ай дурды. Бу Яшур китабында язылгы дәлми эйсем? Хава, Гүн асманың ортасында сакланды ве узынлы гүн диен ялы яшмага ховлукмады.</verse>
				<verse number="14">Реббиң адамзадың сесини эшиден шол гүни ялы гүн өңде-соңда хич хачан болманды, чүнки Реб ысрайыллар үчин сөвешди.</verse>
				<verse number="15">Соңра Ешува әхли ысрайыллар билен биле Гилгалдакы дүшелгә гайдып гелди.</verse>
				<verse number="16">Бәш хан гачып, Македа говагында гизленипдилер.</verse>
				<verse number="17">Оларың гизленен ери тапылып, Ешува хабар берилди.</verse>
				<verse number="18">Ешува шейле дийди: «Улы дашлары говагың гирелгесине сөйәп гоюң ве ханлара гөзегчилик эдер ялы гаравуллар гоюң.</verse>
				<verse number="19">Эмма сизиң өзүңиз ол ерде галмалы дәлсиңиз. Душманларыңызың ызындан ковуп, аркадан гелип, олары ёк эдиң. Галаларына гирмәге олара ёл бермәң, чүнки Худайыңыз Реб олары сизиң элиңизе берди».</verse>
				<verse number="20">Ешува ве ысрайыллар оларың иң соңкусына ченли диен ялы ёк этдилер. Оларың дири галанларының бирнәчеси гачып, берк галалара гирип етишдилер.</verse>
				<verse number="21">Соңра тутуш гошун саг-аман Македадакы дүшелгә, Ешуваның янына гайдып гелди. Бир адамың хем ысрайыллара гаршы геплемәге гурбы чатмады.</verse>
				<verse number="22">Ешува адамларына: «Говагың агзыны ачың ве шол бәш ханы мениң яныма гетириң» дийип буйрук берди.</verse>
				<verse number="23">Олар шейле хем этдилер. Шол бәш ханы: Иерусалим, Хеброн, Ярмут, Лакыш ве Эглон ханларыны говакдан чыкарып,</verse>
				<verse number="24">Ешуваның янына гетирдилер. Ешува әхли ысрайыллары чагырып, өзи билен биле сөвешен гошун ёлбашчыларына: «Өңе чыкың ве аякларыңызы бу ханларың бойнуна гоюң!» дийди. Олар айдылышы ялы этдилер.</verse>
				<verse number="25">Ешува ене-де ол ёлбашчылара: «Горкмаң ве довла дүшмәң! Дөзүмли ве мерт болуң! Чүнки Реб сизиң билен сөвешйән хер бир душманы шейле этҗекдир» дийди.</verse>
				<verse number="26">Ол бу ханлары өлдүрип, оларың җесетлериниң херсини бир агачдан асып гойды. Олар агачдан агшама ченли асылгы дурдулар.</verse>
				<verse number="27">Гүн батанда, Ешуваның буйругы боюнча олары алып, өңки гизленен говагына ташладылар ве уллакан дашлар билен говагың агзыны япдылар. Олар хәзире ченли хем шол ерде сакланып галыпдырлар.</verse>
				<verse number="28">Шол гүнүң өзүнде Ешува Македаны басып алды. Онуң илатыны ве ханыны гылычдан гечирди. Ол ерде екеҗе-де дири адам гойман, хеммесини бүтинлей ёк этди. Ешува Македаның ханыны хем эдил Ерихоның ханыны нәме эден болса шонуң ялы этди.</verse>
				<verse number="29">Соңра Ешува әхли ысрайыллар билен Македадан Либна гелип, онуң үстүне чозуш этди.</verse>
				<verse number="30">Реб бу галаны хем онуң ханы билен биле ысрайылларың элине берди, олар онуң әхли илатыны гыргына бердилер, ол ерде екеҗе-де җанлы зат галдырмадылар. Ерихоның ханыны нәме эден болсалар, онуң ханыны хем шейле этдилер.</verse>
				<verse number="31">Ешува әхли ысрайыллар билен Либнадан Лакыша гелди, онуң даш-төверегини габап, онуң үстүне чозды.</verse>
				<verse number="32">Сөвешиң икинҗи гүнүнде Реб Лакышы ысрайылларың элине берди. Эдил Либнадакы эдишлери ялы, ысрайыллар онуң ичиндәки адамларың әхлисини гылычдан гечирдилер.</verse>
				<verse number="33">Шол вагт Лакыша көмек этмек үчин, Гезериң ханы Хорам гелди. Ешува оны хем әхли адамлары билен бирликде екеҗесини-де дири галдырман гырды.</verse>
				<verse number="34">Ешува әхли ысрайыллар билен Лакышдан Эглона барды. Онуң даш-төверегини габап, онуң үстүне чозды.</verse>
				<verse number="35">Ешува шол гүнүң өзүнде оны басып алды, онуң әхли илатыны эдил Лакышдакы эдиши ялы, шол гүн гылычдан гечирип, бүтинлей ёк этди.</verse>
				<verse number="36">Ешува әхли ысрайыллар билен Эглондан Хеброна барып, онуң үстүне чоздулар.</verse>
				<verse number="37">Олар галаны басып алып, оны ве онуң ханыны, обаларыны хем ондакы әхли адамлары гылычдан гечирдилер. Эдил Эглондакы ялы эдип, олар галаның ичинде екеҗе-де дири адам галдырман, бүтинлей ёк этдилер.</verse>
				<verse number="38">Соңра Ешува әхли Ысрайыл билен Дебире тарап ызына өврүлип, оңа чозуш этди.</verse>
				<verse number="39">Галасы билен биле онуң ханыны ве әхли обаларыны басып алды, екеҗе-де дири адам гойман, оларың хеммесини гылычдан гечирип, бүтинлей ёк этди. Олар Хеброна, Либна хем оларың ханларына нәме эден болсалар, Дебире ве онуң ханына хем шейле этдилер.</verse>
				<verse number="40">Шейдип, Ешува әхли ери: даглык ерлери, Негеп чөлүни, гүнбатар байырлыклары, даг этеклерини ве оларың әхли ханларыны басып алды. Ысрайыл Худайы Реббиң буйрушы ялы, ол екеҗе-де дири адам галдырман, әхли җанлы-җандары гырып, бүтинлей ёк этди.</verse>
				<verse number="41">Ешува Кадешбарнеяның гүнортасындан Газа ченли, Гошениң тутуш ерини, Гибгоның демиргазыгына ченли болан ерлери басып алды.</verse>
				<verse number="42">Шол бир вагтың өзүнде Ешува ол ерлериң әхли ханларыны ве олара дегишли ерлери басып алды, себәби Ысрайыл Худайы Реббиң хут Өзи Ысрайыл үчин сөвешди.</verse>
				<verse number="43">Шундан соң Ешува әхли ысрайыллар билен биле Гилгалдакы дүшелгә доланып гелди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">Хасор ханы Ябын ысрайылларың бу еңишлери хакында эшиденде, Мадоның ханы Ёбаба, Шимрон ханына ве Акшап ханына,</verse>
				<verse number="2">шейле хем, демиргазык даглыкларда яшаян ханлара, Киннередиң гүнортасындакы Араба дүзлүгинде, гүнбатар байырлыкда ве гүнбатар Напотдорда яшаян ханлара,</verse>
				<verse number="3">гүндогар ве гүнбатар кенган ханларына, даглыкларда яшаян аморлара, хетлере, перизлере, ябуслара ве Хермон дагының этегиндәки Миспа үлкесинде яшаян хивилере көмек этмеклерини сорап хабар иберди.</verse>
				<verse number="4">Бу ханлар әхли гошунлары билен гелдилер, оларың атларының ве сөвеш арабаларының саны җуда көпди. Оларың саны эдил деңиз кенарындакы чәге ялы көпди, әгирт улы гошунды.</verse>
				<verse number="5">Ол ханларың хеммеси ысрайыллара гаршы сөвешмек үчин бирлешип, Мером чешмесиниң янында дүшелге гурдулар.</verse>
				<verse number="6">Реб Ешува: «Сен олардан горкма, себәби эртир шу вагтлар Мен оларың әхлисини өлдүрип, ысрайылларың элине берҗекдирин. Сиз оларың атларының тойнакларыны дөвүң ве арабаларыны отлаң» дийди.</verse>
				<verse number="7">Шейлеликде, Ешува әхли уршуҗылар билен биле Мером чешмесине дуйдансыз гелип, оларың үстүне чозды.</verse>
				<verse number="8">Реб олары ысрайылларың элине берди. Ысрайыллар олары гылычдан гечирдилер ве Бейик Сидона, Мисрепот Майыма, гүндогарда Миспе җүлгесине ченли оларың ызындан ковуп, оларың иң соңкусына ченли гырып өлдүрдилер.</verse>
				<verse number="9">Ешува Реббиң өзүне буйрушы ялы эдип, оларың атларының тойнакларыны дөвди, ат-арабаларыны болса отлады.</verse>
				<verse number="10">Шол вагтың өзүнде Ешува ызына доланып гелип, Хасоры басып алды ве онуң ханыны гылычдан гечирди. (Хасор шол вагткы ханлыкларың иң бейигиди.)</verse>
				<verse number="11">Шейле хем, ысрайыллар онуң ичиндәки әхли яшайҗыларыны гылычдан гечирип, бүтинлей ёк этдилер, ол ерде екеҗе-де дири җанлы-җандар галдырмадылар. Хасор галасыны болса ода бердилер.</verse>
				<verse number="12">Реббиң гулы Мусаның буйрушы ялы, Ешува бу галаларың хеммесини басып алып, онуң ханларының әхлисини гылычдан гечирип, бүтинлей ёк этди.</verse>
				<verse number="13">Ысрайыллар Ешуваның отлан Хасор галасындан башга, депелерде гурлан галаларың хиҗисини отламадылар.</verse>
				<verse number="14">Галадакы олҗа алнан әхли затлары ве мал-гаралары өзлерине алдылар. Илатыны болса иң соңкусына ченли гылычдан гечирип гырдылар, екеҗесини хем дири галдырмадылар.</verse>
				<verse number="15">Эдил Реббиң Өз гулы Муса буйрушы ялы, Муса-да Ешува эдил шонуң ялы буйрупды. Ешува буйругы ерине етирди. Ол Реббиң Муса берен буйрукларының екеҗесини-де галдырман, әхлисини берҗай этди.</verse>
				<verse number="16">Шейдип, Ешува шу әхли ерлери: даглыклары, тутуш Негеп чөлүни, Гошениң әхли ерини, гүнбатар байырлыклары, Араба дүзлүгини ве Ысрайыл даглыкларыны байырлары билен,</verse>
				<verse number="17">Сегир билен янашык Халак дагындан тә Хермон дагының гүнортасында Ливан җүлгесиндәки Багалгат галасына ченли ерлери басып алды ве ол ерлериң әхли ханларыны боюн эгдирип, олары гылычдан гечирип өлдүрди.</verse>
				<verse number="18">Ешува ол ханларың хеммеси билен узак вагтлап уршупды.</verse>
				<verse number="19">Гибгонда яшаян хивилерден башга, екеҗе гала-да ысрайыллар билен ярашык баглашмады. Бейлекилериң хеммесини сөвешип алдылар.</verse>
				<verse number="20">Чүнки ысрайыллара гаршы сөвешмеклери үчин оларың йүреклерини гатадан хут Реббиң Өзүди. Эдил Реббиң Муса буйрушы ялы, ысрайыллар олара хич хили рехим-шепагат этмән, бүтинлей ёк этдилер.</verse>
				<verse number="21">Шол вагт Ешува гидип, даглыкларда яшаян анаклары гырды. Ешува Хебронда, Дебирде, Анапда, тутуш Яхуда ве Ысрайыл даглыкларында яшаян анаклары галалары билен бирликде бүтинлей ёк этди.</verse>
				<verse number="22">Ысрайылларың еринде анаклардан екеҗеси хем галмады. Диңе Газада, Гатда ве Ашдотда оларың ек-түки галды.</verse>
				<verse number="23">Шейдип, Ешува Реббиң Муса басып алмалы диен ерлериниң хеммесини алды ве ол ерлери бөлүп, ысрайылларың тирелери боюнча олара мүлк эдип пайлап берди. Шунлукда, ер урушдан дынып рахатланды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">Ине, ысрайылларың еңип алан ерлериниң ханлары шулардыр. Ысрайыллар Иордан дерясының аңырсындакы гүндогар тарапа узалып гидйән Арнон җүлгесинден Хермон дагына ченли болан ерлери ве тутуш Араба дүзлүгиниң гүндогар тарапыны басып алдылар.</verse>
				<verse number="2">Ханларың бири Хешбонда яшан амор ханы Сихонды. Онуң ханлыгы Гилгадың ярысы ве Арнон җүлгесиниң якасындакы Арогерден башлап, шол җүлгәниң ортасындакы галадан тә аммонларың арачәги болан Ябок дерясына ченли аралыгы өз ичине алярды.</verse>
				<verse number="3">Шейле хем, ол Киннерет көлүнден Араба деңзине, ягны Өли деңзе ченли болан ерлере, Араба дүзлүгиниң гүндогарында Бейтешимода ченли барян ерлере ве гүнбатарда Писга дагының этегиндәки ерлере эелик эдйәрди.</verse>
				<verse number="4">Бейлеки хан Башан ханы Огды. Ол Аштаротда ве Эдрейде яшап, рапаларың иң соңкуларының бириди.</verse>
				<verse number="5">Онуң ханлыгына Хермон дагы, Салка, бүтин Башандан Гешурың ве Магакадың арачәклерине ченли, Гилгадың ярысы, хешбон ханы Сихоның мейданының арачәгине ченли ерлер гирйәр.</verse>
				<verse number="6">Реббиң гулы Муса ве ысрайыллар оларың хеммесини басып алдылар. Муса оларың әхли ерлерини рубенлериң, гатларың ве гүндогардакы манаша тиресиниң эечилигине берди.</verse>
				<verse number="7">Ешува ве ысрайыллар Иордан дерясының гүнбатарындакы әхли ханлары, Ливан җүлгесиндәки Багалгатдан Сегир билен янашык Халак дагына ченли ерлери басып алдылар. Ешува ол ерлери бөлүп, ысрайылларың тирелери боюнча мүлк эдип пайлап берди.</verse>
				<verse number="8">Даглыкда, байырлыкда, Араба дүзлүгинде, даг этеклеринде, чөллүкде ве Негеп чөлүнде яшаян хетлериң, аморларың, кенганларың, перизлериң, хивилериң ве ябусларың ерлерини ысрайыллара мүлк эдип берди.</verse>
				<verse number="9">Ине, Ешува ве ысрайыллар шу галаларың ханларыны: Ерихоның, Бейтелиң голайындакы Айың,</verse>
				<verse number="10">Иерусалимиң, Хеброның,</verse>
				<verse number="11">Ярмудың, Лакышың,</verse>
				<verse number="12">Эглоның, Гезериң,</verse>
				<verse number="13">Дебириң, Гедериң,</verse>
				<verse number="14">Хорманың, Арадың,</verse>
				<verse number="15">Либнаның, Адулламың,</verse>
				<verse number="16">Македаның, Бейтелиң,</verse>
				<verse number="17">Тапуваның, Хепериң,</verse>
				<verse number="18">Апегиң, Лашароның,</verse>
				<verse number="19">Мадоның, Хасорың,</verse>
				<verse number="20">Шимронмероның, Акшабың,</verse>
				<verse number="21">Тагнагың, Мегидоның,</verse>
				<verse number="22">Кедешиң, Кармелдәки Ёкнегамың,</verse>
				<verse number="23">Напотдорың янындакы Доруң, Җелиледәки Гойымың ве</verse>
				<verse number="24">Тирсаның – җеми отуз бир ханы басып алдылар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">Ешува гаррап, гоҗалык яшына етенде, Реб оңа шейле дийди: «Инди сен өрән гаррадың, эмма басылып алынмалы ерлер энтек гаты кән.</verse>
				<verse number="2">Шол басылып алынмалы ерлер шулардыр: пилиштлилериң, гешурларың әхли ерлери,</verse>
				<verse number="3">гүнортада яшаян авалар, Мүсүриң гүндогарындакы Шихор дерясындан демиргазык Экроның арачәгине ченли ерлер. Бу ерлер кенганларың ерлери хасапланяр. Шейле хем, оңа пилиштлилериң бәш галасы: Газа, Ашдот, Ашкелон, Гат ве Экрон дегишлидир.</verse>
				<verse number="4">Шейле-де кенганларың тутуш ери, сидонлылара дегишли Мегары билен аморларың арачәги Апеге ченли болан ерлер.</verse>
				<verse number="5">Гебаллыларың ерлери, бүтин гүндогар Ливан, Хермон дагына голай ерлешен Багалгатдан тә Лебохамат гирелгесине ченли болан ерлер.</verse>
				<verse number="6">Ливандан Мисрепот Майыма ченли әхли даглыклар ве оларың әхли илаты, хатда сидонлыларың әхлиси хем дегишлидир. Олары ысрайылларың өңүнден Мениң Өзүм ковуп чыкарарын. Йөне сен бу ерлериң хеммесини Мениң буйрушым ялы, биҗе атып, ысрайылларың докуз тиресине ве гүнбатардакы манаша тиресине мүлк эдип пайлап бер».</verse>
				<verse number="7"></verse>
				<verse number="8">Реббиң гулы Мусаның рубенлере, гатлара ве манаша тиресиниң ярысына Иордан дерясының гүндогарындан берен мүлк ерлери шулардыр:</verse>
				<verse number="9">Арнон җүлгесиниң гырасындакы Арогерден башлап, шол җүлгәниң ортасындакы гала хем-де тутуш Мейдеба текизлигинден Дибона ченли болан ерлер.</verse>
				<verse number="10">Шейле хем, Хешбонда хөкүмдарлык эден амор ханы Сихоның әхли галаларындан тә аммонларың арачәгине ченли болан ерлер.</verse>
				<verse number="11">Гилгат, Гешур, Магакат топрагы, тутуш Хермон дагы ве бүтин Башандан тә Салка ченли болан ерлер;</verse>
				<verse number="12">Аштаротда ве Эдрейде хөкүмдарлык эден Башан ханы Огуң әхли ханлыгы дегишлидир (Ог хан рапаларың иң соңкуларының бириди). Муса булары дерби-дагын эдип, ерлеринден ковуп чыкарыпды.</verse>
				<verse number="13">Эмма ысрайыллар Гешурың ве Магакадың илатыны юртларындан ковуп чыкармадылар. Олар шу гүне ченли хем ысрайылларың арасында яшаярлар.</verse>
				<verse number="14">Муса диңе леви тиресине мүлк бермеди. Реббиң Муса айдышы ялы, левилериң мирасы Ысрайыл Худайы Реб үчин от үсти билен берилйән гурбанлыклардыр.</verse>
				<verse number="15">Муса рубен тиресине онуң уругларына гөрә мүлк ер берипди.</verse>
				<verse number="16">Оларың ериниң тутян мейданы Арнон җүлгесиниң гырасындакы Арогерден, җүлгәниң ортасындакы галадан ве бүтин Мейдеба текизлигинден ыбаратдыр.</verse>
				<verse number="17">Шейле хем, Хешбон галасы ве текизликдәки әхли галалар: Дибон, Бамотбагал ве Бейтбагал-мегон,</verse>
				<verse number="18">Яхса, Кедемот ве Мейпагат,</verse>
				<verse number="19">Кирятайым, Сибма ве җүлгәниң депесиндәки Серетшахар,</verse>
				<verse number="20">Бейтпегор, Писга дагының этеги ве Бейтешимот хем шол арачәге дегишлидир.</verse>
				<verse number="21">Рубен тиресиниң мүлкүне Хешбонда хөкүмдарлык эден амор ханы Сихоның текизликдәки әхли галалары ве ханлыгы дегишлидир. Муса Сихоны ве юрдунда яшап, онуң тарапдары болан Мидян ханларыны: Эвини, Рекеми, Суры, Хуры ве Ребаны басып алды.</verse>
				<verse number="22">Ысрайыллар өз өлдүрен адамларының арасында Бегор оглы Билгамы хем гылыч билен өлдүрдилер, ол палчылык билен мешгулланярды.</verse>
				<verse number="23">Рубенлериң арачәги Иордан дерясының кенары болупдыр. Бу рубенлериң уругларына гөрә галалары ве обалары билен бирликде алан мүлк ерлери болупдыр.</verse>
				<verse number="24">Ине, Мусаның гат тиресине онуң уругларына гөрә берен мүлк ерлери:</verse>
				<verse number="25">Язер галасы, Гилгадың әхли галалары ве аммонларың юрдуның ярысы, Рабаның гүндогарындакы Арогере ченли;</verse>
				<verse number="26">Хешбондан Раматмиспә ве Бетоныма ченли, Маханайымдан Дебириң арачәгине ченли;</verse>
				<verse number="27">Бейтхарам дереси, Бейтнимра ве Сукот, Сапон, хешбон ханы Сихоның ханлыгының галан бөлеги. Онуң гүнбатар арачәги Иордандан Киннерет деңзине ченли болупдыр.</verse>
				<verse number="28">Ине, гатларың уругларына гөрә галалары ве обалары билен бирликде алан мүлк ерлери шулардыр.</verse>
				<verse number="29">Муса гүндогардакы манаша тиресине онуң айры-айры уругларына гөрә ер пайлап берипди.</verse>
				<verse number="30">Оларың тутян ерлери Маханайым, тутуш Башан, Башан ханы Огуң әхли ханлыгы, Яйырың әхли галалары – җеми алтмыш гала;</verse>
				<verse number="31">Гилгадың ярысы, Аштарот ве Эдрей (Башан ханы Огуң ханлык эден галалары). Булар Манашаның оглы Макырың несиллери үчин оларың уруглары боюнча берлен пай болды.</verse>
				<verse number="32">Ине, шулар Мусаның Иордан дерясының аңырсындакы Мовап дүзлүгинде, Ерихоның гүндогарында пайлан мүлк ерлеридир.</verse>
				<verse number="33">Эмма Муса леви тиресине мүлк бермеди. Сөз берши ялы, Ысрайыл Худайы Реббиң Өзи оларың мүлкүдир.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="14">
				<verse number="1">Ысрайылларың Кенганда алан мүлк ерлери шулардыр. Ол ерлери Элгазар руханы, Нунуң оглы Ешува ве ысрайыл тирелериниң уругбашылары олара мүлк хөкмүнде пайлап бердилер.</verse>
				<verse number="2">Реббиң Мусаның үсти билен олара буйрушы ялы, олар мүлк ерлери докуз тирәниң ве бир саны ярым тирәниң арасында биҗе атышмак билен пайлашдылар.</verse>
				<verse number="3">Себәби Муса ики тирә ве манаша тиресиниң ярысына мүлк ери Иорданың гүндогарындан берипди, эмма леви тиресине оларың арасындан мүлк бермәнди.</verse>
				<verse number="4">Юсубың неслинден манаша ве эфрайым тирелери гелип чыкды. Муса левилере ерден пай бермәнди, олара яшамак үчин диңе галалары, малдарчылык ве башга эмләклери үчин өри мейданларыны берипди.</verse>
				<verse number="5">Шейлеликде, ысрайыллар ерлери Реббиң Муса буйрушы ялы эдип пайлашдылар.</verse>
				<verse number="6">Яхуда тиресинден бирнәче адам Ешуваның янына Гилгала гелди. Оларың арасындан Кенизиң агтыгы Епуннәниң оглы Калеп оңа шейле дийди: «Реббиң Кадешбарнеяда икимиз хакда Худайың адамы Муса айдан сөзлерини билйәнсиң.</verse>
				<verse number="7">Реббиң гулы Муса ери гизлинликде гөзден гечирмек үчин Кадешбарнеядан мени иберенде, мен кырк яшымдадым. Шонда мен оңа йүрегимдәки җогабы гетирипдим.</verse>
				<verse number="8">Эмма мениң билен биле гиден доганларым халкың йүрегине ховсала салдылар, мен болсам диңе Худайым Реббиң ызына эердим.</verse>
				<verse number="9">Шол гүн Муса касам эдип: „Аягыңың басҗак ерлери сениң ве чагаларыңың хемишелик мүлки болар, себәби сен тутуш калбың билен Худайым Реббиң ызына эердиң“ дийипди.</verse>
				<verse number="10">Шейлеликде, Өз сөз берши ялы, Реб мени дири галдырды, Реббиң Муса сөз берен дөврүнден бәри эййәм кырк бәш йыл гечипдир. Шол дөвүр ичинде ысрайыллар чөлде сергездан гезипдилер. Ине, инди мен сегсен бәш яшадым.</verse>
				<verse number="11">Бу гүнки гүн хем мен Мусаның өзүми иберен гүнүндәки ялы гуҗурлы. Сөвешмәге хениз хем гуҗур-гайратым етҗек.</verse>
				<verse number="12">Шоңа гөрә-де, Реббиң шол гүнки айдан бу даглыкларыны маңа бер. Ол ерде анакларың яшаяндыгыны, галаларының улудыгыны ве оларың берк сакланяндыгыны шол гүн өзүң хем эшидипдиң. Реббиң айдышы ялы, мен олары ковуп чыкарарын, Реб мениң билен биле болар».</verse>
				<verse number="13">Ешува Епуннәниң оглы Калебе ак пата берди, оңа мүлк ер хөкмүнде Хеброны багыш этди.</verse>
				<verse number="14">Кенизиң агтыгы Епуннәниң оглы Калебиң Ысрайыл Худайы Реббе йүрекден сыгынандыгы үчин, Хеброн онуң хемишелик мүлки болуп галды.</verse>
				<verse number="15">Хеброның өңки ады Кирятарба экен. Арба анакларың арасында иң бейик адам экен. Шунлукда, ер урушдан дынып рахатланды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="15">
				<verse number="1">Биҗе атышыкда яхуда тиресиниң уругларының пайына шу ашакдакы ерлер дүшди: гүнортада оларың мейданы Эдомың арачәги билен, гүнорта Син чөллүгине ченли барып етйәр.</verse>
				<verse number="2">Оларың гүнорта арачәги узалып гидйән гүнортадакы айлаглардан, Өли деңзиң гутарян еринден башланяр.</verse>
				<verse number="3">Соңра ол гүнорта Ичян гечидине тарап довам эдип, Син чөлүнден гечйәр. Кадешбарнеяның гүнортасындан Хесрона ве Аддара чыкып, ол ерден Карка тарап өврүлйәр.</verse>
				<verse number="4">Соңра Асмондан гечип, Мүсүр дерясына ченли узалып гидйәр ве Ортаер деңзинде серхет гутаряр. Бу оларың гүнорта арачәги болар.</verse>
				<verse number="5">Яхуда тиресиниң гүндогар арачәги Өли деңиз болупдыр. Бу гүндогар арачәк демиргазыга тарап Иордан дерясының Өли деңзе гуйян ерине ченли узалып гидйәр. Демиргазыкдакы арачәк Иорданың деңзе гуйян еринден, деңиз айлагындан башланяр.</verse>
				<verse number="6">Бу ерден арачәк Бейтхогла ченли барып, демиргазыкда Бейтарабадан гечйәр ве Рубен оглы Боханың ады дакылан даша ченли гидйәр.</verse>
				<verse number="7">Соңра арачәк Акор җүлгесинден Дебире ченли ёкары галып, демиргазыкда акымың гүнортасында ерлешйән Адуммым байырлыкларының гаршысындакы Гилгала тарап өврүлйәр. Арачәк бу ерден Эйншемеш чешмесине ченли довам эдип, Эйнрогеле етйәр.</verse>
				<verse number="8">Бу ерден арачәк ябусларың галасы Иерусалимде ерлешйән дүзлүгиң гүнортасындакы Бенхинном дересинден ёкары галяр. Соңра ол Бенхинном дересиниң гүнбатарының гаршысындакы дагларың депесине ченли галып, демиргазыкдакы Рапа җүлгесиниң ахырына ченли баряр.</verse>
				<verse number="9">Дагларың гершинден арачәк Нептова чешмесиниң гөзбашына тарап айланяр. Ол ерден хем Эпрон даглыгындакы галалара тарап гелйәр. Соңра ол Багала (бу Кирятегарым) тарап ашак дүшйәр.</verse>
				<verse number="10">Соңра серхет гүнбатар Багаладан Сегир дагына тарап айланяр, демиргазыкда Кесалон галаның Егарым дагларына ченли гидип, Бейтшемеше тарап өврүлйәр ве Тимнаның үсти билен айланып гечйәр.</verse>
				<verse number="11">Ол ерден Экроның демиргазык тарапына гидйәр ве Шикарона тарап айланып, Багала дагының үсти билен Ябнееле гелйәр. Иң соңунда арачәк Ортаер деңзинде гутаряр.</verse>
				<verse number="12">Ортаер деңзи ве онуң кенарлары гүнбатар арачәги эмеле гетирйәр. Яхуда тиресиниң уругларының әхли тараплайын арачәги, ине, шудур.</verse>
				<verse number="13">Реббиң буйрушы ялы, Ешува яхуда тиресиниң мүлк ериндәки Кирятарбаны, ягны Хеброны Епуннәниң оглы Калебе берди. Бу ер Анагың атасының хатырасына Кирятарба дийип атландырылыпды.</verse>
				<verse number="14">Калеп ол ерден анакларың үч уругыны: Шешайы, Ахыманы ве Талмайы чыкарып ковды. Булар Анагың несиллеридир.</verse>
				<verse number="15">Бу ерден ол Дебириң илаты билен урушмага гитди. Дебире өң Кирятсепер дийилйәрди.</verse>
				<verse number="16">Калеп: «Еңиш газанып, Кирятсепери басып алана, гызым Аксаны гелин эдип берҗек» дийди.</verse>
				<verse number="17">Бу галаны Калебиң доганы, Кеназың оглы Отниел басып алды. Калеп өз гызы Аксаны оңа берди.</verse>
				<verse number="18">Той гүни Акса өз какасының янына гидип, ондан ер дилемек үчин Отниелден разылык алды. Акса барып, эшегинден дүшенде, Калеп ондан: «Гызым, нәме дилегиң бар?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="19">Акса какасына: «Маңа пешгеш берсене. Сен маңа Негеп чөлүниң гурак ерлерини бердиң, маңа сув булакларыны-да берәй!» дийди. Шунлукда, Калеп ёкаркы ве ашакы чешмелери хем оңа багыш этди.</verse>
				<verse number="20">Ине, яхуда тиреси өз уругларына гөрә шу ерлери мүлк эдип алды:</verse>
				<verse number="21">Эдомың арачәгиниң голайындакы гүнорта Негеп чөлүнде олара шу галалар дегишлидир: Кабсеел, Эдер, Ягур,</verse>
				<verse number="22">Кина, Димона, Адада,</verse>
				<verse number="23">Кедеш, Хасор, Йытнан,</verse>
				<verse number="24">Зип, Телем, Бегалот,</verse>
				<verse number="25">Хасорхадат, Кирётхесрон (бу Хасор),</verse>
				<verse number="26">Эмом, Шема, Молада,</verse>
				<verse number="27">Хасаргада, Хешмон, Бейтпелет,</verse>
				<verse number="28">Хасаршугал, Беершеба, Бизётия,</verse>
				<verse number="29">Багала, Ией, Эсем,</verse>
				<verse number="30">Элтолат, Кесил, Хорма,</verse>
				<verse number="31">Зиклаг, Мадманна ве Сансанна,</verse>
				<verse number="32">Левавот, Шилхим, Айын ве Риммон – оларың обалары билен биле җеми йигрими докуз гала.</verse>
				<verse number="33">Гүнбатар байырлыкларда: Эштавол, Сорга, Ашна,</verse>
				<verse number="34">Занова, Эйнганным, Тапува, Эйнам,</verse>
				<verse number="35">Ярмут, Адуллам, Соко, Азека,</verse>
				<verse number="36">Шагарайым, Адытайым, Гедера, Гедеротайым – обалары билен биле җеми он дөрт гала.</verse>
				<verse number="37">Сенан, Хадаша, Мигдалгат,</verse>
				<verse number="38">Дилеган, Миспе, Ёктеел,</verse>
				<verse number="39">Лакыш, Боскат, Эглон,</verse>
				<verse number="40">Каббон, Лахмас, Китлиш,</verse>
				<verse number="41">Гедерот, Бейтдагон, Нагама, Македа. Булар обалары билен биле он алты галадыр.</verse>
				<verse number="42">Либна, Этер, Ашан,</verse>
				<verse number="43">Ефтах, Ашна, Несив,</verse>
				<verse number="44">Кегила, Акзып, Мареша – обалары билен биле докуз галадыр.</verse>
				<verse number="45">Экрон галасы ве онуң овнуклы-ирили обалары,</verse>
				<verse number="46">Ашдодың голайындакы әхли галалар ве обалар, Экрондан Ортаер деңзине ченли,</verse>
				<verse number="47">Ашдот галасы ве онуң овнуклы-ирили обалары, Газа галасы ве онуң овнуклы-ирили обалары билен Мүсүр дерясына ве Ортаер деңзиниң кенарларына ченли.</verse>
				<verse number="48">Даглыкларда: Шамыр, Ятыр, Соко,</verse>
				<verse number="49">Данна, Кирятсанна (бу Дебир),</verse>
				<verse number="50">Анап, Эштемо, Аным,</verse>
				<verse number="51">Гошен, Холон, Гило – обалары билен биле җеми он бир гала;</verse>
				<verse number="52">Арав, Дума, Эшган,</verse>
				<verse number="53">Янум, Бейтапува, Апеге,</verse>
				<verse number="54">Хумта, Кирятарба (бу Хеброн) ве Сигор – обалары билен биле докуз гала;</verse>
				<verse number="55">Магон, Кармел, Зип, Юта,</verse>
				<verse number="56">Йизрегел, Ёкдегам, Занова,</verse>
				<verse number="57">Кейн, Гибга, Тимна – обалары билен биле он гала;</verse>
				<verse number="58">Халхул, Бейтсур, Гедор,</verse>
				<verse number="59">Магарат, Бейтанот, Элтекон – обалары билен биле җеми алты гала;</verse>
				<verse number="60">Кирятбагал (бу Кирятегарым) ве Раба – обалары билен биле ики гала.</verse>
				<verse number="61">Чөллүкде: Бейтараба, Мидин, Секака,</verse>
				<verse number="62">Нибшан, Дуз галасы, Эйнгеди – обалары билен биле җеми алты гала.</verse>
				<verse number="63">Яхудалар Иерусалимде яшаян ябуслары ковуп чыкарып билмедилер. Ябуслар бу гүнки гүн хем ол ерде яхудалар билен биле яшаярлар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="16">
				<verse number="1">Юсубың несиллериниң пайына биҗе боюнча Ерихоның голайындакы Иордандан Ерихо чешмесиниң гүндогарына ченли болан ерлер ве Ериходан башланып, Бейтел даглыгына узалып гидйән чөллүк дүшди.</verse>
				<verse number="2">Арачәк Бейтелден Луза чыкып, Атаротда яшаян аркларың ерине ченли баряр.</verse>
				<verse number="3">Соңра ол гүнбатара тарап ашак дүшүп, яплетлериң арачәгине, ашакы Бейтхороның ве Гезериң арачәгине ченли гелип, деңизде тамамланяр.</verse>
				<verse number="4">Шейлеликде, манаша тиресиниң ярысы ве эфрайым тиреси мүлк ерлерини алдылар.</verse>
				<verse number="5">Эфрайымларың уругларына гөрә алан ерлериниң арачәги шулар болупдыр: оларың мүлк ерлериниң гүндогар арачәги Атаротаддар болуп, ол ёкаркы Бейтхорона ченли баряр.</verse>
				<verse number="6">Ол ерден арачәк Ортаер деңзи билен довам эдип, Микметадың демиргазыгына гелйәр ве Танатшылоның гүндогар тарапына өврүлип, Янованың гүндогарындан гечйәр.</verse>
				<verse number="7">Яновадан Атаротаддара ве Нагара ченли ашак дүшүп, Ерихо биригип, Иордана барып етйәр.</verse>
				<verse number="8">Арачәк Тапувадан чыкып, гүнбатара Кана җүлгесине тарап узалып гидйәр-де, Ортаер деңзине етип гутаряр. Ине, эфрайым ярым тиресине оларың уругларына гөрә берлен ерлер шулардан ыбарат.</verse>
				<verse number="9">Эфрайым несиллерине булар билен бирликде манашалара дегишли болан галалардыр обалар хем бөлүнип берилди.</verse>
				<verse number="10">Эфрайымлар Гезерде яшаян кенганлары ковуп чыкармадылар. Кенганлар шу гүнлер хем эфрайымларың ишини этмәге меҗбур эдилип, оларың арасында яшап йөрлер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="17">
				<verse number="1">Шейле хем, гүнбатардакы манаша тиреси үчин биҗе атылды. Манаша Юсубың новбахар оглуды. Манашаның илкинҗи оглы, Гилгадың какасы Макыр өкде уршуҗы боландыгы үчин, биҗе боюнча онуң уругына Гилгат ве Башан берлипди.</verse>
				<verse number="2">Манаша тиресиниң бейлеки уругларының: Абыгезериң, Хелегиң, Асрыелиң, Шекемиң, Хепериң ве Шемиданың хем биҗе боюнча Иордан дерясының гүнбатар тарапында пайлары барды.</verse>
				<verse number="3">Манашаның ювлугы, Макырың човлугы, Гилгадың агтыгы, Хепериң оглы Селопхадың огул перзенди ёкды. Онуң диңе бәш гызы болуп, оларың атлары шулардыр: Махла, Нога, Хогла, Милка ве Тирса.</verse>
				<verse number="4">Олар Элгазар руханының, Нунуң оглы Ешуваның ве ёлбашчыларың янына гелип, олара: «Реб Муса агаларымызың уруглары билен бирликде бизе хем мүлк ер бермеги буйрупды» дийдилер. Ешува Реббиң буйругына гөрә, олара хем бәш агасының уругларының арасында мүлк берди.</verse>
				<verse number="5">Шейлеликде, гүнбатардакы манаша тиресине он пай ер берилди. Себәби Манашаның гыз говлуклары хем огул говлуклары билен бирликде мүлк алдылар. Манаша тиресиниң бейлеки уругларына Иордан дерясының гүндогар тарапында мүлк берилди.</verse>
				<verse number="6"></verse>
				<verse number="7">Манаша тиресиниң Иордан дерясының гүнбатарында тутян мейданы Ашерден башлап, Микметада ченли, ягны Шекемиң гүндогар тарапына ченли узалып, ол ерден арачәк гүнорта тарап Эйнтапуваның яшайҗыларына ченли етйәр.</verse>
				<verse number="8">Тапува галасының даш-төвереги Манаша дегишлиди, эмма Тапува галасы эфрайымлылара дегишли болан Манашаның арачәгинде ерлешйәрди.</verse>
				<verse number="9">Соңра арачәк Кана акымының гүнорта тарапы билен ашак дүшйәр. Акымың гүнортасындакы галалар Манашада ерлешселер-де, Эфрайыма дегишли болупдыр. Манашаның арачәги акымың демиргазык тарапында болуп, ол Ортаер деңзинде гутаряр.</verse>
				<verse number="10">Гүнорта тарап Эфрайыма, демиргазык болса Манаша дегишли болуп, оларың гүнбатар арачәги Ортаер деңзи болупдыр. Оларың демиргазык-гүнбатар тарапы – Ашер, демиргазык-гүндогар тарапы болса Ысакар болупдыр.</verse>
				<verse number="11">Ысакардан ве Ашерден манашалара обалары билен Бейтшеяны, Иблегамы, шейле-де Доруң (бу деңиз кенарында), Эндоруң, Тагнагың, Мегидоның илатыны ве обаларыны бердилер.</verse>
				<verse number="12">Манашалар ол галаларың яшайҗыларыны ковуп чыкарып билмедилер ве кенганлар өз ерлеринде галып, яшамакларыны довам этдирдилер.</verse>
				<verse number="13">Ысрайыллар гүйчлененден соңра, кенганлары өзлери үчин меҗбуры иш эдйәнлере өвүрдилер. Эмма олары бүтинлей ковуп чыкармадылар.</verse>
				<verse number="14">Юсубың несиллери Ешува: «Нәме үчин сен бизе бир биҗе пай ве бир мүлк ер берйәрсиң? Бизиң болса адам санымыз көп, бизи Реб ялкады» дийдилер.</verse>
				<verse number="15">Ешува олара: «Эгер сизиң адам саныңыз көп болса ве Эфрайым даглыклары сизе дарлык эдйән болса, онда токайлара гидиң-де, шол ерде перизлериң ве рапаларың еринден өзүңизе ер ачың» дийди.</verse>
				<verse number="16">Юсубың несиллери оңа: «Бу даглык мейданлар бизиң үчин етерлик дәл. Дүзлүкде яшаян әхли кенганларың, шейле хем, Бейтшеянда, онуң обаларында ве Йизрегел җүлгесинде яшаянларың демир сөвеш арабалары бар» дийдилер.</verse>
				<verse number="17">Соңра Ешува Юсубың несиллери болан манашалара ве эфрайымлара йүзленип, шейле дийди: «Сиз көп санлы ве сизде улы гүйч бар, шонуң үчин хем сизе диңе бир биҗе пай берип гоймалы дәлдир.</verse>
				<verse number="18">Даглык мейданлар сизиңки болар. Ол ер токайлык болса-да, сиз оны арассаласаңыз, онуң дашкы серхетлерине ченли сизиңки болар. Кенганларың демир сөвеш арабалары бар болса-да, гүйчли болсалар-да, сиз олары ковуп чыкармагы башарарсыңыз».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="18">
				<verse number="1">Тутуш ысрайыл җемагаты Шилода йыгнанышды ве ол ерде Реббе йүз тутулян чадыр гурулды. Чүнки әхли ерлер ысрайыллара табын болупды.</verse>
				<verse number="2">Энтек ысрайыллардан өз мүлк ерини алмадык ене-де еди тире галыпды.</verse>
				<verse number="3">Шонуң үчин хем Ешува олара шейле дийди: «Сиз хачана ченли ата-бабаларыңызың Худайы Реббиң өзүңизе берен ерлерини алмага бипервай гарап гезҗексиңиз?</verse>
				<verse number="4">Хер тиреден үч адамы сайлаң, мен олары ерлере айланмага иберҗек, олар хер тирә етйән мүлк ери язга гечирсинлер-де, мениң яныма алып гелсинлер.</verse>
				<verse number="5">Ерлери мүлк пайыны алмадык еди тирәниң арасында бөлсүнлер. Яхудалар өз өңки еринде гүнортада галар, Юсубың несиллери болса демиргазыкдакы еринде галар.</verse>
				<verse number="6">Мүлк ериң еди бөлегини хем язга гечириң-де, маңа гетирип бериң. Мен шу ерде Худайымыз Реббиң хузурында сизиң үчин биҗе атарын.</verse>
				<verse number="7">Сизиң араңызда левилериң пайы ёкдур, себәби оларың пайы Реббе руханы хөкмүнде гуллук этмекдир. Гатлар, рубенлер ве манаша тиресиниң ярысы эййәм өз мүлк ерлерини Иордан дерясының гүндогарындан алдылар. Бу ерлери олара Реббиң гулы Муса берипди».</verse>
				<verse number="8">Шейдип, адамлар ёла дүшдүлер. Ешува ерлери өвренмәге гидйән ол адамлара шейле буйрук берди: «Әхли ерлери айланып чыкың ве оны язга гечириң-де, ызыңыза мениң яныма гелиң. Мен бу ерде Шилода Реббиң хузурында сизиң үчин биҗе атҗакдырын».</verse>
				<verse number="9">Шейлеликде, адамлар ерлериң ичинден гечип, олары галама-гала еди бөлеге бөлүп, гөзден гечириш китабына яздылар. Соңра олар Шилодакы дүшелгә – Ешуваның янына гайдып гелдилер.</verse>
				<verse number="10">Ол ерде Ешува Реббиң хузурында биҗе атып, ерлери ысрайылларың тирелерине өзлериниң бөлүшлери ялы пайлады.</verse>
				<verse number="11">Илкинҗи болуп, бенямин тиресиниң уругларының биҗеси чыкды. Оларың биҗесине дүшен пай яхудалар билен Юсуп несиллериниң аралыгындакы ерлер болды.</verse>
				<verse number="12">Оларың арачәгиниң демиргазык тарапы Иордан дерясындан башланяр, соң арачәк демиргазыкда Ерихо гершине чыкып, даглыкларың үсти билен гүнбатар тарапа өврүлип, Бейтавен чөллүгинде гутаряр.</verse>
				<verse number="13">Бу ерден арачәк илерлигине Лузуң (бу өңки Бейтел) гүнорта гершине ченли гелйәр. Соңра ашакы Бейтхороның гүнортасындакы даглыкдан Атаротаддара дүшйәр.</verse>
				<verse number="14">Соңра ол ерден айланып, дагларың гүнбатар тарапына өврүлйәр, яхудалара дегишли болан Кирятбагала (өңки Кирятегарым) гелйәр. Бу оларың гүнбатар тарапының арачәгидир.</verse>
				<verse number="15">Гүнорта арачәк Кирятегарымың четинден башлап, Нептова чешмесине ченли гелип етйәр.</verse>
				<verse number="16">Соңра арачәк Бенхинном дересиниң янындакы дагларың этегине ченли ашак дүшүп, Рапа дересине гелйәр. Ол демиргазыга Хинном дересине тарап ашак довам эдип, ябусларың галасының гүнорта эңңиди билен Эйнрогеле барып етйәр.</verse>
				<verse number="17">Инди болса арачәк демиргазыкдан айланып, Эйншемеше гелйәр. Соңра Адуммым гечидиниң гаршысындакы Гелилода ченли узалып, Рубен оглы Боханың дашына тарап ашак дүшйәр.</verse>
				<verse number="18">Соңра Бейтарабаның демиргазык эңңиди билен гечип, Араба дүзлүгине тарап ашак дүшйәр.</verse>
				<verse number="19">Арачәк Бейтхогланың демиргазыгы билен гидип, Өли деңзиң демиргазык айлагында ве гүнортада Иорданың четинде гутаряр. Бу оларың гүнорта арачәги болупдыр.</verse>
				<verse number="20">Оларың гүндогар арачәги Иордан болупдыр. Бу бенямин тиресиниң уруглары боюнча әхли тараплайын арачәкленен мүлк ерлери болупдыр.</verse>
				<verse number="21">Ине, булар болса бенямин тиресиниң уруглары боюнча алан галалары: Ерихо, Бейтхогла, Эмеккесис,</verse>
				<verse number="22">Бейтараба, Самарайым, Бейтел,</verse>
				<verse number="23">Авым, Пара, Опра,</verse>
				<verse number="24">Кепар-аммоны, Опны, Геба – обалары билен биле җеми он ики гала.</verse>
				<verse number="25">Гибгон, Рама, Беерот,</verse>
				<verse number="26">Миспа, Кепира, Моса,</verse>
				<verse number="27">Рекем, Йирпеел, Тарала,</verse>
				<verse number="28">Села, Хаелеп, Ябус галасы (бу – Иерусалим), Гибга ве Кирятегарым – обалары билен биле он дөрт гала. Бу бенямин тиресиниң өз уругларына гөрә алан мүлк еридир.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="19">
				<verse number="1">Икинҗи гезек шимгон тиресиниң уругларының биҗеси чыкды. Оларың мүлки яхуда тиресиниң мүлк ериниң ичинден дүшди.</verse>
				<verse number="2">Шимгон тиресиниң мүлк ерлери шулар болупдыр: Беершеба, Шеба, Молада,</verse>
				<verse number="3">Хасаршугал, Бала, Эсем,</verse>
				<verse number="4">Элтолат, Бетул, Хорма,</verse>
				<verse number="5">Зиклаг, Бейтмаркабот, Хасарсуса,</verse>
				<verse number="6">Бейтлебаот, Шарухен – обалары билен биле он үч гала.</verse>
				<verse number="7">Айын, Риммон, Этер, Ашан – обалары билен биле дөрт гала.</verse>
				<verse number="8">Багалатбегериң ве Негеп чөлүндәки Раманың даш-төверегиндәки обалар хем шоңа гирйәрди. Буларың бары Шимгон тиресиниң өз уругларына гөрә алан мүлк ерлеридир.</verse>
				<verse number="9">Шимгон тиресине мүлк ер яхудаларың пайындан бөлүнип берилди. Яхудаларың ер пайларының өзлеринден артыкдыгы себәпли, шимгон тиреси мүлк ерини оларың пайындан алды.</verse>
				<verse number="10">Үчүнҗи гезек зебулун тиресиниң уругларының биҗеси чыкды. Оларың мүлк ериниң арачәги Сарыда ченли узаляр.</verse>
				<verse number="11">Арачәк гүнорта Маргала ченли гидип, Даббешеде барып етйәр ве Ёкнегамың гүндогар акымына гелйәр.</verse>
				<verse number="12">Соң Сарыддан ызына гайдып, Гүнүң догян тарапына Кислот-табора гелйәр. Ол ерден Даберада гелип, Япыя тарап ёкары чыкяр.</verse>
				<verse number="13">Ол ерден гүндогара Гатхепере ве Этказына тарап гечйәр, соңра Риммона тарап довам эдип, Нега тарап өврүлйәр.</verse>
				<verse number="14">Демиргазык арачәк Ханнатона тарап айланып, Йыптахел җүлгесинде гутаряр.</verse>
				<verse number="15">Катат, Нахалал, Шимрон, Йыдала, Бейтуллахам – обалары билен биле он ики гала.</verse>
				<verse number="16">Ине, булар Зебулун тиресиниң уруглары боюнча алан мүлк ери, оларың галалары ве обаларыдыр.</verse>
				<verse number="17">Дөрдүнҗи гезек ысакар тиресиниң уругларының биҗеси чыкды.</verse>
				<verse number="18">Оларың ерине шулар дегишлидир: Йизрегел, Кесуллот, Шунем,</verse>
				<verse number="19">Хапарайым, Шиён, Анахарат,</verse>
				<verse number="20">Рабыт, Кишён, Эбес,</verse>
				<verse number="21">Ремет, Эйнганным, Эйнхадда, Бейтпаззес.</verse>
				<verse number="22">Арачәк Табора, Шахасума, Бейтшемеше янашып, Иорданда гутаряр – обалары билен биле алты гала.</verse>
				<verse number="23">Ине, булар Ысакар тиресиниң уруглары боюнча алан мүлк ерлери, галалары ве обаларыдыр.</verse>
				<verse number="24">Бәшинҗи гезек ашер тиресиниң уругларының биҗеси чыкды.</verse>
				<verse number="25">Оларың арачәги Хелкат, Халы, Бетен, Акшап,</verse>
				<verse number="26">Аламмелек, Амат, Мишал; гүнбатар Кармел дагына ченли ве Шихорлыбнат галасына ченли барып етйәр.</verse>
				<verse number="27">Соңра арачәк ызына гүндогара Бейтдагона тарап айланып, Зебулуна, Йыптахел җүлгесине, демиргазыкда Бейтемеге ве Негиеле баряр. Соңра ол демиргазыкда Кабула,</verse>
				<verse number="28">Эброна, Рехоба, Хаммона, Кана ве Бейик Сидона ченли довам эдйәр.</verse>
				<verse number="29">Шундан соң серхет Рама өврүлип, берк Сур галасына гелйәр ве ене-де ызына Хоса тарап айланып, Ортаер деңзинде гутаряр. Оларың ерлерине Махалап, Акзып, Умма, Апек, Рехоп үлкелери хем дегишлидир. Олар обалары билен биле җеми йигрими ики галадыр.</verse>
				<verse number="30"></verse>
				<verse number="31">Ашер тиресиниң уруглары боюнча алан мүлк ерлери, галалары ве обалары, ине, шулардан ыбаратдыр.</verse>
				<verse number="32">Алтынҗы гезек нафталы тиресиниң уругларының биҗеси чыкды.</verse>
				<verse number="33">Оларың арачәги Хелепден, Сагананнымдакы дуб токайларындан, Адамынекепден ве Ябнеелден Лаккума ченли гелип, ол Иорданда гутаряр.</verse>
				<verse number="34">Серхет гүнбатара Азноттабора өврүлип, соң Хукога баряр, гүнорта тарапдан Зебулуна, гүнбатар тарапдан болса Ашере ве гүндогар тарапдан Иорданың якасында болан Яхуда янашяр.</verse>
				<verse number="35">Олара дегишли болан берк галалар шулардыр: Сиддим, Сер, Хаммат, Ракат, Киннерет,</verse>
				<verse number="36">Адама, Рама, Хасор,</verse>
				<verse number="37">Кедеш, Эдрей, Эйнхасор,</verse>
				<verse number="38">Йырон, Мигдалел, Хорем, Бейтанат ве Бейтшемеш – обалары билен биле он докуз гала.</verse>
				<verse number="39">Бу болса нафталы тиресиниң уругларына гөрә дүшен мүлк ерлери, галалары ве обаларыдыр.</verse>
				<verse number="40">Единҗи гезек дан тиресиниң уругларының биҗеси чыкды.</verse>
				<verse number="41">Оларың пайына дүшен мүлк ерлер шулардан ыбарат: Сорга, Эштавол, Иршемеш,</verse>
				<verse number="42">Шагалбын, Аялон, Йытла,</verse>
				<verse number="43">Эйлон, Тимна, Экрон,</verse>
				<verse number="44">Элтеке, Гибетон, Багалат,</verse>
				<verse number="45">Ехут, Бенейберак, Гатриммон,</verse>
				<verse number="46">Мейяркон ве Яфоның гаршысындакы ерлер билен Ракон.</verse>
				<verse number="47">Эмма дан тиресине өз ерлерини эелемек агыр дүшди, олар Лешеме гаршы сөвеше чыкып, оны басып алдылар. Олары гылычлап өлдүрип, ерлерини өзлерине мүлк эдип алдылар ве ол ерде ерлешдилер. Олар Лешеме Дан дийип, аталары Даның адыны гойдулар.</verse>
				<verse number="48">Ине, бу болса дан тиресиниң уруглары боюнча алан мүлк ерлери, оларың галалары ве обаларыдыр.</verse>
				<verse number="49">Мүлк ерлери арачәкләп бөлүп гутаранларындан соң, ысрайыллар өз араларындан Нунуң оглы Ешува мүлк пай бердилер.</verse>
				<verse number="50">Олар оңа Реббиң буйругы боюнча Эфрайым даглыгындакы Тимнатсерах галасыны бердилер. Бу галаны онуң өзи сорапды. Ешува бу галаны тәзеден гуруп, ол ерде орнашды.</verse>
				<verse number="51">Ине, шулар Элгазар руханының, Нунуң оглы Ешуваның ве Ысрайыл тирелериниң уругбашыларының Реббе йүз тутулян чадырың гирелгесинде, Шилода Реббиң хузурында Ысрайыл тирелерине биҗе боюнча пайлап берен мүлк ерлеридир. Шейлелик билен, олар ерлери пайламак ишини тамамладылар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="20">
				<verse number="1">Реб Ешува шейле дийди:</verse>
				<verse number="2">«Ысрайыллара айт: Мен сизе Мусаның үсти билен гачыбаталга галалары барада айдыпдым. Шоларың хайсы галалар болмалыдыгыны сиз өз араңызда кесгитләң.</verse>
				<verse number="3">Төтәнликден я-да ялңышлык билен адам өлдүрен ганхор ол ере гачып, өзүни горап билер. Гой, ол галалар ганхорлар үчин өлдүрилениң хоссарындан гачыбаталга болсун.</verse>
				<verse number="4">Кимде-ким шол галаларың бирине гачып барса, ол адам галаның гирелгесинде, дервезәниң агзында дуруп, шол галаның яшулуларына эшитдирип, өз ягдайыны хабар берсин. Олар ол адамы өз яшайҗыларының бири хөкмүнде кабул эдип, оңа өз араларында галада яшамага орун берерлер.</verse>
				<verse number="5">Эгер-де онуң ызындан өлдүрилениң хоссары ар алмак үчин гелсе, онда галадакы яшулулар ганхоры онуң элине бермели дәлдирлер, себәби ганхор онуң якыныны билкастлайын өлдүрмәндир. Өлдүрен адамы билен онуң өң хич хили душманчылыгы болмандыр.</verse>
				<verse number="6">Җемагат үйшүп, ганхор барада хөкүм чыкарянча ве тә шол вагткы баш руханы өлйәнчә, гой, ол шол галада яшаберсин. Соңра ол гачып гайдан галасына, өз өйүне доланып билер».</verse>
				<verse number="7">Шейлелик билен, олар Нафталы даглыгында Җелиледе Кедеш галасыны, Эфрайым даглыгында Шекеми ве Яхуда даглыгында Кирятарбаны (Хеброны) белледилер.</verse>
				<verse number="8">Шейле хем Иордан дерясының аңырсындан Ерихоның гүндогарында олар рубен тиресинден дүзлүкдәки чөлде ерлешйән Бесери, гат тиресинден Гилгатдакы Рамоды, манаша тиресинден Башандакы Голаны белледилер.</verse>
				<verse number="9">Бу галалар әхли ысрайыллар ве оларың арасында яшаян гелмишеклер үчин гачыбаталга хөкмүнде белленилди. Адамы төтәнликде өлдүрен ганхор шол галалара гачып барып, ондан ар алмакчы болян хоссарлардан башыны гутарып билер. Җемагат маслахатлашып, адалатлы хөкүм чыкарянча, ол ганхор шол галада ховпсузлыкда яшап билер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="21">
				<verse number="1">Леви тиресиниң ёлбашчылары Элгазар руханының, Нунуң оглы Ешуваның ве әхли Ысрайыл тирелериниң уругбашыларының янына гелдилер.</verse>
				<verse number="2">Левилер Кенган юрдуның Шило галасына гелип, олара: «Реб бизе яшамак үчин галалар ве ири шахлы малларымыз үчин өри мейданлар бермеги Муса аркалы буйрупды» дийдилер.</verse>
				<verse number="3">Шейлеликде, Реббиң буйругы боюнча ысрайыллар левилере өз мүлк ерлеринден шу ашакдакы галалары ве өри мейданларыны бердилер.</verse>
				<verse number="4">Илкинҗи кохат уругының биҗеси чыкды. Левилерден болан Харун руханының несиллерине биҗе боюнча яхуда, шимгон ве бенямин тирелеринден сайланып, он үч гала берилди.</verse>
				<verse number="5">Бейлеки галан кохат уругына биҗе боюнча эфрайым, дан тирелеринден ве гүнбатардакы манаша тиресинден он гала берилди.</verse>
				<verse number="6">Гершон уругы хем биҗе атышыкда ысакар, ашер, нафталы тирелеринден ве Башандакы манаша тиресинден өзлерине он үч гала алдылар.</verse>
				<verse number="7">Мерары уругы өзлерине рубен, гат ве зебулун тирелеринден он ики гала алдылар.</verse>
				<verse number="8">Шейлеликде, ысрайыллар Реббиң Мусаның үсти билен буйрушы ялы, бу галалары өри мейданлары билен бирликде левилере биҗе боюнча пайлап бердилер.</verse>
				<verse number="9">Ысрайыллар левилерден болан кохат уругындан Харуның несиллерине яхуда ве шимгон тирелериниң хайсы галаларыны бермелидигини кесгитледилер, себәби оларың биҗеси биринҗи чыкыпды.</verse>
				<verse number="10"></verse>
				<verse number="11">Ысрайыллар олара Кирятарбаны (Арба Анагың какасыды) берипдирлер. Бу Яхуда даглыгындакы Хеброн галасы болупдыр, онуң даш-төверегини өри мейдан тутяр.</verse>
				<verse number="12">Эмма галаның якынындакы ачык мейданларыны ве онуң обаларыны болса Епунне оглы Калеп мүлк ер хөкмүнде алыпды.</verse>
				<verse number="13">Харун руханының несиллерине ганхорлар үчин гачыбаталга болан Хеброн галасыны ве Либнаны,</verse>
				<verse number="14">Ятыры, Эштемованы,</verse>
				<verse number="15">Холоны, Дебири,</verse>
				<verse number="16">Айыны, Ютаны, Бейтшемеши, оларың хер бириниң өри мейданлары билен биле бу ики тиреден җеми докуз гала бердилер.</verse>
				<verse number="17">Олар бенямин тиресинден хем шу галалары алдылар: Гибгоны, Гебаны,</verse>
				<verse number="18">Анатоды ве Алмоны, оларың херсиниң өри мейданлары билен биле җеми дөрт гала.</verse>
				<verse number="19">Шу саналан он үч гала өри мейданлары билен биле Харун руханының несиллерине берилди.</verse>
				<verse number="20">Левилериң кохат неслиниң галан бөлеги биҗе боюнча эфрайым тиресинден галалар алдылар.</verse>
				<verse number="21">Олар ганхорлар үчин гачыбаталга болан, Эфрайым даглыгындакы Шекем галасыны, шейле хем Гезери,</verse>
				<verse number="22">Кибсайымы, Бейтхороны өри мейданлары билен биле олара бердилер. Булар җеми дөрт галадыр.</verse>
				<verse number="23">Олар дан тиресинден Элтеке, Гибетон,</verse>
				<verse number="24">Аялон ве Гатриммон галаларыны өри мейданлары билен биле алдылар. Булар җеми дөрт галадыр.</verse>
				<verse number="25">Олара гүнбатардакы манаша тиресинден шу галалары: Тагнагы, Гатриммоны – җеми ики галаны өри мейданлары билен биле бердилер.</verse>
				<verse number="26">Шу ёкарда саналан он гала, өри мейданлары билен бирликде кохат несиллериниң галан бөлегине берилди.</verse>
				<verse number="27">Левилериң гершон уругына гүндогардакы манаша тиресинден ганхорлар үчин гачыбаталга болан Башандакы Голан галасы ве Беештераг – җеми ики гала, оларың өри мейданлары билен биле берилди.</verse>
				<verse number="28">Ысакар тиресинден болса олара Кишён, Даберат,</verse>
				<verse number="29">Ярмут, Эйнганным галаларыны – җеми дөрт галаны оларың өри мейданлары билен биле алдылар.</verse>
				<verse number="30">Ашер тиресинден олара Мишал, Абдон,</verse>
				<verse number="31">Хелкат ве Рехоп галалары – җеми дөрт гала херсиниң өри мейданлары билен биле берилди.</verse>
				<verse number="32">Олара нафталы тиресинден ганхорлар үчин гачыбаталга болан, Җелиледәки Кедеш галасы, шейле хем Хаммотдор, Картан галалары – җеми үч гала өри мейданлары билен биле берилди.</verse>
				<verse number="33">Шу саналан он үч гала, оларың өри мейданлары билен бирликде гершон уругына берилди.</verse>
				<verse number="34">Левилериң галан мерары уругына болса зебулун тиресинден галалар берилди. Олара Ёкнегам, Корта,</verse>
				<verse number="35">Риммон, Нахалал галалары – җеми дөрт гала херсиниң өри мейданлары билен биле берилди.</verse>
				<verse number="36">Рубен тиресинден олара Бесер, Яхса,</verse>
				<verse number="37">Кедемот, Мейпагат галалары – җеми дөрт гала херсиниң өри мейданлары билен биле берилди.</verse>
				<verse number="38">Гат тиресинден олара ганхорлара гачыбаталга эдилип белленен Гилгатдакы Рамот галасы ве Маханайым,</verse>
				<verse number="39">Хешбон, Язер галалары өри мейданлары билен биле берилди. Булар җеми дөрт галадыр.</verse>
				<verse number="40">Шейлеликде, левилериң галан мерары уругының пайына биҗе боюнча җеми он ики гала дүшди.</verse>
				<verse number="41">Ысрайыллардан левилере мүлк хөкмүнде берлен галаларың җеми өри мейданлары билен бирликде кырк секиз болды.</verse>
				<verse number="42">Шол галаларың хер бириниң даш-төверегини өри мейдан гуршап алярды. Өри мейдансыз екеҗе-де гала ёкды.</verse>
				<verse number="43">Ине, Реб ысрайылларың ата-бабаларына ант ичип сөз берен ериниң әхлисини олара берди. Олар бу ерлери эеләп, ол ерде яшадылар.</verse>
				<verse number="44">Реб оларың ата-бабаларына сөз берши ялы, олара әхли тарапдан парахатчылык берди. Оларың душманларының екеҗеси хем оларың өңүнде дуруп билмеди. Реб оларың душманларыны өз эллерине берди.</verse>
				<verse number="45">Реббиң Ысрайыл несиллерине берен аҗайып вадаларындан екеҗе сөзи хем ерине етмән галмады. Оларың әхлиси хакыкат йүзүнде берҗай болды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="22">
				<verse number="1">Соңра Ешува рубен, гат тирелерини ве гүндогардакы манаша тиресини янына чагырып,</verse>
				<verse number="2">олара шейле дийди: «Сиз Реббиң гулы Мусаның буйрукларыны ерине етирдиңиз ве мениң әхли табшырыкларыма боюн болдуңыз.</verse>
				<verse number="3">Бүтин шол вагтың довамында сиз доганларыңызы шу гүне ченли еке ташламадыңыз ве өз Худайыңыз Реббиң буйрукларыны дыкгат билен ерине етирдиңиз.</verse>
				<verse number="4">Ине, Худайыңыз Реб сизиң доганларыңыза сөз берши ялы, олара парахатчылык берди. Шонуң үчин хем, инди сиз өз өйлериңизе, ягны Реббиң гулы Мусаның Иордан дерясының бейлеки тарапында сизе берен ерлерине эелик этмәге доланып барың.</verse>
				<verse number="5">Эмма Реббиң гулы Мусаның сизе берен буйрукларыны ве кануныны долы берҗай эдиң. Худайыңыз Ребби сөйүң, әхли ерде Онуң ёлундан йөрәң, табшырыкларыны ерине етириң, Оңа бил баглаң ве бүтин йүрегиңиз билен җан-тенден Оңа гуллук эдиң».</verse>
				<verse number="6">Соңра ак пата берип, Ешува олары угратды ве олар өз өйлерине гайтдылар.</verse>
				<verse number="7">Ине, манаша тиресиниң ярысына Мусаның Башанда берен ери, эмма Ешува бейлеки ярысына Иордан дерясының демиргазык тарапында, өз доганларының арасындан берди. Шейлеликде, олара ак пата берип, өйлерине угратды.</verse>
				<verse number="8">Ешува олара: «Улы байлык билен, сүри-сүри мал билен, алтын-күмүш билен, мис-демир билен, көп эгин-эшик билен ызыңыза доланың. Душманларыңызы еңип, олардан алан олҗаларыңызы өз доганларыңыз билен пайлашың» дийди.</verse>
				<verse number="9">Шейлеликде, рубен, гат тирелери ве гүндогардакы манаша тиреси Кенганың Шило галасындакы бейлеки ысрайыллары ташлап, Гилгада тарап, Реббиң Мусаның үсти билен олара берен мүлк ерлерине эелик этмәге ызларына гайтдылар.</verse>
				<verse number="10">Рубен, гат тирелери ве гүндогардакы манаша тиреси Кенганда Иорданың голайына гелип, деряның якасында әпет бир гурбанлык сыпасыны бина этдилер.</verse>
				<verse number="11">Ине, рубенлериң, гатларың ве гүндогардакы манаша тиресиниң Кенганың арачәгинде, Иорданың боюнда, ысрайылларың тарапында гурбанлык сыпасыны гурандыклары барадакы хабар ысрайыл халкына гелип етди.</verse>
				<verse number="12">Бу тәзелиги эшиденлеринде, тутуш ысрайыл җемагаты Шилода бир ере йыгнанып, олара гаршы сөвешмәге аяга галды.</verse>
				<verse number="13">Соңра ысрайыллар Гилгада тарап – рубенлериң, гатларың ве гүндогардакы манаша тиресиниң үстүне Элгазар руханының оглы Пинехасы ибердилер.</verse>
				<verse number="14">Онуң билен биле он саны ёлбашчы хем гитди. Олар ысрайылың хер тиресинден сайланып, херси ысрайыл уругларының баштутаныдылар.</verse>
				<verse number="15">Олар Гилгада – рубенлериң, гатларың ве гүндогардакы манаша тиресиниң янына гелип, олара шейле дийдилер:</verse>
				<verse number="16">«Реббиң тутуш җемагаты шейле диййәр: „Бу нәхили дөнүклик? Сиз Ысрайыл Худайы Реббиң гаршысына чыкдыңызмы? Сиз Реббе гуллук этмекден йүз өвүрдиңизми? Сиз өз гурбанлык сыпаңызы гуруп, Реббе гаршы баш гөтерйәңизми?</verse>
				<verse number="17">Бизиң үчин Пегорың кануны бозаны азмы нәме? Чүнки ол Реббиң җемагатына гыргын кеселини гетирди. Биз энтеклер хем ондан тәмизленип билемзок.</verse>
				<verse number="18">Сиз болса бу гүн Ребден боюн товладыңыз! Эгер сиз бу гүн Реббе баш гөтерсеңиз, эртир Ол тутуш ысрайыл җемагатына гөз гөркезер.</verse>
				<verse number="19">Эгер сизиң мүлк ерлериңиз пәк болмаса, онда Реббиң топрагына – мукаддес чадырың дуран ерине гечиң-де, мүлк ериңизи бизиң арамыздан алың. Эмма бизиң Худайымыз Реббиң гурбанлык сыпасындан башга өз гурбанлык сыпаңызы гуруп, Реббе ве бизе гаршы баш гөтермәң.</verse>
				<verse number="20">Ядыңыздамы, Зераның човлугы Акан Реббе айры гойлан затлардан огурлап, дөнүклик эдипди. Мунуң үчин болса җеза тутуш ысрайыл җемагатының үстүнден инди. Бу гүнә үчин онуң диңе еке өзи өлмәнди“».</verse>
				<verse number="21">Рубен, гат тирелери ве гүндогардакы манаша тиреси Ысрайыл тирелериниң уругбашыларына шейле җогап бердилер:</verse>
				<verse number="22">«Реб худайларың Худайыдыр! Реб худайларың Худайыдыр! Ол билйәндир, гой, ысрайыл халкы хем билсин: эгер биз Реббе боюн эгмезлик я-да дөнүклик эден болсак, сизиң бу гүн бизе рехимиңиз инмесин!</verse>
				<verse number="23">Эгер биз гурбанлык сыпамызы Ребби рет этмек үчин гуран болсак, онуң үстүнде якма гурбанлыгыны я галла садакасыны, я-да саламатлык гурбанлыгыны бермек үчин гуран болсак, онда Реббиң Өзи бизе берк җеза берсин.</verse>
				<verse number="24">Хакыкатда болса, биз муны әтиячлык үчин этдик, себәби вагт гелер, шонда сизиң несиллериңизиң бизиң несиллеримизден: „Ысрайыл Худайы Реб билен сизиң нәме ишиңиз бар?“ дийип сорарлар.</verse>
				<verse number="25">Реб Иордан дерясыны бизиң билен сизиң араңызда арачәк эдип гойды. Сизиң Ребде хич хили пайыңыз ёк диймезликлери үчин, шейле хем, сизиң несиллериңиз бизиңкилере Реббе сежде этмәге ёл гояр ялы,</verse>
				<verse number="26">биз өз гурбанлык сыпамызы гурмагы йүрегимизе дүвдүк. Бу якма гурбанлыгы үчин хем дәл, мал садакасы үчин хем дәл.</verse>
				<verse number="27">Эмма бу сиз билен бизиң ве соңкы несиллеримизиң арасында субутнама болмагы үчиндир. Мунда биз өз якма гурбанлыкларымыз, мал садакаларымызы ве саламатлык гурбанлыкларымызы бермек билен Реббиң өңүндәки борчларымызы Онуң хузурында ерине етирерис. Вагт геленде, сизиң несиллериңиз бизиң несиллеримизе: „Сизиң Ребде пайыңыз ёк“ дийип, хич хачан айдып билмезлер.</verse>
				<verse number="28">Шейле хем, биз белли бир нетиҗә гелдик, хачан хем болса бир вагт олар бизе ве бизиң несиллеримизе шейле дийәйселер, биз олара: „Ата-бабаларымызың Реббе гуран бу гурбанлык сыпасының нусгасына середиң, бу якма гурбанлыгы я-да мал садакасы үчин дәл-де, сиз билен бизиң арамызда субутнама болмагы үчиндир“ диерис.</verse>
				<verse number="29">Мукаддес чадырың өңүнде дуран Худайымыз Реббиң гурбанлык сыпасындан башга үйтгешик гурбанлык сыпасыны гурмак ве онда якма гурбанлыгыны, галла садакасыны я-да мал садакасыны берип, Ребби әсгермезлик эдип, Оны рет этмеклик бизден даш болсун!»</verse>
				<verse number="30">Пинехас руханы ве онуң билен гелен җемагат баштутанлары, Ысрайыл тирелериниң уругбашылары рубенлериң, гатларың ве гүндогардакы манаша тиресиниң айданларыны эшиденлеринде, бу сөзлерден хошал болдулар.</verse>
				<verse number="31">Элгазар руханының оглы Пинехас рубенлере, гатлара ве гүндогардакы манаша тиресине: «Хәзир биз Реббиң өз арамыздадыгыны билйәрис, себәби сиз Реббе гаршы дөнүклик этмәнсиңиз, гайтам, сиз бүтин ысрайыл халкыны Реббиң җезаландырмагындан халас этдиңиз» дийди.</verse>
				<verse number="32">Шундан соң Пинехас ве ёлбашчылар рубенлери ве гатлары Гилгатда галдырып, өз юрдуна доланып гелдилер ве ысрайыллара оларың айданларыны гүррүң бердилер.</verse>
				<verse number="33">Шейлеликде, ысрайыллар оларың эден ишинден хошал болдулар ве Худая алкыш айтдылар. Шундан соң олар рубенлериң ве гатларың яшаян ерлерине чозуп, олар билен уруш этмек ве олары тоздурмак хакында келам агыз сөз айтмадылар.</verse>
				<verse number="34">Рубенлер ве гатлар гурбанлык сыпасына «Субутнама» дийип ат бердилер. Олар: «Чүнки бу бизиң арамызда Реббиң Худайдыгының субутнамасыдыр» дийдилер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="23">
				<verse number="1">Реббиң ысрайыллара даш-төверегиндәки әхли душманларындан парахатчылык беренинден бәри көп вагт гечипди ве Ешуваның хем яшы бирчене барып, гоҗалык яшына етипди.</verse>
				<verse number="2">Ешува әхли ысрайыллары, оларың яшулуларыны, баштутанларыны, казыларыны ве ёлбашчыларыны янына чагырып, олара шейле дийди: «Инди мениң көпүм гечип, азым галды.</verse>
				<verse number="3">Худайыңыз Реббиң сизиң бәхбидиңиз үчин бу миллетлериң барыны нәхили гүне саландыгына өзүңиз гөзли шаятсыңыз. Сизиң үчин сөвешен Худайыңыз Реббиң хут Өзүдир.</verse>
				<verse number="4">Ядыңыздадыр, мен бу миллетлериң ве басып алан бейлеки миллетлеримиң әхли ерлерини, Иордан дерясындан Ортаер деңзиниң гүнбатарына ченли болан аралыгы сизиң тирелериңизе биҗе боюнча мүлк эдип пайлап бердим.</verse>
				<verse number="5">Худайыңыз Реббиң Өзи олары ыза серпикдирип, сизиң өңүңизден ковуп чыкарар. Худайыңыз Реббиң сизе сөз берши ялы, сиз оларың ерлерини эеләрсиңиз.</verse>
				<verse number="6">Шонуң үчин хем Мусаның Канун китабындакы языланларың барына боюн эгип, оны долы ерине етирмекде өрән мерт дуруң. Ондан хич яна совулмаң.</verse>
				<verse number="7">Араңызда галып, яшап йөрен бу гелмишек миллетлер билен гарышмаң, оларың худайларының атларыны агзамаң, оларың адындан ант ичмәң, олара гуллук эдип, сежде этмәң.</verse>
				<verse number="8">Диңе шу гүнки болшуңыз ялы, Худайыңыз Реббе бил баглаң.</verse>
				<verse number="9">Реб сизиң өңүңизден бейик ве гүйчли миллетлери ковуп чыкарды, шу вагта ченли оларың екеҗеси хем сизиң өңүңизде дуруп билмеди.</verse>
				<verse number="10">Сизиң бириңиз оларың мүңүсини гачырдыңыз, себәби Худайыңыз Реб эдил сөз берши ялы, сизиң тарапыңызда сөвешди.</verse>
				<verse number="11">Шонуң үчин хем сиз Худайыңыз Ребби җан-тенден сөйүң.</verse>
				<verse number="12">Эмма сиз Ребден йүз өврүп, араңызда дири галан бейлеки миллетлере гошулсаңыз, олар билен гыз алшып-бершип, гарындашлык ачсаңыз,</verse>
				<verse number="13">онда шуны билип гоюң, чүнки сизиң Худайыңыз Реб шондан соң ол миллетлери сизиң өңүңизден ковуп чыкармаз. Терсине, олар сизе дузак ве тор боларлар, тә Худайыңыз Реббиң берен бу говы еринден айрылып ёк болянчаңыз, аркаңызы гамчылап, гөзүңизе тикен болуп дүртүлерлер.</verse>
				<verse number="14">Ине, гөршүңиз ялы, мениң саналгым долды. Худайыңыз Реббиң сизе берен әхли аҗайып вадаларының екеҗеси хем ерине етмән галмандыгыны сизиң хут өзүңиз месе-мәлим билйәңиз. Онуң хер бир сөзи амала ашды, екеҗеси хем хакыката өврүлмән галмады.</verse>
				<verse number="15">Йөне Худайыңыз Реббиң хер бир аҗайып вадасының хакыката өврүлиши дек, Өзүниң берен оңат еринден сизи ёк эдйәнчә, башыңыздан бела-бетерлери-де индерер.</verse>
				<verse number="16">Эгер-де сиз өзүңизе берҗай этмек үчин берлен Худайыңыз Реббиң әхтини бозсаңыз ве башга худайлара гуллук эдип, олара сежде этсеңиз, онда Реббиң гахар-газабы сизиң гаршыңыза туташар. Сиз Реббиң берен бу оңат еринде шобада хеләк боларсыңыз».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="24">
				<verse number="1">Шейлеликде, Ешува әхли ысрайыл тирелерини Шекеме йыгнады. Оларың арасындан Ысрайылың яшулуларыны, баштутанларыны, казыларыны ве ёлбашчыларыны чагырды. Оларың өзлери гелип, Худайың хузурында дурдулар.</verse>
				<verse number="2">Соңра Ешува әхли халка йүзленип, шейле дийди: «Ысрайыл Худайы Реб шейле диййәр: „Сизиң ата-бабаларыңыз мундан көп йыл өң Евфрат дерясының боюнда яшап, башга худайлара гуллук этдилер. Оларың бири хем Ыбрайым билен Нахорың какасы Терады.</verse>
				<verse number="3">Эмма Мен атаңыз Ыбрайымы Евфрат дерясының боюндан әкидип, тутуш Кенганың ерини бердим ве онуң неберелерини көпелтдим. Мен оңа Ысхак диен бир огул бердим.</verse>
				<verse number="4">Ысхага хем Якуп билен Ысавы бердим. Мен Ысава Сегир даглыгыны мүлк бердим, йөне Якуп несиллери билен Мүсүре гитди.</verse>
				<verse number="5">Соңра Мен Муса билен Харуны Мүсүре ибердим ве оларың арасында эден әхли бела-бетерлерим билен мүсүрлилере гөз гөркездим. Шондан соң сизи ол ерден алып чыкдым.</verse>
				<verse number="6">Мен сизиң ата-бабаларыңызы Мүсүрден алып чыканымда, сиз деңзе гелдиңиз. Мүсүрлилер ат-арабалары ве сөвеш арабалы эсгерлери билен сизиң ата-бабаларыңызың ызындан Гызыл деңзе ченли коваладылар.</verse>
				<verse number="7">Шонда ысрайыллар перят эдип, Мен-Ребден көмек сорап ялбаранларында, Мен олар билен мүсүрлилериң аралыгыны түм-гараңкылыга гапладым. Мен мүсүрлилериң үстүни деңзиң сувы билен өртүп, гарк этдим. Сиз Мениң мүсүрлилере нәме эденими өз гөзлериңиз билен гөрдүңиз. Соңра сиз узак вагтлап чөлде яшадыңыз.</verse>
				<verse number="8">Шейдип, Мен сизи Иорданың гүндогарында яшаян аморларың ерине гетирдим. Олар сизиң гаршыңыза урушдылар, эмма Мен олары сизиң элиңизе бердим. Мен олары сизиң өңүңизде гырып ташладым ве сиз оларың ерлерини өзүңизе мүлк алдыңыз.</verse>
				<verse number="9">Мовабың ханы Сипор оглы Баллак Ысрайыла гаршы урушмага тайярлананда, ол Бегор оглы Билгама сизи нәлетлемек үчин хабар иберди.</verse>
				<verse number="10">Эмма Мен Билгама гулак асмадым, шейлеликде, ол ене-де сизе ак пата берди ве Мен сизи Баллагың элинден халас этдим.</verse>
				<verse number="11">Соңра сиз Иордан дерясындан гечип, Ерихо гелдиңиз. Ерихоның яшайҗылары хем эдил хетлер, аморлар, перизлер, кенганлар, гиргашлар, хивилер ве ябуслар ялы сизиң гаршыңыза чыкдылар, эмма Мен олары хем сизиң элиңизе бердим.</verse>
				<verse number="12">Мен ики амор ханыны ховсала салып, олары сизиң өңүңизден ковуп чыкардым. Сиз олары өз гылычларыңыз билен я-да ок-яйларыңыз билен еңмедиңиз.</verse>
				<verse number="13">Мен сизе өз зәхметиңизи сиңдирмедик ерлериңизи ве өз гурмадык галаларыңызы бердим, хәзир сиз ол ерлерде яшап йөрсүңиз. Сиз өз отуртмадык үзүм ве зейтун багларыңызың мивелеринден ийип йөрсүңиз“.</verse>
				<verse number="14">Шонуң үчин хем инди сиз Ребден горкуң, Оңа ак йүрекден ыхлас билен гуллук эдиң. Сиз ата-бабаларыңызың Евфрат дерясының аңырсында ве Мүсүрде сежде эден худайларыны ташлаң. Диңе Реббе гуллук эдиң.</verse>
				<verse number="15">Реббе гуллук этмеги макул гөрмесеңиз, онда шу гүн киме гуллук этҗекдигиңизи сайлаң: сиз Евфрат дерясының аңырсындакы ата-бабаларыңызың гуллук эден худайларына гуллук этҗекмисиңиз я-да хәзирки яшаян ериңиздәки аморларың худайларына? Эмма хоҗалыгым билен мен болса Реббе гуллук этҗекдирин».</verse>
				<verse number="16">Соңра адамлар Ешува шейле җогап бердилер: «Биз хич вагт Реббе дөнүклик этмерис! Башга худайлара гуллук этмек бизден даш болсун!</verse>
				<verse number="17">Худайымыз Реббиң Өзи бизи ве ата-бабаларымызы Мүсүр гулчулыгындан алып чыкды ве гөзүмизиң алнында көп гудратлы ишлери этди. Бизиң йөрәп гечен бүтин ёлларымызда, әхли миллетлериң арасында Реб бизиң җанымызы аман саклады.</verse>
				<verse number="18">Биз бу ере чозуш эденимизде, Реб бу ерде яшаян әхли аморлары бизиң өңүмизден ковуп чыкарды. Шонуң үчин биз хем Реббе гуллук этҗекдирис, себәби Ол бизиң еке-тәк Худайымыздыр».</verse>
				<verse number="19">Ешува халка: «Сиз Реббе гуллук эдип билмерсиңиз, чүнки Ол мукаддес Худайдыр, Ол габанҗаң Худайдыр. Сизиң языкларыңызы я-да гүнәлериңизи багышламаз.</verse>
				<verse number="20">Эгер сиз Ребби терк эдип, кесеки худайлара гуллук этсеңиз, онда Ол сизе өң көп ягшылыклар эден хем болса, сизден йүз өвүрер, нәлетләп, сизи ёк эдип ташлар» дийди.</verse>
				<verse number="21">Адамлар Ешува: «Ёк! Биз Реббе гуллук эдерис!» дийдилер.</verse>
				<verse number="22">Соңра Ешува ене-де олара: «Реббе гуллук этмеги сайлап аландыгыңыза сизиң өзүңиз хакыкы шаятсыңыз» дийди. Олар хем: «Хава, биз шаятдырыс!» дийип җогап бердилер.</verse>
				<verse number="23">Ешува халка йүзленип: «Инди өз араңыздакы кесеки худайлары айрып ташлаң ве тутуш йүрегиңиз билен Ысрайылың Худайы Реббе тарап өврүлиң» дийди.</verse>
				<verse number="24">Халк оңа: «Хава, биз Худайымыз Реббе гуллук эдерис ве Онуң сөзүне боюн эгерис!» дийди.</verse>
				<verse number="25">Шейлеликде, Ешува шол гүн адамлар билен әхт баглашды ве Шекемде олар үчин парзлар ве дүзгүнлер чыкарды.</verse>
				<verse number="26">Ешува шейле хем бу сөзлери Худайың Канун китабына язды. Соңра ол әпет бир дашы алып, Реббиң мукаддес ериндәки дуб агаҗының дүйбүнде гойды.</verse>
				<verse number="27">Ол әхли халка йүзленип: «Гөрйәңизми, шу даш бизиң үчин субутнама болар. Бу даш Реббиң бизе айдан әхли сөзлерини эшитди. Эгер сиз Реббе дөнүклик эдәйсеңиз, бу даш сизе гаршы субутнама болар!» дийди.</verse>
				<verse number="28">Соңра Ешува халкың херсини өз мүлк ерине иберди.</verse>
				<verse number="29">Шундан соң Реббиң гулы Нун оглы Ешува йүз он яшап өлди.</verse>
				<verse number="30">Оны Гагаш дагының демиргазык тарапындакы Эфрайым даглыгында, өзүниң мүлк ери болан Тимнатсерахда җайладылар.</verse>
				<verse number="31">Ешуваның яшан дөврүнде ысрайыл халкы Реббе гуллук этди. Ешувадан соң яшап, Реббиң Ысрайыла эден әхли әгирт ишлерини гөзи билен гөрен гаррыларың дөврүнде-де ысрайыл халкы Реббе гуллук этди.</verse>
				<verse number="32">Ысрайыллар Юсубың җеседини Мүсүрден чыкарып, Шекеме гетирипдилер. Олар оны Шекемиң какасы Хаморың огулларындан Якубың йүз күмүш теңңә сатын алан еринде җайладылар. Ол ер Юсубың несиллериниң мүлк ери болуп галды.</verse>
				<verse number="33">Харуның оглы Элгазар хем өлди, оны Эфрайым даглыгында, өз оглы Пинехасың Гибга галасында җайладылар.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="7">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Ешува өленден соң, ысрайыллар: «Кенганларың гаршысына илки хайсымыз сөвеше чыкмалы?» дийип, Ребден сорадылар.</verse>
				<verse number="2">Реб: «Яхуда тиреси чыкар: ине, Мен бу юрды оларың элине берҗекдирин» дийди.</verse>
				<verse number="3">Яхудалар шимгон тиресине: «Бизиң пайымыза дүшен ер үчин кенганларың гаршысына биле сөвешмәге гелиң. Биз хем сизиң пайыңыза дүшен ер үчин сөвешмәге барарыс» дийдилер. Шимгонлар олар билен биле гитдилер.</verse>
				<verse number="4">Яхудалар сөвеше гирдилер, Реб кенганлары ве перизлери оларың элине берди. Олар Безек диен ерде душманың он мүңүсини өлдүрдилер.</verse>
				<verse number="5">Безекде олар Адоныбезеге саташдылар, онуң билен сөвешип, оны еңдилер, кенганлары ве перизлери дерби-дагын этдилер.</verse>
				<verse number="6">Адоныбезек гачды, йөне онуң ызындан ковуп тутуп, онуң эллериниң хем аякларының башам бармакларыны чапдылар.</verse>
				<verse number="7">Шонда Адоныбезек: «Эллериниң хем аякларының башам бармаклары чапылан етмиш саны баштутан мениң сачагымдан гачан чөрек овунтыкларыны чөпләп ийипди. Шолара эденлерими инди Худай мениң өзүме гөркезйәр» дийди. Олар Адоныбезеги Иерусалиме гетирдилер; ол шол ерде өлди.</verse>
				<verse number="8">Соңра яхудалар Иерусалими басып алып, онуң илатыны гылычдан гечирдилер ве галаны отладылар.</verse>
				<verse number="9">Ондан соң олар даглыкда, Негепде ве гүнбатар байырлыкда яшаян кенганларың гаршысына сөвеше гирдилер.</verse>
				<verse number="10">Көне ады Кирятарба болан Хебронда яшаян кенганларың үстүне чозуп, Шешай, Ахыман ве Талмай баштутанларыны боюн эгдирдилер.</verse>
				<verse number="11">Бу ерден ол Дебириң илаты билен урушмага гитди. Дебире өң Кирятсепер дийилйәрди.</verse>
				<verse number="12">Калеп: «Еңиш газанып, Кирятсепери басып алана, гызым Аксаны гелин эдип берҗек» дийди.</verse>
				<verse number="13">Бу галаны Калебиң доганы, Кеназың оглы Отниел басып алды. Калеп өз гызы Аксаны оңа берди.</verse>
				<verse number="14">Той гүни Акса өз какасының янына гидип, ондан ер дилемек үчин Отниелден разылык алды. Акса барып, эшегинден дүшенде, Калеп ондан: «Гызым, нәме дилегиң бар?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="15">Акса какасына: «Маңа пешгеш берсене. Сен маңа Негеп чөлүниң гурак ерлерини бердиң, маңа сув булакларыны-да берәй!» дийди. Шунлукда, Калеп ёкаркы ве ашакы чешмелери хем оңа багыш этди.</verse>
				<verse number="16">Кейнлерден болан Мусаның гайынатасының несиллери яхудалар билен билеликде Палма галасындан чыкып, Арадың голайында Негепдәки Яхуда чөлүне яшамага гитдилер. Ол ерде олар амалеклериң арасында орнашдылар.</verse>
				<verse number="17">Соңра яхудалар шимгонлар билен билеликде, Сепат галасында яшаян кенганларың үстүне чозуп, олары еңдилер. Олар галаны Реббе багыш эдип, бүтинлей ёк этдилер ве онуң адына Хорма дакдылар.</verse>
				<verse number="18">Яхудалар Газа, Ашкелон ве Экрон галаларыны-да, оларың даш-төверегиндәки мейданлары билен биле басып алдылар.</verse>
				<verse number="19">Реб яхудалар билен биледи. Олар даглыкда яшаянлары еңип, олары ковуп чыкардылар, эмма дүзлүкде яшаянлары еңип билмедилер, себәби оларың демир сөвеш арабалары барды.</verse>
				<verse number="20">Мусаның вада эдиши ялы, Хеброн Калебе берилди. Ол болса анакларың үч уругыны ол ерден ковуп чыкарды.</verse>
				<verse number="21">Беняминлер Иерусалимде яшаян ябуслары ковуп чыкармадылар, олар хәли-хәзире ченли хем беняминлер билен биле бу ерде яшап йөрлер.</verse>
				<verse number="22">Юсубың несиллери Бейтелиң гаршысына сөвеше чыкдылар. Реб олар биленди.</verse>
				<verse number="23">Олар Бейтеле (галаның өңки ады Лузды) гөзден гечирмек үчин өз җансызларыны ибердилер.</verse>
				<verse number="24">Җансызлар галадан гелйән бир адамы гөрдүлер, оны тутуп, оңа: «Эгер бизе галаның гирелгесини гөркезсең, биз саңа рехимдарлык эдерис» дийдилер.</verse>
				<verse number="25">Ол адам булара галаның гирелгесини гөркезди. Юсубың несиллери галаны гылычдан гечирдилер, йөне бу адама хем онуң ковум-гарындашларына дегмедилер.</verse>
				<verse number="26">Ол адам хетлериң юрдуна барып, ол ерде гала гурды ве өң яшан галасының хатырасына онуң адына Луз дакды. Ол гала хәзире ченли шол ат билен атландырыляр.</verse>
				<verse number="27">Манашалар Бейтшеян, Тагнак, Дор, Иблегам, Мегидо галаларының ве олара дегишли обаларың илатыны ковуп чыкармадылар, шейдип, кенганлар шол ерде яшадылар.</verse>
				<verse number="28">Ысрайыллар гүйчлененден соңра, олар кенганлары бүтинлей ковуп чыкармадылар-да, меҗбуры иш эдйәнлере өвүрдилер.</verse>
				<verse number="29">Эфрайымлар хем Гезерде яшаян кенганлары ковмадылар, кенганлар олар билен бир ерде яшадылар.</verse>
				<verse number="30">Шейлеликде, зебулунлар Китрон ве Нахалал галаларының илатыны ковмадылар, кенганлар олар билен яшабердилер, йөне кенганлар олары меҗбуры иш эдйәнлере өвүрдилер.</verse>
				<verse number="31">Ашерлер Акко, Сидон, Ахлап, Акзып, Хелба, Афык ве Рехоп галаларының илатыны ковмадылар.</verse>
				<verse number="32">Шейдип, ашерлер шол ериң илаты болан кенганларың арасында яшабердилер, чүнки олары ковмадылар.</verse>
				<verse number="33">Нафталылар Бейтшемешиң, Бейтанадың илатыны – кенганлары ковман, оларың арасында яшадылар. Эмма олар Бейтшемеш билен Бейтанадың илатыны меҗбуры иш эдйәнлере өвүрдилер.</verse>
				<verse number="34">Аморлар данлары даглыга тарап гысдылар, олары дүзлүге гойбермедилер.</verse>
				<verse number="35">Аморлар Херес дагында, Аялонда, Шагалбымда яшамагы йүреклерине дүвдүлер; Юсубың несиллери гүйчлененде, олар аморлары меҗбуры иш эдйәнлере өвүрдилер.</verse>
				<verse number="36">Аморларың серхеди Ичян гечидинден Села гаясына ченли, хатда ондан хем аңры узалып гидйәрди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Реббиң перишдеси Гилгалдан Бохиме гелип, шейле дийди: «Мен сизи Мүсүрден чыкарып, ата-бабаларыңыза сөз берен юрдума гетирдим. Мен шол махал Өзүмиң сиз билен эден әхтими асла бозмаҗакдыгымы ве</verse>
				<verse number="2">бу юрдуң илаты билен сизиң әхт эдишмели дәлдигиңизи, оларың гурбанлык сыпаларыны йыкып-юмурмалыдыгыңызы айдыпдым. Йөне сиз сөзүме гулак асмадыңыз. Бу нәме этдигиңиз болды?</verse>
				<verse number="3">Шонуң үчин хем инди Мен сизе шуны айдярын: Мен олары сизиң өңүңизден ковмарын. Олар сизе душман боларлар, оларың худайлары сизе дузак боларлар».</verse>
				<verse number="4">Реббиң перишдеси бу сөзлери айданда, әхли ысрайыллар мөңңүрип аглашдылар.</verse>
				<verse number="5">Шонуң үчин олар бу ериң адына Бохим гойдулар ве шол ерде Реббе гурбанлык бердилер.</verse>
				<verse number="6">Ешува адамлары өйли-өйүне уградандан соң, ысрайыллар өзлерине юртдан мүлк берлен ерлерине эелик этмек үчин гитдилер.</verse>
				<verse number="7">Ешуваның яшан дөврүнде ысрайыл халкы Реббе гуллук этди. Ешувадан соң яшап, Реббиң Ысрайыла эден әгирт ишлерини гөзи билен гөрен гаррыларың дөврүнде-де ысрайыл халкы Реббе гуллук этди.</verse>
				<verse number="8">Реббиң гулы Нун оглы Ешува йүз он яшап өлди.</verse>
				<verse number="9">Оны Гагаш дагының демиргазык тарапындакы Эфрайым даглыгында, Тимнахересдәки өз мүлкүнде җайладылар.</verse>
				<verse number="10">Шейлелик билен, тутуш бир несил дүнйәден өтди ве бу өңки неслиң дерегине Ребби билмейән ве Онуң Ысрайыл үчин эден ишлеринден хабарсыз башга бир несил кемала гелди.</verse>
				<verse number="11">Соңра ысрайыллар Реббиң йигренйән ишлерини эдип, Багал бутларына гуллук этдилер.</verse>
				<verse number="12">Олар ата-бабаларыны Мүсүрден чыкаран өз Худайы Ребби терк эдип, даш-төверегиндәки әхли гоңшы миллетлериң худайларына сыгындылар, олара баш эгип сежде этдилер. Шейдип, олар Реббиң гахарыны гетирдилер.</verse>
				<verse number="13">Олар Ребби терк эдип, Багал хем-де Ашторет бутларына гуллук этдилер.</verse>
				<verse number="14">Реббиң ысрайыллара гахары гелди. Реб олары талаңчыларың элине берди, олары таладылар. Реб олары чар тарапдан душманларың элине берди. Олар душман өңүнде узак дуруп билмедилер.</verse>
				<verse number="15">Реббиң ант ичип сөз берши ялы, олар нирә сөвешмәге чыксалар, Реб ысрайыллара гаршы болды. Ысрайыллар гаты көп эҗир чекдилер.</verse>
				<verse number="16">Ысрайыллары талаңчыларың элинден халас этмек үчин Реб сердарлар сайлап чыкарды.</verse>
				<verse number="17">Эмма олар сердарлара-да гулак асмадылар. Терсине, башга худайлара сежде эдип, Реббе бивепалык этдилер; Реббиң буйрукларыны ерине етирен ата-бабаларының ызына эермән, гайтам оларың ёлундан җуда тиз чыкдылар.</verse>
				<verse number="18">Реб олар үчин ёлбашчы сердары чыкаранда, Реб сердар билен биле боларды, сердарың әхли яшан өмрүнде, Реб ысрайыллары душманларының элинден халас эдерди. Чүнки олар сүтемиң ве зулумың голы астында боланларында, Реб олара рехим эдерди.</verse>
				<verse number="19">Эмма сердар өлен бадына, олар ене өңки ёлларына доланярдылар, ата-бабаларындан бетер бозулярдылар; башга худайлара гуллук эдип, олара сежде эдердилер. Шейдип, олар текепбирлик билен өзлериниң бет ишлеринден эл үзмедилер.</verse>
				<verse number="20">Шоңа гөрә Реббиң ысрайыллара гахары гелип, шейле дийди: «Бу халк оларың ата-бабалары билен Мениң эден әхтими бозды, сөзүме гулак асмады,</verse>
				<verse number="21">шу себәпден Ешува өлмезден өң, ковулман галан халкларың хич бирини-де, инди Мен оларың өңүнден ковмарын.</verse>
				<verse number="22">Шейдип, олары шу халклар билен сынап гөрҗек, ата-бабалары ялы олар хем Реббиң ёлундан йөрәрлермикә я-да ёк?»</verse>
				<verse number="23">Реб бу халклары бирбада ковуп чыкармады. Олара Ешуваның ыгтыярына берилмедик үлкелерде галмагына ругсат берди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Кенгандакы урушларың хич хайсысына гатнашып гөрмедик ысрайыллары сынамак үчин, Реб бирнәче миллетлери ковуп чыкарман өз юрдунда галдырды.</verse>
				<verse number="2">Реб муны Ысрайылың хер бир неслине сөвешмеги өвретмек үчин, эсасан хем өң хич хачан уршуп гөрмедик, урша хич хили теҗрибеси ёк соңкы несил үчин этди.</verse>
				<verse number="3">Ине, Реббиң шол галдыран миллетлери: пилиштлилериң бәш ханлыгы, әхли кенганлар, сидонлар, Багалхермон дагындан Лебохамада ченли аралыкдакы Ливан дагында яшаян хивилер.</verse>
				<verse number="4">Реббиң Мусаның үсти билен ата-бабаларына берлен буйрукларына ысрайылларың гулак асяндыкларыны я-да гулак асмаяндыкларыны сынамак үчин Реб шу халклары галдырыпды.</verse>
				<verse number="5">Ысрайыллар кенганларың, хетлериң, аморларың, перизлериң, хивилериң ве ябусларың арасында месген тутдулар.</verse>
				<verse number="6">Олар билен гыз алшып-беришдилер, оларың худайларына гуллук этдилер.</verse>
				<verse number="7">Ысрайыллар Реббиң йигренйән ишлерини этдилер, өзлериниң Худайы Ребби унудып, Багал хем-де Ашера бутларына гуллук этдилер.</verse>
				<verse number="8">Шол себәпден Реббиң Ысрайыла гахары гелип, олары Сирия патышасы Кушан-ришатайымың элине табшырды. Ысрайыллар секиз йыллап Кушан-ришатайымың гол астында болдулар.</verse>
				<verse number="9">Олар Реббе перят эденлеринде, Реб олара Отниел диен бир халасгәр берди. Ол Калебиң иниси Кеназың оглуды.</verse>
				<verse number="10">Реббиң Рухы Отниеле инди; ол ысрайыллара сердар болуп, урша чыкды, Реб Сирия патышасы Кушан-ришатайымы онуң элине берди. Отниел Кушан-ришатайымы боюн эгдирди.</verse>
				<verse number="11">Юрт кырк йыллап парахат яшады. Соңра Кеназың оглы Отниел арадан чыкды.</verse>
				<verse number="12">Ысрайыллар ене Реббиң йигренйән ишлерини этдилер. Реб хем Мовап патышасы Эглоны ысрайылларың гаршысына гүйчлендирди, себәби ысрайыллар Реббиң йигренйән ишлерини этдилер.</verse>
				<verse number="13">Эглон аммонлылар ве амалеклер билен бирлешдилер ве ысрайыллара зарба уруп, Палма галасыны эеледи.</verse>
				<verse number="14">Шейлеликде, ысрайыллар он секиз йыллап Мовап патышасы Эглоның гол астында галдылар.</verse>
				<verse number="15">Ысрайыллар ене-де Реббе перят эденлеринде, Реб олар үчин бир халасгәр берди. Ол бенямин тиресинден Гераның оглы Эхутды, ол чепбекейди. Ысрайыллар Мовап патышасы Эглон үчин салгыт әкитмеги Эхуда табшырдылар.</verse>
				<verse number="16">Эхут өзүне узынлыгы бир тирсек болан ики йүзли ханҗар ясанды. Оны донуның ашагында саг будуна дакып,</verse>
				<verse number="17">салгыды Мовап патышасы Эглона әкитди. Эглон гаты семиз адамды.</verse>
				<verse number="18">Эхут салгыды берди ве муны гөтерип гелен адамлары угратды.</verse>
				<verse number="19">Йөне онуң өзи Гилгалың гапдалындакы ёнулан улы дашың дуран еринден ызына өврүлип гелди-де: «Эй, патыша, саңа айтҗак бир гизлин сөзүм бар» дийди. Эглон: «Үмсүм болуң!» дийип, янындакыларың хеммесини дашарык чыкарды.</verse>
				<verse number="20">Эхут шонда өз сергин отагында еке галан патышаның янына голайлашып: «Саңа Худайдан бир хабар гетирдим» диенде, патыша тагтындан турды.</verse>
				<verse number="21">Эхут чеп эли билен саг будундакы ханҗарыны алды-да, патышаның гарнына сокды.</verse>
				<verse number="22">Ханҗар сапы билен биле гирип гитди. Ханҗар патышаның яглы гарнында галды. Эхут ханҗарыны ызына чыкармады, ханҗарының уҗы онуң аркасындан чыкды, онуң ичгошы дашына чыкды.</verse>
				<verse number="23">Онсоң Эхут ишигиң даш йүзүне чыкып, сергин отагың гапыларыны дашындан гулплады.</verse>
				<verse number="24">Ол дашарык чыкан бадына, патышаның нөкерлери гелдилер. Олар сергин отагың гапыларының гулплыдыгыны гөрүп, патыша аяк ёлуна гидендир өйтдүлер.</verse>
				<verse number="25">Җуда көп гарашдылар, гапылар вагты билен ачылмансоң, ахыры ачар алып, гапылары ачдылар. Гөрселер, оларың хоҗайыны өлүп ятырды.</verse>
				<verse number="26">Олар нәмәниң-нәмедигине дүшүнйәнчәлер, Эхут гачды ве ёнулан улы дашың гапдалындан гечип, Сейире тарап зым-зыят болды.</verse>
				<verse number="27">Ол бу ере гелип, Эфрайым даглыгында шахдан эдилен сурнай чалды. Ысрайыллар онуң билен бирликде даглыкдан индилер. Эхут оларың өңүндеди.</verse>
				<verse number="28">Эхут олара: «Мениң ызыма дүшүң, Реб душманыңыз моваплылары сизиң элиңизе табшырды» дийди. Олар хем онуң ызы билен ашак индилер ве моваплылардан Иордан дерясының гүзерлерини эеләп, ол ерден хич кими гечирмедилер.</verse>
				<verse number="29">Шонда олар он мүң саны даяв хем батыр моваплыны өлдүрдилер, оларың екеҗеси-де аман галмады.</verse>
				<verse number="30">Шейлеликде, моваплылар шол гүн Ысрайылың голастына дүшдүлер. Соңра юрт сегсен йыл парахат яшады.</verse>
				<verse number="31">Эхутдан соң Анат оглы Шамгар пейда болды. Ол хем падыман таягы билен пилиштлилерден алты йүз адамы өлдүрип, Ысрайылы оларың элинден халас этди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Эхут өленден соң, ысрайыллар ене-де Реббиң йигренйән ишлерини этдилер.</verse>
				<verse number="2">Реб ысрайыллары Хасор галасында хөкүм сүрен ве кенган халкындан болан Ябын атлы ханың элине берди. Харошет-хагойым галасында яшаян Сисера онуң харбы серкердесиди.</verse>
				<verse number="3">Ысрайыллар Реббе перят эдип, Ондан көмек сорадылар, Оңа ялбардылар, себәби Ябының докуз йүз саны демир сөвеш арабасы барды ве ол йигрими йыл бәри ысрайыллары рехимсизлик билен эзип гелйәрди.</verse>
				<verse number="4">Шол дөвүрде ысрайыллара Лапыдодың аялы Дебора пыгамбер сердарлык эдйәрди.</verse>
				<verse number="5">Ол Эфрайым даглыгында, Рама билен Бейтелиң аралыгындакы палма агаҗының ашагында отурярды. Дебораның буйругыны эшитмек үчин ысрайыллар онуң янына гелердилер.</verse>
				<verse number="6">Дебора Абыногамың оглы Барагың ызындан адам иберип, Кедеш галасының Нафталы диен ерине чагыртды ве оңа шейле дийди: «Ысрайыл Худайы Реб саңа шейле буйрук берди: „Бар, нафталылардан ве зебулунлардан он мүң адамы яныңа ал-да, олар билен Табор дагына чык.</verse>
				<verse number="7">Мен болса харбы серкерде Сисераны, онуң сөвеш арабаларыны, агыр гошуныны Кишон дерясына тарап гетирип, сениң элиңе берҗек“».</verse>
				<verse number="8">Барак оңа: «Эгер сен мениң билен гитсең, мен гидейин, ёгсам, мен гитҗек дәл» дийди.</verse>
				<verse number="9">Дебора оңа: «Боляр, мен сениң билен гидейин; бу уршуң абрайы саңа несип этмез, чүнки Реб Сисераны бир аялың элине берер» дийди. Шейле дийип, Дебора Барак билен биле Кедеш галасына тарап ёла дүшди.</verse>
				<verse number="10">Барак зебулунлар билен нафталылары Кедеш галасына үйшүрди, он мүң адам онуң ызына эерди. Дебора олара ёлдаш болды.</verse>
				<verse number="11">Кейн тиресинден болан Хебер Кедешиң голайында ерлешен Сагананнымда, дуб агаҗының янында чадыр гурупды. Хебер шол вагтлар бейлеки кейнлерден айры яшаярды. Кейн тиреси Мусаның гайынатасы Хобабың несиллеринденди.</verse>
				<verse number="12">Абыногамың оглы Барагың Табор дагына чыкандыгыны Сисера хабар беренлеринде,</verse>
				<verse number="13">ол өз янындакы эсгерлерини, әхли сөвеш арабаларыны ве докуз йүз демир арабасыны Харошет-хагойымдан чагырып, олары Кишон дерясының якасына үйшүрди.</verse>
				<verse number="14">Дебора Барага: «Тур, Реббиң Сисераны сениң элиңе берҗек гүни шу гүндүр. Реббиң Өзи сениң өңүңе дүшер» дийди. Шейлеликде, Барак Табор дагындан ашак инди, онуң ызы билен он мүң адам гайтды.</verse>
				<verse number="15">Барагың гошуны билен Сисераның гошуны сөвешип башланда, Реб Сисераның эсгерлерини ве сөвеш арабаларыны дерби-дагын этди. Сисера арабасындан дүшүп, пыядалап гачды.</verse>
				<verse number="16">Барак Сисераның сөвеш арабасыны ве бүтин гошуныны Харошет-хагойыма ченли ковды, оларың барыны гылычдан гечирди, еке адамы-да дири гоймады.</verse>
				<verse number="17">Сисера пыяда гачып, кейнлерден болан Хебериң аялы Ягелиң яшаян чадырына барды. Хебер ве онуң өйүндәкилер Хасор ханы Ябын билен ылалашыклы яшаярды.</verse>
				<verse number="18">Ягел голайлап гелйән Сисераны гөрүп, онуң өңүнден чыкды ве оңа: «Гел, агам, гел мениң яныма, горкма» дийди. Ол гелип, бу аялың чадырына гирди. Аял онуң үстүне килим япып, оны гизледи.</verse>
				<verse number="19">Сисера аяла: «Мен гаты сувсадым, маңа бир азаҗык сув берсене» дийди. Ягел сүйтли мешикден сүйт алып, Сисера ичирди-де, ене онуң үстүни өртди.</verse>
				<verse number="20">Соңра Сисера Ягеле: «Сен гапының агзында бол, эгер бири гелип: „Бу ерде адам бармы?“ дийип сорайса, сен: „Ёк“ дийип җогап берерсиң» дийди.</verse>
				<verse number="21">Сисера өрән ядавды; ол ука гитди. Ягел чадырың газыкларындан бирини хем-де токмагы алып, газыгы ассырынлык билен Сисераның гулак тозунда гойды-да, үстүнден токмак билен урды. Газык онуң келлесини ере елмешдирди. Ол дессине җан берди.</verse>
				<verse number="22">Барак Сисераны ызарлап, чадырың янына гелди. Ягел оны гөрүп, өңүнден чыкды-да: «Гел бәрик, мен саңа йитгиңи тапып берейин» дийди. Барак Ягелиң янына гиренде, чекгесинден газык гечирилен, җансыз ятан Сисераны гөрди.</verse>
				<verse number="23">Шейдип, шол гүн Худай кенган халкындан болан Ябын ханы ысрайыллара табын этди.</verse>
				<verse number="24">Ысрайыллар гүн-гүнден гүйчленип, Кенган ханлыгыны долы сындырдылар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Шол гүн еңиш мынасыбетли Дебора билен Абыногамың оглы Барак шейле айдым айтдылар:</verse>
				<verse number="2">«Ысрайыл ёлбашчылары аяга галанда, халк олара мейлетин боюн боланда, Реббе алкыш айдың!</verse>
				<verse number="3">Эй, патышалар, эшидиң! Эй, серкерделер, диңләң! Мен Реббе нагма айтҗак, Ысрайыл Худайы Реббе бир овадан саз чалҗак.</verse>
				<verse number="4">Я Реб, Сен Сегирден чыкаңда, Эдомдан нызамлы аяк гошаңда, ер сарсып титреди, асмандан чагба ягды, булутлардан сил акды.</verse>
				<verse number="5">Синай дагында Реббиң өңүнде, Ысрайыл Худайы Реббиң өңүнде даглар сарсып лерзана гелди.</verse>
				<verse number="6">Ягелиң заманында Анат оглы Шамгар хөкүм сүренде, кервенлериң ызы кесилипди, ёлагчылар сова ёлдан йөрәпдилер.</verse>
				<verse number="7">Дебора хениз гелмезинден өң, эне хөкмүнде орта чыкармазындан өң, Ысрайыл обаларында хич ким галманды.</verse>
				<verse number="8">Олар тәзе худайлары сайлан вагты уруш гала дервезесине гелип етипди. Ысрайылың кырк мүң эсгериниң әхлиси не галканын тапды, не-де найзасын.</verse>
				<verse number="9">Эй, Ысрайыл серкерделери, йүрегим сиз билен, гахрыманларча сөвешҗеклер билен. Реббе шөхрат болсун!</verse>
				<verse number="10">Муны айдың, адамлар, ак эшек мүнүп гелйәнлер, халы-паласларда отуранлар, ёлдан гечип барянлар!</verse>
				<verse number="11">Гүзере эшидилйәр сазың овазы, эшидйәс биз сурнайлаң сесин. Ысрайыл сердарларының бейик ишлерини, Реббиң еңшини васп эдйәрлер. Реббиң халкы гала дервезесине йөриш эдйәр.</verse>
				<verse number="12">Оян, эй, Дебора, оян! Айт, сен өз айдымыңы айт! Эй, Абыногам оглы Барак, галкын! Өз душманларыңы есир ал!</verse>
				<verse number="13">Дири галанлар өз серкердесиниң янына гелди, Реббиң халкы улы гүйч билен маңа гелди.</verse>
				<verse number="14">Амалек юрдундакы эфрайым хем бенямин тирелеринден уруш тәлимин билйәнлер гелдилер. Макырдан ёлбашчылар гелдилер. Зебулундан ша хасасыны гөтерйәнлер гелдилер.</verse>
				<verse number="15">Ысакар серкерделери Дебора билен биледи. Хава, ысакар халкы Барага вепалыды, онуң ызындан пыядалап дүзлүге дүшдүлер. Эмма рубен уругында ичини хүмледйәнлер көпди.</verse>
				<verse number="16">Нәме үчин сиз агылларың янында чопан түйдүгиниң овазына майыл болуп отурдыңыз? Рубениң уругында ичини хүмледйәнлер көпди.</verse>
				<verse number="17">Гилгат Иорданың аңырсында галды. Даның адамлары өз гәмилери билен галды. Ашериң халкы деңиз якасында өз гәми дуралгаларында галды.</verse>
				<verse number="18">Нафталы хем зебулун халклары җанларыны ховп астында гоюп, сөвеш мейданында чакнышдылар.</verse>
				<verse number="19">Тагнакда ве Мегидо сувларының якасында Кенган ханлары гелип сөвешдилер; эмма олар не күмүш, не олҗа газандылар.</verse>
				<verse number="20">Асмандан йылдызлар ловурдап, өз ёлунда Сисера билен сөвешди.</verse>
				<verse number="21">Кишоның акымы – бу гадымы деря олары гарк этди. Эй, җаным! Гүйҗүңи җемләп, өңе гит!</verse>
				<verse number="22">Ат тойнагының ер сарсдырян сеси эшидилди.</verse>
				<verse number="23">Реббиң перишдеси диййәр: „Батыр эсгерлере гошулмандыгы үчин Мероз галасына гаргаң, онуң халкына лагнат ягдырың!“.</verse>
				<verse number="24">Кейнлерден болан Хебериң аялы Ягел чадырда яшаян аяллар арасында ялкансын!</verse>
				<verse number="25">Сисера сув диледи, Ягел оңа сүйт берди. Ханлара мынасып кәседе оңа гаймак гетирди.</verse>
				<verse number="26">Ол чадырдан чыкды, сол элине газык, саг элине токмак алды. Токмак билен Сисераны уруп, онуң келлесини мынҗыратды. Ол газыгы элине алды-да, Сисераның гулак тозунда гоюп, үстүнден токмак билен какды.</verse>
				<verse number="27">Сисера Ягелиң аягының астында, ятан еринде җан берди.</verse>
				<verse number="28">Сисераның эҗеси пенҗиреден середип, гөзүни ёла дикип дуршуна перят эдйәр: „Оглумың сөвеш арабалары нәме үчин эглендикә? Нәме үчин атларының аяк сеси эшидиленок?“.</verse>
				<verse number="29">Акыллы бойдашлары оңа гөвүнлик бердилер. Мегерем, онуң өзи-де өзүне шейле диерди:</verse>
				<verse number="30">„Белки, олҗа пайлашяндырлар, херси өзүне бирки гызы тутяндыр. Сисера өз олҗа алан затларындан дүрли реңкли гейимлер сайлаяндыр, непис нагышлы гейимлерден мениң үчин сайлаяндыр“.</verse>
				<verse number="31">Гой, сениң душманларың хеммеси шейдип ёк болсун, я Реббим! Сени сөййәнлер бар гүйҗи билен шөхле сачян Гүн ялы гүйчли болсун!» Шондан соң юрт кырк йыллап парахат яшады.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">Ысрайыллар ене-де Реббиң йигренйән ишлерини этмәге башладылар. Реб олары еди йыллап мидянларың элине берди.</verse>
				<verse number="2">Ысрайыллар мидянларың голастында галдылар. Мидянларың берйән көп җебир-сүтеми себәпли ысрайыллар дагларың говакларында ве башга-да сүмелгелерде өзлерине гизленмәге букулар гурдулар.</verse>
				<verse number="3">Ысрайыллар ере тохум сепип, экише башланларында, мидянлар, амалеклер ве гүндогар халклар оларың үстүне чозардылар.</verse>
				<verse number="4">Олар Ысрайылың еринде чадырлар гурардылар ве тә Газа галасына ченли әхли экинлери ёк эдердилер. Ысрайыллара не гоюн, не өкүз, не эшек хич зат гоймаздылар.</verse>
				<verse number="5">Олар маллары хем чадырлары билен биле эдил чекиртге чозан ялы болуп гелердилер; оларың өзлериниң хем, дүелериниң хем сан-саҗагы ёкды. Олар юрды вес-вейран эдердилер.</verse>
				<verse number="6">Мидянларың сүтеми себәпли ысрайыллар гаты гарып дүшдүлер ве Ребден көмек сорап, ялбармага башладылар.</verse>
				<verse number="7">Ысрайылларың мидянлардан дады-перят эдип, Өзүне ялбарандыкларына гөрә, Реб олара бир пыгамбер иберди.</verse>
				<verse number="8">Шол пыгамбер олара: «Ысрайыл Худайы Реб сизе: „Мүсүр гулчулыгындан сизи Мен чыкардым.</verse>
				<verse number="9">Кувватлы мүсүрлилериң ве сизе сүтем эденлериң хеммесиниң элинден Мен халас этдим. Мен олары сизиң өңүңизден ковуп, шу ерлери сизе бердим.</verse>
				<verse number="10">Сизе Худайыңыз Реб Мендигими, аморларың топрагында яшасаңыз-да, оларың худайларына сежде этмели дәлдигиңизи айдыпдым. Йөне сиз Мени диңлемедиңиз“ дийип айтды» дийди.</verse>
				<verse number="11">Ине, Реббиң иберен перишдеси Опра галасына гелип, дуб агаҗының ашагында отурды. Бу агач абыгезер уругындан Ёваш диен адамыңкыды. Онуң оглы Гидегон мидянлар билмез ялы, шол ердәки үзүм сыкылян чукурда бугдай дөвүп дурды.</verse>
				<verse number="12">Реббиң перишдеси оңа гөрнүп: «Эй, эдермен уршуҗы, Реб сениң билендир!» дийди.</verse>
				<verse number="13">Гидегон оңа: «Эй, җенабым, эгер Реб бизиң билен болса, онда нәдип бизиң башымыза шунча бетбагтлык гелйәр? Ата-бабаларымыз: „Реб бизи Мүсүрден алып чыкды“ дийип, бизе гүррүң берйәрдилер. Ханы, Реббиң шол гудратлары? Инди Реб бизи терк эдип, мидянларың элине берди» дийди.</verse>
				<verse number="14">Реб Гидегона бакып: «Бар, шу гүйҗүң билен гит-де, ысрайыллары мидянларың элинден халас эт. Сени Мен иберйәрин!» дийди.</verse>
				<verse number="15">Гидегон: «Я Реб! Мен нәдип Ысрайылы халас эдип билерин? Мениң уругым манаша тиресиниң иң эҗизидир. Мен өзүм хем машгаламызың иң кичиси ахырын» дийди.</verse>
				<verse number="16">Реб оңа: «Мен сениң билен боларын. Сен әхли мидянлары эмгенмән гылычдан гечирерсиң» дийди.</verse>
				<verse number="17">Шонда Гидегон Реббе: «Эгер менден разы болсаң, онда Сен Өзүңиң Ребдигиңи, мениң билен Реббиң геплешйәндигини субут эдйән бир аламат гөркез.</verse>
				<verse number="18">Саңа садака гетирип, өңүңде гойянчам, бу ерден гитме» дийди. Ол: «Сен гелйәнчәң, гарашарын» дийди.</verse>
				<verse number="19">Гидегон гидип, бир овлак сойды ве бир батман ундан петир биширди. Эти себеде салды, чорбасыны күйзә гуйды ве булары гетирип, дуб агаҗының ашагында Онуң өңүнде гойды.</verse>
				<verse number="20">Худайың перишдеси Гидегона: «Эти ве петири шу дашың үстүнде гой-да, үстүнден чорбаны гуй» дийди. Гидегон шейле хем этди.</verse>
				<verse number="21">Перишдәниң элинде хасасы барды. Ол хасаның уҗуны эт билен петире дегренде, дашдан от чыкды. От дашың үстүндәки эт билен петири якып күл этди. Хут шол вагт Реббиң перишдеси гөзден гайып болды.</verse>
				<verse number="22">Гидегон Реббиң перишдесиниң өзи билен геплешендигине дүшүненде: «Эй, Хөкмүрован Реб! Маңа көмек эт! Мен перишдәң билен йүзбе-йүз болдум» дийип гыгырды.</verse>
				<verse number="23">Реб оңа: «Ховсала дүшме, рахатлан! Горкма, сен өлмерсиң!» дийди.</verse>
				<verse number="24">Гидегон ол ерде Реббе гурбанлык сыпасыны гурды ве оны «Реб рахатдыр» дийип атландырды. (Бу гурбанлык сыпасы абыгезер уругының Опра галасында, дубуң астында хенизе ченли дур.)</verse>
				<verse number="25">Шол гиҗәниң өзүнде Реб Гидегона: «Сен какаңың сүрүсинден ики саны өкүз гетир, оларың бири едияшар өкүз болсун. Какаңың Багала гуран гурбанлык сыпасыны йык, онуң янындакы Ашера бутуны чап.</verse>
				<verse number="26">Соңра белентде Худайыңыз Реббе гурбанлык сыпасыны гур. Икинҗи өкүзи сой-да, оны шол ерде Ашера бутундан алнан одун билен якып, якма гурбанлык эдип бер» дийди</verse>
				<verse number="27">Гидегон өзүниң адамларындан онусыны янына алып гелди-де, Реббиң буйругыны ерине етирди. Атасының өйүндәкилериниң хем-де галаның илатының гөреринден горкуп, Гидегон бу иши гиҗе этди.</verse>
				<verse number="28">Галаның адамлары ирден туранларында Багалың гурбанлык сыпасының йыкыландыгыны, онуң янындакы Ашера бутуның чапыландыгыны, тәзе гурлан гурбанлык сыпасында икинҗи өкүзиң якыландыгыны гөрдүлер.</verse>
				<verse number="29">«Бу кимиң эден ишикә?» дийшип, бири-бирилеринден сорадылар, ахыры сорап-идәп, муны Ёвашың оглы Гидегоның эдендигини билдилер.</verse>
				<verse number="30">Адамлар Ёваша: «Оглуңы дашары чыкар, ол өлмели, себәби Багалың гурбанлык сыпасыны йыкыпдыр, онуң янындакы Ашера бутуны чапыпдыр» дийдилер</verse>
				<verse number="31">Ёваш өзүниң төверегине үйшен мәхеллә: «Багалы горамак сизе галыпмы? Сиз оны голдаяңызмы? Онуң тарапыны тутан даңдана ченли өлер. Эгер Багал худай болян болса, өзүни йыкандан арыны өзи алсын, Багалың өзи хасаплашсын» дийди.</verse>
				<verse number="32">Шол гүнден башлап, Гидегоны Ерубагал дийип атландырдылар, себәби ол Багалың гурбанлык сыпасыны йыкды.</verse>
				<verse number="33">Шу вакадан соң мидянлар, амалеклер, гүндогарың бейлеки халклары бирлешдилер ве Иордан дерясындан гечип, Йизрегел җүлгесинде дүшелге гурдулар.</verse>
				<verse number="34">Гидегона Реббиң Рухы инди. Шондан соң Гидегон сурнай чалып, абыгезер уругыны өз ызына дүшмәге чагырды.</verse>
				<verse number="35">Ол Манашаның әхли тирелерине адам иберип, ол ериң халкыны өз янына топлады. Ол ашерлере, зебулунлара, нафталылара хем чапарлар ёллады. Олар хем сөвеше чыкдылар.</verse>
				<verse number="36">Гидегон Худая шейле дийди: «Ысрайыллары мениң үстүм билен халас этҗекдигиңе берен сөзүң чын болса, онда</verse>
				<verse number="37">мен харманда гоюн йүңүни дүшәйин. Эгер даңданың чыгы диңе йүңүң үстүне дүшүп, онуң төверегиндәки ерлер гурулыгына галса, онда Сениң Ысрайылы мениң үстүм билен халас этҗекдигиңе гөз етирерин».</verse>
				<verse number="38">Шейле хем болды. Эртеси ирден Гидегон йүңи сыкып, ондан бир җам сув алды.</verse>
				<verse number="39">Гидегон Худая: «Мени язгарма. Сенден ене бир зат дилемәге маңа ругсат эт: гоюн йүңи билен ене бир гезек сынаг эдип гөрейин. Гой, инди йүң гурулыгына галсын-да, онуң төверегиндәки ерлер чыг болсун» дийди.</verse>
				<verse number="40">Худай шол гиҗе шейле хем этди: йүң гуры галып, онуң төверегиндәки ерлере чыг дүшди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">Ерубагал (ягны Гидегон) хем-де онуң янындакы адамлар даңдан Харот чешмесиниң башында дүшледилер. Мидянларың дүшелгеси олардан демиргазыкда, Море депесиниң янындакы җүлгедеди.</verse>
				<verse number="2">Реб Гидегона: «Сениң яныңдакы гошун Мениң мидянлары сизиң элиңизе береримден җуда көп. Ёгсам, ысрайыллар: „Өз гүйҗүмиз билен халас болдук“ дийшип, Мениң өңүмде өвнерлер.</verse>
				<verse number="3">Сен халка эшитдирип: „Ким горкак ве йыгра болса, Гилгат дагларындан ызына долансын“ дийип җар эт» дийди. Гидегон олары сынагдан гечирди. Йигрими ики мүң адам ызына гайтды. Он мүң адам шол ерде галды.</verse>
				<verse number="4">Реб Гидегона: «Энтегем адам көп, олары сувуң якасына гетир. Мен Өзүм саңа олары сайлап берейин. Мениң саңа: „Гой, сениң билен гитсин“ диен адамларым сениң билен гитсинлер, „Сениң билен гитмесин“ диенлерим гитмели дәлдирлер, шолар гитмесинлер» дийди.</verse>
				<verse number="5">Ол адамлары сувуң боюна гетирди. Реб Гидегона: «Сувы итиң ичиши ялы дили билен иченлери бир айры дуруз, дызына чөкүп, эглип иченлери бир айры дуруз» дийди.</verse>
				<verse number="6">Сувы гошавуҗына алып, дили билен иченлер үч йүз адам болды; бейлеки адамларың хеммеси дызына чөкүп ичди.</verse>
				<verse number="7">Реб Гидегона: «Сувы дили билен ичен үч йүз адам билен сизи халас эдерин; мидянлары сизиң элиңизе берерин; галан әхли адамлар өз өйлерине гайтсынлар» дийди.</verse>
				<verse number="8">Шейдип, Гидегон бейлеки ысрайылларың иер-ичер ялы затларыны хем-де сурнайларыны алып, оларың хеммесини өз чадырларына гойберди. Үч йүз адамы болса алып галды. Мидянларың дүшелгеси җүлгеде, оларың ашак тарапындады.</verse>
				<verse number="9">Шол гиҗе Реб оңа: «Тур, душманың дүшелгесине гаршы сөвешмәге дүш, чүнки Мен олары сениң элиңе берйәрин.</verse>
				<verse number="10">Эгер сен душманың дүшелгесине сөвеше гитмәге горксаң, өз хызматкәриң Фура билен биле гидәй.</verse>
				<verse number="11">Сен оларың нәме гүррүң эдйәнлерини диңләрсиң, шондан соң дүшелгә гаршы сөвешмәге сениң эллериң кувватланар» дийди. Гидегон өз хызматкәри Фура билен дүшелгедәки яраглы гошуның гөни үстүне гитдилер.</verse>
				<verse number="12">Мидянлардыр амалеклер ве гүндогар халкларың хеммеси җүлгәниң боюна эдил чекиртге үйшен ялыды. Дүелери шейле бир көпди, олар эдил деңиз якасындакы чәге дей сансыз-саҗаксызды.</verse>
				<verse number="13">Гидегон ол ере геленде, бир адам достуна гөрен дүйшүни айдып берип отырды. Ол: «Дүйшүмде бир тегелек арпа чөреги мидянларың дүшелгесиниң үстүнден тогаланып, чадыра гелип уряр-да, оны йыкяр, чадыр ыранып даргаяр» диййәр.</verse>
				<verse number="14">Бейлеки досты оңа: «Бу ысрайыллы Ёвашың оглы Гидегоның гылыҗыдыр. Мидянлары ве онуң дүшелгелериндәки тутуш гошуныны Худай онуң элине берди» дийип җогап берйәр.</verse>
				<verse number="15">Гидегон бу дүйши диңләп, онуң ёргудыны эшиденден соң, Реббе сежде этди. Ол ысрайылларың дүшелгесине доланып гелди-де: «Туруң, чүнки Реб мидянларың гошуныны сизиң элиңизе берди» дийди.</verse>
				<verse number="16">Соңра Гидегон үч йүз адамы үч бөлүме бөлди-де, хеммесиниң элине шахдан эдилен сурнай, бош күйзе ве күйзәниң ичине-де чыра салып берди.</verse>
				<verse number="17">Соң олара йүзленип: «Маңа середиң, мениң эденими гайталаң. Оларың дүшелгесине голайланымызда, мениң эден херекетими сиз хем эдерсиңиз.</verse>
				<verse number="18">Мен билен янымдакылар сурнай чаларыс, сиз хем дүшелгәниң дашына айланып сурнай чалың хем-де „Реб үчин ве Гидегон үчин!“ дийип гыгырың» дийип табшырды.</verse>
				<verse number="19">Гидегон билен йүз адам ярыгиҗәниң өң яны, сакчыларың яңы чалшылан вагты, дүшелгәниң бир уҗундан гелдилер-де, сурнайларыны чалып, эллериндәки күйзелерини дөвдүлер.</verse>
				<verse number="20">Үч бөлүмдәкилериң хеммеси-де сурнайларыны чалып, күйзелерини дөвдүлер. Чеп элинде чыраны саклап, саг элинде сурнай чалдылар хем-де: «Реб үчин, Гидегон үчин сөвеше чыкалың!» дийип гыгырышдылар.</verse>
				<verse number="21">Хер бири дүшелгәниң төверегинде өз орунларында дурдулар: тутуш дүшелгедәкилериң хеммеси ылгашдылар, гыгырышдылар ве гачып башладылар.</verse>
				<verse number="22">Үч йүз адамың сурнай чалан вагтындан башлап, Реббиң эмри билен дүшелгедәки мидянлар бири-бирини гылычлап өлдүрдилер. Мидянларың гошуны Серера тарап Бейтшитта ченли, Табадың голайындакы Абелмехоланың серхедине гачды.</verse>
				<verse number="23">Нафталыларың, ашерлериң тиресинден хем-де манашаларың әхли ковумларындан болан ысрайыллар чагырылдылар. Олар мидянларың ызындан коваладылар.</verse>
				<verse number="24">Соңра Гидегон тутуш Эфрайым даглыгында яшаянлара өз хабарчыларыны ёллап: «Гелиң, мидянларың гаршысына сөвешиң. Мидянлара үстүнден гечмәге ёл бермез ялы, Иордан дерясыны ве Бейтбара ченли болан сув чешмелерини эеләң» дийди. Хемме эфрайымлар чагырылды, олар Бейтбара ченли чешмелери ве Иордан дерясыны эеледилер.</verse>
				<verse number="25">Мидянларың ики баштутаныны: Ореби ве Зееби эле салдылар. Ореби Ореп гаясында, Зееби болса үзүм сыкылян ерде өлдүрдилер (соңра ол ер Зееп дийлип атландырылыпдыр). Эфрайымлар мидянларың ызындан ковдулар. Ореп билен Зеебиң келлесини кесип, Иорданың гүндогарында болян Гидегона элтип бердилер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">Соңра эфрайымлар Гидегона: «Сен нәме үчин бейле этдиң, нәме үчин мидянлар билен сөвешмәге гидениңде бизи чагырмадың?» дийдилер. Олар Гидегоны гаты язгардылар.</verse>
				<verse number="2">Гидегон олара: «Сизиң битирен ишиңизиң янында мениңки дагы нәме? Эфрайым Абыгезериң йыгнан үзүминден көп йыгып, өзүни багтлы хасапламанмыды нәме?</verse>
				<verse number="3">Худай Мидян баштутанлары Ореп билен Зееби сизиң элиңизе берди. Мен сизиңкиче иш битирип билдимми?» дийди. Бу сөзлери эшидип, эфрайымларың гахары көшешди.</verse>
				<verse number="4">Гидегон ядав болса-да, душманың ызындан коваламагы довам эдип, өз үч йүз адамы билен Иордан дерясындан гечди.</verse>
				<verse number="5">Ол Сукодың илатына: «Мениң ызымдан гелйән адамларыма чөрек бериң, олар гаты ядав. Мен мидян баштутанлары Зебах билен Салмуннаны ызарлап барярын» дийди.</verse>
				<verse number="6">Эмма Сукодың ёлбашчылары: «Сениң гошуныңа нәме үчин чөрек берели? Зебахы ве Салмуннаны сиз эле салдыңызмы нәме?!» дийдилер.</verse>
				<verse number="7">Гидегон: «Боляр, Реб Зебахы ве Салмуннаны мениң элиме беренден соң, шу болшуңыз үчин сизи чөл агаҗының тикенлери билен хем-де бөвүрслен чыбыклары билен тениңизи парчаларын» дийди.</verse>
				<verse number="8">Гидегон бу ерден чыкып, Пениеле гитди ве онуң илатына-да өңки айданларыны гайталады, олар хем Сукодың илатының берен җогабы ялы җогап бердилер.</verse>
				<verse number="9">Ол Пениелиң илатына-да: «Еңиш билен ызыма доланып геленимде, шу диңиңизи йыкарын» дийди.</verse>
				<verse number="10">Зебах билен Салмунна Каркордады. Гүндогарың илатындан йыгнанан, тутуш гошундан дири галан он бәш мүңе голай эсгер хем оларың янындады. Оларың йүз йигрими мүң сөвешиҗилери болса өлдүрилипди.</verse>
				<verse number="11">Гидегон Ноба билен Ёгбоханың гүндогарындакы кервен ёлы билен барып, оларың гарашмадык вагтында дуйдансыз олара зарба урды.</verse>
				<verse number="12">Мидянларың Зебах билен Салмунна атлы ики баштутаны гачды, эмма Гидегон олары ковалап тутды. Бүтин гошун алҗыраңңылыга дүшди.</verse>
				<verse number="13">Ёвашың оглы Гидегон Херес гечидиниң үсти билен урушдан гайдып гелди.</verse>
				<verse number="14">Ол Сукодың илатындан бир яш етгинҗеги тутды-да, оны сораг этди. Ол Сукот баштутанларының ве яшулуларының етмиш еди санысының адыны язып берди.</verse>
				<verse number="15">Гидегон Сукодың илатының янына гелип: «Сиз: „Сениң ядав адамларыңа чөрек берер ялы, Зебахы ве Салмуннаны эле салдыңызмы нәме?“ дийип, мениң үстүмден гүлүпдиңиз. Ине, Зебах билен Салмунна» дийди.</verse>
				<verse number="16">Олар Сукодың яшулуларыны ве галаның илатыны чөл агаҗының тикенлери хем-де бөвүрслен чыбыклары билен җезаландырдылар.</verse>
				<verse number="17">Пенувал диңини йыкып, галаның илатыны гыргына бердилер.</verse>
				<verse number="18">Гидегон Зебах билен Салмуннадан: «Сизиң Таборда өлдүренлериңиз нәхили адамларды?» дийип сорады. Олар: «Сениң ялыдылар, шазада сыпатлыдылар» дийип җогап бердилер.</verse>
				<verse number="19">Гидегон: «Олар мениң сүйтдеш доганларымды. Ребден ант ичйәрин, эгер сиз олары өлдүрмедик болсаңыз, мен хем сизи өлдүрмездим» дийди.</verse>
				<verse number="20">Ол өзүниң новбахар оглы Етере: «Тур, олары өлдүр!» дийди. Етгинҗек гылыҗыны чыкармады, себәби энтек яш боланы үчин горкярды.</verse>
				<verse number="21">Зебах билен Салмунна Гидегона: «Тур-да, өзүң бизи өлдүр, себәби эркек адамың ишини диңе эркек битирип билер» дийдилер. Гидегон туруп, Зебах билен Салмуннаны өлдүрди-де, оларың дүесиниң бойнундакы ярым ай шекилли шай-сеплерини алды.</verse>
				<verse number="22">Ысрайыллар Гидегона: «Сениң өзүң, оглуң, агтыгың бизе патыша болсун, чүнки сен бизи мидянларың элинден халас этдиң» дийдилер.</verse>
				<verse number="23">Гидегон олара: «Менем, мениң оглумам сизе патыша болмаз. Реб сизе патыша болар» дийди.</verse>
				<verse number="24">Гидегон олара: «Олҗа эдип алан алтын гулак халкаларыңыздан маңа хериңиз бирини бериң» дийди. (Душманда гулакхалка көпди, чүнки олар ысмайылларды.)</verse>
				<verse number="25">Олар: «Хөвес билен берерис!» дийип, ере гейим дүшәп, онуң үстүне адам башына бир гулак халка ташладылар.</verse>
				<verse number="26">Алтын-күмүш дүвмелерден, мидян патышаларының гойы гырмызы реңкли гейимлеринден хем-де оларың дүелериниң бойнуна дакылян алтын халкаларындан башга, онуң йыгнан диңе гулак халкаларының аграмы такмынан бир батман болды.</verse>
				<verse number="27">Гидегон олардан эфот ясады ве оны өз галасы болан Опрада гойды. Соңра әхли ысрайыллар ол ере гатнап, эфода сежде этдилер. Бу Гидегона хем-де онуң өйүндәкилериң әхлисине гурлан дузакды.</verse>
				<verse number="28">Шейлеликде, мидянлар ысрайыллара боюн эгдилер хем-де шондан соң олара баш галдырмадылар. Шейдип, Гидегоның дөврүнде ысрайыллар кырк йыллап парахат яшадылар.</verse>
				<verse number="29">Ёвашың оглы Ерубагал өз өйүне гидип, шол ерде яшап башлады.</verse>
				<verse number="30">Гидегон көп аяллы болансоң, онуң етмиш оглы барды.</verse>
				<verse number="31">Шекемде яшаян гырнагы хем оңа бир огул догруп берди. Онуң ады Абымелекди.</verse>
				<verse number="32">Гидегон гоҗалык яшына етип өлди, оны абыгезер уругының Опра галасында, өз атасы Ёвашың губры гойлан гүммезде җайладылар.</verse>
				<verse number="33">Гидегон өленсоң, ысрайыллар Багал бутларына сежде эдип, зына этдилер; Багалберити өзлериниң худайы сайып башладылар.</verse>
				<verse number="34">Ысрайыллар даш-төверегиндәки әхли душманларың элинден халас эден өзлериниң Худайы Ребби ятламадылар.</verse>
				<verse number="35">Шейле хем, Ысрайыла ве өзлерине эден әхли хайырлы ишлери үчин Ерубагалың (ягны Гидегоның) өйүне вепалы болмадылар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">Ерубагалың оглы Абымелек Шекеме барып, дайыларына ве өз эҗесиниң әхли ковумларына йүзленип:</verse>
				<verse number="2">«Шекемиң әхли илатына шуны етириң: Сизе Ерубагалың етмиш оглуның ёлбашчылык эдени говумы я бир адамың? Мениң өз сүегиңизден ве тениңиздендигими унутмаң» дийди.</verse>
				<verse number="3">Онуң дайылары муны Шекемиң илатына етирип, олары ынандырдылар, оларың гөвүнлери Абымелеге тарап өврүлди. «Ол бизиң доганымыз ахырын» дийдилер.</verse>
				<verse number="4">Олар Абымелеге Багалберит бутханасындан етмиш күмүш теңңе алып бердилер. Белли бир ишиң башыны тутман, ишсиз, гөвне геленини эдип, гөвүн хошлап гезип йөрен адамлара Абымелек шол күмүшлери берип, олары хакына тутды-да, өз ызына дүшүрди.</verse>
				<verse number="5">Абымелек Опра галасына өз атасының өйүне гелди ве Ерубагалың етмиш оглуны, ягны өз доганларыны бир дашың үстүнде өлдүрди. Диңе Ерубагалың иң кичи оглы Ётам гачып гизленип, дири галды.</verse>
				<verse number="6">Шекемиң әхли илаты ве Бейтмиллоның илатының хеммеси барып, Шекемиң голайындакы дуб агаҗының янында Абымелеги патыша дийип ыглан этдилер.</verse>
				<verse number="7">Бу хакда Ётама гүррүң беренлеринде, ол Геризим дагына гидип, онуң депесине чыкды-да, белент сес билен гыгырып, шейле дийди: «Эй, Шекемиң илаты! Мени диңләң, эгер шейтсеңиз, Худай хем сизиң дилегиңизи диңләр.</verse>
				<verse number="8">Гүнлерде бир гүн агачлар өзлерине патыша сайламакчы болдулар. Олар зейтун агаҗына йүзленип: „Бизе патыша бол“ дийипдирлер.</verse>
				<verse number="9">Зейтун олара: „Мен худайлара ве адамлара берйән хеззетли ягымы ташлап, башга агачларың үстүнден хөкүм сүрмәге гидеринми?“ дийип җогап берипдир.</verse>
				<verse number="10">Соңра агачлар инҗир агаҗына: „Гел-де, сен бизе патыша бол“ дийип йүз тутупдырлар.</verse>
				<verse number="11">Инҗир олара: „Мен өзүмиң ширин-шекер иймишими ташлап, агачларың үстүнден хөкүм сүрмәге гидеринми?“ дийип җогап берипдир.</verse>
				<verse number="12">Соң олар үзүм агаҗына: „Гел-де, бизиң үстүмизден патышалык эт“ дийипдирлер.</verse>
				<verse number="13">Үзүм агаҗы олара: „Мен нәме худайларың ве адамларың гөвнүни гөтерйән ширин-шербетими ташлап, агачларың үстүнден хөкүм сүрмәге гидеринми?“ дийип җогап берипдир.</verse>
				<verse number="14">Иң соңунда әхли агачлар тикенли агаҗа: „Бизе сен патыша болай“ дийипдирлер.</verse>
				<verse number="15">Тикенли агач бейлеки агачлара бакып: „Эгер сиз мениң, хакыкатдан хем, өзүңизе патыша болмагымы ислейән болсаңыз, онда мениң саямда букулың. Эгер шейтмесеңиз, онда тикенли агачдан от чыкып, Ливаның кедр агачларыны якып-яндырар“ дийипдир.</verse>
				<verse number="16">Ине, инди бир середип гөрүң, чыныңыз билен ак йүрекден Абымелеги патыша сайладыңызмы? Ерубагалы хем онуң өйүни нәтдиңиз, онуң хайырлы ишлерине мынасып иш этдиңизми?</verse>
				<verse number="17">Мениң какам сиз үчин сөвешди, өз җаныны гайгырмады. Ол сизи мидянларың элинден халас этди.</verse>
				<verse number="18">Инди сиз мениң какамың өйүндәкилериниң гаршысына гидип, онуң етмиш оглуны бир дашың үстүнде өлдүрдиңиз, онуң гырнагындан болан оглы Абымелеги болса Шекемиң илатының үстүнден патыша эдип гойдуңыз, себәби ол сизиң доганыңыз.</verse>
				<verse number="19">Эгер чыныңыз билен ак йүрекден Ерубагал билен онуң машгаласына догры иш эден болсаңыз, онда Абымелеге шатланың, ол хем сизе шатлансын.</verse>
				<verse number="20">Эмма бейле этмедик болсаңыз, онда, гой, Абымелекден от чыкып, Шекемиң ве Бейтмиллоның илатыны яксын. Шекемиң ве Бейтмиллоның илатындан от яйрап, Абымелеги көйдүрсин».</verse>
				<verse number="21">Соңра Ётам Беере гачып гитди ве ол ерде доганы Абымелекден гизленип яшады.</verse>
				<verse number="22">Абымелек Ысрайыла үч йыл ёлбашчылык этди.</verse>
				<verse number="23">Худайың эмри билен Шекемиң илаты Абымелегиң гаршысына гидип башлады.</verse>
				<verse number="24">Бу Ерубагалың етмиш оглуның нәхак ганыны дөкен Абымелекден ве оңа муны этмәге голтгы берен Шекем илатындан ар алмак үчин шейле болды.</verse>
				<verse number="25">Шекемлилер дагың ёкарсында талаңчылары гойдулар. Олар өзлериниң деңинден гечйәнлериң әхлисини таладылар. Бу барада Абымелеге хабар етирилди.</verse>
				<verse number="26">Абымелеге гаршы чыкан Ебедиң оглы Гагал өз доганлары билен Шекеме гелди. Шекемиң илаты олара бил баглады.</verse>
				<verse number="27">Олар мейдана чыкып, өз үзүмлерини йыгдылар. Үзүм енҗилйән сокуда енҗип, сыкып сувуны алдылар. Байрам этдилер, өз худайларына сежде этдилер. Ийип-ичип, Абымелеги нәлетледилер.</verse>
				<verse number="28">Гагал шонда: «Биз Абымелеге гуллук эдер ялы, Абымелек ким? Биз нәхили адам экеник? Онуң атасы Ерубагал дәлми? Онуң ёлбашчысы Зебул дәлми? Говусы, шекемлилериң атасы Хаморың ковумларына гуллук эдиң, Абымелеге гуллук этмек нәмә герек?</verse>
				<verse number="29">Эгер-де халк Абымелеги мениң элиме берсе, мен оны ковардым ве Абымелеге: „Өз эсгерлериңиң саныны көпелт-де, сөвеше чык“ диердим» дийди.</verse>
				<verse number="30">Гагалың айдан сөзлерини эшиденде, галаның ёлбашчысы Зебулың гахары кекирдегине гелди.</verse>
				<verse number="31">Ол хилегәрлик билен Арумадакы Абымелеге гизлин хабар иберди: «Ине, Гагал ве онуң доганлары Шекеме гелип, халкы сениң гаршыңа аяга галдырярлар.</verse>
				<verse number="32">Сиз шейле эдиң: өзүң ве яныңдакылар гиҗе туруң-да, мейданда букуда эсгерлери отурдың.</verse>
				<verse number="33">Ирден, Гүн догуберенде, туруң-да, гала хүҗүм эдиң, Гагал ве онуң янындакы адамлар өңүңизден чыканда, сен олары аяман, элиңде барыны эт».</verse>
				<verse number="34">Гиҗе Абымелек ве онуң янындакы адамлар Шекемиң голайында дөрт топар эдип, эсгерлерини гойдулар.</verse>
				<verse number="35">Гагал гелип, галаның дервезесиниң янында дурды. Абымелек хем-де букуда отуран адамлар букудан чыкып йөредилер.</verse>
				<verse number="36">Гагал гелйән адамлары гөрүп, Зебула: «Ана, дагың ёкарсындан адамлар ашак инип гелйәрлер» дийди. Зебул оңа: «Дагың көлегеси саңа адам болуп гөрүнйәндир» дийди.</verse>
				<verse number="37">Гагал ене-де: «Ине, адамлар бейикден ашак инип гелйәрлер. Бир бөлүмиң эсгерлери палчының дуб агаҗындан бәрик гелйәрлер» дийди.</verse>
				<verse number="38">Зебул оңа: «Ханы инди сениң „Биз Абымелеге гуллук эдер ялы, ол киммишин?“ диен дилиң ниреде? Булар сениң шол әсгермедик адамларың дәлми нәме? Бар, инди чык-да, олар билен сөвеш-дә!» дийди.</verse>
				<verse number="39">Гагал Шекем илатының өңүне дүшүп гитди-де, Абымелек билен сөвешди.</verse>
				<verse number="40">Абымелек онуң ызындан ковалады; Гагал ондан гачды. Гала дервезесине ченли аралыкда болан сөвешде көп адам гырылды.</verse>
				<verse number="41">Абымелек Арумада галды. Зебул Гагалы ве онуң доганларыны Шекемден чыкарып ковды.</verse>
				<verse number="42">Эртеси халк экин мейданына чыкды. Бу барада Абымелеге хабар бердилер.</verse>
				<verse number="43">Ол өз адамларыны алып, олары үч бөлүме бөлди-де, мейданда букуда отуртды. Халкың галадан чыканыны гөренде, дуйдансыз оларың үстүни басып, олары гырдырды.</verse>
				<verse number="44">Абымелек ве онуң янындакы гошун бөлүми галаның дервезесиниң агзына тарап сүйшенде, онуң бейлеки ики бөлүми мейдандакыларың үстүне чозуп, олары гырдылар.</verse>
				<verse number="45">Абымелек узынлы гүн сөвешди ве галаның илатыны гырып, галаны вейран этди ве ол ере дуз сепдирди.</verse>
				<verse number="46">Шекемиң голайындакы Эйлберит ыбадатхананың баштутанлары муны эшидип, ыбадатхананың иң берк гораг ерине гирдилер.</verse>
				<verse number="47">Абымелек бу хакда эшиденде,</verse>
				<verse number="48">янындакы адамлар билен Салмон дагына гитдилер. Абымелек өз яны билен палта әкидип, агач шахаларыны чапды-да, эгнине алды ве янындакылара: «Мен нәме эден болсам, сиз хем деррев шоны эдиң» дийди.</verse>
				<verse number="49">Эсгерлериң хер бири агач чыбыкларыны чапып, Абымелегиң ызы билен гитдилер ве чыбыклары ыбадатхананың төверегине үйшүрип, оны отладылар. Эйлберит ыбадатханасындакы мүңе голай эркеклер ве аяллар өлдүлер.</verse>
				<verse number="50">Соңра Абымелек гидип, Тебез диен галаны габады ве оны эеледи.</verse>
				<verse number="51">Галаның ортарасында берк диң барды. Аял-эркек, умуман, галаның илатының хеммеси шол ере гачдылар. Олар диңиң ичине гирип, гапыларыны бекледилер ве онуң депесине чыкдылар.</verse>
				<verse number="52">Абымелек диңиң янына гелип, онуң дашыны габады, оны отламак үчин гапыларының янына барды.</verse>
				<verse number="53">Шонда бир аял дегирмен дашыны Абымелегиң келлесинден зыңып, онуң келлечанагыны дөвди.</verse>
				<verse number="54">Абымелек шол махал өз янындакы яраг гөтерйән етгинҗегини чагырды-да, оңа: «Гылыҗыңы ялаңачла-да, мени өлдүр, мен барада „Оны аял өлдүрди“ дийлен гүррүң яйрамасын» дийди. Етгинҗек дессине оңа гылыҗыны салды, ол җан берди.</verse>
				<verse number="55">Абымелегиң өленини гөрен ысрайылларың херси өз өйли-өйүне доланды.</verse>
				<verse number="56">Шейдип, Абымелегиң өз етмиш саны доганыны өлдүрип, атасының өйүне эден хыянатчылыгыны Худай онуң өзүне гөркезди.</verse>
				<verse number="57">Шекемиң илатының эден әхли җенаятчылыгыны Худай оларың өз башларына салды. Олары Ерубагалың оглы Ётамың гаргышы тутды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">Абымелекден соң Ысрайылы халас этмек үчин ысакар тиресинден Додоның агтыгы, Пуваның оглы Тола аяга галды. Ол Эфрайым даглыгында ерлешйән Шамыр диен ерде эфрайымларың арасында яшады.</verse>
				<verse number="2">Ол йигрими үч йыл Ысрайыла сердар болды. Соңра ол дүнйәден өтди, оны Шамырда җайладылар.</verse>
				<verse number="3">Ондан соң, Ысрайыла йигрими ики йыллап Гилгатлы Яйыр сердар болды.</verse>
				<verse number="4">Онуң отуз оглы барды; оларың херси бир эшек мүнүп, Гилгадың отуз галасына өз хөкүмлерини йөредйәрдилер. Хенизе ченли шол галалар Хавотяйыр дийлип атландырыляр.</verse>
				<verse number="5">Яйыр арадан чыканда, оны Камон галасында җайладылар.</verse>
				<verse number="6">Ысрайыллар ене Реббиң йигренйән ишлерини эдип башладылар. Ысрайыллар Багал билен Ашторет бутларына хем-де Сирияның, Сидоның, Мовабың, Аммоның, пилиштлилериң худайларына гуллук эдип башладылар. Олар Ребби терк эдип, Оңа гуллук этмедилер.</verse>
				<verse number="7">Шонуң үчин Реббиң Ысрайыла гахары гелди. Ол ысрайыллары пилиштлилериң ве аммонлыларың элине берди.</verse>
				<verse number="8">Шол йыл олар ысрайыллары даргадып, олара гаты азар бердилер. Иорданың гүндогарындакы Гилгатда, ягны аморларың еринде яшаян әхли ысрайыллара олар он секиз йыллап сүтем этдилер.</verse>
				<verse number="9">Иң соңунда яхуда, бенямин ве эфрайым тирелери билен урушмак үчин аммонлылар Иордандан гечдилер. Ысрайыллар улы гайгы-алада галдылар.</verse>
				<verse number="10">Олар Реббе йүзленип: «Биз Сениң өңүңде гүнә этдик, өз Худайымыз Сени терк эдип, Багал бутларына гуллук этдик» дийип эңрешдилер.</verse>
				<verse number="11">Реб ысрайыллара шейле дийди: «Сизи мүсүрлилериң хем, аморларың хем, аммонлыларың хем, пилиштлилериң хем элинден азат эден Мен дәлми?</verse>
				<verse number="12">Сидонлар, амалеклер ве моваплылар сизе сүтем эден вагты Мени чагыраныңызда, Мен сизи оларың элинден халас этдим.</verse>
				<verse number="13">Сиз Мени унутдыңыз ве башга худайлара гуллук этдиңиз, шонуң үчин Мен сизе инди рехим этҗек дәл.</verse>
				<verse number="14">Барың, өз сайлан худайларыңыза йүз тутуң, гысаҗа дүшениңизде, сизи, гой, шолар халас эдиберсинлер».</verse>
				<verse number="15">Ысрайыллар Реббе йүзленип: «Биз Сениң өңүңде гүнәли, бизе ислән җезаңы берип билерсиң, йөне бу гүн бизи халас эт!» дийдилер.</verse>
				<verse number="16">Шейдип, олар кесеки худайлардан йүз өврүп, ене Реббе гуллук эдип башладылар. Реб олара ене-де дөзмеди.</verse>
				<verse number="17">Аммонлылар үйшүп, Гилгатда дүшелге гурдулар. Ысрайыллар йыгнанып, Миспада дүшелге гурдулар.</verse>
				<verse number="18">Гилгат халкының тиребашылары бири-бирилерине: «Аммонлыларың гаршысына ким илкинҗи болуп урша башласа, шол адам Гилгадың тутуш илатына баштутан болар» дийдилер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">Гилгат уругындан Ефтах диен бир эдермен уршуҗы барды. Ефтахың эҗеси лолыды; какасының ады Гилгатды.</verse>
				<verse number="2">Гилгадың өз никалы аялындан бирнәче оглы барды. Олар улалып, йигит чыканларында, олар Ефтаха: «Сен башга аялдан болан огулсың, шоңа гөрә сен бизиң атамызың өйүнден хич зат мирас алмарсың» дийип, оны ковдулар.</verse>
				<verse number="3">Ефтах өз доганларындан гачып, Топ дийлен ерде орнашды ве дашына үйшен бозгаклара баш болуп уграды.</verse>
				<verse number="4">Бирнәче вагтдан соң аммонлылар ысрайылларың үстүне чоздулар.</verse>
				<verse number="5">Шонда Гилгадың яшулулары Ефтахы алып гайтмак үчин Топ үлкесине гитдилер.</verse>
				<verse number="6">Олар Ефтаха: «Сен гел-де, бизе серкерде бол, аммонлылар билен уршалы» дийдилер.</verse>
				<verse number="7">Эмма Ефтах олара: «Мени йигренип, атамың өйүнден кованлар сиз дәлми, эйсем? Бу гүнки гүн башыңыза иш дүшенде, мен сизе герек болдуммы?» дийди.</verse>
				<verse number="8">Шонда Гилгадың яшулулары Ефтаха: «Шейле болан болса-да, биз инди саңа тарап өврүлдик. Йөр, биле аммонлыларың гаршысына сөвешели! Сен бизиң үстүмизден, тутуш Гилгат халкына баштутанлык эт!» дийдилер.</verse>
				<verse number="9">Ефтах олара: «Эгер-де сиз аммонлылар билен сөвешмек үчин мени ызыма алып гитсеңиз, Реб хем олары мениң элиме берсе, шонда мен баштутаныңыз боларын» дийди.</verse>
				<verse number="10">Гилгат яшулулары Ефтаха: «Бизе Реб шаят болсун, биз сениң сөзүңден чыкмарыс» дийдилер.</verse>
				<verse number="11">Шейлеликде, Ефтах Гилгат яшулулары билен гитди. Халк оны өзүне баштутан ве серкерде эдип сайлады. Ефтах шонда Миспада Реббиң хузурында сөз сөзледи.</verse>
				<verse number="12">Ефтах Аммон патышасына: «Сен мениң юрдумың үстүне чозар ялы, арамызда нәме болан зат бар?» диен сөзлери айтмак үчин, онуң янына өз илчилерини иберди.</verse>
				<verse number="13">Аммон патышасы Ефтахың илчилерине шейле җогап берди: «Ысрайыллар Мүсүрден гайдып гелйәркәлер, Арнондан Ябок ве Иордан деряларына ченли аралыкдакы ерлерими мениң элимден алдылар; шол ерлери маңа урушсыз гайдып бер».</verse>
				<verse number="14">Ефтах Аммон патышасының янына тәзеден илчилер иберди.</verse>
				<verse number="15">Оңа шу ашакдакылары айтмакларыны буюрды: «Ефтах муны айдяр: ысрайыллар моваплыларың ве аммонлыларың юрдуны алмады,</verse>
				<verse number="16">себәби ысрайыллар Мүсүрден чыканларында, Гызыл деңзе ченли чөлүң үсти билен гидип, Кадеше гелдилер.</verse>
				<verse number="17">Соңра олар: „Юрдуңың ичинден гечмәге бизе ругсат эт“ диен хайыш билен Эдом патышасына өз илчилерини ибердилер, эмма Эдом патышасы диңлемеди. Ысрайыллар Мовап патышасының янына хем илчилер ёлладылар, эмма ол хем разы болмады. Шоңа гөрә ысрайыллар Кадешде галдылар.</verse>
				<verse number="18">Олар чөлүң ичи билен Эдом хем-де Мовап юрдундан сова гечдилер-де, Мовабың гүндогар арачәгинде, Арноның аңырсында ерлешдилер, эмма Мовабың мейданының ичине гирмедилер, чүнки Арнон Мовабың чәги болуп дурярды.</verse>
				<verse number="19">Соңра ысрайыллар Хешбон галасына, аморларың ханы Сихоның янына өз илчилерини иберип: „Юрдуңың ичинден гечип, өз еримизе аралашмага ругсат эт“ дийдилер.</verse>
				<verse number="20">Эмма Сихон ысрайылларың гечип гитмегине разылык бермеди. Ол өз халкыны йыгнап, Яхсада дүшелге гурды ве ысрайыллар билен сөвеше гирди.</verse>
				<verse number="21">Ысрайыл Худайы Реб Сихоны хем-де онуң халкыны ысрайылларың элине берди. Ысрайыллар олары еңдилер.</verse>
				<verse number="22">Олар аморларың Арнондан Ябок дерясына ченли ве чөлден тә Иордана ченли болан әхли ерини басып алдылар.</verse>
				<verse number="23">Шейдип, Ысрайыл Худайы Реб Өз халкы Ысрайылың бәхбиди үчин аморлары басып алды. Инди хем сен олары ызына алҗак болярсыңмы?</verse>
				<verse number="24">Сен өз худайың Кемошың өзүңе берен ериниң үстүнден эелик эдеңокмы нәме? Биз хем Худайымыз Реббиң бизиң бәхбидимиз үчин басып алан ерине эелик эдйәрис.</verse>
				<verse number="25">Сен Мовап патышасы Сипорың оглы Баллакдан говумы нәме? Ол Ысрайыл билен терслешдими я урушдымы?</verse>
				<verse number="26">Ысрайыллар эййәм үч йүз йыл бәри Хешбонда ве оңа дегишли обаларда, Арогерде ве оңа дегишли обаларда хем-де Арнона якын әхли галаларда яшап гелйәрлер. Сиз нәме үчин шонча вагтлап ол галалары эелемедиңиз?</verse>
				<verse number="27">Мен сениң өңүңде гүнәкәр дәл, сен болса мениң гаршыма уруш башлап, маңа яманлык эдйәрсиң. Инди, гой, хөкүм йөредйән Реб ысрайыллар билен аммонлыларың арасында хөкүмдар болсун-да, хөкүм чыкарсын».</verse>
				<verse number="28">Эмма Ефтахың бу сөзлерине Аммон патышасы гулак асмады.</verse>
				<verse number="29">Ефтаха Реббиң Рухы инипди. Ол Гилгадың ве Манашаның үстүнден гечди. Ол Гилгатдакы Миспәниң үстүнден гечип, аммонлыларың үстүне гитди.</verse>
				<verse number="30">Ефтах Реббиң өңүнде ант ичип, шейле дийди: «Эгер Сен аммонлылары мениң элиме берсең,</verse>
				<verse number="31">онда мен аммонлылары еңип, ызыма доланып геленимде дервезәмден илкинҗи чыкан Сениңкидир. Мен шоны Реббе якма гурбанлык эдип берҗекдирин».</verse>
				<verse number="32">Ефтах дерядан гечип, аммонлылар билен урушмага гитди. Реб олары Ефтахың элине берди.</verse>
				<verse number="33">Ысрайыллар Арогерден Минните ченли оларың йигрими галасыны хем-де Абелкерамыма ченли аралыгы гыргына берип, улы еңиш газандылар. Шейдип, аммонлылар ысрайыллара боюн эгдилер.</verse>
				<verse number="34">Ефтах Миспадакы өйүне геленде, онуң өз гызы эли депрекли танс эдип, өңүнден чыкды; онуң еке гызы барды, башга оглы-да, гызы-да ёкды.</verse>
				<verse number="35">Ол гызыны гөренде, якасыны йыртып: «Вах, гызым, сен мениң багтымы гаралтдың! Инди сен хем мени ынҗалыкдан гачырдың! Чүнки мен Реббиң өңүнде өз агзым билен касам этдим, инди нәдип ондан боюн гачырайын» дийди.</verse>
				<verse number="36">Гыз какасына: «Кака, сен Реббиң өңүнде өз агзың билен нәме касам эден болсаң, ерине етирибер, чүнки Реб сени Аммон душманларыңдан үстүн чыкарды» дийди.</verse>
				<verse number="37">Ол ене какасына: «Маңа ики ай мөхлет бер. Мен дага гидип, җораларым билен гезим эдейин ве дурмуша чыкмакдан махрум боландыгымың агысыны аглайын» дийди.</verse>
				<verse number="38">Какасы: «Боляр, гидәй» дийип, оны ики айлап гойберди. Ол өз җоралары билен гитди-де, дагда бой гызлыгына өлҗегине ики айлап яс тутды.</verse>
				<verse number="39">Ики ай геченсоң, ол какасының янына доланып гелди. Какасы гызы барада эден касамыны ерине етирди, ол бой гызлыгына өлди. Шондан соң ысрайыл гызларының арасында</verse>
				<verse number="40">гилгатлы Ефтахың гызының ясыны тутмак үчин, хер йылда дөрт гүн дага гитмек дәби пейда болды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">Эфрайымлар урушмак үчин бир ере йыгнандылар ве Иордан дерясындан гечип, Сафона гелдилер. Олар Ефтаха: «Сен нәме үчин аммонлылар билен урушмага гидениңде бизи чагырып, өзүң билен алып гитмедиң? Биз сениң өзүң билен билеликде өйүңи отларыс» дийдилер.</verse>
				<verse number="2">Ефтах олара шейле дийди: «Мениң ве мениң адамларымың аммонлылар билен бир улы давамыз барды. Мен сизи көмеге чагырдым, эмма сиз гелип, мени оларың элинден гутармадыңыз.</verse>
				<verse number="3">Сизиң мени халас этмеҗегиңизе гөзүм етенде, мен җанымы ховп астында гоюп, аммонлыларың үстүне гитдим. Реб олары мениң элиме берди. Инди нәме бу гүн сиз мениң билен урушмага гелдиңизми?»</verse>
				<verse number="4">Ефтах Гилгадың әхли эркеклерини чагырды-да, эфрайымлар билен урушды. Гилгатлылар эфрайымлары гырдылар, себәби эфрайымлар олара: «Эй, эфрайым ве манаша халкларының арасында яшаян гилгатлылар! Сиз Эфрайымдан гачан дөнүклерсиңиз!» дийипдилер.</verse>
				<verse number="5">Гилгатлылар эфрайымларың элинден Иордан дерясының гүзерини алдылар. Дири галан эфрайымлардан бири: «Иордан дерясындан гечмәге ругсат эдәйиң» дийсе, Гилгадың адамлары: «Сен эфрайымлы дәлми?» дийип сорардылар. Эгер ол «Ёк» дийип җогап берсе,</verse>
				<verse number="6">олар оңа: «Ханы, „шибболет“ дийип айт» диердилер. Шонда ол «сибболет» дийәйсе, онда оны Иордан дерясының гүзеринде өлдүрердилер. Чүнки эфрайымлар «ш» сесини айдып билмейәндиклери үчин, оңа дерек «с» сесини айдярдылар. Шейдип, гилгатлыларың элинден кырк ики мүң эфрайымлы өлди.</verse>
				<verse number="7">Ефтах Ысрайылда алты йыллап сердар болды. Ол арадан чыканда, оны өз Гилгат галасында җайладылар.</verse>
				<verse number="8">Ефтах арадан чыкандан соң, бейтуллахамлы Ыбсан Ысрайылда сердар болды.</verse>
				<verse number="9">Онуң отуз оглы ве отуз гызы болуп, гызларыны башга тирелере дурмуша чыкарып, огулларыны-да башга тирелерден өерди. Ол еди йыл Ысрайылың сердары болды.</verse>
				<verse number="10">Ыбсан арадан чыканда, оны Бейтуллахамда җайладылар.</verse>
				<verse number="11">Ондан соң зебулунлы Элон Ысрайыла сердар болуп, оны он йыллап доландырды.</verse>
				<verse number="12">Элон арадан чыканда, оны Зебулундакы Аялонда җайладылар.</verse>
				<verse number="13">Ондан соң пиргатонлы Хиллелиң оглы Абдон Ысрайыла сердар болды.</verse>
				<verse number="14">Онуң кырк оглы ве отуз агтыгы болуп, оларың херси бир эшек мүнди. Ол Ысрайыла секиз йыллап сердар болды.</verse>
				<verse number="15">Хиллелиң оглы Абдон арадан чыканда, оны Эфрайымдакы амалеклериң яшаян даглыгында, Пиргатон диен ерде җайладылар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">Ысрайыллар ене-де Реббиң йигренйән ишлерини этдилер. Шол себәпли Реб кырк йыллап ысрайыллары пилиштлилериң элине берди.</verse>
				<verse number="2">Шол дөвүрде Соргада дан тиресинден Манова диен бир адам барды; онуң аялы өнелгесизди.</verse>
				<verse number="3">Реббиң перишдеси онуң аялының янына гелип: «Сен өнелгесиз болсаң-да, гөврели боларсың ве бир огул дограрсың.</verse>
				<verse number="4">Сен өзүңи аяп сакла, шерап, чакырдан ичме, харам затлардан ийме.</verse>
				<verse number="5">Чүнки сен гөврели боларсың ве огул дограрсың; онуң келлесине пәки дегмели дәлдир, себәби энесиниң гөвресинде галан гүнүнден башлап, ол чага Худая назыр болар, ол Ысрайылы пилиштлилериң элинден халас эдер» дийди.</verse>
				<verse number="6">Аялы адамсының янына гелип, шейле дийди: «Мениң яныма Худайың адамы гелди, онуң даш кешби Худайың перишдесиниңки ялы, хайбатлы, горкунчды. Мен онуң ниреден геленини сорамадым, ол маңа өз адыны хем айтмады.</verse>
				<verse number="7">Ол маңа: „Сен гөврели боларсың, огул дограрсың, шерап, чакырдан ичме, харам затлардан ийме, чүнки гөвреде галан гүнүнден башлап, ол Худая назыр болар“ дийип айтды».</verse>
				<verse number="8">Манова Реббе йүзленип: «Я Реб! Гой, бизе иберилен Худайың адамы янымыза ене-де гелсин хем-де бизден догулҗак чага нәме этмелидигимизи өвретсин» дийип ялбарды.</verse>
				<verse number="9">Худай Манованың сесини эшитди ве Манованың аялы мейдандака, Худайың перишдеси онуң янына гелди. Эмма аялың адамсы янында ёкды.</verse>
				<verse number="10">Аялы шол вагт ылгап гидип: «Мениң яныма өңки гелип гиден адам гелди» дийип, адамсына хабар берди.</verse>
				<verse number="11">Манова аялы билен ол адамың янына барды ве ондан: «Мениң аялым билен геплешен сенми?» дийип сорады. Перишде: «Мен!» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="12">Манова оңа: «Сениң айданларың амала ашанда, биз ол чага нәхили гарамалы ве оңа нәме этмели?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="13">Реббиң перишдеси Манова: «Гой, сениң аялың мениң айданларымы этсин.</verse>
				<verse number="14">Ол үзүмден өндүрилен затлары иймесин; шерап, чакыр датмасын, харам затлардан асла иймесин. Аялың мениң буйранларымың әхлисини берҗай этмелидир» дийди.</verse>
				<verse number="15">Манова Реббиң перишдесине: «Сениң үчин бир овлагы тайярлаянчак, сени ёлуңдан сакламага ругсат эт» дийди.</verse>
				<verse number="16">Реббиң перишдеси Манова: «Сен мени сакласаң-де, мен сениң нахарыңы иймерин, эмма сен якма гурбанлык тайярламак ислесең, онда оны Реббе хөдүр эт» дийди. (Манова бу адамың Реббиң перишдесидигини билмейәрди.)</verse>
				<verse number="17">Манова Реббиң перишдесине: «Айданларың хакыкат боланда, биз сени алкышлар ялы, өз адыңы айт» дийди.</verse>
				<verse number="18">Реббиң перишдеси оңа: «Мениң адымы нәме сораярсың? Ол өрән тәсиндир!» дийди.</verse>
				<verse number="19">Манова овлак билен галла садакасыны дашың үстүне гетирип, тәсин гудратлар эдйән Реббе берди.</verse>
				<verse number="20">Гурбанлык сыпасының үстүнден ялын асмана галып угранда, Реббиң перишдеси ялын билен биле ёкары гөтерилди. Муны гөрен Манова билен онуң аялы ере йүзин йыкылдылар.</verse>
				<verse number="21">Реббиң перишдеси Манова билен аялына шондан соң гайдып хич гөрүнмеди. Манова онуң Реббиң перишдесидигини шонда билип галды.</verse>
				<verse number="22">Манова өз аялына: «Догрудан хем, биз хөкман өлерис, чүнки биз Худайы гөрдүк» дийди.</verse>
				<verse number="23">Аялы оңа: «Эгер Реб бизи өлдүрмек ислән болса, бизиң элимизден якма гурбанлыгымызы ве галла садакамызы кабул этмезди, бизе шол тәсинликлери гөркезмезди, бу затлары бизе мәлим этмезди» дийди.</verse>
				<verse number="24">Аялы огул догурды ве оңа Шимшон диен ат гойды. Чага өсүп кемала гелди, Реб оңа ак пата берди.</verse>
				<verse number="25">Сорга билен Эштаволың аралыгындакы Маханаданда боланда Шимшоны Реббиң Рухы галкындырып башлады.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="14">
				<verse number="1">Гүнлерде бир гүн Шимшон Тимна гиденде, пилиштли бир гызы гөрди.</verse>
				<verse number="2">Ол барып, өз эҗесине ве какасына: «Мен Тимнада пилиштли гызлардан бирини гөрдүм. Шоны маңа алып бериң» дийди.</verse>
				<verse number="3">Эмма эҗеси билен какасы оңа: «Нәме үчин сен сүннетсиз пилиштли халкдан гыз алҗак болярсың? Нәме өзли-өзүңде, тутуш илимизде сен өйленер ялы гыз ёкмы?» дийдилер. Шимшон какасына: «Маңа шоны алып бер, себәби ол мениң гөвнүме ярады» дийди.</verse>
				<verse number="4">Бу ишиң Реб тарапындан боляндыгыны, пилиштлилериң гаршысына чыкмак үчин, Онуң аматлы пурсады гөзлейәндигини Шимшоның эҗеси билен какасы билмейәрди. Шол вагтлар ысрайылларың үстүнден пилиштлилер хөкүм сүрйәрди.</verse>
				<verse number="5">Шимшон, онуң эҗеси ве какасы Тимна тарап уградылар. Олар Тимнадакы үзүмчиликден гечип баряркалар, Шимшон бир яш ёлбарсың арлаян сесини эшитди.</verse>
				<verse number="6">Шимшона улы гүйч билен Реббиң Рухы инди, ол ёлбарсы эдил бир овлаҗыгы бөлеклейән ялы эдип, дүйт-мүйт этди; онуң элинде хич зат ёкды. Ол бу эден ишини эҗесине-какасына айтмады.</verse>
				<verse number="7">Барып, ол гыз билен геплешди; ол Шимшоның гөвнүне ярады.</verse>
				<verse number="8">Бирнәче гүнден соң Шимшон ол гыза өйленмек үчин гиденинде, ол шол ёлбарсың маслыгыны гөрмек үчин совулды. Серетсе, ёлбарсың маслыгында бал арыларың өйҗүги хем-де бал бар экен.</verse>
				<verse number="9">Ол балдан гошавуҗыны долдурып, ёлбойы ялап ийип гитди, эҗесиниң ве какасының янына геленде олара-да берди. Олар хем ийдилер, эмма балы ёлбарсың маслыгындан аландыгыны Шимшон олара айтмады.</verse>
				<verse number="10">Шимшоның какасы гызыңка гелди, Шимшон шол ерде, адатча, өйленйән йигитлериң эдиши ялы еди гүнләп той тутды.</verse>
				<verse number="11">Той башлананда, онуң янында биле болар ялы, оңа отуз саны дост сайладылар.</verse>
				<verse number="12">Шимшон олара: «Мен сизе бир матал айтҗак; эгер сиз оны маңа тоюң еди гүнүниң довамында догры чөзүп берсеңиз, онда мен сизе отуз саны непис дон хем-де отуз лай көйнек берерин.</verse>
				<verse number="13">Эгер-де чөзүп билмесеңиз, онда сиз маңа отуз саны непис дон ве отуз лай көйнек берерсиңиз» дийди. Олар Шимшона: «Маталыңы айт, эшидели» дийдилер.</verse>
				<verse number="14">Шимшон олара маталыны айтды: «Иегенден иймит чыкды, гүйчлүден сүйҗүлик чыкды». Маталы үч гүнләп чөзүп билмедилер.</verse>
				<verse number="15">Дөрдүнҗи гүн дийленде, олар Шимшоның аялына: «Адамыңы ыр, ол бизе маталы чөзүп берсин; ёгсам, өзүңи-де, какаңың өйүни-де отларыс, сиз бизи иң соңкы задымыза ченли талап, гедай гоймак үчин чагырыпмыдыңыз?» дийдилер.</verse>
				<verse number="16">Шимшоның аялы адамсының янында аглап: «Сен мени йигренйәрсиң, мени сөймейәрсиң, мениң илимиң йигитлерине матал айтдың, маңа оны чөзүп береңок» дийди. Шимшон оңа: «Өз эҗеме, какама чөзүп берипдиринми, саңа чөзүп берер ялы» дийди.</verse>
				<verse number="17">Онуң аялы тоюң бүтин довамында, еди гүнләп аглады. Аялы өзеленип дурансоң, ахырсоңунда, единҗи гүн диенде Шимшон оңа маталың чөзгүдини айтды. Шимшоның аялы өз илиниң йигитлерине маталың чөзгүдини айдып берди.</verse>
				<verse number="18">Единҗи гүн дийленде, Гүн батмаздан өң, йигитлер Шимшоның янына гелип: «Балдан сүйҗи, ёлбарсдан гүйчли нәме бар?» дийдилер. Шимшон олара: «Сиз мениң гөләм аркалы ер сүрмедик болсаңыз, маталы чөзүп билмездиңиз» дийди.</verse>
				<verse number="19">Реббиң Рухы оңа инди, ол Ашкелона гидип, ол ерде отуз адамы өлдүрди. Оларың эшигини сыпырып алды-да, маталы чөзенлере бир лай көйнек гетирип берди. Онсоң ол газаба мүнүп, өз какасының өйүне гайтды.</verse>
				<verse number="20">Шимшоның аялыны болса, ол өйлененде, оңа иң якын дост болуп отурана дурмуша чыкардылар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="15">
				<verse number="1">Бирнәче гүнден соң, бугдай дөвеги вагтында Шимшон бир овлак алып, аялыны гөрмәге гелди. Шимшон ятылян отага өз аялының янына гирҗекдигини айданда, аялының какасы оңа ёл бермеди.</verse>
				<verse number="2">Аялының какасы оңа: «Сен өз аялыңдан йүз өвренсиң өйдүп, мен оны той вагтында саңа иң якын дост болана әре бердим. Ине, онуң кичи гыз җигиси ондан хем овадан дәлми? Аялыңың дерегине, белки, шуны аларсың?» дийди.</verse>
				<verse number="3">Шимшон олара: «Инди пилиштлилере яманлык этсем, мениңки хак болар» дийди.</verse>
				<verse number="4">Шимшон үч йүз саны тилкини тутуп, гуйрукларыны җүбүт-җүбүтден бири-бирине даңды. Соңра чыралары алды-да, олары хер ики тилкиниң гуйругының арасына беркитди.</verse>
				<verse number="5">Ол чыралары отлап, пилиштлилериң бишен бугдайларының арасына гойберди-де, оларың орулмадык бугдайларыны ве күделенен бугдайларыны, үзүмлерини хем зейтун агачларыны отлады.</verse>
				<verse number="6">Пилиштлилер: «Муны ким бейле этдикә? Бу тимналының гиевси Шимшоның ишидир, себәби онуң гайынатасы Шимшоның аялыны той вагтында Шимшона дост болана алып берди» дийдилер. Шонуң үчин пилиштлилер ол аялы ве онуң какасыны отладылар.</verse>
				<verse number="7">Шимшон олара: «Сиз шейле этсеңиз-де, мен сизден арымы алянчам ынҗалмарын» дийди.</verse>
				<verse number="8">Шимшон оларың үстүне газап билен топулды-да, оларың инҗиклерини ве уйлукларыны дөвүшдирди. Шондан соң, ол Эйтам гаясындакы говага гитди.</verse>
				<verse number="9">Пилиштлилер Яхудада дүшелге гурдулар ве тә Лехә ченли яйрадылар.</verse>
				<verse number="10">Яхуданың илаты олардан: «Сиз нәме үчин бизиң гаршымыза чыкдыңыз?» дийип соранларында, олар: «Шимшон бизе нәме эден болса, биз хем оңа шейле этмек ниети билен оны тутуп әкитмәге гелдик» дийдилер.</verse>
				<verse number="11">Үч мүң саны яхудалы чыкып, Эйтам гаясындакы говага тарап гитдилер ве барып Шимшона: «Бизиң үстүмизден пилиштлилериң хөкүм сүрйәндиклерини сен билеңокмы нәме? Сен бизи нәме үчин бейтдиң?» дийдилер. Шимшон: «Олар маңа нәме эден болсалар, мен хем олара шоны этдим» дийди.</verse>
				<verse number="12">Олар: «Биз сени даңып, пилиштлилериң элине бермек үчин гелдик» диенлеринде, Шимшон олара: «Мени өлдүрмеҗегиңизе ант ичиң» дийди.</verse>
				<verse number="13">Олар: «Ёк, өлдүрмерис, биз сени диңе даңарыс-да, пилиштлилериң элине берерис» дийдилер. Оны ики саны тәзе танап билен даңдылар-да, говакдан чыкарып алып гитдилер.</verse>
				<verse number="14">Олар Лехә етенлеринде, пилиштлилер оны улы гыкылык билен гаршыладылар. Шонда Реббиң Рухы гүйч билен Шимшона инип, оңа әгирт улы гүйч берди велин, онуң эллерини даңмак үчин уланылан танаплар эдил отда янан зыгыр ялы болды. Онуң эллериндәки танаплар чөзүлип гитди.</verse>
				<verse number="15">Ол яңы өлен эшегиң гурамадык әңини тапып, элине алды-да, онуң билен уруп, мүң адамы өлдүрди.</verse>
				<verse number="16">Шимшон шонда шейле дийди: «Бир эшек әңи билен ики топар йыгыны ятырдым. Бир эшек әңи билен мүң адамы өлдүрдим».</verse>
				<verse number="17">Шу сөзлери айдып, элиндәки әңи ташлады ве ол ере Раматлехи дийип ат дакды.</verse>
				<verse number="18">Ол өзүниң өрән сувсаяндыгыны дуйды ве Реббе йүзленип: «Сен Өз гулуңа бейик еңиш бердиң; инди болса мен сувсузлыкдан өлүп, сүннетсиз пилиштлилериң элине дүшмелими?» дийди.</verse>
				<verse number="19">Худай Лехиде бир чукурҗыгы эмеле гетирди, ондан сув чыкды. Ол сувдан ичип ганды, гүйҗи ызына гайдып гелди ве ол кувватланды. Шу гүнлере ченли Лехидәки шол ере Эйнхакор дийилйәр.</verse>
				<verse number="20">Ысрайылда пилиштлилериң агалык сүрен дөврүнде, Шимшон йигрими йыллап ысрайыллара сердар болды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="16">
				<verse number="1">Гүнлерде бир гүн Шимшон Газа геленде бир лолы аяла саташып, шонуң билен гитди.</verse>
				<verse number="2">Газаның илаты: «Шимшон бәрик гелипдир» дийшип, төверекде гаймалашды. Олар: «Җахан ягтылянча гарашарыс, оны өлдүрерис» дийип, узынлы гиҗе галаның дервезесини гаравулладылар.</verse>
				<verse number="3">Шимшон ярыгиҗә ченли ятды, гиҗәниң ярында турды-да, барып, гала дервезесиниң гапыларының ики сөесини килтлери билен билеликде гопарып, оны омзуна алып, Хеброның гаршысындакы дагың депесине элтип гойды.</verse>
				<verse number="4">Шондан соң Шимшон Сорек җүлгесинде яшаян бир аяла ашык болды. Онуң ады Делилады.</verse>
				<verse number="5">Пилиштли ханлар ол аялың янына гелип: «Биз оны даңып, өзүмизе боюн эгдирип билер ялы, сен угруны тап-да, онуң бейик гүйҗүниң нәмедедигини өзүне айтдыр. Шейтсең, бизиң херимиз саңа бир мүң бир йүз күмүш теңңе берерис» дийдилер.</verse>
				<verse number="6">Делила Шимшондан: «Сен маңа айтсана, бейле бейик гүйҗи ниреден алярсың? Сени нәме билен даңсаң, боюн эгдирип болар?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="7">Шимшон оңа: «Эгер-де мени энтек гурамадык еди саны яй кирши билен даңсалар, мен гүйчден гачып, бейлеки адамлар ялы боларын» дийди.</verse>
				<verse number="8">Пилиштли ханлар ол аяла энтек гурамадык тәзеҗе еди саны яй киршини гетирип бердилер. Ол шонуң билен Шимшоны даңды.</verse>
				<verse number="9">Шол вагт пилиштлилерден бирнәче адамлар шол отагда букулып отырдылар. Аял Шимшона: «Шимшон! Сениң үстүңе пилиштлилер гелйәрлер» дийди. Шимшон яй киришлерини эдил от деген йүплүгиң ёлнушы ялы эдип, үзүп ташлады. Онуң гүйҗүниң нәмедедиги билинмән галды.</verse>
				<verse number="10">Делила Шимшона: «Сен мени самсык хасап эдйәрсиң, ялан сөзлейәрсиң. Инди бери айдай, сени нәме билен даңып болар?» дийди.</verse>
				<verse number="11">Шимшон оңа: «Эгер-де мени өң уланылмадык тәзе йүп билен даңсалар, мен гүйчден гачарын, бейлеки адамлар ялы боларын» дийди.</verse>
				<verse number="12">Делила тәзе йүп алып, оны даңды-да, оңа: «Шимшон! Сениң үстүңе пилиштлилер гелйәрлер» дийди. Шол вагт пилиштлилерден бирнәче адам шол отагда букулып отырдылар. Шимшон оны-да от деген йүплүгиң ёлнушы ялы эдип, үзүп ташлады.</verse>
				<verse number="13">Делила Шимшона ене: «Сен мени самсык хасап эдйәрсиң, ялан сөзлейәрсиң. Айтсана, сени нәме билен даңып болар?» дийди. Ол: «Мениң сачымың еди өрүмини гаты өрерсиң-де, оны докма докалян гурала берк чекдирип даңарсың. Шонда мен гүйчден гачып, бейлеки адамлар ялы боларын» дийди.</verse>
				<verse number="14">Делила Шимшоны өз дызының үстүнде уклатды. Ол укланда, онуң сачының еди өрүмини алды-да, олары пугта өрүп, докма докалян гуралда чекдирип беркитди хем-де оңа: «Сениң үстүңе пилиштлилер гелйәрлер, Шимшон!» дийди. Ол укудан оянды-да, докма докалян гуралы ондакы мата билен билеликде гопарып ташлады. Онуң гүйҗүниң нәмедедиги ене билинмән галды.</verse>
				<verse number="15">Делила оңа: «Сениң йүрегиң мениң билен дәл экен. Нәдип сен маңа: „Мен сени сөййәрин“ дийип билйәрсиң? Үч гезек сен мени самсык хасап этдиң, гүйҗүңиң нәмедедигини маңа айтмадың» дийди.</verse>
				<verse number="16">Делила хер гүн сорап, Шимшоның йүрегине дүшди. Ол оны халыс иризип, җанындан бизар этди.</verse>
				<verse number="17">Шимшон ахырсоңунда оңа өз йүрегини ачды: «Мен энтек эҗемиң гөвресиндекәм Худая назыр боландыгым үчин, мениң келләме хениз пәки деген дәлдир. Эгер мениң сачым сырылса, гүйҗүм менден гидер; мениң гүйҗүм гачып, бейлеки адамлар ялы боларын» дийди.</verse>
				<verse number="18">Шейдип, ол әхли сырыны Делила ачды. Шундан соң, Делила: «Инди гелибериң, ол маңа өз йүрегини ачды» дийип айтмага пилиштли ханлара хабарчы иберди. Пилиштли ханлар эллери күмүш пуллы гелдилер.</verse>
				<verse number="19">Делила Шимшоны өз дызының үстүнде уклатды. Онуң сачының еди өрүмини сырдырмак үчин адам чагырды-да, оңа сырмагы буюрды. Шимшон эҗизленип башлады, онуң гүйҗи гачды.</verse>
				<verse number="20">Делила: «Сениң үстүңе пилиштлилер гелйәрлер, Шимшон!» диенде, ол оянып, өңки гезекдәки ялы өз-өзүни бошатмакчы болды. Эмма ол Реббиң инди өзүнден йүз өврендигини билмейәрди.</verse>
				<verse number="21">Пилиштлилер оны тутуп, гөзлерини ойдулар. Газа гетирип, ики саны бүрүнч зынҗыр билен гандалладылар. Оңа зынданда дегирмен үветдилер.</verse>
				<verse number="22">Шол аралыкда онуң келлесиниң сырылан ерлерине сач чыкып башлады.</verse>
				<verse number="23">Пилишт ханлары өзлериниң худайы Дагона җуда көп гурбанлыклар берип, шады-хоррамлык этмек үчин йыгнандылар. Олар: «Душманымыз Шимшоны худайымыз бизиң элимизе берди» дийишдилер.</verse>
				<verse number="24">Халк Шимшоны гөренде: «Көпимизи өлдүрип, ерлеримизи тоздуран душманымызы худайымыз бизиң элимизе берди» дийшип, өз худайларыны алкышламага башладылар.</verse>
				<verse number="25">Мес болан җемагат: «Шимшоны гетириң, гой, ол бизиң гөвнүмизи ачсын» дийип гыгырышды. Шимшоны зындандан гетирип, онуң үстүнден гүлүп башладылар, масгараладылар, соңра оны сүтүнлериң аралыгында дуруздылар.</verse>
				<verse number="26">Шимшон элинден тутуп, өзүни идип йөрен йигдекчә: «Мени шу җайы саклаян сүтүнлериң янына элт, шолара сөенейин» дийди. Йигдекче шейле хем этди.</verse>
				<verse number="27">Җайың ичи аял-эркеклерден долуды; пилишт ханлары хем шол ердеди. Җайың үстүнде-де үч мүңе голай аял-эркек барды. Оларың бары Шимшона томаша эдйәрдилер.</verse>
				<verse number="28">Шимшон Ребби чагырды-да: «Эй, Хөкмүрован Реб, мени ядыңа сал. Эй, Худай! Маңа ене бир гезеҗик кувват бер, ики гөзүм үчин, пилиштлилер билен бир гезекде хасаплашайын» дийди.</verse>
				<verse number="29">Шимшон җайы саклаян сүтүнлериң бирине саг элини, бейлекисине чеп элини дирәп, олары еринден сүйшүрди.</verse>
				<verse number="30">Шимшон: «Гой, пилиштлилер билен биле өлейин» дийип, бар гүйҗи билен сүтүнлери итенде, җай ханларың, җайдакы әхли адамларың үстүне йыкылды; Шимшоның өзи өлен вагты өлдүренлери онуң бүтин өмрүнде өлдүренлеринден хас көп болды.</verse>
				<verse number="31">Онуң доганлары, какасының тутуш машгаласы гелип, Шимшоның җеседини әкитдилер ве оны гетирип, Сорга билен Эштаволың аралыгында, какасы Манованың губры гойлан гүммезде җайладылар. Ол ысрайыллара йигрими йыллап сердар болды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="17">
				<verse number="1">Эфрайым даглыгында Мика диен бир адам барды.</verse>
				<verse number="2">Ол өз эҗесине: «Сен бир мүң бир йүз саны күмүш теңңәни огурлатдың, оны алана мениң янымда гаргыш этдиң, сениң шол күмүшлериң менде, олары мен алдым. Эмма мен олары хәзир саңа гайтарып берйән» дийди. Эҗеси: «Реб сени ялкасын, оглум!» дийди.</verse>
				<verse number="3">Ол бир мүң бир йүз саны күмүш теңңәни эҗесине гайтарып берди. Эҗеси оңа: «Оглум, мен сениң үчин бу күмүшлерден ойма хем-де гуйма бут ясатмакчы болуп, өз элим билен Реббе ниетледим, олары саңа берйәрин» дийди.</verse>
				<verse number="4">Оглы олары эҗесине гайтарып беренде, эҗеси ики йүз саны күмүш теңңәни алды-да, күмүш уссасына берип, шол күмүшлерден ойма хем-де гуйма бут ясатдырды; олар Миканың өйүнде дурды.</verse>
				<verse number="5">Мика тарапындан салнан бир саны ыбадат эдилйән өй барды. Ол эфот ве бутлар ясады хем-де өз огулларының бирини руханы эдип белледи.</verse>
				<verse number="6">Шол дөвүрде ысрайылларың патышасы ёкды. Хер ким өз исләнини эдйәрди.</verse>
				<verse number="7">Яхуданың Бейтуллахам галасында бир йигит яшаярды. Ол леви тиресинденди.</verse>
				<verse number="8">Ол яшамага аматлы бир ер тапмак үчин Яхуданың Бейтуллахам галасындан чыкып гитди. Ол Эфрайым даглыгында яшаян Миканың өйүне гелди.</verse>
				<verse number="9">Мика ондан: «Ниреден гелйәрсиң?» дийип соранда, ол: «Яхуданың Бейтуллахам галасындан гелйәрин, өзүм хем левилердендирин; яшар ялы ер гөзлейәрин» дийди.</verse>
				<verse number="10">Мика оңа: «Мениң өйүмде галыбер. Мениң геңешчим хем руханым боларсың. Мен сениң гарныңы дойрайын, йылда бир лай гейим-геҗим хем-де он саны күмүш теңңе берейин» дийди.</verse>
				<verse number="11">Леви йигит Миканың өйүнде галмага разылык берди. Мика оңа өз оглы ялы серетди.</verse>
				<verse number="12">Мика леви йигидини руханычылыга белледи, шейдип, бу яш йигит Миканың өйүнде яшаберди.</verse>
				<verse number="13">Мика: «Инди Реббиң маңа ягшылык этҗекдигини билйәрин, себәби леви йигиди мениң руханым болды» дийди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="18">
				<verse number="1">Шол дөвүрде ысрайылларың патышасы ёкды. Данлар өзлерине яшар ялы ер гөзлейәрдилер, себәби шол вагта ченли ысрайылларың тирелериниң арасында оларың мүлк пайы хениз пайланманды.</verse>
				<verse number="2">Данлар өз уругындан, Сорга хем Эштавол галаларындан бәш саны даяв эркек адамы ер гөзлемек хем-де маглумат топламак үчин гизлинликде угратдылар. Олара: «Барың, ассырынлык билен ер гөзләң» дийдилер. Олар Эфрайым даглыгына, Миканың өйүне гелип етдилер ве гиҗәни шол ерде гечирдилер.</verse>
				<verse number="3">Миканың өйүнде боланда, олар леви йигидини онуң сесинден танадылар-да, ичерик гирдилер ве ондан: «Сени бу ере ким гетирди? Бу ерде сен нәме ишлейәрсиң? Нәме себәпден сен бу ерде?» дийип сорадылар.</verse>
				<verse number="4">Бу йигит олара Миканың өзүне эденлерини айтды. «Мен хакына ише дурдум, мен онуң руханысы» дийди.</verse>
				<verse number="5">Олар рухана: «Сен Худайдан сорап, бизе билип бер, биз өзүмизиң ёлумызың шовлы болҗагына-болмаҗагына гөз етирели» дийдилер.</verse>
				<verse number="6">Руханы олара: «Аркайын гидибериң, сизиң ёлуңыз Реббиң назарында» дийди.</verse>
				<verse number="7">Бу бәш адам ол ерден гайдып, Лайыша гелди. Онуң илатының сидонлылар ялы парахат ве асуда яшаяндыгыны, олары сидонларың доландыряндыгыны гөрдүлер. Оларың хемме зады барды. Олар асуда ве аладасыз яшаярдылар. Олар сидонлардан узакда яшаярдылар ве хич ким билен арагатнашык сакламаярдылар.</verse>
				<verse number="8">Соңра олар Сорга хем-де Эштавола өз тиредешлериниң янына гайдып гелдилер; тиредешлери олардан: «Гуртмы, тилки?» дийип сорадылар.</verse>
				<verse number="9">Олар: «Биз бир ер гөрдүк, топрагы җуда говы. Сиз нәме бейле пикире батдыңыз, икирҗиңленмәң-де, барып, ол ери эеләң.</verse>
				<verse number="10">Сиз ол ерде хич бир аладасы болмадык халкы гөрерсиңиз. Оларың ери-де өрән гиң. Худай олары сизиң элиңизе берендир. Ол ерде асыл етмезчилик эдйән зат ёк» дийдилер.</verse>
				<verse number="11">Данлардан болан алты йүз саны эркек адам ярагларыны дакынып, Соргадан ве Эштаволдан чыкып уградылар.</verse>
				<verse number="12">Олар барып, Яхудадакы Кирятегарымда дүшелге гурдулар. Шоңа гөрә ол ер хенизе ченли Маханадан дийлип атландырыляр, бу Кирятегарымың гүнбатарыдыр.</verse>
				<verse number="13">Олар бу ерден эфрайымларың яшаян даглыгына тарап гитдилер ве Миканың өйүниң янына гелдилер.</verse>
				<verse number="14">Лайышы гөзден гечирмәге өң гелип гиден бәш адам өз доганларына: «Шу өйлериң биринде эфот, ойма хем гуйма бут ве башга бутлар бар, сиз шоны билйәрсиңизми? Инди нәме этмелидигиңизи өзүңиз билиң» дийдилер.</verse>
				<verse number="15">Булар ол ере бардылар. Миканың топар болуп дуран өйлериниң биринде болян леви йигидиниңкә гирдилер, онуң билен саламлашдылар.</verse>
				<verse number="16">Ярагларыны дакынан алты йүз саны дан адамлары дервезәниң агзында дурдулар.</verse>
				<verse number="17">Ер гөрмәге өңки гелен бәш адам өе гирип, эфоды, ойма хем гуйма буты ве башга бутлары алдылар. Руханы дервезәниң агзында ярагларыны дакынан алты йүз адамың янында дурды.</verse>
				<verse number="18">Миканың өйүне гирип, эфоды, ойма хем гуйма буты ве башга бутлары аланларында, руханы олара: «Нәме эдйәрсиңиз?» дийди.</verse>
				<verse number="19">Олар рухана: «Сем бол! Йөр бизиң билен гит, бизе яшулулык хем руханылык эдерсиң. Диңе бир адама руханылык этмек говумы я-да Ысрайылың тутуш бир тиреси билен уругына?» дийдилер.</verse>
				<verse number="20">Руханы бегенип, эфоды, ойма хем гуйма буты ве башга бутлары алып, яңкы гелен адамлар билен гитди.</verse>
				<verse number="21">Олар чагалары, маллары, әхли гошлары өңден гойберип, ёла дүшдүлер.</verse>
				<verse number="22">Олар Миканың өйүнден узаклашып башланда, Мика данлар билен сөвешмәге гоңшуларыны чагырды. Олар данларың ызындан коваладылар,</verse>
				<verse number="23">оларың ызындан гыгырдылар. Данлар Мика тарап өврүлип: «Саңа нәме герек? Я уршасың гелйәрми?» дийдилер.</verse>
				<verse number="24">Мика олара: «Сиз мениң ясадан худайларым билен руханымы алып гитдиңиз. Ханы инди маңа нәме галды? Ене-де: „Нәме герек?“ дийип сораярсыңыз» дийди.</verse>
				<verse number="25">Данлар оңа: «Сем бол, ёгсам, бизиң гахарымызы гетирерсиң, онсоң өзүңиң-де, тутуш машгалаңың-да җаныны җәхеннеме иберерис» дийдилер.</verse>
				<verse number="26">Данлар өз ёллары билен гидибердилер, Мика болса оларың өзүнден гүйчлүдиклерини гөрүп, ызына доланды ве өйүне гайдып гелди.</verse>
				<verse number="27">Данлар Миканың ясан сежде эдилйән затларыны хем-де онуң өйүнде яшан руханыны алып, Лайыша тарап гитдилер. Ол ере барып парахат ве аладасыз яшаян халкы гылычдан гечирип, галаны отладылар.</verse>
				<verse number="28">Ол ердәкилере көмек эден тапылмады, себәби олар Сидондан узакдады, хич ким билен арагатнашык сакламаярдылар. Ол гала Бейтрехобың голайында ерлешйәрди, данлар галаны тәзеден гурдулар-да, ол ерде яшап башладылар.</verse>
				<verse number="29">Олар Якубың оглы Даның хатырасына ол гала Дан диен ат бердилер; галаның өңки ады Лайышды.</verse>
				<verse number="30">Данлар сежде эдилйән буты отуртдылар. Мусаның агтыгы Гершомың оглы болан Ёнатаның өзи ве онуң огуллары тә юрт есирлиге алынянча данлара руханылык этдилер.</verse>
				<verse number="31">Худайың өйүниң Шилода болан вагтының бүтин довамында, Мика тарапындан ясалан сежде эдилйән бут шол ерде сакланды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="19">
				<verse number="1">Шол дөвүрде ысрайылларың патышасы ёкды. Эфрайым даглыгында бир леви яшаярды. Ол Яхуда юрдуның Бейтуллахам галасындан бир гырнак аялы гетирип, онуң билен яшап башлады.</verse>
				<verse number="2">Ол аял өйкеләп, левиниң янындан өз атасы өйүне, Бейтуллахам галасына гитди; ол атасы өйүнде дөрт айлап болды.</verse>
				<verse number="3">Соңра адамсы аялы билен ярашып, оны гетирмек үчин ызындан уграды. Онуң янында бир хызматкәри билен ики саны эшеги барды. Аялы адамсыны атасы өйүне салды. Гайынатасы оны гүлер йүз билен гаршылап, өз өйүнде саклады.</verse>
				<verse number="4">Гайынатасы гиевсини өйүнде галмаклыга ырды. Олар бу ерде ийип-ичип, үч гүн ятдылар.</verse>
				<verse number="5">Дөрдүнҗи гүн олар ир ояндылар, ол адам туруп гитмекчи болды. Аялың какасы өз гиевсине: «Бир дөвүм чөрек ийиң, йүрексе эдиниң, соң хеммәңиз биле гидерсиңиз» дийди.</verse>
				<verse number="6">Олар отурып, биле ийип-ичдилер. Аялың какасы өз гиевсине: «Ене бир гүн гал, кейпиңи сазла» дийди.</verse>
				<verse number="7">Ол адам ене туруп гитмекчи болды, эмма гайынатасы оны галмаклыга ырды. Ол ене бир гиҗе ятды.</verse>
				<verse number="8">Бәшинҗи гүн, ирден ол туруп гитмекчи болды. Аялың какасы оңа: «Бир затлар гарбаның, өйледен соң гидерсиңиз» дийди. Олар биле ийип-ичдилер.</verse>
				<verse number="9">Ол адамың өзи, гырнак аялы ве хызматкәри гитмекчи болуп ерлеринден туранда, аялың какасы гиевсине: «Серет, Гүн яшып, агшама голайлап баряр. Бу гиҗе-де бу ерде ятың, дем-дынҗыңызы алып, өйүңизе эртир ир билен туруп гидерсиңиз» дийди.</verse>
				<verse number="10">Эмма ол адам ятмага разы болман, туруп гидиберди. Ол Ябуса, ягны хәзирки Иерусалиме тарап гитди. Онуң янында йүкли эшеклери, гырнак аялы барды.</verse>
				<verse number="11">Олар Ябуса голайланларында, Гүн яшып барярды. Хызматкәр өз хоҗайынына: «Йөр, Ябуса баралы-да, гиҗәни шол ерде гечирели» дийди.</verse>
				<verse number="12">Хоҗайыны оңа: «Ёк, биз Ысрайыла дегишли болмадык бир кесекилериң галасына бармарыс, Гибга гидерис.</verse>
				<verse number="13">Гибга я-да Рама етҗек болалы, гиҗәни шоларың биринде гечирерис» дийди.</verse>
				<verse number="14">Шейдип, олар ёлларыны довам этдирдилер. Олар беняминлериң Гибга галасына етенлеринде, Гүн батыпды.</verse>
				<verse number="15">Олар гиҗе Гибгада ятмак үчин шол тарапа өврүлдилер. Барып, галаның мейданчасында дүшледилер; хич ким олары өйүне чагырмады.</verse>
				<verse number="16">Бир гоҗа өзүниң экин мейданындан өйүне гайдып гелйәрди. Ол бу ере эфрайымларың яшаян даглыгындан гелип, Гибгада яшаярды. Бу ериң илаты болса беняминлерди.</verse>
				<verse number="17">Гоҗа гала мейданчасындакы ёлагчылары гөрүп, олардан: «Ниреден гелип, нирә барярсыңыз?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="18">Ол адам: «Биз Яхуданың Бейтуллахам галасындан гелйәрис, инди хем Эфрайым даглыгына тарап, өйүме барярын. Бизи хич ким өйүне чагырмады.</verse>
				<verse number="19">Эшеклеримиз үчин от-иймимиз, өзүм, аялым ве хызматкәрим үчин чөрек хем шерап бар, хич хили етмезчилигимиз ёк» дийди.</verse>
				<verse number="20">Гоҗа оңа: «Аркайын бол, етмейән задыңы берейин, йөне мейданчада ятма» дийди.</verse>
				<verse number="21">Гоҗа олары өз өйүне алып барды, эшеклерине ийм берди, олар аякларыны ювдулар, ийип-ичдилер.</verse>
				<verse number="22">Олар яңы бир язылып-яйнанларында, галаның азгын адамлары җайың дашыны габадылар. Гапыны юмруклап, өйүң хоҗайынына: «Өйүңе гелен эркеги дашарык чыкар, биз оны зорлаҗак» дийип гыгырдылар.</verse>
				<verse number="23">Өйүң хоҗайыны дашарык чыкды-да: «Ёк, доганлар, бейле азгынчылык этмәң, ол мениң мыхманым, сиз бейле айып иш этмәң.</verse>
				<verse number="24">Ичерде мениң эл дегмедик гызым ве ол адамың гырнак аялы бар. Олары дашары чыкарайын, олара ислән ишиңизи эдиң, йөне бу адама дегмәң» дийди.</verse>
				<verse number="25">Эмма олар гаррыны диңлемедилер. Шонда яңкы гелен адам өз гырнак аялыны зор билен чыкарып, оларың элине берди. Адамлар узак гиҗе ол аялы зорлап, намысына дегдилер. Даңдан олар оны гойбердилер.</verse>
				<verse number="26">Даң агаранда, аял адамсының мыхман болан өйүниң гапысына гелип йыкылды ве җахан долы ягтылянча, шол ерде ятды.</verse>
				<verse number="27">Гырнак аялың хоҗайыны ёлуны довам этдирмек үчин ирден гапыны ачып, дашарык чыканда, онуң эллерини гапының босагасының үстүнде гоюп ятандыгыны гөрди.</verse>
				<verse number="28">Ол аялына: «Тур, гидели» дийди, эмма аялдан җогап болмады, себәби ол эййәм өлүпди. Ол аялыны эшегине йүкләп, өз өйүне алып гитди.</verse>
				<verse number="29">Өйүне гелип, элине пычак алды-да, гырнак аялының он ики сынасыны кесишдирип, он ики бөлеги Ысрайылың он ики тиресине пайлады.</verse>
				<verse number="30">Ол чапарлар ёллап, олара муны гөренлере шуны айтмагы табшырды: «Ысрайылларың Мүсүрден гелен гүнүнден бәри, мунуң ялы зат гөрлүп-эшидилмәнди. Инди ойланып гөрүң, маслахатлашып, бизиң нәме этмелидигимизи айдың».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="20">
				<verse number="1">Соңра демиргазыкда Дандакы, гүнортада Беершебадакы ве гүндогарда Гилгатдакы әхли ысрайыллар бу чагырыша җогап бердилер. Оларың хеммеси бир адам ялы болуп, Миспада Реббиң хузурында йыгнанышдылар.</verse>
				<verse number="2">Ысрайылларың әхли тирелериниң ёлбашчылары Худайың адамларының йыгнагына үйшдүлер. Гылычларыны ялаңачлан дөрт йүз мүң саны эсгер хем шол ердеди.</verse>
				<verse number="3">(Беняминлер ысрайылларың Миспада үйшендиклерини эшитдилер.) Ысрайыллар: «Нәдип бейле масгарачылык болуп билди?» дийип сорадылар.</verse>
				<verse number="4">Өлдүрилен аялың адамсы леви шейле җогап берди: «Мен өз гырнак аялым билен беняминлериң Гибга галасына барып, гиҗе шол ерде ятдык.</verse>
				<verse number="5">Гибганың адамлары гиҗе бизиң ятан җайымызың дашыны габадылар. Мени өлдүрҗек болдулар, мениң гырнак аялымы масгаралап, тә өлинчә зорладылар, ол өлди.</verse>
				<verse number="6">Мен гырнак аялымы ол ерден гетирип, кесишдирдим-де, Ысрайылың әхли ерине ибердим, чүнки Ысрайылда када-кануна лайык гелмейән, масгарачылыклы иш этдилер.</verse>
				<verse number="7">Ине, сиз ысрайыллар, хеммәңиз шу болан ише середиң хем-де шу ерде нетиҗе чыкарың» дийди.</verse>
				<verse number="8">Тутуш халк бир адам ялы болуп турды-да, шейле дийди: «Бизиң хич хайсымыз өз чадырларымыза гитмерис, өз өйүмизе доланмарыс.</verse>
				<verse number="9">Инди биз Гибганы, гөр, нәдерис: биҗе атып, онуң үстүне кимиң гитмелидигини сайларыс.</verse>
				<verse number="10">Ысрайылларың эркек адамларының ондан бириси гошун үчин иер-ичер ялы затлар гетирер, галанларының хеммеси беняминлериң Гибгада масгарачылыклы иш эдендиклери үчин, олары җезаландырмага гидер».</verse>
				<verse number="11">Ысрайыллар бир адам ялы болуп, агзыбирлик билен Гибга галасының үстүне гитмек үчин йыгнандылар.</verse>
				<verse number="12">Ысрайылларың әхли тиреси беняминлере векил иберип: «Сизде нәхили бейле неҗис иш эдилипдир.</verse>
				<verse number="13">Сиз Гибгадакы шол азгын адамлары бизиң элимизе табшырың, биз олары өлдүрип, эрбетликлери көки-дамары билен Ысрайылдан гопарып ташларыс» дийдилер. Эмма беняминлер өз доганлары болан ысрайыллары диңлемедилер.</verse>
				<verse number="14">Беняминлер ысрайылларың гаршысына урушмак үчин, беняминлере дегишли галалардан гелип, Гибга галасына йыгнандылар.</verse>
				<verse number="15">Шол гүн беняминлериң галаларындан йыгнанып, найзаларыны ялаңачлан эсгерлериниң саны йигрими алты мүң адам болды. Ондан башга-да, Гибга галасындан йыгнанан эсгерлериң саны еди йүз адамдан ыбарат болды.</verse>
				<verse number="16">Шол адамларың ичиндәки еди йүз саны сайлама эсгер чепбекейди, оларың сапан билен атян дашы сачың тарына дегмән гечмезди.</verse>
				<verse number="17">Диңе беняминлер дәл, эйсем, ысрайыллар-да гылычларыны ялаңачлапдылар, оларың саны дөрт йүз мүң адамдан ыбаратды, хеммеси-де урушмага укыплыды.</verse>
				<verse number="18">Ысрайыллар Бейтеле бардылар-да: «Хайсымыз урша илки башларыс?» дийип, Худайдан сорадылар. Реб: «Яхуда өңүрти башлар» дийди.</verse>
				<verse number="19">Ысрайыллар эртеси ирден Гибганың янында дүшелге гуруп ерлешдилер.</verse>
				<verse number="20">Ысрайыллар беняминлериң гаршысына чыкдылар-да, Гибганың голайында сөвешмәге тайярланып, нызама дурдулар.</verse>
				<verse number="21">Беняминлер Гибгадан чыкдылар, шол гүн йигрими ики мүң ысрайылы ере яздылар.</verse>
				<verse number="22">Ысрайыллар Реббиң хузурына гелип, тә агшама ченли аглап яс тутдулар ве Ондан: «Биз өз доганымыз болан беняминлер билен ене-де сөвеше гирелими?» дийип сорадылар. Реб: «Оларың гаршысына чыкың» дийди. Ысрайыллар догумланып, шол өңкүси гүн барып дуран ерлеринде ене-де сөвешмәге нызама дурдулар.</verse>
				<verse number="23"></verse>
				<verse number="24">Ысрайыллар икинҗи гүн дийленде беняминлериң үстүне бардылар.</verse>
				<verse number="25">Беняминлер шол гүни Гибгадан ысрайылларың гаршысына чыкдылар ве олар бу гезек он секиз мүң иң гүйчли эдермен ысрайыл уршуҗыларыны гылычдан гечирдилер.</verse>
				<verse number="26">Шонда әхли ысрайыллар тутуш халк болуп, Бейтеле бардылар. Олар отурып, Реббиң хузурында агладылар ве шол гүн агшама ченли агыз бекледилер. Мал союп, Реббе якма хем-де саламатлык гурбанлыгыны бердилер.</verse>
				<verse number="27">Худайың Әхт сандыгы шонда шол ердеди ве оңа Харуның оглы Элгазарың оглы Пинехас ёлбашчылык эдйәрди. Ысрайыллар Ребден: «Доганымыз болан беняминлериң гаршысына сөвешмәге гиделими я-да ёк?» дийип сорадылар. Реб: «Гидиң, эртир Мен олары сизиң элиңизе берерин» дийди.</verse>
				<verse number="28"></verse>
				<verse number="29">Ысрайыллар Гибганың төверегинде букуда адам гойдулар.</verse>
				<verse number="30">Үчүнҗи гүн дийленде ысрайыллар беняминлериң үстүне бардылар ве сөвешмек үчин Гибганың янында өңкүлери ялы нызама дурдулар.</verse>
				<verse number="31">Беняминлер ысрайылларың гаршысына хүҗүм эдип, галадан дашлашдылар-да, Бейтеле тарап гидйән ёлда хем-де Гибга тарап экин мейданының үсти билен гечйән ёлуң үстүнде ысрайыллары ене-де өңкүси ялы өлдүрдилер. Ысрайыллардан отуза голай адам өлдүрилди.</verse>
				<verse number="32">Беняминлер: «Биз олары өңки еңшимиз ялы ене еңерис» дийдилер. Ысрайыллар болса: «Олардан гачалы-да, оларың үнсүни ёллара тарап совуп, олары галадан дашлашдыралың» дийдилер. Шейле хем этдилер.</verse>
				<verse number="33">Әхли ысрайыллар ерлеринден турдулар-да, Багал-тамарада нызама дурдулар. Ысрайылларың букуда гоян адамлары Гибганың гүнбатар тарапындан букудан чыкдылар.</verse>
				<verse number="34">Гибганың янына Ысрайылың әхли еринден сайланып алнанларың он мүңүси гелди ве газаплы сөвеш башланды, йөне беняминлер энтек өзлерине бетбагтлык гарашяндыгыны билмейәрдилер.</verse>
				<verse number="35">Реб беняминлери ысрайылларың өңүнде еңлише сезевар этди. Шол гүн ысрайыллар гылычларыны ялаңачлан йигрими бәш мүң бир йүз бенямини өлдүрдилер.</verse>
				<verse number="36">Беняминлер өзлериниң еңилйәндиклерине дүшүндилер. Ысрайыллар өз орунларыны беняминлере бердилер, себәби олар Гибганың голайында букуда отуранлара бил баглапдылар.</verse>
				<verse number="37">Букудакылар Гибга тарап топулдылар-да, галадакыларың әхлисини гылычдан гечирдилер.</verse>
				<verse number="38">Галадан ёкарык галян түссе букудакыларың чозмагы үчин дуйдурыш болсун дийип, ысрайыллар өзара айдышдылар.</verse>
				<verse number="39">Шейлеликде, ысрайыллар сөвеш мейданындан ыза чекиленде, беняминлер ысрайылларың отуза голай адамыны боюн эгдирдилер. Олар: «Ине, ысрайыллар ене-де өңкүси ялы бизиң өңүмизде йыкылып ятырлар» дийдилер велин, эдил шол вагт</verse>
				<verse number="40">галаның депесинде түссе сүтүн гөрнүшинде ёкары галып башлады. Беняминлер ызына середенлеринде, тутуш галаның депесинден түссәниң гөге гөтерилйәндигини гөрдүлер.</verse>
				<verse number="41">Ысрайыллар ызларына доландылар, беняминлер өзлериниң бетбагтлыга учрандыкларыны гөрүп, ызларына гайтмага горкдулар.</verse>
				<verse number="42">Олар ёла дүшүп, чөле тарап ысрайыллардан гачып башладылар. Эмма ысрайыллар оларың ызларындан галман етип, олары өлдүрдилер, галадан чыканларыны болса шол ерде гырдылар.</verse>
				<verse number="43">Ысрайыллар беняминлериң дашыны габадылар-да, оларың ызындан ковуп, Гибганың гүндогар тарапына етенде, оларың әхлисини боюн эгдирип гырдылар.</verse>
				<verse number="44">Беняминлериң он секиз мүң саны гүйчли уршуҗыларыны өлдүрдилер.</verse>
				<verse number="45">Галанлары чөле, Риммон гаясына тарап гачдылар, ёлларда ысрайыллар оларың ене бәш мүңүсини өлдүрдилер ве Гидома ченли ызындан коваладылар-да, оларың ене ики мүңүни өлдүрдилер.</verse>
				<verse number="46">Беняминлерден шол гүн җеми йигрими бәш мүң адам өлди, оларың хеммеси-де гүйчли эдермен адамларды.</verse>
				<verse number="47">Галан алты йүз саны бенямин чөле тарап Риммон гаясына гачды ве олар дөрт айлап шол гаяда галдылар.</verse>
				<verse number="48">Ысрайыллар ене-де ызына беняминлериң үстүне гитдилер-де, галадакы әхли илаты, маллары, чем гелен затлары гылычдан гечирдилер. Соңра шол ердәки галан әхли галалары отлап ёк этдилер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="21">
				<verse number="1">Ысрайыллар: «Хич биримиз беняминлере гыз бермерис» дийип, Миспада ант ичдилер.</verse>
				<verse number="2">Ысрайыллар Бейтеле гелип, Худайың хузурында агшама ченли гаты сес эдип, зар-зар аглашдылар.</verse>
				<verse number="3">Олар: «Эй, Ысрайыл Худайы Реб! Ысрайыла нәме болды? Ысрайылдан инди бир тире ёк болуп йитип гитмелими?» дийдилер.</verse>
				<verse number="4">Эртеси гүни илат ирден туруп, ол ерде мал өлдүрдилер, гурбанлык сыпасыны ясап, якма хем-де саламатлык гурбанлыгыны бердилер.</verse>
				<verse number="5">Ысрайыллар: «Реббиң хузурында болуп гечен йыгнанышыга ысрайыл тирелеринден ким гелмедикә?» дийишдилер. Бу йыгнанышыга гелмедиклериң өлдүрилҗекдиги барада ант ичилип касам эдилди.</verse>
				<verse number="6">Ысрайылларың беняминлере, ягны өз доганларына небислери агырып: «Инди ысрайылларың бир тиреси кесилип ташланды.</verse>
				<verse number="7">Биз олара гыз бермезлиге Реббиң хузурында ант ичдик. Инди оларың дири галанларының аял меселесини нәхили чөзмели боларкак?</verse>
				<verse number="8">Миспадакы Реббиң хузурында болан йыгнанышыга Ысрайыл неслинден гелмедик бармы?» дийишдилер. Йыгнанышыга Гилгатдакы Ябешден адам гелмәндир.</verse>
				<verse number="9">Гөрселер, ол ерде Гилгатдакы Ябешден бир адам хем ёк экен.</verse>
				<verse number="10">Эдермен йигитлериң он ики мүңүсини җемагат ол ере иберип, олара: «Барың, Ябешиң илатыны, аялларыны ве чагаларыны гылычлап өлдүриң.</verse>
				<verse number="11">Өйлененлериниң хем-де дурмуша чыканларының әхлисини бүтинлей ёк эдиң, диңе гызлара дегмәң» дийип буюрдылар. Олар айдылышы ялы-да этдилер.</verse>
				<verse number="12">Ябешиң илатындан дөрт йүз саны бой гызы өзлери билен алып, Кенган юрдундакы Шило галасындакы дүшелгә гетирдилер.</verse>
				<verse number="13">Халк Риммон гаясындакы беняминлер билен геплешик гечирмек үчин, ол ере адам иберди, олар билен ылалашык ыглан эдилди.</verse>
				<verse number="14">Шонда беняминлер Ысрайыла доланып гелдилер ве ысрайыллар дири галдырылан Ябешиң гызларыны олара аяллыга бердилер; йөне оларың хеммесине гыз етмеди.</verse>
				<verse number="15">Ысрайыл халкы бенямин тиресине гынанды, себәби Реб Ысрайыл тирелериниң бүтевүлигини бозды.</verse>
				<verse number="16">Яшулулар: «Беняминлериң аялларының ёк эдилендигине гөрә, бу галанларына аял алып бермеклик меселесини нәтсеккәк?» дийишдилер.</verse>
				<verse number="17">Олар: «Ысрайылларың бу тиреси йитип гитмез ялы, беняминлериң дири галанларының өзлериниң мүлки болсун,</verse>
				<verse number="18">йөне биз олара гыз берип билмерис, чүнки: „Ким беняминлә гыз берсе, оңа нәлет болсун“ дийип ант ичипдик» дийдилер.</verse>
				<verse number="19">Онсоң олар: «Ине, Бейтелиң демиргазыгында, Шекеме гидйән ёлуң гүндогарында ве Ливаның гүнортасында ерлешйән Шилода хер йыл Реббе багышланан байрамчылык боляр» дийишдилер.</verse>
				<verse number="20">Олар беняминлере гөркезме берип шейле дийдилер: «Барың-да, үзүмчилигиң ичинде отурың.</verse>
				<verse number="21">Шилоның гызлары үйшүп танс эден вагтларында, үзүмчиликден чыкың-да, Шило гызларындан хериңиз бирини тутуп, олара өйлениң ве беняминлере дегишли ере әкидиң.</verse>
				<verse number="22">Гызларың какалары я-да доганлары бизиң янымыза арз эдип гелселер, биз олара: „Шолар үчин биз сизден өтүнч сораярыс, оларың бейтмегиниң себәби бизиң сөвешип, есир гетирен гызларымыз оларың хеммесине етмеди, сизиң өзүңиз хем олара гызларыңызы бермедиңиз“ дийип айдарыс» дийдилер.</verse>
				<verse number="23">Беняминлер айдылышы ялы хем этдилер; үйшүп танс эдип йөрен гызлардан херси бирини огурлап, өз мүлклерине гетирдилер ве галалар гуруп, яшап башладылар.</verse>
				<verse number="24">Эдил шол вагты ысрайыллар ол ерден гайдып, херси өйли-өйүне, өз тиресине ве мүлклерине доланып барды.</verse>
				<verse number="25">Шол дөвүрде ысрайылларың патышасы ёкды; хер ким өз гөвнүне геленини эдерди.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="8">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Юрды сердарларың доландырян дөврүнде ачлык хөкүм сүрйәрди. Яхуда юрдуның Бейтуллахам галасындан бир адам аялы ве ики саны оглы билен Мовап топрагына вагтлайынча яшамага гитдилер.</verse>
				<verse number="2">Ол адамың ады Элимелек, аялының ады Нагомы, огулларының атлары болса Махлон хем Килёнды. Олар Яхуданың Бейтуллахам галасындан, эфрат тиресиндендилер. Олар Моваба гелип, шол ерде галдылар.</verse>
				<verse number="3">Нагомының адамсы Элимелек арадан чыкандан соң, ол ики оглы билен дул галды.</verse>
				<verse number="4">Онуң огуллары моваплы гызлара өйлендилер. Гызларың бириниң ады Орпа, бейлекисиниң ады Рутды. Элимелегиң машгаласы Мовапда он йыл төвереги яшандан соң,</verse>
				<verse number="5">огуллары Махлон билен Килён хем өлүп, Нагомы огулларындан хем адамсындан махрум болды.</verse>
				<verse number="6">Нагомы өз гелинлери билен Мовап юрдундан гитмәге тайярланярдылар, себәби ол энтек Мовап топрагындака, Реббиң Өз халкына назар салып, чөрек берендигини эшидипди.</verse>
				<verse number="7">Олар өз яшаян ерлеринден чыкып, Яхуда тарап, үч болуп йөрәп уградылар.</verse>
				<verse number="8">Нагомы ики гелнине-де: «Барың, икиңиз хем эҗеңизиңкә гайдыбериң. Маңа ве мерхум гайынатаңыза хем-де адамыңыза хемише вепалылык гөркезишиңиз ялы, сизе-де, гой, Реб өз вепалылыгыны гөркезсин.</verse>
				<verse number="9">Сизиң дурмуша чыкып, индики адамыңыз билен рахат яшамагыңыза Реб ярдам этсин» дийип, олары огшады. Эмма оларың икиси-де сес эдип аглашдылар.</verse>
				<verse number="10">Гелинлери: «Ёк, биз сениң билен биле сениң халкың арасына гидерис» дийдилер.</verse>
				<verse number="11">Нагомы: «Гайдың гызларым! Сиз нәме үчин мениң билен гитҗек?! Инди мен сизе өйленер ялы огул догруп билмен ахырын.</verse>
				<verse number="12">Гызларым, ызыңыза гайдың, өз ёлуңыз билен гидиң! Мен инди әре барардан гарры. Эгер-де: „Менде энтек умыт бар“ дийип, эдил шу гиҗәниң өзүнде мениң адамым болуп, ене огуллары дүнйә индерәенимде-де,</verse>
				<verse number="13">олар кемала гелйәнчә, сиз гарашармыдыңыз? Олара дурмуша чыкмак үчин сиз башга әре барман сакланармыдыңыз? Ёк, гызларым, мениң ягдайым сизиңкиден хас агыр, чүнки мениң гаршыма чыкан – Реббиң хут Өзи» дийди.</verse>
				<verse number="14">Олар ене-де сес эдип аглашдылар. Орпа гайыненесини огшап хошлашды, эмма Рут Нагома япышды.</verse>
				<verse number="15">Нагомы оңа йүзленип: «Ине, сениң элтиң өз халкының ичине, өз худайларына доланды, сенем онуң ызы билен гидәй» дийди.</verse>
				<verse number="16">Эмма Рут: «Сени терк эдип яныңдан гитмеги менден хайыш этме. Сен нирә гитсең, менем шол ере гитҗек. Сен ниреде болсаң, менем шол ерде болҗак. Сениң халкың – мениң халкым, сениң Худайың мениң Худайым болар.</verse>
				<verse number="17">Сен ниреде өлсең, мен-де шол ерде өлүп, шол ерде җайланҗак. Эгер-де өлүмден башга зат мени сенден айырса, онда, гой, Реб маңа мундан хем бетерини гөркезсин» дийди.</verse>
				<verse number="18">Нагомы Рутуң ызына гайтмаҗагына хем-де өзи билен галҗагына гөз етиренден соң, оңа хич зат диймеди.</verse>
				<verse number="19">Шейдип, оларың икиси-де Бейтуллахама ченли йөрәп гайтдылар. Олар Бейтуллахама гелип етенлеринде, бүтин гала херекете гелип, аяллар: «Бу Нагомымы?!» дийип, бир-бирлеринден сорашдылар.</verse>
				<verse number="20">Нагомы олара гарап: «Сиз маңа Нагомы диймәң, Мара дийиң, себәби Гудратыгүйчли маңа гаты аҗы дурмуш берди.</verse>
				<verse number="21">Мен бу ерден гиденимде долы гидипдим, йөне Реб мени ызыма бош гайтарды. Реб хасрат чекдирйән вагтында, сиз нәдип маңа Нагомы дийип билйәрсиңиз? Гудратыгүйчли мени бетбагт этди» дийди.</verse>
				<verse number="22">Шейлеликде, Нагомы өзүниң моваплы гелни Рут билен Мовап юрдундан ызына гайдып гелди. Олар Бейтуллахама арпа орагының башына гелдилер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Элимелегиң ковмындан, ягны Нагомының әриниң якын гарындашларындан бир танымал хем-де бай адам барды. Онуң ады Бовазды.</verse>
				<verse number="2">Моваплы Рут Нагома: «Мен экин мейданына гидейин, ол ерде маңа өз ызындан хоша чөплемәге ругсат эден адам тапылса, онуң ызындан хоша чөпләрин» дийди. Ол хем: «Гидибер, гызым» дийди.</verse>
				<verse number="3">Рут гидип, оракчыларың ызындан хоша чөплемәге башлады. Онуң төтәнден гирен ери Элимелегиң ковмындан болан Бовазың экин мейданы экен.</verse>
				<verse number="4">Ине, Боваз Бейтуллахамдан гелди. Ол оракчылара: «Реб сиз билен болсун!» дийип йүзленди. Олар хем: «Сени-де Реб ялкасын!» дийип җогап бердилер.</verse>
				<verse number="5">Боваз оракчыларың ёлбашчысындан: «Бу гелин ким?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="6">Оракчыларың ёлбашчысы оңа: «Бу моваплы гелин. Ол Нагомы билен Мовап юрдундан гелен. Ол оракчыларың ызындан хоша чөплемек үчин менден ругсат сорады. Ирденки гелшинден тә шу вагта ченли хоша чөпләп йөр, ишиң аралыгында теләриң астында диңе бир салым дынч алды» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="7"></verse>
				<verse number="8">Боваз Рута: «Диңле, гызым, хоша чөплемәге башга ере гитме. Бу ерден айрылма, бизиң гелин-гызларымызың янында бол.</verse>
				<verse number="9">Гөзүң оракчыларың орак орян мейданында болсун, сен оларың ызындан йөре. Мен өз адамларыма саңа азар бермезлиги табшырандырын. Сувсан вагтың хызматкәрлериң долдуран күйзелериндәки сувдан ичерсиң» дийип табшырды.</verse>
				<verse number="10">Рут ики бүкүлип тагзым эдип: «Мениң бир кесекидигиме гарамаздан, сен мен барада нәме бейле аладаланярсың? Саңа бейле якымлы гөрүнмегиме нәме себәп болды?» дийди.</verse>
				<verse number="11">Боваз оңа: «Сениң адамың өленден соң, өз гайыненеңе эден ягшылыкларың барада хемме зат маңа мәлим. Сен эне-атаңы, догдук меканыңы ташлап, хич бир танамаян халкың арасына гелипсиң.</verse>
				<verse number="12">Эден ягшылыкларың Ребден гайтсын! Сениң пена тапынан Реббиң, Ысрайыл Худайы сылагыңы берсин!» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="13">Рут: «Мениң җенабым, сенде рехим-шепагат тапайын. Мен сениң гырнагың болмасам-да, мылайым сөзлериң билен өз гырнагың гөвнүни гөтердиң» дийди.</verse>
				<verse number="14">Нахар вагты боланда, Боваз оңа: «Бәрик гел-де, бираз нан алып, шераба батырып ий» дийди. Рут оракчыларың янында отурды. Боваз оңа говурга узатды. Ол ийип дойды, галаныны йыгнап гойды.</verse>
				<verse number="15">Ол хоша чөплемек үчин еринден галанда, Боваз өзүне дегишли эркек адамлара: «Десселериң арасындан-да чөплесин. Оңа хич зат диймәң.</verse>
				<verse number="16">Оңа десселериңизден-де баш согруп гоюң; чөплесин, кәемәң» дийип табшырды.</verse>
				<verse number="17">Ол агшама ченли мейданда хоша чөпледи, чөпләнини дөвди. Ярым батмана голай арпа болды.</verse>
				<verse number="18">Онсоң оны гөтерип, гала гелди ве йыгнан арпасыны гайыненесине гөркезди. Рут өзүнден галан говурганы чыкарып, гайыненесине берди.</verse>
				<verse number="19">Гайыненеси оңа: «Бу гүн хошаны ниреден чөпледиң? Ниреде ишледиң? Сен барада аладаланан бу адамы Худай ялкасын» дийди. Рут гайыненесине кимиң янында хоша чөпләндигини айтды. Рут: «Мениң бу гүнки хоша чөплән еримиң эесиниң ады – Боваз» дийди.</verse>
				<verse number="20">Нагомы гелнине: «Вепалылыгыны өлүлерден, дирилерден гайгырмадык Реб бу адамы ялкасын! Бу адам бизиң гарындашымыздыр, иң якын хоссарларымызың биридир» дийди.</verse>
				<verse number="21">Моваплы Рут: «Ол маңа: „Экин мейданымда орак орулян мөвсүм долы тамамланянча, мениң ишгәрлеримиң янында болубер“ дийди» дийип, болан затлары гайыненесине гүррүң берди.</verse>
				<verse number="22">Нагомы гелнине: «Хава гызым, экин мейданына онуң гелин-гызлары билен биле чыканың говы, башга бириниң экин мейданында саңа эркеклер азар берерлер» дийди.</verse>
				<verse number="23">Рут арпа орагының ве бугдай орагының мөвсүми гутарянча, хоша чөплән вагтында Бовазың гелин-гызларының янында болуп, гайыненеси билен биле яшаберди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Гайыненеси Нагомы Рута йүзленип: «Гызым, саңа говы болар ялы, тәзе месген гөзләйсем, оңат боларды!</verse>
				<verse number="2">Бовазың гелин-гызлары билен биле хоша чөпледиң, шол Боваз бизиң якын гарындашымыз дәлми нәме? Ол шу гиҗе харманда арпа совуряр.</verse>
				<verse number="3">Сен ювун-да, эндамыңа яг чал, иң говы гейимлериңи гейип, хармана бар, йөне ол ийип-ичип болянча, оңа гөрүнме.</verse>
				<verse number="4">Ол ятмага гиденде, онуң ниреде ятяндыгыны аныкла; онсоң барып, онуң ёрганыны ач-да, гирип аягуҗунда ят. Нәме этмелидигини онуң өзи айдар» дийди.</verse>
				<verse number="5">Рут оңа: «Сениң әхли диенлериңи айдышың ялы эдерин» дийди.</verse>
				<verse number="6">Шейлеликде, хармана барып, гайыненесиниң хемме табшыранларыны ерине етирди.</verse>
				<verse number="7">Боваз ийип-ичип, кейпини көкледи. Соң харманың гырасына ятмага гитди. Рут болса ассырынлык билен гелип, онуң аягуҗы тарапындан ёрганы ачып, гирип ятды.</verse>
				<verse number="8">Ярыгиҗе Боваз тисгинип оянды, гөрсе, аягуҗунда бир аял ятыр.</verse>
				<verse number="9">Боваз оңа: «Сен ким?» дийди. Ол: «Мен Рут, сениң гырнагың. Мениң гараматымы өз үстүңе алсана, чүнки сен бизиң якын хоссарымызсың» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="10">Боваз: «Гызым, гой, сени Реб ялкасын, сениң соңкы гөркезен вепалылыгың озалкыңдан-да хас говы, чүнки сен хайсыдыр бир гарып я бай яш йигидиң ызына дүшүп гитмедиң.</verse>
				<verse number="11">Гызым, горкма; мен сениң соран затларыңы эдерин. Обамызың әхли адамлары сениң пәк аялдыгыңы билйәр.</verse>
				<verse number="12">Догры, менем хоссарыңдырын велин, йөне саңа менден-де хас якын бир хоссарың бар.</verse>
				<verse number="13">Бу гиҗе сен шу ерде ят, эртир ол саңа хоссар чыкса чыкар, болмаса-да, мен өзүм саңа хоссарлык эдерин, Реббиң барлыгында муңа ант ичйәрин! Эртире ченли сен шу ерде болубер» дийди.</verse>
				<verse number="14">Шейлеликде, Рут онуң аягуҗунда эртире ченли ятып, даңдан алагараңкылыкда турды. Боваз: «Хармана аял гелендиги билинмесин» дийди.</verse>
				<verse number="15">Онсоң Рута: «Япынҗаңы гетирип, оны ере яз!» дийди. Рут шейле хем этди. Боваз арпадан галбир билен алты гезек алып, Рутуң япынҗасына гуйды-да, онуң омзуна гойды. Соңра Боваз гала тарап гитди.</verse>
				<verse number="16">Рут геленде, гайыненеси оңа: «Гызым, ханы айт, нәмелер болуп гечди?» дийди. Ол хем Боваз билен болан затларың барыны айдып берди.</verse>
				<verse number="17">Соңра Рут: «Боваз маңа „Гайыненең янына элиң бош гитме“ дийип, ине, шу алты галбир арпаны берди» дийди.</verse>
				<verse number="18">Нагомы: «Гызым, бу ишиң соңуның нәхили болҗакдыгы белли болянча, гарашыбер, чүнки ол бу иши шу гүн битирмән ынҗалмаз» дийди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Боваз галаның дервезесиниң агзына гелип отурды. Шол вагт Бовазың: «Ол саңа хас якын хоссардыр» диен адамы гечип барярды. Боваз оны гөрен бадына адыны тутуп: «Бәрик совул, гел, шу ерде отур» дийип, оны янына чагырды. Ол гелип отурды.</verse>
				<verse number="2">Соңра Боваз галаның яшулуларындан он адамы чагырды-да, «Гелиң, янымда отурың» дийди. Олар отурдылар.</verse>
				<verse number="3">Боваз яңкы якын хоссарына: «Мовап юрдундан ызына гелен Нагомы доганымыз Элимелегиң ер пайыны сатҗак боляр.</verse>
				<verse number="4">Мен муны бу ерде отуранларың ве халкымың яшулуларының хузурында саңа эшитдирейин дийдим, оны сен сатын ал. Эгер ере эелик эдип билҗек болсаң-а эт, эелик эдип билмеҗек болсаң-да, оны айт, мен бу барада билейин. Себәби онуң иң якын хоссары сенсиң, галыберсе-де, мендирин» дийди. Яңкы якын гарындашы: «Эелик эдерин» дийди.</verse>
				<verse number="5">Боваз: «Эгер-де сен Нагомының ерини сатын алайсаң, онда моваплы дул аял Рута өйленмели боларсың. Чүнки Рутдан чага дүнйә инсе, шол ер чаганың адына гечер ве өлениң ады дикелдилер» дийди.</verse>
				<verse number="6">Яңкы якын хоссары: «Мен оңа эе чыкып билҗек дәл, эгер эе чыкайсам, онда, өз мирасымы дагадарын, оны сен алай. Мен бейле эдип билҗек дәл» дийди.</verse>
				<verse number="7">Хайсыдыр бир зада эе чыкыланда я-да ер башга бириниң адына гечириленде, муны макулламак үчин озаллар Ысрайылда шейле дәп барды: тарапларың бири аякгабының бир тайыны чыкарып, бейлекә узадарды.</verse>
				<verse number="8">Шоңа гөрә яңкы якын хоссары Боваза: «Сениң өзүң сатын алай» дийип, аякгабыны чыкарды.</verse>
				<verse number="9">Боваз яшулулара, дервезәниң агзындакы адамлара: «Элимелегиң, Килёның ве Махлоның әхли эмләгини Нагомыдан мениң сатын аландыгыма бу гүн сиз шаятсыңыз.</verse>
				<verse number="10">Шейле хем мерхумың ады өз мирасының үстүнде беркарар болуп, доганларының арасында, догдук меканында онуң ады йитмез ялы, Махлоның аялы, моваплы Руты мен өзүме аяллыга алярын. Сиз муңа шаятсыңыз» дийди.</verse>
				<verse number="11">Дервезәниң агзына үйшен яшулулар ве бейлеки адамлар Боваза йүзленип: «Биз шаятдырыс. Гой, Реб сениң өйүңе гелҗек аялы Рахел ве Лея ялы этсин! Ол икисинден ысрайыл халкы эмеле гелендир. Эфрат уругының арасында сениң дөвлетиң артып, адың Бейтуллахама долсун!</verse>
				<verse number="12">Шу гелниң үсти билен Реббиң саңа берҗек перзентлеринден дөреҗек несил Тамарың Яхуда догруп берен оглы Пересиң несли ялы болсун!» дийдилер.</verse>
				<verse number="13">Боваз Рута өйленди. Ол онуң янына гирди; Рут Реббиң мерхемети билен гөврели болды ве бир огул догурды.</verse>
				<verse number="14">Аяллар Нагома: «Реббе алкыш болсун! Ол бу гүн сени хоссарсыз гоймады. Дүнйә инен бу огланың ады Ысрайылда улы хормата эе болсун!</verse>
				<verse number="15">Ол сениң дурмушыңы тәзеләр. Гарраныңда, ол саңа аркадаянч болар. Сениң үчин еди огулдан хем артык болан бу гелниң саңа огул догруп берди, ол сени сөййәр» дийдилер.</verse>
				<verse number="16">Нагомы чаганы алып, гуҗагына гысды ве оңа энеке болды.</verse>
				<verse number="17">Гоңшы аяллар чага ат гоюп: «Нагомы үчин бир огул догулды» дийишдилер. Оны Обет дийип атландырдылар. Обет Давудың какасы Йышайың какасыдыр.</verse>
				<verse number="18">Пересиң несиллери шулардыр: Пересден Хесрон, Хесрондан Рам, Рамдан Эминадап, Эминадапдан Нахшон, Нахшондан Салмон, Салмондан Боваз, Боваздан Обет, Обетден Йышай, Йышайдан болса Давут дүнйә инди.</verse>
				<verse number="19"></verse>
				<verse number="20"></verse>
				<verse number="21"></verse>
				<verse number="22"></verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="9">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Эфрайым даглыгындакы Раматайымсопым галасында Элкана диен бир адам яшаярды. Эфрайым тиресинден болан бу адам Ерохамың оглы, Элихувың агтыгы, Тохувың човлугы ве Супуң ювлугыды.</verse>
				<verse number="2">Элкананың Ханна хем-де Пенинна атлы ики аялы барды. Пениннаның чагалары барды, эмма Ханнадан перзент болмаярды.</verse>
				<verse number="3">Элкана йылың-йылына Хөкмүрован Реббе сежде этмек хем Оңа гурбанлык бермек үчин, Шило галасына гидйәрди. Ол ерде Элийиң Хопны ве Пинехас атлы ики оглы барды. Олар Реббиң руханыларыды.</verse>
				<verse number="4">Элкана хер гезек Шилода гурбанлык беренде, гурбанлык этинден аялы Пенинна хем-де онуң чагаларының херсине бир пайдан берерди.</verse>
				<verse number="5">Эмма ол Ханна ики пай берерди. Чүнки Реб Ханнаны өнелгесиз эденем болса, Элкана оны сөййәрди.</verse>
				<verse number="6">Реббиң перзент бермейәндиги себәпли, Ханнаның гүнүси оны ынҗадарды, кемсидерди.</verse>
				<verse number="7">Бу йылларбойы шейле болды. Хер гезек Реббиң өйүне гиденде, Ханнаның гүнүси онуң дердини гозгаярды. Бир гүн хем Ханна отурып аглады ве хич зат датмады.</verse>
				<verse number="8">Әри оңа: «Ханна, сен нәме үчин аглаяң, нәме үчин хич зат иймейәң, нәме үчин бейле хасрат чекйәң? Сениң үчин мен он огулдан-да артык дәлми нәме?!» дийди.</verse>
				<verse number="9">Олар ийип-ичип боланларындан соң, Ханна еринден туруп, Реббиң хузурына барды. Элий руханы шол вагт Реббиң ыбадатханасының сөесиниң гапдалындакы күрсүде отырды.</verse>
				<verse number="10">Ханнаның калбы хасратдан долуды. Ол гөзүнден боюр-боюр яш дөкүп дуршуна, Ребден дилег этди.</verse>
				<verse number="11">Ол шейле касам этди: «Эй, Хөкмүрован Реб, Өз гырнагыңың чекйән хасратына назар сал, оны ятла. Өз гырнагыңы гөзден салма-да, гайтам, оңа бир огул бер, мен оны Саңа өмүрлик назыр эдейин, онуң келлесине пәки дегмез».</verse>
				<verse number="12">Ханна Реббиң хузурында узак вагт дилег эденсоң, Элий онуң агзына середип отырды.</verse>
				<verse number="13">Ханна ичинден дилег эденсоң, онуң сеси эшидилмән, диңе додаклары гымылдаярды. Шоңа гөрә Элий оңа серхошдыр өйтди.</verse>
				<verse number="14">Элий оңа: «Хачана ченли бейдип, энтирекләп йөрҗек? Бар, серхошлыкдан ачылансоң гел» дийди.</verse>
				<verse number="15">Ханна оңа: «Ёк, агам, мен серхош дәл, мен ярым гөвүн бир бичәре. Мениң чакыр-шерапдан ичен задым ёк. Мен диңе Реббиң хузурында ичими дөкйән.</verse>
				<verse number="16">Гырнагыңа ярамаз аялдыр өйтме. Мен аҗы гам-гуссадан ве гайгы-хасратдан яңа дилег эдйәрин» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="17">Элий оңа: «Бар, аркайын өйүңе гайдыбер, гой, Ысрайыл Худайы дилегиңи кабул этсин» дийди.</verse>
				<verse number="18">«Өз гырнагыңа мерхемет эт!» дийип, Ханна өз ёлуна гитди. Соңра ол нахарланды. Ол инди гамгын дәлди.</verse>
				<verse number="19">Эртеси ирден туруп, олар Реббе сежде этдилер, соңра ызларына гайтдылар ве Рамадакы өз өйлерине доланып гелдилер. Элкана өз аялы Ханна янашды; Реб онуң дилегини кабул этди.</verse>
				<verse number="20">Шейлеликде, Ханна гөврели болуп, бир огул догурды. «Мен муны Ребден диләп алдым» дийип, ол оглуның адына Шамувел дакды.</verse>
				<verse number="21">Онуң әри Элкана тутуш машгаласы билен ене йыллык гурбанлыгыны бермек үчин хем-де берен вадасыны ерине етирмек үчин, Шило гитмекчи боланда,</verse>
				<verse number="22">Ханна бу гезек онуң билен гитмеди. Ол адамсына: «Сүйтден айрыландан соң, мен чаганы Реббиң хузурына алып барарын, ол шол ерде өмүрлик галар» дийди.</verse>
				<verse number="23">Элкана оңа: «Боляр, гөзел гөвнүң, чагаң сүйтден айрылянча гарашай. Гой, Реб сениң вадаңы амала ашырсын!» дийди. Шунлукда, Ханна өйде галып, чаганы сүйтден айырянча, оңа серетди.</verse>
				<verse number="24">Чаганы сүйтден айрандан соң, үчяшар өкүз бир батман ун ве бир тулум шерап билен билеликде Ханна оны Шило галасына Реббиң өйүне гетирди; чага энтек яшды.</verse>
				<verse number="25">Бир өкүзи гурбанлык беренлеринден соң, олар чаганы Элийиң янына алып бардылар.</verse>
				<verse number="26">Ханна Элийә йүзленип: «Эй, агам, өмрүң узак болсун! Мен шу ерде хузурыңда дуруп, Ребден дилег эден аял.</verse>
				<verse number="27">Ине, шу чага үчин дилег эдипдим. Реб мениң дилегими кабул этди.</verse>
				<verse number="28">Шоңа гөрә мен оны Реббе берйәрин. Гой, ол тә өмри өтйәнчә, Реббиң хызматында болсун» дийди. Соңра ол шол ерде Реббе сежде этди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Онсоң Ханна Реббе дилег этди: «Реб калбымы шатлыга беследи, Реб билиме кувват берди. Сениң халас эдениң үчин, мен шадыян! Душманларымың үстүнден гүлйән.</verse>
				<verse number="2">Реб мукаддесдир, Оңа тай болмаз, Ондан гайры Худай болмаз, бизиң Худайымыз дей Гая болмаз.</verse>
				<verse number="3">Буйсанчдан долы сөзлерден эл гөтер. Улумсылык билен геп урма, чүнки әхли иш Реббе аяндыр. Хеммесине казылык эдйән Шолдур.</verse>
				<verse number="4">Гүйчлүлериң яйы дөвүлди, эҗизлере кувват гелди.</verse>
				<verse number="5">Доклар бир дөвүм чөрек үчин гүнлүкчи болдулар, ачлар болса дойдулар. Өнелгесиз аял еди чага догурды, көп чагалы аял перзентсиз галды.</verse>
				<verse number="6">Өлдүрйәнем Ребдир, дирелдйәнем Ребдир. Өлүлер дүнйәсине индерйәнем, чыкарянам Ребдир.</verse>
				<verse number="7">Гедай гойянам, баядянам Ребдир, песелдйәнем, бейгелдйәнем Ребдир.</verse>
				<verse number="8">Реб гарыбы аяк астындан гөтерйәр, мәтәҗи сердарларың хатарына гошяр, зибилханадан чыкарып, Реб оны хеззет тагтында отурдяр, чүнки Ериң сүтүнлери Реббиңкидир, дүнйәни шоларың үстүнде бина эден Олдур.</verse>
				<verse number="9">Вепадарларыны Өз пенасында саклар Ол. Эмма бетниетлери зулматда йитирим эдер. Чүнки адам өз гүйҗи билен мәкәм дәл.</verse>
				<verse number="10">Парчаланҗакдыр Реббиң гаршысына чыканлар. Оларың гаршысына Гөкде Ол награ дартар. Земиниң чар күнҗүнде Реб хөкүм эдер. Ол Өз патышасына гүйч-кувват берер, Өз сечип-сайлан патышасына еңиш гетирер».</verse>
				<verse number="11">Соңра Элкана өйүне – Рама доланды. Шамувел болса Реббе гуллук этмек үчин, Элий руханының янында галды.</verse>
				<verse number="12">Элийиң огуллары руханы болсалар-да, ярамаздылар. Олар Ребби сыламаярдылар,</verse>
				<verse number="13">халкың өңүнде өз руханылык борчларына бипервай гараярдылар. Кимдир бири гурбанлык беренде, Элийиң огулларының хызматкәри элине үч дишли чаршак алып гелерди-де,</verse>
				<verse number="14">оны газан болса газана, пити болса питә, таба болса таба, окара болса окара сокарды-да, чаршага иленини алып, рухана берерди. Олар садака бермек үчин Шило гелйән ысрайылларың әхлиси бабатында шейле эдйәрдилер.</verse>
				<verse number="15">Үстесине-де, гурбанлык малың ягы хениз якылманка, руханының хызматкәри садака берйәниң янына барып, оңа: «Рухана говурмалык эт бер. Ол сениң бишен этиңи нәме этсин, оңа чиг эт герек» диерди.</verse>
				<verse number="16">Эгер кимдир бири: «Этиң ягы янянча сабыр эт, соң герегиң эт болсун» дийәйсе, онда ол оңа: «Ёк, эти хәзир бер, ёгсам зор билен аларын» диерди.</verse>
				<verse number="17">Шунлукда, Реббиң хузурында буларың гүнәси җуда агырды. Себәби олар Реббе ниетленен садаканы хорматламаярдылар, оны әсгермейәрдилер.</verse>
				<verse number="18">Шамувел Реббиң хузурында хызмат эдйәрди. Ол непис зыгыр матадан тикилен эфот гейип гезйәрди.</verse>
				<verse number="19">Эҗеси онуң өзүне лайык эдип дон тикип, хер йыл адамсы билен биле гурбанлык бермәге геленде, оны Шамувеле берерди.</verse>
				<verse number="20">Гайтҗак боланларында: «Реббиң хызматына багыш эден оглуңың өвезини долар ялы, гой, Реб саңа шу аялдан ене зүрятлар берсин» дийип, Элий Элкана хем-де онуң аялына ак пата берерди. Соңра олар өйлерине доланардылар.</verse>
				<verse number="21">Хава, Ханнаны Реб ене-де ялкады: Ханнаның үч оглы, ики гызы болды. Шамувел болса Реббиң хузурында өсүп улалярды.</verse>
				<verse number="22">Элий җуда гаррапды. Өз огулларының ысрайыллар билен нәхили дарашяндыкларыны, оларың Реббе йүз тутулян чадырың гапысында хызмат эдйән аяллар билен ятяндыкларыны ол эшитди.</verse>
				<verse number="23">Ол огулларына шейле дийди: «Бу нәме этдигиңиз болды? Тутуш халк сизиң ярамаз ишлериңиз хакында гүррүң эдйәр.</verse>
				<verse number="24">Бейтмәңиз боланок, огулларым! Реббиң халкындан мениң эшидйән хабарым говы дәл.</verse>
				<verse number="25">Эгер адам адамың гаршысына гүнә этсе, Худай олара аралыкчы болар. Эмма адам Реббиң гаршысына гүнә этсе, онда оны ким горар?» Эмма Элийиң огуллары өз какасының сөзүне гулак асмадылар, чүнки Реб олары өлдүрмеги йүрегине дүвүпди.</verse>
				<verse number="26">Яшаҗык Шамувел болса Реббиң ве адамларың сөйгүсини газанып, яш бабатда-да, пәхим-пайхас бабатда-да гүнүни санап өсйәрди.</verse>
				<verse number="27">Бир гүн бир пыгамбер Элийә шейле хабар гетирди: «Хава, Реб саңа шейле диййәр: „Ата-бабаң Харун ве онуң машгаласы Мүсүрде фараоның гуллары болан вагтлары, Мен Харуна Өзүмиң гудратымы гөркезипдим.</verse>
				<verse number="28">Мениң руханым болуп, гурбанлык сыпамың үстүне чыкып, якымлы ыслы түтетги якып, Мениң хузурымда эфот геер ялы, Ысрайылың әхли тирелериниң ичинден Мен оны сайладым. Ысрайыллар тарапындан берлен якма гурбанлыкларындан пай алмага диңе сениң атаңың неслине ругсат бердим.</verse>
				<verse number="29">Инди нәме үчин сиз Мениң буйран гурбанлыкларыма ве садакаларыма гөз дикйәрсиңиз? Нәме үчин сен, Элий, халкым Ысрайылың садакаларының иң сайлама ерлери билен өзүңизи семретҗек болуп, өз огулларыңы Менден артык хорматлаярсың?“</verse>
				<verse number="30">Шонуң үчин хем Ысрайыл Худайы Реб шуны айдяр: „Сениң өз неслиң-де, ата-бабаңың несли-де хемишелик Мениң хузурымда гезер дийип, Мен өң сөз берипдим. Эмма инди Мен-Реб муны айдяндырын: гайтмышым болсун, чүнки Мен Өзүми сыланы сыларын, әсгермезлик эдени болса рысва эдерин.</verse>
				<verse number="31">Шунлукда, сизиң ве сизиң ата-бабаларыңызың ганатыны гырҗак гүнлерим узакда дәл – сизден догланларың хич бирине узак өмүр миессер этмез.</verse>
				<verse number="32">Ысрайыла эдилҗек ягшылыклара гөрипчилик билен середерсиңиз. Сизиң неслиңиз хич вагт узак өмүр сүрмез.</verse>
				<verse number="33">Араңызда гурбанлык сыпамдан махрум эдилмедик диңе бир адамы дири галдырарын; ол хем сизи агламакдан гөзлериңизи көр, багрыңызы ган эдер. Тутуш эркек неслиңиз җуванлыкда өлер.</verse>
				<verse number="34">Сениң ики оглуң Хопны билен Пинехасың башына дүшҗек иш – оларың икисиниң-де бир гүнде өлмеги саңа бир аламат болар.</verse>
				<verse number="35">Мен Өзүме гөвнүмден турҗак ве писиндим отурҗак ишлери этҗек вепадар бир руханы сайларын. Мен онуң неслини эбедилешдирерин, ол өмүрбакы Мениң сечип-сайлан патышамың хузурында гезер.</verse>
				<verse number="36">Хава, сениң аман галанларың: ‘Бир дөвүм чөрек тапарым ялы, маңа Өз руханыларыңың арасындан иш бер’ дийип, гара шай я-да бир дөвүм чөрек үчин дыза чөкүп, оңа ялбарарлар“».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Етгинҗек Шамувел Элийиң янында Реббиң хузурында хызмат эдйәрди. Ол гүнлер Реббиң сөзи сейрек гелерди, Ребден гелйән ылхамлар азды.</verse>
				<verse number="2">Шейле гүнлериң биринде чөңңерен гөзлери билен оңлы сайгармаян Элий өз дүшегинде ятырды.</verse>
				<verse number="3">Шамувел хем Худайың сандыгының сакланян ери болан Реббиң ыбадатханасында ятырды. Худайың чырасы хениз сөнмәнди.</verse>
				<verse number="4">Бирден Реб: «Шамувел! Шамувел!» дийип, оны чагырды. Шамувел: «Лепбей!» дийип сесленди-де, Элийиң янына ылгады. Ол барып: «Ине, мен гелдим» дийди. Эмма Элий оңа: «Мен сени чагырамок ахырын, бар, ятыбер» дийди. Шамувел гидип ятды.</verse>
				<verse number="5"></verse>
				<verse number="6">Реб: «Шамувел!» дийип, оны ене чагырды. Шамувел ене турды-да, Элийиң янына барып, оңа: «Ине, мен гелдим» дийди. Эмма Элий оңа ене: «Мен сени чагырамок ахырын, оглум, бар, ятыбер» дийди.</verse>
				<verse number="7">Шамувел хениз Ребби якындан танамаярды, Реббиң сөзи Шамувеле энтек аян болманды.</verse>
				<verse number="8">Реб Шамувели үчүнҗи гезек чагырды. Ол ене-де турды-да, Элийиң янына барып, оңа: «Ине, мен гелдим» дийди. Шондан соң огланы Реббиң чагыряндыгына Элий дүшүнди.</verse>
				<verse number="9">Шоңа гөрә Элий Шамувеле: «Бар, ятыбер. Эгер Ол сени ене чагырайса, Оңа: „Я Реб, айдыбер, гулуң диңлейәр“ дийип җогап берерсиң» дийди. Шамувел ене-де барып, өз еринде ятды.</verse>
				<verse number="10">Реб гелип, ол ерде дурды ве: «Шамувел! Шамувел!» дийип, ене өңкүлери ялы оны чагырды. Шамувел: «Я Реб, айдыбер, гулуң диңлейәр» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="11">Реб Шамувеле шейле дийди: «Хава, Ысрайылда эшидениң инини титретҗек бир иш эдерин.</verse>
				<verse number="12">Элийиң неслине гаршы айданларымың әхлисини шол гүн берҗай эдерин.</verse>
				<verse number="13">Онуң неслини эбедилик җезаландырҗакдыгымы Мен оңа айдыпдым. Чүнки ол огулларының Маңа дил етирендиклерини билип хем, олары бу ишден сакламады.</verse>
				<verse number="14">Шоңа гөрә Элийиң машгаласының гүнәси гурбанлык билен-де, садака билен-де хич вагт ювулмаз дийип, Мен онуң неслине гаршы ант ичдим».</verse>
				<verse number="15">Шамувел даң атянча ятды. Соңра туруп, Реббиң өйүниң гапыларыны ачды. Шамувел бу гөрен гөрнүшини Элийә дуйдурмакдан горкярды.</verse>
				<verse number="16">Эмма Элий: «Шамувел, оглум» дийип, оны янына чагырды. Шамувел: «Ине, мен гелдим» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="17">Элий Шамувеле: «Ол саңа нәме дийди? Менден яшырма. Онуң айданларының екеҗесини менден гизләйсең, гой, Худай саңа-да шоны, хатда ондан-да бетерини гөркезсин» дийди.</verse>
				<verse number="18">Шондан соң Шамувел хич зады гизлемән, хеммесини болшы ялы Элийә гүррүң берди. Элий: «Ол Ребдир, гой, Ол Өз халаныны этсин» дийди.</verse>
				<verse number="19">Шамувел улалярды. Онуң айданларының әхлиси хакыкат йүзүнде берҗай болярды, чүнки Реб онуң биленди.</verse>
				<verse number="20">Шамувелиң Реббиң ынамдар пыгамберидигини Дандан Беершеба ченли бүтин Ысрайыл билди.</verse>
				<verse number="21">Реб сөзи аркалы Өзүни Шамувеле Шилода аян эденден соң, Ол ене-де шол ерде гөрүнмегини довам этдирди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Шамувелиң сөзи тутуш Ысрайыла етди. Шонда ысрайыллар пилиштлилере гаршы баш гөтердилер. Ысрайыллар Эбенезерде, пилиштлилер болса Апекде дүшелге гурдулар.</verse>
				<verse number="2">Пилиштлилер ысрайылларың гаршысына сөвешмек үчин, хатара дүзүлдилер. Сөвеш яйбаңланып, ысрайыллар пилиштлилерден еңилдилер. Пилиштлилер сөвеш мейданында оларың дөрт мүң чемеси адамыны өлдүрдилер.</verse>
				<verse number="3">Гошун дүшелгә гайдып геленде, Ысрайылың яшулулары шейле дийдилер: «Нәме үчин Реб бизи пилиштлилер билен сөвешде еңлише сезевар этдикә? Гелиң, Реббиң Әхт сандыгыны Шилодан шу ере алып гелелиң. Гой, ол бизиң арамызда болуп, бизи душманың элинден халас этсин».</verse>
				<verse number="4">Олар Шило бирнәче адам иберип, керупларың ёкарсында тагт гуран Хөкмүрован Реббиң Әхт сандыгыны гетирдилер. Элийиң огуллары Хопны билен Пинехас хем Худайың Әхт сандыгының янындадылар.</verse>
				<verse number="5">Реббиң Әхт сандыгы дүшелгә гетириленде, әхли ысрайыллар шейле бир гыгырышдылар велин, оларың гыкылыгындан яңа хатда ер сарсды.</verse>
				<verse number="6">Пилиштлилер бу гыкылыгы эшидип: «Еврейлериң дүшелгесиндәки бу гыкылык нәмәниң аламатыка?» дийшип геңиргенишдилер. Ысрайылларың дүшелгесине Реббиң сандыгының гетирилендигини биленлеринде болса, олар горкуп, шейле дийдилер: «Оларың дүшелгесине худайлар гелипдир. Дат бизиң гүнүмизе! Бу өң гөрлүп-эшидилен зат дәл ахырын.</verse>
				<verse number="7"></verse>
				<verse number="8">Дат бизиң гүнүмизе! Бу кувватлы худайларың элинден ким бизи халас эдип билер? Хер хили бела-бетерлер билен булар чөлде мүсүрлилере гөз гөркезен худайлар ахырын.</verse>
				<verse number="9">Эй, пилиштлилер, еврейлериң өз гапыңызда гул болушлары ялы, сизиң хем оларың гапысында гул боласыңыз гелмейән болса, гайрата галың, мерт болуң! Олар билен мерт дуруп сөвешиң!»</verse>
				<verse number="10">Шондан соң пилиштлилер хүҗүме гечдилер. Ысрайыллар еңлип, дыр-пытрак болуп, өйли-өйүне гачдылар. Улы гыргынчылык болды, ысрайылларың отуз мүң пыяда эсгерини өлдүрдилер.</verse>
				<verse number="11">Худайың сандыгы элден гитди, Элийиң огуллары Хопны билен Пинехас хем өлдүрилди.</verse>
				<verse number="12">Беняминлерден бири гачып, сөвеш мейданындан чыкды ве шол гүнүң өзүнде Шило гелди. Ол якасыны йыртып, башындан гум соврупды.</verse>
				<verse number="13">Ол геленде, Элий ёлуң угрундакы күрсүсинде гөзлерини зордан ёла дикип отырды, чүнки Худайың сандыгының алнып гидилмеги онуң йүрегини элендирйәрди. Яңкы адам гала гирип, болан ваканы хабар беренде, тутуш гала эңреди.</verse>
				<verse number="14">Элий бу зензеләни эшидип: «Бу галмагал нәмекә?» дийди. Ол адам гыссанмач гелип, Элийи хабардар этди.</verse>
				<verse number="15">(Шол вагт Элий тогсан секиз яшындады, онуң чөңңелен гөзлери оңлы сайгармаярды.)</verse>
				<verse number="16">Яңкы адам Элийә: «Мен сөвеш мейданындан гелйәрин. Мен ол ерден шу гүн гачып гайтдым» дийди. «Нәме болды, оглум?» дийип, Элий ондан сорады.</verse>
				<verse number="17">«Ысрайыл пилиштлилерден гачды, халк гырылды, огулларың Хопны билен Пинехас душман элинден өлди, Худайың сандыгы элден гитди» дийип, хабар гетирен адам җогап берди.</verse>
				<verse number="18">Худайың сандыгы агзалан бадына, Элий отуран күрсүсинден чиң арканлыгына дервезе тарапа агып гайтды. Ол гарры хем агыр гөвре болансоң, бойны омрулып җан берди. Ол Ысрайыла кырк йыллап сердарлык этди.</verse>
				<verse number="19">Онуң гелни – Пинехасың аялы айы-гүни етик гөврелиди. Худайың сандыгының элден гидендиги, гайынатасыдыр адамсының-да өлендиги барадакы хабары эшиденде, ол гөвресиндәки чаганы догурды, эмма ол бургы агырысына дөз гелип билмеди.</verse>
				<verse number="20">Ол демини санап ятырка, янындакы аяллар оңа: «Горкма, оглуң болды» дийдилер. Эмма ол булара не үнс берди, не-де җогап.</verse>
				<verse number="21">Худайың сандыгы элден гиденсоң, гайынатасыдыр адамсы-да өленсоң, «Ысрайылдан шөхрат гитди» дийип, ол оглуның адына Икабот дакды.</verse>
				<verse number="22">Ол: «Ысрайылдан шөхрат гитди, чүнки Худайың сандыгы элден гитди» дийди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Худайың сандыгыны эле саланларындан соң, пилиштлилер оны Эбенезерден Ашдода гетирдилер.</verse>
				<verse number="2">Соңра пилиштлилер Худайың сандыгыны Дагон бутханасына салып, оны Дагон бутуның янында гойдулар.</verse>
				<verse number="3">Ашдотлылар эртеси ирден туруп гөрселер, Дагон буты Реббиң сандыгының өңүнде йүзин дүшүп ятан экен. Олар буты галдырып, ене өз еринде отуртдылар.</verse>
				<verse number="4">Олар эртеси ирден туруп гөрселер, Дагон буты ене Реббиң сандыгының өңүнде йүзин дүшүп ятан экен. Бу сапар Дагоның келлеси хем-де ики эли дөвлүп, босагада ятырды, онуң диңе гөвреси абат галыпды.</verse>
				<verse number="5">(Дагон руханыларының хем-де Дагоның Ашдотдакы бутханасына гелйәнлериң хәли-хәзире ченли-де бутхананың босагасыны басмазлыклары шондан галды.)</verse>
				<verse number="6">Реб ашдотлылары ве Ашдодың чәклеринде яшаян халкы агыр җезаландырды, олары горкузды; эндамларына чыкув чыкарып, олары ховсала салды ве башларындан айылганч күлпет индерди.</verse>
				<verse number="7">Ашдотлылар болан ваканы гөрүп: «Ысрайыл Худайының сандыгыны бу ерде мундан артык сакламалың, чүнки Ол бизе-де, худайымыз Дагона-да җуда ёвузлык билен гөз гөркезйәр» дийдилер.</verse>
				<verse number="8">Шейлеликде, олар чапарлар гөндерип, әхли пилиштли ханлары йыгнадылар ве: «Ысрайыл Худайының сандыгыны нәме этсеккәк?!» дийип, олара сала салдылар. Олар: «Сандык Гат галасына әкидилсин» дийдилер. Шейдип, олар Ысрайыл Худайының сандыгыны Гат галасына гетирдилер.</verse>
				<verse number="9">Эмма олар оны бу ере гетиренлеринден соң, Реб бу гала хем гөз гөркезди, галаны айылганч ховсала гаплап алды. Галаның илатының улудан-кичә әхлисиниң эндамына чыкув чыкарып, Реб олары ёвузлык билен җезаландырды.</verse>
				<verse number="10">Шондан соң олар Ысрайыл Худайының сандыгыны Экрона ибердилер. Эмма Худайың сандыгы Экрона гетириленде, бу ериң халкы: «Ысрайыл Худайының сандыгыны өзүмизи-де, халкымызы-да гыргына бермек үчин гетирдилер-эй!» дийип багырышдылар.</verse>
				<verse number="11">Шол себәпден, олар чапарлар гөндерип, әхли пилиштли ханлары йыгнадылар ве: «Ысрайыл Худайының сандыгыны бу ерден чыкарып, өз ерине иберелиң, гой, ол бизи хем, халкымызы хем хеләк этмесин» дийдилер. Себәби тутуш галаны айылганч ховсала гаплап алыпды. Реб олары җуда агыр җезаландырды.</verse>
				<verse number="12">Аман галанлара чыкув чыкды. Галаның илатының ахы-наласы асмана гөтерилди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">Реббиң сандыгы еди айлап пилиштлилериң юрдунда болды.</verse>
				<verse number="2">Шондан соң пилиштлилер руханылардыр палчылары чагырып, олара: «Реббиң сандыгыны нәме этсеккәк? Оны өз меканына нәхили гайтармалыдыгыны бизе айдың» дийдилер.</verse>
				<verse number="3">Олар: «Эгер сиз Ысрайыл Худайының сандыгыны ызына гайтармакчы болсаңыз, онда оны бош гойбермәң, Худая язык гурбанлыгыны бериң. Шонда сиз беладан гутуларсыңыз ве Онуң нәме себәпден өзүңизи ызыны үзмән җезаландырандыгына гөз етирерсиңиз» дийдилер.</verse>
				<verse number="4">Пилиштлилер: «Биз Оңа нәдип язык гурбанлыгыны бермели?» дийип, олардан сорадылар. Олар шейле җогап бердилер: «Пилиштли ханларың санына гөрә бәш саны чыкувың, бәш саны-да сычаның алтындан шекилини ясаң. Чүнки бу бела сизиң өзүңизе-де, ханларыңыза-да дең дереҗеде дегишлидир.</verse>
				<verse number="5">Шоңа гөрә эндамыңыза чыкан чыкувларың хем-де юрдуңыза гыргынчылык гетирен сычанларың алтындан шекиллерини ясап, Ысрайылың Худайыны шөхратландырың; шейтсеңиз, белки, Худай сизден, сизиң худайларыңыздан ве юрдуңыздан эл чекер.</verse>
				<verse number="6">Нәме үчин сиз мүсүрлилериң ве фараоның эдиши ялы доңйүреклик эдйәрсиңиз? Тә ысрайыллара Мүсүрден чыкмага ыгтыяр берйәнчәлер, оларың нәхили аңкасыны ашырандыгыны ядыңыздан чыкармаң.</verse>
				<verse number="7">Инди тәзе араба хем-де хениз боюнтырык салынмадык ики саны сагынлык сыгыр тапың-да, олары араба гошуң. Сыгырларың гөлелерини болса, оларың янындан айрып, дөледе саклаң.</verse>
				<verse number="8">Реббиң сандыгыны шол арабада ерлешдириң; язык гурбанлыгы хөкмүнде Реббе иберйән алтын шекиллериңизи хем гута салып, онуң гапдалында гоюң. Соңра оны ёла салың, гой, ол өз угруна гитсин.</verse>
				<verse number="9">Йөне оңа гөзегчилик эдиң. Эгер ол өз меканына барян ёл билен – Бейтшемешиң ёлы билен гитсе, онда бу айылганч бетбагтчылыгы бизиң башымыза Реббиң салдыгыдыр, эмма ол шол ёлдан гитмесе, онда бу ишде Онуң элиниң ёклугыдыр, мунуң төтәнлик болдугыдыр».</verse>
				<verse number="10">Адамлар айдылышы ялы этдилер: ики саны сагынлык сыгыр тапып, олары араба гошдулар. Оларың гөлелерини болса дөлә габап гойдулар.</verse>
				<verse number="11">Реббиң сандыгыны хем-де алтындан ясалан сычандыр чыкув шекиллери салнан гутыны пилиштлилер араба йүкледилер.</verse>
				<verse number="12">Сыгырлар сага-сола совулҗак болман, гөни Бейтшемеше барян улы ёл билен молашып гитдилер. Тә Бейтшемешиң арачәгине ченли пилиштли ханлар оларың ызындан галмадылар.</verse>
				<verse number="13">Шол вагт бейтшемешлилер җүлгеде бугдай оруп йөрдүлер. Реббиң сандыгына гөзлери дүшенде, олар бегендилер.</verse>
				<verse number="14">Бейтшемешли Ешуваның экин мейданындакы уллакан дашың янында араба тогтады. Олар арабаның агачларыны дөвүшдирип, одун этдилер-де, сыгырлары союп, Реббе якма гурбанлык бердилер.</verse>
				<verse number="15">Левилер Реббиң сандыгыны хем-де онуң янындакы алтын шекиллер салнан гутыны арабадан дүшүрип, шол уллакан дашың үстүнде гойдулар. Шол гүн бейтшемешлилер Реббе якма ве бейлеки гурбанлыклары бердилер.</verse>
				<verse number="16">Пилиштлилериң бәш ханы бу ваканы гөзи билен гөрди. Олар шол гүн Экрона доланып гелдилер.</verse>
				<verse number="17">Пилиштлилериң Реббе язык гурбанлыгы хөкмүнде иберен алтындан ясалан чыкув шекиллериниң бири Ашдот үчин, бири Газа үчин, бири Ашкелон үчин, бири Гат үчин, ене бири болса Экрон галалары үчиндир.</verse>
				<verse number="18">Алтындан ясалан сычан шекиллери болса пилиштлилериң бәш ханы тарапындан доландырылян берк галаларың ве оларың төверегиндәки обаларының санына гөрә иберилди. Үстүнде Реббиң сандыгы гойлан уллакан даш бейтшемешли Ешуваның экин мейданында шу гүне ченли дур.</verse>
				<verse number="19">Әхт сандыгының ичине середендиклери үчин, Реб бейтшемешлилери өлдүрди. Халкың ичинден Ол етмиш адамы өлдүрди. Халк матам тутды, чүнки халкы Реб гырыпды.</verse>
				<verse number="20">Бейтшемешлилер: «Реббиң, ягны бу мукаддес Худайың өңүнде дуруп билҗек бармы нәме?! Ол бизден эл чекер ялы, биз сандыгы киме ёлласаккак?» дийишдилер.</verse>
				<verse number="21">Соңра: «Пилиштлилер Реббиң сандыгыны ызына иберипдирлер. Гелиң-де, оны алып гидиң» диен хабар билен олар Кирятегарыма чапар гөндердилер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">Шондан соң кирятегарымлылар гелип, Реббиң сандыгыны алып гитдилер. Олар оны депәниң үстүнде яшаян Абынадабың өйүне гетирдилер ве онуң оглы Элгазары Реббиң сандыгына гөзегчилик этмәге багыш этдилер.</verse>
				<verse number="2">Сандык узак вагтлап – йигрими йыла голай Кирятегарымда галды. Шол арада тутуш ысрайыл халкы Реббе налыш этди.</verse>
				<verse number="3">Ахыры бир гүн Шамувел тутуш Ысрайыл неслине йүзленип, шейле дийди: «Эгер сиз бүтин калбыңыз билен Реббе доланмакчы болсаңыз, онда Ашторет ве бейлеки кесеки худайларыңыздан гечиң, өзүңизи Реббе бүтинлей багыш эдиң ве диңе Оңа гуллук эдиң. Шейтсеңиз, Ол сизи пилиштлилериң элинден халас эдер».</verse>
				<verse number="4">Шондан соң ысрайыллар Багал ве Ашторет бутларыны терк эдип, диңе Реббе гуллук этдилер.</verse>
				<verse number="5">Шамувел олара: «Хеммәңиз Миспада йыгнанышың, мен ол ерде сиз үчин Реббе дилег этҗек» дийди.</verse>
				<verse number="6">Олар Миспада йыгнанышдылар. Олар гуюдан сув чекип, оны Реббиң хузурында ере дөкүп: «Биз Реббиң өңүнде гүнә газандык» дийип, шол гүн агыз бекледилер. Шейдип, Шамувел Миспада ысрайыллара сердар болды.</verse>
				<verse number="7">Ысрайылларың Миспада топланышандыгыны эшиден пилиштли ханлар олара гаршы баш гөтердилер. Ысрайыллар муны эшидип, ховсала дүшдүлер.</verse>
				<verse number="8">Олар Шамувеле: «Худайымыз Реббе биз үчин дилег этмәңи гойма, Ол бизи пилиштлилериң элинден халас этсин» дийип йүзлендилер.</verse>
				<verse number="9">Шамувел хениз отукмадык бир гузыны Реббе башбүтин якма гурбанлык берди. Соң ол Ысрайыл үчин Реббе перят этди; Реб оңа сесленди.</verse>
				<verse number="10">Шамувелиң Реббе якма гурбанлык берйән вагты, ысрайылларың үстүне чозмак үчин, пилиштлилер оларың алкымына гелдилер. Эмма Реб ол гүн гүңлеч сес эдип, пилиштлилери алҗыраңңылыга салды; олар ысрайыллардан еңлип гачдылар.</verse>
				<verse number="11">Ысрайыллар Миспадан чыкып, пилиштлилери Бейткарың этегине ченли ковалап, олары гырдылар.</verse>
				<verse number="12">Шамувел бир дашы алып, оны Миспа билен Шениң арасында дикелдип гойды ве «Реб бизе шу гүне ченли ярдам этди» дийип, ол шол ери Эбенезер дийип атландырды.</verse>
				<verse number="13">Шейлеликде, пилиштлилер боюн эгдирилди ве шондан соң гайдып олар ысрайыл топрагына аяк секмедилер. Тә Шамувел дүнйәден өтйәнчә, Реббиң голы пилиштлилериң гаршысына болды.</verse>
				<verse number="14">Пилиштлилер ысрайыллардан басып алан галаларыны – Экрондан Гата ченли аралыкдакы галаларың әхлисини ызына гайтарып бердилер. Ысрайыллар өз топрагыны пилиштлилерден азат этдилер. Ысрайыл билен аморларың арасында асуда дурмуш беркарар болды.</verse>
				<verse number="15">Шамувел өмри өтйәнчә, Ысрайыла сердар болды.</verse>
				<verse number="16">Ол йылың йылына Бейтеле, Гилгала, Миспа айланып, шол ерлерде Ысрайылы доландырарды.</verse>
				<verse number="17">Ол соңра өзүниң Рамадакы өйүне гайдып, шол ерден хем Ысрайыла сердарлык этди. Ол Рамада Реббе гурбанлык сыпасыны гурды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">Шамувел гаррап, яшы бирчене барансоң, өз огулларыны Ысрайыла сердар гойды.</verse>
				<verse number="2">Онуң улы оглуның ады Ёвел, кичисиниң ады болса Абыяды. Олар Беершебаның сердарыдылар.</verse>
				<verse number="3">Шамувелиң огуллары өз какасының ёлундан гитмедилер; гайтам, диңе баямагың гамыны ийдилер, пара алдылар, адалатдан йүз дөндүрдилер.</verse>
				<verse number="4">Ысрайылың әхли яшулулары йыгнанышдылар ве Рамада отурян Шамувелиң янына барып: «Инди сениң-ә яшың бирчене барды, огулларың болса сениң ызыңы тутмадылар. Шоңа гөрә, бейлеки миллетлерде болшы дей, үстүмизден хөкүмдарлык эдер ялы, бизе-де бир патыша белле» дийип, оңа йүз тутдулар.</verse>
				<verse number="5"></verse>
				<verse number="6">Ысрайыл яшулуларының: «Бизе хөкүмдарлык эдер ялы патыша белле» диен сөзи Шамувеле ярамады. Шамувел Реббе дилег этди.</verse>
				<verse number="7">Реб Шамувеле шейле сесленди: «Халкың сөзүни соңуна ченли диңле. Чүнки олар сени дәл-де, Мениң өзлериниң патышасы болмагымы инкәр этдилер.</verse>
				<verse number="8">Өзлерини Мүсүрден алып чыкан гүнүмден бәри олар Менден йүз өврүп, кесеки худайлара ыбадат эдип гелйәрлер. Инди олар сен бабатда хем шейле этмегиң күл-күлүне дүшүпдирлер.</verse>
				<verse number="9">Сен инди олара гулак ас, йөне өз үстлеринден хөкүм сүрҗек патышаның йөретҗек дүзгүнлеринден олары мазалы хабардар эт».</verse>
				<verse number="10">Шамувел Реббиң сөзлерини өзүнден патыша талап эденлериң дыкгатына етирди.</verse>
				<verse number="11">Ол булара шейле дийди: «Сизиң үстүңизден хөкүм сүрҗек патыша огулларыңызы гошунда гуллук этмәге меҗбур эдер: оларың кәбирлери сөвеш арабаларының сүрер, кәбирлери болса шаның сөвеш арабаларың өңүнден ылгар.</verse>
				<verse number="12">Ол өзи үчин мүңбашылар ве эллибашылар белләр. Кимсине өз ерлерини агдардар, хасылыны йыгнадар, кимсине болса, уруш энҗамларыны ве өз сөвеш арабаларының шайларыны ясадар.</verse>
				<verse number="13">Гызларыңызы алып, атыр ясадар, ашпез эдер, чөрек биширдер.</verse>
				<verse number="14">Ша сизиң иң сайлама ерлериңизи, үзүмчиликлериңизи, зейтун багларыңызы элиңизден алып, өз хызматкәрлерине берер.</verse>
				<verse number="15">Өз гошунбашыларыдыр хызматкәрлерине бермек үчин, галла хем-де үзүм хасылыңызың ондан бир бөлегини элиңизден алар.</verse>
				<verse number="16">Ол сизи гул-гырнаксыз гояр, иң сайлама мал-гараларыңызы ве эшеклериңизи алып, олары өз хаҗатлары үчин уланар.</verse>
				<verse number="17">Доварларыңызың-да ондан бирини алар, өзүңиз болса онуң гулуна өврүлерсиңиз.</verse>
				<verse number="18">Шонда сиз өз сайлап-сечен патышаңызың элинден дады-перят эдерсиңиз. Эмма ол гүн Реб сизиң дадыңыза етишмез».</verse>
				<verse number="19">Барыбир халк Шамувелиң сөзүне гулак асмады. Олар: «Ёк! Бизде патыша болсун!</verse>
				<verse number="20">Шейдип, биз хем бейлеки миллетлере меңзәрис. Бизиң үстүмизден патышамыз хөкмүрованлык эдер, өңүмизе дүшер, урушларымызда бизе баш болар» дийдилер.</verse>
				<verse number="21">Шамувел халкың әхли айданыны диңледи ве эшиденлерини Реббиң дыкгатына етирди.</verse>
				<verse number="22">Реб Шамувеле: «Диенлерини эт-де, олара бир патыша белле» дийди. Шамувел ысрайыллара: «Барың, хер ким өз галасына гайтсын» дийди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">Бенямин тиресинден Киш атлы бир бай адам барды. Ол Абыелиң оглы, Серорың агтыгы, Бекорадың човлугы, Апыяның ювлугыды.</verse>
				<verse number="2">Онуң Шавул атлы яш хем гөрмегей бир оглы барды. Ысрайылда бой-сырат бабатда оңа тай ёкды; бейлекилер онуң эгнинденди.</verse>
				<verse number="3">Бир гүн Шавулың какасы Киш өз уркачы эшеклерини йитирди. Ол Шавула: «Хызматкәрлерден бирини яныңа ал-да, эшеклериң гөзлегине чык» дийди.</verse>
				<verse number="4">Олар Эфрайым даглыгының ве Шалыша топрагының ичинден гечдилер, йөне олар эшеклери тапмадылар. Соңра олар Шагалым топрагының ичинден гечдилер, йөне ол ерден хем эшеклер тапылмады. Онсоң олар бенямин топрагының ичинден гечдилер, йөне эшеклерден дерек тапып билмедилер.</verse>
				<verse number="5">Олар Суп топрагына етенлеринде, Шавул янындакы хызматкәрине: «Ызымыза гайдалы, ёгсам, какам эшеклере дерек бизи гайгы эдип башлар» дийди.</verse>
				<verse number="6">Хызматкәр оңа шейле җогап берди: «Ине, шу галада сылаг-хорматлы бир Худайың адамы бар. Онуң айданы хемише догры болуп чыкяр. Йөр, шонуң янына гидели. Белки, ол бизе гитмели ёлумызы салгы берер».</verse>
				<verse number="7">Шавул хызматкәрине: «Эгер гитсек, оңа нәме әкидерис? Торбаларымыздакы чөреклерем-ә түкенди. Худайың адамына әкидер ялы бизде хич хили совгат ёк ахырын. Ханы, бизде нәме бар?» дийди.</verse>
				<verse number="8">Хызматкәр Шавула ене: «Ине, менде бир кичи күмүш теңңе бар. Мен оны Худайың адамына берерин, ол бизе ёл гөркезер» дийди.</verse>
				<verse number="9">(Өңлер Ысрайылда Худайдан сорап гөрмәге гиденлеринде, «Йөр, гөргүриң янына гидели» диер экенлер, чүнки хәзирки пыгамбере өңлер гөргүр дийипдирлер.)</verse>
				<verse number="10">Шавул хызматкәре: «Говы пикир, боляр, йөр гидели» дийди. Шейдип, олар Худайың адамының яшаян галасына гитдилер.</verse>
				<verse number="11">Ёкарлыгына гала чыкып баряркалар, оларың өңүнден сува барян гелин-гызлар чыкды. Ол икиси булардан: «Гөргүр шу ердеми?» дийип сорадылар.</verse>
				<verse number="12">Олар шейле җогап бердилер: «Хава, ханха, өңүңизден баряр. Эгленмәң. Онуң гала гелип дуршы, себәби депеликдәки сеждегәхде бу гүн халк гурбанлык берйәр.</verse>
				<verse number="13">Нахар иймек үчин, сеждегәхе чыкманка, эдил гала гирен ериңизде сиз оны тапып билерсиңиз. Чүнки ол барып, тә гурбанлыга пата берйәнчә, адамлар нахар иймезлер. Ол барандан соң, чагырыланлар нахары өңлерине аларлар. Инди хаял этмән ёкары чыксаңыз, сиз оны тапарсыңыз».</verse>
				<verse number="14">Олар ёкарлыгына гала тарап гитдилер. Гала гирип баряркалар, сеждегәхе чыкян ёл билен олара тарап Шамувел йөрәп гелйәрди.</verse>
				<verse number="15">Шавул гелмезинден бир гүн өң Реб Шамувеле шейле дийипди:</verse>
				<verse number="16">«Эртир шу вагтлар Мен сениң яныңа бенямин топрагындан бир адам иберерин. Сен онуң башына яг гуюп, оны Мениң халкым Ысрайыла хөкүмдар белләрсиң. Ол Мениң халкымы пилиштлилериң элинден халас эдер. Халкымың эҗир чекйәндигини Мен гөрдүм, чүнки оларың ахы-наласы Маңа етди».</verse>
				<verse number="17">Шамувел Шавулы гөренде, Реб оңа: «Ине, Мениң саңа айдан адамым шу. Мениң халкыма баштутанлык этҗек шолдур» дийди.</verse>
				<verse number="18">Шондан соң дервезәниң агзында Шавул Шамувелиң голайрагына гелип: «Айтсаңызлаң, гөргүриң өйи ниредекә?» дийип, ондан сорады.</verse>
				<verse number="19">Шамувел Шавула шейле җогап берди: «Гөргүр мендирин. Өңүме дүш, сеждегәхе чыкалы, сиз бу гүн мениң билен биле нахарланарсыңыз. Эртир ирден мен сизиң сорагларыңыза җогап берерин ве сизи өз ёлуңыза уградарын.</verse>
				<verse number="20">Үч гүн мундан өң йитен эшеклериңизи болса алада этмәң, олар эййәм тапылды. Тутуш Ысрайылың байлыгы сениңки ве атаңың несиллериниңки дәлми эйсем?!»</verse>
				<verse number="21">Шавул оңа: «Мен Ысрайылың иң кичи тиреси болан бенямин тиресинден ахырын, мениң машгаламам тирәмизде гөзе гөрүнйән машгала дәл-ә. Нәме үчин сен маңа бейле затлары айдяң?» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="22">Соңра Шамувел Шавул билен онуң хызматкәрини улы бир отага алып барды ве оны чагырылан отуз төвереги адамың хеммесиниң үстүнден төре гечирди.</verse>
				<verse number="23">Соңра Шамувел ашпезе: «Айратын гой дийип буйран пайымы гетир» дийди.</verse>
				<verse number="24">Ашпез бир буды үстүниң ягы билен биле гетирип, Шавулың өңүнде гойды. Шамувел Шавула: «Ине, шу пай сениң үчин гоюлды. Ал, ийибер, мен муны йөрите сениң үчин гойдурдым, бу мыхманлары болса сениң билен биле нахар иймәге чагырдым» дийди. Шейдип, ол гүн Шавул Шамувел билен биле нахарланды.</verse>
				<verse number="25">Олар сеждегәхден гала гайдып геленлеринден соң, Шамувел Шавул билен үчегиң үстүнде геплешди.</verse>
				<verse number="26">Даң атанда: «Тур, мен сени уградайын» дийип, Шамувел үчегиң үстүнде ятан Шавула гыгырды. Шавул турандан соң, ол икиси биле ёла чыкды.</verse>
				<verse number="27">Олар галаның четине чыканларында, Шамувел Шавула: «Хызматкәриңе айт, гой, ол өңүмизден йөрәберсин. Сен шу ерде бираз аяк чек, мен саңа Худайың сөзүни айтҗак» дийди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">Соңра Шамувел яглы күйзәни алып, ягы Шавулың келлесинден гуйды-да, оны огшап, шейле дийди: «Өз сайлан халкына хөкүмдар болмагың үчин, Реб сени белледи.</verse>
				<verse number="2">Шу гүн мениң янымдан гидениңден соң, бенямин топрагындакы Селсада, Рахелиң мазарының янында саңа ики саны адам душар. Олар: „Эшеклериңиз тапылды. Какаң эшеклерден гечип, ‘Оглума нәме болдука?’ дийип, сениң гайгыңы эдип отыр“ диерлер.</verse>
				<verse number="3">Соңра ол ерден гидерсиң ве Табордакы дуб агаҗының янына барарсың. Ол ерде сен бири үч овлак, бейлекиси үч чөрек, ене бири болса бир тулум шерап алып, Бейтеле, Худайың янына барян үч кишә душарсың.</verse>
				<verse number="4">Олар саңа салам берерлер ве бир җүбүт чөрек хөдүр эдерлер; чөреклери аларсың.</verse>
				<verse number="5">Ондан гидип, Гибгадакы Худайың байрына барарсың. Ол ерде пилиштлилериң бир бөлек гошуны бардыр. Гала гирен ериңде, сеждегәхден инип гелйән пыгамберлер топарына душарсың. Олар өңлеринде арфа, депрек, түйдүк ве лира чалдырып, җошуп, пыгамберлик эдип гелйәндирлер.</verse>
				<verse number="6">Шондан соң Реббиң Рухы сениң калбыңы эеләр; сен хем олар билен биле җошуп, пыгамберлик эдерсиң ве Реббиң Рухы сени бүтинлей өзгердер.</verse>
				<verse number="7">Шол аламатлар ерине етенде, сен гөвнүңе геленини эдип билерсиң, чүнки Худай саңа ярдыр.</verse>
				<verse number="8">Инди менден өң ашак, Гилгала ин. Якма ве саламатлык гурбанлыкларыны бермек үчин, ол ере мен хем барҗак. Еди гүн гарашаныңдан соң, яныңа барып, нәме этмелидигиңи айдарын».</verse>
				<verse number="9">Шавул Шамувелиң янындан гайтмак үчин ызына өврүленде, Худай онуң калбыны тәзеледи. Бу аламатларың хеммеси шол гүн ерине етди.</verse>
				<verse number="10">Гибга галасына геленлеринде, олар топар тутуп гелйән пыгамберлере душдулар. Шонда Худайың Рухы Шавулың калбыны эеледи. Ол пыгамберлер билен биле җошуп, пыгамберлик этмәге башлады.</verse>
				<verse number="11">Оны өңден танаянлар бу ягдайы гөрүп: «Бу Кишиң оглуна нәме болуп йөркә? Шавул хем пыгамберлериң арасындамы?» дийишдилер.</verse>
				<verse number="12">Ол ердәкилериң бири: «Бу пыгамберлериң аталары ким болупдыр-ка?» дийди. «Шавул хем пыгамберлериң арасындамы?» дийлени шондан галандыр.</verse>
				<verse number="13">Шавул җошуп, пыгамберлик эдип боландан соң, сеждегәхе чыкды.</verse>
				<verse number="14">Шавулың дайысы: «Нирә бардыңыз?» дийип, ондан ве онуң хызматкәринден сорады. Шавул: «Эшеклери агтардык, йөне олары тапып билмәнимизден соң, Шамувелиң янына гитдик» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="15">Шавулың дайысы: «Ол сизе нәме дийди?» дийип, ондан сорады.</verse>
				<verse number="16">Шавул дайысына: «Ол бизе эшеклериң тапыландыгыны анык айтды» дийди. Йөне Шамувелиң патышалык бабатда айданларыны ол дайысына айтмады.</verse>
				<verse number="17">Соңра Шамувел Миспада ысрайыл халкыны Реббиң хузурына чагырып,</verse>
				<verse number="18">шейле дийди: «Ысрайыл Худайы Реб шейле диййәр: „Мен Ысрайылы Мүсүрден чыкардым, оны мүсүрлилериң ве бейлеки шалыкларың пенҗесинден халас этдим“.</verse>
				<verse number="19">Эмма бу гүнки гүн өзүңизи зулумдан ве җебир-җепадан алып чыкан Худайыңызы сиз рет этдиңиз. Сиз: „Ёк, бизе патыша белле“ дийдиңиз. Инди тиреме-тире, уругма-уруг Реббиң хузурында хатара дүзүлиң».</verse>
				<verse number="20">Соңра Шамувел ысрайыл тирелериниң әхлисини еке-екеден өңе чыкарды. Олардан биҗе боюнча бенямин тиреси сайланып алынды.</verse>
				<verse number="21">Соңра Шамувел бенямин тиресини машгалама-машгала өңе чыкарды. Олардан Матрының машгаласының биҗеси чыкды. Олардан Кишиң оглы Шавулың биҗеси чыкды, йөне олар оны идәп тапып билмедилер.</verse>
				<verse number="22">Олар: «Ол хениз бу ере геленокмы?» дийип, Ребден сорадылар. Реб: «Ол, ине, йүкүң аңырсында гизленди» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="23">Адамлар оны ол ерден чыкарып гетирдилер. Ол халкың өңүнде дурды; бейлекилер онуң эгнинденди.</verse>
				<verse number="24">Шамувел халка: «Реббиң сайлан адамыны гөрйәңизми? Арамызда шуңа тай гелҗегимиз ёкдур!» дийди. Дуранларың әхлиси: «Яшасын патыша!» дийип гыгырышдылар.</verse>
				<verse number="25">Соңра Шамувел халка патышаның дүзгүнлерини ве кадаларыны дүшүндирди. Олары китаба язып, шол ерде, Реббиң хузурында гойды. Шондан соң Шамувел адамлары өйли-өйүне угратды.</verse>
				<verse number="26">Шавул-да Гибгадакы өз өйүне гитди; Худай тарапын йүреклерине мертлик салнан эсгерлер оңа ёлдаш болдулар.</verse>
				<verse number="27">Кәбир ярамаз адамлар болса: «Шолмы инди бизи гораҗак?» дийшип, оңа писинт этмедилер. Олар оңа совгат-серпай-да этмедилер, йөне Шавул олара үнс бермеди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">Аммонларың шасы Нахаш аяга галып, Гилгатдакы Ябеш галасыны габава салды. Ябешиң халкы Нахаша: «Бизиң билен ылалашык баглаш, биз саңа гул болалы» дийдилер.</verse>
				<verse number="2">Аммонларың шасы Нахаш олара: «Мен сизиң әхлиңизиң саг гөзүңизи оюп, сизи тутуш Ысрайыла веҗера этмек шерти билен ылалашык баглашарын» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="3">Ябешиң яшулулары оңа: «Бизе еди гүн пурыҗа бер; Ысрайылың әхли ерине чапарлар гөндерели. Эгер ол ерден бизе көмек эдер ялы адам тапылмаса, онда биз сизиң ыгтыярыңызда» дийдилер.</verse>
				<verse number="4">Чапарлар Шавулың яшаян Гибга галасына гелип, ягдайы халка хабар беренлеринде, халк мөңңүрип аглады.</verse>
				<verse number="5">Хут шол махал Шавул өрүден өкүзлерини алып гелйәрди. Ол: «Нәме болды? Адамлар нәмәниң ясыны тутярлар?» дийип сорады. Ябешден гелен чапарларың гетирен хабарыны оңа айтдылар.</verse>
				<verse number="6">Шавул ол сөзлери эшиденде, Худайың Рухы онуң калбыны эеледи. Шавулың гаты гахары гелди.</verse>
				<verse number="7">Ол ики саны өкүзи союп, оларың этини дограды. Соңра: «Кимде-ким Шавул билен Шамувелиң ызына дүшмесе, онуң-да өкүзлериниң башына шу өкүзлериң гүни гелҗекдир» диен сөзлер билен этлери чапарлар аркалы Ысрайылың әхли ерине иберди. Онсоң халкы Реббиң хайбаты гуршап алды, олар бир адам ялы болуп йыгнандылар.</verse>
				<verse number="8">Шавул олары Безеге йыгнады. Ол ере Ысрайылдан үч йүз мүң адам, Яхудадан отуз мүң адам топланды.</verse>
				<verse number="9">Олар Ябешден гелен чапарлара: «Эртир Гүн асмана галыберенде, халас болҗакдыкларыны Гилгатдакы Ябешиң халкына айдың» дийдилер. Чапарлар гелип, муны олара хабар беренлеринде, ябешлилер бегендилер.</verse>
				<verse number="10">Ябешлилер Нахаша: «Эртир биз сизе боюн эгерис, сиз бизе ислән задыңызы эдип билерсиңиз» дийип җогап бердилер.</verse>
				<verse number="11">Даңың үмүш-тамшында Шавул адамлары үч топара бөлди. Даң агаранда олар аммонларың дүшелгесине аралашдылар ве Гүн гүнортан болянча, олары ер билен егсан этдилер. Дири галанлар дыр-пытрак болуп гачдылар.</verse>
				<verse number="12">Соңра адамлар Шамувеле: «„Шавулмы инди бизе патыша болҗак“ диенлер кимлер? Гетириң, биз олары өлдүрҗек» дийдилер.</verse>
				<verse number="13">Эмма Шавул халка: «Бу гүн хич ким өлдүрилмез, чүнки бу гүн Ысрайылы Реб халас этди» дийди.</verse>
				<verse number="14">Соңра Шамувел олара: «Йөрүң, Гилгала гиделиң-де, ол ерде Шавулың шалыгыны тәзеден тассыклалың» дийди.</verse>
				<verse number="15">Шондан соң тутуш халк Гилгала гитди. Ол ерде олар Реббиң хузурында Шавулы тәзеден патыша дийип ыглан этдилер ве Реббиң хузурында саламатлык гурбанлыгыны бердилер; Шавул ве әхли ысрайыллар улы той тутдулар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">Соңра Шамувел тутуш ысрайыл халкына шейле дийип йүзленди: «Мен сизиң әхли диениңизе гулак асдым. Сизе патыша-да белледим.</verse>
				<verse number="2">Ине, инди сизе баш болян патышаңыз хем бар. Мен инди гаррадым, сач-сакгалым агарды. Огулларым хем сизиң араңызда. Мен яшлыгымдан тә шу гүне ченли сизе баш болдум.</verse>
				<verse number="3">Ине, мен. Реббиң ве Онуң сечип-сайланының хузурында мен барада шаятлык эдиң: хей, мен бириңизиң өкүзиңизи я эшегиңизи алдыммы? Хей, бириңизе ал салдыммы я бириңизи ынҗытдыммы? Я бириңизден пара алып, онуң этмишине гөз юмдуммы? Эгер шейле болса, мениң гаршыма шаятлык эдиң, мен олары сизе гайтарып берейин».</verse>
				<verse number="4">Олар: «Сен бизе ал хем салмадың, бизи эзмедиңем, хич задымыза эл-де урмадың» дийдилер.</verse>
				<verse number="5">Соңра Шамувел олара: «Менден хич хили ногсанлык тапмандыгыңыза бу гүн Реб-де, Онуң сечип-сайланы хем шаятдыр» дийди. Халк: «Хава, Ол шаят» дийди.</verse>
				<verse number="6">Шамувел сөзүни довам этди: «Мусаны ве Харуны беллән, ата-бабаларыңызы Мүсүрден алып чыкан Ребдир.</verse>
				<verse number="7">Инди болса туруң, мен сизи хем-де ата-бабаларыңызы халас этмек үчин Реббиң эден әхли догры ишлери эсасында Онуң хузурында сизи язгарайын.</verse>
				<verse number="8">Якуп Мүсүре гиденде, мүсүрлилер олары эздилер, шонда сизиң ата-бабаларыңыз Реббе перят этдилер. Онсоң Реб Муса билен Харуны иберип, олары Мүсүрден алып чыкды ве шу ерде орнашдырды.</verse>
				<verse number="9">Йөне сизиң ата-бабаларыңыз өз Худайыны – Ребби унутдылар. Реб олары Хасор галасының шасы Ябының лешгербашысы Сисераның, пилиштлилериң ве Мовап шасының элине берди; олар сизиңкилере гаршы урушдылар.</verse>
				<verse number="10">Шонда ата-бабаларыңыз: „Биз гүнә газандык. Ребден йүз өврүп, Багал ве Ашторет бутларына гуллук этдик. Инди бизи душманларымызың элинден ал, биз Саңа гуллук этҗек“ дийип, Реббе перят этдилер.</verse>
				<verse number="11">Шонда Ерубагалы, Барагы, Ефтахы ве Шамувели иберип, Реб сизи әхли душманларыңызың элинден халас этди. Шейдип, сиз асуда дурмуша етдиңиз.</verse>
				<verse number="12">Аммонларың шасы Нахашың үстүңизе сүрнүп гелйәндигини гөрениңизде болса, өз Худайыңыз Реббиң шалыгындан боюн гачырып, менден өзүңизе патыша талап этдиңиз.</verse>
				<verse number="13">Сайлап-сечип, диләп алан патышаңыз, ине, дур. Хава, оны сизе Реб берди.</verse>
				<verse number="14">Эгер сиз Ребден горкуп, Оңа гуллук этсеңиз, Оңа гулак асып, Реббиң буйругына гаршы баш гөтермесеңиз, сиз ве сизе хөкүмдарлык эдйән патыша Худайыңыз Реббиң ызына эерсе, тутан ишиңиз оңуна болар.</verse>
				<verse number="15">Эмма Реббе гулак асман, Онуң буйругына гаршы баш гөтерсеңиз велин, ата-бабаларыңыза эдиши ялы, Реб сизе хем җеза берер.</verse>
				<verse number="16">Инди болса дуран ериңизден гозганман, Реббиң гөзүңизиң алнында гөркезҗек гудратына томаша эдиң.</verse>
				<verse number="17">Хәзир томус, шейле дәлми! Мен Ребби чагырҗак. Ол ягыш ягдырар хем-де гөги гүммүрдедер. Шонда өзүңизе патыша сорамак билен Реббиң өңүнде җуда пис иш эдендигиңизе сиз гөз етирерсиңиз».</verse>
				<verse number="18">Соңра Шамувел Ребби чагырды; Реб шол гүн ягыш ягдырды ве гөги гүммүрдетди. Адамлар Ребден ве Шамувелден җуда горкдулар.</verse>
				<verse number="19">Олар Шамувеле шейле дийдилер: «Өз гулларыңың аман галмагы үчин, Худайың Реббе дилег эт. Биз шу пис иш, ягны өзүмизе патыша талап этмек билен өз гүнәмизи хас-да агралдыпдырыс».</verse>
				<verse number="20">Шамувел халка шейле дийди: «Хава, сиз пис ишлере баш гошдуңыз, йөне шонда-да горкмаң. Ребден йүз өвүрмәң-де, тутуш калбыңыз билен Оңа гуллук эдиң.</verse>
				<verse number="21">Галп худайларың ызына дүшмәң. Олар сизе не пейда берер, не-де сизи горар, чүнки олар бихуда затлардыр.</verse>
				<verse number="22">Шөхратлы адының хатырасына Реб Өз халкыны терк этмез, чүнки Ол сизи Өз халкы этмекден хошал болды.</verse>
				<verse number="23">Үстесине-де, сизиң үчин дилег этмегими бес эдип, Реббиң өңүнде гүнә газанмагымдан Реббиң Өзи сакласын! Мен сизе хөзирли хем догры ёл гөркезҗек.</verse>
				<verse number="24">Диңе Ребден горкуң ве Оңа түйс йүрекден, вепадарлык билен гуллук эдиң. Гөрүң, Ол сизиң үчин нәхили гудратлы ишлери этди!</verse>
				<verse number="25">Өз пис херекетлериңизден эл чекмесеңиз велин, патышаңыз билен биле ёк эдилерсиңиз».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">Шавул патыша боланда отуз яшларындады. Ол Ысрайыла кырк ики йыл патышалык этди.</verse>
				<verse number="2">Шавул ысрайыллардан үч мүң адамы сайлап алды. Оларың ики мүңүсини ол Микмашда ве Бейтел даглыгында өз янында саклады; мүңүсини болса оглы Ёнатан билен бенямин топрагындакы Гибга галасында ерлешдирди. Галанларыны болса ызларына, өйли-өйүне угратды.</verse>
				<verse number="3">Ёнатан пилиштлилериң Гебадакы гошуныны дерби-дагын этди. Бу хабар пилиштлилере барып етди. Шавул: «Гой, еврейлер эшитсинлер!» дийип, мундан хабардар этмек үчин, юрдуң әхли еринде шахдан эдилен сурнай чалдырды.</verse>
				<verse number="4">Шавулың пилиштли гошуны дерби-дагын эдендигини ысрайыллар эшиденлеринде, пилиштлилериң өзлери билен өҗүгендиклерини дуюп, олар Гилгала Шавулың янына йыгнандылар.</verse>
				<verse number="5">Үч мүң сөвеш арабалы, алты мүң сөвеш арабалы эсгерлери ве сансыз-саҗаксыз гошун болуп, Ысрайыл билен урушмак үчин, пилиштлилер башларыны җемледилер. Бейтавениң гүндогарындакы Микмаша барып, олар ол ерде өзлерине харбы дүшелге гурдулар.</verse>
				<verse number="6">Ысрайыллар чыкгынсыз ягдая дүшендиклерини гөренлеринде (чүнки оларың гошунлары говы гысаҗа салныпды), оларың кәси говакларда, чукурларда, гаяларда, мазарларда ве гуррук гуюларда гизлендилер.</verse>
				<verse number="7">Бирнәче еврей болса Иордан дерясындан гечип, Гат хем-де Гилгат топрагына аралашды. Шавул хениз Гилгалдады ве онуң янындакы гошун горкудан яңа сандырашярды.</verse>
				<verse number="8">Шамувелиң беллән мөхлетине гөрә, Шавул еди гүн гарашды, эмма Шамувел Гилгала гелмеди. Шавулың янындакы халк ондан четлешип башлады.</verse>
				<verse number="9">Шонда Шавул халка: «Якма ве саламатлык гурбанлыгы үчин мал гетириң» дийди. Шейдип, ол якма гурбанлыгыны берди.</verse>
				<verse number="10">Шавул якма гурбанлык бермеклиги яңы гутардым эденде, Шамувел гелди. Гаршыламак хем саламлашмак үчин, Шавул онуң өңүнден чыкды.</verse>
				<verse number="11">Шамувел оңа: «Нәме иш битирдиң?» дийди. Шавул оңа шейле җогап берди: «Төверегимдәки халк менден четлешип башлады, сен хем айдан мөхлетиңде гелмедиң, пилиштлилер болса Микмаша йыгнандылар.</verse>
				<verse number="12">Онсоң мен: „Инди пилиштлилер Гилгала, мениң үстүме дөкүлерлер. Мен болса Ребден медет хем дилемедим“ дийип ойландым ве якма гурбанлык бермәге меҗбур болдум».</verse>
				<verse number="13">Шамувел Шавула шейле дийди: «Акмаклык этдиң, өз Худайың Реббиң эмрини тутмадың. Реб сениң Ысрайылың үстүнден эдйән шалыгыңы өмүрлик эбедилешдирҗекди.</verse>
				<verse number="14">Йөне, ине, инди сениң шалыгың довам этмез. Реб Өз гөвнүнден турян бирини тапып, оны Өз халкына хөкүмдар белләр. Чүнки сен Реббиң эмрини тутмадың».</verse>
				<verse number="15">Соңра Шамувел Гилгалдан бенямин топрагындакы Гибга галасына гитди. Шавул өз янындакы адамлары санады; җеми алты йүз төвереги адам чыкды.</verse>
				<verse number="16">Шавул, онуң оглы Ёнатан ве оларың янындакыларың әхлиси бенямин топрагындакы Гебада галды. Пилиштлилер болса Микмашда дүшелге гурупдылар.</verse>
				<verse number="17">Пилиштли хүҗүмчилер үч топара бөлүнип, өз дүшелгелеринден чыкдылар. Оларың биринҗи топары Шугалың Опра ёлуна тарап, бейлекиси Бейтхорона, үчүнҗи топар болса чөлүң үсти билен Себогым җүлгесинден серхеде тарап өврүлди.</verse>
				<verse number="18"></verse>
				<verse number="19">Ысрайыл юрдуның хич бир еринде екеҗе-де демирчи усса ёкды. Себәби пилиштлилер гылычдыр найза ясамага еврейлере ёл бермейәрдилер.</verse>
				<verse number="20">Шоңа гөрә, әхли ысрайыллар азалдыр кәтменлерини, палтадыр оракларыны элтип, пилиштлилере чархладардылар.</verse>
				<verse number="21">Азал ве кәтмен чархлатмагың нырхы бир ярым мысгал күмше, палтадыр орак чархлатмагың нырхы болса бир мысгал күмше барабарды.</verse>
				<verse number="22">Шол себәпли уруш вагтында Шавул билен Ёнатаның адамларының элинде не гылыч, не-де найза барды. Бу яраглар диңе Шавул билен онуң оглы Ёнатанда барды.</verse>
				<verse number="23">Шол арада пилиштли гошуның өңдәки бөлүми Микмаш гечелгесине гитди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="14">
				<verse number="1">Бир гүн Шавулың оглы Ёнатан өз ярагыны гөтерйән нөкерине: «Йөр, ол тарапдакы пилиштлилериң өңдәки бөлүминиң үстүне гидели» дийди. Йөне ол муны какасы Шавула айтмады.</verse>
				<verse number="2">Шавул шол вагт Гибганың голайында ерлешйән Мигрондакы нар агаҗының ашагында отырды. Онуң янындакы гошуның җеми алты йүз адама голайды.</verse>
				<verse number="3">Эфот гейнип гезйән Ахыя хем шу ердеди. Ол Икабодың доганы болан Ахытубың оглуды. Икабот Пинехасың оглы, Реббиң Шилодакы руханысы Элийиң агтыгыды. Ёнатаның гиденини хәзир хич ким билмейәрди.</verse>
				<verse number="4">Пилиштли гошуның өңдәки бөлүмине бармак үчин, Ёнатан Босес хем Сене атлы ики саны учут гаяның арасында ерлешйән гечелгеден гечмелиди.</verse>
				<verse number="5">Гаяларың демиргазыкдакысы Микмаша, гүнортадакысы болса Геба тарап бакып дурды.</verse>
				<verse number="6">Ёнатан өз ярагларыны гөтерйән нөкерине шейле дийди: «Йөр, шол сүннетсизлериң үстүне гидели. Белки, Реб бизиң ишимизи оңуна эдер. Чүнки көпүң элинден я-да азың элинден халас этмәге Реб үчин хич хили кынчылык ёкдур».</verse>
				<verse number="7">Ярагчы нөкер Ёнатана: «Гөзел гөвнүң, йөр. Мен сениң билен; сениң ислегиң – мениң ислегим» дийди.</verse>
				<verse number="8">Соңра Ёнатан оңа шейле дийди: «Голайрак баралы-да, олара гөрнели.</verse>
				<verse number="9">Эгер олар: „Яныңыза барянчак гарашың“ дийселер, биз шол дуран еримизде дурарыс, олара голайлашмарыс.</verse>
				<verse number="10">Йөне олар: „Бәри гелиң“ дийәйселер, онда оларың янына барарыс. Чүнки бу олары Реббиң бизиң элимизе берендигини гөркезйән бир аламат болар».</verse>
				<verse number="11">Шейдип, оларың икиси-де пилиштлилере гөрүндилер. Пилиштлилер олары гөрүп: «Середиң! Еврейлер гизленен гарымларындан чыкып башладылар» дийип сеслендилер.</verse>
				<verse number="12">Соңра Ёнатан билен онуң ярагчы нөкерине пилиштлилер: «Бәри гелиң, сизе айтҗак задымыз бар» дийип гыгырдылар. Ёнатан өз ярагчы нөкерине: «Ызым билен чыкыбер. Чүнки Реб олары Ысрайылың элине берди» дийди.</verse>
				<verse number="13">Ёнатан дырмашып, ёкары чыкды. Ярагчы нөкери-де онуң ызындады. Пилиштлилер Ёнатаның өңүнде дуруп билмән йыкылярдылар, ярагчы нөкер болса ыздан олары гырып барярды.</verse>
				<verse number="14">Биринҗи сөвеш җеңинде Ёнатан билен онуң ярагчы нөкери хер йүз әдимден бирбада йигрими төвереги адамы гырды.</verse>
				<verse number="15">Дүшелгедәкилери, мейдандакылары, әхли халкы айылганч горкы гаплап алды. Бөлүмдәкилер, хатда хүҗүмчилер горкудан яңа сандырашдылар, ер титреди ве Ребден гелен гүйчли горкы гаплап алды.</verse>
				<verse number="16">Шавулың бенямин топрагындакы Гибга галасында гоян гөзегчилери пилиштлилериң дүшелгесинде туран башагайлыгы гөрдүлер.</verse>
				<verse number="17">Шавул өз янындакылара: «Адамлары санаң-да, кимиң ёкдугыны аныклаң» дийди. Олар гөрселер, Ёнатан билен онуң ярагчы нөкери бу ерде ёк экен.</verse>
				<verse number="18">Шавул Ахыя рухана: «Худайың сандыгыны гетир» дийди. Чүнки Худайың сандыгы шол гүн ысрайылларың янындады.</verse>
				<verse number="19">Шавулың руханы билен геплешип дуран вагтына ченли пилиштлилериң дүшелгесинде довам эдйән башагайлык етҗек дереҗесине етипди. Шоңа гөрә Шавул рухана: «Әхт сандыгындан элиңи айыр» дийди.</verse>
				<verse number="20">Соңра Шавул ве онуң адамлары топланышып гитдилер-де, пилиштлилер билен гарпышдылар. Ченденаша алҗыраңңылыга дүшен пилиштлилер бири-бирлерине гылыч салярдылар.</verse>
				<verse number="21">Өң пилиштлилериң тарапына гечип, олар билен биле оларың дүшелгесине гелен еврейлер хем Шавул билен Ёнатаның янындакы ысрайыллара гошулдылар.</verse>
				<verse number="22">Пилиштлилериң гачаныны эшидип, Эфрайым даглыгында гизленен ысрайыллар хем сөвеш мейданында оларың сөбүгине мүндүлер.</verse>
				<verse number="23">Шейдип, ол гүн Реб Ысрайыла еңиш гетирди. Сөвеш Бейтавене гечди ве Шавулың янындакы гошун хеммеси биле он мүң адама голайды. Сөвеш Эфрайым даглыгына яйрады.</verse>
				<verse number="24">Ол гүн ысрайылларда ысгын-мыдар галманды, чүнки Шавул: «Агшама ченли, мен тә душманларымдан арымы алянчам, дуз дадана нәлет болсун» дийип, адамлара ант ичирипди. Шонуң үчин хем гошундан бир адам хем дуз датманды.</verse>
				<verse number="25">Тутуш гошун арының өйҗүклеринден долы бир ериң үстүнден барды. Ериң йүзи балдан долуды.</verse>
				<verse number="26">Өйҗүклеринден бал акып дурандыгыны гөрселер-де, уршуҗыларың хич бири ондан дадайын диймеди, чүнки олар өз ичен антларындан горкярдылар.</verse>
				<verse number="27">Какасының халка ант ичирендигинден Ёнатан бихабарды. Ол элиндәки хасасының уҗуны бала батырып, агзына етиренде, онуң гөзлери ялпылдап гитди.</verse>
				<verse number="28">Шол вагт адамлардан бири: «„Шу гүн дуз дадана нәлет болсун“ дийип, какаң халка берк ант ичирди. Шол себәпли-де халкда ысгын-мыдар галмады» дийди.</verse>
				<verse number="29">Ёнатан шейле дийди: «Какамың бейтмеси гошуна сүтем этмек боляр. Середиң, гөзүм йителәендир, себәби мен шу балдан азаҗык дадып гөрдүм.</verse>
				<verse number="30">Эгер-де хәзир халк душманлардан алнан олҗадан дойянча ийседи, онда нәхили говы боларды; олар, гөр нәче пилиштлини гырардылар».</verse>
				<verse number="31">Микмашдан Аялона ченли болан аралыкда шол гүн ысрайыллар пилиштлилере зарба урдулар. Халкда ысгын-мыдар галманды.</verse>
				<verse number="32">Ахыры, халайык эле салнан олҗаларың үстүне чозды. Олар гоюнларың, өкүзлердир сыгырларың дамагыны чалып, ганыны акдырман, оларың этини ганы билен биле биширип ийдилер.</verse>
				<verse number="33">«Ганлы эт ийип, халк Реббиң өңүнде гүнә газаняр, оны бир гөрсене» дийип, Шавула хабар бердилер. Ол: «Сиз хайынлык этдиңиз. Инди мениң яныма улы бир дашы тогалап гетириң» дийди.</verse>
				<verse number="34">Соңра: «Халкың арасына барың-да, олара айдың, гой, хер ким өз өкүзини я-да гойнуны гетирсин-де, шу ерде союп ийсин. Ганлы эт ийип, Реббиң өңүнде гүнә газанмасынлар» дийип, Шавул сөзүниң үстүни етирди. Шоңа гөрә шол гиҗе хер ким өз өкүзини гетирип, шол ерде сойды.</verse>
				<verse number="35">Шавул ол ерде Реббе бир гурбанлык сыпасыны ясады. Бу онуң Реббе ясан илкинҗи гурбанлык сыпасыды.</verse>
				<verse number="36">Соңра Шавул: «Шу гиҗе пилиштлилериң үстүне чозалың-да, даңа ченли оларың малларыны талалың. Оларың бири-де бизиң элимизден аман сыпмасын» дийди. Адамлары оңа: «Гөзел гөвнүң» дийдилер. Эмма руханы: «Гелиң, илки Худая сала салалың» дийди.</verse>
				<verse number="37">«Пилиштлилериң ызындан ковайынмы? Олары Сен Ысрайылың элине берерсиңми?» дийип, Шавул Худая йүзленди. Эмма Худай ол гүн оңа җогап бермеди.</verse>
				<verse number="38">Соңра Шавул шейле дийди: «Эй, халкың баштутанлары, әхлиңиз шу ере йыгнаның. Бу гүнәниң нәхили газаныландыгыны аныклалың.</verse>
				<verse number="39">Ысрайылы халас эдйән Ребден ант ичйәрин, өз оглум Ёнатан гүнәкәр болса-да, ол өлмелидир». Эмма тутуш халкың ичинден хич ким оңа җогап бермеди.</verse>
				<verse number="40">Соңра ол ысрайылларың әхлисине йүзленип: «Сиз бир тарапда, оглум Ёнатан икимиз хем бейлеки тарапда дуралы» дийди. Адамлар Шавула: «Гөзел гөвнүң» дийдилер.</verse>
				<verse number="41">Соңра Шавул: «Эй, Ысрайыл Худайы Реб! Нәме үчин Сен бу гүн Өз гулуңа җогап бермейәрсиң? Эгер оглум Ёнатан икимизиң бирден биримиз языклы болсак, онда Урымы бер, эгер-де Өз халкың Ысрайыл гүнәкәр болса, онда Туммымы бер, я Ысрайыл Худайы Реб » дийди. Шейлеликде, гурра ташланылды. Гурра Шавул билен онуң оглы Ёнатана дүшди, халк болса бигүнә болуп чыкды.</verse>
				<verse number="42">Соңра Шавул: «Маңа ве оглум Ёнатан икимизе гурра ташлаң» дийди. Бу гезек гурра Ёнатана дүшди.</verse>
				<verse number="43">Шавул Ёнатана: «Ханы, айт, нәме этдиң?» дийди. Ёнатан оңа: «Элимдәки хасамың уҗуны бала батырдым-да, балдан дадып гөрдүм. Нәме, инди мен өләймелими?» дийди.</verse>
				<verse number="44">Шавул Ёнатана: «Эгер мен сени өлдүрмесем, онда Худай мениң өзүми өлдүрер, хатда ондан бетерини гөркезер» дийди.</verse>
				<verse number="45">Шондан соң халк: «Ёнатаны өлдүрҗекми? Ысрайылы шу бейик еңше етирени өлдүрмекчими?! Баша бармаз! Ребден ант ичйәрис, Ёнатана бармагыңам батырмарсың. Чүнки бу гүн ол Худайың ярдам бермеги билен сөвешди» дийип, Шавула гаршылык гөркездилер. Шейдип, халк Ёнатаның башыны өлүмден гутарды.</verse>
				<verse number="46">Шундан соң Шавул пилиштлилериң ызындан коваламакдан эл чекди; пилиштлилер өз ерлерине доландылар.</verse>
				<verse number="47">Ысрайыла ша боландан соң, Шавул төверегиндәки душманларының әхлисине: мовап, аммон, эдом халкларына, Соба шаларына ве пилиштлилере гаршы урушлар алып барды. Баран еринде-де, ол еңиш газанды.</verse>
				<verse number="48">Мертлерче сөвешип, амалеклери гырды, ысрайылы талаңчыларың ховпундан дындарды.</verse>
				<verse number="49">Ёнатан, Йишви ве Малкышува Шавулың огулларыды. Онуң ики гызының улусының ады Мерап, кичисиниң ады болса Микалды.</verse>
				<verse number="50">Ахымагасың гызы Ахыногам Шавулың аялыды. Агасы Нериң оглы Абнер онуң гошунбашысыды.</verse>
				<verse number="51">Шавулың какасы Киш билен Абнериң какасы Нер Абыелиң огулларыды.</verse>
				<verse number="52">Шавул өмүрбойы пилиштлилериң гаршысына ёвуз урушлар алып барды. Ол ниреде гуҗурлы я батыр йигит гөрсе, оны өз янына чекерди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="15">
				<verse number="1">Шамувел Шавула шейле дийди: «Реб Өз халкы ысрайыла патыша беллемек үчин мени сениң яныңа иберди. Инди сен Реббиң сөзүне гулак ас.</verse>
				<verse number="2">Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Мен амалеклери җезаландырҗак, чүнки олар ысрайыллар Мүсүрден гелйәркәлер, ёлда олара гаршы болдулар.</verse>
				<verse number="3">Инди, бар, амалеклери гыр, оларың әхли эмләгини бүтинлей ёк эт. Олары дири галдырма. Аял-эркегиниң, чага-чугасының, мал-гарадыр доварларының, дүедир эшеклериниң барыны гыр“».</verse>
				<verse number="4">Шундан соң Шавул өз уршуҗыларыны Телайым галасына топлап, оларың саныны алды; ики йүз мүң пыяда гошуның дашындан Яхудадан-да он мүң эсгер барды.</verse>
				<verse number="5">Соңра Шавул амалеклериң галасына гелип, чешмәниң боюнда букулып ятды.</verse>
				<verse number="6">Шавул кейнлере: «Амалеклер билен биле пайхынланасыңыз гелмейән болса, ол ерден чыкың; ысрайыл халкы Мүсүрден чыкып гайданда, сиз оңа ярдам эдипдиңиз» дийип хабар ёллады. Шунлукда, кейнлер ол ерден чыкдылар.</verse>
				<verse number="7">Шавул Хавыладан Мүсүриң гүндогарындакы Шура ченли болан аралыкда амалеклери дерби-дагын этди.</verse>
				<verse number="8">Олар амалек патышасы Агагы дири эле салдылар, халкы болса гылычдан гечирип, бүтинлей ёк этдилер.</verse>
				<verse number="9">Йөне олар Агагы ве гоюнлардыр өкүзлери, бага бакылан маллары, гузуларың семизлерини махласы, говы затлары дири галдырдылар ве олары бүтинлей ёк этмедилер. Олар диңе дерде ярамаҗак затлары бүтинлей ёк этдилер.</verse>
				<verse number="10">Реббиң Шамувеле: «Шавулы патыша эдендигиме өкүнйәрин, чүнки ол Менден йүз өвүрди, буйрукларымы ерине етирмеди» диен сөзи аян болды. Бу Шамувелиң гахарыны гетирди. Ол бүтин гиҗәни Реббе перят эдип гечирди.</verse>
				<verse number="11"></verse>
				<verse number="12">Шамувел даң билен туруп, Шавулың гөзлегине чыкды. «Шавул Кармел галасына гидип, ол ерде өзүне ядыгәрлик отуртды, соңра болса Гилгала гитди» дийип, Шамувеле хабар бердилер.</verse>
				<verse number="13">Шамувел Шавулың янына баранда, Шавул оңа: «Реб саңа яр болсун! Мен Реббиң эмрини берҗай этдим» дийди.</verse>
				<verse number="14">Шамувел оңа: «Онда бу гоюнларың мәлемесидир өкүзлериң моламасы нәме?» дийди.</verse>
				<verse number="15">Шавул оңа: «Адамлар булары амалеклерден гетирдилер. Халк семиз гоюнлардыр өкүзлери сениң Худайың Реббе гурбанлык бермек үчин дири гойдулар, галанларыны бүтинлей ёк эдип ташладык» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="16">Соңра Шамувел Шавула: «Бесдир! Мен саңа Реббиң өтен агшамкы маңа диен задыны айдып берҗек» дийди. Шавул оңа: «Айт» дийди.</verse>
				<verse number="17">Шамувел оңа шейле дийди: «Өзүңи әхмиетсиз кичи сайсаң-да, сен ысрайыл тирелериниң кетхудасы дәлми эйсем? Реб сени Ысрайылың үстүнден шалык сүрмәге сайлады.</verse>
				<verse number="18">Реб сени ёла салып: „Бар, шол гүнәлилери – амалеклери гырып, бүтинлей ёк эдйәнчәң, олара гаршы уруш“ дийипди.</verse>
				<verse number="19">Нәме үчин сен Реббиң сөзүне гулак асмадың? Нәме үчин сен олҗа ковалашып, Реббиң йигренйән ишлерини этдиң?»</verse>
				<verse number="20">Шавул оңа шейле җогап берди: «Мен Реббиң сөзүне гулак асдым. Мен Реббиң айдан ерине гитдим; амалеклериң патышасы Агагы тутуп гетирдим, оларың өзлерини болса гырып, бүтинлей ёк этдим.</verse>
				<verse number="21">Эмма мениң адамларым олҗадан ёк эдилмели гоюнлардыр өкүзлериң иң семизлерини өлдүрмегиң дерегине, олары Гилгалда сениң Худайың Реббе гурбанлык бермек үчин шу ере гетирипдирлер».</verse>
				<verse number="22">Шамувел шейле дийди: «Реббе якма гурбанлыклардыр садакалар берениң билен, Онуң Өзүне боюн эгилишиндәки ялы гөвни галкынармыка? Чүнки боюн эгмеклик гурбанлыкдан, гулак асмаклык гочуң ягындан хас белентдир.</verse>
				<verse number="23">Чүнки топалаң палчылыга барабар гүнәдир. Текепбирлик шере ве бутпаразчылыга барабардыр. Реббиң сөзүни рет эдендигиң үчин Реб хем сениң патыша болмаклыгыңы рет этди».</verse>
				<verse number="24">Шавул Шамувеле шейле җогап берди: «Мен гүнә газандым, чүнки мен Реббиң буйругыны ерине етирмедим, сениң сөзүңи тутмадым. Себәби мен халкдан горкуп, халкың диени билен болдум.</verse>
				<verse number="25">Эмма инди ялбарярын, гүнәми өт. Реббе сежде эдерим ялы, мениң билен биле гит».</verse>
				<verse number="26">Шамувел Шавула шейле дийди: «Сениң билен гитмерин, чүнки сен Реббиң сөзүни рет этдиң, Реб хем сениң Ысрайыла патыша болмаклыгыңы рет этди».</verse>
				<verse number="27">Шамувел гитмекчи болуп өврүленде, Шавул онуң донуның сынындан япышды, дон йыртылды.</verse>
				<verse number="28">Шамувел оңа шейле дийди: «Реб бу гүн Ысрайыл патышалыгыны сениң элиңден йыртып алып, саңа гөрә хас говурак башга бирине берди.</verse>
				<verse number="29">Шейле хем, Ысрайыл Шөхраты ялан сөзлемез я-да пикирини үйтгетмез. Чүнки Ол пикирини үйтгедер ялы ынсан дәлдир».</verse>
				<verse number="30">Соңра Шавул Шамувеле: «Мен гүнә газандым. Йөне халкымың яшулуларының өңүнде ве Ысрайылың арасында мени рысва этме. Худайың Реббе сежде этмегим үчин, гайданыңда биле гидели» дийди.</verse>
				<verse number="31">Шунлукда, Шамувел ызына Шавул билен биле гайтды; Шавул Реббе сежде этди.</verse>
				<verse number="32">Соңра Шамувел шейле дийди: «Амалеклериң патышасы Агагы мениң яныма алып гелиң». Агак онуң янына гөвнүхош халда гелди. Агак өз янындан «өлүм ховпы совулды» дийип ойланды.</verse>
				<verse number="33">Шамувел оңа: «Сениң гылыҗың аяллары өз чагаларындан махрум этди. Сениң өз эҗең хем, гой, шол аяллар ялы перзендинден махрум болсун» дийди ве Агагы Гилгалда Реббиң хузурында керчәп ташлады.</verse>
				<verse number="34">Соңра Шамувел Рама, Шавул болса өз Гибгадакы өйүне гитди.</verse>
				<verse number="35">Шондан соң Шамувел өмри өтйәнчә Шавулы гайдып еке гезек гөрмесе-де, онуң дердини чекип гезди. Реб Шавулы Ысрайыла патыша эдендигине өкүнди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="16">
				<verse number="1">Реб Шамувеле шейле дийди: «Сен хачана ченли Шавулың дердини чекип йөрҗек? Мен онуң Ысрайылың үстүнден патышалык этмегини рет этдим! Ханы бол, күйзәңи ягдан долдур-да, ёла дүш. Мен сени бейтуллахамлы Йышайың янына иберҗек, чүнки Мен онуң огулларының арасындан бирини Өзүм үчин патыша сайладым».</verse>
				<verse number="2">Шамувел: «Мен нәдип гидейин? Эгер Шавул эшидәйсе, ол мени өлдүрер» дийди. Реб оңа шейле дийди: «Яныңа бир гөле ал-да, „Мен Реббе гурбанлык бермәге гелдим“ дий.</verse>
				<verse number="3">Йышайы гурбанлыга чагыр. Мениң үчин онуң хайсы оглуның башына яг гуймалыдыгыңы соң Өзүм саңа гөркезерин».</verse>
				<verse number="4">Шамувел Реббиң буйругыны ерине етирди; ол Бейтуллахама гелди. Галаның яшулулары сандырашып, онуң янына гелдилер-де: «Эйгиликми?» дийдилер.</verse>
				<verse number="5">Шамувел: «Эйгилик. Реббе гурбанлык бермек үчин гелдим. Иниңизи тәмизләң-де, мениң билен гурбанлыга барың» дийди. Соңра ол Йышай билен онуң огулларыны тәмизләп, мукаддес этди ве олары гурбанлыга чагырды.</verse>
				<verse number="6">Олар геленлеринде, Шамувел Элиябы гөрди ве ол «Реббиң сечип-сайланының Онуң хузурына гелендигине шек ёк» дийип пикир этди.</verse>
				<verse number="7">Эмма Реб Шамувеле: «Онуң даш кешбине я-да узын боюна гарама, чүнки Мен оны рет этдим. Себәби Реббиң гарайшы адамыңкы ялы дәлдир. Адам даш кешбе середйәр, эмма Реб калба середйәр» дийди.</verse>
				<verse number="8">Соңра Йышай Абынадабы чагырып, оны Шамувелиң алнындан гечирди. Шамувел: «Реб муны-да сайламады» дийди.</verse>
				<verse number="9">Соңра Йышай Шамувелиң өңүнден Шамманы гечирди. Ол: «Реб муны-да сайламады» дийди.</verse>
				<verse number="10">Йышай еди оглуның едисини-де шейдип, Шамувелиң өңүнден гечирди. Шамувел Йышая: «Реб буларың хич бирини-де сайламады» дийди.</verse>
				<verse number="11">Соңра ол Йышайдан: «Огулларың хеммеси шулармы?» дийип сорады. Йышай: «Ене көрпеси-де бар, ол гоюн бакып йөр» дийип җогап берди. Шамувел Йышая: «Оны гетирт, чүнки ол бу ере өзи гелйәнчә, биз дыз эпмерис» дийди.</verse>
				<verse number="12">Йышай оны гетиртди. Ол гызылмеңизди, гөрмегейди, гөзлери оваданды. Реб: «Бу шол, тур, онуң башына яг гуюп сайла» дийди.</verse>
				<verse number="13">Соңра Шамувел Давудың агаларының өңүнде яглы күйзәни алып, онуң үстүнден яг гуйды. Шол гүнден бейләк Реббиң Рухы Давудың калбыны эеләп башлады. Шамувел болса Рама гитди.</verse>
				<verse number="14">Реббиң Рухы Шавулдан айрылды. Реб тарапындан иберилен җын-арвах оны горкузярды.</verse>
				<verse number="15">Хызматкәрлери Шавула шейле дийдилер: «Гөрйәңизми, Реб тарапындан иберилен җын-арвах сизи горкузяр.</verse>
				<verse number="16">Җенабымыз хузурындакы хызматкәрлерине лира чалмага уссат адамың гөзлегине чыкмагы буюрса, Реб тарапындан иберилен җын-арвах сизиң үстүңизе иненде, ол чаларды, сиз болса гутулардыңыз».</verse>
				<verse number="17">Шавул хызматкәрлерине: «Уссат сазанда тапың-да, оны яныма алып гелиң» дийди.</verse>
				<verse number="18">Оларың бири: «Ёгса-да, мен бейтуллахамлы Йышайың бир оглуны гөрдүм. Саза уссат, батыр йигит, гайдувсыз уршуҗы, дилевар хем гөрмегей. Реб хем онуң билен» дийди.</verse>
				<verse number="19">Шоңа гөрә, Шавул Йышая: «Гоюн бакып йөрен оглуң Давуды мениң яныма ибер» диен хабар билен чапар ёллады.</verse>
				<verse number="20">Йышай оглы Давуды Шавулың янына иберенде, онуң яны билен бир эшеге чөрек, бир тулум шерап хем-де бир овлак йүкләп иберди.</verse>
				<verse number="21">Давут Шавулың янына гелип, оңа хызмата дурды. Шавул Давуды җуда говы гөрди ве оны өзүниң ярагчы нөкери этди.</verse>
				<verse number="22">Шавул Йышая: «Давудың мениң хызматымда галмагына ыгтыяр эт, ол мениң гөвнүмден турды» дийип, хабар ёллады.</verse>
				<verse number="23">Реб тарапындан иберилен җын-арвах Шавулың үстүне инен вагты, Давут лирасыны алып чаларды, шонда җын-арвах ондан эл чекерди ве Шавул гутулып ынҗаларды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="17">
				<verse number="1">Урушмак үчин гошунларыны җемлән пилиштлилер Яхуданың Соко галасына топландылар ве Соко билен Азеканың аралыгындакы Эпесдаммым галасында дүшелге гурдулар.</verse>
				<verse number="2">Шавул билен ысрайыллар хем топландылар. Олар Эла җүлгесинде дүшелге гурдулар ве пилиштлилер билен урушмак үчин, сап-сап болуп дурдулар.</verse>
				<verse number="3">Пилиштлилер бир депеде, ысрайыллар болса бейлеки тарапдакы депеде орнашдылар. Оларың араларында җүлге барды.</verse>
				<verse number="4">Пилиштлилериң дүшелгесинден Гат галасындан Җалут атлы бир пәлван өңе чыкды. Онуң бойы алты тирсек бир гарышды.</verse>
				<verse number="5">Башында бүрүнч тувулга, эгнинде болса теңңели совут барды. Совудың аграмы үч батман бүрүнҗе барабарды.</verse>
				<verse number="6">Аяклары бүрүнч дызбентлиди, эгнине бүрүнч найза асылгыды.</verse>
				<verse number="7">Найзасының сапы пүрс агаҗы ялыды; найзасының тыгының аграмы он еди гадак демре барабарды. Өңүнде-де галканчы нөкери барды.</verse>
				<verse number="8">Җалут аяк чекди-де, ысрайыл гошунына тарап шейле дийип гыгырды: «Нәме үчин нызама дуруп, сөвеше чыкдыңыз? Мен пилиштли, сиз болса Шавулың гуллары. Шейле дәлми? Араңыздан бирини сайлап сечиң, гой, ол мениң яныма гелсин.</verse>
				<verse number="9">Эгер ол мениң билен тутлушып, мени өлдүрип билсе, биз сизе гул боларыс. Йөне мен үстүн чыкып, оны өлдүрәйсем, онда сиз бизе гул болуп, гуллугымызда дурарсыңыз».</verse>
				<verse number="10">Пилиштли: «Мен бу гүн ысрайыл гошунына гыҗалат берйәрин. Мениң билен тутлушар ялы адам бериң» дийди.</verse>
				<verse number="11">Пилиштлиниң бу сөзлерини эшиденде, Шавулы ве әхли ысрайыллары алҗыраңңылык хем горкы гаплап алды.</verse>
				<verse number="12">Давут Яхуданың Бейтуллахам галасындан эфратлы Йышай диен адамың оглуды. Йышайың секиз оглы барды. Шавулың дөврүнде Йышай эййәм гаррап, яшы бирчене баран адамды.</verse>
				<verse number="13">Йышайың улы үч оглы Шавул билен биле сөвеше гидипди. Ол үчүсиниң иң улусының ады Элияп, икинҗисиниң ады Абынадап, үчүнҗисиниң ады болса Шаммады.</verse>
				<verse number="14">Давут иң кичилериди; улы үч огул Шавулың янындады.</verse>
				<verse number="15">Давут өз какасының гоюнларыны бакмак үчин, Шавулың янындан кәвагт Бейтуллахама гелип-гидерди.</verse>
				<verse number="16">Ол пилиштли кырк гүнләп ирден хем агшам орта чыкып, өзүни гөркезди.</verse>
				<verse number="17">Бир гүн Йышай оглы Давуда шейле дийди: «Бир батман говурга билен, ине, шу он саны чөреги ал-да, деррев дүшелгедәки доганларыңа әкит.</verse>
				<verse number="18">Бу он бөлек пейнири болса оларың мүңбашысына бер. Агаларыңың хал-ахвалындан хабар ал-да, олардан бир нышан гетир».</verse>
				<verse number="19">Шол вагт Шавул, Давудың доганлары ве әхли ысрайыллар Эла җүлгесинде пилиштлилер билен сөвешип йөрдүлер.</verse>
				<verse number="20">Давут ирден туруп, гоюнлары сакча табшырды. Йышайың табшырышы ялы, азыклары алып ёла дүшди. Давут дүшелгә геленде, гошун гыкылыклап, сөвеш мейданына тарап барярды.</verse>
				<verse number="21">Ысрайыллар хем-де пилиштлилер сөвешмек үчин сап-сап болуп, йүзбе-йүз дурдулар.</verse>
				<verse number="22">Давут затларыны сакча табшырды-да, гошуна тарап ылгады. Агаларының янына барып, олар билен саламлашды.</verse>
				<verse number="23">Давут агалары билен геплешип дурка, ине, бирден Гатдан пилиштли Җалут пәлван гошуның ичинден чыкды-да, шол өңки сөзлерини гайталады. Онуң айданларыны Давут эшитди.</verse>
				<verse number="24">Җалуды гөренлеринде, әхли ысрайыллар горкуларына гачдылар.</verse>
				<verse number="25">Ысрайыллар: «Бу өңе чыкып дураны гөрйәңизми? Ол Ысрайыла гыҗалат бермек үчин чыкяр. Шоны өлдүрене патыша уммасыз байлык билен бирликде гызыны-да берҗек, машгаласыны болса Ысрайылда салгытдан бошатҗак» дийишдилер.</verse>
				<verse number="26">Давут янындакылардан: «Бу пилиштлини өлдүрип, Ысрайылы шу айыпдан дындарана нәме эдилҗек дийдиңиз? Дири Худайың гошунына гыҗалат берер ялы, бу сүннетсиз ким болупдыр?» диыип сорады.</verse>
				<verse number="27">Адамлар оңа: «Хава, оны өлдүрене шейле эдилҗек» дийип, өңки җогабы бердилер.</verse>
				<verse number="28">Давудың адамлар билен геплешип дураныны гөрүп, газаба мүнен иң улы агасы Элияп оңа шейле дийди: «Сениң ашакда нәме ишиң бар? Чөлдәки оҗагаз гоюнларыңы киме ташлап гайтдың? Гедем хем гара йүрег-ә сен. Сөвеше томаша этмәге геленсиң сен».</verse>
				<verse number="29">Давут оңа: «Мениң эден задым нәме? Мен инди геплемелем дәлми?» дийди.</verse>
				<verse number="30">Ол бейлесине өврүлди-де, ене-де өңки сөзлерини гайталады. Адамлар хем оңа өңки җогабы бердилер.</verse>
				<verse number="31">Давудың айданларыны эшиденлер муны Шавула етирдилер. Шавул оны гетиртди.</verse>
				<verse number="32">Давут Шавула: «Шол зерарлы еке адамам өзүни хорламасын. Гулуң гидип, ол пилиштли билен уршар» дийди.</verse>
				<verse number="33">Шавул Давуда: «Бу пилиштлиниң гаршысына сен чыкып билмерсиң, себәби сен энтек яш. Ол болса яшлыгындан бәри уршуп йөрен адам» дийди.</verse>
				<verse number="34">Эмма Давут Шавула шейле дийди: «Мен гулуң өз какамың гоюнларыны бакардым. Ёлбарс я-да айы гелип, сүрүден бир гузыны алайса,</verse>
				<verse number="35">мен онуң ызындан етердим-де, оны өлдүрип, гузыны агзындан алардым. Барды-гелди ол маңа топулайса, сакгалындан тутардым-да, оны уруп өлдүрердим.</verse>
				<verse number="36">Гулуң ёлбарс-да, айы-да өлдүрип гөрди. Бу сүннетсиз пилиштли хем шоларың гүнүне дүшер, чүнки ол дири Худайың гошунына гыҗалат берди».</verse>
				<verse number="37">Давут сөзүни довам эдип: «Мени ёлбарсдыр айының пенҗесинден халас эден Реб шу пилиштлиниң элинден хем халас эдер» дийди. Шавул Давуда: «Бар, Реб саңа яр болсун!» дийди.</verse>
				<verse number="38">Соңра Шавул өз ярагларыны Давуда дакды, башына өз бүрүнч тувулгасыны, эгнине болса теңңели совут гейдирди.</verse>
				<verse number="39">Давут ярагларының үстүнден Шавулың гылыҗыны билине баглады ве йөреҗек болды, чүнки ол булары өң дакынып гөрмәнди. Онсоң Давут Шавула: «Мен булар билен йөрәп билемок, чүнки мен өң булары дакынып гөрмәндим» дийди. Шейдип, Давут булары чыкарып ташлады.</verse>
				<verse number="40">Соңра Давут элине таягыны алды ве чешмеден бәш саны йылманак даш сайлап, торбасына салды. Сапаныны элине алып, пилиштлә голайлашды.</verse>
				<verse number="41">Пилиштли хем өз өңүндәки галканчысы билен биле Давуда голайлап гелйәрди.</verse>
				<verse number="42">Давуда гөзи дүшенде, пилиштли оңа әсгермезлик билен серетди, чүнки Давут яшды, гызылмеңизди хем гөрмегейди.</verse>
				<verse number="43">Пилиштли Давуда: «Үстүме таяклы гелер ялы, мен нәме итми?» дийди-де, өз худайларының адындан Давуда гаргады.</verse>
				<verse number="44">Пилиштли ене Давуда: «Ханы, бир гелсене, этиңи йыртыҗы гушлар билен вагшы хайванлара шам эдейин» дийди.</verse>
				<verse number="45">Соңра Давут пилиштлә: «Сен мениң үстүме гылычлы, найзалы ве гамалы гелйәрсиң, эмма мен сениң үстүңе сениң гыҗалат берен Ысрайыл гошунының Худайы Хөкмүрован Реббиң адындан гелйәрин.</verse>
				<verse number="46">Шу гүн Реб сени мениң элиме берер ве мен сени уруп, келләңи кесерин. Мен бу гүн пилиштлилериң әхлисиниң ләшини йыртыҗы гушлардыр ябаны хайванлара шам эдерин. Шонда тутуш ер йүзи Ысрайылда Худайың бардыгыны билер.</verse>
				<verse number="47">Шу әхли халк Реббиң гылычдыр найзалы халас этмейәндигини билер, чүнки сөвеш Реббиңкидир. Ол сизи бизиң элимизе берер».</verse>
				<verse number="48">Пилиштли Давуда голайлашанда, Давут ол пилиштли билен урушмак үчин, сөвеш мейданына тарап батлы ылгап гитди.</verse>
				<verse number="49">Давут элини торбасына сокуп, ондан бир даш чыкарды-да, оны сапанына салып атып гойберди ве пилиштлиниң маңлайындан урды. Даш пилиштлиниң маңлайыны дешди ве ол йүзинлигине ере язылды.</verse>
				<verse number="50">Гылычсыз, сапан хем-де даш билен Давут пилиштлиден үстүн чыкып, оны уруп өлдүрди.</verse>
				<verse number="51">Соңра ол ылгап барып, пилиштлиниң үстүне чыкды ве онуң гылыҗыны гынындан согруп алды-да, гылыч билен келлесини кесип ташлады. Өз пәлванларының өлдүрилендигини гөрүп, пилиштлилер гачдылар.</verse>
				<verse number="52">Ысрайыллар ве яхудалар гыкылыклап аяга галдылар, олар Гата ве Экроның дервезелерине ченли пилиштлилериң ызындан ковдулар. Яраланан пилиштлилер Гат ве Экрон галаларына барян Шагарайым ёлуның угрунда серлип ятырды.</verse>
				<verse number="53">Пилиштлилериң ызындан ковга гиден ысрайыллар доланып гелдилер ве оларың дүшелгесини таладылар.</verse>
				<verse number="54">Давут пилиштлиниң келлесини алып, Иерусалиме гетирди, онуң ярагларыны болса өз чадырында гойды.</verse>
				<verse number="55">Давудың Җалут пилиштли билен урушмага баряныны гөренде, Шавул өз гошунбашысы Абнерден: «Бу йигит кимиң оглы, Абнер?» дийип сорапды. Абнер: «Патышаның өмри узак болсун, билмедим» дийип җогап берипди.</verse>
				<verse number="56">Патыша: «Онуң кимиң оглудыгыны аныкла» дийипди.</verse>
				<verse number="57">Давут пилиштлини өлдүрип, ызына доланып геленде, Абнер оны Шавулың хузурына алып барды. Җалут пилиштлиниң келлеси хем онуң элиндеди.</verse>
				<verse number="58">Шавул ондан: «Йигит, сен кимиң оглы боларсың?» дийип сорады. Давут: «Сениң бейтуллахамлы хызматкәриң Йышайың оглы мен» дийип җогап берди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="18">
				<verse number="1">Шавул билен Давут геплешип болдулар. Шондан соң Давуды Шавулың оглы Ёнатаның сулхы алды. Ёнатан оны җанындан хем эзиз гөрди.</verse>
				<verse number="2">Шавул шол гүнден бейләк Давуды өз янына алды ве оңа өйүне гайтмага ругсат бермеди.</verse>
				<verse number="3">Ёнатан Давуды җанындан эзиз гөренсоң, онуң билен әхт эдишди.</verse>
				<verse number="4">Ол өз эгниндәки донуны, ярагларыны, хатда гылыҗы, яйыдыр гушагыны-да Давуда берди.</verse>
				<verse number="5">Давут Шавул өзүни нирә иберсе гитди, баран еринде-де иши шовуна болды. Нетиҗеде, Шавул оны өз гошунбашысы эдип гойды. Мундан әхли халк-да, Шавулың хызматкәрлери-де хошал болдулар.</verse>
				<verse number="6">Давут Җалут пилиштлини өлдүренден соң, адамлар өйлерине гайдып гелйәркәлер, әхли Ысрайыл галаларындан гелен аяллар Шавул патышаны гаршыламага чыкдылар. Олар депрекдир бейлеки саз гуралларыны чалып, шадыян айдымлар айдярдылар, танс эдйәрдилер.</verse>
				<verse number="7">Аяллар шатлыкдан яңа: «Шавул мүңүсини, Давут он мүңүсини өлдүрди» дийшип, айдым айдярдылар.</verse>
				<verse number="8">Аялларың бу айдян сөзи Шавула якмады, онуң җуда гахары гелди. Ол: «Олар Давуда он мүңүсини, маңа болса мүңүсини берйәрлер. Оңа инди диңе патыша болаймак галды» дийди.</verse>
				<verse number="9">Шол гүнден бейләк Шавул Давуды ызарлап башлады.</verse>
				<verse number="10">Эртеси Худай тарапындан иберилен җын-арвах чалтлык билен Шавулың калбына гирди. Ол өз өйүнде арламага башлады. Давут хемишекиси ялы лира чалып отырды. Шавулың элинде найза барды.</verse>
				<verse number="11">«Давуды дивара чүйләйин» диен ниет билен Шавул найзаны оңа тарап зыңды. Эмма Давут ики гезек зыңлан найзаның өңүнден совлуп етишди.</verse>
				<verse number="12">Шавул Давутдан горкярды, себәби Реб онуң биленди, Шавулы болса Реб терк эдипди.</verse>
				<verse number="13">Шоңа гөрә Шавул Давуды өз янындан айрып, мүңбашы эдип гойды. Давут сөвешде өз гошунына баштутанлык эдйәрди.</verse>
				<verse number="14">Давудың хемише иши ровачды, чүнки Реб онуң биленди.</verse>
				<verse number="15">Онуң әхли ишлериниң ровач боляндыгыны гөренде, Шавул ондан горкарды.</verse>
				<verse number="16">Өзлерине эденли баштутан болуп йөренсоң, тутуш Ысрайыл хем, Яхуда хем Давуды говы гөрйәрди.</verse>
				<verse number="17">Шавул Давуда: «Ине, мениң улы гызым Мерап. Мен оны саңа берҗек. Диңе мениң батырым болуп, Реббиң үчин мертлерче сөвешсең боляр» дийди. Чүнки Шавул: «Гой, ол мениң элимден дәл-де, пилиштлилериң элинден өлсүн» дийип пикир эдйәрди.</verse>
				<verse number="18">Давут Шавула: «Патышаның гиевси болар ялы, мен ким, мениң машгалам ве Ысрайылдакы ата-бабамың несли ким?» дийди.</verse>
				<verse number="19">Эмма Шавулың гызы Мерабың Давуда берилмели пурсады геленде, гыз оңа дәл-де, мехолатлы Адрыеле дурмуша чыкарылды.</verse>
				<verse number="20">Шондан соң Давуда Шавулың Микал атлы гызы ашык болды. Бу барада Шавула айданларында, ол хошал болды.</verse>
				<verse number="21">Шавул «Мен оны Давуда берерин, шейдибем, оңа дузак гурарын. Пилиштлилер ондан өч алар» дийип ойланды. Шонуң үчин икинҗи гезек Шавул Давуда: «Мениң гиевим болмага инди сен икинҗи гезек мүмкинчилик алдың» дийди.</verse>
				<verse number="22">«Патыша сенден хошал, әхли хызматкәрлери хем сени говы гөрйәр. Патыша гиев болмак пурсадың гелди» диен хабары ассырынлык билен Давуда етирмеклиги Шавул өз хызматкәрлерине буюрды.</verse>
				<verse number="23">Шейлеликде, Шавулың хызматкәрлери патышаның сөзлерини Давуда етирдилер. Давут олара: «Мениң ялы ёксул хем арзысыз адам үчин патыша гиев болмаклык еңил ишдир өйдйәңизми?» дийди.</verse>
				<verse number="24">Давудың сөзлерини хызматкәрлер Шавула етирдилер.</verse>
				<verse number="25">Соңра Шавул олара: «Онда сиз Давуда: „Йүз саны пилиштлини сүннетләп, пүрчүклерини гетирип, душманларындан арыны алып берсең, патыша сенден хич хили галың исләнок“ дийип айдың» дийди. (Шейдип, Шавул пилиштлилериң эли билен Давутдан дынмагы йүрегине дүвүпди.)</verse>
				<verse number="26">Шавулың адамлары онуң сөзлерини Давуда етиренлеринде, ол патыша гиев болҗакдыгына бегенди. Хениз белленен гүн гелип етмәнкә,</verse>
				<verse number="27">Давут өз адамлары билен гидип, ики йүз саны пилиштлини өлдүрди. Патыша гиев болмак үчин, ол оларың пүрчүклерини башбүтин гетирип, оңа берди. Шондан соң гызы Микалы Шавул Давуда дурмуша чыкарды.</verse>
				<verse number="28">Эмма Реббиң Давут билен биледигине ве өз гызы Микалың-да оңа ашык боландыгына Шавул айдың гөз етирди.</verse>
				<verse number="29">Шоңа гөрә онуң Давутдан горкусы хас артды ве ол Давуда өмүрбакы душман болды.</verse>
				<verse number="30">Пилиштли гошунбашылар сөвеше чыкярдылар. Хер сөвешде-де Шавулың бейлеки гошунбашыларына гаранда, Давут хас улы еңишлер газанярды. Шунлукда, Давудың абрайы хас артды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="19">
				<verse number="1">Шавул өз оглы Ёнатана хем-де өз адамларына Давуды өлдүрмеги табшырды. Эмма Ёнатан Давуды җуда говы гөрйәрди.</verse>
				<verse number="2">Ол Давуда: «Какам сени өлдүрмеги йүрегине дүвди. Эртир даңдан хүшгәр бол; бир аматлы ер тап-да гизлен.</verse>
				<verse number="3">Менем сениң мейданда гизленен ериңе барарын ве какамың янында дуруп, онуң билен сен хакда геплешерин. Эгер бир зат аңайсам, саңа хабар берерин» дийди.</verse>
				<verse number="4">Ёнатан какасы Шавулың янында Давуды тарыплап, шейле дийди: «Сен өз гулуң Давуда яманлык этме, чүнки сен ондан хич бир яманлык гөрмедиң; гайтам, сен ондан хайыр гөрдүң.</verse>
				<verse number="5">Ол җаныны ховп астына салып, Җалут пилиштли билен сөвешди. Шонда Реб тутуш Ысрайыла бейик еңиш гетирди. Сен бу ишлери гөрүп хошал болдуң. Шу затлардан соң нәдип сен Давуда яманлык этҗек? Ол бигүнә ахырын. Оны өлдүрмәге эсас ёк».</verse>
				<verse number="6">Шавул Ёнатаның сөзүне ынанды ве оңа: «Онуң җанына каст этмеҗекдигиме Ребден ант ичйәрин» дийди.</verse>
				<verse number="7">Ёнатан Давуды чагырып, бу гүррүңлери оңа етирди. Соңра ол Давуды Шавулың янына алып барды. Шунлукда, Давут ене өңкүси ялы Шавула гуллуга дурды.</verse>
				<verse number="8">Ене сөвешлер башланды. Давут гидип, пилиштлилер билен сөвешди ве олары улы еңлише сезевар этди; пилиштлилер гачмага меҗбур болдулар.</verse>
				<verse number="9">Бир гүн Шавул эли найзалы өз өйүнде отырды, Давудам оңа саз чалып берйәрди. Бирден Реб тарапындан иберилен җын-арвах Шавулың үстүне инди.</verse>
				<verse number="10">Шавул элиндәки найзасы билен Давуды дивара чүйлемеги йүрегине дүвди. Эмма Давут найзаның өңүнден совлуп етишди; найза барып, дивара чүмди. Давут шол гиҗе ене-де гачып башыны гутарды.</verse>
				<verse number="11">Шавул Давуды эртир даң билен өлдүрмек үчин, онуң өйүни гаравуллаң дийип, өз адамларыны иберди. Аялы Микал Давуда: «Эгер-де шу гиҗе башыңы гутармасаң, эртир сени өлдүрерлер» дийди.</verse>
				<verse number="12">Соңра Микал Давуды пенҗиреден чыкарып гачырып гойберди. Ол гачып гизленди.</verse>
				<verse number="13">Микал бир буты алып, дүшекде ятырды; онуң башына түйли гечи дерисини гейдирип, үстүне-де япынҗа атды.</verse>
				<verse number="14">Давуды тутмак үчин, Шавулың иберен адамларына Микал: «Ол сыркавлап ятыр» дийди.</verse>
				<verse number="15">Онсоң Шавул: «Давуды өз гөзүңиз билен гөрүп, оны дүшеги билен биле алып гелиң, мен оны өлдүрҗек» дийип, өз адамларыны иберди.</verse>
				<verse number="16">Шавулың адамлары дүшекде башына түйли гечи дериси гейдирилен буты гөрендиклерини оңа хабар бердилер.</verse>
				<verse number="17">Шондан соң Шавул Микалы чагырып, оңа: «Нәме үчин мени алдап, мениң душманымы гачырып гойберип, оңа гизленмәге мүмкинчилик бердиң?» дийди. Микал оңа: «„Гойбермесең өлдүрерин“ дийди» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="18">Гачып башыны гутаран Давут Рамада яшаян Шамувелиң янына гелип, Шавулың өзүне эденлериниң барыны оңа гүррүң берди. Соңра Шамувел билен биле Наёт галасына гидип, шол ерде галды.</verse>
				<verse number="19">Давудың Рамадакы Наёт галасындадыгыны Шавула хабар бердилер.</verse>
				<verse number="20">Шавул Давуды тутуп гетирмек үчин, өз адамларыны иберди. Олар Шамувелиң ёлбашчылыгында җошуп, пыгамберлик эдип йөрен пыгамберлериң топарыны гөрдүлер. Шонда Шавулың адамларының-да үстүне Худайың Рухы инди. Шунлукда, олар хем җошуп, пыгамберлик этмәге башладылар.</verse>
				<verse number="21">Шавул муны эшидип, башга адамлары иберди, йөне олар хем җошуп, пыгамберлик эдйәнлере гошулдылар. Шавулың үчүнҗи гезекки иберен адамлары-да өңкүлери ялы болдулар.</verse>
				<verse number="22">Ахырсоңы Рама Шавулың өзи гитди. Ол Секудакы уллакан ховданың янына барып: «Шамувел билен Давут ниреде?» дийип, шол ердәкилерден сорады. Оларың бири: «Олар Раманың Наёт галасында» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="23">Шавул Раманың Наёт галасына тарап барярка, онуң хем үстүне Худайың Рухы инди. Ол тә Наёта барянча ёлбойы җошуп, пыгамберлик эдип гитди.</verse>
				<verse number="24">Ол хатда эшиклерини чыкарып, Шамувелиң өңүнде пыгамбер ялы җошды ве тутуш бир гиҗе-гүндизләп ялаңач сүйнүп ятды. («Шавул хем пыгамберлериң арасындамы?» дийлени шондан галандыр.)</verse>
			</chapter>
			<chapter number="20">
				<verse number="1">Давут Рамадакы Наёт галасындан гачып гайтды ве Ёнатаның янына гелип, оңа: «Мен нәме этдим? Мениң языгым нәме? Кастыма чыкар ялы, мен сениң какаңа нәме яманлык этдим?» дийди.</verse>
				<verse number="2">Ёнатан оңа: «Айдяның нәме?! Сен өлмерсиң. Ваҗып болсун, болмасын, пархы ёк, какам менден яшырын хич зат этмейәр. Онсоң муны нәме үчин яшырсын. Ёк, бейле зат болуп билмез» дийди.</verse>
				<verse number="3">Давут хем ант ичип, шейле дийди: «Мени сулхуң аляндыгыны какаң гаты говы билйәр; какаң „Муны Ёнатана эшитдирмели дәл, эгер эшидәйсе, ол гынанар“ дийип пикир эдйәр. Йөне Ребден хем сенден ант ичйәрин, инди мен аҗалың өң янында дурун».</verse>
				<verse number="4">Ёнатан Давуда: «Сениң үчин ислән задыңы эдерин» дийди.</verse>
				<verse number="5">Давут Ёнатана шейле дийди: «Эртир Тәзе Ай байрамыдыр. Мен патыша билен биле нахар эдинмелидирин. Йөне сен маңа гитмәге ве үчүнҗи гүн агшама ченли мейданда гизленмәге ругсат бер.</verse>
				<verse number="6">Эгер какаң мениң ёкдугымы биләйсе, онда оңа: „Давут өз галасы Бейтуллахама гитмек үчин ругсат сорап, маңа көп ялбарды. Чүнки олар тутуш уруг болуп гурбанлык берйән экенлер“ диерсиң.</verse>
				<verse number="7">Эгер ол „Боляр“ дийәйсе-хә, гулуңа не ягшы, эмма гахарланайса, онда онуң ниетини ямана дүвенлигидир.</verse>
				<verse number="8">Өз гулуңа вепалы бол, чүнки биз мукаддес әхт эдишдик. Эгер мен языклы болсам, онда мени өзүң өлдүрәй, какаңың янына элтип нәме этҗек?»</verse>
				<verse number="9">Ёнатан оңа: «Айдяның нәме?! Какамың саңа яманлык этҗегини билерин-де, хей, онам саңа айтмарынмы?!» дийди.</verse>
				<verse number="10">Соңра Давут: «Эгер какаң газаба мүнәйсе, ким оны маңа хабар берер?» дийип, Ёнатандан сорады.</verse>
				<verse number="11">Ёнатан Давуда: «Йөр, мейдана чыкалы» дийди. Шейдип, ол икиси мейдана чыкдылар.</verse>
				<verse number="12">Ёнатан Давуда: «Ысрайыл Худайы Реб шаят болсун! Мен эртир я-да биригүн шу вагтлара ченли какамың ниетини билҗек боларын. Эгер сен бабатда онуң ниети дүзүв болса, мен саңа хабар етирерин.</verse>
				<verse number="13">Эмма ол яманлык этмеги йүрегине дүвәйсе, менем оны саңа етирмесем, сени саг-саламат ёла салмасам, онда, гой, Реб маңа-да шоны, хатда ондан-да бетерини гөркезсин. Реб какама яр болшы ялы, саңа-да яр болсун.</verse>
				<verse number="14">Дирикәм Реб кимин маңа вепалы бол. Өленимден соң болса, хатда Реб сениң әхли душманларыңы ер йүзүнден ёк этсе-де, мениң неслиме хемише вепалы бол».</verse>
				<verse number="15"></verse>
				<verse number="16">Шунлукда, «Давудың душманларының җезасыны, гой, Реббиң Өзи берсин» дийип, Ёнатан Давудың ковумы билен әхт эдишди.</verse>
				<verse number="17">Ёнатан Давуда өзүне болан сөйгүси үчин ене ант ичиртди, себәби ол Давуды җанындан хем эзиз гөрйәрди.</verse>
				<verse number="18">Соңра Ёнатан Давуда: «Эртир Тәзе Ай байрамы. Сениң ёкдугың орнуңың бошдугынданам белли болар.</verse>
				<verse number="19">Биригүн узак йөрәп, гит-де, өңки сапаркы гизленен ериңде гизлен ве дашың янында маңа гараш.</verse>
				<verse number="20">Нышана атан ялы эдип, мен шол даша тарап үч саны пейкам атарын.</verse>
				<verse number="21">Соңра мен: „Бар, оклары тап-да гетир“ дийип, бир етгинҗеги иберерин. Эгер мен оңа: „Оклар, ханха, бу тарапыңда, олары топлап гетир“ дийәйсем, онда гелерсиң. Ребден ант ичйәрин, бу сениң үчин ховп-хатар ёк дийилдигидир.</verse>
				<verse number="22">Эмма мен етгинҗеге: „Оклар, ханха, аңырракда“ дийәйсем, онда гачгын, чүнки бу Реб сени ёла саляр дийилдигидир.</verse>
				<verse number="23">Бизиң бири-биримиз билен эдишен әхтимизе, гой, Реб эбедилик шаят болсун» дийди.</verse>
				<verse number="24">Шейдип, Давут мейданда гизленди. Тәзе Ай байрамчылыгы башлананда, патыша гелип, сачак башына гечди.</verse>
				<verse number="25">Ол адатдакысы ялы дивара голай ерде орнашды. Ёнатан онуң гаршысында отурды, Абнер болса Шавулың гапдалында отурды, Давудың орны бош дурды.</verse>
				<verse number="26">Ол гүн Шавул сесини чыкармады, чүнки ол: «Оңа бир зат боландыр. Ол харамдыр, хава, хакыкатдан-да, ол тәмиз дәлдир» дийип ойланды.</verse>
				<verse number="27">Эмма Тәзе Ай байрамының эртеси гүни хем Давудың орны бошды. Шавул оглы Ёнатана: «Йышайың оглы нәме байрамчылыкда дүйнем, бу гүнем гөрүнмеди?» дийди.</verse>
				<verse number="28">Ёнатан Шавула шейле җогап берди: «Давут: „Маңа ругсат берсене. Галада бизиңкилер уруг болуп гурбанлык берҗеклер; агам маңа гелсин дийипдир. Эгер мени сылаян болсаң, онда ругсат бер, гидип, агаларымы гөрейин“ дийип, Бейтуллахама гитмек үчин өзеленип ялбарды. Шонуң үчин хем ол патышаның нахарына гелип билмеди».</verse>
				<verse number="29"></verse>
				<verse number="30">Муны эшиден Шавул Ёнатаны газап билен далады: «Вах, хыянаткәр хем азгын аялың догмасы! Өзүң хем-де ялаңач эҗең бихая болмадык болсаңыз, сен Йышайың оглуны дост тутунармыдың? Кәшгә, мен оны билмейән болсам!</verse>
				<verse number="31">Йышайың оглы ер йүзүнде дири гезип йөрсе, өзүңе-де, патышалыгыңа-да рахатлык болмаз. Хәзириң өзүнде адам ибер-де, оны мениң яныма гетирт, онуң башы өлүмли».</verse>
				<verse number="32">Соңра Ёнатан какасы Шавула: «Ол нәме үчин өлмели? Ол нәме этди?» дийди.</verse>
				<verse number="33">Шол вагт Ёнатаны өлдүрмеги йүрегине дүвүп, Шавул найзасыны оңа тарап зыңды. Ёнатан өз какасының Давудың җанының кастына ымыклы чыкандыгына шонда дүшүнип галды.</verse>
				<verse number="34">Ёнатан газап билен сачагың башындан турды ве какасының Давуды писинт этмейәндигине гаты гынанып, айың икинҗи гүни хич зат иймеди.</verse>
				<verse number="35">Янына бир огланҗык алып, Давут билен душушмак үчин ол даң билен мейдана тарап гитди.</verse>
				<verse number="36">Ёнатан огланҗыга: «Бар, ылга, шу окы тапып гетир» дийди. Огланҗык ылгап гитди. Ёнатан онуң үсташыры яйыны атып гойберди.</verse>
				<verse number="37">Огланҗык Ёнатаның атан окуның дүшен ерине етенде: «Ок аңырракда дәлми нәме?</verse>
				<verse number="38">Бол басымрак, эгленме» дийип, Ёнатан огланҗыгың ызындан гыгырды. Ол огланҗык оклары чөплешдирип, өз хоҗайынына гетирип берди.</verse>
				<verse number="39">Огланҗыгың хич затдан хабары ёкды. Муны диңе Ёнатан билен Давут билйәрди.</verse>
				<verse number="40">Ёнатан ярагларыны огланҗыга берип: «Ал, шулары гала әкит» дийди.</verse>
				<verse number="41">Огланҗык гиден бадына Давут гүнорта тарапдан пейда болды. Ол йүзүни ере берип, үч гезек тагзым этди. Соңра Ёнатан икиси огшашып аглашдылар. Давут хас көп аглады.</verse>
				<verse number="42">Соңра Ёнатан Давуда: «„Өзүмизе хем-де неслимизе Реб эбедилик шаят болсун“ дийип, икимиз хем Ребден әхт эдишдик ахырын. Бар, инди сен аркайын гидибер» дийди.</verse>
				<verse number="43">Шондан соң Давут өз ёлуна гитди, Ёнатан болса гала доланды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="21">
				<verse number="1">Давут Ахымелек руханының янына Ноп галасына гелди. Ахымелек горкудан яңа сандыр-сандыр эдип, Давуды гаршыламага чыкды. Ол Давуда: «Нәме үчин еке өзүң гелдиң? Нәме үчин яныңда хич ким ёк?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="2">Давут Ахымелеге: «Патыша маңа бир юмуш табшырды. Ол: „Сенден иберен бу юмшум хакда хич ким хич зат билмели дәлдир“ дийди. Шоңа гөрә, өз йигитлерим билен хем душушар ялы ер беллешдик.</verse>
				<verse number="3">Хәзир яныңда нәмәң бар? Маңа бәш саны чөрек я-да яныңда башга нәмәң бар болса бер» дийди.</verse>
				<verse number="4">Руханы оңа: «Менде адаты чөрек ёк. Менде диңе Реббе хөдүр эдилен чөрек бар. Эгер яныңдакы йигитлер голайда аяла янашмадык болсалар, сиз оны ийип билерсиңиз» дийди.</verse>
				<verse number="5">Давут рухана шейле җогап берди: «Хава, мениң, адатча, сапара гайданымда эдишим ялы, биз аял билен ятмадык. Янымдакы йигитлер йөнекей сапара чыканларында-да инлерини пәк саклаярлар. Онсоң, оларың өз инлерини бу гезек нәхили пәк саклаҗакдыкларыны билибер!»</verse>
				<verse number="6">Шундан соң руханы Реббе хөдүр эдилен чөреклерден башга чөрек ёкдугы үчин оңа мукаддес чөреклери берди. Бу чөреклер шол гүн гызгын чөреклер билен чалшырылыпды.</verse>
				<verse number="7">Шавулың чопанларының башлыгы эдомлы Дөвег хем бу гүн шол ердеди. Ол Реббиң хузурында дини дессурлары берҗай эдйәрди.</verse>
				<verse number="8">Давут Ахымелеге: «Яныңда найза я гылыч ёкмы? Патышаның табшырыгы җуда гыссаглы болансоң, яныма не гылыҗымы алып етишдим, не-де башга ярагымы» дийди.</verse>
				<verse number="9">Ахымелек оңа: «Эла җүлгесинде сениң элиңден өлен Җалут пилиштлиниң гылыҗы шу ерде, эфодың еңсесинде мата долангы ятыр. Эгер ислесең, шоны алай. Бу ерде шондан башга яраг ёк» дийди. Давут оңа: «Ондан говы яраг болмаз, шоны берәй» дийди.</verse>
				<verse number="10">Давут Шавулдан гачып, шол гүн Гатың ханы Акышың янына гитди.</verse>
				<verse number="11">Акыш ханың адамлары оңа: «Бу Ысрайылың патышасы Давут дәлми? „Шавул мүңүсини өлдүрди, Давут болса он мүңүсини“ дийшип, ол хакда аяллар айдым айдып, тансам эдипдилер-ә» дийдилер.</verse>
				<verse number="12">Бу сөзлер Давуды улы иңкисе гойды ве ол Гат ханы Акышдан җуда горкды.</verse>
				<verse number="13">Шейлеликде, Давут оларың янында өз болшуны үйтгетди. Оларың янында ол өзүни дәлилиге салды, дервезәниң гапыларыны дырначаклап, оларың йүзүни персала этди; сакгалына эрниниң сувуны акдыран болды.</verse>
				<verse number="14">Акыш хан адамларына: «Оңа бир серетсеңизләң, ол дәли ахырын. Нәме үчин оны мениң яныма гетирдиңиз?</verse>
				<verse number="15">Нәме өзүмде дәли кемтерлик эдйәндир өйдйәңизми? Я онуң дәлилигине томаша этсин дийип гетирдиңизми? Хей, шейле адамам бир мениң ховлыма гирмелими?» дийди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="22">
				<verse number="1">Давут ол ерден Адуллам говагына гачды. Давудың агалары хем онуң атасының тутуш машгаласы муны эшидип, онуң янына гелдилер.</verse>
				<verse number="2">Эзилйәнлер, берги-борҗа батанлар хем нәразыларың әхлиси онуң янына йыгнанышдылар. Шейдип, Давут янына йыгнан дөрт йүзе голай адама баштутан болды.</verse>
				<verse number="3">Давут ол ерден Мовапдакы Миспә гитди. Ол Мовап патышасына: «Худайың мени нәме этҗеги белли болянча, какам билен эҗеми өз яныңызда саклап билмезмисиңиз?» дийди.</verse>
				<verse number="4">Шейдип, Давут какасы билен эҗесини Мовап патышасының янына гетирди. Давудың говакда болан дөврүнде олар онуң янында болдулар.</verse>
				<verse number="5">Гат пыгамбер Давуда: «Говагы ташла, Яхуда юрдуна гит» дийди. Шоңа гөрә Давут ол ерден чыкып, Херет токайына гитди.</verse>
				<verse number="6">Давудың ве онуң янындакыларың тапыландыгыны Шавул эшитди. Ол Гибгадакы бир депеде, йылгының ашагында отырды; элинде найзасы барды, нөкерлериниң әхлиси онуң дашыны алып дурдулар.</verse>
				<verse number="7">Шавул янындакы нөкерлерине шейле дийди: «Эй, беняминлер – тиредешлерим, инди гулак асың. Йышайың оглы сизиң хер бириңизе мейданлар, үзүмчиликлер берермикә, ол сизи мүңбашылар хем йүзбашылар эдермикә?</verse>
				<verse number="8">Шонуң үчин мениң гаршыма дилдүвшүк гурадыңызмы? Оглумың Йышайың оглы билен үлпет боландыгыны маңа хабар берениңиз болмады. Бу гүнки гүн, гөршүңиз ялы, оглум өз нөкерими мениң гаршыма дузак гурмага итекләнде, бириңизиң-де маңа небсиңиз агырмады, ол хакда маңа дил ярмадыңыз».</verse>
				<verse number="9">Шол вагты Шавулың нөкерлериниң гапдалында дуран эдомлы Дөвег: «Йышайың оглуның Ноп галасындакы Ахытубың оглы Ахымелегиң янына геленини гөрдүм.</verse>
				<verse number="10">Ол Давут үчин Реббе йүз тутуп, онуң сапары барада сорады ве оңа азык хем-де Җалут пилиштлиниң гылыҗыны берди» дийди.</verse>
				<verse number="11">Шавул Ахытубың оглы Ахымелек руханыны, онуң тутуш машгаласыны – Ноп галасындакы әхли руханылары гетирмек үчин адам иберди. Оларың әхлиси патышаның янына гелдилер.</verse>
				<verse number="12">Шавул Ахымелеге: «Инди маңа гулак ас, эй, Ахытубың оглы» дийди. Ол: «Гулак асярын, хөкүмдарым» дийди.</verse>
				<verse number="13">Шавул оңа шейле дийди: «Нәме үчин Йышайың оглы икиңиз мениң гаршыма дилдүвшүк гурадыңыз? Нәме үчин сен оңа чөрекдир гылыч бердиң ве онуң үчин Худая йүз тутуп, онуң сапары барада сорадың? Гөршүң ялы, шейдип, ол мениң гаршыма дузак гурды».</verse>
				<verse number="14">Ахымелек Шавула шейле җогап берди: «Давут сениң нөкерлериңиң иң вепалысы ахырын. Ол сениң гиевиң, баш җанпенаң хем-де сениң көшгүңде иң хорматлы адамдыр.</verse>
				<verse number="15">Худая йүз тутуп, Давут барада бу мениң илкинҗи гезек сорайшыммы нәме? Ёк, мениң өзүми-де, мениң атамың машгаласындан кимдир башга бирини-де, гой, патышахым гүнәкәрлемесин. Сениң гулуңың бу ишден дүйбүнден хабары ёкдур».</verse>
				<verse number="16">Патыша: «Ахымелек, сениң өзүңиң-де, атаңың машгаласының-да өлҗегине шек ёкдур» дийди.</verse>
				<verse number="17">Патыша янында дуран җанпенасына: «Бол, Реббиң руханыларыны өлдүр, себәби оларам Давуды голдаярлар. Олар онуң гачып йөренини билибем, маңа хабар бермәндирлер» дийди. Йөне патышаның нөкерлери Реббиң руханыларына эл гөтермедилер.</verse>
				<verse number="18">Соңра патыша руханылары өлдүрмеги Дөвеге буюрды. Эдомдан болан Дөвег руханылары гырды. Шол гүн ол непис зыгыр матадан тикилен эфот гейнен сегсен бәш руханыны өлдүрди.</verse>
				<verse number="19">Шавул руханыларың галасы болан Ноп галасыны гылычдан гечирди, ол эркекдир аяллары, чага-чугалары, мал-гаралары, эшеклери, доварлары – хеммесини гылычдан гечирди.</verse>
				<verse number="20">Йөне Ахытубың агтыкларының бири, Ахымелегиң огулларының бири болан Абятар гачып, башыны гутарды ве Давудың ызындан гитди.</verse>
				<verse number="21">Абятар Шавулың Реббиң руханыларыны гыргына берендигини Давуда хабар берди.</verse>
				<verse number="22">Давут Абятара шейле дийди: «Ол ерде эдомлы Дөвеги гөрүп, мен онуң Шавула хабар берҗекдигини шол гүн анык билдим. Сениң атаңың тутуш машгаласының өлүми үчин мен гүнәкәр.</verse>
				<verse number="23">Мениң янымда гал, өзүңем горкма, чүнки мениң кастыма чыканың, сениң хем кастыңа чыкдыгыдыр, эмма сен мениң пенамдасың».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="23">
				<verse number="1">«Пилиштлилер Кегила хүҗүм эдип, харманлары талап йөрлер» дийип, Давуда хабар бердилер.</verse>
				<verse number="2">Давут Ребден: «Гидип, пилиштлилер билен сөвешейинми?» дийип сорады. Реб Давуда: «Бар, пилиштлилер билен сөвеше гир-де, Кегиланы халас эт» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="3">Йөне адамлары Давуда: «Биз бу ерде – Яхудада горкушып йөркәк, Кегила – пилиштли гошуның үстүне нәхили баралы?» дийдилер.</verse>
				<verse number="4">Давут ене Реббе йүз тутды. Реб оңа: «Хава, Кегила гит, пилиштлилери сениң элиңе берҗек» дийди.</verse>
				<verse number="5">Шейлеликде, Давут билен онуң адамлары Кегила гидип, пилиштлилер билен сөвешдилер, оларың малларыны сүрүп әкитдилер, олары агыр хеләкчилиге сезевар этдилер. Ине, шейдип, Давут Кегиланың илатыны халас этди.</verse>
				<verse number="6">Ахымелегиң оглы Абятар гачып, Давудың янына геленде, онуң элинде эфот барды.</verse>
				<verse number="7">Давудың Кегила гелендигини Шавула хабар бердилер. Шавул: «Оны Худай мениң элиме берди, чүнки ол мениң дервезели, килтли галама гирип, өз-өзүни тора салыпдыр» дийди.</verse>
				<verse number="8">Кегила гидип, Давуды габава салмак үчин, Шавул тутуш халкы урша чагырды.</verse>
				<verse number="9">Шавулың ниетиниң ямандыгыны биленде, Давут руханы Абятара: «Эфоды гетир, Худайың ислегини билели» дийди.</verse>
				<verse number="10">Давут: «Эй, Ысрайыл Худайы Реб! Шавулың мен гулуң себәпли Кегиланы ёк этмек үчин гелйәндигини эшитдим.</verse>
				<verse number="11">Инди шейдип, Өз гулуңың эшидиши ялы, Шавул гелерми? Эй, Ысрайыл Худайы Реб, гулуңа айдай!» дийди. Реб: «Ол гелер» дийди.</verse>
				<verse number="12">Соңра Давут: «Кегиланың халкы мени ве адамларымы Шавулың элине берерми?» дийди. Реб: «Берер» дийди.</verse>
				<verse number="13">Давут алты йүзе голай адамы билен биле Кегиладан чыкды. Олар барып билен ерлерине ченли сакланман йөредилер. Давудың Кегиладан гачандыгыны эшиденде, Шавул ол ере гитмек ниетинден эл чекди.</verse>
				<verse number="14">Давут чөлдәки говакларда, Зип чөлүндәки даглыкда яшады. Шавул оны хер гүн агтарды, йөне Реб Давуды онуң элине бермеди.</verse>
				<verse number="15">Шавулың өз кастына чыкандыгыны Давут Хорешдәки Зип чөлүндекә эшитди.</verse>
				<verse number="16">Шавулың оглы Ёнатан Давудың ызындан Хореше гелди. Ол Давуды Худайың адындан рухландырды.</verse>
				<verse number="17">Ёнатан оңа: «Сен какамың элине дүшерин өйдүп горкма. Сен тутуш Ысрайыла патыша болмалысың, мен сениң везириң болмалыдырын. Муны какамам билйәр» дийди.</verse>
				<verse number="18">Соңра ол икиси Реббиң өңүнде әхт эдишдилер. Давут Хорешде галды, Ёнатан болса өйүне гитди.</verse>
				<verse number="19">Соңра бирнәче зиплилер Гибга гидип, Шавула: «Давут бизиң арамызда – Хорешиң говакларында, Ешимоның гүнортасындакы Хакыла дагында гизленип гезип йөр.</verse>
				<verse number="20">Эй, патыша, ислән вагтың гел! Оны тутуп, сениң элиңе бермек бизиң билен» дийдилер.</verse>
				<verse number="21">Шавул олара шейле дийди: «Дердими пайлашаныңыз үчин Реб сизи ялкасын!</verse>
				<verse number="22">Гидиң-де, ене бир гезек ниредедигине анык гөз етириң; оны кимиң гөрендигини ыкҗам аныклаң. Айдышларына гөрә ол җуда мекир болмалы.</verse>
				<verse number="23">Онуң гизленип биләйҗек ерлериниң әхлисини гөзден гечириң ве аныгына етиң-де, маңа белли хабар гетириң. Шондан соң мен сизиң билен биле гидерин. Эгер ол юрдуң бир еринде бар болса, мен оны тутуш Яхудадан тапарын».</verse>
				<verse number="24">Шейлелик билен Шавулдан өң олар Зипе гитдилер. Давут адамлары билен Магон чөлүнде, Ешимоның гүнортасындакы Араба дүзлүгиндеди.</verse>
				<verse number="25">Шавул билен онуң адамларының өз гөзлегине чыкандыкларыны эшиден Давут Магон чөлүндәки гая гелип, шол ерде орнашды. Муны эшидип, Шавул Магон чөлүне Давудың ызындан гитди.</verse>
				<verse number="26">Шавул дагың бир тарапындан, Давут болса адамлары билен дагың бейлеки тарапындан барярды. Шавул билен онуң адамларының Давуды ве онуң адамларыны габава салмакларына аз вагт галыпды, Давут гачмага ховлугярды.</verse>
				<verse number="27">Шол вагт бир чапар гелип: «Ховлук, юрда пилиштлилер чозды» дийип, Шавула хабар берди.</verse>
				<verse number="28">Шавул Давудың ызындан ковмагыны бес эдип, пилиштлилер билен сөвешмәге гитди. Шоңа гөрә бу ер «Гачыш гаясы» дийип атландырылды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="24">
				<verse number="1">Давут ол ерден гидип, Эйнгеди топрагындакы говакларда месген тутды.</verse>
				<verse number="2">Шавул пилиштлилери ковмакдан гайдып геленде, «Давут Эйнгеди чөлүнде» дийип, оңа хабар бердилер.</verse>
				<verse number="3">Шавул тутуш Ысрайылың сайлама адамларындан үч мүңүсини янына алып, Давуды хем онуң адамларыны идәп, Даггечи гаясына тарап ёла дүшди.</verse>
				<verse number="4">Ол ёлуң якасындакы довар агылларына гелди. Шол ерде бир говак барды. Шавул аяк ёлы үчин шол говагың ичине гирди. Шол вагт Давут адамлары билен биле говагың төрүнде отырды.</verse>
				<verse number="5">Адамлары Давуда йүзленип: «Реббиң саңа „Душманыңы элиңе берерин, сен оңа ислән задыңы эдерсиң“ диен гүни, ине, шу гүндүр» дийдилер. Давут ассырынлык билен барып, Шавулың донуның сыныны кесди.</verse>
				<verse number="6">Муңа Давудың йүреги гопан ялы болуп гитди.</verse>
				<verse number="7">Ол адамларына шейле дийди: «Җенабыма, Реббиң сайлан адамына бейле зат этмекден, оңа гаршы эл гөтермекден Реббиң Өзи сакласын, чүнки ол Реббиң сечип-сайланыдыр».</verse>
				<verse number="8">Шейдип, Давут өз адамларына кәеди ве олара Шавулың гаршысына урушмага ругсат бермеди. Шавул болса говакдан чыкып, өз ёлуна гитди.</verse>
				<verse number="9">Соңра Давут хем говакдан чыкды-да: «Эй, җенабым, патышахым!» дийип, Шавулың ызындан гыгырды. Шавул ызына гаранда, Давут йүзүни ере берип, оңа тагзым этди.</verse>
				<verse number="10">Соңра ол Шавула: «„Давут саңа яманлык этмек ислейәр“ диййәнлериң сөзүне нәме үчин ынанярсың?</verse>
				<verse number="11">Шу гүн говагың ичинде Реббиң өзүңи мениң элиме берендигини өз гөзлериң билен гөрдүң. Сени өлдүрмеги талап эденлеринде-де, мен саңа рехим этдим. Мен олара: „Өз җенабыма эл галдырмарын, чүнки ол Реббиң Өз сечип-сайланыдыр“ дийдим.</verse>
				<verse number="12">Эй, атам, донуңдан кесилен элимдәки шу кесиндини гөрйәңми, ине, серет. Донуңың сынындан кесип алдым, йөне сени өлдүрмедим. Саңа яманлык этмек я-да хайынлык этмек ниетимиң ёкдугы шундан хем белли ахырын. Мени өлдүрмек үчин аңтап йөренем болсаң, мен сениң өңүңде гүнә газанмадым.</verse>
				<verse number="13">Икимизе, гой, Реб казылык этсин. Мениң арымы сенден, гой, Реб алсын. Көнелериң „Яманлык ямандан чыкар“ дийишлери ялы, мен саңа гаршы эл гөтермерин.</verse>
				<verse number="14"></verse>
				<verse number="15">Ысрайыл патышасы кимиң гаршысына чыкды? Сен кими ызарлап йөрсүң? Хайсыдыр бир итиң маслыгынымы я бир бүрәними?</verse>
				<verse number="16">Гой, бизе Реб казылык этсин ве хөкүм чыкарсын. Гой, муңа Онуң Өзи серетсин, мени горасын ве мени сениң элиңден халас этсин».</verse>
				<verse number="17">Давут сөзүни гутаранда, Шавул: «Давут, оглум, бу асыл сенмидиң?» дийип, мөңңүрип аглады.</verse>
				<verse number="18">Ол Давуда шейле дийди: «Сен менден адалатлы экениң. Яманлыгыма ягшылык билен җогап бердиң.</verse>
				<verse number="19">Шу гүн сен өзүңиң маңа гарайшыңың говудыгыны гөркездиң. Реб мени сениң элиңе берсе-де, сен мени өлдүрмәнсиң.</verse>
				<verse number="20">Хей, душманыны эле салан адамам бир оны аман гоярмы?! Сениң маңа шу гүнки эдениңи Реб ягшылык билен гайтарар.</verse>
				<verse number="21">Сениң хөкман патыша болмалыдыгыңы, Ысрайыл патышалыгының сениң элиңде беркарар болҗакдыгыны мен хәзир билдим.</verse>
				<verse number="22">Мен өленимден соң несиллерими ёк этмеҗекдигиңе, адымы атамың неслинден айырмаҗакдыгыңа Ребден ант ич».</verse>
				<verse number="23">Шавулың дийши ялы, Давут онуң өңүнде ант ичди. Шондан соң Шавул өйүне гитди, Давут болса адамлары билен биле говага тарап гайтды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="25">
				<verse number="1">Шамувел арадан чыкды; бүтин Ысрайыл йыгнанып, онуң ясыны тутды. Оны Рамадакы өз мүлкүнде җайладылар. Шондан соң Давут Паран чөлүне гитди.</verse>
				<verse number="2">Магонда бир адам барды. Онуң мүлки Кармелдеди. Ол адам җуда байды; онуң үч мүң гойны, мүң гечиси барды. Ол Кармелде гоюнларыны гыркдырярды.</verse>
				<verse number="3">Онуң ады Набал, аялының ады Абыгайылды. Аялы акыллы хем гөрмегейди, йөне онуң өзи дейюс хем хырсыз адамды. Ол Калеп неслинденди.</verse>
				<verse number="4">Набалың өз гоюнларыны гыркдыряндыгыны Давут чөлде эшитди.</verse>
				<verse number="5">Шонда Давут он йигидини шейле табшырык билен онуң янына иберди: «Кармеле гидиң. Набалың янына барың-да, оңа менден салам айдың</verse>
				<verse number="6">ве шейле дийиң: „Өзүңиң, машгалаңың ве әхлиңизиң башыңыз абат болсун!</verse>
				<verse number="7">Мен сениң гыркымдадыгыңы эшитдим. Сениң чопанларың бизиң янымызда болдулар, биз олары ынҗытмадык. Кармелде болан дөвүрлеринде оларың хич зады йитмеди.</verse>
				<verse number="8">Өз йигитлериңден сорасаң айдарлар. Инди сенем мениң йигитлерим билен мылакатлы бол, чүнки биз яныңа сәхетли гүни гелдик. Өз гулларыңа хем оглуң Давуда нәмәң бар болса бермегиңи товакга эдйәрин“».</verse>
				<verse number="9">Давудың йигитлери Набалың янына барып, яңкы айдыланларың әхлисини Давудың адындан оңа айтдылар-да, ондан җогаба гарашдылар.</verse>
				<verse number="10">Йөне Набал Давудың йигитлерине шейле җогап берди: «Давут диййәниңиз ким ол? Йышайың оглы диййәниңиз ким? Хәзир өз хоҗайынындан гачып йөрен хызматкәр кән.</verse>
				<verse number="11">Чөрегими, сувумы, гыркымчылар үчин соян малымың этини гетирип, нирелидигини-де билмейән адамларыма берип гойбериберейинми, хә?»</verse>
				<verse number="12">Шунлукда, Давудың йигитлери ызларына доландылар ве гелип, буларың хеммесини Давуда айтдылар.</verse>
				<verse number="13">Давут йигитлерине: «Әхлиңиз гылыҗыңызы дакының» дийди. Оларың әхлиси гылыҗыны дакынды, Давут хем гылыҗыны дакынды. Дөрт йүзе голай адам Давудың ызына дүшди, ики йүз адам болса гошларың янында галды.</verse>
				<verse number="14">Эмма бир йигит Набалың аялы Абыгайыла шейле дийди: «Бизиң хоҗайынымыза салам айтмак үчин, Давут чөлден чапарлар ёллапдыр. Эмма хоҗайынымыз олары кемситди.</verse>
				<verse number="15">Олар бизе кән ягшылык эдипдилер, бизи ынҗытмандылар. Оларың янында болан дөврүмизде бизиң хич задымыз йитмәнди.</verse>
				<verse number="16">Биле гоюнларымызы сакланымызда, олар бизиң дашымызың галасы болупдылар.</verse>
				<verse number="17">Инди шуны бил-де, нәме этмелидигиң хакда ойлан, чүнки бизиң хоҗайынымыза ве онуң тутуш машгаласына гаршы эрбет карара гелнендир. Набалың хәсиети җуда ярамаз, онуң билен геплешип билйән адам ёк».</verse>
				<verse number="18">Шундан соң Абыгайыл вагт йитирмән, ики йүз чөрек, ики тулум шерап, бәш гойнуң говурдагыны, бир батман говурганы, йүз гошавуч кишмиши, ики йүз гошавуч инҗир кишдесини алды-да, олары эшеклере йүкледи.</verse>
				<verse number="19">Ол хызматкәрлерине: «Өңүме дүшүң, мен сизиң ызыңыздан йөреҗек» дийди. Йөне ол адамсы Набала хич зат айтмады.</verse>
				<verse number="20">Абыгайыл дагың япгыт тарапындан эшекли инип гелйәркә, Давут хем адамлары билен оңа тарап гелйәрди. Шейдип, олар душушдылар.</verse>
				<verse number="21">Шол вагт Давут ичини гепледип гелйәрди: «Хайп, чөлде мен бу адамың әхли эмләгини горапдырын. Онуң еке зады-да йитмәнди. Эмма ол мениң ягшылыгыма яманлык билен җогап берди.</verse>
				<verse number="22">Эгер даң атянча онуң эркек гөбеклисиниң барыны гырмасам, онда, гой, Худай маңа-да шоны, хатда ондан-да бетерини гөркезсин».</verse>
				<verse number="23">Абыгайыл Давуды гөренде, эшекден ховлукмач дүшди-де, ере йүзин дүшүп, оңа тагзым этди.</verse>
				<verse number="24">Ол Давудың аягына йыкылып, шейле дийди: «Гүнәси, гой, мениң бойнума болсун, агам. Өзүң билен геплешмәге гырнагыңа ыгтыяр эт, онуң ики агыз сөзүни диңле.</verse>
				<verse number="25">Хайыш эдйәрин, агам, бу неҗис Набалың сөзлерини гөвнүңе алма. Онуң өзи-де ады ялыдыр. Онуң ады Набал, өзи-де акмак. Мен кенизиң агамың, ягны сениң иберен нөкерлериңи гөрмәндирин.</verse>
				<verse number="26">Сени ган дөкмекден ве ар алмакдан Реббиң Өзи саклапдыр. Инди, эй, агам, Ребден ве сениң адыңдан ант ичйәрин, агам, саңа яманлык этмек ислейән душманларың, гой, Набал ялы болсун.</verse>
				<verse number="27">Ине, шу совгатлары гырнагың сениң йигитлериңе бермек үчин агасына гетирди.</verse>
				<verse number="28">Өз гырнагыңың хыянатчылыгыны багышла. Реббиң агамың неслини абат этҗеги шүбхесиздир, себәби агам Реб үчин гөрешйәр. Өмүрбойы сенден яманлык чыкмаз.</verse>
				<verse number="29">Эгер кимдир бири агамы ызарласа я-да җанына каст этсе, онда җаныңы Худайыңыз Реббиң аман сакласын, душманларыңы болса сапандан даш атан кимин эдип өлдүрсин.</verse>
				<verse number="30">Сен агам барада айдан әхли ягшылыкларыны ерине етирип, Реб сени Ысрайыла хөкүмдар белләнде, онда сен нәхак ган дөкмек я-да өзүңи горамак үчин хасрата себәп болмарсың, ынсабың-да саңа ыза бермез. Реб өзүңи ялканда, гырнагыңы ятлагын».</verse>
				<verse number="31"></verse>
				<verse number="32">Давут Абыгайыла шейле дийди: «Шу гүн мени саңа душуран Ысрайыл Худайы Реббе алкыш болсун!</verse>
				<verse number="33">Пайхасыңа берекелла, өзүңе берекелла. Бу гүн ган дөкмекден хем өч алмакдан мениң эллерими сен сакладың!</verse>
				<verse number="34">Догрусыны айтсам, сизе хасрат гетирмекден мени саклан Ысрайыл Худайы Ребден ант ичйәрин, эгер сен хаял этмән мениң яныма гелмедик болсадың, онда даң атянча Набалың екеҗе эркек гөбеклисини гойман гырҗагым шүбхесизди».</verse>
				<verse number="35">Соңра Давут онуң гетирен затларыны алды-да: «Аркайын өйүңе гайдыбер; сөзүң кабул болды, хайышың битди» дийди.</verse>
				<verse number="36">Абыгайыл Набалың янына гайдып гелди. Ол өйүнде шаларча мейлис гурап отырды. Ол ченденаша серхошды, кейпи дийсең чагды. Шоңа гөрә, даң атянча Абыгайыл оңа дил ярмады.</verse>
				<verse number="37">Эртеси ирден, серхошлыкдан ачылансоң, болан ишлериң барыны аялы оңа гүррүң берди. Бу затлары эшиден Набалың йүрегинден тутды, ол доңңара даша дөнди.</verse>
				<verse number="38">Он гүн чемеси вагтдан соң Реб Набалы урды; ол өлди.</verse>
				<verse number="39">Набалың өлендигини эшиденде, Давут шейле дийди: «Мени кемсидени үчин, Набалы гүнәкәр саян ве Өз гулуны яман ишден саклан Реббе алкыш болсун! Реб Набалың яман ниетини онуң өз башындан индерди». Давут Абыгайыла өйленмек үчин оңа савчы иберди.</verse>
				<verse number="40">Давудың адамлары Кармеле Абыгайылың янына гелип, оңа: «Давут бизи саңа савчылыга иберди» дийдилер.</verse>
				<verse number="41">Ол еринден турды-да, дыза чөкүп тагзым этди ве шейле дийди: «Кенизиңиз җенабымың гулларының аягыны ювмага-да тайын».</verse>
				<verse number="42">Абыгайыл дессине эшеге мүнди. Ол бәш кенизини янына алып, Давудың савчыларының ызына дүшди. Шейдип, ол Давудың аялы болды.</verse>
				<verse number="43">Давут йизрегелли Ахыногама-да өйленди. Буларың икиси-де онуң аялы болды.</verse>
				<verse number="44">Шавул болса Давуда берен гызы Микалы галлымлы Лайышың оглы Палта берди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="26">
				<verse number="1">Зиплилер ене-де Шавулың янына Гибга гелип: «Давут Ешимон чөлүниң гаршысындакы Хакыла дагында гизленйәр» дийип, оңа хабар бердилер.</verse>
				<verse number="2">Шавул Ысрайылың үч мүң саны мен диен адамыны янына алып, Зип чөлүне Давуды тутмага гитди.</verse>
				<verse number="3">Шавул ёлуң голайындакы Ешимоның гаршысында болан Хакыла дагында дүшелге гурды. Эмма Давут чөлде галыпды. Шавулың өз ызындан чөле гелендигини биленде,</verse>
				<verse number="4">Давут җансызлар иберип, Шавулың хакыкатдан хем гелендигини аныклады.</verse>
				<verse number="5">Соңра Давут Шавулың дүшелге гуран ерине гелди. Ол Шавулың өз гошунбашысы Нериң оглы Абнер билен бир ерде биле ятандыгыны гөрди. Шавул дүшелгәниң ичинде ятырды, гошун болса онуң төверегинде дүшелге гурупды.</verse>
				<verse number="6">Давут хетли Ахымелек билен Ёвабың иниси Серуяның оглы Абышая: «Хайсыңыз мениң билен Шавулың дүшелгесине гитҗек?» дийип сорады. Абышай: «Мен гитҗек» дийди.</verse>
				<verse number="7">Шейлеликде, Давут билен Абышай икиси гиҗе гошуна тарап гитди. Шавул дүшелгеде уклап ятырды, башуҗунда болса ере сүнҗүлен найзасы барды. Абнер билен гошун онуң даш-төверегини алып ятырды.</verse>
				<verse number="8">Абышай Давуда: «Худай бу гүн душманыңы элиңе берди. Инди маңа ыгтыяр эт: найзаны бир саланда, оны ере чүйләйин – мен оны икинҗи гезеге гойҗак дәл» дийди.</verse>
				<verse number="9">Эмма Давут Абышая: «Оны өлдүрме, себәби Реббиң сечип-сайлан адамына эл гөтермек гүнә болар» дийди.</verse>
				<verse number="10">Давут оңа ене шейле дийди: «Ребден ант ичйәрин, оны я Реб урар, я ол өз аҗалына өлер я-да сөвешде өлер.</verse>
				<verse number="11">Реббиң сечип-сайлан адамына эл гөтермекден мени Реббиң Өзи сакласын. Йөне сен онуң башуҗундакы найзаны, сув күйзәни ал, соң бу ерден өкҗәни гөтерели».</verse>
				<verse number="12">Шейлеликде, Давут Шавулың башуҗундакы найзаны, сув күйзәни алды. Соңра олар гитдилер. Муны гөренем, дуянам болмады, хич ким оянмады хем. Олар уклап ятырдылар. Реб олары агыр ука гидерипди.</verse>
				<verse number="13">Соңра Давут башга тарапа гитди ве узагракдакы байрың депесине чыкып сакланды. Ара эп-эсли барды.</verse>
				<verse number="14">Давут гошуна хем-де Нериң оглы Абнере: «Абнер! Җогап берҗек дәлми?» дийип гыгырды. Абнер: «Патыша гыгырян ким бу?» дийип җогап гайтарды.</verse>
				<verse number="15">Давут оңа: «Сен бейик адам дәлми нәме? Ысрайылда саңа, хей, тай гелҗек бармыка? Онда нәме үчин сен өз җенабың патыша гөзегчилик этмедиң? Чүнки кимдир бири сениң җенабың патышаны өлдүрмәге гелди.</verse>
				<verse number="16">Бу эден ишиңиз говы дәл. Ребден ант ичйәрин, сен өлүме мынасып, себәби сен өз җенабыңа, Реббиң сечип-сайлан адамына гөзегчилик эдип билмедиң. Ине, серет, патышаның башуҗундакы найзасы билен сув күйзеси ниреде?»</verse>
				<verse number="17">Шавул Давудың сесини танады ве: «Давут, оглум, бу сениң сесиң ялы-ла» дийди. Давут: «Хава, бу мениң сесим, эй, җенабым ве патышахым» дийди.</verse>
				<verse number="18">Соң Давут ене сөзүни довам этди: «Җенабым, мен гулуңы нәме себәпден бейдип ковалап йөрсүң? Мениң эден задым нәме? Языгым нәме?</verse>
				<verse number="19">Эй, җенабым, патышахым, инди өз гулуңың айтҗак сөзлерине гулак сал. Эгер сени мениң гаршыма аяга галдыран Реб болса, онда, гой, Ол гурбанлыгы кабул этсин. Ёк, эгер ынсан огуллары болса, онда, гой, олара Реббиң нәлети сиңсин! Чүнки олар: „Бар, башга худайлара сыгын“ дийип, бу гүн мени Реббиң мүлкүнден берлен пайымдан ковуп гойбердилер.</verse>
				<verse number="20">Шоңа гөрә, гой, мениң ганым Реббиң хузурындан узакдакы топрага дөкүлмесин. Эй, Ысрайылың патышасы, нәме үчин сен мени аңтап йөрсүң? Мен бир бүре ахырын!»</verse>
				<verse number="21">Шавул Давуда шейле дийди: «Мен гүнә этдим. Ызыңа долан, оглум, Давут. Инди мен саңа хич вагт яманлык этмерин, чүнки бу гүн мениң җаным сениң үчин җуда гымматлы болды. Мен акмак болупдырын, җуда ялңышыпдырын».</verse>
				<verse number="22">Давут оңа шейле җогап берди: «Ине, найзаң, эй патышахым! Гой, оны йигитлериңден бири гелип, алып гитсин.</verse>
				<verse number="23">Реб хер кими өз адалатлылыгы хем-де вепалылыгы үчин сылаглаяндыр. Шу гүн Реб сени мениң элиме берди, йөне мен Реббиң сечип-сайлан адамына эл гөтермек ислемедим.</verse>
				<verse number="24">Сениң җаның бу гүн мениң үчин гымматлы болшы ялы, гой, Реб хем мениң җанымы гымматлы гөрсүн. Гой, Ол мени әхли бела-бетерлерден горасын».</verse>
				<verse number="25">Шавул Давуда шейле дийди: «Оглум, Давут, Худай саңа яр болсун! Көп ишлер эдерсиң ве хемише ишиң ровач болар». Соңра Давут өз ёлуна гитди, Шавул хем өз өйүне доланды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="27">
				<verse number="1">Давут өз янындан шейле дийди: «Гүнлерде бир гүн мен Шавулың элинден хеләк боларын. Говусы, мен пилиштлилериң юрдуна гачайын. Шейтсем, Шавул мени Ысрайылың чәгинден тапмак умыдыны үзер; мен онуң элинден халас боларын».</verse>
				<verse number="2">Шейдип, Давут янындакы алты йүз адамы билен биле Гатың ханы Магогың оглы Акышың тарапына гечди.</verse>
				<verse number="3">Олар машгалалары билен биле Гатда Акыш ханың янында орнашдылар. Ики аялы йизрегелли Ахыногам ве Набалың дул галан аялы кармелли Абыгайыл хем Давудың янындады.</verse>
				<verse number="4">Шавул Давудың Гата гачандыгыны эшидип, оны гөзлемегини бес этди.</verse>
				<verse number="5">Давут Акыш хана шейле дийди: «Эгер мен сениң гөвнүңден туран болсам, онда юрдуң обаларының биринден маңа яшар ялы ер бер; гой, гулуң өз яныңда патыша галасында яшамасын».</verse>
				<verse number="6">Шейдип, Акыш хан оңа Зиклагы берди. Шоңа гөрә, Зиклаг шу гүнки гүне ченли хем Яхуда патышаларына дегишли болуп гелйәр.</verse>
				<verse number="7">Давут пилиштлилериң юрдунда бир йыл дөрт ай яшады.</verse>
				<verse number="8">Ол адамлары билен биле гешурларың, гирзилериң ве амалеклериң үстүне чозуш этди, булар Шура гидйән ёлуң якасында, Мүсүре ченли болан аралыкда гадым эййәмден бәри отуран ерли илатларды.</verse>
				<verse number="9">Давут юрда чозуш эдип, аял-эркек диймән гырарды; доварлардыр өкүзлери, эшеклердир дүелери ве гейим-геҗимлери олҗа алып, Акыш ханың янына доланып гелерди.</verse>
				<verse number="10">Акыш хан: «Бу гүн кимиң үстүне чоздуң?» дийип соранда, ол: «Негеп чөлүндәки яхудаларың топрагына» дийип, я-да «Негеп чөлүндәки ерахмееллериң ерлерине» дийип, я-да «Негеп чөлүндәки кейнлериң ерлерине» дийип җогап берерди.</verse>
				<verse number="11">«„Давут шейле-шейле ишлер этди“ дийип, бизиң гүррүңимизи эдерлер» дийип, Давут бир адамы-да Гата гетирмезди. Аял-эркек диймән, барыны гырарды. Пилиштлилериң юрдунда болан дөврүнде ол шейле ишлер эдипди.</verse>
				<verse number="12">Акыш хан Давуда ынанып: «Ол өз халкының гөзүнден бүс-бүтин дүшүп, мениң хемишелик гулума өврүлер» дийип пикир эдйәрди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="28">
				<verse number="1">Шол гүнлерде пилиштлилер, Ысрайылың гаршысына урушмак үчин, өз гүйчлерини җемләпдилер. Акыш хан Давуда: «Өз адамларыңы-да алып, мениң билен биле бир гошунда сөвешмелидигиңи, элбетде, сен билйәнсиң» дийди.</verse>
				<verse number="2">Давут оңа: «Өрән оңат, сен хем өз гулуңың башарныгыны гөрерсиң» дийди. Акыш хан Давуда: «Гаты говы, сен өмүрбойы мениң җанпенам боларсың» дийди.</verse>
				<verse number="3">Шамувел өлүпди ве бүтин ысрайыл халкы онуң ясыны тутупды. Оны Рамада – өз галасында җайладылар. Шавул болса порханлардыр җадыгөйлери чыкарып ковупды.</verse>
				<verse number="4">Пилиштлилер топландылар ве гелип, Шунемде дүшелге гурдулар. Шавул хем әхли ысрайыллары җемләп, Гилбовада дүшелге гурды.</verse>
				<verse number="5">Пилиштлилериң гошуныны гөренде, Шавулың горкудан яңа йүреги сарсып гитди.</verse>
				<verse number="6">Шавул Реббе йүз тутды, йөне Реб оңа не дүйшде, не Урымың үсти билен, не-де пыгамберлериң үсти билен җогап берди.</verse>
				<verse number="7">Соңра Шавул өз хызматкәрлерине: «Маңа бир порхан аял тапың. Мен онуң янына гидип, ондан бир зады хайыш этҗек» дийди. Хызматкәрлер оңа: «Эндорда бир порхан бар» дийдилер.</verse>
				<verse number="8">Шавул башга гейим гейип, дашкы гөрнүшини үйтгетди ве янына-да ики адам алып, гиҗе ол аялың янына гитди. Ол: «Мениң үчин рухлара йүз тут ве адыны тутҗак кишими чагыр» дийди.</verse>
				<verse number="9">Аял оңа: «Сен Шавулың порханлардыр җадыгөйлери юртдан чыкарып ковандыгыны билибем, мени өлдүрмек үчин дузак гурҗак болярмың?» дийди.</verse>
				<verse number="10">Эмма Шавул: «Ребден ант ичйәрин, шу ишден саңа хич хили зыян етмез» дийип, Ребден ант ичди.</verse>
				<verse number="11">Аял ондан: «Мен сениң яныңа кими гетирмели?» дийип сорады. Ол: «Шамувели» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="12">Аял Шамувели гөренде, чиркин гыгырып, оңа «Мени нәме үчин алдадың? Сен Шавул ахырын!» дийди.</verse>
				<verse number="13">Патыша оңа: «Горкма. Нәме гөрйәң?» дийди. Аял Шавула: «Ерден чыкып гелйән рухы гөрйән» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="14">Шавул: «Гөрнүши нәхили?» дийди. Аял: «Эгни донлы бир гарры адам ерден чыкып гелйәр» дийди. Шондан соң Шавул онуң Шамувелдигине гөз етирип, йүзүни ере берип, оңа тагзым этди.</verse>
				<verse number="15">Шамувел Шавула: «Нәме үчин мени ёкары чыкарып, алада гойдуң?» дийди. Шавул шейле җогап берди: «Мен чыкгынсыз ягдая дүшдүм. Пилиштлилер мениң гаршыма урушярлар, Худай болса менден йүз өвүрди. Инди Ол маңа пыгамберлериң үсти билен-де, дүйшде-де җогап бермейәр. Шоңа гөрә нәме этмелидигими өвредериң ялы, мен сени чагырдым».</verse>
				<verse number="16">Шамувел оңа шейле дийди: «Нәме үчин, Реб өзүңден йүз өврүп, саңа душман болансоң, менден сораярсың?</verse>
				<verse number="17">Реб мениң үстүм билен саңа айдан задыны этди. Ол сениң элиңден патышалыгы алып, оны саңа дерек Давуда берди.</verse>
				<verse number="18">Себәби сен Реббиң сөзүне гулак асмадың, Онуң Амалегиң гаршысына болан газабыны ерине етирмедиң. Шонуң үчин хем Реб сени бу гүн шу ягдая салды.</verse>
				<verse number="19">Үстесине-де, сениң билен билеликде Ол Ысрайылы пилиштлилериң элине берер; эртир огулларың билен биле мениң яныма гелерсиң. Реб Ысрайыл гошуныны хем пилиштлилериң элине берер».</verse>
				<verse number="20">Шол бада Шавул өзүни ере гойберди, чүнки Шамувелиң айданларындан ол өлер ялы горкды. Узаклы гүн бүтин гиҗеси билен хич зат иймәнсоң, онда гүйч-гурбат галманды.</verse>
				<verse number="21">Яңкы аял Шавулың янына гелди ве онуң өлер ялы горкандыгыны гөрүп, оңа шейле дийди: «Гырнагың саңа гулак асды ве башыны этегине салып, сениң диениңи этди.</verse>
				<verse number="22">Инди сенем гырнагыңа гулак ас. Мен саңа бир дөвүм чөрек берейин. Шоны ийсең, ёла чыканыңда гурбатланарсың».</verse>
				<verse number="23">«Ёк, ийҗек дәл» дийип, Шавул муны рет этди. Онуң хызматкәрлери ве яңкы аял оны ырмага чалышдылар. Ол разылашды. Ол еринден турды ве дүшегиң үстүнде отурды.</verse>
				<verse number="24">Бу аялың мал ятагында бир семиз гөлеси барды. Ол оны дессине сойды; хамыр югурды ве петир биширди.</verse>
				<verse number="25">Ол оны Шавулың хем онуң хызматкәрлериниң өңүнде гойды. Олар оны ийдилер ве шол гиҗе өз ёлларына гитдилер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="29">
				<verse number="1">Пилиштлилер өз гүйчлерини Апекде җемледилер, ысрайыллар болса Йизрегелдәки чешмәниң боюнда орнашдылар.</verse>
				<verse number="2">Пилиштли ханлар йүз ве мүң адамлык топарлары билен барярдылар; Давут ве онуң адамлары Акыш хан билен биле ыздан гелйәрдилер.</verse>
				<verse number="3">Пилиштли баштутанлар: «Еврейлер бу ерде нәме ишлейәр?» дийдилер. Акыш хан олара шейле җогап берди: «Онуң Ысрайылың шасы Шавулың гулы Давутдыгыны сиз билйәрсиңиз ахырын. Бир йылдан говурак вагт бәри ол мениң янымда. Гелен гүнүнден тә шу гүне ченли мен онуң ярамаз иш эденини гөрмедим».</verse>
				<verse number="4">Пилиштли баштутанлар онуң үстүне хеңкирип, шейле дийдилер: «Оны ыза, өз белленен ерине уграт. Ол бизиң билен биле сөвеше гитмесин, ёгса ол бизиң гаршымыза уршар. Себәби өз хоҗайынына говы гөрүнмек үчин, онуң шу адамларың келлесини кесмекден говы тәр тапҗак гүманы бармы нәме?</verse>
				<verse number="5">„Шавул мүңүсини өлдүрди, Давут болса он мүңүсини“ дийлип, өзи хакда танс эдилип, айдым айдылан Давут дәлми бу?»</verse>
				<verse number="6">Шондан соң Акыш хан Давуды чагырып, оңа шейле дийди: «Ребден ант ичйәрин, сен бир догручыл адам. Маңа галса сениң билен биле сөвеше гидердим. Яныма гелен гүнүңден тә шу гүне ченли сенден ярамазлык чыканыны гөрмедим. Шонда-да ханлара яранып билмейәрсиң.</verse>
				<verse number="7">Инди парахатлык билен ызыңа долан, пилиштли ханларың гаңыршына гайтма».</verse>
				<verse number="8">Давут Акыш хана шейле җогап берди: «Мениң эден задым нәме? Яныңа гелен гүнүмден тә шу гүне ченли сен өз гулуңдан нәме эрбетлик тапдың? Нәме үчин мен өз җенабың, патышаның душманлары билен сөвешмели дәл?»</verse>
				<verse number="9">Акыш хан Давуда шейле җогап берди: «Сениң эдил Худайың перишдеси ялы пәкдигиңи билйәрин. Йөне пилиштли баштутанлар: „Ол бизиң билен биле сөвеше гитмесин“ дийдилер.</verse>
				<verse number="10">Инди сен ве яныңда гелен патышаңың гуллары даң билен туруп, мениң сиз үчин беллән ериме гидиң. Ярамаз хабары болса гөвнүңе алма, чүнки мен сенден разы. Эртир даң ягтылан бадына ёла дүшүң».</verse>
				<verse number="11">Шейлеликде, Давут адамлары билен биле пилиштлилериң юрдуна тарап уграды. Пилиштлилер болса Йизрегеле гитдилер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="30">
				<verse number="1">Давут билен онуң адамларының Зиклага геленлерине үч гүн диенде, амалеклер Негеп чөлүне, ылайта-да Зиклаг галасының үстүне чозуш этдилер. Олар Зиклагы басып алдылар ве якып-яндырдылар.</verse>
				<verse number="2">Амалеклер аяллары, яшу-гарры диймән ол ердәкилериң әхлисини есир алдылар, йөне хич кими өлдүрмән, янлары билен алып, өз ёлларына гитдилер.</verse>
				<verse number="3">Давут адамлары билен гала геленде, олар онуң якып-яндырыландыгыны, аялларыдыр огул-гызларының болса есир эдилип әкидилендигини билдилер.</verse>
				<verse number="4">Давут ве онуң янындакылар тә ысгындан гачянчалар мөңңүрип аглашдылар.</verse>
				<verse number="5">Давудың ики аялы, ягны йизрегелли Ахыногам ве кармелли Набалың дул галан аялы Абыгайыл хем есир эдилип әкидилипди.</verse>
				<verse number="6">Давудың халы теңди, чүнки халк оны дашламак ислейәрди. Себәби огул-гызларының есир алнанына адамларың җаны янярды. Эмма Давут өз Худайы Ребден гүйч алды.</verse>
				<verse number="7">Ол Ахымелегиң оглы руханы Абятара: «Эфоды гетир» дийди. Абятар эфоды Давудың янына гетирди.</verse>
				<verse number="8">Давут: «Мен бу галтаманларың ызындан ковмалымы? Мен оларың ызындан етип билеринми?» дийип, Реббе йүзленди. Реб оңа: «Оларың ызындан ков. Сен хөкман оларың ызындан етип, есирлери халас эдерсиң» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="9">Шунлукда, Давут янындакы алты йүз адамы билен билеликде ёла дүшди. Олар Бесор чайына гелдилер. Гурбатдан дүшен ики йүз адам чайдан гечип билмән, шол ерде галдылар. Эмма Давут дөрт йүз адам билен биле галтаманлары коваламагыны довам этдирди.</verse>
				<verse number="10"></verse>
				<verse number="11">Олар сәхралыкдан бир мүсүрлини тапдылар ве Давудың янына гетирдилер; оңа иймәге чөрек, ичмәге сув бердилер.</verse>
				<verse number="12">Олар оңа бир гошавуч инҗир кишде билен ики гошавуч кишмиш-де бердилер. Ол булары иенден соң гурбуна гелди, чүнки ол үч гиҗе-гүндизләп хич зат ийип-ичмәнди.</verse>
				<verse number="13">«Кимиң адамы боларсың, нирелисиң?» дийип, Давут ондан сорады. Ол: «Мен бир мүсүрли йигит, бир амалегиң гулы. Үч гүн мундан өң ярамадым, шонуң үчинем хоҗайыным мени ташлап гитди.</verse>
				<verse number="14">Биз Негеп чөлүндәки керетлериң, Яхуданың бир бөлегиниң ве калеплериң үстүне чозуш этдик, шейле хем, Зиклагы якып-яндырдык» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="15">Давут оңа: «Мени шол галтаманларың янына элтип билермиң?» дийди. Ол: «Эгер мени өлдүрмеҗекдигиңе я-да хоҗайынымың элине бермеҗекдигиңе ант ичсең әкидейин» дийди.</verse>
				<verse number="16">Ол Давуды галтаманларың янына гетирди. Шол вагт олар ийип-ичип, танс эдип, чар тарапа яйрапдылар, чүнки олар пилиштлилериң хем яхудаларың юрдундан өрән көп олҗа алыпдылар.</verse>
				<verse number="17">Давут даң агарандан тә агшама ченли олары гырды. Дүели гачан дөрт йүз йигитден башга екеҗе адам-да онуң элинден гутулып билмеди.</verse>
				<verse number="18">Давут амалеклериң алан затларының әхлисини ве ики аялыны ызына гайдып алды.</verse>
				<verse number="19">Овнугу-ири затларың әхлисини, огул-гызларыны, олҗа алнан затларың барыны Давут ызына гайтарып гетирди; әхли зат ербе-ерди.</verse>
				<verse number="20">Давут башга-да овнук хем ири мал сүрүлерини эле салды. Олары бейлеки малларың өңүнден сүрүп: «Ине, бу Давудың олҗасы» диййәрдилер.</verse>
				<verse number="21">Давут ысгындан гачып, өзи билен гидип билмән, Бесор чайында галан ики йүз адамың янына гелди. Олар Давуды хем онуң адамларыны гаршыламага чыкдылар. Голайлашанларында Давут олара салам берди.</verse>
				<verse number="22">Шонда Давут билен биле геленлериң арасындакы пис хем ярамаз адамлар шейле дийдилер: «Бизден галандыклары үчин, олар олҗадан хич зат алмазлар. Олар диңе өз аяллары билен чагаларыны алсынлар-да гидиберсинлер».</verse>
				<verse number="23">Эмма Давут олара шейле дийди: «Реббиң берен задыны бейле этмәлиң, гардашларым. Реб бизи горады ве үстүмизе чозан гаракчылары бизиң элимизе берди.</verse>
				<verse number="24">Бу сөзүңизи диңлән тапылармыка? Сөвеше гиден билен гошларың янында галаның пайы дең болар; затлар дең пайлашылар».</verse>
				<verse number="25">Шол гүнден бейләк Давут муны Ысрайыл үчин канун ве парз эдип гойды. Бу канун шу гүне ченли довам эдип гелйәр.</verse>
				<verse number="26">Давут Зиклага гелип, «Ине, шу Реббиң душманларындан алнан олҗадан сизе совгат» дийип, өз достлары болан яхуда яшулуларына иберди.</verse>
				<verse number="27">Шейле хем ол Бейтелдәки, Негеп чөлүнде Рамотдакы, Ятырдакы,</verse>
				<verse number="28">Арогердәки, Сипмотдакы, Эштемовадакы,</verse>
				<verse number="29">Ракалдакы, ерахмееллериң галаларындакы, кейнлериң галаларындакы,</verse>
				<verse number="30">Хормадакы, Боргашандакы, Атакдакы,</verse>
				<verse number="31">Хеброндакы өз адамлары билен баран ерлериниң әхлисинде яшаянлара олҗа алнан затлардан иберди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="31">
				<verse number="1">Пилиштлилер Ысрайылың гаршысына сөвеш этди. Ысрайыллар пилиштлилерден гачып, Гилбова дагында көпүси гырылды.</verse>
				<verse number="2">Пилиштлилер Шавулың ве онуң огуллары Ёнатаның, Абынадабың хем-де Малкышуваның ызындан ковуп етип, онуң огулларыны өлдүрдилер.</verse>
				<verse number="3">Шавула гаршы сөвеш гүйчленди, яйчылар оны тапдылар ве агыр яраладылар.</verse>
				<verse number="4">Шавул ярагчы нөкерине шейле дийди: «Гылыҗыңы ал-да, мени өлдүр; сүннетсизлериң элинден өлүп, олара гөз болмайын». Эмма онуң ярагчы нөкери җуда горкды ве бейле этмек ислемеди. Шоңа гөрә, Шавул өз гылыҗыны алды-да, онуң үстүне өзүни оклады.</verse>
				<verse number="5">Шавулың өлендигини гөрен ярагчы нөкери-де өз гылыҗының үстүне өзүни оклап, онуң билен биле өлди.</verse>
				<verse number="6">Шейдип, Шавулың өзи, үч оглы, ярагчы нөкери хем-де әхли адамлары бир гүнде өлдүлер.</verse>
				<verse number="7">Ысрайылың еңлип гачандыгыны, Шавулың хем онуң огулларының өлендигини гөрүп, җүлгәниң бейлеки тарапында ве Иордан дерясының аңырсында яшаян ысрайыллар өз галаларыны ташлап гачдылар; пилиштлилер гелип, олары эеледилер.</verse>
				<verse number="8">Эртеси гүн пилиштлилер өлдүриленлери таламак үчин геленлеринде, Гилбова дагындан Шавул билен онуң үч оглуның җеседини тапдылар.</verse>
				<verse number="9">Олар Шавулың келлесини кесип, ярагыны алдылар ве бутханаларына хем-де халкына хабар бермек үчин, тутуш пилиштлилериң юрдуна чапарлар гөндердилер.</verse>
				<verse number="10">Шавулың ярагыны Ашторет худайларының бутханасында гойдулар, җеседини болса Бейтшеян галасының диварындан асып гойдулар.</verse>
				<verse number="11">Пилиштлилериң Шавула эденлерини Гилгатдакы Ябешиң илаты эшиденде,</verse>
				<verse number="12">онуң гайдувсыз адамларының әхлиси аяга галды. Олар узак гиҗе йөредилер. Барып, Шавулың хем онуң огулларының җесетлерини Бейтшеян галасының диварындан айырдылар; Ябеше гелип, җесетлери шол ерде якдылар.</verse>
				<verse number="13">Соңра оларың сүңклерини гетирип, Ябешдәки йылгының ашагында гөмдүлер ве еди гүнләп агыз бекледилер.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="10">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Шавул өленден соң, амалеклери еңип, доланып гелен Давут ики гүн Зиклагда галды.</verse>
				<verse number="2">Үчүнҗи гүн дийленде Шавулың дүшелгесинден якасыны йыртып, башындан гум совран бир адам Давудың янына гелди. Ол Давудың өңүнде ере йүзин дүшүп тагзым этди.</verse>
				<verse number="3">Давут ондан: «Ниреден гелйәрсиң?» дийип сорады. Ол: «Мен Ысрайыл дүшелгесинден гачып гайтдым» дийди.</verse>
				<verse number="4">Давут оңа: «Айт, нәме болды?» дийди. Ол: «Гошун еңлип гачды, адамларың көпүси гырылды. Шавул билен онуң оглы Ёнатан хем өлди» дийди.</verse>
				<verse number="5">Давут бу хабары гетирен яш йигитден: «Шавул билен онуң оглы Ёнатаның өленини ниреден билйәң?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="6">Яш йигит Давуда шейле җогап берди: «Эдил шол вагт мен Гилбога дагындадым. Мен Шавулың найзасына сөенип дураныны, душманың сөвеш арабаларының ве олары сүрйән эсгерлериң болса оңа голайлашып баряндыкларыны гөрдүм.</verse>
				<verse number="7">Шавул еңсесине середенде мени гөрүп, янына чагырды. Мен: „Нәме агам?“ дийдим.</verse>
				<verse number="8">Ол: „Сен ким?“ дийип сорады. „Мен амалек тиресинден“ дийип җогап бердим.</verse>
				<verse number="9">Соңра ол маңа: „Гел-де, мени өлдүр, чүнки энтек ичимде җаным болса-да, аҗалым гөрнүп дур“ дийди.</verse>
				<verse number="10">Менем бардым-да, оны өлдүрдим. Себәби мен онуң инди дири галмаҗакдыгына гөз етирипдим. Башындакы тәҗи билен элиндәки билезигини җенабыма алып гайтдым, ине, олар җенабым».</verse>
				<verse number="11">Муны эшиден Давут якасыны тутуп, гейимлерини йыртды, онуң янындакылар хем шейтдилер.</verse>
				<verse number="12">Олар гылычдан гечирилен Шавул үчин, онуң оглы Ёнатан үчин, Реббиң гошуны ве ысрайыл халкы үчин агшама ченли агыз бекләп, яс тутуп аглашдылар.</verse>
				<verse number="13">Давут хабар гетирен яш йигитден: «Сен нирели?» дийип сорады. Ол: «Мен гелмишек бир амалегиң оглы» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="14">Давут оңа: «Горкман, Реббиң сечип-сайлан адамыны өлдүрмәге нәдип милт этдиң?» дийди.</verse>
				<verse number="15">Соңра Давут яш йигитлериң бирини янына чагырып: «Гел, шуны өлдүр!» дийди. Йигит оны уруп өлдүрди.</verse>
				<verse number="16">Давут амалеге: «Дөкен ганың өз башыңа барсын. Чүнки сен Реббиң сечип-сайлан адамыны өлдүрендигиңе өз дилиң билен шаятлык этдиң» дийди.</verse>
				<verse number="17">Шавул ве онуң оглы Ёнатан үчин, Давут шу агыны айтды.</verse>
				<verse number="18">(Давут бу «Пейкам айдымыны» яхуда халкына өвренмеги буюрды. Бу Догручыллык китабында языландыр.) Ол шейле дийди:</verse>
				<verse number="19">«Эй, Ысрайыл, шөхратың дем-дүйтсүз ятыр депелериңде! Герчеклер нәдип ере язылды?!</verse>
				<verse number="20">Гатлылара айтмаң муны, Ашкелоның көчелеринде яймаң. Ёгсам пилиштлилериң гызлары җошар, сүннетсизлериң гызлары хешелле какар.</verse>
				<verse number="21">Эй, Гилбога даглары! Үстүңизе чыг-да, ыгал-да дүшмесин! Сизден хасыл өнмесин! Чүнки герчегиң галканы, Шавулың гайдып ягланмаҗак галканы сизиң үстүңизде сынды.</verse>
				<verse number="22">Ёнатаның яйы сова гечмезди өлдүриленлериң тенинден, Шавулың гылыҗы бош гечмезди герчеклериң яйындан.</verse>
				<verse number="23">Сөйгүлиди, эзизди Шавул билен Ёнатан. Дириликде, өлүмде олар җыда дүшмеди. Чаласындылар бүргүтден, гүйчлүдилер арсландан.</verse>
				<verse number="24">Эй, Ысрайыл гызлары, аглаң, Шавул үчин аглаң! Ал-элван гейдирен үчин, гейимиңизи зер билен нагышлан үчин аглаң!</verse>
				<verse number="25">Герчеклер нәдип ере язылды җең мейданында! Ёнатан дем-дүйтсүз ятыр депәңде.</verse>
				<verse number="26">Сениң үчин халым теңдир, эй, Ёнатан доган! Җуда эзиз болупдың маңа. Зенан сөйгүсинден-де артыкды сөйгиң маңа.</verse>
				<verse number="27">Герчеклер нәдип ере язылды?! Ок-яраглар дөвүлди!»</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Шондан соң Давут: «Яхуда галаларының бирине гидейинми?» дийип, Реббе йүз тутды. Реб: «Хава, гит!» дийип җогап берди. Давут: «Хайсына гидейин?» дийип сорады. Реб: «Хеброна» дийди.</verse>
				<verse number="2">Шунлукда, Давут өзи билен ики аялыны – йизрегелли Ахыногамы хем-де кармелли Набалың дул галан аялы Абыгайылы алып, Хеброна гитди.</verse>
				<verse number="3">Давут адамларыны-да өз машгалалары билен биле әкитди. Шейдип, олар Хеброн галасының обаларында орнашдылар.</verse>
				<verse number="4">Яхуданың адамлары гелдилер ве Давудың башына яг гуюп, оны яхуда тиресине патыша белледилер. Олар Шавулы Гилгатдакы ябешлилериң җайландыгыны Давуда хабар беренлеринде,</verse>
				<verse number="5">Давут чапарларың үсти билен ябешлилере шейле хабар ёллады: «Өз җенабыңыз Шавулы җайлап, оңа вепалылык гөркезендигиңиз үчин, Реб сизи ялкасын!</verse>
				<verse number="6">Реб сизе мерхемет этсин хем вепалылык гөркезсин! Бу эден ишиңиз үчин менем сизе ягшылык эдерин.</verse>
				<verse number="7">Голларыңыз кувватлы болсун, өзүңизем мерт болуң! Җенабыңыз Шавул өлди, яхуда халкы мени патышалыга белледи».</verse>
				<verse number="8">Нериң оглы Абнер Шавулың гошунбашысыды. Ол Шавулың оглы Ышбошеди Маханайыма гетирди.</verse>
				<verse number="9">Абнер оны Гилгадың, Ашурың, Йизрегелиң, Эфрайымың, Беняминиң хем-де тутуш Ысрайылың патышасы этди.</verse>
				<verse number="10">Ысрайыла патышалык эдип башланда, Шавулың оглы Ышбошет кырк яшындады. Ол ики йыл патышалык этди. Эмма яхуда тиреси Давудың ызына эерди. Хебронда яхуда тиресине Давут еди йыл алты ай бәри патышалык эдйәрди.</verse>
				<verse number="11"></verse>
				<verse number="12">Нериң оглы Абнер Шавулың оглы Ышбошедиң адамлары билен биле Маханайымдан Гибгона гитди.</verse>
				<verse number="13">Серуяның оглы Ёвап болса Давудың адамлары билен чыкып, Гибгон ховданының янында олар билен габатлашды. Бу ики топарың херси ховданың бир тарапында ерлешди.</verse>
				<verse number="14">Абнер Ёваба: «Гой, яш йигитлер өңе чыксынлар-да, баша-баш гүйч сынанышсынлар» дийди. Ёвап хем: «Гой, чыксынлар» дийди.</verse>
				<verse number="15">Олар өңе чыкдылар. Бенямин тиресинден Шавулың оглы Ышбошет тарапдан он ики адам, Давудың адамларындан хем он ики адам өңе сайланды.</verse>
				<verse number="16">Олар бири-бириниң келлесинден тутуп, гаршыдашының бөврүнден гылычларыны гечирдилер. Шейдип, оларың әхлисиниң ләши серилди. Шоңа гөрә-де Гибгондакы ол ере Хелкатхассурым диен ат берилди.</verse>
				<verse number="17">Шейдип, ол гүн җуда ёвуз сөвеш башланды. Абнер билен ысрайыллар Давудың адамларындан еңилдилер.</verse>
				<verse number="18">Серуяның үч оглы Ёвап, Абышай, Асахел дагы шол ердеди. Асахел эдил кейик ялы йылдамды.</verse>
				<verse number="19">Ол Абнери ызарлады. Ол хич тарапа совулман, гөни онуң ызындан барярды.</verse>
				<verse number="20">Абнер ызына середип: «Асахел, бу сенми?» дийди. Ол: «Хава, мен» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="21">Абнер оңа: «Сагыңа я солуңа совлуп, яш эсгерлериң бирини тут-да, онуң затларыны тала» дийди. Йөне Асахел онуң ызындан галмады.</verse>
				<verse number="22">Абнер Асахеле ене: «Мени коваламаңы бес эт! Бирден сени ере пылчап ураймайын! Онсоң мен сениң доганың Ёвабың йүзүне нәхили середерин?» дийди.</verse>
				<verse number="23">Йөне Асахел ыза гайтмак ислемеди. Шунлукда, Абнер найзасының уҗуны онуң ичинден гечирди. Асахел йыкылды, йыкылан еринде-де җан берди. Онуң өлен еринден геченлериң хеммеси ол ерде аяк чекдилер.</verse>
				<verse number="24">Соңра Ёвап билен Абышай Абнериң ызындан коваладылар. Гүн яшанда, олар Гияның гаршысындакы, Гибгон чөлүне тарап гидйән ёлуң якасындакы Омах депесине етдилер.</verse>
				<verse number="25">Беняминлер Абнериң дашына топландылар-да, бирлешдилер; олар бир депәниң үстүне чыкып дурдулар.</verse>
				<verse number="26">Абнер Ёваба гыгырып шейле дийди: «Адамларың гылычдан гечирилмегиниң, хей, соңы гелмезми? Мунуң соңуның паҗыгалы болҗагыны билеңокмы? Гарындашларыны коваламагы бес этмеги үчин адамларыңа хачан буйрук берҗек?»</verse>
				<verse number="27">Ёвап Абнере: «Дири Худайдан ант ичйән! Эгер өзүң сесленмедик болсаң, мениң адамларым өз гарындашларыны тә даңдана ченли ковалардылар» дийди.</verse>
				<verse number="28">Ёвап шахдан эдилен сурнай чалды; адамлар сакландылар. Шондан соң олар ысрайыллары коваламагы, олар билен урушмагы бес этдилер.</verse>
				<verse number="29">Абнер адамлары билен узак гиҗе Иордан дересинден йөреди. Олар Иордан дерясындан гечдилер; эртеси ирден хем йөрәп, Маханайыма гелдилер.</verse>
				<verse number="30">Ёвап Абнери коваламагы бес эденден соң, адамларыны топлады. Давудың адамларындан Асахелден башга-да он докузы кемди.</verse>
				<verse number="31">Давудың адамлары Абнере гошулан беняминлерден үч йүз алтмыш адамы өлдүрди.</verse>
				<verse number="32">Олар Асахели әкидип, Бейтуллахамда – онуң өз какасының губры гойлан гүммезиң ичинде җайладылар. Соңра Ёвап адамлары билен узак гиҗе ёл йөрәп, даң агаранда Хеброна гелди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Шавулың адамлары билен Давудың адамларының арасындакы уруш узага чекди. Давут гитдигисайы гүйчленйәрди, Шавулыңкылар болса барха эҗизлейәрдилер.</verse>
				<verse number="2">Ине, шулар Давудың Хебронда доглан огулларыдыр: онуң новбахар оглы йизрегелли Ахыногамдан болан Амнонды.</verse>
				<verse number="3">Икинҗиси кармелли Набалың дул галан аялы Абыгайылдан болан Килапды, үчүнҗиси Гешур патышасы Талмайың гызы Магакадан болан Абшаломды.</verse>
				<verse number="4">Дөрдүнҗиси Хагытдан болан Адоныяды, бәшинҗиси Абыталдан болан Шепатяды.</verse>
				<verse number="5">Алтынҗы оглы Эгладан болан Йитрегамды. Давудың бу огулларының хеммеси Хебронда догулдылар.</verse>
				<verse number="6">Шавул билен Давудың ковум-гарындашларының арасындакы уруш довам эдйәрди. Шавулың ковумындан Абнер барха гүйчленйәрди.</verse>
				<verse number="7">Шавулың Риспа атлы бир гырнагы барды. Риспаның атасына Ая диййәрдилер. Бир гүн Ышбошет Абнере: «Нәме үчин какамың гырнагы билен ятдың?» дийди.</verse>
				<verse number="8">Ышбошедиң сөзлерине Абнериң җуда гахары гелип, оңа шейле дийди: «Нәме сен мени Яхуданың тарапына гечен бир көпек хасаплаяңмы? Мен бу гүнки гүне ченли атаң Шавулың неслине, онуң доганларына, дост-ярларына вепалы болуп, сени Давудың элине дүшмекден саклап гездим. Шу аял себәпли бу гүн сен маңа гара йөңкеҗек болярмың?</verse>
				<verse number="9">Реб Шавулың элинден патышалыгы алҗакдыгына, Дандан Беершеба ченли узалян Ысрайылда хем Яхудада Давудың патышалыгыны беркарар этҗекдигине ант ичди. Инди ол хакда айдыланы ерине етирмесем, гой, Худай маңа-да шоны, хатда онданам бетерини гөркезсин».</verse>
				<verse number="10"></verse>
				<verse number="11">Ышбошет Абнерден горкансоң, оңа җогап гайтарып билмеди.</verse>
				<verse number="12">Абнер Хебронда отуран Давуда чапар иберип: «Юрт кимиңки? Гел, әхт баглашалы, тутуш Ысрайылың сениң тарапыңа гечмегине менем голдав берейин» дийди.</verse>
				<verse number="13">Давут: «Боляр, мен сениң билен әхт эдишейин, йөне бир шерт билен: мениң билен гөрме-гөрше гелениңде, Шавулың гызы Микалы-да гетирерсиң, эгер гетирмесең, мени гөрмерсиң» дийди.</verse>
				<verse number="14">Соңра Давут: «Йүз пилиштлиниң пүрчүгини берип алан аялым Микалы өзүме гайтарып бер» диен хабар билен Шавулың оглы Ышбошеде чапар гөндерди.</verse>
				<verse number="15">Ышбошет адам иберип, Микалы онуң адамсы Палтыелден ызына алды. Палтыел Лайышың оглуды.</verse>
				<verse number="16">Адамсы ёлбойы аглап-эңрәп, Микалы Бахурыма ченли угратды. Абнер «Өйүңе гайт!» диенсоң, Палтыел ызына доланды.</verse>
				<verse number="17">Абнер ысрайыл яшулуларына шейле сөзлер билен йүзленди: «Көп вагтдан бәри сиз Давудың өзүңизе патыша болмагыны ислейәрсиңиз.</verse>
				<verse number="18">Инди ислегиңизи амала ашырың, себәби Реб: „Мен Өз халкым Ысрайылы гулум Давудың үсти билен пилиштлилерден хем онуң әхли душманларындан халас эдерин“ дийип, Давуда айдыпды».</verse>
				<verse number="19">Абнер бенямин тиреси билен хем геплешди. Соңра әхли ысрайылларың хем-де беняминлериң ислегини Давуда етирмек үчин, ол Хеброна гитди.</verse>
				<verse number="20">Абнер йигрими адам билен биле Хеброна Давудың янына барды. Давут олар үчин мейлис гурады.</verse>
				<verse number="21">Абнер Давуда: «Мен гидейин-де, тутуш Ысрайылы ша хезретлериниң янына йыгнайын. Сениң өз гөвүн ислегиңе гөрә шалык сүрмегиң үчин, гой, олар сениң билен әхт баглашсынлар» дийди. Давут Абнери гойберди, ол саг-саламат чыкып гитди.</verse>
				<verse number="22">Ёвап Давудың адамлары билен талаңчылыкдан яңыҗа гайдып гелипди. Олар көп олҗа алыпдылар. Эмма Абнер Хебронда – Давудың янында дәлди, Давут оны гойберипди, ол саг-саламат чыкып гайдыпды.</verse>
				<verse number="23">Ёвап тутуш гошун билен биле гелди. Нериң оглы Абнериң патышаның янына гелендигини, патышаның оны гойберендигини, онуңам саг-саламат чыкып гидендигини Ёваба хабар бердилер.</verse>
				<verse number="24">Ёвап патышаның янына барып: «Эден задың нәме?! Өз аягы билен яныңа гелен Абнери нәме үчин гойбердиң?</verse>
				<verse number="25">Сен Нериң оглы Абнери танаяң ахырын! Ол сени алдамак үчин, нирә гидип-гелйәниңи, нәме иш эдйәниңи билмек үчин гелендир» дийди.</verse>
				<verse number="26">Ёвап Давудың янындан чыкансоң, Абнериң ызындан чапарлар иберди ве оны Сира гуюсындан ызына гетиртди. Эмма Давут мундан бихабарды.</verse>
				<verse number="27">Абнер Хеброна гайдып геленде, Ёвап онуң билен икичәк геплешҗек болян киши болуп, оны дервезәниң ич тарапына чекди-де, ичине уруп өлдүрди. Шейдип, Абнер Ёвабың доганы Асахелиң ганына галандыгы үчин өлдүрилди.</verse>
				<verse number="28">Давут бу хабары эшидип: «Өзүмем, патышалыгымам Нериң оглы Абнериң ганы үчин Реббиң өңүнде хич вагт гүнәкәр болмарыс.</verse>
				<verse number="29">Гүнә, гой, Ёвабың хем онуң неслиниң бойнуна дүшсүн. Ёвабың неслиниң арасында ириң йыгнаян яралы, пис ачан я-да голтугы пишекли, гылычдан өлйән я-да нана зар адамлар, гой, хемише болсун дурсун» дийди.</verse>
				<verse number="30">Шейдип, Ёвап ве онуң доганы Абышай Гибгонда болан урушда өз доганлары Асахели өлдүрен Абнериң җанына каст этдилер.</verse>
				<verse number="31">Давут Ёвап билен онуң янындакы әхли халка: «Якаңызы йыртып, җул гейниң-де, Абнериң ясыны тутуң» дийди. Давут патыша онуң табыдының ызындан йөреди.</verse>
				<verse number="32">Абнери Хебронда җайладылар. Онуң губрының башында патыша сес эдип аглады, тутуш халк-да оңа гошулды.</verse>
				<verse number="33">Патыша Абнер үчин агы айтды: «Акмакларча өлмели дәлдиң, Абнер!</verse>
				<verse number="34">Голларың баглы дәлди, аякларың гандаллы дәлди! Эмма залымларың голуна дүшен бири кимин хеләк болдуң!» Абнер үчин тутуш халк ене-де аглады.</verse>
				<verse number="35">Соңра әхли халк Давудың янына гелип, Гүн батмаздан өң бир затлар гарбанмагы теклип этдилер. Эмма Давут: «Эгер Гүн яшянча чөрек ийсем я-да башга бир зат датсам, Худай маңа-да шоны, хатда ондан-да бетерини гөркезсин» дийип ант ичди.</verse>
				<verse number="36">Тутуш халк Давудың бу болшуны гөрүп, оны макуллады. Патышаның эдйән әхли ишинден хошал болшы ялы, халк бу гезек хем ондан хошал болды.</verse>
				<verse number="37">Нериң оглы Абнериң өлүминде Давудың элиниң ёкдугына тутуш гошун ве әхли ысрайыл халкы шол гүн гөз етирди.</verse>
				<verse number="38">Патыша адамларына йүзленип: «Бу гүн Ысрайылың бир бегиниң, бир бейик адамының өлендигини билйәңизми?</verse>
				<verse number="39">Худайың башыма яг гуйлуп сайлан патышасы болсамам, менде бу гүн гүйч-гурбат ёк. Серуяның огуллары менден хас гүйчли. Яманлык эдениң өзүне-де Реб яманлык гөркезсин» дийди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Хебронда Абнериң өлдүрилендигини эшидип, Шавулың оглы Ышбошедиң эсси айылды, тутуш ысрайыл халкына ховсала аралашды.</verse>
				<verse number="2">Шавулың оглы Ышбошедиң хызматында Багана хем Рекап атлы ики доган барды. Олар гаракчы топарларың серкерделеридилер. Олар бенямин тиресинден бееротлы Риммоның огулларыдылар. (Беерот Бенямин топрагының бир бөлеги хасап эдилйәрди.</verse>
				<verse number="3">Бирвагтлар өз топракларыны ташлап, Гитайыма гачып баран бееротлылар хәзире ченли хем ол ерде гелмишек болуп яшап йөрлер.)</verse>
				<verse number="4">Шавулың оглы Ёнатаның Мепибошет диен ики аягы-да агсак бир оглы барды. Йизрегелден Шавул билен Ёнатаның өлди хабары геленде, ол бәш яшындады. Энекеси җуда ховлукмачлык билен алып гачып барярка, оны элинден гачырыпды. Шейдип, чаганың аягына шикес етипди.</verse>
				<verse number="5">Ышбошет гүнортан дынч алярка, Риммоның огуллары Рекап билен Багана гүнортаның ыссысында онуң өйүне гелдилер.</verse>
				<verse number="6">Бу ики доган бугдай алмага гелен кишилер болуп, Ышбошедиң ичине урдулар. Бу, ине, шейле болупды: олар өе гиренлеринде, Ышбошет өз ятян отагында уклап ятырды. Олар онуң үстүне топулдылар-да, оны өлдүрип, келлесини кесип алдылар ве ол ерден чыкып гачдылар. Соңра олар Иордан дересиниң ёлы билен узак гиҗе йөредилер.</verse>
				<verse number="7"></verse>
				<verse number="8">Ол икиси Ышбошедиң келлесини Хеброна Давудың янына гетирип, оңа: «Ине, шу сениң җаныңа каст этмекчи болан душманың Шавулың оглы Ышбошедиң келлеси! Бу гүн Реб Шавулдан ве онуң неслинден ша хезретлериниң арыны алды» дийдилер.</verse>
				<verse number="9">Давут бееротлы Риммоның огуллары Рекап билен Багана йүзленип: «Мени әхли бела-бетерлерден горан Ребден ант ичйәрин, маңа бири Шавулың өлди хабарыны гетирипди ве ол говы хабар гетирендирин өйдүпди. Йөне мен оны Зиклагда өлдүрдим. Гетирен бушлугы үчин оңа шейле „серпай“ япылыпды.</verse>
				<verse number="10"></verse>
				<verse number="11">Хей, онсоң сиз – залымлар бир бигүнәни өз өйүнде, өз дүшегинде өлдүрерсиңиз-де, сизи ер йүзүнден ёк эдип, онуң хунуны сизден алмарынмы?» дийди.</verse>
				<verse number="12">Соңра Давут нөкерлерине эмр этди; нөкерлер олары өлдүрдилер ве эл-аякларыны кесип, гөврелерини Хеброндакы ховданың үстүнден асдылар. Ышбошедиң келлесини болса әкидип, Хебронда Абнериң губры гойлан гүммезде җайладылар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Ысрайылың әхли тирелери Хеброна Давудың янына барып, оңа: «Биз сениң өз сүегиңден ве тениңдендирис.</verse>
				<verse number="2">Өңлерем – Шавул патышамызка-да сен ысрайыл гошунына серкердедиң. Реб саңа: „Мениң халкым Ысрайылың чопаны сен боларсың, Ысрайыла сен хөкүмдарлык эдерсиң“ дийипди» дийдилер.</verse>
				<verse number="3">Шейдип, Ысрайылың әхли яшулулары Хеброна Давудың янына йыгнандылар. Шол ерде Реббиң хузурында Давут патыша олар билен әхт эдишди. Ысрайылың яшулулары Давудың башына яг гуюп, Ысрайыла патыша белледилер.</verse>
				<verse number="4">Давут патыша беллененде, отуз яшындады; ол кырк йыл патышалык этди.</verse>
				<verse number="5">Давут Хебронда Яхуданың үстүнден еди йыл, алты ай, Иерусалимде отурып, тутуш Ысрайыл билен Яхуда отуз үч йыл патышалык этди.</verse>
				<verse number="6">Давут патыша адамларыны алып, Иерусалимде яшаян ябусларың үстүне йөриш этди. Ябуслар Давуда: «Сен бу ере гирип билмерсиң, хатда көрлердир агсакларам сени ызыңа серпикдирип билерлер» диййәрдилер. Олар Давут бу ере гирип билмез дийип пикир эдйәрдилер.</verse>
				<verse number="7">Эмма Давут Сион галасыны басып алды. Ол хәзир «Давут галасы» дийлип атландырыляр.</verse>
				<verse number="8">Давут шол гүн: «Кимде-ким ябуслары өлдүрмекчи болса, кәризиң ичинден гечип, Давуды йигренйән көрлердир агсакларың үстүне чозсун» дийди. («Көрлердир агсаклар Худайың өйүне гирип билмезлер» диен геп шондан галды.)</verse>
				<verse number="9">Давут галаны эеледи ве оны «Давут галасы» дийип атландырды. Ол Миллодан башлап, галаның тутуш төверегини тәзеден гурды.</verse>
				<verse number="10">Давут гитдигисайы гүйчленйәрди, себәби Хөкмүрован Худай Реб онуң биленди.</verse>
				<verse number="11">Сур патышасы Хирам Давудың янына илчилер билен кедр агачларыны, агач уссаларыдыр көшк гуруҗы уссалары иберди. Олар Давут үчин көшк гурдулар.</verse>
				<verse number="12">Шейлеликде, Давут өзүни Реббиң тутуш Ысрайылың патышасы хөкмүнде беркарар эдендигине хем-де Өз халкы Ысрайылың хатырасына өз патышалыгыны бейгелдендигине дүшүнди.</verse>
				<verse number="13">Давут Хеброндан геленден соң, Иерусалимде ене-де гырнаклардыр аяллар алды. Олардан хем Давудың огул-гызлары болды.</verse>
				<verse number="14">Онуң Иерусалимде доглан чагаларының атлары шулардыр: Шаммува, Шобап, Натан, Сүлейман,</verse>
				<verse number="15">Йыбхар, Элишува, Непек, Япыя,</verse>
				<verse number="16">Элишама, Эляда, Элипелет.</verse>
				<verse number="17">Давудың тутуш Ысрайыла патышалыга белленилендигини эшиденде, әхли пилиштлилер аяга галып, онуң гөзлегине чыкдылар. Давут муны эшидип, чөлдәки гала гитди.</verse>
				<verse number="18">Пилиштлилер гелип, Рапа җүлгесине яйрадылар.</verse>
				<verse number="19">«Мен пилиштлилериң гаршысына чыкайынмы? Сен олары мениң элиме берермиң?» дийип, Давут Реббе йүз тутды. Реб оңа: «Бар, пилиштлилери шүбхесиз сениң элиңе берҗекдирин» дийди.</verse>
				<verse number="20">Шейлеликде, Давут Багалперасыма гелип, олары шол ерде дерби-дагын этди. Ол: «Сил бентлериниң бөвсүлиши кимин, Реб-де душманларыма мениң элим билен зарба урды» дийди. Шол себәпден хем бу ере Багалперасым диен ат дакылды.</verse>
				<verse number="21">Давут билен онуң адамлары пилиштлилериң ташлап гиден бутларыны алдылар.</verse>
				<verse number="22">Пилиштлилер ене гелип, Рапа җүлгесине яйрадылар.</verse>
				<verse number="23">Давут Реббе йүз тутанда, Реб шейле дийди: «Оларың өңүнден чыкма. Бальзам агачлары тарапдан гелип, оларың еңсесинден ур.</verse>
				<verse number="24">Бальзам агачларының башларындан аяк сеслерини эшидениңде, тайяр бол, себәби бу пилиштлилериң гошуныны дерби-дагын этмек үчин, Мен – Реббиң сениң өңүңе дүшдүгимдир».</verse>
				<verse number="25">Давут Реббиң буйрушы ялы этди. Ол Гебадан Гезере ченли болан аралыкда пилиштлилери гырды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">Давут ене-де Ысрайылың мен диен адамларындан отуз мүңүсини топлады.</verse>
				<verse number="2">Ол Худайың Әхт сандыгыны гетирмек үчин, адамлары билен биле Багала Яхуда галасына гитди. Сандык керупларың арасында тагт гуран Хөкмүрован Реб дийип атландырыляр.</verse>
				<verse number="3">Олар Худайың сандыгыны тәзе араба йүкләп, байырлыкда ерлешйән Абынадабың өйүнден алып чыкдылар. Тәзе арабаны Абынадабың огуллары Уза билен Ахё сүрүп барярдылар.</verse>
				<verse number="4">Уза Худайың сандыгының гапдалындан, Ахё болса сандыгың өңүнден йөрәп барярды.</verse>
				<verse number="5">Давут ве тутуш ысрайыл халкы Реббиң хузурында бар гүйчлери билен серви агаҗындан эдилен дүрли саз гуралларыны: лира, арфа, депрек, кимвалдыр кастанет чалып танс эдйәрдилер.</verse>
				<verse number="6">Наконың харман җайына етенлеринде, оларың өкүзлери бүдреди, Уза элини узадып, Худайың сандыгындан тутды.</verse>
				<verse number="7">Уза гаршы Реббиң гахары гелди. Бипервайлык эдендиги үчин, Худай оны шол ерде өлдүрди. Уза эдил Худайың сандыгының янында җан берди.</verse>
				<verse number="8">Давут Реббиң Узаны өлдүрендиги үчин гахарланды. (Ол ер шу гүне ченли Перес Уза дийлип атландырыляр.)</verse>
				<verse number="9">Давут шол гүн Ребден горкуп: «Реббиң сандыгыны нәдип мениң яныма гетирип боларка?» дийди.</verse>
				<verse number="10">Шунлукда, Давут Реббиң сандыгыны Давут галасына әкитмек ислемеди. Ол сандыгы Гат галасындан болан Обедедомың өйүнде гоюп гитди.</verse>
				<verse number="11">Реббиң сандыгы үч айлап Обедедомың өйүнде дурды. Реб Обедедомы ве онуң тутуш хоҗалыгыны ялкады.</verse>
				<verse number="12">«Реб Обедедомың хоҗалыгыны хем-де оңа дегишли боланларың әхлисини Худайың сандыгы үчин ялкады» дийип, Давут патыша хабар бердилер. Давут гидип, Худайың сандыгыны улы шатлык билен Обедедомың өйүнден Давут галасына гетирди.</verse>
				<verse number="13">Реббиң сандыгыны гөтериҗилер алты әдим йөрәнден соң, Давут бир өкүз билен семиз гөләни гурбанлык берди.</verse>
				<verse number="14">Давут непис зыгыр матадан тикилен эфот гейип, Реббиң хузурында бар гүйҗи билен җошуп танс эдйәрди.</verse>
				<verse number="15">Шунлукда, Давут хем-де тутуш ысрайыл халкы шатлык билен гыгырышып, шахдан эдилен сурнай чалып, Реббиң сандыгыны гетирйәрдилер.</verse>
				<verse number="16">Реббиң сандыгы Давут галасына гетириленде, Шавулың гызы Микал пенҗиреден серетди. Давудың Реббиң хузурында бөкҗекләп танс эдишини гөрүп, ол өз янындан Давуда гөвнүетмезчилик билен серетди.</verse>
				<verse number="17">Олар Реббиң сандыгыны гетирип, Давудың онуң үчин йөрите гуран чадырының ичинде өз еринде гойдулар. Соңра Давут Реббиң хузурында якма хем саламатлык гурбанлыкларыны берди.</verse>
				<verse number="18">Ол якма хем саламатлык гурбанлыкларыны берип боландан соң, Хөкмүрован Реббиң адындан халка пата берди.</verse>
				<verse number="19">Аял-эркек диймән, ысрайыл халкының херсине бир чөрек, бир бөлек эт хем-де кишмиш пайлады. Шондан соң тутуш җемагат өйүне даргады.</verse>
				<verse number="20">Давут өз машгаласына пата бермек үчин гайдып гелйәркә, Шавулың гызы Микал өңүнден чыкып, оңа шейле дийди: «Бир болгусызың утанчсызлык билен ялаңачланышы ялы, өз эмелдарларының гырнакларының өңүнде ярым-ялаңачланып, гөр, бу гүн ысрайыл патышасы өзүне нәхили хормат газанды!»</verse>
				<verse number="21">Давут Микала шейле дийди: «Бу сениң атаңың хем онуң неслиниң ерине мени сайлан, мени Өз халкы Ысрайыла хөкүмдар эден Реббиң хузурында болды. Хава, мен Реббиң хузурында танс этҗек.</verse>
				<verse number="22">Мен өзүми өңкүденем хас кичелдип, мертебәми песелтҗек. Эмма сениң диййән гырнакларың мени шөхрата бесләрлер».</verse>
				<verse number="23">Шавулың гызы Микал дүнйәден перзентсиз өтди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">Давут патышаның өз көшгүнде орнашан, Реббиң оны даш-төверегиндәки әхли душманларындан горап, оңа рахат дурмуш берен дөврүди.</verse>
				<verse number="2">Шол гүнлерде патыша Натан пыгамбере: «Серет, мен-ә кедр агаҗындан гурлан көшкде яшаярын, Худайың сандыгы болса бир чадырда дур» дийди.</verse>
				<verse number="3">Натан Давуда: «Ислән задыңы эдибер, себәби Реб сениң билендир» дийди.</verse>
				<verse number="4">Эмма хут шол гиҗе Натана Реббиң сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="5">«Бар, гулум Давуда Реб шейле диййәр дий: „Маңа месген тутар ялы өй гурҗак сенми?</verse>
				<verse number="6">Мен ысрайыл халкыны Мүсүрден алып чыкан гүнүмден бәри өйде месген тутмадым; чадырымы ондан-оңа гөчүрип яшап йөрдүм.</verse>
				<verse number="7">Тутуш Ысрайыл билен болан ерлеримиң әхлисинде Өз халкым Ысрайыла баштутанлык этмеги буйран сердарларымың, хей, биринден: ‘Нәме үчин Маңа кедр агаҗындан өй гурмадыңыз?’ дийип сорадыммы?“</verse>
				<verse number="8">Инди сен Мениң гулум Давуда Хөкмүрован Реб ене-де шейле диййәр дий: „Мен сени мейданда гоюн бакып йөрен ериңден алып, Өз халкым Ысрайылың хөкүмдары этдим.</verse>
				<verse number="9">Нирә гитсең яныңда болдум, өңүңдәки әхли душманларыңы гырып ташладым. Инди болса ер йүзүндәки бейик адамларың ады кимин сениң адыңы беленде гөтерҗек.</verse>
				<verse number="10">Өз халкым Ысрайыл үчин бир ер тайынлап, олары шол ерде ерлешдирҗек. Шейдип, олар өз ерлеринде яшарлар. Мундан бейләк оларың рахатлыгы бозулмаз.</verse>
				<verse number="11">Халкым Ысрайыла сердарлар беллән дөврүмден бәри сүтем эдишлери ялы, бетгылык адамлар инди олара сүтем этмезлер. Мен сени әхли душманларыңдан горап саклаҗак. Мен-Реб сениң үчин бир өй бина этҗекдигими җар эдйәрин.</verse>
				<verse number="12">Пейманың долуп, ата-бабаларыңа говшаныңда, ериңе өз оглуңы, өз билиңден өнен зүрядыңы тагта чыкарып, онуң патышалыгыны кувватландырарын.</verse>
				<verse number="13">Мениң үчин өйи ол гурар. Мен онуң шалык тагтыны бакы беркарар эдерин.</verse>
				<verse number="14">Мен оңа Ата, ол болса Маңа огул болар. Гүнә газанайса велин, оны атаның оглуны таяк билен җезаландырышы ялы, Мен хем оны җезаландырарын.</verse>
				<verse number="15">Йөне Шавулы махрум эдишим ялы, оны Өз садык сөйгимден махрум этмерин.</verse>
				<verse number="16">Сениң неслиң хем шалыгың Мениң хузурымда бакы беркарар болар. Шалык тагтың бакы довам эдер“».</verse>
				<verse number="17">Шейлеликде, Натан тутуш бу аянлыгы, ягны Реббиң сөзлерини Давуда гүррүң берди.</verse>
				<verse number="18">Соңра Давут гелип, Реббиң хузурында отурды-да, шейле дийди: «Я Хөкмүрован Реб, мен ким, мени шейле дереҗә етирер ялы мениң машгалам ким?</verse>
				<verse number="19">Я Хөкмүрован Реб, бу затлары хем аз гөрйән ялы, Сен Өз гулуң неслиниң гелҗеги хакында хем сөз бердиң. Я Хөкмүрован Реб, Сен ынсанлар билен адатча шейле иш салышяңмы?!</verse>
				<verse number="20">Мен Саңа башга нәме дийип билерин?! Я Хөкмүрован Реб, Сен Өз гулуңы танаярсың ахырын!</verse>
				<verse number="21">Өз сөзүңиң хатырасына, Өз гөвүн ислегиңе гөрә бу бейик иши эдип, гулуңа билдирдиң.</verse>
				<verse number="22">Эй, Хөкмүрован Реб, Сен бейиксиң! Саңа тай гелҗек ёкдур, Сенден башга Худай ёк! Муны өз гулакларымыз билен эшитдик.</verse>
				<verse number="23">Ер йүзүнде Сениң халкың Ысрайыла тай гелҗек халк бармыка?! Өз халкым болсун дийип, Сен оны Мүсүр гулчулыгындан халас этдиң, бейик хем айылганч ишлер билен Өз адыңы шөхрата беслемек үчин бейлеки миллетлери ве оларың худайларыны оларың өңүнден ковуп чыкардың.</verse>
				<verse number="24">Хемишелик Өз халкым болсун дийип, халкың Ысрайылы Өзүң үчин эбеди халк этдиң. Я Реб, Сен оларың Худайы болдуң.</verse>
				<verse number="25">Инди болса, Сен, я Худайымыз Реб, Өз гулуң хем онуң несли хакда айдан сөзүңи эбеди сакла-да, дийшиң ялы эт!</verse>
				<verse number="26">Гой, ынсанлар „Хөкмүрован Реб Ысрайылың Худайыдыр“ дийип, Сениң адыңы эбедилик беленде гөтерсинлер. Гулуң Давудың несли Сениң өңүңде кувватлансын.</verse>
				<verse number="27">„Себәби, эй, Ысрайыл Худайы Хөкмүрован Реб, Сениң неслиңи бакы беркарар эдерин“ дийип, гулуңа Өзүң аян этдиң. Шоңа гөрә-де, гулуң Саңа йүзленип, шу дилеги окамага милт этди.</verse>
				<verse number="28">Я Хөкмүрован Реб, Сен Худайсың, Сениң сөзлериң хакдыр. Шу ягшылыклары гулуңа Сен вада этдиң.</verse>
				<verse number="29">Өз хузурыңда эбеди галсын дийип, гулуңың неслине пата бермек, гой, Саңа хош гөрүнсин! Себәби, я Хөкмүрован Реб, муны Өзүң сөз бердиң. Сениң патаң билен, гой, гулуңың несли бакы паталы болсун!»</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">Бирнәче вагтдан соң Давут пилиштлилере зарба уруп, олары өзүне табын этди. Ол Метекамма галасыны пилиштлилериң элинден алды.</verse>
				<verse number="2">Ол моваплылары-да еңди. Олары ерде хатара ятырып, өлчег йүпи билен өлчәп, бөлеклере бөлди. Хер үч бөлегиң бирини дири галдырып, ики бөлегини өлдүрип чыкды. Шейдип дири галан моваплылар Давуда гул болуп, салгыт төледилер.</verse>
				<verse number="3">Соңра Давут Евфрат дерясының төверегиндәки агалыгыны тәзеден дикелтмек үчин гиден Соба патышасы Рехобың оглы Хададгезери боюн эгдирди.</verse>
				<verse number="4">Давут онуң бир мүң еди йүз саны сөвеш арабалы эсгерлерини хем-де йигрими мүң эсгерли пыяда гошуныны есир алды. Ол атларың йүз араба етер ялысыны гоюп, галанларыны майып этди.</verse>
				<verse number="5">Дамаскда яшаян сириялылар Соба патышасы Хададгезере көмеге геленде, Давут сириялыларың йигрими ики мүңүсини өлдүрди.</verse>
				<verse number="6">Давут Дамаскда яшаян сириялыларың арасында гошун бөлүмлерини ерлешдирди. Сириялылар Давуда табын болуп, оңа салгыт төледилер. Давудың баран еринде Реб оңа еңиш берйәрди.</verse>
				<verse number="7">Давут Хададгезериң гулларының гөтерйән алтын галканларыны алып, Иерусалиме гетирди.</verse>
				<verse number="8">Давут патыша Хададгезериң Бета хем-де Беротай галаларындан җуда көп бүрүнч алды.</verse>
				<verse number="9">Хамат шасы Тогы Давудың Хададгезериң әхли гошуныны дерби-дагын эдендигини эшитди.</verse>
				<verse number="10">Хададгезер билен уршуп, ондан үстүн чыкмагы мынасыбетли Давут патышаны гутламак хем-де хал-ахвал сорашмак үчин, Тогы өз оглы Ёрамы Давудың янына иберди. Себәби Хададгезер Тогы билен йыгы-йыгыдан урушярды. Ёрам өзи билен күмүш, алтын хем бүрүнч совгатлар әкитди.</verse>
				<verse number="11">Давут бу совгатлары-да әхли боюн эгдиренлеринден: эдомлылардан, моваплылардан, аммонлылардан, пилиштлилерден, амалеклерден хем-де Соба патышасы Рехобың оглы Хададгезерден алан алтындыр күмүшлери билен бирликде Реббе багыш этди.</verse>
				<verse number="12"></verse>
				<verse number="13">Дуз җүлгесинде он секиз мүң эдомлыны өлдүренден соң, Давудың мешхурлыгы хас-да артды.</verse>
				<verse number="14">Ол Эдомың әхли еринде гошун бөлүмлерини ерлешдирди. Әхли эдомлылар Давуда табын болдулар. Давудың гиден еринде Реб оңа еңиш берйәрди.</verse>
				<verse number="15">Шейдип, Давут тутуш Ысрайыла патышалык эдйәрди. Ол тутуш халкыны адыллык хем хакыкат билен доландырярды.</verse>
				<verse number="16">Серуяның оглы Ёвап онуң гошунбашысыды; Ахылудың оглы Ехошапат – баш эмелдарды,</verse>
				<verse number="17">Ахытубың оглы Садок билен Абятарың оглы Ахымелек – руханыдылар, Серая – кәтипди,</verse>
				<verse number="18">Ехояданың оглы Беная – керетлер билен пелетлериң баштутаныды, Давудың огуллары болса руханыдылар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">Давут: «Ёнатаның хатырасы үчин ягшылык эдерим ялы, Шавулың неслинден галан бармыка?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="2">Шавулың неслинден Сиба атлы бир хызматкәр барды. Оны Давудың янына чагырдылар. Патыша ондан: «Сен Сибамы?» дийип сорады. Сиба: «Хава, мен шол гулуң» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="3">Патыша ондан: «Шавулың неслинден аман галан бармы? Худайың хатырасына мен оңа вепалылык гөркезҗек» дийип сорады. Сиба: «Ёнатаның ики аягы-да агсак бир оглы бар» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="4">Патыша ондан: «Ол ниреде?» дийип сорады. Сиба: «Ол Лодебарда, Эмиелиң оглы Макырың өйүнде» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="5">Давут патыша Ёнатаның оглуны Лодебардан, Эмиелиң оглы Макырың өйүнден гетиртди.</verse>
				<verse number="6">Ёнатаның оглы, Шавулың агтыгы Мепибошет Давудың янына гелди. Ол ере йүзин дүшүп, патыша тагзым этди. Давут: «Мепибошет!» дийди. Ол: «Хава, мен шол гулуң!» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="7">Давут оңа: «Горкма, какаң Ёнатаның хатырасына мен саңа ягшылык этҗек. Атаң Шавулың әхли ерлерини саңа гайтарып берҗек. Сен хемише мениң сачагымдан нахарланарсың» дийди.</verse>
				<verse number="8">Мепибошет оңа тагзым эдип: «Мен гулуң өли бир ит ахырын, нәме үчин сен маңа ягшылык эдйәң?» дийди.</verse>
				<verse number="9">Соңра патыша Шавулың хызматкәри Сибаны чагырып, оңа: «Шавула хем онуң неслине дегишли болан затларың әхлисини җенабыңың агтыгына берендирин.</verse>
				<verse number="10">Сен огулларың ве хызматкәрлериң билен ери онуң үчин беҗерип, хасылыны йыгнарсың, шонда ол җенабыңың агтыгының хараҗады болар, эмма җенабыңың агтыгы Мепибошет хемише мениң сачагымдан нахарланар» дийди. Сибаның он бәш оглы билен йигрими хызматкәри барды.</verse>
				<verse number="11">Сиба Давут патыша: «Ша хезретлериниң мен гулуна эмр эден затларының әхлиси берҗай эдилер» дийди. Мепибошет эдил Давудың өз огулларының бири ялы онуң сачагындан нахарланярды.</verse>
				<verse number="12">Мепибошедиң Мика атлы яшаҗык бир оглы барды. Сибаның өйүнде яшаянларың әхлиси инди Мепибошедиң хызматкәрлери болдулар.</verse>
				<verse number="13">Мепибошет Иерусалимде яшаярды, себәби ол хемише патышаның сачагындан нахарланярды. Онуң ики аягы-да агсакды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">Бирнәче вагтдан соң Аммон патышасы Нахаш өлүп, ерине оглы Ханун тагта чыкды.</verse>
				<verse number="2">Давут: «Нахаш маңа вепалы болды, мен хем онуң оглы Хануна вепалы болайын» дийди. Оны какасы үчин чекйән хасратындан көшешдирмек үчин, Давут онуң янына бирнәче чапарлар ёллады. Давудың чапарлары Аммон юрдуна баранда,</verse>
				<verse number="3">аммон беглери өз патышасына шейле дийдилер: «Давут саңа көшешдириҗилери атаңың хорматы үчин иберендир өйдйәңми? Ол өз чапарларыны галаны басып алмак үчин, оны гөзден гечирмәге иберендир».</verse>
				<verse number="4">Шонда Ханун Давудың чапарларыны тутуп, оларың сакгалларының дең ярысыны сырдырып, гейимлерини сыртларына ченли ортасындан кесдирип, ызларына угратды.</verse>
				<verse number="5">Бу хакда Давуда хабар беренлеринде, ол: «Сакгалыңыз өсйәнчә, Ерихода болубериң, соң гелерсиңиз» диен табшырык билен оларың өңүнден адам иберди, чүнки олар гаты утанярдылар.</verse>
				<verse number="6">Давуды өзлерине душман эдендиклерине дүшүнип, аммонлар Бейтрехоп билен Собадан сириялыларың йигрими мүң эсгерини, Топдан он ики мүң адамы хем-де Магака патышасыны мүң адамы билен биле хакына тутдулар.</verse>
				<verse number="7">Давут муны эшидип, Ёвап билен батыр эсгерли тутуш гошуны оларың гаршысына сүрди.</verse>
				<verse number="8">Аммонлар чыкып, галаның дервезесиниң агзында сөвешмек үчин нызама дурдулар. Эмма Соба билен Рехоп галаларындан гелен сириялылар ве Топуң хем Магаканың адамлары ачык мейданда айратын нызама дурдулар.</verse>
				<verse number="9">Өзүниң хем аркасында, хем өңүнде сөвешиң яйбаңланандыгыны гөрен Ёвап Ысрайылың сайлама эсгерлерини алып, олары сириялыларың гаршысына нызама дурузды.</verse>
				<verse number="10">Галан гошуны өз доганы Абышайың элине берди ве олары аммонларың гаршысына нызама дурузды.</verse>
				<verse number="11">Ёвап: «Барды-гелди сириялылар менден гүйчли чыкайсалар, сен маңа көмеге етишерсиң; барды-гелди аммонлар сенден гүйчли болуп чыкайсалар, онда мен саңа көмеге етишерин.</verse>
				<verse number="12">Мерт бол, халкымыз үчин ве Худайымызың галалары үчин дөзүмли сөвешели. Реб болса Өз исләнини эдер» дийди.</verse>
				<verse number="13">Шейдип, Ёвап хем онуң гошунлары сириялылара гаршы сөвеше гиришдилер; душманлар Ёвапдан гачдылар.</verse>
				<verse number="14">Сириялыларың гачаныны гөрен аммонлар Абышайдан гачып, гала гирдилер. Шондан соң Ёвап аммонлар билен сөвешмесини бес эдип, ызына гайтды ве Иерусалиме гелди.</verse>
				<verse number="15">Өзлериниң ысрайыллардан еңлендиклерини гөрен сириялылар бир ере топланышдылар.</verse>
				<verse number="16">Хададгезер Евфрадың аңырсындакы сириялылара хабар ёллап, сөвеше чыкарды. Олар Хададгезериң гошунбашысы Шобагың баштутанлыгында Хейлам галасына гелдилер.</verse>
				<verse number="17">Давут муны эшидип, әхли ысрайыллары топлап, Иордан дерясындан гечди ве Хейлам галасына гелди. Сириялылар Давудың гаршысына нызама дурдулар ве сөвеше гиришдилер.</verse>
				<verse number="18">Сириялылар ысрайылларың гошунындан гачдылар. Давут оларың еди мүң сөвеш арабалы эсгерлерини хем-де пыяда гошундан кырк мүң адамы өлдүрди. Ол сириялыларың гошунбашысы Шобагы яралады; Шобак шол ерде җан берди.</verse>
				<verse number="19">Хададгезере табын болан ханларың әхлиси өзлериниң ысрайыллардан еңлендиклерине гөз етирдилер; олар билен ылалашык баглашып, олара боюн эгдилер. Сириялылар хем мундан бейләк аммонлара көмек этмекден горкдулар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">Яз паслында, патышаларың йөрише гидйән дөври Давут өз нөкерлерини, әхли ысрайыл гошуныны Ёвабың ёлбашчылыгы астында сөвеше ёллады. Олар аммонлары күл-пеекун этдилер, Раба галасыны габава алдылар. Эмма Давут Иерусалимде галыпды.</verse>
				<verse number="2">Бир гүн агшамара Давут дүшегинден туруп, көшгүң үчегине чыкды-да, гезим этмәге башлады. Шол вагт сува дүшүнип дуран бир аяла онуң гөзи дүшди. Аял дийсең гөрмегейди.</verse>
				<verse number="3">Аялың кимдигини билмек ислән Давут онуң янына адам иберди. Иберилен гидип гелип, онуң Элигамың гызы, хет халкындан болан Урыяның аялы Батшебадыгыны Давуда хабар берди.</verse>
				<verse number="4">Давут адамларына аялы гетирмеги буюрды. Аял Давудың янына гелди. Давут айбашыдан яңы арассаланан Батшеба билен ятды. Соңра аял өйүне гайтды.</verse>
				<verse number="5">Аял гөврели болды ве Давуда: «Мен гөврели» дийип хабар ёллады.</verse>
				<verse number="6">«Хет халкындан болан Урыяны мениң яныма ибер» дийип, Давут Ёваба хабар этди. Ёвап Урыяны Давудың янына иберди.</verse>
				<verse number="7">Урыя янына геленде, Давут ондан Ёвабың ве гошуның хал-ягдайы, уршуң гидиши хакда сорашдырды.</verse>
				<verse number="8">Соңра ол Урыя: «Өйүңе бар-да, дынҗыңы ал» дийди. Урыя патышаның көшгүнден чыканда, онуң ызындан патышаның совгадыны хем әкитдилер.</verse>
				<verse number="9">Эмма Урыя өз җенабының әхли нөкерлери билен биле ша көшгүниң гапысында ятды; өйүне гитмеди.</verse>
				<verse number="10">Онуң өз өйүне гитмәндигини Давуда хабар беренлеринде, ол Урыядан: «Сен яңыҗа ёлдан гелдиң. Нәме үчин өйүңе гитмедиң?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="11">Урыя Давуда: «Әхт сандыгы билен ысрайыллардыр яхудалар чадырдакалар, җенабым Ёвапдыр онуң нөкерлери мейдандакалар, мен ийип-ичмек ве аялым билен ятмак үчин өйүме гидейинми? Сениң өмрүңден хем җаныңдан ант ичйәрин, мен бейле иш эдип билмерин» дийди.</verse>
				<verse number="12">Давут Урыя: «Бу гүнем шу ерде бол, эртир мен сени ызыңа уградарын» дийди. Шунлукда, Урыя ол гүн хем Иерусалимде галды.</verse>
				<verse number="13">Эртеси гүн Давут оны чагырып, ийдирип-ичирип серхош этди. Агшам Урыя ене-де өз өйүне гитмән, җенабының нөкерлери билен биле өңки ятян ерине гитди.</verse>
				<verse number="14">Эртеси ирден Давут Ёваба хат язып, Урыядан иберди.</verse>
				<verse number="15">Давут хатында шейле язды: «Урыяны сөвешиң иң газаплы гидйән еринде гой-да, онуң янындан айрыл. Гой, ол яраланып өлсүн».</verse>
				<verse number="16">Ёвап галаны габав астында саклап, говы сынлансоң, гайдувсыз адамларың бар ерини билйәрди. Ол Урыяны шол ерде гойды.</verse>
				<verse number="17">Галаның адамлары чыкып, Ёвап билен сөвешмәге башладылар. Давудың нөкерлеринден бирнәчеси өлди. Өлдүриленлериң арасында хет халкындан болан Урыя-да барды.</verse>
				<verse number="18">Ёвап адам иберип, сөвеш барадакы маглуматларың әхлисини Давуда етирди.</verse>
				<verse number="19">Ол чапара шейле дийди: «Сөвеш хакындакы хабарларың әхлисини патыша гүррүң берип боланыңдан соң,</verse>
				<verse number="20">патыша газаба мүнүп: „Нәме үчин гала бейле голай бардыңыз? Оларың сизи диварың үстүнден ока тутҗакдыкларыны билмейәрмидиңиз нәме?</verse>
				<verse number="21">Ерубагалың оглы Абымелеги бир аялың өлдүрендигини билмейәрмидиңиз? Тебезде ол аял диварың үстүнден оңа дегирмен дашыны зыңып өлдүрмәнмиди? Нәме үчин дивара гаты голай бардыңыз?“ дийәйсе, шол вагт: „Сизиң хет халкындан болан гулуңыз Урыя хем өлди“ диерсиң».</verse>
				<verse number="22">Чапар гидип, Ёвабың табшыранларының әхлисини Давуда гүррүң берди.</verse>
				<verse number="23">Ол Давуда шейле гүррүң берди: «Душманың гүйҗи бизиңкиден агдык экен. Олар бизиң гаршымыза мейдана чыкдылар, эмма биз дервезәниң агзына ченли оларың ызларындан ковдук.</verse>
				<verse number="24">Шонда яйчылар диварың үстүнден сениң адамларыңы ока тутдулар; оларың арасында өленлери хем болды. Хет халкындан болан гулуңыз Урыя хем шонда өлди».</verse>
				<verse number="25">Давут чапара: «Ёваба айт, гой, бу иш үчин ол көп алада галмасын; гылыч кә оңа дегер, кә муңа. Галаның үстүне хүҗүми гүйчлендирсинлер-де, оны юмурсынлар. Шу сөзлер билен оны рухландыр» дийди.</verse>
				<verse number="26">Урыяның аялы адамсының өлендигини эшидип, онуң ясыны тутды.</verse>
				<verse number="27">Яс гутарандан соң, Давут адам иберип, ол аялы көшгүне гетиртди. Шейдип, ол Давудың аялы болды. Ондан Давудың бир оглы болды. Йөне Давудың эден бу иши Реббиң назарында неҗисликди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">Реб Давудың янына Натан пыгамбери иберди. Ол Давудың янына барып, оңа шейле дийди: «Галаларың биринде бириси бай, бейлекиси гарып болан ики саны адам яшапдыр.</verse>
				<verse number="2">Байың сүри-сүри гойнудыр сыгры болупдыр.</verse>
				<verse number="3">Гарыбың болса бар байлыгы еке-тәк гузуҗыгы экен. Ол оны сатын алып, өз янында чагалары билен биле улалдыпдыр. Ол өз эеси билен бир табакдан ийип, бир кәседен сув ичипдир. Гарып оны өз гуҗагында ятырян экен. Ол оңа эдил өз гызы ялы середипдир.</verse>
				<verse number="4">Гүнлерде бир гүн яңкы бай адамың өйүне мыхман гелипдир. Мыхман үчин өз гоюнларындан я-да сыгырларындан алып соймага онуң гөзи гыйман, хәлки гарыбың гузусыны алып, шондан нахар тайярлапдыр».</verse>
				<verse number="5">Бая җуда гахары гелип, Давут Натана: «Ребден ант ичйәрин, бу адамың башы өлүмлидир.</verse>
				<verse number="6">Шейле эдендиги хем рехимсизлиги үчин, ол гузыны дөрт эссе эдип гайтарар» дийди.</verse>
				<verse number="7">Натан Давуда шейле дийди: «Шол адам – сен! Ысрайыл Худайы Реб шейле диййәр: „Сени Ысрайыла патышалыга сайланам, Шавулың элинден халас эденем Мен.</verse>
				<verse number="8">Мен саңа хоҗайыныңың хоҗалыгыны бердим, аялларыны гуҗагыңа салдым. Саңа ысрайыл билен яхуда халкыны хем бердим. Булары аз гөрен болсаң, онда ене-де көп затлары берердим.</verse>
				<verse number="9">Нәме үчин сен Мен-Реббиң йигренйән ишлерини этмек билен, Мениң сөзүми әсгермедиң? Хет халкындан болан Урыяны сөвешде гылычдан гечирдип, онуң аялыны өзүңе аял эдиндиң. Оны аммонларың гылыҗы билен өлдүрдиң.</verse>
				<verse number="10">Мундан бейләк гылыч мүдимилик сениң неслиңиң депесинден дүшмез. Себәби сен Мени әсгермедиң ве хет халкындан болан Урыяның аялыны өзүңе аял эдиндиң“».</verse>
				<verse number="11">Реб шейле диййәр: «Саңа эрбетлиги өз өйүңден дөредерин. Аялларыңы өз гөзүңиң алнында элиңден алып, якыныңа берерин. Ол якының гүндизиң гүнортаны аялларың билен ятар.</verse>
				<verse number="12">Сен бу иши гизлин этдиң, эмма Мен муны тутуш Ысрайылың гөзүниң алнында, гүндизиң гүнортаны эдерин».</verse>
				<verse number="13">Давут Натана: «Мен Реббиң өңүнде гүнә газандым» дийди. Натан Давуда: «Реб сениң гүнәңи гечди; сен өлмерсиң.</verse>
				<verse number="14">Йөне бу иши этмек билен, сен Ребби долы әсгермезлик этдиң, шол себәпли сенден догулҗак чага өлер» дийди.</verse>
				<verse number="15">Шондан соң Натан өйүне гитди. Реб Давудың Урыяның аялындан доглан оглуны урды; чага агыр кеселледи.</verse>
				<verse number="16">Давут чага үчин Худая ялбарды, агыз бекледи, отагына гирип, бүтин гиҗелер яныны ере берип ятды.</verse>
				<verse number="17">Көшгүң яшулулары гелип, оны ерден галдырмак иследилер. Эмма ол не еринден турды, не-де олар билен биле нахар ийди.</verse>
				<verse number="18">Единҗи гүн дийленде, чага ёгалды. Давудың адамлары бу хакда оңа хабар бермекден горкдулар. Олар: «Чага хениз дирикә, ол бизиң гепимизе гулак асмады. Инди чаганың өлендигини биз оңа нәхили айдарыс? Өзүне бир зат эдер» дийип ойландылар.</verse>
				<verse number="19">Йөне Давут адамларының арасында бир хышы-вышының бардыгыны гөрүп, чаганың ёгаландыгына дүшүнди. Ол адамларына: «Чага ёгалдымы?» дийди. Олар: «Хава, ёгалды» дийдилер.</verse>
				<verse number="20">Давут еринден галды, ювунды, үстүне атыр сепди ве гейимлерини чалшырды. Соңра Реббиң өйүне гидип ыбадат этди. Соң өйүне гайдып гелди ве нахарланҗакдыгыны айтды. Өңүнде нахар гойдулар, ол нахарланды.</verse>
				<verse number="21">Адамлары оңа: «Чага дирикә, агыз бекледиң ве агладың. Ол ёгаландан соң болса, туруп нахарландың. Бу нәме этдигиң болды?» дийдилер.</verse>
				<verse number="22">Давут: «Чага дирикә, агыз бекледим, агладым. Себәби мен: „Ким билйәр, белки, Реб маңа рехим эдер, чага гутулар“ дийип ойланыпдым.</verse>
				<verse number="23">Эмма ол ёгалансоң, мен нәме үчин агыз бекләйин? Мен оны ызына гетирип билеринми? Мен онуң янына гидерин велин, ол инди мениң яныма гелмез» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="24">Давут аялы Батшеба гөвүнлик берди ве онуң билен ятды. Батшеба бир огул догурды; Давут онуң адына Сүлейман дакды. Реб чаганы сөйди</verse>
				<verse number="25">ве Реббиң хатырасы үчин, бу чаганың адына Едидя дакылмалыдыгы хакда Натан пыгамбериң үсти билен хабар иберди.</verse>
				<verse number="26">Инди Ёвап аммонларың Раба галасының гаршысына урушярды. Ол ша галасыны басып алды.</verse>
				<verse number="27">Ёвап Давуда: «Мен Раба галасына хүҗүм эдип, сув чешмелерини эеледим.</verse>
				<verse number="28">Инди сен гошуның галан бөлегини топла ве галаның чар тарапындан чозуп, оны басып ал. Болмаса галаны өзүм басып аларын ве ол мениң адым билен атландырылар» дийип хабар иберди.</verse>
				<verse number="29">Давут әхли гошуны топлап, Раба галасына хүҗүм эдип, оны боюн эгдирди.</verse>
				<verse number="30">Давут аммонларың патышасының башындан алтын тәҗини алды; онуң аграмы ики путды, онуң йүзүне гымматбаха даш отурдыланды. Оны Давудың келлесине гейдирдилер. Давут галаданам көп мукдарда олҗа алды.</verse>
				<verse number="31">Галаның халкыны болса Давут галадан гөчүрип бычгы, демир кәтмен хем-де палта билен ишленилйән ишлере я-да керпич ишлерине гойды. Ол аммонларың әхли галаларында шейле эденден соң, әхли гошун билен биле Иерусалиме доланды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">Арадан эсли вагт гечди. Давудың оглы Абшаломың Тамар атлы бир овадан уясы барды. Давудың башга бир оглы Амнон оңа ашык болды.</verse>
				<verse number="2">Өз энебашга уясы Тамара болан ышк хесеринден яңа гусса чекип, ол кеселледи. Ол бой гыз болансоң, оңа бир зат этмек Амнона кын болуп гөрүнйәрди.</verse>
				<verse number="3">Йөне Амноның Ёнадап диен бир досты барды. Ёнадап Давудың доганы Шимганың оглуды. Ол җуда мекир адамды.</verse>
				<verse number="4">Ёнадап Амнона: «Эй, шазада, гүн-гүнден халың перишан болуп баряр-ла! Белки, мунуң себәбини маңа айдарсың?!» дийди. Амнон оңа: «Доганым Абшаломың уясы Тамара ашык болдум» дийди.</verse>
				<verse number="5">Ёнадап оңа: «Кеселлән бол-да, дүшегиңе гечип ят. Какаң халыңы сорамага геленде, оңа: „Уям Тамар гелип, мени нахарласын. Ол өз янымда нахар тайярласын. Онуң өз янымда нахар тайярланыны гөрәейин хем-де нахары онуң өз элинден ийәейин“ дийип айт» дийди.</verse>
				<verse number="6">Шунлукда, Амнон кеселлән киши болуп, дүшегине гечип ятды. Патыша халыны сорамага геленде, ол: «Уям Тамар гелип, янымда тагамлы көкелер биширип берседи, мен онуң өз элинден ийседим» дийди.</verse>
				<verse number="7">Давут: «Доганы Амноның өйүне барсын-да, оңа нахар тайярласын» дийип, Тамарың ызындан адам иберди.</verse>
				<verse number="8">Тамар доганының өйүне барды. Амнон дүшекде ятырды. Тамар хамыр югруп, оны яйды, доганының янында тагамлы көкелер биширди.</verse>
				<verse number="9">Көкелери табага салды-да, гетирип, онуң өңүнде гойды, йөне ол иймеди. Амнон: «Янымдакыларың әхлиси чыксын» дийди. Хеммелер онуң янындан чыкдылар.</verse>
				<verse number="10">Шонда Амнон Тамара: «Көкелери ятҗак җайыма элт, мен оны өз элиңден ийҗек» дийди. Тамар биширен тагамлы көкелерини доганы Амноның ятҗак җайына алып барды.</verse>
				<verse number="11">Тамар көкелери онуң янына алып геленде, Амнон оңа япышып: «Уям, гел, биле яталы-ла!» дийди.</verse>
				<verse number="12">Тамар оңа шейле дийди: «Ёк, доган, намысыма дегме! Ысрайылда мунуң ялы зат гөрлен дәлдир. Бейле неҗис иш этме!</verse>
				<verse number="13">Бейле масгарачылыкдан соң мен нирә гидерин?! Сенем Ысрайылың бинамысларының бири болуп галарсың. Говусы, гит-де, патыша билен геплеш. Ол мени сенден гайгырмаз».</verse>
				<verse number="14">Йөне Амнон оңа гулак асмагам ислемән, ондан гүйчли болансоң, оны зорлады.</verse>
				<verse number="15">Шондан соң онда Тамара болан гүйчли йигренч дөреди. Бу йигренч онуң өңки ышк хесеринден-де хас гүйчлүди. Амнон оңа: «Чык!» дийди.</verse>
				<verse number="16">Эмма Тамар: «Ёк, доган, ковмак билен маңа эдйән бу яманлыгың өңки эден яманлыгыңдан хем улудыр» дийди. Эмма Амнон оңа гулак асмады.</verse>
				<verse number="17">Ол хызматкәр йигидини чагырып: «Шу аялы өйден чыкар-да, гапыны яп» дийди.</verse>
				<verse number="18">Хызматкәр оны өйден чыкарып, гапыны япды. (Тамарың эгнинде еңли узын көйнеги барды. Ир дөвүрлерде шаларың етишен гызлары шейле гейнер экенлер.)</verse>
				<verse number="19">Тамар башындан күл совруп, эгниндәки көйнегиниң якасыны йыртды. Эллери билен башыны тутуп, ёлбойы мөңңүрип аглап гитди.</verse>
				<verse number="20">Доганы Абшалом оңа: «Саңа доганың Амнон эл урдумы? Хәзирликче сесиңи чыкарма, уям, ол сениң доганың. Мунуң үчин өзүңи хорлама» дийди. Шейдип, Тамар доганы Абшаломың өйүнде ялңыз яшаберди.</verse>
				<verse number="21">Болан иши эшиденде, Давут патышаның җуда гахары гелди.</verse>
				<verse number="22">Уясының намысына дегендиги үчин, Абшалом Амноны йигренйәрди. Йөне ол Амнона ягшыдан-ямандан хич зат диенокды.</verse>
				<verse number="23">Ики йылдан соң Абшалом Эфрайыма голай болан Багалхасорда гоюн гыркдырярды. Ол патышаның әхли огулларыны шол ере чагырды.</verse>
				<verse number="24">Абшалом патышаның янына гелип: «Гулуң хәзир гоюн гыркдыряр. Өзүңиз хем-де адамларыңыз мен гулуң билен биле гидәйсеңиз» дийди.</verse>
				<verse number="25">Эмма патыша оңа: «Ёк, оглум, хеммәмиз гитмәли; биз саңа йүк боларыс» дийди. Абшалом хернәче ялбарса-да, Давут гитмәге разы болмады, йөне оңа ак пата берди.</verse>
				<verse number="26">Абшалом оңа: «Болмаса, доганым Амнон гидәйсин» дийди. Патыша оңа: «Нәме үчин ол сениң билен гитмели?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="27">Эмма Абшалом ялбарып, Амноны ве бейлеки әхли огулларыны өзи билен ибермәге патышаны разы этди.</verse>
				<verse number="28">Абшалом хызматкәрлерине шейле буйрук берди: «Середиң, Амнон шерапдан серхош боланда, мен: „Амноны уруң“ диерин. Шонда сиз оны өлдүрерсиңиз. Горкмаң. Сизе муны мен буюряндырын. Горкмаң, мерт болуң!»</verse>
				<verse number="29">Абшаломың адамлары Амноны буйрулышы ялы этдилер. Шаның бейлеки огуллары болса өз гатырларына мүнүп гачдылар.</verse>
				<verse number="30">Олар энтек ёлдакалар, Давуда: «Абшалом сениң огулларыңың екесини-де гойман, барыны өлдүрипдир» дийип хабар бердилер.</verse>
				<verse number="31">Патыша туруп, якасыны йыртып, ер багыртлады. Онуң янындакы адамлары-да якаларыны йыртдылар.</verse>
				<verse number="32">Эмма Давудың доганы Шимганың оглы Ёнадап: «Ша хезретлери: „Огулларымың барындан дындарыпдырлар“ дийип пикир этмесин. Өлдүрилен диңе Амнон. Бу Амноның өз уясы Тамарың намысына деген гүнүнден бәри Абшаломың йүрегине дүвен ниетиди.</verse>
				<verse number="33">Шоңа гөрә, гой, ша хезретлери огулларының әхлиси өлен ялы болуп, өзүни хорлап отурмасын. Диңе Амнон өлди» дийди.</verse>
				<verse number="34">Абшалом гачып гидипди. Даг тарапдакы Хоронайым ёлундан бир топар адамың гелйәндигине гөзегчи нөкериң гөзи дүшди.</verse>
				<verse number="35">Ёнадап патыша: «Ханха, серет, гулуңың айдышы ялы, огулларың гелйәр» дийип,</verse>
				<verse number="36">сөзүни соңлап-соңламанка, шаның огуллары гелип етдилер. Олар сес эдип аглашдылар. Патыша билен онуң адамлары-да гөзяш дөкүп аглашдылар.</verse>
				<verse number="37">Абшалом гачып, Гешур патышасы Эмихудың оглы Талмайың янына гитди. Давут болса узак вагтлап оглуның ясыны тутды.</verse>
				<verse number="38">Гешура гачып баран Абшалом ол ерде үч йыл яшады.</verse>
				<verse number="39">Амноның өлүминден соң, көп вагтың гечмеги билен Давут патыша көшешди, ол инди Абшаломы ызарлаҗак хем болмады.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="14">
				<verse number="1">Патышаның Абшалом хакда пикир этмесини гоюп билмейәндигине Серуяның оглы Ёвап гөз етирди.</verse>
				<verse number="2">Ёвап Текова галасына адам иберип, ол ерден бир дана аялы гетиртди. Ёвап аяла: «Яс лыбасына гирерсиң-де, яс тутян киши боларсың; атыр сепинмерсиң, өзүңи эсли вагтдан бәри бир мерхумың ясыны тутян ялы алып барарсың;</verse>
				<verse number="3">патышаның янына барып, мениң диенлерими оңа айдарсың» дийип, айтмалы сөзлерини онуң агзына салып берди.</verse>
				<verse number="4">Тековалы аял патышаның хузурына барды-да, ере йүзин дүшүп, оңа тагзым эдип: «Көмек эдиң, эй, шахым!» дийди.</verse>
				<verse number="5">Патыша: «Нәме болды?» дийип сорады. Аял шейле дийди: «Вах, мен бир әри өлен дул аял.</verse>
				<verse number="6">Гырнагыңызың ики саны оглы барды. Бир гүн олар мейданда урушдылар. Ол ерде олары араламага адам болмансоң, бири бейлекисини уруп өлдүрди.</verse>
				<verse number="7">Инди тутуш тире гырнагыңыза гаршы чыкып: „Доганыны өлдүрени бизиң элимизе бер, онуң өзүни-де өлдүрип, ондан доганының ганыны алҗак. Шейдип, биз мирасдары-да өлдүрҗек“ диййәрлер. Шейдип, олар оҗагымың галанҗа одуны-да сөндүрип, ер йүзүнде адамымдан нам-нышан галдырмаҗак болярлар».</verse>
				<verse number="8">Патыша аяла: «Боляр, гидибер, мен сен хакда перман берерин» дийди.</verse>
				<verse number="9">Тековалы аял патыша йүзленип: «Эй, ша хезретлери, гүнәси мениң хем-де атамың неслиниң бойнуна. Гой, ша хем-де онуң тагты гүнәден азат болсун» дийди.</verse>
				<verse number="10">Патыша: «Эгер бири бир зат дийәйсе, мениң яныма алып гел, хич зат диймез ялы эдерин» дийди.</verse>
				<verse number="11">Аял: «Гой, ша хезретлери өз Худайы Ребден ант ичсин ве өлдүрилениң хоссары мундан бейләк адам өлдүрмесин, мениң оглумам дири галсын» дийди. Патыша: «Ребден ант ичйәрин, оглуңа бармагыны батыран адам болмаз» дийди.</verse>
				<verse number="12">Аял: «Ыгтыяр этсеңиз, ша хезретлерине гырнагыңызың бир сөзи бар» дийди. Патыша: «Айт!» дийди.</verse>
				<verse number="13">Аял шейле дийди: «Онда нәме үчин Худайың халкына гаршы бейле ишлери күйүңе гетирйәң? Шаның бу айдянлары онуң өзүни язгаряр, себәби сиз кован адамыңызы гайтарып гетирмейәрсиңиз.</verse>
				<verse number="14">Дөкүлип, топрага сиңип гиден сув ялы, әхлимиз дүнйәден өтерис. Йөне Худай җаны алмаз. Ол ковланлары Өзүнден узаклашдырмазлыгың алаҗыны тапяр.</verse>
				<verse number="15">Адамлар мени горкузансоң, ша хезретлерине шулары айтмак үчин гелдим. Мен гырнагың: „Патыша етирейин, белки, ол гырнагының дилегини битирер,</verse>
				<verse number="16">мени диңләр хем-де өз гырнагыны ве онуң оглуны Худайың халкына берен мүлкүнден махрум этҗек болянларың элинден халас эдер,</verse>
				<verse number="17">ша хезретлериниң сөзи мени көшешдирер“ дийип пикир этдим. Себәби ол Худайың перишдеси ялы, ягшыны-яманы селҗерйәр. Гой, Худайың Реб сениң билен болсун!»</verse>
				<verse number="18">Патыша аяла бакып: «Бир зат сораҗак, йөне менден хич зат яшырма!» дийди. Аял: «Айдыбериң, ша хезретлери!» дийди.</verse>
				<verse number="19">Патыша: «Шу ишлерде Ёвабың эли-хә ёкдур-да?!» дийди. Аял: «Ша хезретлериниң өмри узак болсун! Патышаның айдан задындан хич ким сага-сола совлуп билмез. Хут ша хезретлериниң айдышы ялы, гырнагыңы Ёвап иберди ве айтмалы сөзлериниң әхлисини гырнагыңың агзына ол салып иберди.</verse>
				<verse number="20">Гулуң Ёвап муны ягдайы үйтгетмек үчин этди. Йөне ша хезретлери Худайың перишдеси ялы данадыр; ол ер йүзүнде болуп гечйән әхли ишлери билйәр» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="21">Шондан соң патыша Ёваба: «Боляр, мен разы; бар, яш йигиди – Абшаломы ызына гетир» дийди.</verse>
				<verse number="22">Ёвап ере йүзин дүшүп тагзым этди ве патыша алкыш айтды. Соңра ол патыша: «Эй, ша хезретлери, өз ислегини берҗай эдендигиңизе гөрә, сизиң назарыңызда рехим-шепагат тапандыгыны мен гулуңыз билйәр» дийди.</verse>
				<verse number="23">Шондан соң Ёвап Гешура гидип, Абшаломы Иерусалиме гетирди.</verse>
				<verse number="24">Патыша: «Гой, ол өз өйүне гитсин, мениң гөзүме гөрүнмесин» дийди. Шейдип, Абшалом патышаның гөзүне гөрүнмән, өз өйүне гитди.</verse>
				<verse number="25">Гөрмегейликде Абшалом ялы магталян адам тутуш Ысрайылда ёкды. Депесинден дырнагына ченли онуң екеҗе-де кеми ёкды.</verse>
				<verse number="26">Сачыны гыркып, (келлесине аграм саляндыгы үчин, ол хер йылың ахырында сачыны гыркарды) шаның терезиси билен онуң сачының аграмы чекилип гөрленде, ол бәш йүз мысгала етерди.</verse>
				<verse number="27">Абшаломың үч оглы билен Тамар атлы бир гызы барды. Тамар җуда гөрмегей бой гызды.</verse>
				<verse number="28">Абшалом Иерусалимде ики йыл яшады, йөне шу дөврүң ичинде ол еке гезегем патышаның гөзүне гөрүнмеди.</verse>
				<verse number="29">Ахырсоңы Абшалом патышаның янына ибермек үчин, Ёвабы өз янына чагырды. Эмма Ёвап гелмеди. Ол икинҗи ёла онуң ызындан адам иберди, йөне Ёвап бу гезек хем гелмеди.</verse>
				<verse number="30">Шондан соң Абшалом хызматкәрлерине: «Ине, Ёвабың экин мейданы мениңки билен янашык; онуң ол ерде арпасы бар. Гидиң-де, шоны отлаң» дийди. Хызматкәрлер гидип, онуң экин мейданыны отладылар.</verse>
				<verse number="31">Ёвап Абшаломың өйүне барып, оңа: «Нәме үчин хызматкәрлериң мениң экин мейданымы отлапдырлар?» дийди.</verse>
				<verse number="32">Абшалом оңа шейле җогап берди: «Гелсин дийип, ызыңдан адам ибердим. „Мени Гешурдан нәме үчин гетирдиң? Ол ерден гайтмадык болсам, мундан говы боларды“ дийип айтдырмак үчин, сени патышаның янына иберҗекдим. Мен хәзир патышаның янына гидейин. Эгер гүнәкәр хасапласа, онда, гой, ол мени өлдүрәйсин!»</verse>
				<verse number="33">Шондан соң Ёвап патышаның янына гидип, Абшаломың сөзлерини оңа етирди. Патыша Абшаломы чагырды. Ол патышаның хузурына гелип, ере йүзин дүшүп, оңа тагзым этди. Патыша Абшаломы огшады.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="15">
				<verse number="1">Шондан соң Абшалом бир сөвеш арабасыны, атлары хем-де өз өңүнден йөрәр ялы элли адам тайярлады.</verse>
				<verse number="2">Абшалом даң билен туруп, галаның дервезесиниң голайында дурарды. Эгер кимдир бири хайсыдыр бир даваны чөзмек үчин, патышаның хузурына бармак ислесе, Абшалом оны янына чагырып: «Хайсы галадан боларсың?» дийип сорарды. Гелен: «Гулуң Ысрайылың пылан тиресинден» диерди.</verse>
				<verse number="3">Абшалом: «Сен мамла, айдяның хак, йөне шаның янында сени диңләре адам ёк» дийип җогап берерди.</verse>
				<verse number="4">Ол: «Юрда диңе өзүм сердар болсадым! Мен давалы меселе билен я-да башга бир иш билен яныма геленлериң әхлисиниң ишине адалатлы середердим» диерди.</verse>
				<verse number="5">Шейле хем кимдир бири оңа тагзым этмек үчин голайлашмак ислесе, элини узадып оны багрына басарды-да, огшарды.</verse>
				<verse number="6">Абшалом шаның янына арз-шикаят билен гелен хер бир ысрайыллы билен шейле эдерди. Шейдип, ол ысрайыл халкына өзүни алдырды.</verse>
				<verse number="7">Дөрт йылдан соң Абшалом Давут патыша: «Ругсат берсең, Хеброна гидип, Реббе эден касамымы ерине етирейин.</verse>
				<verse number="8">Мен гулуң Сирия юрдуның Гешур галасында яшаяркам, „Эгер Реб мени Иерусалиме гайтарып элтсе, мен Оңа Хебронда сежде эдерин“ дийип касам эдипдим» дийди.</verse>
				<verse number="9">Патыша оңа: «Аркайын гидибер» дийди. Шейдип, ол Хеброна гитди.</verse>
				<verse number="10">Эмма ол: «Шахдан эдилен сурнай сесини эшиден бадыңыза: „Абшалом Хебронда патыша болды!“ дийип ыглан эдерсиңиз» диен хабар билен Ысрайылың әхли тирелериниң арасына гизлин чапарлар ёллады.</verse>
				<verse number="11">Иерусалимден чагырылан ики йүз адам хем Абшалом билен биле гитди. Олар болан ишлерден бихабар болансоң, ак гөвүн билен Абшаломың ызына дүшдүлер.</verse>
				<verse number="12">Абшалом гурбанлык беренде, адам иберип, Давудың геңешчиси гилолы Ахытопели чагырып гетиртди. Гүйчли дилдүвшүк болды. Абшаломың дашына үйшйәнлериң саны барха артярды.</verse>
				<verse number="13">Бир чапар гелип: «Ысрайылларың йүреги Абшалома багланыпдыр» дийип, Давуда хабар берди.</verse>
				<verse number="14">Давут Иерусалимде өзи билен биле болан әхли адамларына: «Ханы, болуң, гачалың! Ёгсам, бизе Абшаломдан гутулма ёкдур. Ховлукмасак, ол ызымыздан етип, бизи тутар, башымыза бела гетирер ве галадакылары гылычдан гечирер» дийди.</verse>
				<verse number="15">Патышаның адамлары оңа: «Ша хезретлери нәме ислесе, сизиң гулларыңыз шоңа разы» дийдилер.</verse>
				<verse number="16">Шейдип, патыша тутуш машгаласыны ызына тиркәп, ёла чыкды. Ол он гырнак аялыны өе серетмек үчин гоюп гитди.</verse>
				<verse number="17">Патыша әхли адамларыны алып, ёла дүшди. Олар галаның четинде сакландылар.</verse>
				<verse number="18">Шаның әхли адамлары онуң өңүнден гечдилер. Әхли керетлер, пелетлер хем-де Гат галасындан шаның ызына дүшүп гайдан алты йүз адам онуң өңүнден гечдилер.</verse>
				<verse number="19">Патыша гатлы Ытая шейле дийди: «Сен нәме үчин бизден галман гелйәрсиң? Ызыңа гайт-да, тәзе патыша билен болубер. Себәби сен юрдундан ковлан гелмишексиң.</verse>
				<verse number="20">Сениң гелениң дүйн дәлми, бу гүнем мен сени өзүмиз билен биле сергездан эдейинми? Онсоңам нирә барянымы өзүмем билемок. Сен гайт, илдешлериңи-де өзүң билен әкит. Реб сизе мерхемет этсин хем вепалылык гөркезсин».</verse>
				<verse number="21">Эмма Ытай Давут патыша: «Ребден хем-де ша хезретлеринден ант ичйәрин; ха өлүм болсун, ха өмүр – пархы ёк, ша хезретлери ниреде болса, гулуңыз хем шол ерде болар» дийди.</verse>
				<verse number="22">Давут Ытая: «Боляр, бар геч» дийди. Ытай янындакы әхли адамларыдыр бала-чагалары билен билеликде гечди.</verse>
				<verse number="23">Давудың адамлары гечип барярка, тутуш юрт нала чекип аглады. Патыша тутуш гошуны билен Кидрон дересинден гечип, чөле тарап ёла дүшди.</verse>
				<verse number="24">Абятар беленде чыкып дурды, Садок хем әхли левилер билен Худайың Әхт сандыгыны гөтерип алып барярды. Адамларың бары галадан чыкып болянча, олар Худайың сандыгыны ерде гойдулар.</verse>
				<verse number="25">Патыша Садога шейле дийди: «Худайың сандыгыны ызына гала әкит. Эгер мен Реббиң назарында мерхемет тапан болсам, Ол мени ене-де ызыма гайтарып гетирер; сандыгы хем онуң дурян ерини гөрмек маңа ене миессер эдер.</verse>
				<verse number="26">Эмма Реб: „Мен сенден разы дәл“ дийәйсе, онда, ине, мен; исләнини эдәйсин».</verse>
				<verse number="27">Патыша Садок рухана шейле дийди: «Сен өңден гөрүҗисиң! Оглуң Ахымагасы хем-де Абятарың оглы Ёнатаны яныңа ал-да, Абятар билен биле саг-саламат гала гайт.</verse>
				<verse number="28">Сизден бир хабар алянчам, чөлде – деряның сай еринде гарашарын».</verse>
				<verse number="29">Шейдип, Садок билен Абятар Худайың сандыгыны гөтерип, ызына Иерусалиме әкитдилер ве өзлери хем шол ерде галдылар.</verse>
				<verse number="30">Давут аглап-эңрәп Зейтун дагына чыкды. Башында өртүги барды, аяклары ялаңачды. Онуң янындакыларың-да әхлисиниң башлары өртүлгиди, гидип барышларына оларам аглаярдылар.</verse>
				<verse number="31">«Ахытопел Абшаломың янында – дилдүвшүге гатнашанларың арасында» дийип, Давуда хабар бердилер. Давут: «Я Реб, Ахытопелиң маслахатларыны пуҗа чыкармагыңы дилейәрин» дийди.</verse>
				<verse number="32">Давут Худая сежде эдилйән белентлигиң үстүне чыканда, онуң билен душушмак үчин арк уругындан якасыны йыртып, башындан гум совран Хушай диен адам гелди.</verse>
				<verse number="33">Давут оңа шейле дийди: «Эгер мениң билен биле гитсең, маңа йүк боларсың.</verse>
				<verse number="34">Сен говусы гала гит-де, Абшаломың янына барып, какасына хызмат эдишиң ялы, оңа-да хызмат этҗекдигиңи айт. Шейтсең, Ахытопелиң мен бабатдакы маслахатыны пуҗа чыкарып билерсиң.</verse>
				<verse number="35">Руханылар Садок билен Абятар хем шол ерде сениң яныңда боларлар. Ша көшгүнден эшиденлериңи шолара айдарсың.</verse>
				<verse number="36">Садогың оглы Ахымагас билен Абятарың оглы Ёнатан хем шол ердедир. Шоларың үсти билен алан маглуматларыңы маңа етирерсиң».</verse>
				<verse number="37">Шейдип, Давудың досты Хушай Иерусалиме гелди. Шол вагт Абшалом гала гирип барярды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="16">
				<verse number="1">Давут белентликден бираз дашлашанда, Мепибошедиң хызматкәри Сиба гоша эшеклере ики йүз чөрек, йүз гошавуч кишмиш, йүз гошавуч инҗир ве бир мешик шерап йүкләп, Давудың өңүнден чыкды.</verse>
				<verse number="2">Давут патыша оңа: «Бу затлары нәме үчин гетирдиң?» дийди. Сиба: «Эшеклер-ә патышаның машгаласына улаг болар, чөреклердир ир-иймишлер йигитлере иймит болар, шерабы болса чөлдәки аргын адамлар ичерлер» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="3">Давут: «Җенабыңың агтыгы ниреде?» дийип сорады. Сиба: «Ол Иерусалимде. Ол: „Ысрайыл халкы шу гүн атамың шалыгыны маңа гайтарып бермели“ диййәр» дийди.</verse>
				<verse number="4">Давут патыша: «Мепибошедиң әхли зады инди сениңки» дийди. Сиба: «Саңа тагзым! Өзүңиз мерхемет эдиң, эй, ша хезретлери!» дийди.</verse>
				<verse number="5">Давут патыша Бахурыма геленде, Шавулың гарындашларындан Гераның оглы Шимги диен адам ол ерден чыкды. Ол гидип баршына Давуда сөгүнйәрди.</verse>
				<verse number="6">Шимги Давутдыр онуң нөкерлерини дашлады. Әхли эсгерлери хем патышаның җанпеналары Давудың сагында хем солунда дурдулар.</verse>
				<verse number="7">Шимги: «Гүм бол! Гүм бол! Ганхор, дейюс!</verse>
				<verse number="8">Ерине ша болан адамың Шавулың гарындашларының тутуш ганыны Реб сенден алды. Ол шалыгы оглуң Абшалома берди. Гөрйәңми, өз пислигиңиң пидасы болдуң, себәби сен ганхор» дийип гарганярды.</verse>
				<verse number="9">Серуяның оглы Абышай патыша гарап: «Бу итиң маслыгы нәме үчин ша хезретлерине гаргап дур? Ыгтыяр бериң, келлесини алайын» дийди.</verse>
				<verse number="10">Патыша болса: «Серуяның огуллары, бу сизиң ишиңиз дәл, ол гаргаян болса, диймек, Реб оңа „Давуда гарга“ диендир. Шейле болса, онуң эденине дәл дийип билҗек бармы?» дийди.</verse>
				<verse number="11">Соңра Давут Абышая хем-де әхли адамларына: «Өз билимден өнен оглум кастыма чыкансоң, бу беняминден нәме говулыга гарашяңыз?! Гой, гаргаса гаргаберсин, оңа дегмәң, себәби бу Реббиң эмридир.</verse>
				<verse number="12">Белки, Реб чекйән эзъетими гөрүп, шу гүнки гаргышың ерине маңа бәхбитлисини эдер» дийди.</verse>
				<verse number="13">Шейдип, Давут адамлары билен өз угруна гитди. Байрың этеги билен, Давудың деңинден барян Шимги оңа гаргаярды, оны дашлаярды, кесеклейәрди.</verse>
				<verse number="14">Патыша билен онуң янындакы ядап сурнуган гошун Иордан дерясына гелип, ол ерде дынч алдылар.</verse>
				<verse number="15">Абшалом билен тутуш ысрайыл халкы Иерусалиме гелдилер; Ахытопел хем оларың янындады.</verse>
				<verse number="16">Давудың досты арк уругындан болан Хушай Абшаломың янына барып: «Патышаның өмри узак болсун! Патышаның өмри узак болсун!» дийди.</verse>
				<verse number="17">Абшалом оңа: «Достуңа вепалылыгың шумы сениң? Нәме үчин достуң билен гитмедиң?» дийди.</verse>
				<verse number="18">Хушай: «Ёк, Реббиң ве шу адамларың, хем-де тутуш Ысрайылың сайлан адамының тарапында болҗак, шонуң янында галҗак.</verse>
				<verse number="19">Үстесине-де, мен киме хызмат этмели? Онуң оглуна дәлми? Какаңа нәхили хызмат эден болсам, саңа-да шонуң ялы хызмат эдерин» дийди.</verse>
				<verse number="20">Абшалом Ахытопеле йүзленип: «Ханы, маслахат бериң, биз нәме этмели?» дийди.</verse>
				<verse number="21">Ахытопел: «Какаңың өе серетмек үчин гоюп гиден гырнак аяллары билен ят. Шейтсең, өзүңи какаңа душман эдендигиңи тутуш Ысрайыл эшидер ве сениң тарапыңдакыларың голуна кувват берер» дийди.</verse>
				<verse number="22">Шейлеликде, үчегиң ёкарсында Абшалом үчин чадыр гурдулар. Абшалом бүтин Ысрайылың гөзүниң алнында какасының гырнак аялларының янына гирди.</verse>
				<verse number="23">Шол дөвүрде Ахытопелиң берйән маслахаты Худайдан соралан маслахат хасап эдилерди. Ахытопелиң әхли маслахаты Давут билен Абшаломың икиси үчинем шейледи.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="17">
				<verse number="1">Ахытопел Абшалома шейле дийди: «Ыгтыяр эт, он ики мүң адамы сайлайын-да, шу гиҗе Давудың ызындан ковалайын.</verse>
				<verse number="2">Ядап гурбатдан дүшен вагты мен онуң үстүне чозуп, оны ховсала салайын. Янындакы әхли гошун гачар, мен диңе патышаның өзүни өлдүрерин.</verse>
				<verse number="3">Яш гелниң өз адамсының өйүне гелши ялы, әхли халкың саңа тарап өврүлмеги үчин, сениң шол идейән адамың өлдүрилмеги ваҗыпдыр. Шонда бүтин халк парахатчылыкда болар».</verse>
				<verse number="4">Маслахат Абшалома-да, Ысрайылың әхли яшулуларына-да ярады.</verse>
				<verse number="5">Абшалом: «Арк уругындан болан Хушайы-да чагыр, онам диңләли, нәме диййәр» дийди.</verse>
				<verse number="6">Хушай геленде, Абшалом оңа: «Ахытопелиң маслахат-а, ине, шейле. Шонуң диени билен болубермелими я өзүң бир маслахат берйәңми?» дийди.</verse>
				<verse number="7">Хушай: «Ахытопелиң бу гезекки берен маслахаты говы маслахат дәл» дийип,</verse>
				<verse number="8">сөзүни довам этди: «Какаңың хем-де онуң адамларының батыр йигитлердигини билйәнсиң. Олар сәхрада чагасыны элинден алдыран айы ялы ёвуз болдулар. Үстесине-де, атаң теҗрибели уршуҗыдыр. Ол гиҗәни гошуның арасында гечирмез.</verse>
				<verse number="9">Хәзир ол бир говакда я-да башга бир ерде гизленендир. Илкинҗи хүҗүмде бизиңкилерден өлени болайса, онда оны эшиденлер: „Абшаломың ызына дүшенлер гырлыпдыр“ диерлер.</verse>
				<verse number="10">Шонда арслан йүрек гайдувсыз батырам горкудан яңа пагыш-пара эрәр, себәби какаңың батыр йигитдигини, онуң янындакыларың-да гайдувсыздыгыны тутуш Ысрайыл билйәр.</verse>
				<verse number="11">Шоңа гөрә мениң маслахатым шейле: Дандан Беершеба ченли әхли ысрайыллар деңиз кенарының чәгелериче көплүкде сениң яныңа топлансын. Сөвешде олара өзүң баштутанлык эт.</verse>
				<verse number="12">Биз оны ниреде болса-да тапып, ере чыг дүшүши ялы болуп, онуң үстүне дөкүлмелидирис. Шонда онуң не өзи аман галар, не-де янындакылар.</verse>
				<verse number="13">Эгер-де ол гала тарап чекиләйсе, онда әхли ысрайыллар йүп гетирерлер ве ол ериң иң соңкы чаглына ченли, галаны җүлгә чекерис».</verse>
				<verse number="14">Абшалом билен әхли ысрайыллар: «Арк уругындан болан Хушайың маслахаты Ахытопелиң маслахатындан говы» дийдилер. Себәби Реб Абшаломы хеләкчилиге дучар этмек үчин, Ахытопелиң оңат маслахатыны пуҗа чыкармак карарына гелипди.</verse>
				<verse number="15">Хушай руханылар Садок билен Абятара шейле дийди: «Абшалома хем-де ысрайыл яшулуларына Ахытопел шейле маслахат берди, мен хем бейле маслахат бердим.</verse>
				<verse number="16">Инди хаял этмән, адам ибериң-де, Давуда шу хабары етириң: „Шу гиҗе чөлде – деряның сай еринде галман, аңры тарапа гечмесе, патышаның өзи-де, янындакы тутуш гошун-да хеләк болар“».</verse>
				<verse number="17">Гөзе илмезлик үчин гала гирип билмейәндиклерине гөрә, Ёнатан билен Ахымагас Эйнрогелде гарашярдылар. Бир гырнак гелип, олара хабар берйәрди, олар болса гидип, Давуда айдярдылар.</verse>
				<verse number="18">Эмма бир гезек бир етгинҗек олары гөрүп, Абшалома хабар берди. Ёнатан билен Ахымагас хаял этмән гидип, Бахурымда бириниң өйүне бардылар. Шол адамың ховлусында бир гуюсы барды; олар шол гуйының ичине гирдилер.</verse>
				<verse number="19">Хоҗайының аялы гуйының агзыны өртги билен өртди-де, үстүне дәне серди; ол ерде хич зат билнер ялы болмады.</verse>
				<verse number="20">Абшаломың адамлары ол аялың өйүне гелип, ондан Ахымагас билен Ёнатаның ниредедигини сорадылар. Аял олара: «Олар арыкдан гечдилер» дийип җогап берди. Гөзлейәнлер ол икисини гөзләп тапмандан соң, Иерусалиме доландылар.</verse>
				<verse number="21">Яңкылар гиденден соң, ол икиси гуюдан чыкып гитдилер-де, Давут патышаны хабардар этдилер. Олар Ахытопелиң Давудың гаршысына эден маслахатыны айдып, Давуда: «Бол, басымрак, сувдан гечип, өтәгит» дийдилер.</verse>
				<verse number="22">Шондан соң Давут билен онуң янындакы гошун Иордан дерясындан гечдилер. Даң саз берйәнчә, олар дерядан долы гечип гутардылар.</verse>
				<verse number="23">Өз маслахатының ер тутмандыгыны гөрен Ахытопел эшегини гаңңалады-да, өз галасына, өйүне гитди. Барып, машгаласына весъет эденден соң болса өзүни асды. Оны какасының губры гойлан гүммезде җайладылар.</verse>
				<verse number="24">Абшалом Ысрайылың әхли адамларыны янына алып, Иордан дерясындан геченде, Давут Маханайыма барыпды.</verse>
				<verse number="25">Абшалом Эмасаны Ёвабың ерине гошунбашы эдип гойды. Эмаса Йытра диен бир ысрайылың оглуды. Йытра Ёвабың эҗеси, Серуяның аял доганы, Нахашың гызы Абыгайыла өйленипди.</verse>
				<verse number="26">Ысрайыллар билен Абшалом Гилгатда дүшледилер.</verse>
				<verse number="27">Давут Маханайыма баранда, аммонларың Раба галасындан Нахашың оглы Шобы, лодебарлы Эмиелиң оглы Макыр, Рогелимден гилгатлы Барзыллай дагы</verse>
				<verse number="28">Давут билен онуң янындакы адамларына ёрган-дүшек, гап-чанак, тоюн гаплар, хурушлык үчин бугдай, арпа, ун, говурга, нойба, мәш,</verse>
				<verse number="29">бал, сүзме, гоюн этини, сыгыр сүйдүнден эдилен пейнир гетирдилер. Себәби олар гошуның чөлде ач-сувсуз хем ядавдыгыны айдыпдылар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="18">
				<verse number="1">Давут янындакы адамлары топлап, олары гөзден гечирди, олара йүзбашылардыр мүңбашылар белледи.</verse>
				<verse number="2">Ол гошуны үч топара бөлди: бир топара Ёвап, бир топара Серуяның оглы, Ёвабың доганы Абышай, үчүнҗи топара болса гатлы Ытай баштутанлык эдйәрди. Патыша өзүниң хем оларың янларында болҗакдыгыны олара айтды.</verse>
				<verse number="3">Эмма халк оңа: «Ёк, сен гитме, себәби эгер биз гачайсак, олар бизе әхмиет бермезлер. Ярымыз гырлаянда-да, олар бизе үнс берип дурмазлар. Сен бизиң он мүңүмизе барабарсың, бизе галадан көмек этсең, хас говы болар» дийди.</verse>
				<verse number="4">Патыша олара: «Сиз нәмәни ислесеңиз, шоны эдерин» дийди. Патыша дервезәниң янында дурды; тутуш гошун йүз-йүзден, мүң-мүңден дүзүлип, галадан чыкды.</verse>
				<verse number="5">«Мениң хатырама яш йигит Абшаломы горап саклаң» дийип, патыша Ёваба, Абышая хем-де Ытая буйрук берди. Абшалом барада шаның баштутанларына берен бу буйругыны бүтин гошун эшитди.</verse>
				<verse number="6">Гошун Ысрайыл билен урушмак үчин мейдана чыкды. Сөвеш Эфрайым токайында болды.</verse>
				<verse number="7">Ысрайыллар Давудың адамларындан еңилдилер. Шол гүн улы гыргынчылык болуп, йигрими мүң адам гырылды.</verse>
				<verse number="8">Сөвеш юрдуң әхли ерини гуршап алды. Ол гүн токай себәпли өленлер гылычдан өленлерден көп болды.</verse>
				<verse number="9">Абшалом Давудың адамларына дуйдансыз саташды. Ол гатыр мүнүп гелйәрди. Гатыр улы бир дуб агаҗының ашагындан геченде, Абшаломың келлеси агаҗың шахаларына илишди. Ол ер билен гөгүң арасында асылып галды, гатыр онуң ашагындан сыпып гитди.</verse>
				<verse number="10">Бир адам оны гөрүп: «Абшалом дуб агаҗындан асылып галыпдыр» дийип, Ёваба хабар берди.</verse>
				<verse number="11">Ёвап оңа: «Гөрен болсаң, нәме үчин оны шол ериң өзүнде уруп ере язмадың? Мениң өзүм саңа он күмүш теңңе билен бир кемер берердим» дийди.</verse>
				<verse number="12">Эмма ол адам Ёваба шейле дийди: «Мүң күмүш берселерем, патышаның оглуна эл галдырмаздым, себәби патыша: „Мениң хатырама яш йигит Абшаломы гораң“ дийип, саңа, Абышая хем-де Ытая буйрук берендигини өз гулагымыз билен эшитдик.</verse>
				<verse number="13">Икинҗи бир тарапдан, эгер мен хайынлык эдип, оны өлдүрен болсам, (патышадан яшырын галҗак зат бармы?), онда сениң өзүңем мени язгарардың».</verse>
				<verse number="14">Ёвап: «Мен сениң билен бейдип, вагт йитирип дуруп билмерин» дийди-де, үч саны найза алып, хениз дубда салланып дуран дири Абшаломың йүрегинден гечирди.</verse>
				<verse number="15">Ёвабың ярагыны гөтерйән он нөкери Абшаломы ара алып, уруп өлдүрди.</verse>
				<verse number="16">Ёвап адамларыны сөвешден сакламак үчин, шахдан эдилен сурнай чалдырды. Онуң адамлары ысрайыллары коваламакларыны бес эдип гайдып гелдилер.</verse>
				<verse number="17">Соңра Абшаломың җеседини алып, токайдакы чуң гарыма ташладылар ве үстүне уллакан эдип, даш үйшүрдилер. Ысрайылларың әхлиси даргашып, өйли-өйүне гачып гитдилер.</verse>
				<verse number="18">Абшалом: «Мениң адымы ятладар ялы ызымда галҗак оглум ёк» дийип, хениз дирикә, Патыша җүлгесинде өзи үчин бир сүтүн дикипди ве оңа өз адыны дакыпды. (Оңа хәзир хем Абшаломың ядыгәрлиги дийилйәр.)</verse>
				<verse number="19">Садогың оглы Ахымагас: «Ылгайын-да, Реббиң патышаны душманларының элинден халас эдендигини оңа бушлайын» дийди.</verse>
				<verse number="20">Ёвап оңа: «Бу гүн бушламак герек дәл. Бушлук хабары бу гүн дәл-де, башга бир гүн әкидерсиң, себәби шаның оглы өлди» дийди.</verse>
				<verse number="21">Ёвап эфиопиялы бир адама: «Бар, нәме гөрен болсаң, патыша хабар бер» дийди. Эфиопиялы оңа тагзым этди-де, ылгады.</verse>
				<verse number="22">Садогың оглы Ахымагас ене Ёваба: «Нәме болса, шол болсун, эфиопиялының ызындан менем ылгайын» дийди. Ёвап: «Сен нәме үчин онуң ызындан ылгаҗак, оглум?! Саңа бушлара зат ёг-а» дийди.</verse>
				<verse number="23">Ол ене: «Хер ничигем болса, менем ылгайын» дийди. Ёвап: «Боляр, бар ылга!» дийди. Ахымагас дүзлүк билен ылгап, эфиопиялыдан озуп гечди.</verse>
				<verse number="24">Давут шәхер дервезесиниң ички хем дашкы гапыларының арасында отырды. Шол вагт гөзегчи дервезехананың ёкарсына, дивара чыкып серетди ве кимдир бириниң ылгап гелйәндигини гөрди.</verse>
				<verse number="25">Гөзегчи гыгырып, муны патыша хабар берди. Патыша: «Эгер ол еке болса, бушлук гетирйәндир» дийди. Ол барха голайлашярды.</verse>
				<verse number="26">Соңра гөзегчи ене бир адамың ылгап гелйәндигини гөрди. Ол: «Серет, ене бир адам ылгап гелйәр!» дийип, дервезебана гыгырды. Патыша: «Ол-да бушлук гетирйәндир» дийди.</verse>
				<verse number="27">Гөзегчи: «Өңден гелйәниң ылгайшы Садогың оглы Ахымагасың ылгайшына чалым эдйәр» дийди. Патыша: «Ол говы адам, говы хабар билен гелйәндир» дийди.</verse>
				<verse number="28">Ахымагас патыша: «Саг-саламатлык!» дийип гыгырды. Соңра ол ере йүзин дүшүп, патыша тагзым эдип: «Худайың Реббе алкыш болсун, Ол ша хезретлерине эл галдыраның алмытыны берди» дийди.</verse>
				<verse number="29">Патыша: «Яш йигит – Абшалом саг-саламатмы?» дийди. Ахымагас: «Ёвап гулуңы иберенде, бир галмагал-а барды, йөне онуң нәмедигини билмедим» дийди.</verse>
				<verse number="30">Патыша: «Бир гыра чекил-де, шол ерде дур» дийди. Ол бир гыра чекилип дурды.</verse>
				<verse number="31">Соңра эфиопиялы гелди. Ол: «Ша хезретлери, бушлук! Гаршыңа чыканларың хеммесиниң элинден Реб сени халас этди» дийди.</verse>
				<verse number="32">Патыша оңа: «Йигдекче – Абшалом саг-саламатмы?» дийди. Эфиопиялы: «Ша хезретлериниң душманларының оңа зыян етирмек үчин, гаршысына чыканларың әхлисиниң башына шол йигидиң гүни гелсин» дийди.</verse>
				<verse number="33">Патыша сандыр-сандыр эдип, дервезәниң үстүндәки отага чыкып аглады. Ол гелйәркә: «Вах, оглум, Абшалом! Җан оглум! Эй, җан оглум, Абшалом! Сениң ериңе мен өлен болсам болмаярмы, вах, җан оглум, җан оглум!» дийип аглаярды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="19">
				<verse number="1">«Патыша Абшалом үчин аглап, онуң ясыны тутяр» дийип, Ёваба хабар бердилер.</verse>
				<verse number="2">Ол гүнки еңиш тутуш гошун үчин яса өврүлди. Себәби шол гүн гошун патышаның өз оглы үчин хасрат чекйәндигини эшитди.</verse>
				<verse number="3">Шол гүн Давудың эсгерлери эдил урушдан гачан ялы болшуп, утаншып ювашлык билен гала гирдилер.</verse>
				<verse number="4">Патыша йүзүни ашак салып: «Вах, оглум, Абшалом! Җан оглум, җан оглум, Абшалом!» дийип, гаты сеси билен мөңңүрип аглаярды.</verse>
				<verse number="5">Ёвап патышаның өйүне гелип, оңа шейле дийди: «Сен бу гүн өзүңиң, огул-гызларыңың, аялларыңдыр гырнакларыңың җаныны халас эден эсгерлериңиң йүзүни ере салдың.</verse>
				<verse number="6">Себәби өзүңи йигренйәнлери сөйүп, өзүңи сөййәнлери йигрендиң. Сен гошунбашыларыңдыр эсгерлериңиң өзүң үчин хич кимдигини бу гүн ап-айдың этдиң. Эгер-де Абшалом дири галып, бизиң әхлимиз өлен болсак, онда сениң шатланҗак экендигиңе мен анык гөз етирдим.</verse>
				<verse number="7">Инди бар-да, өз адамларың билен мылакатлы геплеш, Ребден ант ичйәрин, эгер гитмесең, шу гиҗе яныңда бир адамам галмаз. Бу болса сениң үчин яшлыгыңдан тә хәзире ченли гөрен яманлыкларыңың барындан бетер болар».</verse>
				<verse number="8">Патыша турды-да, дервезәниң агзына барып отурды. Муны тутуш гошуна хабар бердилер. Әхли гошун патышаның хузурына гелди. Шол вагт ысрайылларың әхлиси өз өйлерине гачып гитдилер.</verse>
				<verse number="9">Ысрайыл тирелериниң әхлиси: «Давут бизи душманларымызың элинден ве пилиштлилерден халас этди. Ол Абшалом зерарлы юртдан гачды.</verse>
				<verse number="10">Башына яг гуюп, өзүмизе патыша гоян Абшаломымыз-а урушда өлди. Инди патышаны ызына гетирмек барада нәме үчин дил ярмаярсыңыз?» дийип, өзара җеделлешйәрдилер.</verse>
				<verse number="11">Давут патыша Яхуданың яшулуларына айтмак үчин, Садок билен Абятар руханыдан шейле хабар иберди: «Патышаны өйүне гайтарып гетирмекде, соңа галасыңыз гелйәрми? Тутуш Ысрайылың айданлары патыша етди.</verse>
				<verse number="12">Сиз мениң гарындашларым, сиз мениң өз сүегимден ве тенимденсиңиз. Шонда-да патышаны өйүне гайтарып гетирмекде, соңа галасыңыз гелйәрми?»</verse>
				<verse number="13">Эмаса болса шу сөзлерими айдың: «Сен мениң өз сүегимден ве тенимден дәлми нәме? Эгер шу пурсатдан башлап, Ёвабың ерине мениң гошунбашым болмасаң, гой, Худай маңа-да шоны, хатда ондан бетерини гөркезсин».</verse>
				<verse number="14">Шейлеликде, Давут бир адам ялы эдип, яхудаларың әхлисиниң көңлүни өзүне баглады. Олар: «Әхли адамларыңам ал-да, гел» дийип, патыша хабар ёлладылар.</verse>
				<verse number="15">Шейдип, патыша ызына, Иордана доланып гелди. Яхудалар оны гаршыламак хем-де Иордан дерясындан гечирмек үчин Гилгала гелдилер.</verse>
				<verse number="16">Бахурымдан беняминли Гераның оглы Шимги, Давут патышаны гаршыламак үчин, яхудалар билен ховлугышып эңип гелйәрдилер.</verse>
				<verse number="17">Онуң янында беняминден мүң адам барды. Шавулың машгаласының хызматкәри Сиба он бәш оглуны хем-де йигрими хызматкәрини янына алып, патышаның өңүнден Иордан дерясындан гечди.</verse>
				<verse number="18">Олар патышаның өй-ичерисини гечирмек үчин ве онуң хузурында ислән задыны берҗай этмек үчин, деряның сай еринден гечдилер. Патыша Иордан дерясындан гечен бадына, Гераның оглы Шимги онуң өңүнде тагзым эдип,</verse>
				<verse number="19">шейле дийди: «Җенабым, мени гүнәли хасапламаң ве ша хезретлериниң Иерусалимден чыкан гүни өз гулуңызың эден яманлыгыны ятламаң, оны гөвнүңизе алмаң.</verse>
				<verse number="20">Себәби мен гулуңыз өзүмиң гүнәкәрдигими билйәрин. Шоңа гөрә-де, мен шу гүн Юсубың несиллеринден илкинҗи болуп, сиз ша хезретлерини гаршыламага гелдим».</verse>
				<verse number="21">Серуяның оглы Абышай: «Нәме үчин Шимги өлдүрилмели дәл, ол Реббиң сечип-сайланына гаргады ахырын» дийди.</verse>
				<verse number="22">Эмма Давут шейле дийди: «Эй, Серуяның огуллары, бу гүнки гүн мениң билен душман болар ялы, бизиң арамызда нәме бар? Мен бу гүн өзүмиң Ысрайылың шасыдыгымы билмейәринми нәме? Бу гүн Ысрайылда хич ким өлдүрилмез».</verse>
				<verse number="23">Патыша ант ичип, Шимгә: «Сен өлмерсиң» дийди.</verse>
				<verse number="24">Шавулың агтыгы Мепибошет Давуды гаршыламага гелди. Патышаның гиден гүнүнден тә ол саг-саламат доланып гелйәнчә, ол өз аякларыны-да, гейимлерини-де ювманды, сакгалыны хем беҗермәнди.</verse>
				<verse number="25">Ол патышаны гаршыламак үчин Иерусалимден геленде, патыша оңа: «Мепибошет, сен нәме үчин мениң билен гитмедиң?» дийди.</verse>
				<verse number="26">Ол шейле җогап берди: «Эй, ша хезретлери, мени хызматкәрим алдады. Мен оңа: „Эшеги гаңңалайын-да, оңа мүнүп, патыша билен гидейин“ дийдим, себәби мен гулуң агсак.</verse>
				<verse number="27">Эмма ол сиз ша хезретлериниң янында мен гулуңыза төхмет атды. Эмма ша хезретлери мениң үчин Худайың перишдеси ялыдыр. Инди нәме эдерин дийсеңиз, ине, мен.</verse>
				<verse number="28">Какамың әхли гарындашлары ша хезретлериниң өңүнде өлдүрилмәге дегишли болуп дурка, мен гулуңызы өз сачагыңызың башындакыларың арасында отуртдыңыз. Шондан соң патыша шикаят этмәге нәме хакым бар?»</verse>
				<verse number="29">Патыша оңа: «Өз ягдайларың хакында гүрлемегиң хаҗаты ёк. Мен саңа ве Сиба ери пайлашмагы буйрук берйәрин» дийди.</verse>
				<verse number="30">Мепибошет патыша: «Ша хезретлериниң саг-саламат өйүне гелендигине гөрә, гой, хеммесини ол алсын» дийди.</verse>
				<verse number="31">Гилгатлы Барзыллай Рогелим галасындан гелди. Ол Иордан дерясындан патыша билен биле гечип, оны уградып барярды.</verse>
				<verse number="32">Ол җуда гаррыды – сегсен яшындады. Патыша Маханайымда боланда, Барзыллай оны иймит билен үпҗүн эдипди, чүнки ол җуда гурплы адамды.</verse>
				<verse number="33">Патыша Барзыллая: «Мениң билен гидибер, Иерусалимде ийип-ичҗегиңи өзүм алада эдерин» дийди.</verse>
				<verse number="34">Эмма Барзыллай патыша шейле дийди: «Патыша билен Иерусалиме гидер ялы, мениң өмрүмиң ене нәче йылы галдыка?</verse>
				<verse number="35">Хәзир мен сегсен яшымда, гөвне якымлы-якымсыз затлары сайгарып билемок. Мен гулуң өз ийип-ичйән затларымың тагамыны-да билемок. Эркегу-аял багшыларың сеслерини эшидип билемок. Шейле болса, нәме үчин мен гулуң ша хезретлерине йүк болсун?!</verse>
				<verse number="36">Гулуң болан мен патыша билен диңе бираз ёл йөрәп, оны Иордан дерясындан гечирмек ислейәрин. Патыша нәме үчин мени бейле сылагламалы?</verse>
				<verse number="37">Мен гулуң ызыма гайдып, өз галамда, какамың, эҗемиң губурларының голайында өлейин. Йөне, ине, шу ерде гулуң Кимхам бар. Ша хезретлери билен, гой, ол гидәйсин. Сенем гөвнүңе җай болан зады онуң үчин эт» дийди.</verse>
				<verse number="38">Патыша оңа: «Кимхам мениң билен гидер, мен хем онуң үчин сениң ислән задыңы эдерин, хава, әхли ислән задыңы мен сениң үчин эдерин» дийди.</verse>
				<verse number="39">Тутуш гошун Иордан дерясындан гечди, патыша-да гечди. Ол Барзыллайы огшап, оңа пата берди; Барзыллай өз өйүне гайтды.</verse>
				<verse number="40">Патыша Гилгала тарап ёла дүшди, Кимхам хем онуң билен биле гитди. Тутуш яхуда халкы ве ысрайыл халкының ярысы патышаны угратды.</verse>
				<verse number="41">Бүтин Ысрайылың халкы патышаның янына гелип, оңа: «Нәме үчин гарындашларымыз яхудалар сизи огурладылар ве патышаны машгаласы хем адамлары билен биле Иордан дерясындан гечирдилер?» дийди.</verse>
				<verse number="42">Тутуш яхудалар ысрайыллара: «Себәби патыша бизиң якын гарындашымыз. Нәме үчин муңа гахарыңыз гелйәр? Биз, хей, патышаның хасабына бир зат ийдикми я патыша бизе серпай япдымы?» дийдилер.</verse>
				<verse number="43">Эмма ысрайыллар яхудалара: «Давут патышада пайымыз сизиңкиден көпдүр, он пайымыз бар. Шонда-да нәме үчин бизи әсгермезлик этдиңиз? Патышаны ызына гетирмекде илкинҗи сөз бизиңки болмалы дәлми нәме?» дийип җогап бердилер. Эмма яхудаларың сөзи ысрайылларыңкыдан газаплы болуп чыкды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="20">
				<verse number="1">Шол вагт бенямин тиресинден Бикриниң оглы Шеба диен бир дейюс шол ердеди. Ол шахдан эдилен сурнай чалып, шейле дийип гыгырды: «Эй, ысрайыллар, пайымыз ёк Давутда! Пайымыз ёк Йышайың оглунда! Өйли-өйүңизе даргаң!»</verse>
				<verse number="2">Шейдип, әхли ысрайыллар Давутдан айрылып, Бикри оглы Шебаның ызына дүшдүлер. Йөне яхудалар өзлериниң патышасы Давуда ыграрлы болуп, Иордан дерясындан Иерусалиме ченли онуң билен биле болдулар.</verse>
				<verse number="3">Давут Иерусалимдәки өйүне гелди. Өе серетмек үчин гоюп гиден он гырнак аялларының әхлисини бир җая габап, олары гораг астына алды; олары зерур затлар билен үпҗүн этди, йөне янларына гирмеди. Гырнак аяллар шейдип, тә өлйәнчәлер дул ялы яшадылар ве габавдан чыкарылмадылар.</verse>
				<verse number="4">Патыша Эмаса: «Үч гүнүң довамында Яхуданың эркек гөбеклилерини мениң яныма йыгна, өзүңем шу ерде бол» дийди.</verse>
				<verse number="5">Эмаса яхудалары чагырмага гитди. Йөне гелмели вагтында гелмән гиҗә галды.</verse>
				<verse number="6">Давут Абышая: «Инди Бикри оглы Шеба бизе Абшаломданам көп зыян берер. Өз җенабыңың гулларыны ал-да, онуң ызындан ков, ёгсам, ол өзүне берк галалар тапар-да, бизден сыпар» дийди.</verse>
				<verse number="7">Ёвабың адамлары, керетлер, пелетлер ве әхли батыр йигитлер Иерусалимден чыкып, Бикри оглы Шебаның ызындан ковмак үчин Абышайың ызына дүшдүлер.</verse>
				<verse number="8">Олар Гибгондакы уллакан дашың янына баранларында, Эмаса олары гаршыламага чыкды. Ёвап харбы гейимдеди, билинде кемере дакылан гынлы гылыҗы барды. Ол йөрәп гелйәркә, гылыҗы гынындан гачды.</verse>
				<verse number="9">Ёвап Эмаса: «Доганым, саг-гургунмың?» дийип, огшамак үчин саг эли билен Эмасаның сакгалындан тутды.</verse>
				<verse number="10">Эмаса Ёвабың элиндәки гылыҗына үнс бермеди. Ёвап гылыҗыны онуң гарнына сокуп, ичгошуны ере силкди, гылыҗы гайтадан сокмага зерурлык галмады; Эмаса өлди. Соңра ики доган Ёвап билен Абышай Бикри оглы Шебаның ызындан ковмага башладылар.</verse>
				<verse number="11">Ёвабың адамларындан бири Эмасаның җесединиң янында дуруп: «Ким Ёвабың тарапдары болса, ким Давуда вепалы болса, Ёвабың ызына эерсин» дийди.</verse>
				<verse number="12">Эмаса ёлуң угрунда гана булашып ятырды. Яңкы адам җеседиң янына барянларың онуң янында сакланяндыкларыны гөрүп, оны ёлдан бир гыра чекди-де, үстүне гейим япды.</verse>
				<verse number="13">Эмасаның җеседи ёлдан айрыландан соң, гошун Бикри оглы Шебаның ызындан ковмак үчин, Ёвабың ызына дүшди.</verse>
				<verse number="14">Гошун Абелбейтмагака галасына ченли тутуш демиргазык тирелериниң ичинден гечди. Демиргазык тирелериниң халкы җемленип бирлешдилер-де, гала тарап Ёвабың ызына дүшди.</verse>
				<verse number="15">Олар барып, Абелбейтмагака галасында оны габава салдылар. Галаның диварына чыкмак үчин япгыт гурдулар ве дивары йыкмак үчин оны опурмага башладылар.</verse>
				<verse number="16">Бир акыллы аял галадан: «Гулак ассаңызлаң! Диңлесеңизләң! Ёваба айдың, мен онуң билен геплешмек ислейәрин» дийип гыгырды.</verse>
				<verse number="17">Ёвап онуң янына баранда, ол аял: «Сен Ёвапмы?» дийди. Ол: «Хава, мен Ёвап» дийип җогап берди. Аял: «Онда өз гырнагыңа гулак ас» дийди. Ёвап: «Диңлейәрин» дийди.</verse>
				<verse number="18">Аял шейле дийди: «Өңлер: „Абелде маслахат алсынлар“ дийип айдардылар, шейдибем, иши тамамлардылар.</verse>
				<verse number="19">Биз Ысрайылың парахат хем вепадар адамларыдырыс. Ысрайыл галаларының энеси болуп дуран галаны нәме үчин йыкмак ислейәрсиң? Нәме үчин Реббиң берен мирасыны ёк этмек ислейәрсиң?»</verse>
				<verse number="20">Ёвап шейле җогап берди: «Ёк-ла! Даш эдеверсин! Худай сакласын! Галаны йыкмак я-да ёк этмек мениң этҗек ишим дәл!</verse>
				<verse number="21">Бу бейле дәл! Йөне Эфрайым даглыгындан Бикри оглы Шеба диен бири Давут патышаның гаршысына чыкды. Онуң еке өзүни элиме бер, мен галадан эл чекейин». Аял: «Онуң келлеси дивардан үсташыры саңа тарап зыңлар» дийди.</verse>
				<verse number="22">Аял акыллы пикири билен халкың янына гитди. Олар Бикри оглы Шебаның келлесини кесип, оны Ёваба тарап зыңып гойбердилер. Ёвап сурнай чалды; олар галадан чекилдилер. Хеммелер өйли-өйүне гитди. Ёвап болса Иерусалиме патышаның янына гайтды.</verse>
				<verse number="23">Ёвап Ысрайылың тутуш гошунына баштутан болды. Ехояданың оглы Беная болса керетлериң хем-де пелетлериң баштутаны болды.</verse>
				<verse number="24">Адорам гара зәхмет билен мешгул болянларың ёлбашчысыды, Ахылудың оглы Ехошапат баш эмелдарыды.</verse>
				<verse number="25">Шева – кәтип, Садок билен Абятар – руханылар болды.</verse>
				<verse number="26">Яйырлы Ыра хем Давудың руханысыды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="21">
				<verse number="1">Давудың дөврүнде үч йыла чекен ачлык болды. Давут Реббе йүзленди. Реб оңа: «Шавулың ган дөкмеги онуң өзүниң ве неслиниң бойнунадыр, себәби ол гибгонлылары гыргынчылыга берди» дийди.</verse>
				<verse number="2">Патыша гибгонлылары чагырып, олар билен геплешди. (Гибгонлылар ысрайыллардан дәлдирлер, олар аморларың галындыларыды. Ысрайыллар олара дегмеҗекдиклерине ант ичипдилер, йөне Ысрайыл билен Яхуда болан ыхласы себәпли, Шавул олары ёк этҗек болярды.)</verse>
				<verse number="3">Давут гибгонлылара: «Мен сизиң үчин нәме эдейин? Реббиң сайлан халкына пата бермегиңиз үчин, бу гүнәден нәдип сапланаркам?» дийди.</verse>
				<verse number="4">Олар: «Бизе Шавулдан ве онуң неслинден алтын я күмүш алмак етерлик дәл. Ысрайылдан кимдир бирини бизиң өлдүрмәге хакымыз ёк» дийдилер. Давут олара: «Сиз нәме ислесеңиз, шоны-да этҗек» дийди.</verse>
				<verse number="5">Олар: «Бизи тутуш Ысрайылдан чыкармак ислән ве дыр-пытрак эден адамың неслинден болан еди адамы бизиң элимизе бер. Биз олары Реб тарапындан сайланан Шавулың Гибга галасында Реббиң хузурында өлдүрип, Гүнүң астында серҗек» дийдилер. Патыша олара: «Боляр, мен олары сизе берейин» дийди.</verse>
				<verse number="6"></verse>
				<verse number="7">Йөне Давут патыша өзүниң Ёнатан билен Реббиң өңүнде әхт эдишендиги себәпли онуң оглы Мепибошеде рехим этди.</verse>
				<verse number="8">Давут Аяның гызы Риспаның Шавула догруп берен ики оглуны: Армоны билен Мепибошеди, шейле хем Шавулың гызы Мерабың мехолалы Барзыллайың оглы Адрыеле догруп берен бәш оглуны алып,</verse>
				<verse number="9">олары гибгонлыларың элине берди. Гибгонлылар олары дагда Реббиң хузурында өлдүрип, ериң йүзүне сердилер, оларың едисем билеликде өлди. Бу вака бахарда, арпа орагының илкинҗи гүнлеринде болупды.</verse>
				<verse number="10">Аяның гызы Риспа шол ердәки гаяның йүзүнде бир көне халтаны дүшенди-де, арпа орагының башындан тә җесетлериң үстүне ягыш ягып башлаянча, ол ерде отурды; ол җесетлери гүндизине гушлардан, гиҗесине вагшы хайванлардан горады.</verse>
				<verse number="11">Аяның гызы, Шавулың гырнагы Риспаның бу эден ишини Давуда хабар бердилер.</verse>
				<verse number="12">Давут барып, Шавул билен онуң оглы Ёнатаның сүңкүни Гилгатдакы ябешлилерден алды. Пилиштлилер олары Гилбогада өлдүрип, Бейтшеян мейданчасында асыпдылар. Гилгатдакы ябешлилер болса олары Бейтшеян мейданчасындан огурлапдылар.</verse>
				<verse number="13">Давут Шавул билен онуң оглы Ёнатаның сүңклерини ол ерден гетиртди. Өлдүрилип, ериң йүзүне серленлериң хем сүңклерини топладылар.</verse>
				<verse number="14">Давудың адамлары Шавул билен Ёнатаның сүңклерини Бенямин топрагында – Селада, Шавулың какасы Кишиң губры гойлан гүммезде җайладылар. Олар патышаның әхли табшырыгыны ерине етирдилер. Шондан соң Худай юрт үчин эдилйән дилеглери кабул этди.</verse>
				<verse number="15">Пилиштлилер Ысрайылың гаршысына ене урша башладылар. Давут өз эсгерлери билен урша чыкып, пилиштлилер билен урушды ве халыс ысгындан гачды.</verse>
				<verse number="16">Пилиштлилериң ири несиллеринден Йишбибеноп диен бир адам болуп, ол аграмы секиз йүз мысгал болан бүрүнч найза, билине тәзе гылыч дакынанды. Ол Давуды өлдүрмеги йүрегине дүвди.</verse>
				<verse number="17">Эмма Серуяның оглы Абышай оңа көмеге етишди ве пилиштли билен уршуп, оны өлдүрди. Шондан соң Давудың адамлары: «Инди сен бизиң билен биле сөвеше чыкма, гой, Ысрайылың чырасы сөнмесин» дийип, оңа касам этдилер.</verse>
				<verse number="18">Шундан соң ысрайыллар билен пилиштлилер Гопда сөвеше башладылар. Шонда хушалы Сибекай ири адамларың неслинден болан Сап диен бирини өлдүрди.</verse>
				<verse number="19">Соңра олар пилиштлилер билен Гопда ене чакнышдылар. Шонда бейтуллахамлы Ягырың оглы Элханан гатлы Җалуды өлдүрди. Җалудың найзасының сапы пүрс ялыды.</verse>
				<verse number="20">Гат галасында ене уруш болды. Ол ерде ене пилиштлилериң ири неслинден, эллери ве аяклары алты-алтыдан йигрими дөрт бармаклы шиллиң узын бири барды.</verse>
				<verse number="21">Ысрайыла сөгендиги үчин Давудың доганы Шимганың оглы Ёнатан оны өлдүрди.</verse>
				<verse number="22">Буларың дөрдүси-де Гат галасының ири несиллериндендилер. Олар Давудың хем-де онуң эсгерлериниң элинден өлдүлер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="22">
				<verse number="1">Реббиң Давуды әхли душманларындан хем-де Шавулдан халас эден гүни, ол Реббиң шанына шу айдымы айтды:</verse>
				<verse number="2">«Реб – мениң гаям, галам хем Халасгәрим,</verse>
				<verse number="3">Худайым – пена эдинйән гаям, галканым, еңшим хем-де беркитмәм. Халасгәрим мени зулумдан халас эйлейәр!</verse>
				<verse number="4">Мен шан-шөхрата мынасып Ребби чагырярын, хем-де душманларымдан халас болярын.</verse>
				<verse number="5">Өлүм толкунлары маңа оралды, вейранчылык силлери мени гарбады.</verse>
				<verse number="6">Өлүм дүнйәсиниң танаплары маңа саралды, өлүм дузаклары гаршымдан чыкды.</verse>
				<verse number="7">Гам-гуссамың ичинде Ребби чагырдым, өз Худайыма мен перят этдим. Ол ыбадатханасындан мең сесими эшитди; Онуң гулагына перядым етди.</verse>
				<verse number="8">Шонда земин чайканды хем эндиреди, ериң бинятлары сарсып, лерзана гелди, себәби Реб газаба мүнди.</verse>
				<verse number="9">Газабындан яңа түссе чыкды бурнундан, ювудыҗы от билен көрейән көзлер чыкды агзындан.</verse>
				<verse number="10">Ол гөклери бөвсүп, ашага инди, зулмат аякларының астында барды.</verse>
				<verse number="11">Ол бир керуба мүнди-де, учды, елиң ганатларында гайды.</verse>
				<verse number="12">Ол Өзүне чадыр эдинди түмлүги, теләр этди гойы булутларың ягмыр түмүни</verse>
				<verse number="13">Хузурының ялкымындан яңа көрейән көзлер алавлап туташды.</verse>
				<verse number="14">Реб гөклерде гүңлеч гүрледи, сесленди Бейик Худай.</verse>
				<verse number="15">Пейкамлары атып, пытратды ягыларыны, Йылдырымлар чакдырып, вейран этди олары.</verse>
				<verse number="16">Шонда Реббиң кәйинҗинден, бурнундан чыкан деминден яңа деңзиң гечелгелери гөрүнди, дүнйәниң-де бинятлары ачылды.</verse>
				<verse number="17">Ол белентден етди хем мени алды Ол мени чуң сувлардан чекип чыкарды.</verse>
				<verse number="18">Халас этди мени йигренйән гүйчли ягымдан, чүнки олар гүйчлүди менден.</verse>
				<verse number="19">Олар бетбагт гүнүмде гаршыма чыкды, йөне Реб мениң даянҗым болды.</verse>
				<verse number="20">Мени гиң ере чыкарды хем халас этди, чүнки Ол менден гөвнүхош болды.</verse>
				<verse number="21">Ол догрулыгыма лайык өвезини гайтарды, эллеримиң тәмизлигине лайык Ол сылаглады.</verse>
				<verse number="22">Чүнки мен Реббиң ёлларындан йөредим, Худайымдан айрылмак ялы эрбет иши этмедим.</verse>
				<verse number="23">Чүнки гөзүмиң алнындады әхли карарлары, өзүмден дашлашдырмадым Онуң парзларыны.</verse>
				<verse number="24">Мен кәмилдим Онуң өңүнде, сакладым өзүми гүнә этмекден.</verse>
				<verse number="25">Шонуң үчин, догрулыгыма ве пәклигиме гөрә, Реб өвезини гайтарды Өз назарында.</verse>
				<verse number="26">Садыклык эдйәрсиң Сен садыклара, кәмиллик эдйәрсиң Сен кәмиллере,</verse>
				<verse number="27">пәклик эдйәрсиң Сен пәк ынсанлара, эгрилере болса эгрилигине гөрә гараярсың Сен.</verse>
				<verse number="28">Песгөвүнли халкы халас эдйәрсиң, эмма текепбир гөзлери песелдйәрсиң Сен.</verse>
				<verse number="29">Я Реб, мениң чырам Сенсиң, Реб ягтылдяр мең түмлүгими.</verse>
				<verse number="30">Сениң билен талаңчылара хүҗүм эдерин, Өз Худайым билен дивардан ашып билерин.</verse>
				<verse number="31">Худай – Онуң ёлы кәмилдир, Реббиң сөзлери сапдыр, Оны пена эдинйәнлериң барына Реб галкандыр.</verse>
				<verse number="32">Чүнки Ребден башга Худай ёк! Худайымыздан башга гая ёк!</verse>
				<verse number="33">Мениң берк галамдыр Худай, кәмил ёла атаряр Ол айыпсыз адамы.</verse>
				<verse number="34">Ол аякларымы кейигиңки дек эдйәр, белент ерлерде мени ыкҗам дурузяр.</verse>
				<verse number="35">Урша түрген эдйәр Ол эллерими, голларым эгрелдйәр бүрүнчден яйы.</verse>
				<verse number="36">Еңиш галканыңы маңа берйәрсиң, Сениң көмегиң-де мени бейгелдйәр.</verse>
				<verse number="37">Гадамларымың астындакы ёлы гиңелдйәң, мениң аякларым таймаяр.</verse>
				<verse number="38">Душманларымы ковалайын, ызларындан етерин! олары гырып түкедйәнчәм, доланмаярын.</verse>
				<verse number="39">Ер билен егсан этдим, яраладым, галып билмейәр, аякларымың астына олар йыкыляр.</verse>
				<verse number="40">Уруш үчин Сен билиме кувват берйәрсиң, гаршыма чыканлары маңа табын эдйәрсиң.</verse>
				<verse number="41">Боюн эгдирйәрсиң душманларымы, гырярын мен өзүми йигренйәнлери.</verse>
				<verse number="42">Төверегине гарадылар, олары халас эдйән ёк; Ребби чагырсалар-да, Ол җогап беренок.</verse>
				<verse number="43">Олары тозан дек эдип енчдим, көчелериң палчыгы кимин мынҗыратдым.</verse>
				<verse number="44">Өз халкымың гаршылыгындан мени халас эйлейәң, Сен мени миллетлере баш эдип гойяң, танамадык халкым табындыр маңа.</verse>
				<verse number="45">Мени эшиден дессине боюн болярлар, ятлар маңа ялым-юлум эдйәрлер.</verse>
				<verse number="46">Кесекилериң йүзи горкудан ак тама дөнйәр, олар галаларындан титрешип чыкяр,</verse>
				<verse number="47">Реб диридир! Мениң гутулыш Гаям алкышлы болсун! Гутулышымың Худайы беленде чыкарылсын!</verse>
				<verse number="48">Ол мениң арымы алып берйән Худайдыр, Ол халклары маңа голасты эдйәр.</verse>
				<verse number="49">Ол мени душманларымдан халас эйлейәр. Сен мени ягыларымдан үстүн чыкардярсың, хем-де залымларың элинден мени халас эдйәрсиң.</verse>
				<verse number="50">Мунуң үчин миллетлер арасында Сени алкышларын, я Реб! Сениң адыңа нагма айдарын!</verse>
				<verse number="51">Өз патышаңа улы еңишлер гетирйәрсиң Сен! Сечип-сайлан Давудына, онуң неслине, элмыдама садык сөйгүсини гөркезйәр».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="23">
				<verse number="1">Ине, Давудың соңкы сөзлери шулардыр: Беленде гөтерилен Йышай оглы Давут диййәр, Якубың Худайының сечип сайлан адамы, Ысрайылың ширин лабызлы багшысы шейле сөзлейәр:</verse>
				<verse number="2">«Реббиң Рухы мениң үстүм билен геплейәр, дилимде Онуң сөзлери.</verse>
				<verse number="3">Ысрайыл Худайы гепледи, Ысрайылың Гаясы маңа шейле дийди: „Халка адалатлы хәкимлик эден, Худайдан горкуп, халка баштутанлык эден,</verse>
				<verse number="4">даң шапагы ялыдыр, айдың асманда доган Гүн ялы, отларың ягышдан соңкы ялкымыдыр“.</verse>
				<verse number="5">Мениң неслим хем Худайың өңүнде шейле дәлми нәме?! Себәби Ол мениң билен бакы әхт баглашды, бу әхт тертип-дүзгүнли ве бозулмаздыр. Мениң халас болмагым, арзувларым Оңа баглы дәлми нәме?!</verse>
				<verse number="6">Әхли ярамазлар зыңлан тикен ялыдыр. Чүнки тикени элләп болмаяр.</verse>
				<verse number="7">Демир я-да найза сапы уланыляндыр олара, хем дуран еринде ода якыляндыр олар».</verse>
				<verse number="8">Давудың батыр йигитлериниң атлары, ине, шулардыр: тахкемонлы Ёше Башебет. Ол сердарларың баштутаныды. Ол найзасы билен бир вагтың өзүнде секиз йүз адамы өлдүрди.</verse>
				<verse number="9">Ондан соңра үч батыр йигидиң бири ахова уругындан Додоның оглы Элгазардыр. Сөвешмек үчин топланышан пилиштлилере гыҗалат берленде, ол Давудың янындады. Ысрайыллар ыза чекилдилер,</verse>
				<verse number="10">эмма Элгазар еринден гозганмады; ол сурнугянча, хатда эли гылыҗа елмешйәнчә сөвешип, пилиштлилери гырды. Реб шол гүн бейик еңиш берди. Халк онуң ызына диңе олҗа йыгнамак үчин дүшди.</verse>
				<verse number="11">Үчүнҗиси харарлы Агениң оглы Шаммадыр. Пилиштлилер Лехиде йыгнанышыпдылар. Ол ерде мәшден долы бир ер барды. Гошун пилиштлилерден гачды.</verse>
				<verse number="12">Йөне Шамма мейданчаның ортарасында дуруп, шол ери горады ве пилиштлилери гырды. Реб улы еңиш берди.</verse>
				<verse number="13">Орак дөврүнде отуз сердарың үчүси Давудың янына, Адуллам говагына гитди. Пилиштлилериң гошуны Рапа җүлгесинде дүшләпди.</verse>
				<verse number="14">Давут шол вагт галадады. Пилиштлилериң гошун бөлүми болса Бейтуллахамдады.</verse>
				<verse number="15">Давут арман эдип: «Бейтуллахамың дервезесиниң янындакы гуюдан сув гетирип берен болсады, шондан бир ичсемдим» дийди.</verse>
				<verse number="16">Шонда үч батыр йигит пилиштлилериң дүшелгесини бөвсүп гечди-де, Бейтуллахамың дервезесиниң янындакы гуюдан сув алып, оны Давуда гетирип берди. Эмма Давут сувдан ичмеди, ол оны Реб үчин ере дөкди.</verse>
				<verse number="17">Ол: «Мени бейтмекден сакла, я Реб! Җанларыны ховп астына салып гиден адамларың ганыны, хей-де, мен ичип билеринми?!» дийип, сувдан ичмек ислемеди. Бу үч батыр йигит шейле эдерменликлер гөркезипди.</verse>
				<verse number="18">Серуяның оглы Абышай үч батыр йигидиң баштутаныды, ол Ёвабың доганыды. Ол өз найзасы билен үч йүз адамың гаршысына урушды ве олары өлдүрип, үч батыр йигит ялы мешхур болды.</verse>
				<verse number="19">Ол отуз сердарың иң мешхурыды ве баштутанды, йөне үч сердарың дереҗесине етип билмәнди.</verse>
				<verse number="20">Ехояданың оглы Беная улы эдерменликлер гөркезен кабсеелли батыр йигитдир. Ол моваплы арслан йүрекли ики эдермен уршуҗыны өлдүрди, шейле хем ол гарлы гүн чукурың ичинде бир ёлбарсы өлдүрди.</verse>
				<verse number="21">Ол соңра әпет бир мүсүрлини өлдүрди. Мүсүрлиниң элинде найзасы барды. Беная онуң гаршысына таяклы чыкды. Ол мүсүрлиниң элинден найзасыны алып, оны өз найзасы билен өлдүрди.</verse>
				<verse number="22">Ехояданың оглы Беная, ине, шейле ишлери эдип, ол хем үч батыр йигит ялы мешхур болды.</verse>
				<verse number="23">Ол отуз сердарың арасында иң мешхурыды, йөне үч батыр йигидиң бири дәлди. Давут оны өз җанпеналарының баштутаны эдип гойды.</verse>
				<verse number="24">Отузларың арасында ене-де, ине, шулар барды: Ёвабың доганы Асахел, бейтуллахамлы Додоның оглы Элханан,</verse>
				<verse number="25">харотлы Шамма ве Элика,</verse>
				<verse number="26">палтылы Хелес, тековалы Икешиң оглы Ыра,</verse>
				<verse number="27">анатотлы Абыгезер, хушалы Мебуннай,</verse>
				<verse number="28">ахова уругындан Салмон, нетопалы Махрай,</verse>
				<verse number="29">нетопалы Багананың оглы Хелеп, беняминлерден гибгалы Рибайың оглы Ытай,</verse>
				<verse number="30">пиргатонлы Беная, Гагаш җүлгелеринден Хидай,</verse>
				<verse number="31">арбалы Абыгалбон, бахурымлы Азмавет,</verse>
				<verse number="32">шагалбынлы Эляхба, Яшениң огуллары: Ёнатан,</verse>
				<verse number="33">харарлы Шамма, харарлы Шарарың оглы Ахыям,</verse>
				<verse number="34">магакалы Ахасбайың оглы Элипелет, гилолы Ахытопелиң оглы Элигам,</verse>
				<verse number="35">кармелли Хесро, аравлы Пагары,</verse>
				<verse number="36">собалы Натаның оглы Йыгал, гат тиресинден Баны,</verse>
				<verse number="37">аммон халкындан Селек, Серуяның оглы Ёвабың ярагыны гөтерйән нөкери бееротлы Нахрай,</verse>
				<verse number="38">йытра уругындан Ыра ве Гареп,</verse>
				<verse number="39">хет халкындан Урыя. Булар җеми отуз еди адамдан ыбаратдыр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="24">
				<verse number="1">Реббиң Ысрайыла ене гаты гахары гелди-де: «Бар, Ысрайыл билен Яхуданың адам саныны бил» дийип, Давуды оларың гаршысына өҗүкдирди.</verse>
				<verse number="2">Патыша Ёваба хем-де гошунбашылара: «Дандан Беершеба ченли ысрайыл тирелериниң әхлисине айланып, олары хасаба алың, маңа илатың саны герек» дийди.</verse>
				<verse number="3">Эмма Ёвап патыша йүзленип: «Гой, ша хезретлеримиң гөзүниң алнында Худайың Реб халкыңың саныны йүз эссе көпелтсин! Йөне ша хезретлерине бейле этмек нәмә герек болдука?!» дийди.</verse>
				<verse number="4">Йөне патышаның сөзи Ёвабыңкыдан хем-де гошунбашылардан үстүн гелди. Шунлукда, Ёвап билен гошунбашылар ысрайыл халкының хасабыны алмак үчин патышаның янындан уградылар.</verse>
				<verse number="5">Олар Иордан дерясындан гечип, Арогерде җүлгәниң ортасындакы галаның гүнортасында дүшелге гурдулар. Соңра олар Гатда ерлешйән Язер тарапа гитдилер.</verse>
				<verse number="6">Олар Гилгада ве хетлериң юрды болан Кадеше бардылар. Соңра Данягана, ол ерден болса Сидоның төвереклерине бардылар.</verse>
				<verse number="7">Ол ерден Сур галасына ве хивилериң хем-де кенганларың әхли галаларына айландылар. Иң соңунда олар Яхуданың Негеп чөлүндәки Беершеба галасына гитдилер.</verse>
				<verse number="8">Шейдип, олар бүтин юрды айланып, докуз ай йигрими гүн дийленде Иерусалиме доланып гелдилер.</verse>
				<verse number="9">Ёвап илат язувының нетиҗеси билен патышаны хабардар этди: Ысрайылың эли гылыч тутуп билҗек адамларының саны секиз йүз мүң, Яхуданыңкы болса бәш йүз мүң адам болуп чыкды.</verse>
				<verse number="10">Илат язувындан соң Давудың йүрегинде ынҗалыксызлык пейда болды. Давут Реббе: «Шу херекетим билен Сениң өңүңде улы гүнә газандым, акмаклык этдим. Өз гулуңы гүнә астында гойма, я Реб! Ялбарярын!» дийип, Реббе йүзленди.</verse>
				<verse number="11">Эртеси ирден Давут энтек турманка, Давудың гөргүри Гат пыгамбере Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="12">«Давудың янына бар-да: „Реб сениң өңүңде үч шерт гойяр; бирини сайла, Ол шоны хем амала ашырҗак“ дийип айт».</verse>
				<verse number="13">Гат муны Давуда айтды ве оңа: «Юрдуңа еди йыл ачлык гелсинми я үч айлап душманларыңа ковдурып, олардан гачып гезҗекми, я-да юрдуңа үч гүнләп гыргын кесели гелсинми? Пикир эт-де, белли карара гел; мени иберен Реббе берҗек җогабыңы айт» дийди.</verse>
				<verse number="14">Давут Гада: «Мен эрбет ягдая дүшдүм. Говусы, Реббиң элине дүшейин, ынсан элине дүшмәйин. Реббиң рехимдарлыгы бейикдир» дийди.</verse>
				<verse number="15">Реб ир сәхерден башлап, тә белленен мөхлет долянча, Ысрайыла гыргын кеселини иберди. Дандан Беершеба ченли аралыкда яшаян илатдан етмиш мүң адам бу кеселиң пидасы болды.</verse>
				<verse number="16">Перишде Иерусалимиң халкыны гырмак үчин оңа тарап элини узаданда, Реб йүрегине дүвен бетбагтчылыгыны гойболсун этди. Ол гырян перишдә: «Бесдир! Инди элиңи чек» дийди. Шонда Реббиң перишдеси ябуслардан болан Аравнаның харман ериниң голайындады.</verse>
				<verse number="17">Давут адамларың башына күлпет гетирйән перишдәни гөренде, Реббе: «Вах, мен гүнә газандым, ине, мен хата иш этдим. Йөне бу бигүнә халк нәме этди ахырын? Гой, Сен диңе маңа хем атамың неслине җеза бер» дийди.</verse>
				<verse number="18">Шол гүн Гат Давудың янына барып: «Бар, ябуслардан болан Аравнаның харман еринде Реббе гурбанлык сыпасыны гур» дийди.</verse>
				<verse number="19">Гатың сөзлерине эерип, Давут Реббиң эмри билен чыкып гитди.</verse>
				<verse number="20">Патышаның адамлары билен биле өзүне тарап гелйәндигини Аравна гөрди; өңлеринден чыкып, ики бүкүлип, патыша тагзым этди.</verse>
				<verse number="21">Соңра ол: «Ша хезретлери нәме себәпден гулуның янына гелдикә?» дийди. Давут: «Реббе гурбанлык сыпасыны гурмак үчин, сениң харман ериңи сатын алмага гелдим. Шейдип, халкың башына дүшен бетбагтчылык совлар» дийди.</verse>
				<verse number="22">Аравна Давуда шейле дийди: «Ша хезретлери оны алсын-да, ислән задыны гурбанлык берсин. Ине, якма гурбанлыгы үчин өкүзлер, ине-де одун үчин дөвек дөвйән гураллардыр өкүзлериң боюнтырыклары.</verse>
				<verse number="23">Эй, патыша, шу затларың хеммесини Аравна сизе берйәр. Гой, Худайың Реб сенден разы болсун».</verse>
				<verse number="24">Эмма патыша оңа: «Ёк, мен оларың бахасыны төлеҗек. Мугт дүшен зады Худайым Реббе гурбанлык берҗек дәл» дийди. Шунлукда, Давут харман ери билен өкүзлери элли күмүш теңңә сатын алды.</verse>
				<verse number="25">Давут ол ерде Реббе гурбанлык сыпасыны гуруп, якма хем саламатлык гурбанлыкларыны берди. Реб юрт үчин эдилен дилеглери кабул этди; гыргын беласы Ысрайылдан совулды.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="11">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Давут патыша гаррап, яшы бирчене етипди. Онуң үстүни нәче япынҗа билен басырсалар-да, ол йылнып биленокды.</verse>
				<verse number="2">Шонда онуң көшк эмелдарлары оңа: «Сизиң алыхезретиңиз, сизиң үчин бир яш бой гыз гөзлесинлер; ол гыз патышаның хузурында дуруп, оңа хызмат этсин, җенабым патыша голай ятып, оны гыздырсын» дийдилер.</verse>
				<verse number="3">Шейдип, олар тутуш Ысрайылда гөрмегей, бой гызың гөзлегине чыкдылар ве шунемли Абышаг атлы бир гызы тапып, оны патышаның хузурына гетирдилер.</verse>
				<verse number="4">Гыз гаты гөрмегейди. Ол патыша серетди, оңа хызмат этди, йөне патыша оңа янашмады.</verse>
				<verse number="5">Давудың Хагытдан болан оглы Адоныя текепбирлик билен: «Мен патыша боларын» дийди. Ол өзи үчин сөвеш арабаларыны, сөвеш арабалы эсгерлери хем-де өңүнден йөрәр ялы элли саны эсгер тайынлады.</verse>
				<verse number="6">Какасы Давут хич хачан оңа: «Нәме үчин бейле этдиң?» диймәнди. Адоныя Абшаломдан соң доглан гаты гөрмегей огланды.</verse>
				<verse number="7">Адоныя Серуяның оглы Ёвап ве Абятар руханы билен дил дүвүшди. Шейдип, ол икиси Адоныяның тарапында болды.</verse>
				<verse number="8">Эмма Садок руханы, Ехояданың оглы Беная, Натан пыгамбер, Шимги, Реги хем-де Давудың батыр йигитлери Адоныяның тарапында дәлдилер.</verse>
				<verse number="9">Адоныя Эйнрогелиң голайындакы Йылан гаяның янында гоюнлары, семиз өкүзчелери ве маллары гурбанлык берип, әхли доганларыны, патышаның огулларыны, Яхуданың әхли көшк эмелдарларыны чагырды.</verse>
				<verse number="10">Эмма ол Натан пыгамбери-де, Бенаяны-да, Давудың батыр йигитлерини-де, өз доганы Сүлейманы-да чагырмады.</verse>
				<verse number="11">Соңра Натан пыгамбер Сүлейманың эҗеси Батшеба шейле дийди: «Сен Хагытың оглы Адоныяның патыша боландыгыны ве җенабымыз Давудың мундан хабарының ёкдугыны эшитмедиңми?</verse>
				<verse number="12">Инди мен саңа оглуң Сүлейман икиңизиң өз җаныңызы халас этмегиңиз үчин бир маслахат берейин.</verse>
				<verse number="13">Сен дессине Давут патышаның янына гит-де, ондан: „Эй, җенабым, сен менден соң сениң оглуң Сүлейман патышалык эдер, ол мениң тагтымда отурар дийип, маңа ант ичмедиңми нәме? Онда нәме үчин хәзир Адоныя патышалык эдйәр?“ дийип сорагын.</verse>
				<verse number="14">Онсоң сен шол ерде патыша билен геплешип дуркаң, мен сениң ызыңдан гирип, сениң айданларыңы тассыкларын».</verse>
				<verse number="15">Шейдип Батшеба патышаның ички отагына гелди. Патыша гаты гаррапды; шунемли Абышаг оңа середйәрди.</verse>
				<verse number="16">Батшеба патышаның өңүнде дыза чөкүп тагзым этди. Патыша ондан: «Нәме арзың бар?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="17">Батшеба оңа: «Эй, мениң җенабым: „Менден соң сениң оглуң Сүлейман патышалык эдер, ол мениң тагтымда отурар“ дийип, маңа Худайың Ребден ант ичипдиң.</verse>
				<verse number="18">Эмма хәзир Адоныя патышалык эдйәр, сениң бу затлардан хабарың ёк.</verse>
				<verse number="19">Ол биртопар семиз өкүзчелери, маллары хем-де гоюнлары гурбанлык берип, патышаның әхли огулларыны, Абятар руханыны, гошун серкердеси Ёвабы чагырды, йөне ол гулуң Сүлейманы чагырмады.</verse>
				<verse number="20">Эй, җенабым, хәзир бүтин ысрайыл халкының гөзи сендедир. Сен җенабымдан соң, онуң тагтында кимиң отурмалыдыгыны олара айт.</verse>
				<verse number="21">Ёгсам җенабым дүнйәден өтенден соң, мен ве оглум Сүлейман этмишли сайыларыс» дийди.</verse>
				<verse number="22">Батшеба патыша билен геплешип дурка, Натан пыгамбер гелди.</verse>
				<verse number="23">Патыша: «Натан пыгамбер шу ерде» дийип хабар бердилер. Ол патышаның хузурына гелди ве йүзин дүшүп, оңа тагзым этди.</verse>
				<verse number="24">Натан оңа шейле дийди: «Эй, җенабым, сен: „Менден соң Адоныя патышалык эдер, ол мениң тагтымда отурар“ дийип айтдыңмы нәме?</verse>
				<verse number="25">Адоныя бу гүн гидип, биртопар семиз өкүзчелери ве маллары, гоюнлары гурбанлык берип, патышаның огулларының барыны, гошун серкерделерини ве Абятар руханыны чагырды. Олар Адоныя билен биле ийип-ичип: „Яшасын Адоныя патыша!“ диййәрлер.</verse>
				<verse number="26">Йөне Адоныя мен гулуңы, Садок руханыны, Ехояданың оглы Бенаяны ве гулуң Сүлейманы чагырмады.</verse>
				<verse number="27">Эгер бу иш җенабым патышаның табшырыгы боюнча болан болса, онда нәме үчин гулларыңа җенабым патышадан соң тагтда кимиң отурмалыдыгыны айтмадың?»</verse>
				<verse number="28">Давут патыша: «Батшебаны мениң яныма чагырың» дийди. Батшеба патышаның хузурына гелип, онуң өңүнде дурды.</verse>
				<verse number="29">Патыша Ребден ант ичип, шейле дийди: «Җанымы хер мушакгатдан гутаран Реб муңа шаятдыр:</verse>
				<verse number="30">„Менден соң сениң оглуң Сүлейман патышалык эдер, ол мениң тагтымда отурар“ дийип, Ысрайыл Худайы Ребден ичен антымы бу гүн хөкман берҗай эдерин».</verse>
				<verse number="31">Онсоң Батшеба йүзүни ере берип, оңа тагзым этди ве: «Гой, җенабым Давут патышаның өмри узак болсун!» дийди.</verse>
				<verse number="32">Давут патыша: «Садок руханыны, Натан пыгамбери, Ехояданың оглы Бенаяны мениң яныма чагырың» дийди. Олар патышаның хузурына гелдилер.</verse>
				<verse number="33">Патыша олара: «Мениң көшк эмелдарларымы яныңыз билен алың-да, оглум Сүлейманы мениң гатырыма мүндүрип, Гихона әкидиң.</verse>
				<verse number="34">Садок руханы билен Натан пыгамбер шол ерде онуң башына яг гуюп, оны Ысрайылың үстүнден патышалыга беллесинлер; онсоң сурнай чалың-да: „Яшасын Сүлейман патыша!“ дийип гыгырың.</verse>
				<verse number="35">Сиз онуң ызы билен гелерсиңиз, ол гелсин-де, мениң тагтымда отурсын ве мениң ериме патыша болсун. Чүнки мен оны Ысрайылың ве Яхуданың патышасы эдип белледим» дийди.</verse>
				<verse number="36">Ехояданың оглы Беная патыша җогап берип, шейле дийди: «Омын! Мениң җенабымың Худайы Реб хем шейле дийсин.</verse>
				<verse number="37">Реб җенабым билен болшы ялы, Сүлейман билен хем болуп, онуң шалыгыны җенабым Давут патышаның шалыгындан-да хас гүллетсин».</verse>
				<verse number="38">Шейдип, Садок руханы, Натан пыгамбер, Ехояданың оглы Беная, керетлер хем пелетлер гидип, Сүлейманы Давут патышаның гатырына мүндүрдилер-де, оны Гихона тарап әкитдилер.</verse>
				<verse number="39">Садок руханы Реббе йүз тутулян чадырдан ичи зейтун яглы шахы алып, Сүлейманың башына яг гуйды. Соңра сурнай чалнып, әхли адамлар: «Яшасын Сүлейман патыша!» дийип гыгырышдылар.</verse>
				<verse number="40">Олар түйдүк чалып, шатланып, гыгырышып, Сүлейманың ызы билен гитдилер. Оларың сеси ери сарсдырды.</verse>
				<verse number="41">Адоныя билен онуң янындакы чагырыланларың бары ийип-ичип боланларындан соң муны эшитдилер. Ёвап сурнай сесини эшидип: «Шәхердәки бу шовхун нәмекә?» дийди.</verse>
				<verse number="42">Ол гепләп дурка, Абятар руханының оглы Ёнатан гелди. Адоныя: «Гирибер, чүнки сен хорматланян адамсың, хош хабар гетиренсиң» дийди.</verse>
				<verse number="43">Ёнатан Адоныя шейле дийди: «Ёк, бейле дәл, җенабымыз Давут патыша Сүлейманы патыша этди.</verse>
				<verse number="44">Патыша Садок руханыны, Натан пыгамбери, Ехояданың оглы Бенаяны, керетлери, пелетлери онуң билен иберди. Олар оны патышаның гатырына мүндүрдилер.</verse>
				<verse number="45">Садок руханы билен Натан пыгамбер онуң башына яг гуюп, оны Гихонда патышалыга белледилер. Шол ерден олар шатланышып, гыгырышып шәхере тарап гайтдылар. Бу адамларың шовхунлы сеслеридир. Сизиң эшиден шовхуныңыз шолдур.</verse>
				<verse number="46">Сүлейман патышалык тагтында отуряр.</verse>
				<verse number="47">Патышаның эмелдарлары җенабымыз Давут патышаны мүбәрекләп: „Гой, Худайың Сүлейманың адыны сениң адыңдан-да мешхур этсин, онуң шалыгыны сениң шалыгыңдан-да хас гүллетсин“ дийдилер. Патыша хем дүшегиниң үстүнден Худая сежде этди.</verse>
				<verse number="48">Патыша довам эдип, шейле дилег этди: „Шу гүн гөзүмиң ачыклыгында мениң перзентлеримиң бирине тагтымы берен, Ысрайыл Худайы Реббе алкыш болсун“».</verse>
				<verse number="49">Онсоң Адоныяның янындакы чагырыланларың бары горкушып, ерлеринден туруп, херси өз ёлуна гитди.</verse>
				<verse number="50">Адоныя Сүлеймандан горкусына, дессине Реббе йүз тутулян чадыра гидип, өзүни горамак үчин, шол ердәки гурбанлык сыпасының чыкып дуран шахларындан япышды.</verse>
				<verse number="51">Сүлеймана шейле хабар бердилер: «Ине, Адоныя Сүлейман патышадан горкяр, ол гурбанлык сыпасының шахларындан япышып: „Гой, Сүлейман патыша шу гүн өз гулуны өлдүрмеҗекдиги барада маңа ант ичсин“ диййәр».</verse>
				<verse number="52">Сүлейман шейле җогап гайтарды: «Эгер ол өзүни лайык алып барса, онуң екеҗе гылам гымылдамаз, эгер-де ондан бир пислик тапылайса, онда ол өлер».</verse>
				<verse number="53">Шейдип, Сүлейман патыша онуң ызындан адам иберип, оны гурбанлык сыпасындан гетиртди. Ол гелип, Сүлейман патыша тагзым этди. Сүлейман хем оңа: «Бар, өйүңе гайт» дийди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Давут өлмезиниң өң янында оглы Сүлейманы янына чагырып, оңа шейле весъет этди:</verse>
				<verse number="2">«Хер кес кимин мен-де дүнйәден өтмели пурсадым голай гелди. Сен тутанъерли бол, мерт бол.</verse>
				<verse number="3">Өз Худайың Реб нәме буюрса, оны ерине етир; Реббиң ёлларындан йөрәп, Онуң парзларыны, табшырыкларыны, хөкүмлерини хем-де өвүт-үндевлерини Мусаның канунында язылышы ялы берҗай эт. Шонда сен нәме этсең-де, нирә гитсең-де, ишиң шовуна болар.</verse>
				<verse number="4">Онсоң Реб: „Эгер сениң огулларың Маңа гулак гоюп, бүтин калплары, җан-тенлери билен Маңа иман эдип яшасалар, ысрайыл тагтындан сениң неслиңиң аркасы кесилмез“ дийип, маңа берен вадасыны берҗай эдер.</verse>
				<verse number="5">Шейле хем Серуяның оглы Ёвабың маңа нәме эденини хем-де онуң Ысрайылың ики гошунбашысыны Нериң оглы Абнери хем-де Етериң оглы Эмасаны өлдүрип, нәме эденини өзүң билйәнсиң. Ол уруш вагтындакы ган үчин асудалык вагтында ар алып, олары өлдүрди. Ёвап эшиклерини уруш дөврүндәки ялы гана булады.</verse>
				<verse number="6">Сен пәхим-пайхасыңа гөрә херекет эт. Ёвап гаррылык чагында өлүлер дүнйәсине асудалыкда инмесин.</verse>
				<verse number="7">Гилгатлы Барзыллайың огулларына мәхирли бол. Сен олары зерур затлар билен үпҗүн эт, чүнки мен доганың Абшаломдан гачанымда, олар маңа ягшылык этдилер.</verse>
				<verse number="8">Шейле хем Бахурымдан болан беняминли Гераның оглы Шимги бардыр. Маханайыма баряркам, ол маңа эрбет гаргыш этди, йөне ол Иордан дерясына мени гаршыламага геленде, мен оңа: „Мен сени өлдүрмерин“ дийип, Ребден ант ичдим.</verse>
				<verse number="9">Эмма сен Шимгини җезасыз галдырма, чүнки сен пайхаслы адамсың ве оңа нәме этмелидигиңи өзүң билерсиң. Шимги гаррылык чагында өлүлер дүнйәсине асудалыкда инмесин».</verse>
				<verse number="10">Онсоң Давут ата-бабаларына говушды. Оны Давут галасында җайладылар.</verse>
				<verse number="11">Давут Ысрайылда кырк йыллап патышалык этди. Ол еди йыл Хебронда, отуз үч йыл хем Иерусалимде патышалык этди.</verse>
				<verse number="12">Шейдип, Сүлейман какасы Давудың тагтына чыкды; онуң патышалыгы гаты мәкәм болды.</verse>
				<verse number="13">Онсоң Хагытың оглы Адоныя Сүлейманың эҗеси Батшебаның янына гелди. Батшеба ондан: «Эйгилигеми?» дийип сорады. Адоныя хем: «Эйгилиге» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="14">Соңра Адоныя: «Сениң билен бир гүррүңим бар» дийди. Батшеба: «Айдыбер» дийди.</verse>
				<verse number="15">Адоныя шейле дийди: «Сен билйәрсиң, мен патыша болмалыдым, бүтин ысрайыл халкы мениң патыша болмагыма гарашярды. Эмма бу башгача болды, мениң иним патыша болды, чүнки бу патышалык Ребденди.</verse>
				<verse number="16">Инди мениң сенден бир хайышым бар; оны рет этме». Батшеба хем оңа: «Айдыбер» дийди.</verse>
				<verse number="17">Адоныя: «Хайыш эдйәрин, Сүлейман патышадан шунемли Абышагы маңа аяллыга бермегини сорай. Ол саңа ёк диймез» дийди.</verse>
				<verse number="18">Батшеба: «Боляр, мен сениң үчин патыша билен геплешерин» дийди.</verse>
				<verse number="19">Шейлеликде, Батшеба Адоныяның адындан геплешмек үчин Сүлейман патышаның янына гитди. Патыша оны гаршы алмага еринден галып, тагзым эдип, тагтында отурды. Патышаның эҗеси үчин хем бир тагт гетирип гойдулар, ол патышаның саг тарапында отурды.</verse>
				<verse number="20">Соңра Батшеба: «Мениң бир кичиҗик хайышым бар; оны рет этме» дийди. Патыша хем оңа: «Хайышыңы айдыбер эҗе, мен оны рет этмен» дийди.</verse>
				<verse number="21">Батшеба: «Гой, шунемли Абышаг сениң доганың Адоныя аяллыга берилсин» дийди.</verse>
				<verse number="22">Сүлейман патыша эҗесине шейле җогап берди: «Сен нәме үчин шунемли Абышагы Адоныя үчин сораярсың? Онуң үчин патышалыгы хем сора! Чүнки ол мениң улы доганымдыр; патышалыгы диңе онуң үчин дәл-де, эйсем Абятар руханы билен Серуяның оглы Ёвап үчин хем сора!»</verse>
				<verse number="23">Онсоң Сүлейман патыша Ребден ант ичип, шейле дийди: «Эгер Адоныя бу сөзлери үчин өз җаны билен җогап бермесе, Худай маңа-да муны ве мундан хем бетерини гөркезсин.</verse>
				<verse number="24">Мени дикелдип, какам Давудың тагтында отурдан, вада берши ялы маңа ве мениң несиллериме патышалыгы берен Ребден ант ичйәрин. Адоныя хут шу гүнүң өзүнде өлдүрилер!»</verse>
				<verse number="25">Шейдип, Сүлейман патыша Ехояданың оглы Бенаяны Адоныяның янына иберди. Ол хем оны өлдүрди.</verse>
				<verse number="26">Патыша Абятар рухана шейле дийди: «Бар, өз Анатотдакы ериңе гит, чүнки сен яшамага мынасып дәлсиң. Эмма мен сени шу вагт өлдүрҗек дәл, чүнки сен какам Давудың өңүнде Хөкмүрован Реббиң сандыгыны гөтердиң, сен какамың әхли мушакгатлыкларыны дең чекишдиң».</verse>
				<verse number="27">Шейдип, Сүлейман Абятары Реббе руханы хөкмүнде гуллук этмеклик хукугындан махрум этди. Шейдип, Реббиң Шилодакы Элий ве онуң несиллери барадакы айдан сөзлери берҗай болды.</verse>
				<verse number="28">Бу хабар Ёваба барып говшанда, ол Реббиң чадырына гачып барып, гурбанлык сыпасының шахларындан япышды. Чүнки Ёвап Абшалома дәл-де, Адоныя голдав берипди.</verse>
				<verse number="29">Сүлейман патыша: «Ёвап Реббиң чадырына гачып барды, ол шол ерде гурбанлык сыпасының янында» дийип хабар бердилер. Сүлейман: «Бар, гит-де, оны өлдүр» дийип, Ехояданың оглы Бенаяны иберди.</verse>
				<verse number="30">Онсоң Беная Реббиң чадырына гелип, Ёваба: «Саңа патышаның адындан бәрик чыкмагыңы буюрярын» дийди. Йөне Ёвап: «Ёк, мен шу ерде өлҗек» дийди. Соңра Беная ене-де, ызына гидип: «Ёвап маңа шу җогабы берди» дийип, онуң әхли айданларыны патыша хабар берди.</verse>
				<verse number="31">Патыша шейле җогап берди: «Онуң айдышы ялы эт. Оны өлдүр-де, җайла. Шейдип, менден ве какам Давудың бейлеки несиллериниң бойнундан Ёвабың дөкен нәхак ганының гүнәсини айыр.</verse>
				<verse number="32">Реб онуң бу дөкен ганыны өз башындан индерер. Чүнки ол өзүнден-де догручыл хем-де говы ики адамы, ягны Ысрайылың гошунбашысы, Нериң оглы Абнер билен Яхуданың гошунбашысы Етериң оглы Эмаса билен уршуп, олары өлдүрди, какам Давудың болса мундан хабары ёкды.</verse>
				<verse number="33">Абнериң ве Эмасаның ганы эбеди Ёвабың хем-де онуң несиллериниң башындан инер. Эмма Реб Давуда ве онуң тагтда отурян несиллерине эбедилик асудалык берер».</verse>
				<verse number="34">Онсоң Ехояданың оглы Беная гидип, Ёвабы өлдүрди. Ол өз чөлдәки мүлкүнде җайланды.</verse>
				<verse number="35">Патыша онуң ерине Ехояданың оглы Бенаяны гошунбашы эдип белледи. Абятарың дерегине болса, Садогы руханылыга белледи.</verse>
				<verse number="36">Соңра патыша адам ёллап, Шимгини чагырдып, оңа шейле дийди: «Иерусалимден өзүңе бир җай сал-да, шол ерде яша, башга хич ере гитме.</verse>
				<verse number="37">Билип гой, Кидрон дересинден гечип, шол ерден чыкан гүнүң хөкман өлерсиң. Сен өлүми өз башыңа сатын аларсың».</verse>
				<verse number="38">Шимги патыша: «Сениң айдян затларың мамладыр, җенабым. Гулуңыз-мен эдил айдышыңыз ялы хем эдер» дийди. Шейдип, Шимги эсли вагтлап Иерусалимде яшады.</verse>
				<verse number="39">Үч йылдан соң Шимгиниң ики саны гулы, Гатың ханы Магаканың оглы Акышың янына гачып бардылар. Шимги: «Сениң гулларың Гатда» диен хабары эшидип, туруп, эшегини гаңңалап, мүнди-де, гулларыны гөзләп, Гата Акышың янына гитди. Шимги гидип, гулларыны Гатдан ызына гетирди.</verse>
				<verse number="40"></verse>
				<verse number="41">Шимгиниң Иерусалимден Гата гидендигини ве ене ызына доланып гелендиги барадакы хабары Сүлеймана етиренлеринде, патыша адам иберип, Шимгини чагыртды ве оңа: «Мен саңа Ребден ант ичирип: „Билип гой, башыңа нәме дүшсе-де, шол ерден башга ере гиден гүнүңиң өзүнде, сен хөкман өлерсиң дийип дуйдурманмыдым нәме?“. Сен хем маңа: „Сениң айдянларың бары догры. Мен саңа гулак асарын“ дийипдиң.</verse>
				<verse number="42"></verse>
				<verse number="43">Онда нәме үчин Реббе ичен антыңы, мениң саңа берен табшырыгымы берҗай этмәнсиң?»</verse>
				<verse number="44">Патыша сөзүни довам этдирип: «Какам Давуда эден әхли яманлыкларыңы өзүң билйәнсиң. Шол эден яманлыкларыңы Реб сениң өз башыңдан индерер.</verse>
				<verse number="45">Эмма Сүлейман патыша ялканар. Давудың тагты Реббиң өңүнде бакы беркәр» дийди.</verse>
				<verse number="46">Онсоң патыша Ехояданың оглы Беная буйрук берди; ол-да гидип, оны өлдүрди. Шейдип, Сүлейманың патышалыгы беркеди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Сүлейман Мүсүр патышасы фараоның гызына өйленип, патыша билен гарындашлык ачды. Ол өз өйи, Реббиң өйи хем-де Иерусалимиң дашындакы диварлар салнып гутарылянча, аялыны Давут галасына гетирди.</verse>
				<verse number="2">Адамлар сеждегәхлерде гурбанлык берйәрдилер, чүнки хенизе ченли Реббе ыбадат өйи салынманды.</verse>
				<verse number="3">Сүлейман какасы Давудың весъетлерини берҗай эдип, Ребби сөйди. Йөне ол сеждегәхлерде гурбанлык берип, якымлы ыслы түтетги якды.</verse>
				<verse number="4">Бир гүн патыша гурбанлык бермек үчин Гибгона гитди, чүнки эсасы сеждегәх шол ердеди. Сүлейман шол ерде мүңлерче якма гурбанлыкларыны берипди.</verse>
				<verse number="5">Гибгонда гиҗе Сүлейманың дүйшүне Реб гирди. Худай оңа: «Диле, дилән задыңы берерин» дийди.</verse>
				<verse number="6">Сүлейман шейле дийди: «Гулуң какам Давудың ынамлы, догручыл хем-де акйүрекли боланы үчин, оңа бейик, садык сөйгиңи гөркездиң. Бу гүн оңа тагтында отурмага огул берип, Өз бейик мерхеметиңи гөркездиң.</verse>
				<verse number="7">Инди, эй, Худайым Реб, Сен гулуң-мени какам Давудың ерине патыша этдиң. Мен ёлбашчылык этмәге укыбы болмадык, теҗрибесиз, яш огландырын.</verse>
				<verse number="8">Гулуң Сениң сайлан, сан-саҗаксыз халкыңың арасындадыр.</verse>
				<verse number="9">Шонуң үчинем халкыңы доландырар ялы, ягшы-яманы сайгарар ялы, Сен Өз гулуңа пәхим-пайхас бер, чүнки Сениң сан-саҗаксыз халкыңы ким доландырып билер?»</verse>
				<verse number="10">Сүлейманың бу дилеги Таңра ярады.</verse>
				<verse number="11">Худай оңа шейле дийди: «Өзүңе узак өмүр, байлык дилемән я-да душманларыңың өлүмини дилемән, эйсем ягшы-яманы сайгарар ялы акыл-пайхас диләниң үчин, Мен саңа дилән задыңы берйәрин. Мен саңа өңкүлериң хич биринде болмадык ве сенден соң хем хич кимде болуп билмеҗек акыл-пайхас, аң-дүшүнҗе берерин.</verse>
				<verse number="12"></verse>
				<verse number="13">Мен саңа дилемедик затларыңы, ягны өмүрбойы эгсилмеҗек байлык билен хормат берерин. Саңа тай гелҗек патыша болмаз.</verse>
				<verse number="14">Эгер сен мениң парзларымдыр табшырыкларымы берҗай эдип, какаң Давут ялы ёлларымдан йөресең, Мен сениң өмрүңи-де узалдарын».</verse>
				<verse number="15">Сүлейман оянды, гөрсе, бу дүйш экен. Соңра ол Иерусалиме гелип, Реббиң Әхт сандыгының өңүнде дуруп, якма ве саламатлык гурбанлыкларыны берип, әхли эмелдарлары үчин мейлис гурды.</verse>
				<verse number="16">Бир гүн ики саны азгын аял гелип, патышаның хузурында дурды.</verse>
				<verse number="17">Ол аялларың бири шейле диййәр: «Эй, җенабым, мен шу аял билен бир өйде яшаярын. Шу аял өйдекә, мениң чагам догуляр.</verse>
				<verse number="18">Шондан үч гүн соң мунуң хем чагасы боляр. Бизиң икимиз биле яшаярыс, өйде бизиң икимизден башга хич ким ёк.</verse>
				<verse number="19">Онсоң бир гиҗе бу аялың оглы өлйәр, себәби ол чагасының үстүне тогаланыпдыр.</verse>
				<verse number="20">Ол яры гиҗе туруп, мен уклап ятыркам, мениң гапдалымда ятан оглумы алып, өз гуҗагында, өз өлен оглуны болса мениң гуҗагымда гоюпдыр.</verse>
				<verse number="21">Мен эртеси ирден оглумы эмдирҗек болсам, ол өли ятыр. Мен оңа дыкгат билен серетдим ве чаганың өзүмиңки дәлдигине магат гөз етирдим».</verse>
				<verse number="22">Эмма бейлеки аял: «Ёк, дири чага мениңки, өлен чага сениңки» диййәр. Биринҗи аял: «Ёк, өлен чага сениңки, дири чага мениңки» диййәр. Шейдип, олар патышаның хузурында җеделлешдилер.</verse>
				<verse number="23">Онсоң патыша шейле диййәр: «Бириңиз: „Дири чага мениңки, өлен чага сениңки“ диййәрсиңиз, бейлекиңиз болса: „Ёк, бейле дәл! Өлен чага сениңки, дири чага мениңки“ диййәрсиңиз».</verse>
				<verse number="24">Соңра патыша: «Маңа бир гылыч гетирип бериң» диййәр. Патыша гылыч гетирип берйәрлер.</verse>
				<verse number="25">Ол: «Дири галан чаганы ики бөлүң-де, ярысыны бирине, ярысыны-да бейлекисине бериң» диййәр.</verse>
				<verse number="26">Эмма чагасы дири галан аял: «Эй, җенабым, чаганы оңа бериң; оны асла өлдүрмәң!» диййәр. Чүнки ол аялың өз оглуна рехими инди. Йөне бейлеки аял: «Ол мениңки хем болмасын, сениңки хем болмасын, оны икә бөлүң» диййәр.</verse>
				<verse number="27">Онсоң патыша: «Дири галан чаганы биринҗи аяла бериң, оны асла өлдүрмәң, ол онуң эҗесидир» диййәр.</verse>
				<verse number="28">Патышаның чыкаран хөкүмини бүтин ысрайыл халкы эшидип, оңа улы хормат гойды. Пайхаслы хөкүм чыкарар ялы Сүлейман патышада Худайың пәхим-пайхасының бардыгыны халк гөрди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Сүлейман патыша бүтин Ысрайылың үстүнден шалык сүрди.</verse>
				<verse number="2">Онуң янындакы эмелдарлар шуларды: Садогың оглы Азаря руханыды,</verse>
				<verse number="3">Шишаның огуллары Элихореп билен Ахыя кәтиплерди, Ахылудың оглы Ехошапат баш эмелдарды.</verse>
				<verse number="4">Ехояданың оглы Беная гошунбашыды, Садок билен Абятар руханыларды.</verse>
				<verse number="5">Натаның оглы Азаря хәкимлериң үстүнден гараярды; Натаның оглы Забут болса хем руханы, хем патышаның яраныды.</verse>
				<verse number="6">Ахышар көшгүң баштутанды; Абданың оглы Адонырам болса меҗбуры ишдәкилериң үстүнден гараярды.</verse>
				<verse number="7">Бүтин Ысрайылда Сүлейманың он ики саны хәкими барды. Оларың херси патышаны ве онуң өй-ичерисини, гезекли-гезегине, йылда бир ай азык билен үпҗүн этмелиди.</verse>
				<verse number="8">Оларың атлары шуларды: Эфрайым даглык юрдунда Бенхур,</verse>
				<verse number="9">Макасда, Шагалбымда, Бейтшемешде ве Эйлонбейтхананда Бендекер,</verse>
				<verse number="10">Арубот үлкесинде Бенхесет (Соко билен бүтин Хепер юртлары хем оңа дегишлиди),</verse>
				<verse number="11">бүтин Напатдор үлкесинде Бенабынадап (ол Сүлейманың гызы Тапата өйленипди),</verse>
				<verse number="12">Тагнак, Мегидо үлкелеринде, Йизрегелиң этегиндәки Саретаның янындакы бүтин Бейтшеян үлкесинде, Бейтшеяндан Абелмехола, Ёкмыгамың аңырсына ченли болан аралыкдакы үлкеде Ахылудың оглы Багана,</verse>
				<verse number="13">Рамотгилгат үлкесинде Бенгебер (Бенгеберде Манашаның оглы Яйырың Гилгатдакы обалары барды. Башандакы Аргоп этрабында берк диварлы, дервезелери бүрүнч гөзенекли алтмыш саны улы гала хем оңа дегишлиди),</verse>
				<verse number="14">Маханайым үлкесинде Ыдоның оглы Ахынадап,</verse>
				<verse number="15">Нафталы үлкесинде Ахымагас (ол Сүлейманың гызы Босмата өйленипди),</verse>
				<verse number="16">Ашер ве Бегалот үлкелеринде Хушайың оглы Багана,</verse>
				<verse number="17">Ысакар үлкесинде Паруваның оглы Ехошапат,</verse>
				<verse number="18">Бенямин үлкесинде Эланың оглы Шимги,</verse>
				<verse number="19">аморлар патышасы Сихон хем-де Башан патышасы Огуң юрды болан Гилгатда Урының оглы Гебер. Ол бу ериң хәкимиди.</verse>
				<verse number="20">Яхуда халкы билен ысрайыл халкы деңиз якасындакы чәге дей көпди. Олар ийип-ичип, хошбагтлылыкда яшадылар.</verse>
				<verse number="21">Сүлейман Евфрат дерясындан пилиштлилер юрдуна ве Мүсүр серхедине ченли болан бүтин юрда патышалык этди. Олар Сүлейманың өмрүниң ахырына ченли оңа салгыт төләп, хызмат этдилер.</verse>
				<verse number="22">Сүлейманың көшгүниң бир гүнлүк азыгы, ики йүз йигрими бәш батман ёкары хилли ундан, дөрт йүз элли батман адаты ундан, он саны бага бакылан өкүзден, йигрими саны яйлада бакылан өкүзден, йүз саны гоюндан, ондан дашары-да сугунлардан, җеренлерден, сайгаклардан хем-де семиз гушлардан ыбаратды.</verse>
				<verse number="23"></verse>
				<verse number="24">Чүнки ол Евфрат дерясының гүнбатарындакы әхли велаятларда, Типсадан Газа ченли болан аралыкдакы Евфрат дерясының гүнбатарындакы әхли патышаларың үстүнден хөкүм сүрйәрди. Ол төверегиндәки гоңшы юртларының әхлиси билен асудалыкда яшады.</verse>
				<verse number="25">Сүлейманың бүтин өмрүне Дандан Беершеба ченли аралыкдакы тутуш Яхудадакы ве Ысрайылдакы хер бир адам үзүм ве инҗир агачларының ашагында асудалыкда яшады.</verse>
				<verse number="26">Шейле хем Сүлейманың сөвеш арабаларына гошулян атлары үчин кырк мүң саны ат ятагы, он ики мүң атлысы барды.</verse>
				<verse number="27">Шол хәкимлериң хер бири Сүлейман патышаны ве онуң сачагындан иймитленйәнлериң барыны, өз белленен айларында азык билен үпҗүн эдйәрди. Оларың хич бир зады кемлик этмезди.</verse>
				<verse number="28">Оларың херси өзүне табшырылышына гөрә, йөнекей ве сайлама атлар үчин оларың сакланян ерине арпа ве саман гетирерди.</verse>
				<verse number="29">Худай Сүлеймана деңиз кенарындакы чәге дей учурсыз акыл-пайхас, дуйгурлык хем-де дүшүнҗелилик берди.</verse>
				<verse number="30">Сүлейман пәхим-пайхасында бүтин гүндогарлылардан, бүтин мүсүрлилерден өңе гечди.</verse>
				<verse number="31">Чүнки онуң пәхим-пайхасы, ислендик адамыңкыдан, эзралы Эйтаныңкыдан, Махолың огуллары Хеймандыр Калколыңкыдан ве Дарданыңкыдан-да йитиди. Төверегиндәки әхли миллетлериң арасында онуң ады мешхурды.</verse>
				<verse number="32">Сүлейман үч мүң тымсал айтды; онуң нагмалары болса мүңден агдыкды.</verse>
				<verse number="33">Ол Ливандакы кедр агаҗындан башлап диварың йүзүнде гөгерйән кәкилик отуна ченли болан агачлардан сөз ачарды, хайванлар, гушлар, сүйрениҗилер ве балыклар барада сөзләрди.</verse>
				<verse number="34">Сүлейманың пәхим-пайхасы хакында эшиден ер йүзүндәки әхли патышалар Сүлейманы диңлемәге адам ёлладылар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Сур патышасы Хирам Сүлейманың какасының орнуна патышалыга белленендигини эшиден бадына, өз эмелдарларыны Сүлейманың янына иберди; чүнки Хирам Давудың хемишелик яраны болупды.</verse>
				<verse number="2">Сүлейман хем Хирама адам иберип, шейле дийди:</verse>
				<verse number="3">«Өзүң билйәрсиң, какам Давут төверегиндәки урушлар зерарлы, душманларындан долы үстүн чыкянча, өз Худайы Реббе ыбадат өйүни гуруп билмеди.</verse>
				<verse number="4">Йөне хәзир Худайым Реб маңа хемме тарапдан парахатчылык берди; менде не ягы, не-де бетбагтчылык бар.</verse>
				<verse number="5">Шейдип, Реббиң какам Давуда: „Сениң ериңе тагтыңда отуртҗак оглуң Маңа ыбадат үчин өй гурар“ дийип айдышы ялы, мен Худайым Реббе ыбадат үчин өй гурайын диййәрин.</verse>
				<verse number="6">Шоңа гөрә мениң үчин Ливанда кедр агачларының кесилмегини табшыр. Мениң ишчилерим сениң ишчилериң билен биле ишләрлер. Ишчилериңе нәче дийсең, шонча-да хак төләйин; чүнки өзүң билйәрсиң, бизиң арамызда сидонлылар ялы агач кесип билйән адам ёк».</verse>
				<verse number="7">Хирам Сүлейманың сөзлерини эшиденде, гаты шатланып: «Бу улы халкың үстүнден патышалык эдер ялы, Давуда шейле акыл-пайхаслы огул берен Реббе бу гүн алкыш болсун» дийди.</verse>
				<verse number="8">Хирам Сүлеймана адам иберип: «Сениң маңа иберен саргыдыңы эшитдим; мен сениң кедр хем-де серви агаҗы барадакы ислеглериңи битирерин.</verse>
				<verse number="9">Мениң ишчилерим агачлары Ливандан деңзе гетирерлер. Мен олары богдурып, деңиз үсти билен акдырдып, айдан ериңе элтдирип, шол ерде чөздүрерин. Сен гелип, олары әкидерсиң. Сен хем мениң ислегими ерине етирип, көшгүмдәкилери азык билен үпҗүн эт».</verse>
				<verse number="10">Шейдип, Хирам Сүлейманы кедр хем-де серви агачлары билен үпҗүн этди.</verse>
				<verse number="11">Сүлейман болса Хирама онуң көшгүндәкилер үчин азык хөкмүнде кырк мүң чувал бугдай, еди мүң хум сап яг берди. Сүлейман Хирама хер йыл шунча азык берерди.</verse>
				<verse number="12">Реб вада берши ялы, Сүлеймана пәхим-пайхас берди. Хирам билен Сүлейманың арасында асудалык болды. Олар өз араларында ылалашык баглашдылар.</verse>
				<verse number="13">Сүлейман патыша ыбадатхананың гурлушыгы үчин бүтин Ысрайылдан отуз мүң ишчини топламагы буюрды.</verse>
				<verse number="14">Олардан нобатма-нобат боюнча хер айда он мүң адамы Ливана ёллады. Олар бир ай Ливанда, ики ай хем өйлеринде болардылар. Адонырам бу меҗбуры ишдәкилериң үстүнден гараярды.</verse>
				<verse number="15">Сүлейманың дагда етмиш мүң саны йүк дашаяны, сегсен мүң саны даш ёнуҗысы барды.</verse>
				<verse number="16">Мундан дашары Сүлейманың ишлейән адамларының үстүнден гараян үч мүң үч йүз саны баштутаны барды.</verse>
				<verse number="17">Олар патышаның табшырыгы боюнча Реббиң өйүниң дүйбүни тутмак үчин, улы гымматбаха дашлар ве ёнулан дашлар гетирдилер.</verse>
				<verse number="18">Сүлейманың бинятчылары билен Хирамың бинятчылары ве гебаллылар Реббиң өйүни гурмак үчин, дашлары ёнуп, агачлары кесип тайярладылар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">Ысрайылларың Мүсүрден чыкып гайтмагының дөрт йүз сегсенинҗи йылында, Сүлейманың патышалыгының дөрдүнҗи йылында, икинҗи ай болан Зив айында Реббиң өйи гурлуп башланды.</verse>
				<verse number="2">Сүлейман патышаның Реб үчин гуран өйүниң узынлыгы алтмыш тирсек, ини йигрими тирсек, бейиклиги отуз тирсекди.</verse>
				<verse number="3">Реббиң өйүниң дашкы отагының өңүндәки эйванының ини өйүң ини ялы йигрими тирсекди, узынлыгы өйүң өң тарапында он тирсекди.</verse>
				<verse number="4">Ол Реббиң өйүне гөзенекли пенҗирелер этди.</verse>
				<verse number="5">Сүлейман Реббиң өйүниң дашкы ве ички отагларың, дашкы диварларына янашдырып, гапдал отагларыны салды.</verse>
				<verse number="6">Пүрслер өйүң диварыны дешмез ялы, өйүң диварының йүзүнден даш чыкгытлар этдилер. Ашакы гатың ини бәш тирсек, ортакы гатың ини алты тирсек, үчүнҗи гатың ини еди тирсекди.</verse>
				<verse number="7">Реббиң өйи гурланда өңден ёнулып тайярланан дашлардан гурулды. Шол себәпден өй гурулярка ондан не чекич, не палта, не-де демир гуралың сеси эшидилди.</verse>
				<verse number="8">Ортакы гатың гапысы Реббиң өйүниң гүнорта тарапындады; айлавлы басганчаклар билен ортакы гата, ортакы гатдан үчүнҗи гата чыкып болярды.</verse>
				<verse number="9">Шейдип, Сүлейман Реббиң өйүниң гурлушыгыны тамамлады. Ол өйүң үчегини кедр пүрслери ве кедр тагталары билен басырды.</verse>
				<verse number="10">Тутуш өе янашдырылып салнан отагларың хер гатының бейиклиги бәш тирсекди. Ол отаглар өе кедр пүрслери билен бирикдирилди.</verse>
				<verse number="11">Сүлеймана гуруп йөрен өйи хакында Реббиң шу сөзи аян болды: «Эгер сен Мениң парзларымы берҗай эдип, хөкүмлериме боюн болуп, әхли табшырыкларымы саклап, олары берҗай этсең, Мен какаң Давуда берен вадамы сениң үстүң билен ерине етирерин.</verse>
				<verse number="12"></verse>
				<verse number="13">Мен ысрайылларың арасында яшап, Өз халкым ысрайылы терк этмерин».</verse>
				<verse number="14">Шейдип, Сүлейман Реббиң өйүни гуруп гутарды.</verse>
				<verse number="15">Ол өйүң ички диварларының йүзүне дүйбүнден үчегине ченли кедр тагталарыны тутды ве өйүң полуны серви агаҗындан этди.</verse>
				<verse number="16">Ол өйүң арка тарапында, дүйбүнден депесине ченли кедр агачларындан бейиклиги йигрими тирсек болан дивар бина этди. Ол муны иң мукаддес отаг болан ички отаг хөкмүнде гурды.</verse>
				<verse number="17">Ички отагың өңүндәки дашкы отагың узынлыгы кырк тирсекди.</verse>
				<verse number="18">Өйүң ичи кедр тагтасындан кесилип, кәдә хем-де ачылып отуран гүллере чалым эдйән нагышлар билен хашамлананды. Дивардакы дашлар гөрүнмез ялы, дивар тутушлыгына кедр тагтасы билен өртүленди.</verse>
				<verse number="19">Ол өйүң төрүнде Реббиң Әхт сандыгыны гояр ялы ички отаг тайярлады.</verse>
				<verse number="20">Ички отагың узынлыгы-да, ини-де, бойы-да йигрими тирсекди, оңа сап алтын чайыланды. Ол шейле хем кедр агаҗындан ясалан сыпа-да алтын чайды.</verse>
				<verse number="21">Сүлейман Реббиң өйүниң ичини сап алтын билен өртди; ички отагың өңүнден алтын зынҗырлар герип, оны-да алтына гаплады.</verse>
				<verse number="22">Соңра ол тутуш өйи кемсиз-көстсүз болар ялы, оны тутушлыгына алтына гаплады. Хатда ички отагың өңүнде дуран сыпа хем алтын чайды.</verse>
				<verse number="23">Ол ички отагда хер бириниң бойы он тирсек болан зейтун агаҗындан ики саны керуп ясады.</verse>
				<verse number="24">Керупларың икисиниң хем ганатының узынлыгы бәш тирсекди.</verse>
				<verse number="25">Оларың херсиниң ганаты, ганатының бир уҗундан бейлеки ганатының уҗуна ченли он тирсекди. Керупларың икисиниң өлчеги-де, шекили-де бирди.</verse>
				<verse number="26">Керупларың икисиниң-де бейиклиги он тирсекди.</verse>
				<verse number="27">Сүлейман керуплары Реббиң өйүниң ички отагында гойды. Оларың ганатлары, бириниң ганаты диварың бир тарапына, бейлекисиниң ганаты диварың эйлеки тарапына етер ялы герлип гойланды. Керупларың бейлеки ганатлары өйүң ортасына тарап герлип дурды.</verse>
				<verse number="28">Сүлейман керуплара хем алтын чайды.</verse>
				<verse number="29">Тутуш өйүң диварлары, ички ве дашкы отагларың диварларының йүзи оюлып, керуплар, палма агачлары ве ачылан гүллер билен хашамлананды.</verse>
				<verse number="30">Ол өйүң ички ве дашкы отагларының полуна хем алтын чайды.</verse>
				<verse number="31">Сүлейман ички отага зейтун агаҗындан гапылар ясады. Гапыларың гермевлери ве сөелери бәш бурчлыды.</verse>
				<verse number="32">Зейтун агаҗындан ясалан ики гапының йүзи оюлып, керуплар, палма агачлары ве ачылан гүллер билен хашамлананды. Сүлейман олара алтын чайды, керупларың ве палма агачларының йүзүне хем алтын чайды.</verse>
				<verse number="33">Шейле хем Сүлейман өйүң дашкы отагының гапысына зейтун агаҗындан дөртбурч сөелер ясады.</verse>
				<verse number="34">Ол серви агаҗындан ики тайлы гапы этди, онуң ики тайы хем ики тарапа-да ачылярды.</verse>
				<verse number="35">Сүлейман гапыларың йүзи оюлып, керуплар, палма агачлары билен хашамланан нагшың үстүне алтын чайды.</verse>
				<verse number="36">Ол үч хатар ёнулан даш ве бир хатар кедр пүрсүнден ички ховлы гурды.</verse>
				<verse number="37">Сүлейманың патышалыгының дөрдүнҗи йылында, Зив айында Реббиң өйүниң дүйби тутулды.</verse>
				<verse number="38">Сүлейманың патышалыгының он биринҗи йылында, секизинҗи ай болан Бул айында Реббиң өйи мейилнама гөрә долулыгына гурлуп гутарылды. Сүлеймана өйи гурмак үчин еди йыл герек болды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">Сүлейман өзүне-де көшк салды. Ол көшги он үч йылда гуруп гутарды.</verse>
				<verse number="2">Ол «Ливан җеңңелли» атлы көшк салды. Онуң узынлыгы йүз тирсек, ини элли тирсек, бейиклиги отуз тирсек болуп, ол дөрт хатар кедр сүтүнлериниң үстүнде гурулды. Сүтүнлериң үстүнде кедр пүрслери гоюлды.</verse>
				<verse number="3">Хер хатарда он бәш, җеми кырк бәш саны пүрс сүтүнлериң үстүнде гоюлды. Ол көшгүң үчеги кедр тагталары билен басырылды.</verse>
				<verse number="4">Ливан җеңңели атлы көшгүң бири-бирине бакып дуран үч хатар пенҗирелери барды.</verse>
				<verse number="5">Әхли гапылар ве гапы сөелери дөрт бурчлыды. Олар бири-бирине гапма-гаршы, үч хатарды.</verse>
				<verse number="6">Сүлейман узынлыгы элли тирсек, ини отуз тирсек болан сүтүнлер эйваныны гурды. Онуң өңүнде сүтүнлер билен дикилен, үсти басырылан далан барды.</verse>
				<verse number="7">Соңра ол Тагт залыны, ягны хөкүм чыкарылян ер болан Хөкүм залыны гурды. Онуң диварлары дүйбүнден депесине ченли кедр тагталары билен өртүленди.</verse>
				<verse number="8">Сүлейманың өз яшаян өйи Тагт залының еңсе тарапындакы ховлуда бирмеңзеш гурлушда салнанды. Сүлейман өз аялы болан фараоның гызына-да шу зала меңзеш өй гуруп берди.</verse>
				<verse number="9">Буларың барысы дашардан көшгүң ховлусына, бинятдан чыкыда ченли тутушлыгына өлчеге гөрә ёнулып, яргы билен ики тарапы-да текизленен гымматбаха дашлардан гурланды.</verse>
				<verse number="10">Бина ёнулан дашлардан, улы дашлардан, секиз, он тирсеклик дашлардан гурланды.</verse>
				<verse number="11">Бина дашларының үстүнден өлчеге гөрә ёнулан гымматбаха дашлар ве кедр тагталары гоюлды.</verse>
				<verse number="12">Көшгүң ховлусының төверегиндәки хаятлар эдил Реббиң өйүниң ички ховлусы ве өйүң эйваны ялы үч хатар ёнулан даш ве бир хатар кедр тагтасы билен өрүленди.</verse>
				<verse number="13">Сүлейман патыша адам иберип, сурлы Хирамы гетиртди.</verse>
				<verse number="14">Хирам Нафталы тиресинден болан бир дул хатының оглуды, какасы хем сурлы бүрүнч уссасыды. Ол бүрүнчден зат ясамакда гаты уссат, өкде ве теҗрибели уссады. Ол Сүлейман патышаның чагырышыны кабул этди. Хирам Сүлейманың бүрүнчден ясалмалы затларының әхлисини ясады.</verse>
				<verse number="15">Хирам ики саны бүрүнч сүтүн ясады. Хер сүтүниң бейиклиги он секиз тирсек, төвереги он ики тирсекди.</verse>
				<verse number="16">Ол шейле хем сүтүнлериң депесинде гоймак үчин бүрүнчден гуйлан ики саны тәч ясады. Хер тәҗиң бейиклиги бәш тирсекди.</verse>
				<verse number="17">Сүтүнлериң депесиндәки тәчлер тор шекилли өрме зынҗырлар билен безеленди.</verse>
				<verse number="18">Ол хер сүтүниң депесиндәки тәчлериң үстүни бүрәр ялы, хер өрме зынҗырың төверегине бүрүнчден ясалан ики хатар нар айлады.</verse>
				<verse number="19">Эйвандакы сүтүнлериң депесиндәки тәчлер лилия гүлүниң шекилинде болуп, оларың бейиклиги дөрт тирсекди.</verse>
				<verse number="20">Тәчлер ики сүтүниң хем-де өрме зынҗырларың ёкарсындакы тегелек гүберчек ерде гоюлды. Хер тәҗиң төверегине хатарлап, ики йүз нар айланды.</verse>
				<verse number="21">Ол сүтүнлери ыбадатхананың эйванында дикди. Ол гүнортада сүтүн дикип, онуң адына Якин дакды. Ол демиргазыкда-да сүтүн дикип, онуң адына Боваз дакды.</verse>
				<verse number="22">Сүтүнлериң депесинде лилия шекилли нагышлар барды. Шейдип, сүтүнлериң иши тамамланылды.</verse>
				<verse number="23">Соңра ол бир гырасындан бейлеки гырасына ченли он тирсек, бейиклигини бәш тирсек эдип, гуйма бүрүнчден тегелек ховуз ясады. Онуң төвереги отуз тирсекди.</verse>
				<verse number="24">Ховзуң эрңегиниң ашагында дашына айланан, херси он тирсек болан ики хатар өкуз шекилли гуйма нагышлар барды. Олар ховуз билен биле гуйлуп ясаланды.</verse>
				<verse number="25">Ховуз он ики өкүзиң үстүнде дурды; өкүзлериң үчүси демиргазыга, үчүси гүнбатара, үчүси гүнорта, галан үчүси хем гүндогара бакып дурды. Ховуз оларың үстүнде ерлешдирилип, өкүзлериң аркасы ич тарапа бакып дурды.</verse>
				<verse number="26">Ховзуң галыңлыгы дөрт бармакды, эрңеги кәсәниң эрңеги ялы ачылан лилия гүлүниң шекилиндеди. Ол еди йүз хум тутярды.</verse>
				<verse number="27">Ол он саны бүрүнч араба ясады. Арабаларың херсиниң узынлыгы, ини дөрт тирсек, бейиклиги үч тирсекди.</verse>
				<verse number="28">Арабаларың шекили шунуң ялы: дашы чарчуваланан, дөрт гыраңлы тагталар ясалып, олара ёлбарсларың, өкүзлериң ве керупларың шекиллери хашамланыпдыр. Ёлбарсларың ве өкүзлериң ёкарсындакы ве ашагындакы чарчувалара, эгрем-буграм шекилли нагышлар хашамланып салнанды.</verse>
				<verse number="29"></verse>
				<verse number="30">Хер арабаның дөрт бүрүнч тигри, бүрүнч оклары барды; дөрт бурчунда хем легени сакламак үчин чыкытлар барды; чыкытларың хер гапдалына эгрем-буграм шекилли нагышлар хашамланып салнанды.</verse>
				<verse number="31">Хер арабаның ёкарсында чарчуваҗыга салнан тегелек агыз ясалды. Онуң бейиклиги бир тирсекди; онуң агзы тегелек болуп, ини бир ярым тирсекди; онуң агзында хашамлар барды, гапдаллары тегелек дәл-де дөртбурчлыды.</verse>
				<verse number="32">Дөрт тигир гапдал тагталарың ашагындады, тигирлериң оклары араба билен биле гуйлуп ясаланды. Тигриң бейиклиги бир ярым тирсекди.</verse>
				<verse number="33">Тигирлериң ясалышы ат арабаларың тигирлериниң ясалышы ялыды; оларың окларының, гуршавларының, кеелериниң, топларының бары биле гуйлуп ясаланды.</verse>
				<verse number="34">Хер арабаның дөрт бурчунда дөрт чыкыт барды. Чыкытлар араба билен биле гуйлуп ясаланды.</verse>
				<verse number="35">Арабаның үстүнде ярым тирсек бейикликдәки тагта секиси барды; арабаның үстүндәки тутавачлар хем-де гапдал тагталары араба билен биле гуйлуп ясаланды.</verse>
				<verse number="36">Онуң чыкытларының хем-де гапдал йүзүниң ачык ерлерине хашамланан керупларың, арсланларың хем-де палма агаҗының нагшы салнанды. Оларың дашына эгрем-буграм шекиллер хашамланып салнанды.</verse>
				<verse number="37">Ине, Хирам он арабаны шейле ясады. Оларың барының гуйлушы хем, өлчеги хем, шекили хем бирди.</verse>
				<verse number="38">Шейле хем Хирам он саны бүрүнч леген ясады. Хер леген он бәш хум тутярды; хер леген дөрт тирсекди; он арабаның херсиниң үстүнде бир леген барды.</verse>
				<verse number="39">Ол арабаларың бәшисини Реббиң өйүниң гүнортасында, бейлеки бәшисини-де өйүң демиргазыгында гойды. Ол ховзы өйүң гүнорта-гүндогар бурчунда гойды.</verse>
				<verse number="40">Хирам шейле хем газанлар, күл атарлар, легенлер ясады. Булардан башга-да, ол ики сүтүни, сүтүнлериң депесиндәки җам шекилли ики тәҗи, шол тәчлери безәп дуран ики саны өрме зынҗыры, шол зынҗырлара ики хатар эдип дакмак үчин дөрт йүз саны нары, он арабаны, арабаларың үстүндәки он легени, бир саны ховзы хем-де ховзуң астындакы он ики өкүзи ясады. Шейдип, Хирам Реббиң өйүнде Сүлейман патыша үчин этмели ишлериниң барыны тамамлады.</verse>
				<verse number="41"></verse>
				<verse number="42"></verse>
				<verse number="43"></verse>
				<verse number="44"></verse>
				<verse number="45">Газанлар, күл атарлар, легенлер ве Хирамың Реббиң өйи үчин Сүлейман патыша ясап берен гапларының бары ялпылдавук бүрүнчденди.</verse>
				<verse number="46">Патыша бу гаплары Иорданың дүзлүгинде, Сукот билен Саретаның арасындакы тоюн топраклы ерде бүрүнчден гуйдурды.</verse>
				<verse number="47">Сүлейман бу бүрүнч гап-гачларының аграмыны чекдирмеди, чүнки олар җуда көпди; оларың аграмыны хич ким аныкламады.</verse>
				<verse number="48">Шейдип, Сүлейман Реббиң өйүндәки әхли энҗамлары: алтындан эдилен сыпаны, үстүнде Реббе хөдүр чөреги гоюлян алтын хантагтасыны,</verse>
				<verse number="49">ички отагың өңүнде бәшиси гүнортада, бәшиси демиргазыкда гойлан сап алтын чыраданлары, гүллери, чыралары, әтишгирлери, кәселери, мүченеклери, легенлери, якымлы ыслы түтетги якмак үчин уланылян гаплары, маңңаллары, өйүң ички отагының, ягны иң мукаддес отагың хем-де өйүң мукаддес отагының гапылары үчин алтын петлелери ясады.</verse>
				<verse number="50"></verse>
				<verse number="51">Шейдип, Сүлейман патышаның Реббиң өйи үчин эдилмели әхли ишлери тамамланды. Сүлейман какасы Давут тарапындан өе багыш эдилен әхли затлары: күмши, алтыны, ве әхли энҗамлары гетирип, Реббиң өйүндәки хазынада гойды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">Онсоң Сүлейман Реббиң Әхт сандыгыны Давут галасы болан Сион галасындан гетиртмек үчин, Ысрайылың яшулуларыны, әхли тиребашыларыны, ысрайылларың уругбашыларыны Иерусалиме, өз хузурына йыгнады.</verse>
				<verse number="2">Бүтин ысрайыл халкы единҗи ай болан Этаным айында, Чатма байрамында Сүлейман патышаның янына йыгнанышды.</verse>
				<verse number="3">Бүтин Ысрайылың яшулулары гелдилер ве руханылар сандыгы гөтердилер.</verse>
				<verse number="4">Шейдип, олар Реббиң Әхт сандыгыны, Реббе йүз тутулян чадыры хем-де чадырың ичиндәки әхли мукаддес энҗамлары гетирдилер. Буларың барыны руханылар билен левилер Реббиң өйүне гетирдилер.</verse>
				<verse number="5">Сүлейман патыша ве онуң хузурына йыгнанан бүтин ысрайыл халкы Әхт сандыгының өңүндеди. Олар сан-саҗаксыз гоюнлары, өкүзлери гурбанлык бердилер.</verse>
				<verse number="6">Соңра руханылар Реббиң Әхт сандыгыны өз ерине, Реббиң өйүниң иң мукаддес отагына, керупларың ганатларының астына гетирип гойдулар.</verse>
				<verse number="7">Керуплар ганатларыны сандыгың үстүне герип, сандыгың-да, онуң сырыкларының-да үстүни өртйәрди.</verse>
				<verse number="8">Сырыклар шейле узынды велин, хатда оларың учлары иң мукаддес отагың өңүндәки мукаддес ерденем гөрнүп дурды, йөне дашардан гөрүнмейәрди. Олар шу гүне ченли хем шол ердедир.</verse>
				<verse number="9">Сандыгың ичинде Мусаның гоян ики саны канун язылан даш бөлегинден башга хич зат ёкды; Муса бу ики даш бөлегини ысрайыл халкы Мүсүр юрдундан чыкандан соң, Реббиң олар билен әхт эден ери болан Хореп дагында сандыга салыпды.</verse>
				<verse number="10">Руханылар мукаддес отагдан дашары чыканларында, Реббиң өйи булутдан долды.</verse>
				<verse number="11">Руханылар булут зерарлы Реббиң хузурында хызмата дуруп билмедилер, чүнки Реббиң шөхраты Худайың өйүни долдурыпды.</verse>
				<verse number="12">Шонда Сүлейман шейле дийди: «Реб түм гараңкылыкда месген тутҗакдыгыны айтды.</verse>
				<verse number="13">Мен Саңа бакы месген тутарың ялы, учурсыз гөзел өй гурдум».</verse>
				<verse number="14">Онсоң патыша халка тарап өврүлип, бүтин ысрайыл җемагатына ак пата берди. Бүтин ысрайыл җемагаты дик дурды.</verse>
				<verse number="15">Сүлейман шейле дийди: «Какам Давуда: „Мен ысрайыл халкымы Мүсүрден чыкаралым бәри, Маңа ыбадат этмәге өй гурмаклары үчин ысрайыл тирелеринден екеҗе шәхери-де сайламадым. Мен ысрайыл халкыма шалык этсин дийип, Давуды патышалыга сайладым“ дийип берен вадасыны берҗай эден Ысрайыл Худайы Реббе алкыш болсун!</verse>
				<verse number="16"></verse>
				<verse number="17">Какам Давут Ысрайыл Худайы Реббе ыбадат үчин өй гурмагы йүрегине дүвүпди.</verse>
				<verse number="18">Эмма Реб какам Давуда: „Маңа ыбадат үчин өй гурмагы йүрегиңе дүвмек билен сен говы этдиң; йөне шейле-де болса өйи сен гурмарсың. Сениң билиңден өнен оглуң Маңа ыбадат үчин өй гурар“ дийди.</verse>
				<verse number="19"></verse>
				<verse number="20">Ине, Худай Өз берен вадасыны берҗай этди, чүнки мен какам Давудың ерине гечдим. Реббиң вада берши ялы, мен Ысрайылың тагтында отырын. Ысрайыл Худайы Реббе ыбадат үчин өй гурдум.</verse>
				<verse number="21">Сандыгы мен шол өйде гойдум. Аталарымызы Мүсүр топрагындан чыкаранда, Реббиң олар билен эден әхти шонуң ичиндедир».</verse>
				<verse number="22">Соңра Сүлейман Реббиң гурбанлык сыпасының хем бүтин ысрайыл халкының өңүнде дуруп, эллерини гөге тарап узатды:</verse>
				<verse number="23">«Эй, Ысрайыл Худайы Реб, ерде-де, гөкде-де Сениң ялы Худай ёкдур! Бүтин калплары билен ёлуңдан йөрейән гулларың үчин Сен әхтиңи, садык сөйгиңи саклаярсың.</verse>
				<verse number="24">Сен Өз гулуң какам Давуда берен вадаңы берҗай этдиң. Шу гүн Сениң әхли айдан сөзлериң амала ашды.</verse>
				<verse number="25">Шонуң үчин хем, эй, Ысрайыл Худайы Реб, гулуң какам Давуда: „Эгер сениң огулларың сениң йөрейшиң ялы, Мениң хакыкат ёлумдан йөреселер, сениң неслиңден хич бир адам Ысрайылың тагтындан айрылмаз“ дийип берен вадаңы берҗай эт.</verse>
				<verse number="26">Шонуң үчин хем, эй, Ысрайылың Худайы, гой, Сениң гулуң какам Давуда берен вадаң амала ашсын!</verse>
				<verse number="27">Эмма Худай ерде месген тутармы? Сени хатда гөк-де, гөклериң гөги-де ичине сыгдырып билмейәр. Онсоң мениң бу салан өйүм дагы нәмеҗик!</verse>
				<verse number="28">Йөне шонда-да, я Бейик Худайым, Сен гулуң дилегине хем-де ялбарышына гулак сал-да, онуң бу гүн йүрекден эдйән ялбарышыны ве дилегини кабул эт.</verse>
				<verse number="29">Гөзлериң гиҗе-гүндиз: „Маңа шу ерде ыбадат эдилер“ диен өйүңде болсун. Гулуңың шу ере тарап бакып эдйән дилегини эшит.</verse>
				<verse number="30">Өз ысрайыл халкың ве мен гулуң шу ере тарап бакып дилег эденимизде, гулуңың, халкың Ысрайылың ялбарышларыны эшит. Өз гөкдәки месгениңден эшит-де, бизи багышла.</verse>
				<verse number="31">Бир адам башга бир адама гаршы гүнә эдип, ант ичмәге меҗбур эдилсе, ол гелип, шу өйде Сениң гурбанлык сыпаңың өңүнде гүнәсиздигине ант ичсе,</verse>
				<verse number="32">шонда Сен гөкде эшит-де, оңа җогап бер. Гулларыңа хөкүм эдип, гүнәлә гүнәсине гөрә җеза бер, гүнәсизи акла-да, догрулыгына гөрә сыла.</verse>
				<verse number="33">Сениң халкың Ысрайыл Саңа гаршы гүнә эденлиги зерарлы душман өңүнде еңлише сезевар боланда, тәзеден Саңа йүз тутуп, Сениң адыңы ыкрар этсе, шу өйде Саңа дилег эдип, ялбарса,</verse>
				<verse number="34">шонда Сен гөкде эшит-де, халкың Ысрайылың гүнәсини гечип, олары ызларына, аталарына берен юрдуңа гетир.</verse>
				<verse number="35">Саңа гаршы гүнә эдендиклери зерарлы гөк япылып, ягмыр ягмадык махалы, олар шу ере тарап бакып, дилег эдип, Сениң адыңы ыкрар этселер, Сениң хасрат чекдиренлериң хем өз гүнәлери үчин тоба гелселер,</verse>
				<verse number="36">шонда Сен гөкде эшит-де, Өз гулларың болан ысрайыл халкының гүнәсини гечип, олара догры ёлдан йөремеги өврет. Өз халкыңа мирас хөкмүнде берен юрдуңа ягмыр ягдыр.</verse>
				<verse number="37">Эгер юртда ачлык я гыргын кесели болса, эпгек, ыгалдан чүйремеклик, чекиртге я-да гурчук пейда болса, эгер душманлары өз ислендик галаларында олара сүтем этселер, нәхили бела, нәхили кесел болса-да,</verse>
				<verse number="38">ислендик адам я-да ысрайыл халкы тарапындан нәхили дилегдир ялбарыш эдилен болса, хер кес өз йүрек дердини билип, шу өе тарап эллерини герсе,</verse>
				<verse number="39">шонда Сен гөкде Өз месгениңде эшит-де, олары багышла ве олара ярдам эт. Хер кесе эден ишине гөрә җогап бер, чүнки хер ынсаның йүрегини диңе Сен билйәнсиң.</verse>
				<verse number="40">Шейдип, олар Сениң аталарымыза берен юрдуңда өмүрбойы Сенден горкуп яшасынлар.</verse>
				<verse number="41">Халкың Ысрайылдан болмадык, йөне Сениң бейик адың, гудратың хем-де Өз халкың үчин эден бейик ишлериң барада эшидип, узак юртдан гелен кесеки шу өйде дилег этсе,</verse>
				<verse number="42"></verse>
				<verse number="43">Сен Өз гөкдәки месгениңде оны эшит-де, дүнйәниң әхли халкларының ысрайыл халкы ялы Сениң адыңы билип, Сенден горкуп, Саңа ыбадат үчин гуран өйүми билерлери ялы, кесекиниң дилегине-де җогап бер.</verse>
				<verse number="44">Эгер халкың Сениң иберен ёлуң билен душманына гаршы сөвеше чыкып, Сениң сайлан шәхериңе, мениң Саңа ыбадат үчин гуран өйүме тарап бакып, Сен-Реббе дилег этсе,</verse>
				<verse number="45">гөкде оларың дилеглерини, ялбарышларыны эшидип, олара душманларының үстүнден еңиш бер.</verse>
				<verse number="46">Олар Саңа гаршы гүнә этселер, – гүнә этмейән адам ёкдур – Сен газапланып, олары душман элине берсең, душман олары есир эдип, якыну-узак юрда әкитсе,</verse>
				<verse number="47">олар хем есирлиге әкидилен юртларында ойланып тоба эдип, ялбарып: „Биз нәхаклык эдип, гүнә газандык, пислик этдик“ дийип,</verse>
				<verse number="48">өзлерини есир алан душманларының юрдунда пәк калплары ве җан-тенлери билен Саңа йүзленип, аталарына берен юрдуңа, Өз сайлан шәхериңе, Саңа ыбадат үчин гуран өйүме тарап бакып, дилег этселер,</verse>
				<verse number="49">шонда Сен Өз гөкдәки месгениңде оларың дилеглерини, налышларыны эшит-де, оларың дадына етиш.</verse>
				<verse number="50">Саңа гаршы гүнә эден халкыңы хем-де оларың Саңа гаршы эден языкларыны багышла, есир аланларың олара рехимдарлык эдерлери ялы, Сен Өз халкыңа душманларының гөзүниң өңүнде рехимдарлык эт.</verse>
				<verse number="51">Чүнки олар Сениң демир печ кимин ловлаян Мүсүрден чыкаран халкыңдыр, Сениң мирасыңдыр.</verse>
				<verse number="52">Өз гулуң хем-де халкың Ысрайыл ислендик вагт Сени чагыранларында, Сен оларың налышларыны эшит. Гой, гөзлериң оларда болсун.</verse>
				<verse number="53">Эй, Хөкмүрован Реб, Сен аталарымызы Мүсүрден чыкараныңда, гулуң Муса аркалы айдышың ялы, Өзүңе мирасдар этмек үчин дүнйәниң әхли халкларының арасындан ысрайыл халкыны Өз халкың хөкмүнде сайладың».</verse>
				<verse number="54">Сүлейман Худая дилегини, ялбарышыны тамамландан соң, Реббиң гурбанлык сыпасының өңүнде эллерини гөге герип, дыза чөкен еринден турды.</verse>
				<verse number="55">Сүлейман дик дуруп, бүтин ысрайыл халкына батлы сес билен пата берип, шейле дийди:</verse>
				<verse number="56">«Вада берши ялы, ысрайыл халкына парахатчылык берен Реббе алкыш болсун. Ол Өз гулы Муса аркалы берен ягшы вадаларының барыны берҗай этди.</verse>
				<verse number="57">Худайымыз Реб бизиң аталарымыз билен болшы ялы, бизиң биленем болсун, бизи хич хачан ташламасын, терк этмесин.</verse>
				<verse number="58">Онуң ёлларындан йөрәримиз ялы, Онуң аталарымыза берен табшырыкларыны, парзларыны хем-де хөкүмлерини берҗай эдеримиз ялы, бизиң йүреклеримизи Өзүне тарап өвүрсин.</verse>
				<verse number="59">Гой, мениң Реббиң өңүнде диле гетирен сөзлерим Бейик Худая гиҗе-гүндиз якын болсун. Бейик Худай дүнйәниң әхли халкларының Реббиң Худайдыгыны, Ондан башга Худайың ёкдугыны билерлери ялы, Реб Өз гулуны, ысрайыл халкыны гүнделик зерур затлар билен үпҗүн этсин.</verse>
				<verse number="60"></verse>
				<verse number="61">Шонуң үчин хем сиз Онуң парзларына боюн болуп, Онуң табшырыкларыны шу гүнки ялы берҗай эдип, Бейик Худайымыза ак йүрекден хызмат эдиң».</verse>
				<verse number="62">Онсоң патыша ве онуң янындакы бүтин ысрайыл халкы Реббиң хузурында гурбанлык бердилер.</verse>
				<verse number="63">Сүлейман Реббе саламатлык гурбанлыгы хөкмүнде йигрими ики мүң өкүз, бир йүз йигрими мүң гоюн берди. Шейдип, патыша ве бүтин ысрайыл халкы Реббиң өйүниң ачылыш дабарасыны этдилер.</verse>
				<verse number="64">Шол гүнүң өзүнде Сүлейман патыша Реббиң өйүниң өңүндәки ховлының ортасыны мукаддес этди. Патыша шол ерде якма гурбанлыкларыны, галла садакасыны ве саламатлык гурбанлыкларының ягларыны берди, чүнки Реббиң хузурындакы бүрүнч гурбанлык сыпасы якма гурбанлыгыны, галла садакасыны, саламатлык гурбанлыгының яг бөлеклерини тутардан гаты кичиди.</verse>
				<verse number="65">Шейдип, Сүлейман ве бүтин ысрайыл халкы – улы мәхелле Лебохаматдан Мүсүр серхедине ченли болан аралыкда, Худайымыз Реббиң хузурында он дөрт гүнләп байрам этдилер.</verse>
				<verse number="66">Шундан соң Сүлейман халкы өйли-өйүне угратды. Олар патышаны ялкап, Реббиң Өз гулы Давуда, халкы ысрайыла гөркезен әхли ягшылыклары үчин шатланып, гөвнүхошлукда өйли-өйлерине гайтдылар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">Сүлейман Реббиң өйүни, өз көшгүни хем-де гурмага мейил эден затларының барыны гуруп гутаранда, Реб Гибгонда гөрнүши ялы, Сүлеймана икиленч гөрүнди.</verse>
				<verse number="2"></verse>
				<verse number="3">Реб Сүлеймана шейле дийди: «Мен сениң эден дилегиңи, ялбарышыңы эшитдим. Сениң гуран бу өйүңи мукаддес этдим. Маңа ол ерде эбедилик ыбадат эдилер. Мениң назарым ве йүрегим хемише шол ерде болар.</verse>
				<verse number="4">Эгер-де сен какаңың йөрейши ялы сап йүреклилик, догрулык билен Мениң ёлумдан йөрәп, табшыран әхли затларымы эдип, Мениң хөкүмлеримдир дүзгүнлерими берҗай этсең, „Сениң неслиңден Ысрайыла хөкүм сүрҗек адам кемлик этмез“ дийип, какаң Давуда вада бершим ялы, Ысрайылың үстүнден патышалыгыңы беркарар эдерин.</verse>
				<verse number="5"></verse>
				<verse number="6">Эмма сиз я-да сизиң огулларыңыз Мениң ызыма эермекден йүз дөндерсеңиз, өңүңизде гоян табшырыкларымы, парзларымы берҗай этмән, гидип башга худайлара хызмат эдип, олара сежде этсеңиз, онда Мен ысрайыл халкыны өзлерине берен еримден махрум эдерин. Өзүме ыбадат эдилмеги үчин мукаддес эден бу өйүми рет эдерин. Ысрайыл халкы бейлеки халклара геп хем гүлки болар.</verse>
				<verse number="7"></verse>
				<verse number="8">Шу өй харабалыга өврүлер. Онуң янындан гечйән хер бир киши оңа хайранлар галып, пышырдашып: „Реб нәме үчин бу юрды, бу өйи бейле терк этдикә?“ диер.</verse>
				<verse number="9">Онсоң әхли халклар: „Чүнки ысрайыл халкы ата-бабаларыны Мүсүр юрдундан чыкаран өзлериниң Худайы Ребден йүз дөндерип, башга худайлара тарап өврүлип, олара сежде этдилер, олара хызмат этдилер. Шонуң үчин хем Реб бу бетбагтчылыгы оларың башындан индерди“ диерлер».</verse>
				<verse number="10">Сүлейман ики өйи, ягны Реббиң өйи билен өз көшгүни йигрими йылда гуруп гутарды.</verse>
				<verse number="11">Сур патышасы Хирамың кедр хем-де серви агачларындан ве алтындан Сүлейман нәче ислесе берендиги үчин, Сүлейман патыша-да оңа Җелиле велаятындан йигрими галаны берди.</verse>
				<verse number="12">Хирам Сурдан Сүлейманың өзүне берен галаларыны гөрмәге гелди, йөне онуң ол галалара гөвни етмеди.</verse>
				<verse number="13">Шонуң үчин хем ол: «Эй, доган, маңа берен галаларың дагы нәхили?» дийди. Шейдип, олары Кабул дийип атландырдылар. Олар шу гүне ченли хем шейле атландырыляр.</verse>
				<verse number="14">Хирам болса Сүлейман патыша ики йүз батман алтын иберипди.</verse>
				<verse number="15">Сүлейман патыша ишчилери топлап, Реббиң өйүни, өз көшгүни, Миллоны, Иерусалимиң диварыны, Хасор, Мегидо, Гезер галаларыны тәзеден дикелтди.</verse>
				<verse number="16">Бу гала озал Мүсүр патышасы фараон тарапындан басылып алнып, ода берлипди. Фараон галада яшаян кенганлары гырып, оны инҗи хөкмүнде өз гызына – Сүлейманың аялына берипди.</verse>
				<verse number="17">Шундан соң Сүлейман Гезери, ашакы Бейтхороны, Багалаты, Яхуда чөллүгинде болан Тадморы, өзүниң әхли аммар галаларыны, сөвеш арабаларының сакланян галаларыны, сөвеш арабалы гошуның сакланян галаларыны тәзеден гурды. Мундан башга-да, Иерусалимде, Ливанда хем-де өз голастындакы ерлериң әхлисинде гурмага мейил эден затларының барыны гурдурды.</verse>
				<verse number="18"></verse>
				<verse number="19"></verse>
				<verse number="20">Ысрайыл халкындан болмадык аморлар, хетлер, перизлер, хивилер хем-де ябуслар энтек хем шол юртда яшаярдылар.</verse>
				<verse number="21">Олар ысрайылларың бүтинлей ёк этмедик халкларының несиллеридир. Сүлейман олары гула өвүрди. Бу шу гүне ченли хем шейледир.</verse>
				<verse number="22">Эмма Сүлейман ысрайыл халкыны гул этмеди. Олар Сүлейманың эсгерлери, көшк эмелдарлары, харбы серкерделери, яраг гөтериҗилери, сөвеш арабалы гошунының серкерделеридилер.</verse>
				<verse number="23">Сүлейманың ишине баштутанлык эдйән ёлбашчылар-да ысрайыл огулларынданды. Олар бәш йүз элли адам болуп, агыр ишде ишлейән адамлара баштутанлык этдилер.</verse>
				<verse number="24">Фараоның гызы Давут галасындан чыкып, Сүлейманың өзи үчин гуран өйүне гелди. Соңра Сүлейман галаның гүндогар тарапыны тәзеден дикелтди.</verse>
				<verse number="25">Сүлейман Реббе гуран гурбанлык сыпасында йылда үч гезек якма гурбанлыкларыны, саламатлык гурбанлыкларыны хөдүрләрди, Реббиң хузурында якымлы ыслы түтетги якарды. Шейдип, ол Реббиң өйүни долы гуруп тамамлады.</verse>
				<verse number="26">Сүлейман патыша Эдом юрдунда, Гызыл деңзиң кенарында, Эйлатың голайында болан Эсёнгеберде гәмилер ясады.</verse>
				<verse number="27">Хирам өз эмелдарларыны Сүлейманың эмелдарлары билен биле деңзе белет болан гәмичилер билен иберди.</verse>
				<verse number="28">Олар Опыра гидип, ол ерден еди йүз он батман төвереги алтын алып, оны Сүлейман патыша гетирип бердилер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">Шеба меликеси Сүлейманың Реббе гойян хорматының ат-овазасыны эшидип, оны кын соваллар билен сынамага Иерусалиме гелди.</verse>
				<verse number="2">Шеба меликеси уммасыз байлык, хошбой ыслы затлар, көп мукдардакы алтын ве гымматбаха дашлар йүкленен дүелер билен Иерусалиме гелди. Ол Сүлейманың янына гелип, йүрегине дүвен әхли соваллары сорады.</verse>
				<verse number="3">Сүлейман онуң әхли совалларына җогап берди. Патыша онуң екеҗе совалыны-да җогапсыз галдырмады.</verse>
				<verse number="4">Шеба меликеси Сүлейманың пайхасыны, онуң гуран өйүни, сачагындакы нәз-ныгматлары, эмелдарларының яшаян ерлерини, хызматкәрлериниң хызматыны, оларың эгин-эшиклерини, онуң сакыларыны, Реббиң өйүнде берйән якма гурбанлыкларыны гөренде, онуң бу затлара акылы хайран болды.</verse>
				<verse number="5"></verse>
				<verse number="6">Ол патыша шейле дийди: «Юрдумда ишлериң хакда, парасатың хакда эшиден сөзлерим догры экен, йөне мен гелип, өз гөзлерим билен гөрйәнчәм, айдыланлара ынанмадым. Маңа онуң ярысыны хем айтмандырлар. Сениң пәхим-пайхасың, ровачлыгың мениң эшидишимден хас артык экен.</verse>
				<verse number="7"></verse>
				<verse number="8">Сениң халкың нәхили багтлы! Хемише хузурыңда болуп, пәхим-пайхасыңы эшидйән эмелдарларың нәхили багтлы!</verse>
				<verse number="9">Сенден хошал болуп, сени ысрайыл тагтында отурдан Худайың Реббе алкыш болсун! Реб Ысрайылы эбедилик сөенсоң, адалаты ве хакыкаты берҗай этмегиң үчин сени патыша этди».</verse>
				<verse number="10">Онсоң Шеба меликеси Сүлейман патыша ики йүз батман алтын, көп мукдарда атырлары ве гымматбаха дашлары берди. Сүлейман патыша Шеба меликесиниңки ялы шейле көп мукдардакы хошбой ыслы затлар хич берилмәнди.</verse>
				<verse number="11">Хирамың Опырдан алтын гетирен гәмиси ол ерден көп мукдарда сандал агаҗыны ве гымматбаха дашлары хем гетирди.</verse>
				<verse number="12">Патыша сандал агаҗындан Реббиң өйүне, патышаның көшгүне сөелер, айдымчылар үчин лирадыр арфалар ясады; бейле сандал агаҗы шу гүне ченли гөрлүп-эшидилмәнди.</verse>
				<verse number="13">Сүлейман патыша Шеба меликесине өз эчилен затларындан дашары онуң гөвнүниң ислән задыны берди. Шейдип, Шеба меликеси эмелдарлары билен өз юрдуна доланды.</verse>
				<verse number="14">Сүлеймана бир йылда гелен алтының аграмы алыш-бериш эдйән адамлардан, сөвдагәрлериң сөвдасындан, әхли арап шаларындан, юрдуң хәкимлеринден гелен алтындан дашары бир мүң бир йүз отуз батмандан говракды.</verse>
				<verse number="15"></verse>
				<verse number="16">Сүлейман патыша дөвме алтындан ики йүз саны улы галкан ясады. Хер бир улы галкана, он еди гадак алтын сарп эдилди.</verse>
				<verse number="17">Ол дөвме алтындан үч йүз галкан ясады; хер галкана дөрт ярым гадак алтын сарп эдилди. Патыша булары «Ливан җеңңели» атлы көшгүнде гойды.</verse>
				<verse number="18">Патыша тагтыны пилиң сүңки билен хашамлап, сап алтына гаплады.</verse>
				<verse number="19">Тагтың алты басганчагы барды, арка тарапдан тагтың депеси тегелекди, күрсиниң ики тарапында хем тирсекликлер, тирсекликлериң гапдалында-да ики ёлбарс дурды.</verse>
				<verse number="20">Алты басганчагың хер тарапында бир ёлбарс, җеми он ики ёлбарс дурды. Бейле зат энтек асла хич бир юртда ясалманды.</verse>
				<verse number="21">Сүлейманың гап-гачларының барысы алтынданды. Онуң «Ливан җеңңели» атлы көшгүниң әхли гап-гачлары-да сап алтынданды. Күмүшден хич зат ёкды, себәби күмүш Сүлейманың дөврүнде хич затча гөрүлмейәрди.</verse>
				<verse number="22">Чүнки Сүлейманың Хирамың гәмилери билен бирликде деңизде гәмилери барды. Деңиз гәмилери үч йылда бир гезек гелип, алтын, күмүш, пил дишини, маймынлары ве тавуслары гетирердилер.</verse>
				<verse number="23">Шейдип, Сүлейман патыша байлыкда, пәхим-пайхасда ер йүзүндәки әхли патышалардан өңе гечди.</verse>
				<verse number="24">Худайың Сүлейманың йүрегине салан пайхасыны эшитмек үчин бүтин дүнйә онуң дидарына зарды.</verse>
				<verse number="25">Сүлейманың янына гелен хер кес йылың-йылына күмүшдир алтын энҗамлардан, эгин-эшиклерден, яраглардан, атырлардан, атлардыр гатырлардан ыбарат болан совгатларыны гетирйәрди.</verse>
				<verse number="26">Сүлейман сөвеш арабалары билен арабалы эсгерлери топлады; онуң бир мүң дөрт йүз сөвеш арабасы, он ики мүң сөвеш арабалы эсгерлери барды. Сүлейман оларың бирнәчесини өз янында Иерусалимде, галанларыны болса сөвеш арабаларының сакланян галаларында ерлешдирди.</verse>
				<verse number="27">Сүлейман Иерусалимде күмши дашлар билен дең этди, кедр агаҗыны болса гүнбатар байырлыкда гөгерйән ябаны инҗир агаҗы кимин көпелтди.</verse>
				<verse number="28">Сүлейманың атлары Мүсүрден ве Кеведен гетирилди; патышаның тәҗирлери олары Кеведен белли бир баха сатын алдылар.</verse>
				<verse number="29">Бир сөвеш арабасы он еди гадак төвереги күмше, бир ат болса дөрт гадакдан говрак күмше сатын алнып, олар Мүсүрден гетирилйәрди. Шейдип, бу сөвеш арабалары ве атлар Сүлейманың тәҗирлериниң үсти билен бүтин хетлериң ве Сирияның шаларына сатылярды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">Сүлейман фараоның гызындан башга-да моваплардан, аммонлардан, эдомлардан, сидонлылардан, хетлерден биртопар кесеки аяллара ашык болды.</verse>
				<verse number="2">Реб ысрайыл огулларына: «Сиз кесеки миллетлерден гыз алшып-беришмәң, чүнки олар хөкман сизи өз худайларына сежде этдирерлер» дийип айдан миллетлериндендилер. Эмма Сүлейман муңа гарамаздан шу аяллара өйленди.</verse>
				<verse number="3">Онуң еди йүз ша аялы, үч йүз гырнак аялы барды. Аяллары онуң йүрегини аздырдылар.</verse>
				<verse number="4">Сүлейманың гаррылык чагында аяллары онуң йүрегини кесеки худайлара тарап өвүрдилер. Сүлейман какасы Давут ялы Худайы Реббе вепалы болмады.</verse>
				<verse number="5">Сүлейман сидонлыларың худайы Ашторета, аммонларың неҗис худайы Милкома сежде этди.</verse>
				<verse number="6">Сүлейман Реббиң назарында йигренҗи ишлери эдип, какасы Давудың болшы ялы Реббе вепалы болмады.</verse>
				<verse number="7">Соңра Сүлейман Иерусалимиң гүндогарындакы дагда Мовабың неҗис буты Кемош ве аммонларың худайы Молек үчин сеждегәх гурды.</verse>
				<verse number="8">Ол шейле хем өз худайларына якымлы ыслы түтетги якып, олара гурбанлык берер ялы, әхли кесеки аяллары үчин хем сеждегәхлер гурды.</verse>
				<verse number="9">Реббиң Сүлеймана гаты гахары гелди. Сүлейман өзүне ики гезек гөрнүп, башга худайларың ызына эерме дийип табшырык берен Ысрайыл Худайы Реббиң табшырыгыны берҗай этмән, Ондан йүз дөндерипди.</verse>
				<verse number="10"></verse>
				<verse number="11">Шонуң үчин хем Реб Сүлеймана шейле дийди: «Сениң Мениң билен эден әхтиңи билгешлейин бозуп, Мениң саңа табшыран парзларымы сакламандыгың үчин, Мен патышалыгы хөкман сениң элиңден алып, оны көшк эмелдарларыңың бирине берерин.</verse>
				<verse number="12">Эмма сениң какаң Давудың хатырасы үчин Мен муны сениң гүнлериңде этмерин; патышалыгы сениң оглуңың элинден аларын.</verse>
				<verse number="13">Мен бүтин патышалыгы сениң элиңден алман, гулум Давудың хем-де Өз сайлан шәхерим Иерусалимиң хатырасы үчин, диңе бир тирәни сениң оглуңа берерин».</verse>
				<verse number="14">Соңра Реб эдомлы Хадады Сүлеймана душман этди. Ол Эдомда патыша неслинденди.</verse>
				<verse number="15">Чүнки Давут Эдомдака, гошунбашы Ёвап өлдүриленлери җайламага гидип, Эдомдакы эркеклериң әхлисини гырыпды. Ёвап ве бүтин ысрайыллар Эдомдакы эркеклериң әхлисини гырянчалар, алты айлап шол ерде галыпдылар.</verse>
				<verse number="16"></verse>
				<verse number="17">Эмма Хадат какасының эмелдарлары болан бирнәче эдомлылар билен гачып, Мүсүре гидипди; Хадат ол вагтлар яш огланды.</verse>
				<verse number="18">Олар Мидяндан чыкып, Парана гелдилер, Парандан хем янларына бирнәче адам алып, Мүсүре, Мүсүр патышасы фараоның янына бардылар. Патыша Хадада яшамага җай ве меллек ер берип, оны азык билен үпҗүн этди.</verse>
				<verse number="19">Хадат фараоның мәхрини газанды; ол өз аялының гыз доганыны, ягны мелике Тахпенейсиң гыз доганыны Хадада аяллыга берди.</verse>
				<verse number="20">Ол Хадада огул догруп берип, онуң адына Генубат дакдылар. Тахпенейс Генубаты фараоның өйүнде тербиеледи. Генубат онуң огулларының арасында өсүп улалды.</verse>
				<verse number="21">Хадат Мүсүрдекә, Давудың ата-бабаларына говшандыгы хем-де Ёвап гошунбашының өлүми барада эшиденде, ол фараона шейле дийди: «Маңа өз юрдума доланмага ругсат бер».</verse>
				<verse number="22">Фараон ондан: «Юрдуңа гитмекчи болар ялы, мениң янымда нәме кемиң бар?» дийип сорады. Ол: «Кем задым ёк, йөне маңа хөкман гитмәге ругсат бер» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="23">Җенабы Соба патышасы Хададгезерден гачып гиден Эляданың оглы Резоны хем Худай Сүлеймана душман этди.</verse>
				<verse number="24">Давут собалылары өлдүренде, Резон янына адам йыгнап, бир лешгере баш болды. Олар Дамаска барып, шол ерде месген тутдулар, онуң адамлары Резоны Дамаскда патыша этдилер.</verse>
				<verse number="25">Хададың яманлык эдиши ялы, Сүлейманың бүтин өмрүне Резон Ысрайыла душман болуп, Ысрайылы йигренди хем-де Сирия хөкмүрованлык этди.</verse>
				<verse number="26">Сүлейманың эмелдарларының бири болан Середадан эфрайымлы Небадың оглы Яробгам патыша гаршы чыкды. Онуң эҗеси Серуга атлы бир дул хатынды.</verse>
				<verse number="27">Онуң патыша гаршы эл галдырмагының себәби шейледи: Сүлейман Миллоны тәзеден дикелдип, какасы Давут галасының диварларының йыкылан ерлерини абатлады.</verse>
				<verse number="28">Яробгам башарҗаң адамды, бу яш йигидиң иш башарҗаңлыгыны гөрен Сүлейман оны манаша ве эфрайым тирелерине дегишли болан меҗбуры ишдәкилериң үстүнден баштутан эдип гойды.</verse>
				<verse number="29">Бир гүн Яробгам Иерусалимден чыкып барярка, ёлда оңа шилолы Ахыя пыгамбер габат гелди. Ахыя тәзе эшиклер гейипди. Чола ерде оларың икисинден башга адам ёкды.</verse>
				<verse number="30">Ахыя эгниндәки тәзе эшигини чыкарды-да, йыртып он ики бөлеге бөлди.</verse>
				<verse number="31">Соңра Яробгама шейле дийди: «Он бөлегини өзүң үчин ал, чүнки Ысрайыл Худайы Реб шейле диййәр: „Мен патышалыгы хөкман Сүлейманың элинден алып, он тирәни саңа берерин, йөне гулум Давудың хатырасы үчин хем-де Ысрайылың бүтин тирелеринден сайлап алан шәхерим Иерусалимиң хатырасы үчин диңе бир тире Сүлейманыңкы болар. Чүнки ол Мени терк эдип, сидонлыларың худайы Ашторета, Мовабың худайы Кемоша, аммонларың худайы Милкома сежде этди. Сүлейман какасы Давудың ызыны тутмады. Ол Мениң назарымда нәхак ишлери эдип, парзларымы, хөкүмлерими берҗай этмеди, ёлларымдан йөремеди.</verse>
				<verse number="32"></verse>
				<verse number="33"></verse>
				<verse number="34">Муңа гарамаздан, Мен бүтин патышалыгы онуң элинден алмарын. Мениң табшырыкларымы, парзларымы берҗай эден, Өз сайлан гулум Давудың хатырасы үчин, Мен Сүлейманы өмрүниң ахырына ченли патыша эдерин.</verse>
				<verse number="35">Эмма патышалыгы Давудың оглуның элинден алып, оны он тире билен саңа берерин.</verse>
				<verse number="36">Маңа ыбадат эдилмеги үчин, Өз сайлан шәхерим Иерусалимде гулум Давудың неслинден бири хемишелик патышалык эдер ялы бир тирәни Сүлейманың оглуна берерин.</verse>
				<verse number="37">Мен сени Ысрайыла патыша эдерин ве сен Ысрайыла гөвнүңиң ислейшине гөрә патышалык эдерсиң.</verse>
				<verse number="38">Гулум Давудың эдиши ялы, парзларымы, табшырыкларымы берҗай эдип, Маңа гулак гоюп, ёлларымдан йөрәп, Мениң назарымда догры ишлери этсең, Мен хемише сениң билен боларын. Мен сени Ысрайыла патыша эдерин ве эдил Давудың несиллерини патыша эдишим ялы, сенден соң сениң несиллериңи хем патыша эдерин.</verse>
				<verse number="39">Сүлейманың гүнәлери үчин Мен Давудың несиллерине җеза берерин, йөне бу хемишелик болмаз“».</verse>
				<verse number="40">Шонуң үчин хем Сүлейман Яробгамы өлдүрмәге сынанышды, йөне Яробгам Мүсүре, Мүсүр патышасы Шишагың янына гачып барып, Сүлейман дүнйәден өтйәнчә, шол ерде болды.</verse>
				<verse number="41">Сүлейманың әхли галан ве эден ишлери хем-де акыл-пайхасы барада «Сүлейманың ишлери» диен китапда языландыр.</verse>
				<verse number="42">Сүлейман Иерусалимде бүтин Ысрайыла кырк йыл патышалык этди.</verse>
				<verse number="43">Сүлейман ата-бабаларына говушды. Ол какасы Давудың галасында җайланды. Онуң ерине оглы Рехабгам патыша болды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">Рехабгам Шекеме гитди. Бүтин ысрайыл халкы Рехабгамы патыша этҗек болуп, Шекеме гелипди.</verse>
				<verse number="2">Небадың оглы Яробгам шол вагт Сүлеймандан гачып, Мүсүрде яшаярды. Ол Рехабгам барадакы хабары эшиденден соң, Мүсүрден гайдып гелди.</verse>
				<verse number="3">Тутуш ысрайыл җемагаты Яробгамы чагырдып алып, онуң билен биле Рехабгамың янына гелип, оңа:</verse>
				<verse number="4">«Какаң бизе агыр зулум этди. Инди сен какаңың бизе эден агыр зулумыны еңлет ве бизе салан салгыдыны азалт, шонда биз саңа гуллук эдерис» дийдилер.</verse>
				<verse number="5">Рехабгам ысрайыл халкына: «Гидиң-де, ене-де үч гүнден мениң яныма доланып гелиң» дийди. Шейдип, олар гитдилер.</verse>
				<verse number="6">Онсоң Рехабгам патыша какасы Сүлейманың дири махалында онуң хызматында дуран яшулулар билен геңешип, олардан: «Бу халка нәхили җогап бермеги маңа маслахат берйәрсиңиз?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="7">Яшулулар оңа: «Эгер сен шу гүн бу халка ягшы хызмат эдип, олардан ягшы сөзүңи гайгырмасаң, олар саңа бакы хызмат эдерлер» дийип җогап бердилер.</verse>
				<verse number="8">Эмма Рехабгам яшулуларың берен маслахатыны әсгермән, өзи билен биле өсүп улалан, хузурында хызмат эдйән яш йигитлер билен геңешди.</verse>
				<verse number="9">Рехабгам яш йигитлерден: «Сиз: „Сен какаңың бизе эден агыр зулумыны еңлет“ диййән бу халка нәхили җогап бермеги маңа маслахат берйәрсиңиз?» дийди.</verse>
				<verse number="10">Онуң билен биле өсүп улалан яш йигитлер оңа: «Саңа „Какаңың бизе эден агыр зулумыны еңлет“ диййән бу халка өз күлем бармагың какаңың билинден ёгындыгыны айт.</verse>
				<verse number="11">Какам сизе агыр зулум эден болса, мен сизе эдилен зулумы хас-да артдырарын; какам сизи чырпы билен җезаландыран болса, мен сизи гамчы билен җезаландырарын дий» дийдилер.</verse>
				<verse number="12">Шейдип, патышаның: «Мениң яныма ене-де үч гүнден доланып гелиң» дийши ялы, Яробгам билен бүтин халк үчүнҗи гүн Рехабгамың янына гелдилер.</verse>
				<verse number="13">Патыша халка рехимсизлик билен җогап берди. Ол яшулуларың өзүне берен маслахатыны рет этди.</verse>
				<verse number="14">Рехабгам яш йигитлериң берен маслахатына эерип, Яробгама ве ысрайыл халкына шейле җогап берди: «Какам сизе агыр зулум эден болса, мен сизе эдилен зулумы хас-да артдырарын. Какам сизи чырпы билен җезаландыран болса, мен сизи гамчы билен җезаландырарын».</verse>
				<verse number="15">Шейдип, патыша халкы диңлемеди. Бу вака Реббиң шилолы Ахыя аркалы Небадың оглы Яробгам барада айдан сөзүниң амала ашмагы үчин Реб тарапындан шейле тамамланыпды.</verse>
				<verse number="16">Патышаның өзлерини диңлемеҗегини билен ысрайыл халкы оңа: «Бизиң Давут билен нәме шәриклигимиз бар? Йышайың оглунда мирасымыз ёкдур. Эй, ысрайыллар, өйли-өйүңизе гайдың! Эй, Давудың несли, сен өз өйүңе серет!» Шейдип, ысрайыллар өз өйлерине доландылар.</verse>
				<verse number="17">Эмма Рехабгам диңе Яхуда шәхерлеринде яшаян ысрайыллара патышалык этди.</verse>
				<verse number="18">Рехабгам патыша гулларың баштутаны Адорамы Ысрайыла иберенде, ысрайыл халкы оны дашлап өлдүрди. Рехабгам патыша Иерусалиме гачмак үчин, ховлукмачлык билен өз ат арабасына мүнди.</verse>
				<verse number="19">Шейдип, Демиргазык ысрайыл тирелери шу гүне ченли Давудың несиллерине гаршы питне турзуп гелйәрлер.</verse>
				<verse number="20">Яробгамың гайдып гелендигини эшиден бүтин ысрайыл халкы онуң янына адам ёллап, оны йыгнанышыга чагырып, тутуш Ысрайыла патыша этдилер. Яхуда тиресинден башга Давудың несиллериниң ызына дүшен болмады.</verse>
				<verse number="21">Рехабгам Иерусалиме гелди. Демиргазык ысрайыл тирелерине гаршы уршуп, патышалыгы Сүлейманың оглы Рехабгама гайтарып бермек үчин, бүтин яхуда хем-де бенямин тирелеринден йүз сегсен мүң сайлама уршуҗылар топлады.</verse>
				<verse number="22">Эмма Худайың адамы Шемагя Худайың шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="23">«Сүлейманың оглы, Яхуданың патышасы Рехабгама, бүтин яхуда хем-де бенямин тирелерине хем-де галан халка</verse>
				<verse number="24">Реб шейле диййәр дий: „Сиз доганларыңыз болан ысрайыл халкының гаршысына урушмаң. Хер кес өз өйүне гайтсын, чүнки бу болан вака Мендендир“». Олар Реббиң сөзүне гулак асып, Онуң айдышы ялы өйлерине гитдилер.</verse>
				<verse number="25">Онсоң Яробгам Эфрайым даглык юрдунда Шекем галасыны бина эдип, шол ерде месген тутды. Соңра ол Шекемден гидип, Пенувалы бина этди.</verse>
				<verse number="26">Онсоң Яробгам өз ичинден шейле дийди: «Инди патышалык ене-де Давудың несиллерине гайдып гелер.</verse>
				<verse number="27">Эгер бу халк Реббиң өйүнде гурбанлык бермек үчин Иерусалиме гитмегини довам этдирсе, онда оларың йүреги өз җенабы, Яхуда патышасы Рехабгама тарап өврүлер. Олар мени өлдүрип, Рехабгамың янына өврүлип барарлар».</verse>
				<verse number="28">Шейдип, патыша пикирини җемләп, ики саны алтын гөле ясап, халка йүзленип, шейле дийди: «Иерусалиме шу вагта ченли гатнаныңыз бесдир. Эй, ысрайыллар, сизи Мүсүрден чыкаран худайларыңыз шулардыр».</verse>
				<verse number="29">Ол алтын гөләниң бирини Бейтелде, бейлекисини хем Данда гойды.</verse>
				<verse number="30">Шейдип, халк гүнә этди. Халк сежде этмек үчин Бейтелдәки ве Дандакы алтын гөләниң янына узак ере гитдилер.</verse>
				<verse number="31">Яробгам шейле хем сеждегәхлер гуруп, левилерден болмадык адамлардан руханылар белледи.</verse>
				<verse number="32">Яробгам секизинҗи айың он бәшине Яхудадакы гечирилен байрам ялы байрам эдип, гурбанлык сыпасында гурбанлык берди. Ол өз ясан гөлелерине гурбанлыклар хөдүр этмек үчин, Бейтелде хем шейле этди. Онсоң ол Бейтелде өз гуран сеждегәхлерине руханылар белледи.</verse>
				<verse number="33">Яробгам өз сайлан айы болан секизинҗи айың он бәшине Бейтелде дикен гурбанлык сыпасының янына гитди. Ол ысрайыл халкы үчин байрам эдип, якымлы ыслы түтетги якмак үчин гурбанлык сыпаның янына гелди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">Яробгам гурбанлык сыпасының янында якымлы ыслы түтетги якҗак болуп дурка, Реббиң табшырыгы боюнча Худайың адамы Яхудадан Бейтеле гелди.</verse>
				<verse number="2">Яңкы Худайың адамы Реббиң табшырыгы боюнча гурбанлык сыпасына гыгырып шейле дийди: «Эй, гурбанлык сыпасы, Реб шейле диййәр: „Ине, Давудың неслинден бир огул дүнйә инер, онуң ады Ёшыя болар. Ёшыя сеждегәхлерде якымлы ыслы түтетги якян руханыларың өзлерини сениң үстүңде гурбанлык эдер. Үстүңде ынсанларың сүңклери якылар“».</verse>
				<verse number="3">Худайың адамы шол гүн бир аламат берип, шейле дийди: «Реббиң айдан аламаты шудур: „Бу гурбанлык сыпасы чым-пытрак болуп, үстүндәки күл думлы-душа пытрар“».</verse>
				<verse number="4">Онуң Бейтелдәки гурбанлык сыпасына гыгырып айдан сөзүни Яробгам эшитди ве гурбанлык сыпасының янындан элини узадып: «Оны тутуң!» дийди. Яробгамың Худайың адамына гаршы узадан эли шол бада ысмаз болуп, ол элини ызына чекип билмеди.</verse>
				<verse number="5">Худайың адамының Реббиң табшырыгы боюнча гөркезен аламатына гөрә, гурбанлык сыпасы чым-пытрак болуп, үстүндәки күл думлы-душа пытрады.</verse>
				<verse number="6">Патыша оңа: «Худайың Ребден маңа рехим этмегини сорап, элимиң гутулмагы үчин дилег эдәй» дийди. Шейдип, Худайың адамы Яробгамың элиниң гутулмагы үчин Реббе дилег этди. Онсоң патышаның эли гутулып, өңки халына гелди.</verse>
				<verse number="7">Патыша Худайың адамына шейле дийди: «Мениң билен өе гел-де нахарлан. Маңа эден ягшылыгың үчин мен саңа сылаг берҗек».</verse>
				<verse number="8">Эмма Худайың адамы патыша: «Маңа патышалыгың ярысыны берсеңем, мен сениң билен гитмерин. Бу ерде чөрек ийип, сув-да ичмерин.</verse>
				<verse number="9">Чүнки Реб маңа: „Ол ерде чөрек ийме, сув ичме, гиден ёлуңдан ызыңа гайтма“ дийип табшырды» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="10">Шейдип, ол ызына Бейтеле гелен ёлундан гитмән, башга ёл билен гайтды.</verse>
				<verse number="11">Бейтелде бир гарры пыгамбер яшаярды. Онуң огулларындан бири гелип, Худайың адамының шол гүн Бейтелде эден әхли ишлерини оңа гүррүң берди. Олар онуң патыша диенлериниң барыны какаларына айдып бердилер.</verse>
				<verse number="12">Какалары олардан: «Ол хайсы ёлдан гитди?» дийип сорады. Онуң огуллары Яхудадан гелен Худайың адамының хайсы ёлдан гидендигини какаларына гөркездилер.</verse>
				<verse number="13">Онсоң пыгамбер огулларына: «Маңа эшегими гаңңалап бериң» дийди. Олар оңа эшегини гаңңалап бердилер. Пыгамбер эшегине мүнүп, Худайың адамының ызындан гидип, оны тапды. Ол дуб агаҗының ашагында отырды. Пыгамбер ондан: «Сен Яхудадан гелен Худайың адамымы?» дийип сорады. Ол хем: «Хава, мен шол» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="14"></verse>
				<verse number="15">Ол Худайың адамына: «Йөр, өе гидели, шол ерде нахарланай» дийди.</verse>
				<verse number="16">Эмма Худайың адамы: «Мен сениң билен ызыма, өйүңе гидип билмен; мен бу ерде сениң билен чөрегем ийҗек дәл, сувам ичҗек дәл.</verse>
				<verse number="17">Чүнки Реб маңа: „Ол ерде чөрек ийме, сув ичме, гиден ёлуңдан ызыңа гайтма“ дийип табшырды» дийди.</verse>
				<verse number="18">Онсоң ол пыгамбер Худайың адамына шейле дийди: «Мен хем сениң ялы бир пыгамбердирин. Реббиң табшырыгы боюнча бир перишде маңа: „Ол чөрек ийип, сув ичер ялы оны ызына өвүр-де, өзүң билен биле өйүңе алып гайт“ дийди». Ол Худайың адамыны алдаярды.</verse>
				<verse number="19">Онсоң Худайың адамы онуң билен ызына гайтды ве онуң өйүне гелип, чөрек эдинди, сув ичди.</verse>
				<verse number="20">Олар сачак башында отыркалар, оны ызына алып гайдан пыгамбере Реббиң шу сөзи аян болды.</verse>
				<verse number="21">Ол Яхудадан гелен Худайың адамына Реб шейле диййәр дийди: «Реббиң сөзүни диңлемән, Худайың Реббиң өзүңе берен табшырыкларыны сакламадың. Ызыңа гайдып, чөрек эдинме, сув ичме дийлен ерден ийип-ичендигиң үчин ата-бабаларыңың мазарында җайланмарсың».</verse>
				<verse number="22"></verse>
				<verse number="23">Худайың адамы ийип-ичип боландан соң, оңа өзүни ызына алып гайдан пыгамбериң эшегини гаңңалап бердилер.</verse>
				<verse number="24">Худайың адамы гидип барярка, оңа ёлда бир ёлбарс душуп, оны өлдүрди. Онуң җеседи ёлуң үстүнде ятырды, эшек-де, ёлбарс-да онуң гапдалында дурды.</verse>
				<verse number="25">Адамлар гечип баряркалар, ёлда ятан җеседи хем-де җеседиң гапдалында дуран ёлбарсы гөрдүлер. Онсоң олар яңкы гарры пыгамбериң яшаян галасына гелип, бу барада адамлара гүррүң бердилер.</verse>
				<verse number="26">Худайың адамыны ёлдан ызына өврен бу пыгамбер болан ваканы эшиденинде: «Ол Реббиң сөзүне гулак асмадык Худайың адамыдыр; Реб айдан сөзүне гөрә, оны арслана берип, арслан хем оны парчалап өлдүрен болмалы» дийди.</verse>
				<verse number="27">Онсоң ол огулларына: «Маңа эшеги гаңңалап бериң» дийди. Олар оңа эшеги гаңңалап бердилер.</verse>
				<verse number="28">Ол пыгамбер гидип, Худайың адамының ёлда ятан җеседини тапды. Эшек ве ёлбарс җеседиң гапдалында дуран экен. Ёлбарс Худайың адамының җеседини иймәндир, эшеги-де парчаламандыр.</verse>
				<verse number="29">Ол пыгамбер Худайың адамының җеседини гөтерип, өз эшегиниң үстүне йүкледи-де, оны ызына алып гайтды. Ол яс тутуп, оны җайламак үчин гала гелди.</verse>
				<verse number="30">Пыгамбер җеседи өз мазарлыгында гоюп: «Вах доган, доган!» дийип, огуллары билен Худайың адамының ясыны тутды.</verse>
				<verse number="31">Ол Худайың адамыны җайлап боландан соң, огулларына шейле дийди: «Мен өленимде, мени шу пыгамбериң җайланан мазарында җайлаң, мениң сүңклерими онуң сүңклериниң янында гоюң. Чүнки онуң Бейтелдәки гурбанлык сыпасы барада ве Самарияның галаларындакы әхли сеждегәхлер барада Реббиң табшырыгы боюнча гыгырып җар эден затларының бары хөкман амала ашар».</verse>
				<verse number="32"></verse>
				<verse number="33">Бу вакадан соң хем Яробгам өзүниң пис ишлеринден эл чекмеди. Ол ене-де сеждегәхлерде әхли халкларың арасындан руханылар белледи. Руханы болмага ислег билдиренлериң барыны руханылыга белледи.</verse>
				<verse number="34">Бу гүнә иш Яробгамың несиллериниң ер йүзүнден тутушлыгына ёк болмагына гетирди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="14">
				<verse number="1">Шол вагтларда Яробгамың оглы Абыя сыркавлады.</verse>
				<verse number="2">Яробгам өз аялына шейле дийди: «Бар, Яробгамың аялыдыгың билинмез ялы башга гейиме гир-де, Шило гит, чүнки Ахыя пыгамбер шол ердедир. Ол мениң бу халка патыша болҗагымы айдыпды.</verse>
				<verse number="3">Элиңе он чөрек, күлчелер, бир голча-да бал алып, онуң янына гит; ол саңа оглумыза нәме болҗагыны айдып берер».</verse>
				<verse number="4">Яробгамың аялы шейле-де этди. Ол Шило гидип, Ахыяның өйүне барды. Ахыя көрди, чүнки гоҗалыкдан яңа онуң гөзлери чөңңелипди.</verse>
				<verse number="5">Онсоң Реб Ахыя: «Яробгамың аялы сыркав оглы хакда сорамага гелер» дийди. Реб Ахыя Яробгамың аялына нәме җогап бермелидигини айтды. Ол геленде, нәтаныш аял болуп гелди.</verse>
				<verse number="6">Эмма ол аял гапыдан гирип гелйәркә, Ахыя онуң аяк сесини эшидип: «Эй, Яробгамың аялы, ичери гирибер. Сен нәме үчин нәтаныш аял болан болярсың? Менде сениң үчин гаты эрбет хабар бар.</verse>
				<verse number="7">Гит-де, Яробгама Ысрайыл Худайы Реб шейле диййәр дий: „Мен сени халкың арасындан сайлап, халкым Ысрайылың үстүнден патышалыга белледим.</verse>
				<verse number="8">Патышалыгы Давудың неслинден алып, саңа бердим. Эмма сен Мениң табшырыкларымы берҗай эдип, Мениң назарымда догры ишлери эдип, бүтин калбы билен Маңа вепалы болан гулум Давут ялы болмадың.</verse>
				<verse number="9">Гайтам, сен өзүңден өңки патышаларың барындан бетер пислик этдиң. Сен гуйма алтын гөле бутларыны ясап, олара сежде эдип, Мениң гахарымы гетирдиң ве Менден йүз өвүрдиң.</verse>
				<verse number="10">Шонуң үчин хем Мен Яробгамың несиллериниң башындан бетбагтчылык индерерин. Исле азат болсун, исле гул, пархы ёк, Яробгамың неслинден болан Ысрайылдакы хер бир эркеги бүтинлей ёк эдерин. Дерсиң сырылып-сүпүрилип ташланышы ялы, Мен Яробгамың несиллериниң барыны иң соңкусына ченли бүтинлей ёк эдерин.</verse>
				<verse number="11">Яробгамың несиллериниң галада өленлерини итлер, дүзде өленлерини гушлар иер, чүнки Реб шейле дийди“.</verse>
				<verse number="12">Инди сен тур-да, өйүңе гит. Сен гала аяк басан бадыңа, оглуң өлер.</verse>
				<verse number="13">Бүтин ысрайыл халкы онуң ясыны тутуп, оны җайлар. Яробгамың машгаласындан диңе шу оглан дәбе гөрә җайланар. Чүнки Яробгамың неслинден диңе шу оглан Ысрайыл Худайы Реббиң гөвнүнден турды.</verse>
				<verse number="14">Реб Өзи үчин Ысрайылың үстүнден бир патыша гояр. Ол Яробгамың неслини хут шу гүн, эдил шу пурсатда ёк эдер.</verse>
				<verse number="15">Реб Ысрайыла җеза берер. Ол ысрайыл халкыны сувуң башында ыранян гамыш кимин сарсдырар. Реб ысрайыллары оларың ата-бабаларына берен говы юрдундан чыкарып, олары Евфрат дерясының аңры тарапына даргадар, чүнки олар Ашера бутларыны ясап, Реббиң гахарыны гетирдилер.</verse>
				<verse number="16">Яробгамың өз эден хем-де Ысрайыла этдирен гүнәлери зерарлы, Реб Ысрайылы терк эдер».</verse>
				<verse number="17">Соңра Яробгамың аялы ызына гайтды. Ол Тирса гелип, өйүниң ишигине етен бадына, онуң чагасы ёгалды.</verse>
				<verse number="18">Бүтин ысрайыл халкы чаганы җайлап, онуң ясыны тутдулар. Шейдип, Реббиң Өз гулы Ахыя пыгамбер аркалы айдан сөзи амала ашды.</verse>
				<verse number="19">Яробгамың галан ишлери, онуң эден сөвешлери ве нәхили патышалык эдендиги барада ысрайыл патышаларының йыл язгыларында языландыр.</verse>
				<verse number="20">Яробгам йигрими ики йыл патышалык этди. Ол ата-бабаларына говушды. Онуң ерине оглы Надап патыша болды.</verse>
				<verse number="21">Сүлейманың оглы Рехабгам Яхудада патышалык этди. Рехабгам патыша боланда кырк бир яшындады; ол Реббиң Өзүне ыбадат эдилмеги үчин Ысрайылың бүтин тирелеринден сайлан шәхери Иерусалимде он еди йыл патышалык этди. Эҗеси аммонлы болуп, онуң ады Нагамады.</verse>
				<verse number="22">Яхуда халкы Реббиң назарында йигренҗи ишлери эдип, ата-бабаларының эден гүнәлеринден-де хас бетер гүнә этдилер. Олар Реббиң габанҗаңлыгыны оярдылар.</verse>
				<verse number="23">Чүнки олар хем хер бир бейик байырда, гүр япраклы хер бир агаҗың астында өзлерине сеждегәхлери, дикме дашларыны хем-де Ашера бутларыны гурдулар.</verse>
				<verse number="24">Шейле хем юртдакы сеждегәхлериң азгын эркеклери барды. Олар Реббиң ысрайылларың өңүнден ковуп чыкаран миллетлериниң неҗис ишлерини этдилер.</verse>
				<verse number="25">Рехабгамың патышалыгының бәшинҗи йылында Мүсүр патышасы Шишак Иерусалиме хүҗүм этди.</verse>
				<verse number="26">Ол Реббиң өйүндәки хазыналарың, патышаның көшгүндәки хазыналарың барыны талады. Ол Сүлейманың алтындан ясадан әхли галканларыны хем алып гитди.</verse>
				<verse number="27">Рехабгам патыша болса оларың дерегине бүрүнчден галканлар ясадып, олары патышаның көшгүниң гапысыны саклаян гаравулларың баштутанларының элине берди.</verse>
				<verse number="28">Патыша хер сапар Реббиң өйүне гиденде, гаравуллар олары гөтерип гетирип, соңра ене ызына гаравулхана әкидйәрдилер.</verse>
				<verse number="29">Рехабгамың галан ишлери ве әхли эден ишлери барада Яхуда патышаларының йыл язгыларында языландыр.</verse>
				<verse number="30">Рехабгам билен Яробгамың арасында хемише уруш болды.</verse>
				<verse number="31">Рехабгам ата-бабаларына говушды. Ол ата-бабаларының янында, Давут галасында җайланды. Онуң эҗеси аммонлы болуп, ады Нагамады. Рехабгамың ерине оглы Абыям патыша болды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="15">
				<verse number="1">Небадың оглы Яробгамың патышалыгының секизинҗи йылында Абыям Яхуда патыша болды.</verse>
				<verse number="2">Абыям Иерусалимде үч йыл патышалык этди; онуң эҗесиниң ады Магакады. Ол Абышаломың гызыды.</verse>
				<verse number="3">Абыям хем какасының эден гүнәлерини гайталады. Ол атасы Давут ялы Реббе вепалы болмады.</verse>
				<verse number="4">Муңа гарамаздан, онуң Худайы Реб Иерусалими кувватландырмак үчин, Абыям өленден соң орнуна патыша болар ялы, оңа бир огул берди. Худай Реб муны Давудың хатырасы үчин этди.</verse>
				<verse number="5">Чүнки Давут диңе хетли Урыя эден яманлыгындан башга бүтин өмрүне Худайың назарында догры ишлери этди. Ол Реббиң өзүне берен табшырыкларының барыны өмүрбойы берҗай этди.</verse>
				<verse number="6">Рехабгам билен Яробгамың арасында башлан уруш Абыямың өмрүниң ахырына ченли довам этди.</verse>
				<verse number="7">Абыямың галан ишлери ве әхли эден ишлери Яхуда патышаларының йыл язгыларында языландыр.</verse>
				<verse number="8">Абыям ата-бабаларына говушды. Ол Давут галасында җайланды. Онсоң онуң ерине оглы Аса патыша болды.</verse>
				<verse number="9">Ысрайыл патышасы Яробгамың патышалыгының йигриминҗи йылында Аса Яхуда патыша болды.</verse>
				<verse number="10">Аса Иерусалимде кырк бир йыл патышалык этди; онуң энесиниң ады Магакады. Ол Абышаломың гызыды.</verse>
				<verse number="11">Аса атасы Давут ялы Реббиң назарында догры ишлери этди.</verse>
				<verse number="12">Аса сеждегәхлериң азгын эркеклерини юртдан чыкарып, өз ата-бабаларының ясан әхли бутларыны ёк этди.</verse>
				<verse number="13">Аса патыша хатда эҗеси Магаканы меликеликден махрум этди, чүнки ол Ашера үчин йигренҗи бут ясапды. Аса Ашера бутуны кесип, Кидрон дересинде якды.</verse>
				<verse number="14">Эмма Ысрайылдакы сеждегәхлер ёк эдилмәнди. Муңа гарамаздан, Асаның йүреги бүтин өмрүнде Реббе вепалы болды.</verse>
				<verse number="15">Ол какасының хем-де өзүниң айдан садакаларыны, ягны күмши, алтыны ве гап-гачлары Реббиң өйүне гетирди.</verse>
				<verse number="16">Аса билен ысрайыл патышасы Багша бүтин өмүрлерине уруш этдилер.</verse>
				<verse number="17">Ысрайыл патышасы Багша Яхуданың үстүне чозды. Ол Яхуда патышасы Асаның янына гелип-гитмек ислейәнлериң ёлуны япмак үчин Рама галасыны беркитди.</verse>
				<verse number="18">Соңра Аса Реббиң өйүниң ве патыша көшгүниң хазыналарында галан әхли күмүшдир алтыны алып, олары өз көшк эмелдарларына берди. Аса олары Табрыммоның агтыгы, Хезёның оглы, Дамаскда яшаян Сирия патышасы Бенхадада иберди.</verse>
				<verse number="19">Аса өз эмелдарларындан Бенхадада шейле хабар ёллады: «Сениң какаң билен мениң какамың арасында болшы ялы, икимизиң арамызда-да ылалашык болсун. Мен саңа күмүшдир алтын совгат иберйәрин. Сен гит-де, Ысрайылың патышасы Багша билен эден ылалашыгыңы боз, ол мениң үстүмден совулсын».</verse>
				<verse number="20">Бенхадат Аса патышаның айданларына гулак асды. Ол гошун серкерделерини иберип, Ыёны, Даны, Абелбейтмагаканы, тутуш Нафталы юрды билен бирликде бүтин Киннереди басып алды.</verse>
				<verse number="21">Багша муны эшиденде, Раманы беркитмекден эл чекип, Тирсада месген тутды.</verse>
				<verse number="22">Соңра Аса патыша Рама галасындакы Багшаның беркитме үчин уланып йөрен дашларыны, агачларыны алып гитмәге яхудалара буйрук берди. Аса патыша бу дашдыр агачлар билен Беняминдәки Геба галасыны ве Миспа галасыны беркитди.</verse>
				<verse number="23">Асаның галан әхли ишлери, онуң гайдувсыз эдерменликлери, әхли эден ишлери ве беркиден галалары барада яхуда патышаларының йыл язгыларында языландыр. Гоҗалан чагында, ол аякдан дерт чекди.</verse>
				<verse number="24">Аса ата-бабаларына говушды. Ол ата-бабаларының янында, атасы Давут галасында җайланды. Оглы Ехошапат онуң ерине патыша болды.</verse>
				<verse number="25">Яхуда патышасы Асаның патышалыгының икинҗи йылында Яробгамың оглы Надап Ысрайыла патыша болды. Ол Ысрайылда ики йыл патышалык этди.</verse>
				<verse number="26">Надап Реббиң назарында йигренҗи ишлери этди. Ол какасының ысрайыл халкына этдирен гүнәли ёлларындан йөреди.</verse>
				<verse number="27">Ысакар неслинден болан Ахыяның оглы Багша Надаба гаршы дилдүвшүк гурды. Багша пилиштлилере дегишли болан Гибетонда Надабы өлдүрди, чүнки Багша билен бүтин ысрайыллар Гибетоның дашыны габапдылар.</verse>
				<verse number="28">Шейдип, Багша яхуда патышасы Асаның шалыгының үчүнҗи йылында Надабы өлдүрип, онуң ерине өзи патыша болды.</verse>
				<verse number="29">Ол патыша болан дессине Яробгамың несиллериниң барыны гырды, Реббиң Өз гулы шилолы Ахыя аркалы айдан сөзүне гөрә, Яробгамың несиллеринден бир адам хем дири галдырылман, оларың бары өлдүрилди.</verse>
				<verse number="30">Бу Яробгамың Ысрайыл Худайы Реббиң гахарыны гетирендиги зерарлы, өз эден ве Ысрайыла этдирен гүнәлери зерарлы болды.</verse>
				<verse number="31">Надабың галан ишлери ве әхли эден ишлери барада ысрайыл патышаларының йыл язгыларында языландыр.</verse>
				<verse number="32">Аса билен ысрайыл патышасы Багша бүтин өмүрлерини уршуп гечирдилер.</verse>
				<verse number="33">Яхуда патышасы Асаның шалыгының үчүнҗи йылында Ахыяның оглы Багша Тирсада бүтин Ысрайылың үстүнден патышалык эдип, йигрими дөрт йыл хөкүм сүрди.</verse>
				<verse number="34">Багша хем Яробгам ялы Ысрайыла гүнә этдирип, Реббиң назарында йигренҗи ишлери этди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="16">
				<verse number="1">Багша гаршы Хананының оглы Ехува Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="2">«Сен хич кимдиң, эмма Мен сени халкым ысрайыла патыша этдим. Сен Яробгамың ёлундан йөрәп, халкым ысрайыла гүнә этдирип, оларың гүнәлери билен мениң гахарымы гетирдиң.</verse>
				<verse number="3">Шонуң үчин хем Мен Багшаны ве онуң бүтин несиллерини Небадың оглы Яробгамың несиллери ялы ёк эдерин.</verse>
				<verse number="4">Багшаның несиллеринден галада өленлерини итлер, дүзде өленлерини гушлар иер».</verse>
				<verse number="5">Багшаның галан ишлери, онуң эдерменликлери барада ысрайыл патышаларының йыл язгыларында языландыр.</verse>
				<verse number="6">Багша ата-бабаларына говушды. Ол Тирсада ата-бабаларының янында җайланды. Оглы Эла онуң ерине патыша болды.</verse>
				<verse number="7">Хананының оглы Еху пыгамбере Багша ве онуң несиллерине гаршы Реббиң шу сөзи аян болды. Чүнки Багша Яробгамың несиллери ялы херекет этди ве Яробгамың несиллерини өлдүрди. Шейдип, ол Реббиң йигренйән ишлерини эдип, өз пис ишлери билен Онуң гахарыны гетирипди.</verse>
				<verse number="8">Яхуда патышасы Асаның шалыгының йигрими алтынҗы йылында Багшаның оглы Эла Тирсада Ысрайыла патыша болуп, ики йыл шалык сүрди.</verse>
				<verse number="9">Эла Тирсада өз көшк эмелдары Арсаның өйүнде серхош болуп отырка, Зимри оңа гаршы дилдүвшүк гурды. Зимри сөвеш арабаларының ярысының серкердесиди.</verse>
				<verse number="10">Зимри гелип, Эланы өлдүрди ве өзи онуң орнуна патыша болды. Бу вака Яхуда патышасы Асаның шалыгының йигрими единҗи йылында болуп гечди.</verse>
				<verse number="11">Зимри патыша болуп, Эланың тагтында отуран бадына, Багшаның бүтин несиллеринден, доган-гарындашларындан ве дост-ярларындан болан бар эркеги өлдүрди.</verse>
				<verse number="12">Шейдип, Зимри Багшаның әхли несиллерини ёк этди. Реббиң Еху пыгамбериң үсти билен Багша гаршы айдан сөзлери берҗай болды.</verse>
				<verse number="13">Чүнки Багша ве онуң оглы Эла бутлар ясап, гүнә этдилер ве олар ысрайыл халкына-да гүнә этдирип, Ысрайыл Худайы Ребби газапландырдылар.</verse>
				<verse number="14">Эланың галан ишлери ве әхли эден ишлери барада ысрайыл патышаларының йыл язгыларында языландыр.</verse>
				<verse number="15">Яхуда патышасы Асаның патышалыгының йигрими единҗи йылында Зимри Тирсада еди гүн патышалык этди. Ысрайыл гошунлары пилиштлилере дегишли болан Гибетон галасының дашыны габапдылар.</verse>
				<verse number="16">Дүшелгедәки гошунлар Зимриниң Эла патыша гаршы дилдүвшүк эдип, оны өлдүрендиги барадакы хабары эшиденлеринде, ысрайыл халкы гошунбашы Омрыны дүшелгеде Ысрайыла патыша этдилер.</verse>
				<verse number="17">Шейдип, Омры бүтин ысрайыл халкы билен Гибетон галасындан чыкып, Тирсаның дашыны габадылар.</verse>
				<verse number="18">Зимри галаның басылып алнаныны гөренде, патыша көшгүниң ички галасына гирип, патышаның көшгүне от берип, ода янып өлди.</verse>
				<verse number="19">Зимри Яробгамың ёлундан йөрәп, Реббиң назарында йигренҗи ишлери этди. Ол өз эден гүнәлери ве Ысрайыла этдирен гүнәлери үчин өлди.</verse>
				<verse number="20">Зимриниң галан ишлери ве гуран дилдүвшүги барада ысрайыл патышаларының йыл язгыларында языландыр.</verse>
				<verse number="21">Зимри өленден соң, ысрайыл халкы ики бөлеге бөлүнди. Халкың ярысы Гинатың оглы Тибнини патыша этҗек болуп, онуң ызына эерди, галан ярысы болса Омрының ызына эерди.</verse>
				<verse number="22">Омрының ызына эерен халк, Гинатың оглы Тибниниң ызына эерен халкдан гүйчли болуп чыкды. Шейдип, Тибни өлүп, Омры онуң орнуна патыша болды.</verse>
				<verse number="23">Яхуда патышасы Асаның шалыгының отуз биринҗи йылында Омры Ысрайыла патыша болуп, он ики йыл шалык этди. Омры Тирсада алты йыл шалык сүрди.</verse>
				<verse number="24">Омры Самария байырлыгыны Шемерден үч ярым батман күмше сатын алып, байырлыкда шәхер гуруп, байырлыгың эеси Шемериң адына гөрә гуран шәхерине Самария дийип ат дакды.</verse>
				<verse number="25">Омры Реббиң назарында йигренҗи ишлери этди. Онуң эден пис ишлери өзүнден өңки патышаларың әхлисиниңкиден чөкдер болды.</verse>
				<verse number="26">Омры Небадың оглы Яробгам ялы гүнә этди. Ол ысрайыл халкына-да гүнә этдирип, Ысрайыл Худайы Ребби газапландырды.</verse>
				<verse number="27">Омрының эден бейлеки ишлери ве гөркезен гайдувсызлыгы хем эдерменлиги барада ысрайыл патышаларының йыл язгыларында языландыр.</verse>
				<verse number="28">Омры ата-бабаларына говушды. Ол Самарияда ата-бабаларының янында җайланды. Оглы Ахап онуң ерине патыша болды.</verse>
				<verse number="29">Яхуда патышасы Асаның патышалыгының отуз секизинҗи йылында Омрының оглы Ахап Ысрайыла патыша болуп, Самарияда йигрими ики йыл шалык сүрди.</verse>
				<verse number="30">Ахап Реббиң назарында йигренҗи ишлери этди. Онуң эден пис ишлери өзүнден өңки патышаларың әхлисиниңкиден чөкдер болды.</verse>
				<verse number="31">Ахаба Небадың оглы Яробгамың гүнәли ёлларындан йөремеклигиң өзем етерликди, йөне ол онуң үстесине сидонлыларың патышасы Этбагалың гызы Изебеле өйленип, Багала сежде этди.</verse>
				<verse number="32">Ахап Самарияда Багал үчин гуран бутханасында Багал үчин гурбанлык сыпасыны гурды.</verse>
				<verse number="33">Ахап хем аял худайы Ашера бутуны ясады. Ахап Ысрайыл Худайы Реббиң гахарыны гетирмекде Ысрайылың өзүнден өңки патышаларының барындан оздурды.</verse>
				<verse number="34">Ахабың дөврүнде бейтелли Хиел Ерихоны тәзеден дикелтди. Хиел онуң дүйбүни тутанда, новбахар оглы Абырамы гурбанлык этди. Ерихоның дервезелерини отурданда, ол иң кичи оглы Сегубы гурбанлык берди. Шейдип, Реббиң Нун оглы Ешува аркалы айдан сөзи берҗай болды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="17">
				<verse number="1">Гилгатда яшаян тишбели Ыляс Ахаба шейле дийди: «Мен өзүмиң гуллук эдйән Ысрайыл Худайы Ребден ант ичйәрин. Тә мен буйрук берйәнчәм, юртда ики-үч йыллап не чыг болар, не-де ягын».</verse>
				<verse number="2">Ыляса Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="3">«Бу ерден гүндогара гит-де, Иорданың гүндогарындакы Керит чешмесиниң боюнда гизлен.</verse>
				<verse number="4">Сен чешме сувундан ичерсиң. Ол ерде гаргалара сени иймитлендирмеги табшырандырын».</verse>
				<verse number="5">Ыляс Реббиң табшырышы ялы этди. Ол гидип, Иордан дерясының гүндогарындакы Керит чешмесиниң боюнда месген тутды.</verse>
				<verse number="6">Гаргалар Ыляса эртирине-де, агшамына-да чөрек билен эт гетирип берйәрдилер, ол чешмәниң сувундан ичйәрди.</verse>
				<verse number="7">Вагтың гечмеги билен чешме гурады, чүнки юрда ягыш яганокды.</verse>
				<verse number="8">Ыляса Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="9">«Тур, Сидоның Сарепат галасына бар-да, шол ерде месген тут, чүнки ол ерде Мен бир дул хатына сени иймитлендирмеги табшырандырын».</verse>
				<verse number="10">Шейдип, Ыляс Сарепата гитди. Ол галаның дервезесине гелди, гөрсе, ол ерде бир дул аял чөплеме чөпләп йөрди. Ол аялы чагырып, оңа: «Маңа ичмәге бир кәсе сув гетирәй» дийди.</verse>
				<verse number="11">Ол аял сув гетирмәге барярка, Ыляс оны ызына чагырып: «Бир дөвүм чөрек хем алып гелсене» дийди.</verse>
				<verse number="12">Ол аял, Ыляса шейле җогап берди: «Худайың Ребден ант ичйәрин, менде чөрек ёк. Менде диңе халтаң дүйбүндәки бир гошавуч ун билен голчада бираз яг бар. Ине, мен хәзир өе гидип, шол барҗа ун билен өзүм хем оглум үчин күлче биширмек үчин чөплеме чөпләп йөрүн. Биз оны иерис, онсоң өлерис».</verse>
				<verse number="13">Ыляс оңа шейле дийди: «Сен алада этме. Бар өйүңе гит-де, чөрегиңи бишир. Шол барҗа унуңдан сен өңүрти маңа бир кичиҗик чөрек биширип гетир. Ондан соң унуң галанындан өзүң ве оглуң үчин чөрек биширерсиң.</verse>
				<verse number="14">Чүнки Ысрайыл Худайы Реб шейле диййәр: „Реббиң ягыш ягдырҗак гүнүне ченли халтадакы ун түкенмез, голчадакы яг эгсилмез“».</verse>
				<verse number="15">Бу аял гидип, Ылясың айдышы ялы этди. Ыляс билен яңкы аял ве онуң өй-ичериси бир гошавуч уны узак вагтлап ийдилер.</verse>
				<verse number="16">Шейдип, Реббиң Ыляс аркалы айдан сөзи берҗай болуп, халтадакы ун түкенмеди, голчадакы яг эгсилмеди.</verse>
				<verse number="17">Бирнәче вагт геченден соң, яңкы хоҗайын аялың оглы сыркавлады. Огланың халы ярамазлашып, ол арадан чыкды.</verse>
				<verse number="18">Онсоң ол аял Ыляса: «Эй, Худайың адамы, мениң билен нәме ишиң бар? Сен маңа гүнәми ятладып, мениң оглумы өлдүрмәге гелдиңми?» дийди.</verse>
				<verse number="19">Ыляс хем оңа: «Оглуңы маңа бер» дийди. Ыляс огланы аялың гуҗагындан алып, оны өз болян ёкаркы гатдакы отагына гетирип, өз дүшегинде ятырды.</verse>
				<verse number="20">Соңра ол Реббе ялбарып, дилег этди: «Эй, Худайым Реб, Сен нәме үчин бу дул хатының башына бела гетирдиң? Ол маңа өз өйүнден ер берди, Сен болса онуң оглуны өлдүрйәрсиң!»</verse>
				<verse number="21">Онсоң ол үч гезек чаганың үстүнде язылып ятды-да, Реббе ялбарып дилег этди: «Эй, Худайым Реб, Саңа ялбарярын, бу чаганы дирелт».</verse>
				<verse number="22">Реб Ылясың дилегини эшитди ве чага дирелди.</verse>
				<verse number="23">Ыляс чаганы ёкаркы отагдан гетирип, эҗесине берди. Ыляс огланың эҗесине: «Серет, сениң оглуң дирелди» дийди.</verse>
				<verse number="24">Онсоң ол аял Ыляса: «Мен инди сениң Худайың адамыдыгыңы, Реббиң сен аркалы айдан сөзүниң хакыкатдыгыны билйәрин» дийди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="18">
				<verse number="1">Бирнәче вагт геченден соң, гураклыгың үчүнҗи йылында, Реб Ыляса шейле диййәр: «Бар, Ахабың янына гит; Мен юрда ягыш ягдырҗак».</verse>
				<verse number="2">Шейдип, Ыляс Ахабың янына гитди. Самарияда ачлык гаты газаплыды.</verse>
				<verse number="3">Ахап көшги доландырян Абадяны чагырды. (Абадя бүтин калбы билен Реббе ыбадат эдйәрди. Изебел Реббиң пыгамберлерини өлдүрйәркә, Абадя йүз пыгамбери әкидип, элли-эллиден ики говакда гизләп, чөрек, сув билен үпҗүн эдипди.)</verse>
				<verse number="4"></verse>
				<verse number="5">Онсоң Ахап Абадя шейле дийди: «Сен гит-де, юрдуң бүтин чешмелерине, бүтин япларына айлан, белки, от тапып, атлары, гатырлары ве мал-гараны хорламарыс».</verse>
				<verse number="6">Шейдип, олар айланмак үчин юрды өз араларында пайлашдылар. Ахабың ве Абадяның херси бир тарапа гитдилер.</verse>
				<verse number="7">Абадя ёлда Ыляс пыгамбере душды. Абадя оны танап, өңүнде баш эгип, оңа шейле дийди: «Җенабым Ыляс, бу сенмисиң?»</verse>
				<verse number="8">Ыляс оңа: «Хава, бу мендирин, бар, сен гит-де, өз җенабыңа Ыляс шу ерде дийип айт» дийди.</verse>
				<verse number="9">Абадя оңа шейле җогап берди: «Гулуңы Ахабың элине берип өлдүрериң ялы мен нәме гүнә этдим?</verse>
				<verse number="10">Худайың Ребден ант ичйәрин, җенап патышаның сени идәп, адам ибермедик юрды галмады. Хер юрдуң баштутаны: „Ыляс бу юртда дәл“ дийип хабар беренде, Ахап оңа ант ичирди.</verse>
				<verse number="11">Йөне хәзир сен маңа: „Бар-да, җенабыңа Ыляс шу ерде дийип айт“ диййәрсиң.</verse>
				<verse number="12">Мен сениң яныңдан гиден бадыма, Реббиң Рухы сени әкидер, мен-де сениң ниредедигиңи билмерин. Шейдип, мен барып, Ахаба сениң бардыгыңы айтсам, ол-да сени тапмаса, мени өлдүрер. Гулуң яшлыгындан бәри бүтин калбы билен Реббе ыбадат эдип гелйәр.</verse>
				<verse number="13">Изебел Реббиң пыгамберлерини өлдүренде, йүз адамы элли-эллиден ики говакда гизләп, олары чөрек ве сув билен үпҗүн эденим җенабыма айтмадылармы нәме?</verse>
				<verse number="14">Сен инди: „Бар-да, җенабыңа Ыляс шу ерде дийип айт диййәрсиң“. Ол мени хөкман өлдүрер».</verse>
				<verse number="15">Ыляс: «Гуллук эдйән Худайым Хөкмүрован Ребден ант ичйәрин, мен шу гүн оңа хөкман гөрнерин» дийди.</verse>
				<verse number="16">Шейдип, Абадя Ахабың янына гидип, оңа Ыляс барада хабар берди. Ахап Ыляс пыгамбериң янына гитди.</verse>
				<verse number="17">Ахап Ылясы гөрүп, оңа: «Ысрайыл халкыны биынҗалык эдйән сенмисиң?» дийди.</verse>
				<verse number="18">Ыляс оңа шейле җогап берди: «Ысрайыл халкыны биынҗалык эдйән мен дәлдирин. Сен ве сениң ата-бабаларың Реббиң табшырыкларыны терк эдип, Багалың ызына эердиңиз.</verse>
				<verse number="19">Шонуң үчин хем сен хәзир бүтин ысрайыллары, Изебелиң голдаян дөрт йүз элли Багал бутуның пыгамберлерини ве дөрт йүз Ашера бутуның пыгамберлерини Кармел дагына, мениң яныма йыгна».</verse>
				<verse number="20">Шейдип, Ахап бүтин ысрайыл халкына чапарлар ёллап, әхли пыгамберлери Кармел дагына йыгнады.</verse>
				<verse number="21">Ыляс бүтин халка голай гелип, шейле дийди: «Сиз хачана ченли ики гөвүнли болуп, ыраң атып йөрҗексиңиз? Эгер Реб Худай болса, онда Онуң ызына эериң, эгер-де Багал худай болян болса, онда онуң ызына эериң». Халк оңа хич хили җогап гайтармады.</verse>
				<verse number="22">Соңра Ыляс халка шейле дийди: «Реббиң пыгамберлеринден мен, диңе мен галдым, йөне Багалың пыгамберлери дөрт йүз эллидир.</verse>
				<verse number="23">Гой, бизе ики өкүз берсинлер. Багалың пыгамберлери бир өкүзи сайлап алып, оны дограп, одуның үстүнде гойсунлар, йөне от якмасынлар; мен хем бейлеки өкүзи тайярлап, оны одуның үстүнде гоярын, йөне от якмарын.</verse>
				<verse number="24">Онсоң сиз өз худайыңыза, мен хем Реббе дилег эдерин. Хайсы худай от билен җогап берсе, шол хакыкы Худайдыр». Бүтин халк бу пикири макуллады.</verse>
				<verse number="25">Онсоң Ыляс Багал бутуның пыгамберлерине шейле дийди: «Өзүңизе бир өкүз сайлаң-да, сиз оны өңүрти тайярлаң, чүнки сиз көп. Онсоң худайыңыза дилег эдиң, йөне от якмаң».</verse>
				<verse number="26">Шейдип, олар өзлерине берлен өкүзи алып тайярлап, эртирден гүнортана ченли Багалдан дилег эдип, гыгырышып: «Эй, Багал, бизе җогап бер!» дийип, өзлериниң гуран гурбанлык сыпасының төверегинде бөкҗеклешип, танс этмеклерини довам этдилер, йөне сес-үйн болмады, җогап берен-де болмады.</verse>
				<verse number="27">Ыляс гүнортан олары масгаралап, шейле дийди: «Батлы гыгырың! Чүнки ол худайдыр, белки, ол пикирленйәндир я-да аяк ёлуна чыкандыр я-да сыяхат этмәге гидендир, белки-де, ол укудадыр, оны оярмак герекдир».</verse>
				<verse number="28">Онсоң олар батлы сес билен гыгырышып, өз адатларына гөрә, беденлеринден ган акянча, гылычлар, найзалар билен өзлерини яраладылар.</verse>
				<verse number="29">Вагт өйледен агып, агшам гурбанлыгы хөдүрленмели вагта ченли, олар улы гох-галмагал билен танс эдип, пыгамберлик эден болдулар, йөне сес-үйн болмады, җогап берен-де болмады.</verse>
				<verse number="30">Онсоң Ыляс бүтин халка: «Мениң яныма гелиң» дийди. Олар онуң янына гелдилер. Ыляс илки билен Реббиң йыкылан гурбанлык сыпасыны дикелтди.</verse>
				<verse number="31">Ыляс Якубың огулларының тирелериниң санына гөрә он ики саны даш алды, чүнки Якуба Реббиң «Сениң адың Ысрайыл болар» диен сөзи гелипди.</verse>
				<verse number="32">Ол шол дашлардан Реббе гурбанлык сыпасыны гурды. Соңра ол гурбанлык сыпасының төверегинде ики керсен тохум сыгҗак чукур газды.</verse>
				<verse number="33">Ондан соң ол одунлары бир ере үйшүрип, өкүзи союп бөлекледи-де, олары одунларың үстүнде гойды. Соңра ол: «Дөрт челеги сувдан долдурың-да, олары якма гурбанлыгының үстүне ве одунларың үстүне дөкүң» дийди.</verse>
				<verse number="34">Ыляс пыгамбер: «Муны ене бир гезек гайталаң» дийди. Олар сувы икинҗи гезек гайталап гуйдулар. Ол: «Муны үчүнҗи гезек гайталаң» дийди. Олар сувы үчүнҗи гезек гуйдулар.</verse>
				<verse number="35">Шейдип, сув гурбанлык сыпасының төверегине акып, чукуры долдурды.</verse>
				<verse number="36">Агшам гурбанлык хөдүрленмели вагты Ыляс пыгамбер гурбанлык сыпасына голай гелип, шейле дилег этди: «Эй, Ыбрайымың, Ысхагың, Ысрайылың Худайы Реб, бу гүн Сен Ысрайылда Худайдыгыңы, мениң гулуңдыгымы, мениң бу әхли затлары Сениң табшырыгың билен эдйәндигими субут эт.</verse>
				<verse number="37">Дилегими эшит, я Реб, маңа җогап бер! Бу халк Сен Реббиң Худайдыгыңы ве олары ызларына, Өзүңе чагыряндыгыңы билсин».</verse>
				<verse number="38">Шейдип, Реб ашак от индерип, якма гурбанлыгыны, одунлары, дашлары ве топрагы яндырды, хатда чукурдакы сувы-да гурадып ташлады.</verse>
				<verse number="39">Бүтин халк муны гөрүп, йүзин йыкылып: «Реб Худайдыр! Реб Худайдыр!» дийди.</verse>
				<verse number="40">Ыляс олара: «Багалың пыгамберлерини тутуң, оларың екеҗеси-де гачмасын» дийди. Адамлар оларың барыны тутдулар. Ыляс Багалың пыгамберлерини Кишон чешмесине гетирип, олары шол ерде өлдүрди.</verse>
				<verse number="41">Ыляс Ахаба: «Гит-де, ийип-ич, чүнки гүйчли ягшың сеси гелйәр» дийди.</verse>
				<verse number="42">Шейдип, Ахап ийип-ичмәге гитди. Ыляс пыгамбер болса Кармел дагының чүр депесине чыкып, ики бүкүлип, келлесини дызларының арасында гойды.</verse>
				<verse number="43">Ыляс пыгамбер өз хызматкәрине: «Бар, деңзе тарап серет» дийди. Хызматкәр деңзе тарап серетди-де: «Ол ерде гөрүнйән зат ёк» дийди. Ол хызматкәрине шол бир херекети еди гезек гайталамагы буюрды.</verse>
				<verse number="44">Единҗи гезекде хызматкәр: «Серет, деңизден элиң аясы кимин бир бөлеҗик булут ёкары галып баряр» дийди. Онсоң Ыляс пыгамбер хызматкәрине: «Гит-де, Ахаба ат арабасыны тайярлап, өйүне гитмегини табшыр, ёгсам ягыш оны ёлундан саклар» дийди.</verse>
				<verse number="45">Бир салымдан соң асманың йүзүни гара булут бүрәп, ел туруп, гүйчли ягыш ягды. Ахап арабасына мүнүп, Йизрегел галасына гитди.</verse>
				<verse number="46">Ыляса Реббиң гүйҗи гелди. Ол донуны билине гушап, тә Йизрегелиң дервезесине ченли узак ёла Ахабың өңүнден ылгап гитди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="19">
				<verse number="1">Ахап Ылясың бар эден затлары, пыгамберлери нәдип гылыч билен өлдүрендиги барада аялы Изебеле гүррүң берди.</verse>
				<verse number="2">Онсоң Изебел Ыляса чапар ёллап: «Эртир шу вагтлар мен сениң өзүңи хем шол өлдүрилен пыгамберлериң гүнүне салмасам, гой, онда худайлар маңа-да муны ве мунданам бетерини гөркезсин» дийди.</verse>
				<verse number="3">Ыляс бу хабары эшидип горкды. Ол өз җаныны гутармак үчин гачып, Яхуданың Беершеба галасына гелди. Ол хызматкәрини шол ерде галдырды.</verse>
				<verse number="4">Ыляс пыгамбериң өзи болса чөлде бир гүнлүк ёл йөрәп, гелип, бир гырымсы сүбсе агаҗының ашагында отурды-да, өз өлүмини диләп: «Бесдир, я Реб, инди мениң җанымы ал, чүнки мен аталарымдан говы дәлдирин» дийди.</verse>
				<verse number="5">Соңра ол гырымсы сүбсе агаҗының ашагында ятды-да, ука гитди. Ине, бирденкә бир перишде Ылясы ырап: «Тур-да, ийип-ич» дийди.</verse>
				<verse number="6">Ыляс пыгамбер төверегине гаранҗаклады. Ине, гөрсе, онуң башуҗунда гызгын дашың үстүнде биширилен чөрек билен бир күйзе сув барды. Ол ийип-ичип, ене-де ятды.</verse>
				<verse number="7">Реббиң перишдеси икинҗи гезек гелип, оны ырап: «Тур-да, ийип-ич, ёгсам бу сыяхат гаты узак ве кын болар» дийди.</verse>
				<verse number="8">Ыляс пыгамбер туруп ийип-ичди. Онсоң ол нахарың гүйҗүне кырк гиҗе-гүндизләп ёл йөрәп, Худайың дагы Хоребе гелди.</verse>
				<verse number="9">Ыляс пыгамбер ол ерде бир говага гирип, гиҗәни шол ерде гечирди. Онсоң Ыляса Реббиң шу сөзи аян болды: «Ыляс, сен бу ерде нәме ишләп йөрсүң?»</verse>
				<verse number="10">Ыляс Оңа шейле җогап берди: «Мен Хөкмүрован Худай Реббе гаты вепалы болдум. Ысрайыллар Сениң әхтиңи унудып, Сениң гурбанлык сыпаларыңы йыкып, Сениң пыгамберлериңи өлдүрдилер. Мениң диңе еке өзүм галдым. Олар шу вагт мениң җаныма каст этмек үчин мени ызарлап йөрлер».</verse>
				<verse number="11">Реб Ыляса: «Дашары чык-да, дагда Мениң хузурымда дур, чүнки Мен-Реб шол ерден гечерин» дийди. Реббиң өңүнде даглары, дашлары ярян шейле бир гүйчли ел турды, йөне Реб елиң ичинде геплемеди. Елден соң ертитреме болды, йөне Реб ертитремеде хем геплемеди.</verse>
				<verse number="12">Ертитремеден соң от гелди, йөне Реб одуң ичинде-де геплемеди. Отдан соң мылайым, пессай сес гелди.</verse>
				<verse number="13">Ыляс муны эшиденде, йүзүни донуна бүрәп, дашары чыкып, говагың агзында дурды. Ине, бир сес гелип, оңа: «Ыляс, сен бу ерде нәме ишләп йөрсүң?» дийди.</verse>
				<verse number="14">Ыляс Оңа шейле дийип җогап берди: «Мен Хөкмүрован Худай Реббе гаты вепалы болдум, чүнки ысрайыллар Сениң әхтиңи унудып, Сениң гурбанлык сыпаларыңы йыкып, пыгамберлериңи өлдүрдилер. Инди мен еке галдым. Олар мениң җаныма каст этмек үчин мени ызарлап йөрлер».</verse>
				<verse number="15">Онсоң Реб Ыляс пыгамбере шейле дийди: «Бар, чөл ёлы билен ызыңа гит-де, Дамаска совул. Ол ере бар-да, Хазайылың башына яг гуюп, оны Сирияның үстүнден патышалыга сайла.</verse>
				<verse number="16">Шейле хем Нимшиниң оглы Ехувың башына яг гуюп, оны Ысрайылың үстүнден патышалыга сайла; Абелмехоладан болан Шапатың оглы Эляшаның башына яг гуюп, оны өз орнуңа пыгамберлиге сайла.</verse>
				<verse number="17">Хазайылың гылыҗындан гутуланы Еху өлдүрер, Ехувың гылыҗындан гутуланы болса Эляша өлдүрер.</verse>
				<verse number="18">Мен Ысрайылда Багал бутуна сежде этмедик, оны өпмедик еди мүң адамы аман галдырарын».</verse>
				<verse number="19">Шейдип, Ыляс ол ерден гидип, Шапатың оглы Эляшаны тапды. Ол ер сүрүп йөрди. Онуң өңүнде он ики җүбүт өкүз барды. Эляша он икинҗи җүбүтиң янындады. Онуң янындан геченде, Ыляс өз донуны онуң эгнине атды.</verse>
				<verse number="20">Эляша өкүзлерини ташлап, Ылясың ызындан ылгады. Эляша Ыляса: «Мен өңүрти энем-атам билен хошлашайын, онсоң сениң ызыңа дүшейин» дийди. Ыляс оңа: «Бар, гидибер, йөне сен мениң эден ишимиң нәме аңладяндыгыны билйәнсиң» дийди.</verse>
				<verse number="21">Эляша Ыляс пыгамбериң янындан гайдып, бир җүбүт өкүзиң боюнтырыкларыны айрып, оларың дамагыны чалды. Азалың агачларыны якып, өкүзлериң этлерини биширип, халка пайлады, халк оны ийди. Ондан соң Эляша гидип, Ыляс пыгамбериң ызына эерип, онуң шәгирди болды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="20">
				<verse number="1">Сирияның патышасы Бенхадат өзүниң бүтин гошуныны топлады. Онуң янында атлар, сөвеш арабалары билен бирликде отуз ики саны хан барды. Ол Самария гаршы йөриш эдип, онуң дашыны габап, гала хүҗүм этди.</verse>
				<verse number="2">Бенхадат гала ысрайыл патышасы Ахаба чапарлардан шейле хабар ёллады.</verse>
				<verse number="3">Бенхадат Ахаба: «Сениң күмшүң, алтының мениңкидир; сениң иң овадан аялларың ве иң гүйчли огулларың-да мениңкидир» дийди.</verse>
				<verse number="4">Ысрайыл патышасы Ахап Бенхадада шейле җогап берди: «Эй, мениң җенап патышам, сениң айдышың ялы болар; мен ве мениң әхли задым сениңкидир».</verse>
				<verse number="5">Чапарлар ене-де Ахабың янына доланып гелип: «Бенхадат шейле диййәр дийдилер: „Мен саңа адам иберип, күмшүңи, алтыныңы, аялларыңы, чагаларыңы маңа гетирип бер дийдим.</verse>
				<verse number="6">Муңа гарамаздан, мен эртир шу вагтлар эмелдарларымы сениң яныңа иберерин. Олар сениң көшгүңи ве сениң адамларың өйлерини дөкүп, гөзлерине якан затларыны алып гайдарлар“» дийди.</verse>
				<verse number="7">Онсоң ысрайыл патышасы юрдуң әхли яшулуларыны чагырып, олара шейле йүзленди: «Середиң! Бу адам пислик агтаряр! Ол чапарлар ёллап, мениң аялларымы, огулларымы, алтын-күмшүми талап этди, мен-де боюн гачырмадым».</verse>
				<verse number="8">Онсоң әхли яшулулар ве халк Ахаба: «Бенхадада гулак асма ве онуң билен ылалашма» дийдилер.</verse>
				<verse number="9">Шейлелик билен Ахап Бенхададың чапарларына шейле дийди: «Җенабым патыша шейле дийиң: „Бу гулуңдан илки соран затларыңы берерин, йөне сениң мениң көшгүми ве әхли адамларың өйлерини дөкүп, гөзүңе якан затларыңы алып гитмек пикириң билен ылалашмаярын“». Чапарлар гидип, оңа бу җогабы етирдилер.</verse>
				<verse number="10">Бенхадат ене-де чапарларыны Ахабың янына ёллап, шейле дийди: «Мен Самарияны ер билен егсан этмек үчин әгирт улы гошун гетирерин. Эгер Самариядан эсгерлеримиң овучларыны долдурмага етерлик тоз тапылса, гой, онда худайлар маңа муны ве мунданам бетерини гөркезсин».</verse>
				<verse number="11">Ысрайылың патышасы Бенхадада шейле җогап берди: «Сөвеше уграян сөвешден үстүн чыкып, ызына доланып гелйән эсгер кимин өвүнмели дәлдир».</verse>
				<verse number="12">Бенхадат бу хабары эшиденде, ханлар билен чадырда шерап ичип отырды. Ол өз эсгерлерине: «Нызама дуруң» дийди. Олар гала хүҗүм этмәге нызама дурдулар.</verse>
				<verse number="13">Шол вагт бир пыгамбер ысрайыл патышасы Ахабың янына барып, Реб саңа шейле диййәр: «Бу әгирт улы гошуны гөрйәрсиңми? Шу гүн Мен оны сениң элиңе берйәрин. Ана, шонда сен Мениң Ребдигими билерсиң» дийди.</verse>
				<verse number="14">Ахап ол пыгамберден: «Бу еңиш кимиң үсти билен газанылар?» дийип сорады. Ол пыгамбер: «Бу еңиш велаят хәкимлериниң хызматындакы яш эсгерлериң үсти билен газанылар» дийип җогап берди. Онсоң Ахап: «Уршы ким башлар?» дийип сорады. Пыгамбер: «Сен башларсың» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="15">Онсоң Ахап велаят хәкимлериниң хызматындакы яш эсгерлери топлады, олар ики йүз отуз икидилер. Ондан соң ол Ысрайылың бүтин гошуныны топлады, олар еди мүңдүлер.</verse>
				<verse number="16">Велаят хәкимлериниң хызматындакы яш эсгерлер гүнортан хүҗүме башладылар. Бенхадат болса өзи билен ылалашык баглашан отуз ики патыша билен чадырда шерап ичип, серхош болуп отырды. Бенхададың Самария иберен эсгерлери оңа: «Бир топар эсгерлер Самариядан чыкып гелйәрлер» дийип хабар бердилер.</verse>
				<verse number="17"></verse>
				<verse number="18">Бенхадат: «Ярашык үчин геленем болсалар, урушмак үчин геленем болсалар олары дири тутуң» дийди.</verse>
				<verse number="19">Велаят хәкимлериниң хызматындакы яш эсгерлер эййәм йөрише чыкыпдылар. Ысрайыл гошуны-да оларың ызы билен гелйәрди.</verse>
				<verse number="20">Оларың херси өз гаршыдашыны өлдүрди. Сириялылар гачдылар, ысрайыл гошуны оларың ызларындан ковды. Сирия патышасы Бенхадат атлы бейлеки сөвеш арабалы гошуны билен гачып гутулды.</verse>
				<verse number="21">Ысрайыл патышасы Ахабың баштутанлыгындакы ысрайыл гошуны йөрише чыкып, сириялыларың атлы гошунының ве сөвеш арабаларының үстүне чозуп, олары дерби-дагын этди.</verse>
				<verse number="22">Соңра пыгамбер ысрайыл патышасының янына гелип, оңа шейле дийди: «Гит-де, гүйч топла, сересаплы мейилнама дүз, чүнки индики бахарда Сирия патышасы Бенхадат тәзеден сениң үстүңе хүҗүм эдер».</verse>
				<verse number="23">Сирия патышасының эмелдарлары оңа шейле дийдилер: «Ысрайылларың худайлары байырларың худайлары болансоң, олар бизден гүйчли чыкдылар. Эгер олар билен дүзлүкде урушсак, биз хөкман олардан гүйчли чыкарыс.</verse>
				<verse number="24">Сен шейле хем патышалары айрып, оларың ерине велаят хәкимлерини белле.</verse>
				<verse number="25">Сөвешде йитирен улы гошуның ялы, тәзеден, шол бир мукдардакы атлы ве сөвеш арабалы әгирт улы гошун топла. Соңра олар билен дүзлүкде уруш эдерис, биз хөкман олардан үстүн чыкарыс». Патыша оларың сөзүни диңләп, айдышлары ялы хем этди.</verse>
				<verse number="26">Бахар паслында Бенхадат Сирия гошуныны топлап, Ысрайылың гаршысына уруш этмек үчин Апеге гитди.</verse>
				<verse number="27">Ысрайыл гошуны топланып, азык билен үпҗүн эдиленден соң, олар сириялыларың гаршысына чыкдылар. Ысрайыллар оларың гаршысында ики хатар кичи гечи сүрүси кимин нызама дурдулар. Сириялыларың гошуны болса тутуш дүзлүги долдурды.</verse>
				<verse number="28">Худайың адамы Ысрайылың патышасының янына гелип, Реб шейле диййәр: «Сириялыларың: „Реб байыр худайыдыр, дүз худайы дәлдир“ диендиклери үчин, Мен бу әгирт улы гошуны сениң элиңе берйәрин. Ана, шонда сен Мениң Ребдигими билерсиң» дийди.</verse>
				<verse number="29">Олар еди гүнләп, бири-бириниң гаршысында дүшледилер. Онсоң единҗи гүни уруш башланып, ысрайыллар бир гүнүң ичинде сириялыларың йүз мүң пыяда гошуныны гырдылар.</verse>
				<verse number="30">Сириялыларың аман галанлары Апек галасына гачып гирдилер. Гала гачып гирен йигрими еди мүң адамың үстүне дивар йыкылды. Бенхадат хем гала гачып, ол шол ердәки бир ички отагда гизленди.</verse>
				<verse number="31">Бенхададың эмелдарлары оңа: «Ысрайылың патышалары, рехимли патышалар дийип эшитдик. Гелиң, җул гейнип, бойнумыза йүп салып, өзүмизиң боюн эгйәндигимизи гөркезмек үчин ысрайыл патышасы Ахабың янына гиделиң, белки-де, ол сени дири галдырар» дийдилер.</verse>
				<verse number="32">Шейдип, олар җул гейнип, боюнларына йүп салып, ысрайыл патышасының янына барып: «Сениң гулуң Бенхадат: „Хайыш эдйәрин, мени өлдүрме“ диййәр» дийдилер. Ахап: «Ол энтәк дирими? Ол маңа доган ялыдыр» дийди.</verse>
				<verse number="33">Бенхададың эмелдарлары патышадан ягшы сөзе гарашярдылар. Олар патышаның агзындан чыкан доган сөзүни эшиден батларына, оны агзындан какып алып: «Хава, Бенхадат саңа доган ялыдыр» дийдилер. Онсоң Ахап: «Барың гидиң-де, Бенхадады мениң яныма гетириң» дийди. Шейдип, Бенхадат Ахап патышаның янына гелди. Ахап Бенхадады өз сөвеш арабасына мүндүрди.</verse>
				<verse number="34">Бенхадат Ахаба: «Мен какамың сениң какаңдан алан галаларыны ызына гайтарып берерин. Какамың Самарияда базарлар гуршы ялы, сен хем Дамаскда өзүңе базарлар гур» дийди. Ахап: «Эгер сен шу берен вадаңа вепалы болсаң, мен сени бошадарын» дийди. Шейдип, Ахап Бенхадат билен әхт баглашып, оны бошатды.</verse>
				<verse number="35">Пыгамберлер топарындан болан башга бир пыгамбер Реббиң табшырыгы боюнча өз ёлдашына: «Мени ур» дийди. Ол пыгамбер оны урмакдан боюн гачырды.</verse>
				<verse number="36">Онсоң ол пыгамбер бейлеки пыгамбере: «Реббиң сөзүне гулак асмандыгың үчин сен мениң янымдан гиден бадыңа, сени бир ёлбарс өлдүрер» дийди. Яңкы пыгамбер бейлеки пыгамбериң янындан гитди. Ёлда оңа бир ёлбарс габат гелип, оны өлдүрди.</verse>
				<verse number="37">Соңра ол башга бир адамы тапып, оңа: «Мени ур» дийди. Шейдип, ол адам пыгамбери уруп, оны яралады.</verse>
				<verse number="38">Соңра пыгамбер гөзлерини саргы билен даңып, ёлуң боюнда патыша гарашды.</verse>
				<verse number="39">Ахап патыша ёлдан гечип барярка, пыгамбер оны чагырып, шейле дийди: «Җенабым, мен-гулуң сөвеш мейданының ортарасында сөвешип йөркәм, бир эсгер мениң яныма өз есир алан душманыны гетирип: „Шу адамы өз яныңда сакла. Эгер ол гачайса, сен оны өз җаның билен я-да ики путдан говрак күмүш билен төләрсиң“ дийди.</verse>
				<verse number="40">Мен-гулуң одур-будур ише гүйменип йөркә, яңкы адам йитирим болды». Ысрайыл патышасы оңа: «Саңа эдил өз айдышың ялы җеза берлер» дийди.</verse>
				<verse number="41">Пыгамбер хаял этмән гөзлериндәки саргыны айырды. Ысрайыл патышасы болса дессине онуң пыгамберлериң биридигини билди.</verse>
				<verse number="42">Онсоң пыгамбер Ахап патыша: «Реб шейле диййәр: „Мениң өлүме хөкүм эден адамымы элиңден гойберендигиң үчин сениң өзүң онуң дерегине өлерсиң, онуң халкының башына гелҗек бела сениң халкыңың башына гелер“» дийди.</verse>
				<verse number="43">Ысрайылың патышасы Ахап йүзүни сортдурып, өз өйүне Самария гахарлы гитди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="21">
				<verse number="1">Бираз вагтдан соң башга вакалар болуп гечди. Йизрегел галасында Самария патышасы Ахабың көшгүниң янында йизрегелли Набодың үзүмчилиги барды.</verse>
				<verse number="2">Бир гүн Ахап Набода: «Маңа гөк өнүм экмәге ер болар ялы үзүмчилигиңи маңа бер, чүнки сениң үзүмчилигиң мениң көшгүме якындыр. Мен онуң дерегине саңа ондан хас оңат баг берейин. Эгер ислесең, мен саңа онуң бахасыны күмүш билен төләйин» дийди.</verse>
				<verse number="3">Эмма Набот Ахаба: «Ата-бабаларымдан галан мирасы саңа бермекден Худай сакласын!» дийди.</verse>
				<verse number="4">Ахап йизрегелли Набодың айдан сөзүне йүзүни сортдурып, гахарлы халда өйүне гайтды, чүнки Набот: «Аталарымың мирасыны саңа бермерин» дийипди. Ахап өйүне гелип, хич зат ийип-ичмезден дүшегине гечип, йүзүни терс өврүп ятды.</verse>
				<verse number="5">Аялы Изебел Ахабың янына гелип, ондан: «Сен хич зат иймән-ичмән, нәме бейле ынҗалыксыз гөрүнйәрсиң?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="6">Ахап аялына шейле җогап берди: «Мен йизрегелли Набода: „Үзүмчилигиңи маңа күмше сат я-да ислесең, онуң дерегине саңа башга бир үзүмчилик берейин“ дийдим. Ол маңа: „Үзүмчилигими саңа сатҗак дәл“ дийди».</verse>
				<verse number="7">Аялы Изебел оңа: «Ысрайыла патышалык эдйән сен дәлми нәме? Тур, нахарыңы ий-де, гөвнүңи хошла; йизрегелли Набодың үзүмчилигини саңа мениң өзүм алып берерин».</verse>
				<verse number="8">Шейдип, Изебел Ахабың адындан хатлар язып, олары Ахабың мөхүри билен мөхүрледи-де хатлары Йизрегел галасында яшаян яшулулара, беглере иберди.</verse>
				<verse number="9">Ол хатларда шейле язылыпды: «Агыз беклемеги ыглан эдиң-де, Набоды халкың өңүнде төрде отурдың.</verse>
				<verse number="10">Онуң гаршысында хем ики саны дейюс адамы отурдың ве олар: „Сен Худайы, патышаны нәлетледиң“ дийип, ол барада гүвәлик этсинлер. Онсоң Набоды галадан дашарык чыкарың-да, дашлап өлдүриң».</verse>
				<verse number="11">Йизрегел галасының адамлары, яшулулары ве беглери Изебелиң өзлерине иберен хатында табшырышы ялы хем этдилер.</verse>
				<verse number="12">Олар агыз беклемеги ыглан эдип, Набоды халкың өңүнде хорматлы ерде отуртдылар.</verse>
				<verse number="13">Ики саны дейюс гелип, онуң гаршысында отурды. Олар халкың өңүнде Набот барада гүвәлик эдип: «Набот Худайы, патышаны нәлетледи» дийдилер. Шейдип, олар Набоды галаның дашына чыкарып, шол ерде дашлап өлдүрдилер.</verse>
				<verse number="14">Соңра олар Изебеле: «Набот дашланып өлдүрилди» дийип хабар ибердилер.</verse>
				<verse number="15">Набодың дашланып өлдүрилендиги барадакы хабары эшиден бадына, Изебел Ахабың янына барып: «Гит-де, йизрегелли Набодың саңа күмше сатмакдан боюн гачыран үзүмчилигини эеле, чүнки Набот өлдүрилди» дийди.</verse>
				<verse number="16">Йизрегелли Набодың өлдүрилендиги барада эшиден бадына, Ахап онуң үзүмчилигини эелемәге гитди.</verse>
				<verse number="17">Онсоң тишбели Ыляс пыгамбере Реббиң сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="18">«Сен Самария патышалык эдйән ысрайыл патышасы Ахабың янына гит. Ол хәзир Набодың үзүмчилигиндедир. Ол оны өз эечилигине алмага гитди.</verse>
				<verse number="19">Сен оңа Реб шейле диййәр дий: „Сен илки Набоды өлдүрдиң, инди хем онуң үзүмчилигини эелейәңми? Итлер Набодың ганыны ялан еринде сениң хем ганыңы яларлар“».</verse>
				<verse number="20">Ахап Ыляса: «Хә, душманым мени ахыры тапдыңмы?» дийди. Ыляс оңа: «Хава, мен сени тапдым, чүнки сен Реббиң назарында йигренҗи ишлери этмәге йүз урдуң!</verse>
				<verse number="21">Шонуң үчин хем Реб шейле диййәр: „Мен сениң башыңдан бела индерип, сениң ёгуңа янарын! Ысрайылда исле гул болсун, исле-де азат, пархы ёк, Ахабың эркек несиллериниң барыны гырарын.</verse>
				<verse number="22">Мениң гахарымы гетирип, ысрайыл халкына гүнә этдиренлигиң үчин сениң несиллериңи-де Небадың оглы Яробгамың ве Ахыяның оглы Багшаның несиллери ялы эдерин“.</verse>
				<verse number="23">Шейле хем Реб аялың Изебел барада шейле диййәр: „Изебели Йизрегел галасының голайында итлер иер.</verse>
				<verse number="24">Ахаба дегишли боланларың галада өленлерини итлер, дүзде өленлерини болса гушлар иер“» дийди.</verse>
				<verse number="25">(Реббиң назарында йигренҗи ишлери этмекде Ахапдан оздуран адам болманды. Ол бу пис ишлери аялы Изебелиң итергиси билен этди.</verse>
				<verse number="26">Ахап Реб тарапындан ысрайылларың өңүнден ковуп чыкарылан аморлар ялы бутлара сежде эдип, иң неҗис ишлери этди.)</verse>
				<verse number="27">Ахап бу сөзлери эшиденде, якасыны йыртып, җул гейнип, агыз бекләп, җулда ятып, улы гама батды.</verse>
				<verse number="28">Онсоң тишбели Ыляса Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="29">«Ахабың өзүни Мениң өңүмде нәхили кичелдендигини гөрдүңми? Онуң Маңа боюн эгендиги үчин Мен беланы Ахабың башына онуң гүнлеринде гетирмән, огулларының гүнлеринде гетирерин».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="22">
				<verse number="1">Үч йыллап Сирия билен Ысрайылың арасында хич хили уруш болмады.</verse>
				<verse number="2">Үчүленҗи йыл Яхуда патышасы Ехошапат ысрайыл патышасы Ахабың янына гелди.</verse>
				<verse number="3">Ысрайыл патышасы Ахап өз адамларына: «Сиз Рамотгилгадың бизе дегишлидигини билйәрсиңизми? Рамотгилгады Сирия патышасының элинден алмак үчин биз энтек хич зат эдемзок» дийди.</verse>
				<verse number="4">Ахап Ехошапатдан: «Сен мениң билен Рамотгилгада хүҗүм этмәге гидерсиңми?» дийип сорады. Ехошапат ысрайыл патышасына: «Менем, халкам, атларам сениң хызматыңдадырыс» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="5">Ехошапат сөзүни довам эдип, Ысрайылың патышасы Ахаба: «Өңүрти Ребден сорап гөрәй» дийди.</verse>
				<verse number="6">Онсоң Ысрайылың патышасы Ахап дөрт йүзе голай пыгамбери топлап, олардан: «Мен Рамотгилгада хүҗүм эдейинми я-да этмәйинми?» дийип сорады. Олар: «Хүҗүм эт, чүнки Реб оны сениң элиңе берер» дийдилер.</verse>
				<verse number="7">Эмма Ехошапат: «Бу ерде сорар ялы Реббиң башга пыгамбери ёкмы?» дийди.</verse>
				<verse number="8">Ысрайылың патышасы Ахап Ехошапада шейле җогап берди: «Ребден сорап гөрмәге ене бир пыгамбер бар, ол Йымла оглы Микая, йөне мен оны йигренйәрин. Ол маңа хич ягшы затлары пыгамберлик этмән, гайтам диңе бетбагтчылык хакында пыгамберлик эдйәр». Ехошапат: «Эй, патыша, бейле затлары дилиңе алма» дийди.</verse>
				<verse number="9">Онсоң ысрайыл патышасы Ахап көшк эмелдарыны чагырып: «Гит-де, дессине Йымла оглы Микаяны шу ере гетир» дийди.</verse>
				<verse number="10">Ысрайыл патышасы билен Яхуда патышасы Ехошапат шалык лыбасыны гейип, Самарияның дервезесиниң агзындакы харманда өз тагтларында отырдылар. Әхли пыгамберлер оларың өңүнде пыгамберлик эдйәрдилер.</verse>
				<verse number="11">Кенагананың оглы Сидкия өзүне демир шахлар ясап, шуны җар этди: «Реб шейле диййәр: „Сен шу шахлар билен сириялыларың үстүне хүҗүм эдип, олардан үстүн чыкарсың“».</verse>
				<verse number="12">Әхли пыгамберлер шол бир зады пыгамберлик эдип: «Рамотгилгада гит, сен еңиш газанарсың. Реб оны патышаның элине берер» дийдилер.</verse>
				<verse number="13">Микаяны гетирмәге гиден чапар оңа: «Әхли пыгамберлер патыша бирагыздан хош сөзлери айдярлар; сен хем шолар ялы хош сөзлери айт» дийди.</verse>
				<verse number="14">Микая: «Ребден ант ичйәрин, Реб маңа нәме дийсе, мен шоны хем айдарын» дийди.</verse>
				<verse number="15">Микая патышаның янына гелди. Патыша ондан: «Микая, биз Рамотгилгада хүҗүм эделими я-да этмәлими?» дийип сорады. Микая: «Хүҗүм эт, сен еңиш газанарсың. Реб оны сениң элиңе берер» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="16">Патыша оңа: «Маңа Реббиң адындан хакыкатдан башга зат айтмазлыгы саңа нәче гезек ант ичирмели?» дийди.</verse>
				<verse number="17">Онсоң Микая: «Мен бүтин ысрайыллары даглардакы чопансыз гоюн сүрүси кимин дагынык халда гөрдүм. Реб шейле диййәр: „Буларың баштутаны ёк, оларың херси саг-саламат өйүне гайтсын“ дийди».</verse>
				<verse number="18">Ысрайыл патышасы Ахап Ехошапада: «Мен саңа ол хич хачан ягшы зат хакда дәл-де, эйсем, диңе бетбагтчылык хакда пыгамберлик эдйәр дийип айтмадыммы нәме?» дийди.</verse>
				<verse number="19">Онсоң Микая шейле дийди: «Шонуң үчин хем сен Реббиң сөзүне гулак гой. Мен Реббиң Өз тагтында отураныны, гөгүң әхли гошунларының Онуң сагында ве солунда якын дураныны гөрдүм.</verse>
				<verse number="20">Реб шейле дийди: „Рамотгилгада гидип хеләк болмагы үчин, Ахабы ким ырып билер?“ Бири бир зат дийди, бейлекиси башга зат.</verse>
				<verse number="21">Онсоң бир рух гелип, Реббиң хузурында дуруп, шейле дийди: „Оны мен ырарын“.</verse>
				<verse number="22">Реб ондан: „Нәдип?“ дийип сорады. Ол Реббе: „Мен гидерин-де, Ахабың әхли пыгамберлерини ялан сөзледерин“ дийип җогап берди. Онсоң Реб оңа: „Сен гит-де, оны ыр, сен муны башарарсың“ дийди.</verse>
				<verse number="23">Ине, гөрйәңми, Реб сениң әхли пыгамберлериңи ялан сөзлетди. Реб сениң башыңа бела гетирер».</verse>
				<verse number="24">Онсоң Кенагананың оглы Сидкия Микая голай гелип, яңагына шарпык чалып: «Реб сөзүни маңа аян этмән, саңа аян эдер өйдйәңми?» дийди.</verse>
				<verse number="25">Микая: «Сен муны гизленмек үчин ички отага гирен гүнүң билерсиң» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="26">Ысрайыл патышасы Ахап шейле дийди: «Микаяны ал-да, оны ызына, галаның хәкими Амона ве шазада Ёваша элтип бер.</verse>
				<verse number="27">Ёваша ве Амона патыша шейле диййәр дий: „Микаяны туссагхана салың-да, мен сөвешден саг-саламат доланып гелйәнчәм, оңа ачлыкдан өлмези ялы етерлик чөрек билен сув бериң“».</verse>
				<verse number="28">Микая: «Эгер сен сөвешден саг-саламат доланып гелсең, онда Реб мен аркалы геплән дәлдир» дийди. Соңра ол: «Эй, җемагат, муны хеммәңиз эшидиң» дийди.</verse>
				<verse number="29">Шейдип, Ысрайылың патышасы Ахап билен Яхуда патышасы Ехошапат Рамотгилгада хүҗүм этмәге гитдилер.</verse>
				<verse number="30">Ысрайыл патышасы Ехошапада: «Мени танамазлар ялы, мен сөвеше эшигими үйтгедип гирҗек, йөне сен өз шалык лыбасыңы гей» дийди. Шейдип, Ысрайылың патышасы эшигини үйтгедип, сөвеше гирди.</verse>
				<verse number="31">Сирия патышасы өз сөвеш арабаларының отуз ики серкердесине: «Улы билен-де, кичи билен-де урушман, эйсем ялңыз Ысрайылың патышасы Ахап билен уруш эдиң» дийип табшырды.</verse>
				<verse number="32">Сөвеш арабаларының серкерделери Ехошапады гөренлеринде: «Шу хөкман Ысрайылың патышасы болмалыдыр» дийип, оңа хүҗүм этмек үчин шол тарапа совулдылар. Ехошапат бар сесине гыгырды.</verse>
				<verse number="33">Сөвеш арабаларының серкерделери онуң Ысрайылың патышасы Ахап дәлдигини гөренлеринде, ызларына доландылар.</verse>
				<verse number="34">Бир адам яйыны чекип, төтәнден Ысрайылың патышасының совудының арасындан урды. Патыша өз арабачысына: «Ат арабасыны ыза өвүр-де, мени сөвешиң ичинден чыкар, мен яраландым» дийди.</verse>
				<verse number="35">Шол гүн сөвеш гаты гызгалаңлыды. Патыша өз сөвеш арабасында сириялылара тарап бакып дурды. Онуң ярасының ганы арабаның ичи билен ашаклыгына сырыгып акярды; ол агшамара өлди.</verse>
				<verse number="36">Соңра Гүн яшар чагында, Ысрайылың гошунының серкерделери: «Хер кес өз галасына, хер кес өз юрдуна гитсин» дийип җар чекдирдилер.</verse>
				<verse number="37">Шейдип, патыша өлди. Ахап патышаны Самария гетирип, шол ерде җайладылар.</verse>
				<verse number="38">Ахабың сөвеш арабасыны болса Самария ховзуның башында ювдулар. Лолулар хем шол ховузда сува дүшердилер. Реббиң әхли айданлары берҗай болды: итлер онуң ганыны ялады.</verse>
				<verse number="39">Ахабың галан ишлери, әхли эден ишлери, пил дишинден гуран көшги ве әхли гуран галалары барада ысрайыл патышаларының йыл язгыларында языландыр.</verse>
				<verse number="40">Шейдип, Ахап ата-бабаларына говушды. Оглы Ахазя онуң ерине патыша болды.</verse>
				<verse number="41">Ысрайыл патышасы Ахабың шалыгының дөрдүнҗи йылында Асаның оглы Ехошапат Яхуда патыша болды.</verse>
				<verse number="42">Ехошапат Яхуда патыша боланда отуз бәш яшындады. Ол йигрими бәш йыл Иерусалимде патышалык этди; онуң эҗесиниң ады Азуба. Ол Шилхиниң гызыды.</verse>
				<verse number="43">Ехошапат Реббиң назарында догры ишлерини эдип, какасы Асаның ёлларындан йөрәп, олардан чыкмады. Эмма Яхудадакы сеждегәхлер энтек хем айрылманды. Халк энтек хем сеждегәхлерде гурбанлык берип, якымлы ыслы түтетги якярды.</verse>
				<verse number="44">Яхуда патышасы Ехошапат ысрайыл патышасы билен ярашык баглашды.</verse>
				<verse number="45">Ехошападың галан ишлери, гөркезен гайдувсызлыгы ве эден сөвешлери барада яхуда патышаларының йыл язгыларында языландыр.</verse>
				<verse number="46">Ехошапат какасы Асаның гүнлеринде гойболсун эдилен сеждегәхлериң азгын эркеклериниң галаныны юртдан долы ёк этди.</verse>
				<verse number="47">Эдомда хич патыша ёкды, диңе яхуда патышасы тарапындан белленен векил барды.</verse>
				<verse number="48">Опырдан алтын гетирер ялы Ехошападың деңиз гәмилери барды, йөне олар Опыра етип билмедилер, чүнки Эсёнгебере геленлеринде, оларың гәмилери чагшады.</verse>
				<verse number="49">Шонда Ахабың оглы Ахазя Ехошапада: «Гой, мениң адамларым сениң адамларың билен гәмилерде гитсинлер» дийди. Эмма Ехошапат мунуң билен разылашмады.</verse>
				<verse number="50">Ехошапат ата-бабаларына говушды. Ол атасы Давут галасында, аталарының янында җайланды. Онуң орнуна оглы Ехорам патыша болды.</verse>
				<verse number="51">Яхуда патышасы Ехошападың шалыгының он единҗи йылында Ахабың оглы Ахазя Самарияда Ысрайыла патыша болды; ол Ысрайылда ики йыл патышалык этди.</verse>
				<verse number="52">Ахазя Реббиң назарында йигренҗи ишлери эдип, өз эҗесиниң, какасының хем-де Ысрайыла гүнә этдирен Небадың оглы Яробгамың ёлларындан йөреди.</verse>
				<verse number="53">Ол Багала сежде этди ве эдил өз какасы ялы, Ысрайыл Худайы Реббиң гахарыны гетирди.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="12">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Ысрайыл патышасы Ахап өленден соң, Мовап юрды Ысрайылың гаршысына гозгалаң турузды.</verse>
				<verse number="2">Бир гүн Ахазя Самария шәхериндәки көшгүниң ёкаркы гатындакы пенҗиреден йыкылып, шикесленди. Онсоң ол: «Гидиң-де, Экрон худайы Багалзебупдан сораң, мен бу шикесден гутулып билеринми?» дийип чапарлар ёллады.</verse>
				<verse number="3">Эмма Реббиң перишдеси тишбели Ыляс пыгамбере шейле дийди: «Гит-де, Самарияның патышасының чапарларының өңүнден чыкып, олара: „Сиз Пилиштиң Экрон галасының худайы Багалзебупдан патышаңыз барада сорамага гидер ялы Ысрайылда Худай ёкмы нәме?“ дий.</verse>
				<verse number="4">Бу эден ишиң үчин Реб шейле диййәр: „Сен ятан дүшегиңден галмарсың, хөкман өлерсиң“». Шейдип, Ыляс пыгамбер өзүне берлен табшырыгы берҗай этди.</verse>
				<verse number="5">Чапарлар патышаның янына доланып гелдилер. Патыша олардан: «Сиз нәме үчин ызыңыза доланып гелдиңиз?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="6">Олар шейле җогап бердилер: «Өңүмизден бир адам чыкып, бизе Реб шейле диййәр дийди: „Сизи иберен патышаңызың янына барың-да, оңа сен Экрон худайы Багалзебупдан сорамага адам иберер ялы, Ысрайылда Худай ёкмы нәме? Мунуң үчин сен ятан дүшегиңден галмарсың, хөкман өлерсиң“ дийиң».</verse>
				<verse number="7">Патыша чапарлардан: «Өңүңизден чыкып, сизе бу сөзлери диен адамың сыпаты нәхилиди?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="8">Олар патыша: «Ол дүе йүңүнден тикилен донлуды ве билине-де гайыш гушак гушаланды» дийип җогап бердилер. Патыша: «Ол тишбели Ылясдыр» дийди.</verse>
				<verse number="9">Онсоң патыша эллибашыны янының элли адамы билен Ылясың янына ёллады. Эллибашы бир байрың үстүнде отуран Ылясың янына гелип, оңа: «Эй, Худайың адамы, патыша саңа ашак дүшмеги буюряр» дийди.</verse>
				<verse number="10">Ыляс эллибаша: «Эгер мен Худайың адамы болсам, гой, Худай гөкден от индерип, сени ве сениң элли адамыңы якып күл этсин» дийди. Онсоң гөкден от инип, эллибашыны ве онуң элли адамыны якып күл этди.</verse>
				<verse number="11">Патыша янының элли адамы билен икинҗи эллибашыны Ылясың янына ёллады. Ол хем Ыляс пыгамбериң янына гелип, оңа: «Эй, Худайың адамы, патыша саңа тиз ашак дүшмеги буюряр» дийди.</verse>
				<verse number="12">Ыляс оңа: «Эгер мен Худайың адамы болсам, гой, Худай гөкден от индерип, сени ве сениң элли адамыңы якып күл этсин» дийди. Онсоң гөкден Худайың оды инип, ол эллибашыны ве онуң элли адамыны якып күл этди.</verse>
				<verse number="13">Патыша янының элли адамы билен үчүнҗи эллибашыны Ылясың янына ёллады. Шейдип, үчүнҗи эллибашы Ылясың янына гелип, өңүнде дыза чөкүп, ялбарып: «Эй, Худайың адамы, мениң ве бу элли гулуңың җанына хайпың гелсин.</verse>
				<verse number="14">Өңки ики эллибашы элли адамы билен гөкден инен ода янып күл болды, эмма инди сениң мениң җаныма хайпың гелсин» дийди.</verse>
				<verse number="15">Онсоң Реббиң перишдеси Ыляса: «Онуң билен ашак дүш, ондан горкма» дийди. Шейдип, Ыляс ашак дүшүп, эллибашы билен патышаның янына гитди.</verse>
				<verse number="16">Ыляс патыша: «Реб шейле диййәр: „Сен Экрон галасының худайы Багалзебупдан гутулышың барада сорамага адам иберер ялы Ысрайылда Худай ёкмы нәме? Мунуң үчин сен ятан дүшегиңден галмарсың, хөкман өлерсиң“» дийди.</verse>
				<verse number="17">Шейдип, Реббиң Ылясың үсти билен айдан сөзүне гөрә, Ахазя патыша дүнйәден өтди. Ахазя патыша өленден соң, ерине доганы Ёрам патыша болды, себәби онуң оглы ёкды. Ол Яхуда патышасы Ехошападың оглы Ехорамың патышалыгының икинҗи йылында Ысрайыла патыша болды.</verse>
				<verse number="18">Ахазяның бейлеки эден ишлери ысрайыл патышаларының йыл язгыларында языландыр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Реб Ыляс пыгамбери харасат ичинде гөге гөтермекчи боланда, ол Эляша билен Гилгалдан гайдып гелйәрди.</verse>
				<verse number="2">Ыляс пыгамбер Эляша: «Сен шу ерде гал, чүнки Реб маңа Бейтеле гитмеги буюрды» дийди. Эмма Эляша: «Ребден ве сениң адыңдан ант ичйәрин, мен сенден галмарын» дийип җогап берди. Шейдип, оларың икиси биле тиркешип, Бейтеле гитдилер.</verse>
				<verse number="3">Бейтелдәки пыгамберлер топары Эляшаның янына гелип, ондан: «Сен Реббиң шу гүн җенабыңы яныңдан әкитҗекдигини билйәрсиңми?» дийип сорады. Эляша: «Хава, мен билйәрин, йөне бу барада геплемек исләмок» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="4">Ыляс пыгамбер Эляша: «Сен шу ерде гал, чүнки Реб маңа Ерихо гитмеги буюрды» дийди. Эмма Эляша: «Реббиң ве сениң адыңдан ант ичйәрин, мен сенден галмарын» дийип җогап берди. Шейдип, оларың икиси биле тиркешип, Ерихо гитдилер.</verse>
				<verse number="5">Ериходакы пыгамберлер топары Эляша голай гелип, ондан: «Сен Реббиң шу гүн җенабыңы яныңдан әкитҗекдигини билйәрсиңми?» дийип сорадылар. Эляша: «Хава, билйәрин, йөне бу барада геплемек исләмок» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="6">Ыляс Эляша: «Сен шу ерде гал, чүнки Реб маңа Иордан дерясына гитмеги буюрды» дийди. Эмма Эляша: «Ребден ве сениң адыңдан ант ичйәрин, мен сенден галмарын» дийип җогап берди. Шейдип, оларың икиси-де биле тиркешип, ёлларыны довам этдирдилер.</verse>
				<verse number="7">Элли адама барабар болан пыгамберлер топары-да булар билен биле гидип, узагракда оларың гаршысында дурдулар. Ыляс билен Эляша хем Иорданың кенар якасында дурдулар.</verse>
				<verse number="8">Ыляс донуны алып дүйрледи-де, онуң билен сува урды. Сув бөлүнип, ики тарапа чекилди. Олар деряның ичиндәки гуры ерден йөрәп кенара чыкдылар.</verse>
				<verse number="9">Иордан дерясындан геченлеринден соң, Ыляс пыгамбер Эляша: «Худайың мени яныңдан алып гитмезинден өң, менден ислән задыңы сора» дийди. Эляша: «Сениң ызыңы йөредерим ялы, маңа өз рухуңдан ики эссе артык рух бер» дийди.</verse>
				<verse number="10">Ыляс пыгамбер: «Кын зат диледиң. Эмма муңа гарамаздан, эгер сен мениң өз яныңдан гөтерилип барянымы гөрсең, диңе шонда дилегиң кабул болар. Эгер-де мени гөрүп билмесең, онда дилегиң битмез» дийди.</verse>
				<verse number="11">Олар гүрлешип гидип баряркалар, бирденкә алав атларына тиркелен алав сөвеш арабасы олары бири-биринден айыряр. Ыляс харасат билен гөге гөтерилйәр.</verse>
				<verse number="12">Эляша Ыляс пыгамбере середип: «Эй, атам, атам! Ысрайылың сөвеш арабалары билен сөвеш арабалы эсгерлери!» дийип, бар сеси билен гыгыряр. Шондан соң Эляша Ыляс пыгамбери хич хачан гөрмеди. Эляша өз эшиклерини йыртып, икә бөлди.</verse>
				<verse number="13">Онсоң Эляша Ылясдан гачып галан доны алып, ызына гидип, Иорданың кенарында дурды.</verse>
				<verse number="14">Ол Ылясдан гачып галан доны алды-да, сува уруп: «Ханы, Ылясың Худайы Реб ниреде?» дийип гыгырды. Эляша доны сува уран бадына, сув бөлүнип, ики тарапа чекилди ве Эляша кенарың бейлеки тарапына гечди.</verse>
				<verse number="15">Ериходакы пыгамберлер топары Эляшаны бир мензил ерден гөрүп: «Ылясың рухы Эляшада» дийишдилер. Онсоң олар Эляшаның өңүнден чыкып, оңа тагзым этдилер.</verse>
				<verse number="16">Олар Эляша: «Ине, гулларың арасында элли саны гүйчли адам бар. Гой, олар гидип, сениң җенабың Ылясы гөзлесинлер. Белки, Реббиң Рухы оны әкидип, дагдыр җүлгелериң бирине ташландыр» дийдилер. Эляша олара: «Ёк, олары ибермәң» дийди.</verse>
				<verse number="17">Эмма пыгамберлер оңа ялбарып, оны меҗбур эденсоңлар, Эляша: «Боляр, ибериң» дийди. Шейдип, элли адам Ылясың гөзлегине чыкдылар. Олар оны үч гүнләп гөзледилер, йөне тапып билмедилер.</verse>
				<verse number="18">Олар Эляшаның янына доланып гелдилер. Шол вагтлар Эляша Ериходады. Ол пыгамберлер топарына: «Мен сизе гитмәң диймедимми нәме?» дийди.</verse>
				<verse number="19">Гала адамлары Эляша: «Җенабым, гөршүңиз ялы галаның ерлешйән ери говы, йөне онуң сувуның эрбетдиги зерарлы ер хасылсызлыга сезевар болды» дийдилер.</verse>
				<verse number="20">Эляша: «Маңа ичине дуз салнан тәзе гап гетирип бериң» дийди. Олар оңа ичи дузлы габы гетирип бердилер.</verse>
				<verse number="21">Эляша сув чешмесиниң башына барды-да, дузы онуң ичине оклап: «Реб шейле диййәр: „Мен бу сувы тәмизлейәрин. Мундан бейләк өлүм-де, хасылсызлык-да болмаз“» дийди.</verse>
				<verse number="22">Эляшаның айдышы ялы шол сув тә шу гүне ченли хем тәмиздир.</verse>
				<verse number="23">Эляша ол ерден Бейтеле гитди. Ол гидип барярка, галадан яш огланлар чыкып, оны масгаралап: «Хей, кел, гүм бол шу ерден! Хей, кел, гүм бол шу ерден!» дийип гыгырышдылар.</verse>
				<verse number="24">Эляша ызына өврүлип, огланлара середип, олара Реббиң адындан гаргады. Бираз вагтдан соң, җеңңелликден ики саны айы чыкып, кырк ики огланы парчалады.</verse>
				<verse number="25">Эляша ол ерден Кармел дагына гидип, дагдан Самария галасына доланып гелди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Яхуда патышасы Ехошападың патышалыгының он секизинҗи йылында Ахабың оглы Ёрам Ысрайыла патыша болды. Ол Самарияда он ики йыл патышалык этди.</verse>
				<verse number="2">Ёрам Реббиң назарында йигренҗи ишлери этди. Эмма ол какасы, эҗеси ялы дәлди, чүнки ол какасының Багала дикен дашыны айырды.</verse>
				<verse number="3">Муңа гарамаздан, Ёрам Небадың оглы Яробгам ялы Ысрайыла гүнә этдирип, пис ишлери этмекден эл чекмеди.</verse>
				<verse number="4">Мовап патышасы Мешаның гоюнлары сан-саҗаксызды. Ол Ысрайыл патышасына йүз мүң гузы билен йүз мүң гочуң йүңүни ибермелиди.</verse>
				<verse number="5">Ахап өленден соң Мовап патышасы Ысрайыл патышасына гаршы гозгалаң турузды.</verse>
				<verse number="6">Онсоң Ёрам дессине Самариядан гидип, бүтин ысрайыл халкыны йыгнады.</verse>
				<verse number="7">Ёрам Яхуда патышасы Ехошапада хабар ёллап, ондан: «Мовап патышасы маңа гаршы уруш турузды. Сен мениң билен Мовабың гаршысына урша гидерсиңми?» дийип сорады. Ехошапат Ысрайыл патышасына: «Менем, эсгерлеримем, атлы гошунымам сениң хызматыңдадырыс» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="8">Онсоң Яхуда патышасы Ехошапат Ёрамдан: «Хайсы тарапдан хүҗүм эдели?» дийип сорады. Ысрайыл патышасы Ёрам: «Эдом чөлүниң ёлы билен хүҗүм эдерис» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="9">Шейдип, Ысрайыл, Яхуда ве Эдом патышалары биле ёла дүшдүлер. Олар еди гүнлүк айлавлы ёлы геченлеринден соң, пыяда гошун ве оларың янындакы маллар үчин хич хили сувлары галмады.</verse>
				<verse number="10">Ысрайыл патышасы Ёрам: «Вах, Реб бизи, үч патышаны Мовабың элине бермек үчин бир ере йыгнан экен» дийди.</verse>
				<verse number="11">Эмма Ехошапат: «Ребден сорап гөрер ялы бу ерде Реббиң пыгамбери ёкмы?» дийди. Онсоң Ысрайыл патышасының эмелдарларының бири: «Шападың оглы Эляша шу ерде. Ол Ылясың элине сув акыдарды» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="12">Ехошапат: «Онда Реббиң сөзи бар» дийди. Шейдип, Ысрайыл, Яхуда хем-де Эдом патышалары биле тиркешип, Эляшаның янына гитдилер.</verse>
				<verse number="13">Эляша Ысрайыл патышасына: «Сен нәме үчин мениң яныма гелйәрсиң? Сен какаңың, эҗеңиң пыгамберлериниң янына гит» дийди. Эмма Ысрайыл патышасы Ёрам оңа: «Ёк, Реббиң хут өзи бизи, үч патышаны диңе Мовабың элине бермек үчин бир ере йыгнан экен» дийди.</verse>
				<verse number="14">Эляша Ысрайыл патышасына шейле дийди: «Хызмат эдйән Хөкмүрован Реббимиң адындан ант ичйәрин, мен Яхуда патышасына сарпа гойянлыгым үчин сениң билен геплешйәрин, ёгсам мен сениң йүзүңе-де серетмездим.</verse>
				<verse number="15">Инди маңа бир сазанда гетириң». Сазанда саз чалып отырка, Эляшаның калбына Реббиң гүйҗи гелди.</verse>
				<verse number="16">Эляша шейле дийди: «Реб шейле диййәр: „Шу гуры җар хендеклерден долар.</verse>
				<verse number="17">Сиз хич хили ел, ягыш гөрмесеңиз-де, бу җар сувдан долуп, әхлиңиз мал-гараларыңыз билен биле шол сувдан ичерсиңиз“.</verse>
				<verse number="18">Бу затлар Реб үчин гаты аңсатдыр. Ол Мовабы-да сизиң элиңизе берер.</verse>
				<verse number="19">Сиз моваплыларың әхли галаларыны, сайлама галаларыны басып алып, әхли мивели агачларыны чапарсыңыз, оларың әхли сув чешмелерини бентләп, әхли оңат экеранчылык ерлерини дашлардан долдурып вейран эдерсиңиз».</verse>
				<verse number="20">Эртеси гүн гала гурбанлыгың берилмели вагты, бирденкә Эдом тарапдан сув акып башлап, ол ер тутушлыгына сувдан долды.</verse>
				<verse number="21">Үч патышаның өзлерине гаршы урушмага чыканыны эшиден моваплылар эли яраг тутан яшларындан башлап, тә иң гаррыларына ченли барыны йыгнап, олары серхетде нызама дуруздылар.</verse>
				<verse number="22">Моваплылар эртеси ир билен туранларында, Гүн сувуң йүзүне шөхле сачярды. Олар гаршыларындакы сувуң ган ялы гызылдыгыны гөрдүлер.</verse>
				<verse number="23">Олар: «Бу гандыр. Патышалар өз араларында уршуп, бири-бирлерини өлдүрендирлер. Эй, моваплылар, гелиң, оларың олҗасыны талалың!» дийип гыгырышдылар.</verse>
				<verse number="24">Моваплылар ысрайылларың дүшелгесине геленде, ысрайыллар аяга галып, оларың гаршысына хүҗүме гечдилер. Ысрайыллар моваплылары ызына ковуп чыкардылар. Олар Моваба чозуп гирип, уршы ол ерде хем довам этдирдилер.</verse>
				<verse number="25">Ысрайыллар бүтин Мовабың галаларыны ер билен егсан эдип, оларың әхли оңат экеранчылык ерлерини дашдан долдурып вейран этдилер, әхли сув чешмелерини бентләп, әхли мивели агачларыны чапдылар. Диңе Мовабың пайтагты Кирхараседиң керпич диварлары йыкылман галды, йөне сапанлы эсгерлер оны хем габап, галаның үстүне хүҗүм этдилер.</verse>
				<verse number="26">Мовап патышасы душманларының өзүнден үстүн чыкып баряныны гөренде, янына еди йүз саны гылычлы эсгер алып, Эдом патышасының гошунларының ичинден бөвсүп гечмекчи болды, эмма бу баша бармады.</verse>
				<verse number="27">Онсоң Мовап патышасы өз орнуна патыша болҗак новбахар оглуны галаның диварында якма гурбанлыгы хөкмүнде хөдүрледи. Ысрайыла гаршы гахар-газап мөвҗеди. Шонуң үчин хем ысрайыллар Мовапдакы сөвеши бес эдип, өз юртларына доландылар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Пыгамберлерден болан бир адамың аялы Эляша: «Гулуң әрим өлди. Сен билйәрсиң, гулуң Ребби сылап, ондан горкярды. Алгыдарымыз ики чагамы өзүне гул эдинмек үчин алып гитмәге гелипдир» дийип аглады.</verse>
				<verse number="2">Эляша ондан: «Саңа нәхили көмек эдип билерин? Маңа айт, өйүңизде нәме бар?» дийип сорады. Ол аял: «Сениң гырнагыңың өйүнде бир голча ягындан башга зады ёк» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="3">Эляша шейле дийди: «Бар, дашары чык-да, әхли гоңшуларыңдан бош гап диле, нәче көп йыгнап билсең, шонча-да говы.</verse>
				<verse number="4">Онсоң огулларың билен биле ичери гирип, гапыны яп-да, йыгнан гапларыңа яг гуюп башла, доланларыны бир гапдала айыр-да гойыбер».</verse>
				<verse number="5">Ол аял Эляшаның янындан гайтды. Ол өйүне гелди-де, гапыны ичинден япды. Огуллары гаплары оңа гетирип берйәрдилер, ол долдурярды.</verse>
				<verse number="6">Гаплар доланда, аял оглуна: «Маңа ене бир гап гетирип бер» диййәрди. Оглы оңа: «Башга гап ёк» дийип җогап берди. Шондан соң яг гелмеси кесилди.</verse>
				<verse number="7">Ол аял Худайың адамының янына гелип, оңа бар болан зады гүррүң берди. Эляша: «Бар яглары сат-да, карзыңы үз, галаны хем огулларың билен гүзеран айламагыңыза етер» дийди.</verse>
				<verse number="8">Гүнлериң биринде Эляша Шунемиң үстүнден гечип барярды. Ол ерде бир гурплы аял онуң чөреге гелмегини хайыш этди. Шейдип, Эляша хер сапар шол ерден геченде, шол аялың өйүне чөреге барарды.</verse>
				<verse number="9">Ол аял адамсына шейле дийди: «Хемише янымыздан гечйән бу адамың Худайың мукаддес адамыдыгына гөз етирдим.</verse>
				<verse number="10">Гел, оңа үчекде бир кичиҗик отаг салып, онуң үчин ёрган-дүшек, сачак, отургыч ве чыра гоялы. Онсоң ол хер сапар бизе геленде, шол ерде болуп билер».</verse>
				<verse number="11">Бир гүн Эляша олара гелди ве яңкы кичиҗик отага чыкып, шол ерде ятды.</verse>
				<verse number="12">Эляша хызматкәри Гейхаза йүзленип: «Шунемли аялы чагыр» дийди. Хызматкәри оны чагырды. Бу аял гелип, хызматкәриң өңүнде дурды.</verse>
				<verse number="13">Эляша хызматкәрине йүзленип: «Аялдан: „Сен бизиң үчин шунча зәхмет чекипсиң. Саңа нәхили көмек эдип билерис? Сениң адыңдан патыша я-да серкерде билен геплешейинми?“ дийип сора» дийди. Аял хем: «Мен өз халкымың арасында яшаярын» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="14">Эляша хызматкәринден: «Мен онуң үчин башга нәме эдип билерин?» дийип сорады. Гейхазы оңа: «Догруданам, онуң оглы ёк, әри хем гарры» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="15">Эляша: «Аялы чагыр» дийди. Хызматкәри оны чагырды, аял гелип, гапының агзында дурды.</verse>
				<verse number="16">Эляша аяла йүзленип: «Ене бир йылдан, эдил шу вагт гуҗагыңда оглуң болар» дийди. Аял: «Ёк, җенабым, эй, Худайың адамы, гырнагыңы алдама» дийди.</verse>
				<verse number="17">Эмма ол аял гөврели болуп, Эляшаның оңа айдышы ялы, бир йылдан, эдил шол вагтда бир огул догурды.</verse>
				<verse number="18">Оглан улалып, гүнлериң биринде оракчыларың арасындакы какасының янына гитди.</verse>
				<verse number="19">Ол какасына: «Вай, келләм, келләм!» дийип гыгырансоң, какасы хызматкәрине: «Оны эҗесиниң янына әкит» дийди.</verse>
				<verse number="20">Хызматкәр оны гөтерип, эҗесиниң янына гетирди. Чага гүнортана ченли эҗесиниң дызында отурып, онсоң өлди.</verse>
				<verse number="21">Эҗеси оны гөтерди-де, ёкары чыкарып, Худайың адамының дүшегинде ятырды. Онсоң ол гапыны япды-да, чыкып гитди.</verse>
				<verse number="22">Аял адамсыны чагырып: «Гайрат эдип, хызматкәрлериң бирини эшеги билен биле мениң яныма ибер. Мен тиз Худайың адамының янына гидип гелейин» дийди.</verse>
				<verse number="23">Адамсы ондан: «Бу гүн айың башы дәл я-да Сабат гүни дәл. Сен нәме үчин онуң янына шу гүн гитҗек?» дийип сорады. Аялы хем: «Хемме зат говы, алада этме» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="24">Аял эшеги гаңңалап, хызматкәрине: «Йөр, гаты сүр, өзүм айдянчам эшеги хаяллатма» дийди.</verse>
				<verse number="25">Шейдип, аял Кармел дагына, Худайың адамының янына гелди. Худайың адамы аялы бир мензилден гөрүп, хызматкәри Гейхаза: «Серет, шунемли аял гелйәр!</verse>
				<verse number="26">Сен тиз ылгап, аялың өңүнден чык-да, ондан: „Саг-саламатмысың, адамың саг-саламатмы? Чагаң саг-саламатмы?“ дийип сора» дийди. Аял хем: «Саг-саламатлыкдыр» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="27">Аял дагдакы Худайың адамының янына барып, онуң аягына япышды. Гейхазы оны айырҗак болуп, оңа голай гелди, йөне Худайың адамы оңа: «Аяла дегме, чүнки онуң калбы аҗы хасратдан долудыр. Реб муны менден яшырды, маңа бу барада хич зат айтмады» дийди.</verse>
				<verse number="28">Онсоң аял оңа: «Җенабым, мен сенден огул диледимми нәме? Мен саңа мени алдама диймедимми нәме?» дийди.</verse>
				<verse number="29">Эляша Гейхаза шейле дийди: «Билиңи гуша-да, элиңе мениң хасамы алып, ёла дүш. Эгер сен ёлда кимдир бирине душайсаң, оңа салам берме, бири саңа салам берсе, онуң саламыны алма. Сен мениң хасамы чаганың йүзүне гой».</verse>
				<verse number="30">Онсоң чаганың эҗеси: «Ребден хем-де сениң адыңдан ант ичйәрин. Мен сенсиз хич ере гымылдамарын» дийди. Шондан соң Эляша еринден туруп, ол аялың ызы билен гитди.</verse>
				<verse number="31">Гейхазы олардан өңинчә барып, хасаны чаганың йүзүне гойды, йөне чага демсиз-дүйтсүз ятырды. Гейхазы Эляшаның өңүнден чыкмага гитди. Ол оңа: «Чага энтек хем оя дәл» дийип хабар берди.</verse>
				<verse number="32">Эляша өе гиренде, дүшегинде ятан өли чаганы гөрди.</verse>
				<verse number="33">Шейдип, ол ичери гирип, гапыны япды-да, Реббиң адына дилег этди.</verse>
				<verse number="34">Онсоң ол дүшеге, чаганың ятан ерине гелип, агзыны онуң агзына, гөзлерини онуң гөзлерине, эллерини онуң эллерине гоюп, чаганың үстүне язылып ятды. Шондан соң чаганың эндамы йылап башлады.</verse>
				<verse number="35">Эляша еринден туруп, отагда эйләк-бейләк гезмеледи. Онсоң ол ене-де дүшеге гечип, ятан чаганың үстүне язылып ятды. Чага еди гезек асгырып, гөзлерини ачды.</verse>
				<verse number="36">Эляша Гейхазыны чагырып: «Шунемли аялы чагыр» дийди. Гейхазы оны чагырды. Аял Эляшаның янына гелди. Эляша оңа: «Оглуңы ал» дийди.</verse>
				<verse number="37">Ол аял гелип, тагзым эдип, Эляшаның аягына йыкылды. Онсоң ол оглуны алып, чыкып гайтды.</verse>
				<verse number="38">Эляша Гилгала доланып баранда, юртда ачлык хөкүм сүрйәрди. Пыгамберлер топары онуң өңүнде отырды. Эляша хызматкәрине йүзленип: «Улы газаны атар-да, пыгамберлере чорба биширип бер» дийди.</verse>
				<verse number="39">Пыгамберлериң бири от йыгмак үчин чөле гитди. Ол ябаны үзүм агаҗыны тапды. Ол шол агаҗың мивесинден донуны долдурып йыгды. Ол ябаны мивелериң нәмедигини билмесе-де, олары дограп, газандакы чорбаның ичине атды.</verse>
				<verse number="40">Чорбадан адамлара гуюп бердилер. Адамлар чорбаны дадып гөрүп: «Эй, Худайың адамы, газандакы чорбадан ийсек өлерис» дийип гыгырышдылар. Адамлар оны ийип билмедилер.</verse>
				<verse number="41">Эляша: «Маңа ун гетирип бериң» дийди. Онсоң ол уны газана атып: «Адамлара чорба гуюп бер, гой, олар ийсинлер» дийди. Шондан соң газандакы чорбаның зәхери айрылды.</verse>
				<verse number="42">Багалшалышадан бир адам гелди. Ол Худайың адамы үчин хасылының илкинҗи етишен мивесинден оңа азык гетирди. Ол Эляша өз халтасында йигрими саны арпа чөреги билен тәзе бугдай сүммүллерини гетирип берди. Эляша: «Булары халка бер, гой, адамлар ийсинлер» дийди.</verse>
				<verse number="43">Эмма хызматкәри оңа: «Буҗагазы мен йүз адамың өңүнде нәдип гояйын?» дийди. Эмма Эляша ене-де гайталап: «Муны халка бер, гой, адамлар ийсинлер, чүнки Реб шейле диййәр: „Хеммелер ийип доярлар ве нахар артып хем галар“» дийди.</verse>
				<verse number="44">Шейдип, хызматкәр барҗа затлары адамларың өңүнде гойды. Олар нахардан ийип дойдулар ве Реббиң айдышы ялы нахар артып хем галды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Сирия патышасының Нагаман атлы бир серкердеси барды. Ол җенабының өңүнде иң абрайлы хем-де иң улы хормата эе болан адамды, чүнки Реб Нагаманың үсти билен Сирия еңиш берипди. Бу батыр йигит ёканчлы дери кеселинден эҗир чекйәрди.</verse>
				<verse number="2">Сириялылар Ысрайыла чозушларының биринде бир ысрайыллы гызҗагазы есир алыпдылар. Бу гызҗагаз Нагаманың аялының хызматына берленди.</verse>
				<verse number="3">Бир гүн шол гызҗагаз бикесине: «Вах, мениң җенабым Самария шәхериндәки пыгамбериң янына гитседи! Ол Нагаманың дери кеселини беҗерерди» дийди.</verse>
				<verse number="4">Онсоң Нагаман патышаның янына гидип, оңа ысрайыллы гызҗагазың айдан затларыны гүррүң берди.</verse>
				<verse number="5">Сирия патышасы оңа: «Бар, гит, мен Ысрайыл патышасына сениң билен хат хем ёллайын» дийди. Нагаман он еди батман күмүш, алты мүң алтын теңңе хем-де он лай эгин-эшик алып, Ысрайыл патышасының янына гитди.</verse>
				<verse number="6">Нагаман хаты Ысрайыл патышасына гетирип берди. Хатда шейле дийлип языланды: «Шу хаты окап, мениң хызматкәрим Нагаманы сениң яныңа иберендигими билерсиң. Сен оны дери кеселинден беҗер».</verse>
				<verse number="7">Ысрайыл патышасы бу хаты окап: «Җан алып, җан берер ялы мен Худаймы? Нәме үчин бу адам яныма адам ёллап, оны дери кеселинден гутулт диййәр? Ол мениң билен давалашмага бахана гөзлейәр» дийип, якасыны йыртып гыгырды.</verse>
				<verse number="8">Худайың адамы Эляша Ысрайыл патышасының якасыны йыртаныны эшидип, онуң янына бир хабарчы ёллап: «Сен нәме якаңы йыртан боляң? Нагаман мениң яныма гелип, Ысрайылда бир пыгамбериң бардыгыны билсин» дийди.</verse>
				<verse number="9">Шейдип, Нагаман атлары ве сөвеш арабалары билен гелип, Эляшаның өйүниң ишигинде дурды.</verse>
				<verse number="10">Эляша онуң янына бир хабарчы ёллап: «Гит-де, Иордан дерясының сувуна еди гезек ювун, шонда сен кеселиңден сапланып тәмизленерсиң» дийди.</verse>
				<verse number="11">Эмма Нагаманың муңа гахары гелип, шейле дийди: «Ол мениң үчин хөкман дашары чыкып, янымда дуруп, өз Худайы Реббе дилег эдип, элини ёканчлы дери кеселли ериң үстүне гоюп, оны беҗерер өйтдүм.</verse>
				<verse number="12">Дамаскың Абана ве Парпар дерялары Ысрайыл сувларының барындан оңат дәлми нәме? Мен шол деряларда ювнуп, тәмизленип билмейәринми нәме?» Нагаман ызына өврүлди-де, гахарлы гитди.</verse>
				<verse number="13">Эмма Нагаманың хызматкәрлери онуң янына гелип: «Эй, атамыз, эгер пыгамбер саңа бир кын иш буйран болса, сен оны этмезмидиң? Онуң саңа бар айдан зады: „Ювун-да, тәмиз бол“. Бу дагы нәмеҗик?!» дийдилер.</verse>
				<verse number="14">Шейдип, Нагаман гидип, Худайың адамының айдышы ялы еди гезек Иордан дерясына чүмүп чыкды. Шондан соң онуң тени яш огланың тени ялы болуп, ол кеселинден сапланды ве тәмиз болды.</verse>
				<verse number="15">Онсоң Нагаман янындакылар билен биле Худайың адамының янына доланып барды. Ол гелип, Эляшаның өңүнде дуруп: «Мен инди тутуш ер йүзүнде Ысрайылың Худайындан башга хич бир худайың ёкдугына гөз етирдим. Хайыш эдйәрин, бу гулуң пешгешини кабул эдәй» дийди.</verse>
				<verse number="16">Эляша: «Хузурында хызмат эдйән Реббимден ант ичйәрин, мен хич зат алҗак дәл» дийди. Нагаман Эляша пешгеши ал дийип нәче ялбарса-да, ол алмакдан боюн гачырды.</verse>
				<verse number="17">Онсоң Нагаман шейле дийди: «Эгер пешгеши кабул этмеҗек болсаңыз, онда, гой, бу гулуңа Ысрайылдан ики гатыр йүки топрак берилсин, чүнки бу гулуң мундан бейләк диңе Реббе садакалар ве якма гурбанлыкларыны хөдүрләр.</verse>
				<verse number="18">Эмма Реб мени шу ишде багышласын: җенабым сежде этмек үчин Риммон бутханасына гиренде, мениң элимден япышяр. Шонда мен хем Риммон бутханасында онуң билен сежде этмели болярын. Мен ол ерде сежде эденимде, гой, Реб мен-гулуңы бу иш үчин багышласын».</verse>
				<verse number="19">Эляша пыгамбер: «Аркайын гидибер» дийип, Нагаманы угратды. Нагаман Эляшаның янындан гайдып, бираз ёл гечипди.</verse>
				<verse number="20">Худайың адамы Эляшаның хызматкәри Гейхазы: «Мениң җенабым бу сириялы Нагамана рехим эдип, онуң өзүне гетирен пешгешини кабул этмеди. Ребден ант ичйәрин, мен онуң ызындан ылгап гидип, ондан бир затлар алайын» диен пикире гелди.</verse>
				<verse number="21">Шейдип, Гейхазы Нагаманың ызындан гитди. Нагаман кимдир бириниң ызындан ылгап гелйәнини гөрүп, оны гаршыламак үчин арабадан бөкүп дүшди-де: «Эйгиликмидир?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="22">Гейхазы шейле җогап берди: «Эйгиликдир. Мениң җенабым: „Эфрайым даглык юрдундан пыгамберлер топарындан ики санысы эдил шу вагт мениң яныма гелди. Шолара гайрат эдип бир ярым батман төвереги күмүш билен ики лай эшик берәй“ дийип, мени сениң яныңа иберди».</verse>
				<verse number="23">Нагаман: «Үч батмандан артык эдип алай» дийип, Гейхаза өз диенини этдирди. Нагаман үч батмандан говрак күмши ики халта салып, халтаның агзыны даңды. Ол олары ики лай эшиги билен өз ики хызматкәриниң элине тутдурды. Нагаманың хызматкәрлери бу халталары гөтерип, Гейхазының өңүнден йөрәп гитдилер.</verse>
				<verse number="24">Олар гала етенлеринде, Гейхазы халталары Нагаманың хызматкәрлериниң элинден алып, өйде гизледи. Гейхазы хызматкәрлер билен хошлашып, олары ызларына угратды.</verse>
				<verse number="25">Гейхазы җенабының янына барып, онуң өңүнде дурды. Эляша ондан: «Гейхазы, сен ниреде болдуң?» дийип сорады. Гейхазы хем: «Гулуң хич ере-де гитмеди» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="26">Эмма Эляша гахарланып: «Нагаман сени гаршыламак үчин арабасындан дүшенде, мен рухда сениң билен дәлмидим? Бу күмүш, эгин-эшик, зейтундыр үзүм баглары, гоюнлар, өкүзлер ве гуллардыр гырнаклар алынян вагтымы нәме?</verse>
				<verse number="27">Шонуң үчин хем Нагаманың дери кесели сенден ве сениң неслиңден хич хачан айрылмасын» дийди. Шейдип, Гейхазы гар ялы дув-ак дери кесели билен Эляшаның янындан чыкып гайтды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">Пыгамберлер топары Эляша шейле дийдилер: «Гөршүң ялы сениң баштутанлыгыңда яшаян еримиз бизе гаты дарлык эдйәр.</verse>
				<verse number="2">Иордан дерясына гидип, хер биримиз ол ерден пүрс йыгнап, шо тайда яшарымыз ялы, җай гурмага бизе ругсат эт». Эляша пыгамбер олара гитмәге ругсат берди.</verse>
				<verse number="3">Онсоң пыгамберлериң ичинден бири оңа: «Сен хем өз гулларың билен гидәй» дийип ялбарды. Эляша хем: «Боляр» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="4">Шейдип, Эляша пыгамбер олар билен гитди. Олар Иордан дерясына гелип, агач чапмага башладылар.</verse>
				<verse number="5">Олардан бири агач чапып йөркә, палтасы учуп гидип, сува гачды. Ол хем бар сесине гыгырып: «Вах, җенабым, ол аманат затды» дийди.</verse>
				<verse number="6">Онсоң Худайың адамы: «Ол нирә гачды?» дийип сорады. Ол Эляша пыгамбере палтаның гачан ерини гөркезенде, Эляша бир чыбык кесип алып, оны эдил палтаның гачан ерине оклап, демир палтаны сувуң йүзүне чыкартды.</verse>
				<verse number="7">Эляша: «Ал оны» дийди. Ол адам элини узадып, палтаны алды.</verse>
				<verse number="8">Сирия патышасы Ысрайылың гаршысына урушярка өз нөкерлери билен геңешип, олара дүшелгесиниң ниреде болҗакдыгыны айтды.</verse>
				<verse number="9">Эмма Худайың адамы Ысрайыл патышасына шол ерден гечмән, әгә болмагыны дуйдурып хабар ёллады, чүнки сириялылар шол ерде букуда отырдылар.</verse>
				<verse number="10">Ысрайыл патышасы Худайың адамының дуйдуран еринде яшаян адамлара хабар ёллады ве олар хабардар болдулар. Эляша шол ер барада диңе бирки гезек дәл-де, бирнәче гезек дуйдурыш берди.</verse>
				<verse number="11">Сирия патышасының муңа гаты гахары гелди. Ол өз нөкерлерини чагырып, олардан: «Ханы, маңа айдың, бизиңкилерден ким Ысрайыл патышасы билен арагатнашык саклаяр?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="12">Онсоң онуң нөкерлериниң бири шейле дийди: «Хич ким, җенап патышам. Ысрайылда Эляша пыгамбер бар. Ол хатда сениң ятян отагыңда сөзлейән хер бир сөзүңи-де Ысрайыл патышасына етирйәр».</verse>
				<verse number="13">Патыша: «Гидиң-де, оны тапың. Мен адам иберип, оны эле саларын» дийди. Патыша: «Эляша Дотанда» дийип хабар берилди.</verse>
				<verse number="14">Шейлелик билен патыша ол ере атлар, сөвеш арабалары билен улы гошун иберди. Олар гиҗе гелип, галаның дашыны габадылар.</verse>
				<verse number="15">Худайың адамының хызматкәри ирден туруп, дашары чыкды. Гөрсе, атлар ве сөвеш арабалары билен гелен Сирия гошуны галаның даш-төверегини габапдыр. Хызматкәри оңа: «Вах, җенабым, биз инди нәме эдерис?» дийип гыгырды.</verse>
				<verse number="16">Эляша: «Горкма, чүнки бизиң янымыздакыларың саны оларыңкыдан көпдүр» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="17">Онсоң Эляша дилег эдип: «Эй, Реб, мениң хызматкәримиң гөзлерини ачай, гой, ол гөрсүн» дийди. Реб Эляшаның хызматкәриниң гөзлерини ачды. Хызматкәр дагда Эляшаның төверегиниң атлардыр сөвеш арабалары сыпатындакы отдан долудыгыны гөрди.</verse>
				<verse number="18">Сириялылар Эляшаның үстүне хүҗүм эденлеринде, ол Реббе дилег эдип: «Бу халкың гөзлерини көр эт» дийди. Реб Эляшаның дилег эдиши ялы оларың гөзлерини көр этди.</verse>
				<verse number="19">Эляша олара: «Гөзлейән адамыңызы бу ерден тапып билмерсиңиз, чүнки сиз ялңышлык билен шу ере гелипсиңиз. Мениң ызыма дүшүң, мен сизи гөзлейән адамыңызың янына әкидейин» дийди. Шейдип, Эляша сириялылары Самария гетирди.</verse>
				<verse number="20">Олар Самария гирен бадына, Эляша дилег эдип: «Эй, Реб, буларың гөзлерини ач, гой, олар гөрсүнлер» дийди. Реб оларың гөзлерини ачды. Олар өзлериниң Самариядадыгыны гөрдүлер.</verse>
				<verse number="21">Ысрайыл патышасы сириялылары гөрүп, Эляшадан: «Җенабым, булары гырып ёк эдейинми? Булары өлдүрейинми?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="22">Эляша шейле җогап берди: «Ёк, булары гырма! Сен гырҗак болян адамларыңы өз гылыҗың, өз яйың билен басып алдыңмы нәме? Оларың өңлеринде ийип-ичерлери ялы чөрек ве сув гой. Шондан соң олар өз хөкүмдарларының янына гитсинлер».</verse>
				<verse number="23">Шейдип, патыша олар үчин гаты көп нахар тайярлады. Сириялылар ийип-ичип боланларындан соңра патыша олары өз ёлларына угратды. Сириялылар өз хөкүмдарларының янына гитдилер. Шондан соң олар узак вагтлап Ысрайылың үстүне хүҗүм этмедилер.</verse>
				<verse number="24">Бираз вагт геченден соң, Сирияның патышасы Бенхадат әхли гошуны топлап, Самарияның гаршысына йөрише чыкып, онуң дашыны габады.</verse>
				<verse number="25">Габав эдилен Самарияда элхенч ачлык башланды. Самария халкы бир эшегиң келлесини сегсен күмүш теңңә, бир шакәсе кепдери дерисини болса бәш күмүш теңңә сатды.</verse>
				<verse number="26">Ысрайыл патышасы галаның диварының үстүнден гечип барярка, бир аял: «Эй, җенап патышам, көмек эт» дийип гыгырды.</verse>
				<verse number="27">Патыша хем: «Ёк, гой, Реб саңа көмек этсин. Мен саңа нәхили көмек эдейин? Менде не бугдай бар, не-де шерап» дийди.</verse>
				<verse number="28">Патыша ондан: «Нәме арз-шикаятың бар?» дийип сорады. Аял шейле җогап берди: «Бу аял маңа: „Сен өз оглуңы бер, биз шу гүн оны иерис, эртир болса мениң оглумы иерис“ дийди.</verse>
				<verse number="29">Шейдип, биз мениң оглумы биширип ийдик. Эртеси гүн мен оңа: „Оглуңы бер, иели“ дийдим. Эмма ол оглуны гизләпдир».</verse>
				<verse number="30">Патыша бу аялың айдан затларыны эшидип, якасыны йыртды. Патыша галаның диварының үстүнден гечип барярка, халк онуң эшиклериниң астындан җул геендигини гөрди.</verse>
				<verse number="31">Патыша ант ичип: «Эгер мен шу гүн Шападың оглы Эляшаның келлесини алмасам, гой, Худай маңа-да муны ве мундан хем бетерини гөркезсин» дийди.</verse>
				<verse number="32">Шейдип, патыша өз хузурындан бир чапары Эляшаның янына ёллады. Эляша өз өйүнде отырды. Яшулулар хем онуң билен биле отырдылар. Чапар гелип етмәнкә, Эляша яшулулара йүзленип, шейле дийди: «Бу ганхорың мениң келләми алмага бир чапары шу ере ёлланындан хабарыңыз бармы? Середип дуруң, шол чапар геленде, гапыны япың-да, оны ичери гиризмәң. Анха, онуң ызындан җенабының аяк сесем-ә эшидилйәр».</verse>
				<verse number="33">Эляша олар билен гүрлешип отырка, патыша онуң янына гелип: «Мен нәме үчин мундан артык Реббе бил баглайын? Бу бетбагтчылыгы бизиң башымыздан индерен хут Реббиң Өзүдир!» дийди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">Эляша шейле җогап берди: «Реббиң сөзүни эшит. Ол шейле диййәр: „Эртир шу вагтлар Самарияның дервезесиниң агзында бир керсен сайлама ун адаты баха, ягны үч мысгала голай күмше, ики керсен арпа-да адаты баха, ягны үч мысгала голай күмше сатылар“».</verse>
				<verse number="2">Онсоң патышаның иң якын нөкерлериниң бири Худайың адамына: «Хатда Реб гөкден пенҗирелер ачаянда-да, хей, шейле-де бир зат болуп билерми?» дийди. Эмма Эляша: «Сен муны өз гөзүң билен гөрерсиң, йөне ондан иймерсиң» дийди.</verse>
				<verse number="3">Самария галасының дервезесиниң дашында дөрт саны ёканч дери кеселли адам барды. Олар бири-бирлерине шейле дийишдилер: «Нәме үчин биз өлйәнчәк, шу ерде отурмалы?</verse>
				<verse number="4">Гала гирели дийсек, галада элхенч ачлык хөкүм сүрйәр, биз ол ерде өлерис. Эмма биз бу ерде отурсагам өлерис. Гел, инди сириялыларың дүшелгесине гачып гидели. Эгер олар бизи дири галдырсалар-а, яшарыс, өлдүрселер-де өлерис».</verse>
				<verse number="5">Шейдип, олар сириялыларың дүшелгесине гитмек үчин алагараңкыда туруп, оларың дүшелгесиниң гырасындан бардылар. Ол ерде хич ким ёкды.</verse>
				<verse number="6">Чүнки Таңры Сирия гошунына сөвеш арабаларыныңдыр атларының сесини ве әгирт улы гошуның гох-галмагалыны эшитдирипди. Олар бири-бирлерине: «Ысрайыл патышасы бизе гаршы урушмак үчин Хет патышаларыны, Мүсүр патышаларыны хакына тутандыр» дийишдилер.</verse>
				<verse number="7">Шейдип, сириялылар горкуп, чадырларыны, атларыдыр эшеклерини ве дүшелгедәки бар затларыны шол дуршуна ташлап, өз җанларыны халас этмек үчин алагараңкыда ызларына гачып гидипдилер.</verse>
				<verse number="8">Бу ёканч дери кеселли адамлар дүшелгәниң гырасына гелип, бир чадыра гирип ийип-ичдилер. Онсоң ол ерден күмүш, алтын, эгин-эшик әкидип, олары гизледилер. Соңра олар ене-де ызларына өврүлип гелип, башга бир чадыра гирдилер. Ол ердәки бар болан затлары әкидип, олары-да гизледилер.</verse>
				<verse number="9">Онсоң олар бири-бирлерине шейле дийишдилер: «Бизиң бу эдишимиз догры дәл. Бу гүн хош хабар гүнүдир. Эгер биз дымып, эртир даң атара гарашсак, бизиң башымыза бела гелер. Шонуң үчин хем йөрүң, гиделиң-де, патышаның көшгүндәкилериң барына хабар берелиң».</verse>
				<verse number="10">Шейдип, олар гелип, шәхериң дервезебанларыны чагырдылар ве гыгырып: «Биз сириялыларың дүшелгесине гитдик. Эмма ол ерде диңе даңылгы дуран атлардыр эшеклерден ве ташлап гидишлери ялы дуран чадырлардан башга не адам бар, не-де сес-үйн» дийип хабар бердилер.</verse>
				<verse number="11">Ондан соң дервезебанлар гыгырып, патышаның көшгүндәкилере җар этдилер.</verse>
				<verse number="12">Патыша гиҗе туруп, хызматкәрлерине шейле дийди: «Сириялыларың бизе нәме этҗек боляндыкларыны мен сизе айдып берейин. Олар бизиң ачлыкдан яңа өлүп барянымызы билип, чөлде гизленмек үчин дүшелгәни ташлап гиден болмалыдырлар. Сириялылар: „Ысрайыллар шәхерден чыканларында, биз олары дири тутарыс-да, шәхере гирерис“ диен пикирдедирлер».</verse>
				<verse number="13">Патышаның хызматкәрлериниң бири: «Гой, бирнәче адам шәхерде галан бәш аты алсын-да, гидип, сириялыларың дүшелгесини барлап гелсин. Чүнки шәхерде галанларың ыкбалы-да эдил өңки өлен ысрайылларыңкы ялы болар» дийди.</verse>
				<verse number="14">Шейдип, олар ики адамы сайладылар, патыша олары ики саны ат ве ики саны сөвеш арабасы билен Сирия гошунының ызындан иберди. Патыша олара: «Гидиң-де, бар зады аныклаң» дийип буйрук берди.</verse>
				<verse number="15">Шейдип, олар сириялыларың ызындан Иордан дерясына ченли гитдилер. Ёл бойы оларың ховлугып, ташлап гиден эгин-эшиклеринден ве бейлеки гош-голамларындан долуды. Онсоң чапарлар ызларына доланып гелип, муны патыша хабар бердилер.</verse>
				<verse number="16">Соң халк гидип, сириялыларың дүшелгесини талады. Шейдип, Реббиң айдышы ялы бир керсен сайлама ун үч мысгала голай күмше, ики окара арпа-да үч мысгала голай күмше чалшылды.</verse>
				<verse number="17">Патыша өзүне иң якын болан нөкерини дервезәниң агзында гойды. Халк оны дервезәниң агзында басалады ве ол өлди. Патыша Худайың адамының янына геленде, нөкер Худайың адамының айдышы ялы өлүпди.</verse>
				<verse number="18">Чүнки Худайың адамының патыша: «Эртир шу вагтлар Самарияның дервезесиниң агзында ики окара арпа үч мысгала голай күмше, бир окара сайлама ун үч мысгала голай күмше чалшылар» диенде, патышаның иң якын нөкери Эляша пыгамбере: «Эгер Реб гөкден пенҗирелер ачып, дәне ягдыраянда-да, хей, шейле зат болуп билерми?» дийипди. Эляша пыгамбер хем: «Сен оны өз гөзлериң билен гөрерсиң, йөне сен ондан иймерсиң» дийип җогап берипди.</verse>
				<verse number="19"></verse>
				<verse number="20">Ол нөкер бабатда хакыкатдан хем шейле болды. Халк оны дервезәниң агзында басалады ве ол өлди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">Эляша оглуны дирелден аяла шейле дийипди: «Тур-да, өй-ичериң билен гидип, яшап билҗек ериңде месген тут, чүнки Реб бу юрдуң башына еди йыллык ачлык гетирҗек».</verse>
				<verse number="2">Бу аял Худайың адамының табшырышы ялы хем этди. Ол өз өй-ичериси билен пилиштлилериң юрдуна гидип, шол ерде еди йыл яшады.</verse>
				<verse number="3">Еди йылдан соң бу аял пилиштлилериң юрдундан гайдып гелди. Ол өйүниң ве ериниң ызына гайтарылып берилмегини сорамак үчин, патышаның хузурына гитди.</verse>
				<verse number="4">Шол вагт патыша Худайың адамының хызматкәри Гейхазы билен геплешип отырды. Патыша Гейхаза йүзленип: «Ханы, онда маңа Эляшаның гөркезен бейик гудратлары хакда айдып бер» дийди.</verse>
				<verse number="5">Гейхазы Эляшаның өлүни дирелдиши барада гүррүң берип отырка, Эляша тарапындан оглы дирелдилен аял патышадан өйүниң ве ериниң ызына гайтарылып берилмегини сорамага гелди. Гейхазы хем: «Эй, җенап патышам, ине, бу шол диен аялым билен Эляшаның дирелден огланы» дийди.</verse>
				<verse number="6">Патыша бу аялдан соранда, ол патыша болуп гечен затлар барада җикме-җик гүррүң берди. Шейдип, патыша эмелдарларының бирини чагырып, шейле буйрук берди: «Бу аялың бар задыны гайтарып бер, юрды ташлап гиден гүнүнден тә шу гүне ченли меллегиниң бар гирдеҗисини хем ызына бер» дийип эмр этди.</verse>
				<verse number="7">Эляша Дамаска гелди. Шол вагт Сирия патышасы Бенхадат хассады. Патыша: «Худайың адамы шу ере гелипдир» дийип хабар бердилер.</verse>
				<verse number="8">Патыша эмелдары Хазайыла шейле дийди: «Яның билен совгатлар ал-да, Худайың адамыны гаршыламага гит. Онсоң онуң үсти билен Ребден сора: „Мен шу хассалыкдан сагалармыкам?“».</verse>
				<verse number="9">Шейдип, Хазайыл өзи билен Дамаскың дүрли-дүмен харытларындан кырк дүе йүки совгатлар алып, Худайың адамыны гаршыламага гитди. Ол барып, Эляшаның өңүнде дуруп: «Сирия патышасы гулуң Бенхадат: „Мен бу хассалыкдан сагалармыкам?“ дийип сорамак үчин мени сениң яныңа иберди» дийди.</verse>
				<verse number="10">Эляша Хазайыла: «Бар-да патыша: „Сен хөкман сагаларсың“ дий, эмма Реб маңа онуң хөкман өлҗекдигини гөркезди» дийди.</verse>
				<verse number="11">Эляша Хазайыла гөзүни айырмаздан серетди велин, Хазайыл утанып гызарды. Онсоң Худайың адамы аглады.</verse>
				<verse number="12">Хазайыл ондан: «Җенабым, сен нәме үчин аглаярсың?» дийип сорады. Эляша шейле җогап берди: «Мен сениң ысрайыл халкының башына ёвуз гүнлери гетирҗекдигиңи билип аглаярын. Сен оларың галаларына от берип, сөвешде оларың иң оңат эсгерлерини гылычдан гечирерсиң, оларың чагаларының келлелерини енҗип, гөврели аялларының гарынларыны дилерсиң».</verse>
				<verse number="13">Хазайыл: «Көпекден пархы болмадык бу гулуң бейле улы ишлери эдер ялы ким болупдыр?» дийди. Эляша: «Реб маңа сениң Сирия патыша болҗагыңы гөркезди» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="14">Онсоң Хазайыл Эляшаның янындан гайдып, өз җенабы Бенхададың янына гелди. Бенхадат ондан: «Эляша саңа нәме дийди?» дийип сорады. Хазайыл: «Ол сен хөкман гутуларсың дийди» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="15">Эмма эртеси гүн Хазайыл бир өртги алып, оны сува батырды-да, патышаның йүзүне япып, оны богуп өлдүрди. Онсоң онуң ерине Хазайылың өзи патыша болды.</verse>
				<verse number="16">Ысрайыл патышасы Ахабың оглы Ёрамың шалыгының бәшинҗи йылында, Яхуда патышасы Ехошападың оглы Ехорам Яхуда патышалык эдип башлады.</verse>
				<verse number="17">Ехорам патыша боланда отуз ики яшындады. Ол Иерусалиме секиз йыл патышалык этди.</verse>
				<verse number="18">Ахабың несиллериниң эдиши ялы, Ехорам-да Ысрайыл патышаларының ёлларындан йөреди, чүнки Ахабың гызы онуң аялыды. Ехорам Реббиң назарында йигренҗи ишлери этди.</verse>
				<verse number="19">Эмма Реб Давуда онуң несиллеринден бириниң өмүрлик тагтда отурҗакдыгыны вада берендиги ве Өз гулы Давут билен әхт эдендиги үчин Яхуданы дерби-дагын этмек ислемеди.</verse>
				<verse number="20">Ехорамың дөврүнде эдомлылар гозгалаң турзуп, Яхуданың гол астындан чыкдылар ве өзлерине бир патыша гойдулар.</verse>
				<verse number="21">Онсоң Ехорам сөвеш арабалы гошуны билен Сагыра гитди. Эдомлылар Ехорам билен онуң серкерделериниң дашыны габадылар, йөне Ехорам гиҗе эдомлыларың габавыны бөвсүп гечди. Онуң гошуны-да өйли-өйлерине гачып гайтды.</verse>
				<verse number="22">Шейдип, Эдом шу гүне ченли хем Яхуда гаршы гозгалаң турзуп, оңа гарашсыз болуп гелйәр. Эдил шол вагтда Либна галасы хем Яхуданың гаршысына уруш турузды.</verse>
				<verse number="23">Ехорамың бейлеки ишлери, онуң әхли эден ишлери яхуда патышаларының йыл язгыларында языландыр.</verse>
				<verse number="24">Ехорам ата-бабаларына говушды. Ол Давут галасында, аталарының янында җайланды. Онсоң онуң орнуна оглы Ахазя патыша болды.</verse>
				<verse number="25">Ысрайыл патышасы Ахабың оглы Ёрамың шалыгының он икинҗи йылында Яхуда патышасы Ехорамың оглы Ахазя патыша болды.</verse>
				<verse number="26">Ахазя патыша боланда йигрими ики яшындады. Ол Иерусалиме бир йыл патышалык этди. Онуң эҗеси Аталя Ысрайылың патышасы Омрының агтыгыды.</verse>
				<verse number="27">Ахазя хем Ахабың машгаласының пис ёлундан йөреди. Ол хем Ахабың машгаласы ялы Реббиң назарында йигренҗи ишлери этди, чүнки Ахазя оларың гиевсиди.</verse>
				<verse number="28">Ахазя Ахабың оглы Ёрам билен Сирияның патышасы Хазайыла гаршы урушмак үчин Рамотгилгада гитди. Сириялылар шол ерде Ёрамы яраладылар.</verse>
				<verse number="29">Ысрайыл патышасы Ехорам Рамотгилгатда Хазайыла гаршы уршуп йөркә, сириялыларың өзүне салан яраларыны беҗертмек үчин Йизрегеле гайдып гелди. Яхуда патышасы Ёрамың оглы Ахазя яраланан Ахабың оглы Ёрамы гөрмек үчин Йизрегеле гитди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">Эляша пыгамберлер топарындан бирини чагырып, шейле дийди: «Билиңи гушап, элиңе шу зейтун яглы голчаны алып, Рамотгилгада гит.</verse>
				<verse number="2">Ол ере барып, Нимшиниң агтыгы, Ехошападың оглы Ехувы гөзләп тап. Онуң янына бар-да, оны ёлдашларының арасындан алып, ички отага әкит.</verse>
				<verse number="3">Онсоң яглы голчаны ал-да, оны Ехувың депесинден гуюп, Реб шейле диййәр дий: „Мен сени Ысрайыла патыша эдип беллейәрин“. Онсоң сен ол ерде хич хили эгленме-де, тиз гач».</verse>
				<verse number="4">Шейдип, яңкы яш пыгамбер Рамотгилгада гитди.</verse>
				<verse number="5">Яш пыгамбер Рамотгилгада геленде, бу ерде гошун серкерделери геңеш эдип отуран экенлер. Яңкы яш пыгамбер оларың бирине: «Эй, серкерде, мен саңа бир хабар гетирдим» дийди. Еху: «Хайсымыз үчин?» дийип сорады. Яш пыгамбер хем: «Сениң үчин, серкерде» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="6">Шейдип, Еху туруп, яш пыгамбер билен биле ичери гирди. Яш пыгамбер хем онуң депесинден яг гуюп, шейле дийди: «Ысрайыл Худайы Реб шейле диййәр: „Мен сени Өз халкым болан Ысрайыла патышалыга беллейәрин.</verse>
				<verse number="7">Сен җенабың Ахабың машгаласыны гырарсың. Мениң гулларым болан пыгамберлериң ве хемме гулларымың ганы үчин Изебелден өч аларын.</verse>
				<verse number="8">Чүнки Ахабың машгаласының екеҗеси-де дири галмаз. Мен Ысрайылда исле гул болсун, исле азат – Ахапдан болан әхли эркеклериң барыны гырарын.</verse>
				<verse number="9">Мен Ахабың машгаласыны Небадың оглы Яробгамың несиллери ве Ахыяның оглы Багшаның несиллери ялы эдерин.</verse>
				<verse number="10">Изебели Йизрегел галасының голайында итлер иер, оны хич ким җайламаз“». Онсоң яш пыгамбер шейле дийди-де, дессине өйден чыкып гачды.</verse>
				<verse number="11">Еху даша чыкып, патышаның серкерделериниң янына геленде, олар ондан: «Эйгиликмидир? Бу дәли сениң яныңа нәме үчин гелипдир?» дийип сорадылар. Еху: «Бу адамың кимдигини ве онуң гүррүңлерини өзүңиз билйәңиз-ә!» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="12">Олар: «Ёк, бу ялан. Бизе хакыкаты айт» дийдилер. Онсоң Еху: «Онуң маңа бар диен зады Реб шейле диййәр: „Мен сени Ысрайыла патыша этмек үчин башыңа яг гуюп сайлаярын“» дийди.</verse>
				<verse number="13">Онсоң оларың бары дессине донларыны чыкарып, басганчакларың үстүне Ехувың аягының астына яздылар. Соңра сурнай чалып: «Яшасын Еху патыша!» дийип җар этдилер.</verse>
				<verse number="14">Шейлелик билен Нимшиниң агтыгы, Ехошападың оглы Еху Ысрайыл патышасы Ёрама гаршы дилдүвшүк гурады. Шол вагт Ёрам бүтин ысрайыл халкы билен бирликде Рамотгилгады Сирия патышасы Хазайылың хүҗүминден гораярды.</verse>
				<verse number="15">Эмма Ёрам патыша Рамотгилгатдакы Сирия патышасы Хазайыла гаршы урушда сириялыларың өзүне салан яраларыны беҗертмек үчин Йизрегеле гайдып гелипди. Шейдип, Еху бейлеки гошун серкерделерине: «Эгер мениң билен ылалашсаңыз, Йизрегелдәки Ёрама хабар етирилмез ялы, екеҗе адамы-да Рамот галасындан чыкармаң» дийди.</verse>
				<verse number="16">Еху шейле дийди-де, өзүниң сөвеш арабасына мүнүп, Йизрегеле гитди, чүнки Ёрам шол ерде яраланып ятырды. Яхуда патышасы Ахазя хем Ёрамы гөрмек үчин Йизрегеле гелипди.</verse>
				<verse number="17">Йизрегелде диңиң үстүнде дуран бир гаравул барды. Ол гаравул Ехувың якынлашып гелйән гошуныны гөрүп: «Мен бизе тарап гелйән бир топар эсгери гөрйәрин» дийди. Ёрам патыша хем: «Бир атлыны оларың өңүнден ибер. Ол барып олардан: „Эйгиликмидир?“ дийип сорасын» дийип буйрук берди.</verse>
				<verse number="18">Шейдип, бир атлы Ехувың өңүнден чыкып: «Патыша: „Эйгиликмидир?“ дийип сораяр» дийди. Еху оңа: «Эйгилиги нәме этҗек? Дүш мениң ызыма!» дийип җогап берди. Гаравул хем: «Чапар оларың янына барды, йөне ызына долананок» дийип хабар берди.</verse>
				<verse number="19">Онсоң Ёрам икинҗи бир атлыны Ехувың янына ёллады. Ол хем оларың янына барып: «Патыша: „Эйгиликмидир?“ дийип сораяр» дийди. Еху оңа: «Эйгилиги нәме этҗек? Дүш мениң ызыма!» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="20">Гаравул ене-де: «Чапар оларың янына барды, йөне ызына долананок. Гелйәниң ат чапдырышы Нимшиниң агтыгы Ехувың ат чапдырышына меңзейәр, чүнки Еху аты аягалдыгына чапдыряндыр» дийип хабар берди.</verse>
				<verse number="21">Ёрам: «Сөвеш арабасыны тайярлаң» дийди. Олар онуң сөвеш арабасыны тайярладылар. Ысрайыл патышасы Ёрам билен Яхуда патышасы Ахазя херси өз сөвеш арабасында ёла дүшдүлер. Олар Ехувың өңүнден чыкмага гитдилер. Олар йизрегелли Набодың меллегинде Ехува саташдылар.</verse>
				<verse number="22">Ёрам Ехувы гөрүп: «Еху, эйгиликмидир?» дийип сорады. Еху: «Эҗең Изебелиң эдйән көп зынагәрлиги, җадыгөйлиги билен эйгилик ниреден болсун?!» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="23">Онсоң Ёрам Ахазя: «Бу хайынлыкдыр, Ахазя!» дийип гыгырып, ат арабасыны ызына өвүрди-де гачды.</verse>
				<verse number="24">Еху бар гүйҗи билен яйыны чекип, Ёрамың ики эгниниң ортасындан урды. Ок онуң йүрегинден гечип, ол өз сөвеш арабасына йыкылды.</verse>
				<verse number="25">Еху өз серкердеси Бидкара шейле дийди: «Оны галдыр-да, йизрегелли Набодың меллегине ташла. Биз ата атланып, сениң билен биле Ёрамың какасы Ахабың ызындан гелйәркәк, Реббиң оңа гаршы айдан сөзүни ядыңа сал:</verse>
				<verse number="26">„Дүйн Мен Набодың ве онуң огулларының ганыны Өз гөзүм билен гөрдүм. Мен – Реб алмытыңы эдил шу меллекде берҗекдигими айдяндырын“. Шонуң үчин хем оны хәзир Реббиң айдышы ялы меллеге ташла».</verse>
				<verse number="27">Яхуда патышасы Ахазя муны гөрүп, Бейтхагана тарап гачды. Еху онуң ызындан ковуп: «Ахазяны-да атың» дийди. Олар Иблегам галасының голайындакы Гур япгыдында Ахазяны арабасының үстүнде атып яраладылар. Онсоң Ахазя Мегидо гачып барып, шол ерде өлди.</verse>
				<verse number="28">Ахазяның хызматкәрлери онуң җеседини арабада Иерусалиме гетирип, оны шол ерде Давут галасында өз губурында, аталарының янында җайладылар.</verse>
				<verse number="29">Ахабың оглы Ёрамың патышалыгының он биринҗи йылында Ахазя Яхуда патыша болупды.</verse>
				<verse number="30">Еху Йизрегеле геленде, муны Изебел эшидип, гөзлерине сүрме чекди, сачларына тимар берип, пенҗиреден дашары середип дурды.</verse>
				<verse number="31">Еху дервезеден гиренде, Изебел: «Сен хем өз җенабыны өлдүрен Зимри ялысың! Эйгилиге гелдиңми?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="32">Еху башыны галдырып, пенҗирә тарап середип: «Ким мениң тарапымда? Ким бар?» дийип гыгырды. Онсоң ики-үч саны көшк агтасы ёкардан Ехува серетди.</verse>
				<verse number="33">Еху олара: «Изебели ере ташлаң» дийип гыгырды. Шейдип, олар Изебели ере ташладылар. Онуң ганы диварың, атларың йүзүне сычрады. Атлар онуң җеседини басгыладылар.</verse>
				<verse number="34">Онсоң Еху ичери гирип, ийип-ичип: «Бу нәлетленен аялың угруна чыкып, оны җайлаң, чүнки ол патышаның гызыдыр» дийди.</verse>
				<verse number="35">Олар оны җайламага гиденлеринде, онуң диңе келле сүңкүнден, аякларындан, элиниң пенҗелеринден башга хич зат тапмадылар.</verse>
				<verse number="36">Олар ызларына гелип, гөрен затларыны Ехува гүррүң бердилер. Еху хем: «Ине, Реббиң гулы тишбели Ыляс аркалы айдан сөзи шудур: „Изебелиң маслыгыны Йизрегелде итлер иер.</verse>
				<verse number="37">Изебелиң җеседи Йизрегелде экин мейданларына дерс болар. Шонуң үчин хем хич ким оны ‘Бу Изебелдир’ дийип танап билмез“» дийди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">Ахабың Самарияда етмиш оглы ве огул агтыклары барды. Еху Самариядакы Йизрегел баштутанлары болан яшулулара ве Ахабың несиллерине хоссарлык эдйәнлере шейле мазмунлы хат язып иберди: «Җенабыңызың огулларыдыр огул агтыклары сизиң яныңыздадыр, шейле хем атлар, сөвеш арабалары, гала ве яраглар сизиң хызматыңыздадыр.</verse>
				<verse number="2"></verse>
				<verse number="3">Хаты алан дессиңизе патышаңызың огулларыдыр огул агтыкларындан иң мынасыбыны сайлап, оны атасының тагтында отурдып, җенабыңызың огулларыдыр агтыклары үчин уруш эдиң».</verse>
				<verse number="4">Самарияның баштутанларының ве Ахабың несиллерине хоссарлык эдйәнлериң горкудан яңа йүреклери ярылды. Олар: «Серет, Ысрайыл патышасы Ёрам билен Яхуда патышасы Ахазя Ехува гаршы дуруп билмедилер, онсоң биз нәдип оңа гаршы дуралы» дийишдилер.</verse>
				<verse number="5">Шейдип, көшги доландырыҗы, шәхер хәкими, яшулулар ве Ахабың несиллерине хоссарлык эдйәнлер Ехува хабар ёллап: «Биз сениң гулларың, биз сениң диениң билен боларыс. Биз хич кими патышалыга беллемерис. Өзүң нәмәни макул билсең, шоны-да эт» дийдилер.</verse>
				<verse number="6">Онсоң Еху Самария икинҗи хатыны ёллап шейле дийди: «Эгер сиз мениң тарапымда болуп, мениң диенлериме боюн болсаңыз, онда сиз патышаңызың огулларыдыр агтыкларының барының келлесини алып, эртир шу вагт мениң яныма Йизрегеле гелиң». Ахабың етмиш оглудыр агтыклары өзлерини тербиеләп етишдирен шәхер баштутанларының янындадылар.</verse>
				<verse number="7">Олар хаты алып, онда айдылышы ялы патышаның огулларыдыр агтыкларының етмишисини хем тутуп, оларың келлелерини кесдилер. Олар патыша огулларыныңдыр агтыкларының келлелерини себеде салып, Йизрегеле Ехувың янына ибердилер.</verse>
				<verse number="8">Чапар гелип: «Патышаның огулларыныңдыр агтыкларының келлелери гетирилди» дийип хабар берди. Еху: «Олары ики үйшмек эдиң-де, эртире ченли дервезәниң агзында гоюң» дийип табшырык берди.</verse>
				<verse number="9">Эртеси ир билен Еху халкың өңүне чыкып, шейле дийди: «Сиз языксыз адамлар. Җенабым Ёрама гаршы дилдүвшүк гуруп, оны өлдүрен мен. Эмма бу ятанлары өлдүрен ким?</verse>
				<verse number="10">Онда шуны билип гоюң. Реббиң Ахабың огулларыдыр огул агтыкларына гаршы айдан сөзлериниң хич бири хем ерде галмаз, чүнки Реб Өз гулы Ыляс аркалы диен сөзлерини берҗай этди».</verse>
				<verse number="11">Шейдип, Еху Ахабың Йизрегелде яшаян гарындашларының барыны, онуң әхли баштутанларыны, якын достларыны, руханыларыны гырып, екеҗе адамы хем дири галдырмады.</verse>
				<verse number="12">Онсоң Еху Самария тарап ёла дүшди. Ол ёлда чопанларың Бейтекет диен дүшелгесинде Яхуда патышасы Ахазяның гарындашларына саташып, олардан: «Сиз ким боларсыңыз?» дийип сорады. Олар: «Биз Ахазяның гарындашларыдырыс. Биз шазадалар билен, ша аялының огуллары билен гөрме-гөрше барярдык» дийип җогап бердилер.</verse>
				<verse number="13"></verse>
				<verse number="14">Еху өз адамларына: «Булары дири тутуң» дийди. Олар Ахазяның гарындашларыны дири тутуп, шол ердәки Бейтекет гуйының янында оларың кырк икисини хем өлдүрдилер. Еху олардан екеҗесини хем дири галдырмады.</verse>
				<verse number="15">Еху ол ерден гайдып, өзүни гаршыламага гелйән Рекабың оглы Ёнадаба саташды. Еху оңа салам берип, ондан: «Мениң йүрегимиң сениңки билен бир болшы ялы, сениң йүрегиң-де мениңки билен бирми?» дийип сорады. Ёнадап хем: «Бирдир» дийип җогап берди. Еху: «Эгер шейле болса, онда элиңи узат» дийди. Ёнадап Ехува тарап элини узатды. Еху оны араба мүндүрди.</verse>
				<verse number="16">Еху оңа: «Мениң билен гит-де, Реббе вепалыдыгымы гөр» дийди. Шейдип, Ехувың адамлары Ехонадабы онуң сөвеш арабасына мүндүрдилер.</verse>
				<verse number="17">Еху Самария гелип, Реббиң Ыляс аркалы айдан сөзүне гөрә Ахабың галан тохум-тиҗиниң барыны иң соңкусына ченли гырып ёк этди.</verse>
				<verse number="18">Онсоң Еху бүтин халкы йыгнап, олара йүзленип шейле дийди: «Сиз Ахап Багала вепалы болды дийип пикир эдйәнсиңиз, эмма мениң – Ехувың Багала Ахапдан хас вепалыдыгымы гөрерсиңиз.</verse>
				<verse number="19">Шонуң үчин хем шу вагт Багалың пыгамберлериниң, Багала сежде эдйәнлериң, онуң руханыларының барыны мениң яныма чагырың. Оларың екеҗесини хем галдырмаң, чүнки мен Багала улы гурбанлык хөдүр этҗек. Оларың ичинден екеҗеси гелмән галайса, ол дири галмаз». Эмма бу Ехувың Багала сежде эдйәнлери ёк этмек үчин гуран хилесиди.</verse>
				<verse number="20">Еху өз адамларына: «Багалың хатырасына оңа сежде этмек үчин йыгнанышык гүнүни ыглан эдиң» дийип буйрук берди. Ехувың адамлары Багала сежде эдилмели гүни ыглан этдилер.</verse>
				<verse number="21">Еху тутуш Ысрайыла хабар ёллады. Багала сежде эдйән әхли кишилер гелди, гелмән галан екеҗе адам хем ёкды. Гелен адамларың бары Багалың бутханасына гирди. Бутхана тә босагасына ченли адамдан долды.</verse>
				<verse number="22">Еху Багала сежде эдиленде гейилйән мукаддес донлары саклаян рухана: «Багала сежде эдйәнлериң барына дон гетирип бер» дийди. Ол сакчы хем оларың барына дон гетирип берди.</verse>
				<verse number="23">Онсоң Еху Рекабың оглы Ёнадап билен Багалың бутханасына гирди. Еху Багала сежде эдйәнлере йүзленип: «Төверегиңизе середип гөрүң, араңызда Реббе сежде эдйәнлерден хич ким болмасын, диңе Багала сежде эдйәнлер болсун» дийди.</verse>
				<verse number="24">Ондан соң Еху билен Ёнадап гурбанлыклары ве якма гурбанлыклары хөдүрлемек үчин ичери гирдилер. Еху бутхананың дашында сегсен адамы гоюп, олара: «Сизиң элиңизе берйән бу адамларымдан екеҗеси гачып гутулайса, олар үчин өз келләңиз билен җогап берерсиңиз» дийди.</verse>
				<verse number="25">Еху якма гурбанлыгыны берип гутаран бадына, эсгерлере ве оларың серкерделерине йүзленип: «Бутхана гириң-де, оларың барыны гырың, екеҗесини хем гачыраймаң» дийди. Шейдип, олар Багалың гулларының барыны гылычдан гечирдилер. Эсгерлер ве серкерделер оларың җесетлерини дашары чыкарып ташладылар. Соңра олар Багалың бутханасына ыбадат эдилйән ички отага гирдилер.</verse>
				<verse number="26">Шол ерде олар Багалың бутханасындакы дикме дашы дашары чыкарып, оны күл-оврам этдилер.</verse>
				<verse number="27">Олар Багалың дикме дашыны йыкдылар. Багалың бутханасыны йыкып, оны хаҗатхана өвүрдилер. Ол шу гүне ченли хем шейледир.</verse>
				<verse number="28">Шейдип, Еху Ысрайылда Багала сежде эдилмегиниң соңуна чыкды.</verse>
				<verse number="29">Эмма Еху Небадың оглы Яробгамың гүнәли ишлеринден эл чекмеди. Яробгам Бейтелдәки ве Дандакы алтын гөлелере сежде эдип, ысрайыл халкына гүнә этдирди.</verse>
				<verse number="30">Реб Ехува: «Сен Мениң назарымда догры иш эдип, Ахабың тохум-тиҗи бабатда Мениң йүрегимиң ислегини ерине етирдиң. Шонуң үчин хем сениң неслиң дөрдүнҗи арка ченли Ысрайыла патыша болар» дийди.</verse>
				<verse number="31">Эмма Еху Ысрайыл Худайы Реббиң канунларыны бүтин калбы билен берҗай этмеди. Ол ысрайыл халкына гүнә этдирен Яробгамың гүнәлеринден эл чекмеди.</verse>
				<verse number="32">Шол дөвүрде Реб Ысрайылың чәклерини кичелтмәге башлады. Сирия патышасы Хазайыл Иордан дерясының гүндогарындан гатлылара, рубенлилере ве манашалылара ченли болан бүтин Гилгат топрагыны, Арнон җүлгесиниң якасындакы Арогерден Гилгада ве Башана ченли болан тутуш юрды басып алды.</verse>
				<verse number="33"></verse>
				<verse number="34">Ехувың галан ишлери, әхли эден ишлери ве эдерменликлери барада ысрайыл патышаларының йыл язгыларында языландыр.</verse>
				<verse number="35">Шейдип, Еху ата-бабаларына говушды. Ол Самарияда аталарының янында җайланды. Онсоң онуң орнуна Ехувың оглы Ехогахаз патыша болды.</verse>
				<verse number="36">Еху Самарияда Ысрайыла йигрими секиз йыл патышалык этди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">Яхуда патышасы Ахазяның эҗеси Аталя оглуның өлдүрилендигини эшиден бадына, Ахазя патышаның тохум-тиҗиниң барыны өлдүртди.</verse>
				<verse number="2">Эмма Ехорам патышаның гызы, Ахазя патышаның аял доганы Ехошеба патышаның өлдүрилмели огулларының ичинден Ёвашы огурлап, оны энекеси билен ятылян отагда гойды. Шейдип, Ехошеба Ёвашы Аталядан гизледи ве ол өлмән галды.</verse>
				<verse number="3">Ол Ехошеба билен алты йыллап Реббиң өйүнде гизленип гезди. Шол дөвүрде Аталя юртда шалык эдйәрди.</verse>
				<verse number="4">Единҗи йылда Ехояда руханы Кари гошунының йүзбашыларыны ве көшк гаравулларыны өз янына Реббиң өйүне чагырды. Онсоң Ехояда шол ерде олар билен әхт эдишди ве олара ант ичирип, соң Ахазя патышаның оглы Ёвашы олара гөркезди.</verse>
				<verse number="5">Ехояда баштутанлара шейле буйрук берди: «Сиз шейле эдиң: „Сабат гүни нобатчылыга гелениңизиң үчден бири патышаның көшгүни гаравулласын.</verse>
				<verse number="6">Бейлеки үчден бириңиз Сур дервезесини гаравуллаң. Үчүнҗи бөлегиңиз болса дервезеде бейлеки гаравулларың арка тарапында нобатма-нобат гаравулчылык эдиң.</verse>
				<verse number="7">Сизиң Сабат гүни нобатчылыкдан бошаян ики топарыңыз Реббиң өйүни гаравулламалыдыр.</verse>
				<verse number="8">Әхлиңизиң элиңиз яраглы болсун, сиз патышаның дашыны габарсыңыз. Сизе якынлашан адам өлдүрилсин. Патыша гирсе-чыкса янында болуң“».</verse>
				<verse number="9">Серкерделер Ехояда руханының табшыран затларыны онуң айдышы ялы ерине етирдилер. Оларың херси өз адамларыны Сабат гүни нобатчылык эденлери ве нобатчылык этмедиклери алып, Ехояда руханының янына гелдилер.</verse>
				<verse number="10">Ехояда руханы Давут патышаның Реббиң өйүндәки найзаларыны, галканларыны серкерделере берди.</verse>
				<verse number="11">Гаравулларың херси эллери яраглы патышаны горамак үчин Реббиң өйүниң гүнортадан демиргазык тарапына ченли гурбанлык сыпасының ве өйүң төверегинде дурдулар.</verse>
				<verse number="12">Онсоң Ехояда Ахазя патышаның оглы Ёвашы дашары чыкарып, башына тәч гейдирип, оңа патышалык әхтиң нусгасыны берди. Ёвашың башына яг гуюп, оны патышалыга белледилер. Гаравуллар Ёвашы патыша дийип ыглан этдилер. Олар эл чарпышып: «Яшасын патыша!» дийип гыгырышдылар.</verse>
				<verse number="13">Аталя гаравулларың ве адамларың сесини эшидип, халкың янына Реббиң өйүне гелди.</verse>
				<verse number="14">Гөрсе, ине, патыша адата гөрә сүтүниң янында дурды. Серкерделердир сурнайчылар-да патышаның янындадылар. Юрдуң бүтин халкы шатланып, сурнай чалярды. Аталя якасыны йыртып: «Хайынлык! Хайынлык!» дийип гыгырды.</verse>
				<verse number="15">Онсоң Ехояда руханы гошун йүзбашыларына: «Аталяны бу ерден чыкарың. Онуң ызына эерени гылычдан гечириң» дийип буйрук берди. Чүнки руханы: «Гой, ол Реббиң өйүнде өлдүрилмесин» дийипди.</verse>
				<verse number="16">Шейдип, олар Аталяны тутдулар. Оны Ат дервезесинден патышаның көшгүне гетирип, шол ерде өлдүрдилер.</verse>
				<verse number="17">Халк Реббиң халкы болар ялы, Ехояда Реббиң, патышаның ве халкың арасында әхт этди. Шейле хем патыша билен халкың арасында-да әхт этди.</verse>
				<verse number="18">Онсоң юрдуң бүтин халкы Багалың бутханасына барып, оны йыкды. Ондакы гурбанлык сыпаларыны, бутлары дөвүп, бөлек-бөлек эдип ташладылар. Олар Багалың руханысы Маттаны гурбанлык сыпаларының өңүнде өлдүрдилер. Онсоң Ехояда руханы Реббиң өйүне гаравуллар гойды.</verse>
				<verse number="19">Ол йүзбашылары, карилери, гаравуллары, юрдуң бүтин халкыны өзи билен алып гитди. Олар патышаны Реббиң өйүнден гаравулларың дервезесиниң ёлы билен көшге гетирдилер. Ёваш ша тагтында отурды.</verse>
				<verse number="20">Шейдип, юрдуң бүтин илаты шат болды. Аталя патышаның өйүнде гылыч билен өлдүриленинден соң, шәхерде үмсүмлик болды.</verse>
				<verse number="21">Ёваш патышалык эдип башланда, еди яшындады.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">Ысрайыл патышасы Ехувың шалыгының единҗи йылында Ёваш патышалык эдип башлады. Ол кырк йыллап Иерусалимде патышалык этди. Онуң эҗеси Беершебадан болуп, ады Сибяды.</verse>
				<verse number="2">Ёваш өмүрбойы Реббиң назарында догры ишлери этди, чүнки Ехояда руханы оңа шейле тәлим берипди.</verse>
				<verse number="3">Муңа гарамаздан, сеждегәхлер йыкылманды. Халк энтек-энтеклерем шол сеждегәхлерде гурбанлык берип, якымлы ыслы түтетги якярды.</verse>
				<verse number="4">Ёваш руханылара шейле дийди: «Сиз мукаддес садака хөкмүнде Реббиң өйүне багыш эдилен күмшүң, илат санавында топланан күмшүң, хер кимиң өз башына дүшен кесгитли мөчбердәки берен күмшүниң ве хер адамың Реббиң өйүне мейлетинлик билен берен күмшүниң барыны йыгнаң.</verse>
				<verse number="5">Гой, хер бир руханы шу хазынадарларың биринден күмүш алсын-да, оны Реббиң өйүниң беҗердилмели ери бар болса, шоны беҗертмек үчин улансын».</verse>
				<verse number="6">Эмма Ёвашың патышалыгының йигрими үчүнҗи йылында-да руханылар Реббиң өйүниң беҗерилмели ерлерини беҗермәндилер.</verse>
				<verse number="7">Шонуң үчин хем Ёваш патыша Ехояда руханы билен бирликде бейлеки руханылары хем чагырып, олара: «Сиз нәме үчин Реббиң өйүни беҗермейәрсиңиз? Мундан бейләк сиз күмүш йыгнамаң. Йыгналан күмши Реббиң өйүни беҗермәге бериң» дийди.</verse>
				<verse number="8">Шейдип, руханылар халкдан күмүш алмазлыга ве Реббиң өйүни-де өзлери беҗермезлиге разылашдылар.</verse>
				<verse number="9">Онсоң Ехояда руханы бир сандыгы алып, онуң гапагындан бир дешик ачды-да, оны гурбанлык сыпасының янында, Реббиң өйүне гирилйән ериң саг тарапында гойды. Гапыны гаравуллаян руханылар Реббиң өйүне гетирилйән бар күмүшлери шол сандыгың ичине салардылар.</verse>
				<verse number="10">Сандыкда көп күмшүң топланандыгыны гөренлеринде, патышаның кәтиби билен баш руханы гелип, Реббиң өйүндәки бар күмши санап, торбалара салып чекердилер.</verse>
				<verse number="11">Онсоң олар чекилен күмши Реббиң өйүнде ишлейән ишчилере гөзегчилик эдйән баштутанлара берердилер. Олар хем шол күмүшден нечҗарлара, Реббиң өйүнде ишлейән уссалара, даш өрүҗилере, даш ёнуҗылара иш хакыны төләрдилер. Шонуң ялы хем олар күмши Реббиң өйүни беҗертмек үчин агаҗы, ёнулан дашлары сатын алмага ве беҗериш үчин зерур болан башга затлара харчлардылар.</verse>
				<verse number="12"></verse>
				<verse number="13">Эмма Реббиң өйүне гетирилен күмүшден Реббиң өйи үчин хич хили күмүш легенлер, мүченеклер, шакәселер, сурнайлар я-да алтындан, күмүшден башга хич хили гап-чанаклар ясалманды.</verse>
				<verse number="14">Чүнки ол күмүш Реббиң өйүни беҗерйән ишчилере берилйәрди.</verse>
				<verse number="15">Ишчилере иш хакыны төлемек үчин эллерине күмүш берлен адамлардан күмшүң хетди-хасабы соралмаярды, чүнки ол адамлар садыклык билен ишлейәрдилер.</verse>
				<verse number="16">Эмма язык садакасы билен гүнә садакасына берлен күмүш Реббиң өйүне гетирилмеди, чүнки ол руханыларыңкыды.</verse>
				<verse number="17">Шол дөвүрде Сирия патышасы Хазайыл Гатың үстүне чозуп, оны басып алды. Соңра ол Иерусалиме хүҗүм этмеги йүрегине дүвди.</verse>
				<verse number="18">Яхуда патышасы Ёваш аталары болан Яхуда патышалары Ехошападың, Ехорамың, Ахазяның Реббе багыш эден бар затларыны, өзүниң Реббе багыш эден бар затларыны, Реббиң өйүниң ве патышаның өйүниң хазыналарындакы алтының барыны алып, Сирия патышасы Хазайыла иберди. Шондан соң Хазайыл Иерусалимден эл чекди.</verse>
				<verse number="19">Ёвашың бейлеки ишлери ве әхли эден ишлери яхуда патышаларының йыл язгыларында языландыр.</verse>
				<verse number="20">Ёвашың эмелдарлары оңа гаршы дилдүвшүк гурдулар ве оны Силла гидйән ёлда, Миллоның өйүнде өлдүрдилер.</verse>
				<verse number="21">Бу иши эден Ёвашың эмелдарлары Шимгатың оглы Ёзабат билен Шомериң оглы Ехозабатды. Ёваш дүнйәден өтди ве Давут галасында, аталарының янында җайланды. Онсоң онуң ерине оглы Амазя патыша болды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">Яхуда патышасы Ахазяның оглы Ёвашың патышалыгының йигрими үчүнҗи йылында Ехувың оглы Ехогахаз Ысрайыла патыша болуп, Самарияда он еди йыл шалык сүрди.</verse>
				<verse number="2">Ехогахаз Реббиң назарында йигренҗи ишлери этди. Ол Небадың оглы Яробгамың Ысрайыла этдирен гүнәли ёлларындан йөрәп, гүнә этмекден эл чекмеди.</verse>
				<verse number="3">Реб Ысрайыла гаршы гахары гелди. Ол ысрайыллары гайта-гайта Сирия патышасы Хазайылың ве Хазайылың оглы Бенхададың элине берди.</verse>
				<verse number="4">Ехогахаз Реббе ялбарды, Реб хем оны эшитди, чүнки Реб Ысрайылың чекйән сүтемини, Сирия патышасының олара берйән эзъетини гөрди.</verse>
				<verse number="5">Шонуң үчин хем Реб Ысрайыла бир халасгәр берди. Шондан соң олар Сирияның голастындан чыкдылар. Шейдип, ысрайыл халкы өңкүси ялы өз өйүнде асудалыкда яшады.</verse>
				<verse number="6">Муңа гарамаздан ысрайыл халкы Яробгамың несиллериниң Ысрайыла этдирен гүнәлеринден эл чекмән, гайтам гүнә газанмагыны довам этдирди. Ашера буты хем Самарияда галды.</verse>
				<verse number="7">Шейдип, Ехогахазың диңе элли саны сөвеш арабалы эсгеринден, он сөвеш арабасындан ве он мүң пыяда гошунындан башга гошуны галмады, чүнки Сирия патышасы олары харман тозы кимин ёк эдипди.</verse>
				<verse number="8">Ехогахазың бейлеки ишлери, әхли эден ишлери ве эдерменлиги барада ысрайыл патышаларының йыл язгыларында языландыр.</verse>
				<verse number="9">Шейдип, Ехогахаз ата-бабаларына говушды. Ол Самарияда аталарының янында җайланды. Онсоң онуң ерине оглы Еховаш патыша болды.</verse>
				<verse number="10">Яхуда патышасы Ёвашың шалыгының отуз единҗи йылында Ехогахазың оглы Еховаш Ысрайыла патыша болуп, Самарияда он алты йыл шалык сүрди.</verse>
				<verse number="11">Еховаш Реббиң назарында йигренҗи ишлери этди. Ол Небадың оглы Яробгамың Ысрайыла этдирен гүнәлеринден эл чекмән, гайтам оны довам этдирди.</verse>
				<verse number="12">Еховашың бейлеки ишлери ве әхли эден ишлери, Яхуда патышасы Амазя гаршы эден урушларында гөркезен эдерменлиги барада ысрайыл патышаларының йыл язгыларында языландыр.</verse>
				<verse number="13">Шейдип, Еховаш ата-бабаларына говушды. Ол Самарияда Ысрайыл патышаларының янында җайланды. Онсоң онуң ерине оглы Яробгам тагта чыкды.</verse>
				<verse number="14">Эляша агыр кеселләп ятырды. Онуң өлмели пурсады голайланда, Ысрайыл патышасы Еховаш Эляшаның халыны сорамага гелди. Ол: «Эй, атам, атам! Ысрайылың сөвеш арабалары билен сөвеш арабалы эсгерлери!» дийип, сесли аглады.</verse>
				<verse number="15">Эляша Еховаша: «Яйы хем оклары ал» дийди. Еховаш яй билен оклары алды.</verse>
				<verse number="16">Эляша Ысрайыл патышасына: «Яйы чек» дийди. Еховаш онуң айдышы ялы яйы чекди. Эляша эллерини патышаның эллериниң үстүнде гойды.</verse>
				<verse number="17">Соңра ол Еховаша: «Гүндогар тарапдакы пенҗирәни ач» дийди. Еховаш ол пенҗирәни ачды. Эляша Еховаша: «Ат» дийди. Еховаш атды. Онсоң Эляша Еховаша йүзленип, шейле дийди: «Бу Реббиң еңиш окудыр, Сирияның үстүнден еңиш окудыр! Сен Апекде сириялылара гаршы уршуп, олары иң соңкусына ченли гырып ёк этмелисиң».</verse>
				<verse number="18">Эляша довам эдип, Еховаша: «Оклары ал» дийди. Ол хем оклары алды. Эляша Ысрайыл патышасына: «Оклары ере ур» дийди. Еховаш хем оклары ере үч гезек урды-да сакланды.</verse>
				<verse number="19">Онсоң Худайың адамының оңа гахары гелип: «Сен бәш я-да алты гезек урмалыдың, шонда сириялылары соңуна ченли гырардың. Инди сен Сирияны диңе үч гезек еңерсиң» дийди.</verse>
				<verse number="20">Шейдип, Эляша дүнйәден өтди ве оны җайладылар. Моваплыларың лешгерлери хер бахарда Ысрайыл топрагына чозуп гирердилер.</verse>
				<verse number="21">Бир сапар ысрайыллар өлүсини җайлап дуркалар, лешгерлериң гелйәнини гөрүп, яңкы өлини Эляшаның габрына ташладылар-да гачдылар. Ол өли адам Эляшаның сүңклерине галташан бадына дирелип, аяга галды.</verse>
				<verse number="22">Сирия патышасы Хазайыл Ехогахазың бүтин өмрүне Ысрайыла сүтем эдип гелипди.</verse>
				<verse number="23">Эмма Реб Ыбрайым, Ысхак ве Якуп билен эден әхти үчин ысрайыллара мерхемет эдип, рехим-шепагат гөркезди ве олары голдады. Реб олары хеләк этмек ислемеди. Шу вагта ченли хем олары Өз хузурындан ковмады.</verse>
				<verse number="24">Сирия патышасы Хазайыл дүнйәден өтди ве онуң ерине оглы Бенхадат патыша болды.</verse>
				<verse number="25">Ехогахазың оглы Еховаш Хазайылың оглы Бенхадада гаршы уршуп, онуң какасы Ехогахаза гаршы уршуп алан галаларының барыны Бенхададың элинден алды. Еховаш Бенхадады үч гезек еңлише сезевар эдип, Ысрайылың галаларыны ызына гайтарып алды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="14">
				<verse number="1">Ехогахазың оглы Ысрайыл патышасы Еховашың шалыгының икинҗи йылында Ёвашың оглы Амазя Яхуда патыша болды.</verse>
				<verse number="2">Ол патыша болан вагты йигрими бәш яшындады. Ол Иерусалимде йигрими докуз йыл патышалык этди. Онуң эҗеси Иерусалимден болуп, ады Ехогадынды.</verse>
				<verse number="3">Амазя Реббиң назарында догры ишлери этсе-де, атасы Давут ялы дәлди. Ол какасы Ёвашың эден ишлери ялы ишлер этди.</verse>
				<verse number="4">Эмма сеждегәхлер айрылмады. Адамлар энтек-энтеклерем шол ерлерде гурбанлык берип, якымлы ыслы түтетги якярдылар.</verse>
				<verse number="5">Амазя өз патышалыгыны кувватландырып, патыша вагты какасыны өлдүрен хызматкәрлери өлдүрди.</verse>
				<verse number="6">Йөне Мусаның Төвратда берлен табшырыкларыны берҗай эдип, Амазя какасыны өлдүрен хызматкәрлериң огулларыны өлдүрмеди, чүнки Реб шол китапда: «Аталар огуллары үчин өлүме хөкүм эдилмесин. Огуллар хем аталары үчин өлүме хөкүм эдилмесин. Хер ким диңе өз эден җенаятына гөрә өлүме хөкүм эдилсин» дийип табшырык берипди.</verse>
				<verse number="7">Амазя Дуз җүлгесинде он мүң саны эдомлыны гырып, Села галасыны басып алды. Ол Села галасыны Ёктеел дийип атландырды. Ол шу гүне ченли хем шейле атландырылып гелйәр.</verse>
				<verse number="8">Онсоң Амазя Ехогахазың оглы, Ехувың агтыгы Ысрайыл патышасы Еховаша чапарлар ёллап: «Гел, йүзбе-йүз гөрүшели» дийди.</verse>
				<verse number="9">Ысрайыл патышасы Еховаш Яхуда патышасы Амазяның янына адам иберип, шейле дийди: «Ливандакы яндак Ливандакы кедр агаҗына савчы ёллап: „Гызыңы оглума аяллыга бер“ дийип сорапдыр. Эмма Ливандакы бир вагшы хайван гечип барярка яндагы депеләпдир.</verse>
				<verse number="10">Элбетде, сен эдомлылары гырдың ве муңа сениң гөвнүң галкды. Шу еңшиңе гуван-да, өйүңде отур. Сен нәме үчин урушмага бахана агтарярсың? Сен өзүңиң ве Яхуданың халкының башына бела гетирерсиң».</verse>
				<verse number="11">Эмма Амазя муңа гулак асмады. Шейдип, Ысрайыл патышасы Еховаш өз гошуны билен Яхуда патышасы Амазяның үстүне гитди. Еховаш Яхуданың Бейтшемеш диен еринде Амазя гаршы урушда онуң билен йүзбе-йүз болды.</verse>
				<verse number="12">Яхудалар ысрайыл халкындан еңлип, өз чадырларына тарап гачып гитдилер.</verse>
				<verse number="13">Ысрайыл патышасы Еховаш Ахазяның агтыгы, Ёвашың оглы Яхуда патышасы Амазяны Бейтшемешде тутды. Онсоң Еховаш Иерусалиме гелип, Иерусалимиң диварының Эфрайым дервезесинден Күнч дервезесине ченли болан дөрт йүз тирсек аралыгыны йыкды.</verse>
				<verse number="14">Еховаш Реббиң өйүниң ве патышаның өйүниң хазыналарындакы алтын-күмшүң, гап-гачларың барыны, булардан дашары-да есир алнан адамлары алып, Самария доланып гелди.</verse>
				<verse number="15">Еховашың бейлеки ишлери, әхли эден ишлери, эдерменлиги ве Яхуда патышасы Амазя билен эден уршы барада ысрайыл патышаларының йыл язгыларында языландыр.</verse>
				<verse number="16">Еховаш ата-бабаларына говушды. Ол Самарияда Ысрайыл патышаларының янында җайланды. Онсоң онуң ерине оглы Яробгам патыша болды.</verse>
				<verse number="17">Ёвашың оглы Яхуда патышасы Амазя Ехогахазың оглы болан Ысрайыл патышасы Еховаш өленден соңра он бәш йыл яшады.</verse>
				<verse number="18">Амазяның бейлеки ишлери яхуда патышаларының йыл язгыларында языландыр.</verse>
				<verse number="19">Иерусалимде онуң гаршысына дилдүвшүк гуралды. Онсоң Амазя Лакыша гачып гитди. Эмма онуң ызындан Лакыша адам иберип, олар оны шол ерде өлдүрдилер.</verse>
				<verse number="20">Онсоң Амазяның җеседини атлара йүкләп гетирдилер-де, оны Иерусалимде Давут галасында, аталарының янында җайладылар.</verse>
				<verse number="21">Бүтин яхуда халкы Амазяның он алты яшындакы оглы Узыяны какасы Амазяның ерине патыша этди.</verse>
				<verse number="22">Узыя какасы Амазя ата-бабаларына говшандан соң, Эйлат галасыны тәзеден дикелдип, оны Яхуда гайтарып берди.</verse>
				<verse number="23">Ёвашың оглы Яхуда патышасы Амазяның шалыгының он бәшинҗи йылында Еховашың оглы Ысрайыл патышасы Яробгам Самария патыша болуп, кырк бир йыл шалык сүрди.</verse>
				<verse number="24">Яробгам Реббиң назарында йигренҗи ишлери этди. Ол Небадың оглы Яробгамың Ысрайыла этдирен гүнәлеринден эл чекмеди.</verse>
				<verse number="25">Яробгам Ысрайыл Худайы Реббиң Өз гулы гатхеперли Эмитайың оглы Юнус пыгамбер аркалы айдышы ялы, Ысрайыл чәгини Лебохаматдан Араба деңзине ченли болан аралыкда тәзеден дикелтди.</verse>
				<verse number="26">Чүнки Реб Ысрайылың агыр мушакгатыны гөрди. Ысрайылда олара көмек берер ялы гулам, азат адамам галманды.</verse>
				<verse number="27">Йөне Реб Ысрайылың адыны гөклериң астындан өчүрҗек дийип айтманды. Реб ысрайыллары Еховашың оглы Яробгам аркалы халас этди.</verse>
				<verse number="28">Яробгамың бейлеки ишлери, әхли эден ишлери, эдерменлиги, нәхили сөвешени ве онуң өң Яхуда дегишли болан Дамаскы ве Хаматы Ысрайыла гайтарып берши барада ысрайыл патышаларының йыл язгыларында языландыр.</verse>
				<verse number="29">Яробгам ата-бабаларына говушды. Ол аталарының хем-де Ысрайыл патышаларының янында җайланды. Онсоң онуң ерине оглы Закаря патыша болды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="15">
				<verse number="1">Ысрайыл патышасы Яробгамың шалыгының йигрими единҗи йылында Амазяның оглы Яхуда патышасы Узыя патышалык эдип башлады.</verse>
				<verse number="2">Узыя патыша боланда он алты яшындады. Ол Иерусалимде элли ики йыл патышалык этди. Онуң эҗеси Еколя Иерусалимденди.</verse>
				<verse number="3">Узыя өз какасы Амазя ялы Реббиң назарында догры ишлери этди.</verse>
				<verse number="4">Муңа гарамаздан Узыя сеждегәхлери айырмады. Бүтин халк энтек-энтеклерем шол ерлере барып гурбанлык берип, якымлы ыслы түтетги якярды.</verse>
				<verse number="5">Реб оңа ёканчлы дери кесели билен эзъет берди. Ол тә өлйәнчә ёканчлы дери кеселинден эҗир чекип, айратын ерде яшады. Патышаның оглы Ётам юртдакы халка баштутанлык эдип, көшги доландырды.</verse>
				<verse number="6">Узыяның бейлеки ишлери ве әхли эден ишлери яхуда патышаларының йыл язгыларында языландыр.</verse>
				<verse number="7">Узыя ата-бабаларына говушды. Ол Давут галасында, аталарының янында җайланды. Онсоң онуң ерине оглы Ётам патыша болды.</verse>
				<verse number="8">Яхуда патышасы Узыяның шалыгының отуз секизинҗи йылында Яробгамың оглы Закаря Ысрайыла патыша болуп, Самарияда алты ай шалык сүрди.</verse>
				<verse number="9">Закаря хем аталары ялы Реббиң назарында йигренҗи ишлери этди. Ол Небадың оглы Яробгам Ысрайыла этдирен гүнәлеринден эл чекмеди.</verse>
				<verse number="10">Ябешиң оглы Шаллум Закаря гаршы дилдүвшүк гурап, оны халкың өңүнде уруп өлдүрди-де, онуң ерине өзи патыша болды.</verse>
				<verse number="11">Закаряның бейлеки ишлери ысрайыл патышаларының йыл язгыларында языландыр.</verse>
				<verse number="12">Реббиң Ехува: «Сениң несиллериң дөрдүнҗи арка ченли Ысрайыл тагтында отурарлар» дийип берен вадасы берҗай болды.</verse>
				<verse number="13">Яхуда патышасы Узыяның шалыгының отуз докузынҗы йылында Ябешиң оглы Шаллум патыша болуп, Самарияда бир ай патышалык этди.</verse>
				<verse number="14">Онсоң Гадының оглы Менахым Тирсадан чыкып, Самария гелди. Ол Самарияда Ябешиң оглы Шаллумы өлдүрип, өзи онуң ерине патыша болды.</verse>
				<verse number="15">Шаллумың бейлеки ишлери, гуран дилдүвшүги барада ысрайыл патышаларының йыл язгыларында языландыр.</verse>
				<verse number="16">Шол дөвүрде Менахым Тирсадан башлап, Типсада ве онуң этрапларында яшаянларың барыны гырды. Өзүне галаның дервезесини ачмандыклары үчин, оларың барыны гырды ве гөврели аялларының гарынларыны ярды.</verse>
				<verse number="17">Яхуда патышасы Узыяның шалыгының отуз докузынҗы йылында Гадының оглы Менахым Ысрайыла патыша болды. Ол Самарияда он йыл патышалык этди.</verse>
				<verse number="18">Менахым Реббиң назарында йигренҗи ишлери этди. Ол бүтин өмрүне Небадың оглы Яробгамың Ысрайыла этдирен гүнәлеринден эл чекмеди.</verse>
				<verse number="19">Ашур патышасы Пул Ысрайыла хүҗүм этди. Менахым өз патышалыгыны кувватландырмага көмек эдери ялы, Пула бир мүң еди йүз батман күмүш берди.</verse>
				<verse number="20">Менахым Ашур патышасына күмүш бермек үчин Ысрайылдакы байларың барына җан башына бир йүз мысгалдан говрак күмүш салгыт салды. Шондан соң Ашур патышасы юртда галман ызына гайтды.</verse>
				<verse number="21">Менахымың бейлеки ишлери ве әхли эден ишлери барада ысрайыл патышаларының йыл язгыларында языландыр.</verse>
				<verse number="22">Менахым ата-бабаларына говушды. Оглы Пекахя онуң ерине патыша болды.</verse>
				<verse number="23">Яхуда патышасы Узыяның шалыгының эллинҗи йылында Менахымың оглы Пекахя Ысрайыла патыша болуп, Самарияда ики йыл шалык сүрди.</verse>
				<verse number="24">Пекахя Реббиң назарында йигренҗи ишлери этди. Ол Небадың оглы Яробгамың Ысрайыла этдирен гүнәлеринден эл чекмеди.</verse>
				<verse number="25">Өз серкердеси Ремаляның оглы Пека элли саны гилгатлы билен Пекахя гаршы дилдүвшүк гурады. Пека Самарияда көшгүң ички галасында Аргоп ве Аръе билен бирликде Пекахяның үстүне хүҗүм эдип, оны өлдүрип, ерине өзи патыша болды.</verse>
				<verse number="26">Пекахяның бейлеки ишлери ве әхли эден ишлери ысрайыл патышаларының йыл язгыларында языландыр.</verse>
				<verse number="27">Яхуда патышасы Узыяның шалыгының элли икинҗи йылында Ремаляның оглы Пека Ысрайыла патыша болуп, Самарияда йигрими йыл шалык сүрди.</verse>
				<verse number="28">Пека Реббиң назарында йигренҗи ишлери этди. Ол Небадың оглы Яробгамың Ысрайыла этдирен гүнәлеринден эл чекмеди.</verse>
				<verse number="29">Ысрайыл патышасы Пеканың дөврүнде Ашур патышасы Тиглатпилесер гелип, Ыёны, Абелбейтмагаканы, Янованы, Кедеши, Хасоры, Гилгады, Җелиләни ве тутуш Нафталы юрдуны басып алып, оларың халкларыны Ашура есир эдип әкитди.</verse>
				<verse number="30">Онсоң Эланың оглы Хошея Ремаляның оглы Пека гаршы дилдүвшүк гурап, онуң үстүне хүҗүм этди ве оны өлдүрди. Соңра Узыяның оглы Ётамың патышалыгының йигриминҗи йылында Хошея Пеканың ерине патыша болды.</verse>
				<verse number="31">Пеканың бейлеки ишлери ве әхли эден ишлери ысрайыл патышаларының йыл язгыларында языландыр.</verse>
				<verse number="32">Ремаляның оглы Ысрайыл патышасы Пеканың шалыгының икинҗи йылында Узыяның оглы Яхуда патышасы Ётам патышалык эдип башлады.</verse>
				<verse number="33">Ётам патыша болан вагты йигрими бәш яшындады. Ол Иерусалимде он алты йыл патышалык этди. Онуң эҗеси Еруша Садогың гызыды.</verse>
				<verse number="34">Ётам какасы Узыя ялы Реббиң назарында догры ишлери этди.</verse>
				<verse number="35">Муңа гарамаздан, ол сеждегәхлери айырмады. Халк энтек-энтеклерем шол ерлере барып, гурбанлык берип, якымлы ыслы түтетги якярды. Ётам Реббиң өйүниң демиргазык дервезесини гурды.</verse>
				<verse number="36">Ётамың бейлеки ишлери ве әхли эден ишлери яхуда патышаларының йыл язгыларында языландыр.</verse>
				<verse number="37">Шол дөвүрде Реб Сирия патышасы Ресини, Ремаляның оглы Пеканы Яхуданың гаршысына гойберип башлады.</verse>
				<verse number="38">Ётам ата-бабаларына говушды. Ол Давут галасында, аталарының янында җайланды. Оглы Ахаз онуң ерине патыша болды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="16">
				<verse number="1">Ремаляның оглы Пеканың шалыгының он единҗи йылында Ётамың оглы Ахаз Яхуда патыша болды.</verse>
				<verse number="2">Ахаз патыша болан махалы йигрими яшындады. Ол Иерусалимде он алты йыл патышалык этди. Ахаз атасы Давудың ызына эермән, өз Худайы Реббиң назарында нәдогры ишлери этди.</verse>
				<verse number="3">Ахаз Ысрайыл патышаларының ёлы билен йөрәп, Реббиң ысрайылларың юрдундан ковуп чыкаран миллетлериниң йигренҗи адаты боюнча өз оглуны отдан гечирди.</verse>
				<verse number="4">Ол сеждегәхлерде, байырлыкларда ве гүр япраклы хер бир агаҗың астында гурбанлык берйәрди, якымлы ыслы түтетги түтедйәрди.</verse>
				<verse number="5">Шол вагт Сирия патышасы Ресин билен Ысрайыл патышасы Ремаляның оглы Пека Иерусалимиң үстүне хүҗүм эдип, онуң дашыны габадылар. Эмма шонда-да оны еңип билмедилер.</verse>
				<verse number="6">Шол дөвүрде Сирия патышасы Ресин Эйлаты арам халкына гайтарып берди ве яхудалары Эйлатдан ковуп чыкарды. Эдомлылар Эйлата гелдилер ве олар шу гүне ченли хем шол ерде яшаярлар.</verse>
				<verse number="7">Ахаз Ашур патышасы Тиглатпилесериң янына чапарлар ёллап: «Мен сениң гулуң хем-де оглуңдырын. Гел-де, маңа гаршы хүҗүм эдйән Сирия патышасы билен Ысрайыл патышасының элинден мени гутар» дийди.</verse>
				<verse number="8">Ахаз Реббиң өйүндәки ве патышаның өйүндәки хазыналарында бар болан алтындыр күмши алып, совгат хөкмүнде Ашур патышасына иберди.</verse>
				<verse number="9">Ашур патышасы Ахазың сөзүне гулак асды. Ашур патышасы Дамаска гаршы хүҗүм эдип, оны басып алды-да, илатының барыны Кире есир эдип әкитди ве Ресини өлдүрди.</verse>
				<verse number="10">Ахаз патыша Ашур патышасы Тиглатпилесери гаршыламак үчин Дамаска баранда, Дамаскдакы гурбанлык сыпасыны гөрүп, онуң нусгасыны ве тесвирини эдил болшы ялы эдип, Урыя рухана иберди.</verse>
				<verse number="11">Урыя руханы Ахаз патышаның Дамаскдан иберен нусгасына гөрә гурбанлык сыпасыны ясады. Урыя муны патыша Дамаскдан гелмәнкә ясап гутарды.</verse>
				<verse number="12">Ахаз патыша Дамаскдан геленде, гурбанлык сыпасыны гөрди. Ол гурбанлык сыпасының янына гелип, онуң үстүнде өз якма гурбанлыгыны ве галла садакасыны хөдүр этди, ичги садакасыны гуйды, саламатлык гурбанлыгының ганыны гурбанлык сыпасына тарап серпди.</verse>
				<verse number="13"></verse>
				<verse number="14">Ахаз патыша Реббиң хузурындакы өйүң өң тарапында, өз гурбанлык сыпасы билен Реббиң өйүниң арасында дуран бүрүнчден ясалан гурбанлык сыпасыны айрып, оны өз гурбанлык сыпасының демиргазык тарапында гойды.</verse>
				<verse number="15">Ахаз патыша Урыя рухана шейле табшырык берди: «Эртириң якма гурбанлыгыны, агшамың галла садакасыны, патышаның якма гурбанлыгыны, галла садакасыны юрдуң тутуш илатының якма гурбанлыкларыны, галла садакаларыны, ичги садакаларыны шу улы гурбанлык сыпасының үстүнде бер ве якма гурбанлыгының хем-де гурбанлыкларың ганларыны гурбанлык сыпасына серп. Эмма бүрүнч гурбанлык сыпасыны мениң маслахат сорамагым үчин уланмага гоюң».</verse>
				<verse number="16">Урыя руханы-да Ахаз патышаның табшыран затларының барыны айдышы ялы ерине етирди.</verse>
				<verse number="17">Онсоң Ахаз патыша арабаларың гапдалларыны кесип, оларың үстүндәки легени айырды. Ол ховзы ашагындакы бүрүнч өкүзлериң үстүнден айрып, оны бир даш секиниң үстүнде гойды.</verse>
				<verse number="18">Ахаз Сабат гүни үчин уланылян Реббиң өйүндәки гурлан бассырманы ве патыша үчин ниетленен дашкы гирелгәни айырды. Ол муны Ашур патышасының гөвнүнден турмак үчин шейле этди.</verse>
				<verse number="19">Ахазың бейлеки ишлери яхуда патышаларының йыл язгыларында языландыр.</verse>
				<verse number="20">Ахаз ата-бабаларына говушды. Ол Давут галасында, аталарының янында җайланды. Оглы Хизкия онуң ерине патыша болды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="17">
				<verse number="1">Яхуда патышасы Ахазың шалыгының он икинҗи йылында Эланың оглы Хошея Ысрайыла патыша болуп, Самарияда докуз йыл патышалык этди.</verse>
				<verse number="2">Хошея Реббиң назарында йигренҗи ишлери этди, йөне ол өзүнден озалкы Ысрайыл патышалары ялы дәлди.</verse>
				<verse number="3">Ашур патышасы Шалманесер Хошея гаршы хүҗүм этди. Хошея Шалманесере табын болуп, оңа салгыт төледи.</verse>
				<verse number="4">Эмма Ашур патышасы Хошеяның дөнүклик эдйәнини гөрди, чүнки Хошея Мүсүр патышасы Сонуң янына чапарлар ёллапды хем-де ол хер йылкысы ялы Ашур патышасына төлемели салгыдыны төлемәнди. Шонуң үчин хем Ашур патышасы оны тутуп туссагхана салды.</verse>
				<verse number="5">Соңра Ашур патышасы тутуш юрды эеләп, Самария барды ве үч йыллап онуң дашыны габады.</verse>
				<verse number="6">Хошеяның шалыгының докузынҗы йылында Ашур патышасы Самарияны басып алып, ысрайыллары Ашура есир эдип әкитди ве олары Халада, Хабор дерясының якасындакы Гозанда ве Мадай галаларында ерлешдирди.</verse>
				<verse number="7">Бу ысрайыл халкының өзүни Мүсүр патышасы фараоның голастындан азат эдип, Мүсүрден чыкаран Худайы Реббиң гаршысына гүнә эдендиги ве башга худайлара сежде эдендиги үчин шейле болды.</verse>
				<verse number="8">Олар өз юртларындан Реббиң ковуп чыкаран миллетлериниң адатларына ве Ысрайыл патышаларының чыкаран адатларына эердилер.</verse>
				<verse number="9">Ысрайыл халкы гизлинликде Худайы Реббиң гаршысына пис ишлери этди. Олар хемме ерде – иң кичи обадан тә улы гала ченли әхли ерде сеждегәхлери гурды.</verse>
				<verse number="10">Олар хер бир бейик байырда хем-де гүр япраклы хер бир агаҗың астында дикме дашлары ве Ашера бутларыны дикдилер.</verse>
				<verse number="11">Олар шол сеждегәхлерде Реббиң өз юртларындан ковуп чыкаран миллетлериниң эдиши ялы садакалар бердилер. Олар пис ишлери эдип, Реббиң гахарыны гетирдилер.</verse>
				<verse number="12">Олар Реббиң: «Сиз бутлара сежде этмәң» дийип айдан сөзүне гулак асман, бутлара сежде этдилер.</verse>
				<verse number="13">Эмма Реб шонда-да әхли пыгамберлер ве гөргүрлер аркалы ысрайыл ве яхуда халкларына дуйдурыш берип, шейле дийипди: «Сиз бу пис ёлларыңыздан дөнүң, аталарыңыза табшыран, гулларым пыгамберлер аркалы сизе ёллан кануныма гөрә Мениң табшырыкларымы ве парзларымы берҗай эдиң».</verse>
				<verse number="14">Олар Реббе гулак асмадылар ве өз Худайы болан Реббе иман этмедик аталары ялы бойнуёгынлык этдилер.</verse>
				<verse number="15">Олар Реббиң парзларыны, аталары билен эден әхтини, Онуң берен дуйдурышларыны рет этдилер. Олар дерексиз худайларың ызына эерип, өзлери хем дерексиз адамлар болдулар. Олар Реббиң: «Төверегиңиздәки миллетлер ялы яшамаң» дийип табшыран миллетлериниң ызларына эердилер.</verse>
				<verse number="16">Олар Худайы Реббиң әхли табшырыкларындан йүз дөндердилер-де, өзлери үчин ики саны гуйма гөле бутуны ве Ашера бутуны ясап, асман җисимлерине сежде этдилер ве Багала гуллук этдилер.</verse>
				<verse number="17">Олар огулларыны ве гызларыны отдан гечирдилер, палчылык ве җадыгөйлик билен мешгулландылар. Олар Реббиң назарында йигренҗи ишлере баш уруп, Онуң гахарыны гетирдилер.</verse>
				<verse number="18">Реб Ысрайыла гаршы гахардан яңа ловлап, олары рет этди. Яхуда тиресинден башга екеҗе адам-да галмады.</verse>
				<verse number="19">Яхуда халкы хем өз Худайы Реббиң табшырыкларыны берҗай этмеди, ол-да ысрайылларың адатларына эерди.</verse>
				<verse number="20">Реб бүтин Ысрайыл несиллеринден йүз дөндерди. Ол олары җезаландырып, талаңчыларың элине берди. Шейдип, Реб оларың барыны Өз хузурындан ёк этди.</verse>
				<verse number="21">Реб Ысрайылы Давудың несиллериниң элинден аландан соң, ысрайыллар Небадың оглы Яробгамы патыша этдилер. Яробгам ысрайыллары Реббиң ёлундан азашдырып, олара улы гүнәлер этдирди.</verse>
				<verse number="22">Ысрайыл халкы Яробгамың эден гүнәлерини гайталады. Реббиң Өз гуллары пыгамберлер аркалы айдышы ялы, ысрайыл халкыны хузурындан ёк эдйәнчә, олар гүнә этмекден эл чекмедилер. Шейдип, олар өз юртларындан Ашура сүргүн эдилдилер ве олар тә шу гүне ченли хем шол ердедирлер.</verse>
				<verse number="23"></verse>
				<verse number="24">Ашур патышасы Бабылдан, Кутдан, Авадан, Хаматдан ве Сепарвайымдан адамлары гетирип, олары ысрайылларың ерине Самарияның галаларында ерлешдирди. Олар Самарияны эеләп, онуң галаларында месген тутдулар.</verse>
				<verse number="25">Бу дүрли миллетлериң халклары Самарияда илки орнашан вагтларында Реббе ыбадат этмедилер. Шонуң үчин хем Реб оларың арасына ёлбарслар иберди. Ёлбарслар оларың бирнәчесини өлдүрдилер.</verse>
				<verse number="26">Онсоң Ашур патышасына шейле хабар берилди: «Сениң есир эдип, Самария шәхерлеринде ерлешдирен миллетлериң Ысрайыл Худайының адатларыны билмейәрлер. Шонуң үчин хем бу юрдуң Худайы оларың үстүне ёлбарслар иберди. Ёлбарслар-да олары өлдүрйәрлер».</verse>
				<verse number="27">Онсоң Ашур патышасы шейле табшырык берди: «Самариядан сүргүн эдилип гетирилен руханыларың бирини бошадып, ызына ибериң. Гой, ол руханы гидип, Самарияда яшасын хем-де шол ерде яшаян миллетлере юрдуң Худайының хөкүмлерини өвретсин».</verse>
				<verse number="28">Шейдип, Ашур патышасының Самариядан сүргүн эдилип гетирилен руханыларындан бири Самария гелип, Бейтелде яшады ве Самарияда яшаян миллетлере Реббе нәдип ыбадат этмелидигини өвретди.</verse>
				<verse number="29">Эмма муңа гарамаздан, хер миллет өз худайларыны ясап, оларың херси өз яшаян галаларында самариялыларың дикен сеждегәхлеринде гойды.</verse>
				<verse number="30">Бабыллылар Сукотбенот бутуны, кутлылар Нергал бутуны, хаматлылар Ашыма бутуны,</verse>
				<verse number="31">авалылар Нибхаз ве Тартаг бутларыны ясадылар. Сепарвайымлылар Адраммелек ве Анаммелек бутлары үчин чагаларыны якма гурбанлык хөкмүнде хөдүрледилер.</verse>
				<verse number="32">Олар сеждегәхлерде өзлери үчин гурбанлык хөдүрләр ялы, өз араларындакы дүрли миллетлерден болан руханылары белледилер, шейле хем олар Реббе ыбадат этдилер.</verse>
				<verse number="33">Шейдип, олар хем Реббе, хем араларындан сүргүн эдилен миллетлериниң адатларына гөрә өз худайларына сежде этдилер.</verse>
				<verse number="34">Олар шу гүне ченли хем өзлериниң озалкы адатларына эерип, Реббе сежде этмейәрлер. Реббиң Ысрайыл дийип атландыран Якубың несиллерине берен табшырыкларыны, кануныны, хөкүмлерини ве парзларыны берҗай этмейәрлер.</verse>
				<verse number="35">Реб Якубың несиллери билен әхт эдип, олара шейле табшырык берипди: «Сиз кесеки худайлара сежде этмәң, оларың өңүнде дыза чөкүп, олара гуллугам этмәң, гурбанлыгам бермәң.</verse>
				<verse number="36">Сизи бейик гудрат ве гүйч билен Мүсүр юрдундан чыкаран Реббе сежде эдиң, Онуң өңүнде дыза чөкүп, Оңа гурбанлык бериң.</verse>
				<verse number="37">Реббиң сизиң үчин язан табшырыкларыны, кануныны, хөкүмлерини ве парзларыны сересаплык билен берҗай эдиң. Сиз кесеки худайлара сежде этмәң.</verse>
				<verse number="38">Мениң сизиң билен эден әхтими унутмаң ве кесеки худайлара сежде этмәң.</verse>
				<verse number="39">Сиз диңе Худайыңыз Реббе сежде эдиң. Реб сизи әхли душманларыңызың элинден гутарар».</verse>
				<verse number="40">Эмма олар Реббиң сөзүне гулак асман, өзлериниң озалкы адатларына эердилер.</verse>
				<verse number="41">Шейдип, бу миллетлер хем Реббе, хем оюлып ясалан бутларына сежде этдилер. Ата-бабалары нәме эден болсалар, огуллары-да, несиллери-де тә шу гүне ченли шоларың эденлерини гайталап гелйәрлер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="18">
				<verse number="1">Ысрайыл патышасы Эланың оглы Хошеяның патышалыгының үчүнҗи йылында Яхуда патышасы Ахазың оглы Хизкия Яхуда патыша болды.</verse>
				<verse number="2">Хизкия патыша болан вагты йигрими бәш яшындады. Ол Иерусалимде йигрими докуз йыл патышалык этди. Онуң эҗесиниң ады Абыды. Ол Закаряның гызыды.</verse>
				<verse number="3">Хизкия атасы Давут ялы Реббиң назарында догры ишлери этди.</verse>
				<verse number="4">Ол сеждегәхлери ёк этди, дикме дашлары йыкды ве Ашера бутларыны кесип айырды. Мусаның ясан бүрүнч йыланыны парчалады, чүнки ысрайыл халкы шол гүнлере ченли бүрүнч йылана якымлы ыслы түтетги якып гелипди. Ол бүрүнч йылан Нехуштан дийип атландырылды.</verse>
				<verse number="5">Хизкия Ысрайыл Худайы Реббе бил баглады. Яхудада өңки-соңкы болан әхли патышаларың арасында онуң ялысы ёкды.</verse>
				<verse number="6">Чүнки Хизкия Реббе вепалы болуп, хич хачан Онуң ызына эермекден йүз дөндермеди ве Реббиң Муса берен табшырыкларыны берҗай этди.</verse>
				<verse number="7">Реб онуң биленди. Хизкия нирә гитсе-де, онуң иши оңуна болды. Ол Ашур патышасына гаршы гозгалаң турузды ве оңа гуллук этмекден боюн гачырды.</verse>
				<verse number="8">Хизкия иң кичи обадан тә улы гала ченли болан ерлерде яшаян пилиштлилериң барыны, шейле хем Газаны ве онуң чәгиндәкилери еңлише сезевар этди.</verse>
				<verse number="9">Хизкияның шалыгының дөрдүнҗи йылында, Эланың оглы Ысрайыл патышасы Хошеяның шалыгының единҗи йылында Ашур патышасы Шалманесер Самарияның үстүне хүҗүм эдип, онуң дашыны габады.</verse>
				<verse number="10">Үчүнҗи йылда Шалманесер Самарияны басып алды. Бу Хизкияның патышалыгының алтынҗы ве Ысрайыл патышасы Хошеяның шалыгының докузынҗы йылында болуп гечди.</verse>
				<verse number="11">Ашур патышасы ысрайыллары Ашура есир эдип әкитди ве олары Халада, Гозандакы Хабор дерясының якасында ве Мадай галаларында ерлешдирди.</verse>
				<verse number="12">Ысрайыллар Худайы Реббиң сөзүне гулак асмандыклары үчин хем-де Онуң әхтинден, Реббиң гулы Муса берен табшырыкларындан йүз өврендиклери үчин шейле ягдая дүшдүлер.</verse>
				<verse number="13">Хизкия патышаның шалыгының он дөрдүнҗи йылында Ашур патышасы Санхерип Яхуданың әхли галаларына гаршы хүҗүм эдип, олары басып алды.</verse>
				<verse number="14">Яхуда патышасы Хизкия Лакыш галасындакы Ашур патышасының янына хабар ёллап: «Хата этдим, мениң юрдумдан гит, талап эден задыңы берейин» дийди. Ашур патышасы Яхуда патышасы Хизкиядан бәш йүз он батман күмүш билен элли батман алтын талап этди.</verse>
				<verse number="15">Хизкия Реббиң өйүндәки ве патышаның өйүндәки хазыналардан тапылан күмшүң барыны алып, Ашур патышасына берди.</verse>
				<verse number="16">Шол дөвүрде Яхуда патышасы Хизкия Реббиң ыбадатханасының гапыларының ве сөелериниң үстүне чаян алтыныны-да алып, Ашур патышасына берди.</verse>
				<verse number="17">Ашур патышасы серкердебашысыны, көшк эмелдарыны ве везирини улы гошун билен Лакышдан Иерусалиме Хизкия патышаның янына иберди. Олар Иерусалиме гелип, ёкаркы ховданың арыгының янында дурдулар. Бу арык Чырпыҗы мейданының ёлунда ерлешйәрди.</verse>
				<verse number="18">Олар патышаны чагыранларында, көшги доландырыҗы Хилкияның оглы Элякым, Шебна кәтип ве Асафың оглы Ёва – патышаның баш эмелдары оларың янына бардылар.</verse>
				<verse number="19">Хизкияның янына барып, бейик Ашур патышасы шейле диййәр дийиң: «Сен нәмә бил баглаярсың?</verse>
				<verse number="20">Сен харбы укыбың ве гүйч-кувватың гүррүңини эдйәрсиң, эмма олар бош сөзлердир. Сен киме бил баглап, мениң гаршыма гозгалаң туруздың?</verse>
				<verse number="21">Серет, ине, сен дөвүк гамыш кысымлы Мүсүре бил баглаярсың. Эмма ким шол дөвүк гамша хаса хөкмүнде сөенсе, шонуң элине батар. Мүсүр патышасы фараон хем өзүне бил баглаянларың хеммеси үчин шейледир.</verse>
				<verse number="22">Эгер сен маңа: „Биз Худайымыз Реббе бил баглаярыс“ дийсең, онда Хизкияның Яхуда ве Иерусалиме йүзленип: „Сиз Иерусалимде шу гурбанлык сыпасының өңүнде сежде эдиң“ дийип, онуң йыкан сеждегәхлери, гурбанлык сыпалары Худайыңкы дәлми нәме?</verse>
				<verse number="23">Инди гел-де, мениң җенабым Ашур патышасы билен бәслеш. Эгер-де мен сизе ики мүң саны ат берсем, сиз олара мүнмәге шонча адам тапып билерсиңизми?</verse>
				<verse number="24">Онсоң сиз нәдип җенабымың иң пес дереҗели серкердесини еңип билҗек? Сиз сөвеш арабалары ве сөвеш арабалы эсгерлери бар дийип, Мүсүре бил баглаярсыңызмы?</verse>
				<verse number="25">Мунуң үстесине-де, сиз мени Ребден ругсатсыз бу юрды вейран этмәге гелендир өйдйәрсиңизми? Реб маңа шу юрдуң үстүне чоз-да, оны дерби-дагын эт дийди».</verse>
				<verse number="26">Онсоң Хилкияның оглы Элякым, Шебна ве Ёва баш везире шейле дийдилер: «Хайыш эдйәрис, биз гулларың билен өз дүшүнйән дилимизде – арамейче гүрлеш. Бизиң билен яхудаларың дилинде гүрлешме, диварың үстүндәки адамлар диңләп дурлар».</verse>
				<verse number="27">Эмма баш везир олара шейле җогап берди: «Җенабым мени бу сөзлери диңе җенабыңыза ве сизе айтмак үчин ёлладымы нәме? Диварың үстүнде отуран адамлара айтмак үчин хем ёлламадымы эйсем? Олар хем сизиң ялы өз неҗасатларыны ийип, өз пешевлерини ичерлер».</verse>
				<verse number="28">Онсоң баш везир дик дуруп, бар сеси билен гыгырып, яхуда дилинде гепледи. Ол: «Бейик патыша болан Ашур патышасының сөзүни диңләң.</verse>
				<verse number="29">Патыша шейле диййәр: „Хизкия өзүңизи алдатмаң! Ол сизи мениң элимден халас эдип билмез.</verse>
				<verse number="30">Хизкия: ‘Реб бизи хөкман халас эдер ве бу шәхер Ашур патышасының элине берилмез’ дийип, сизе Реббе бил баглатмасын.</verse>
				<verse number="31">Хизкия гулак асмаң!“ Ашур патышасы шейле диййәр: „Мениң билен ярашык эдиң-де, мениң яныма гелиң. Шонда хер ким өз үзүмчилигиниң хем-де инҗир дарагтының мивесинден ийип, өз гуюсындан сув ичер.</verse>
				<verse number="32">Соңра мен гелип, сизи өз юрдуңыза меңзеш бир юрда алып барарын. Ол ер бугдай, шерап, чөрек, үзүмлик, зейтун ягы ве бал меканыдыр. Шейдип, сиз өлмән, аман галарсыңыз. Хизкияның: ‘Реб бизи халас эдер’ дийип, алдамакчы болян сөзлерине гулак асмаң.</verse>
				<verse number="33">Хайсы миллетлериң худайлары өз юрдуны Ашур патышасының элинден халас эдипдир?</verse>
				<verse number="34">Хамадың ве Арпадың худайлары ниреде? Сепарвайымың, Хенаның ве Ывахың худайлары ниреде? Самарияның худайлары олары мениң элимден халас этдилерми?</verse>
				<verse number="35">Реббиң Иерусалими мениң элимден халас эдери ялы, бу худайларың арасында өз юртларыны мениң элимден халас эдени бармы?“»</verse>
				<verse number="36">Эмма халкдан сес чыкмады, оңа җогап гайтаран болмады, чүнки Хизкия патыша: «Оңа җогап гайтармаң» дийип табшырыпды.</verse>
				<verse number="37">Шейдип, көшги доландырыҗы Хилкияның оглы Элякым, Шебна кәтип ве Асафың оглы Ёва – патышаның баш эмелдары дагы якаларыны йыртып, Хизкияның янына гелип, оңа баш везириң сөзлерини айдып бердилер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="19">
				<verse number="1">Хизкия патыша Рабшаканың сөзлерини эшиденде, якасыны йыртып, җул гейнип, Реббиң өйүне гитди.</verse>
				<verse number="2">Патыша көшги доландырыҗы Элякымы, Шебна мүрзәни ве яшулы руханылары Амозың оглы Ишая пыгамбериң янына иберди. Хеммеси җул гейдилер.</verse>
				<verse number="3">Олар Ишая пыгамбере шейле дийдилер: «Хизкия патыша шейле диййәр: „Шу гүн биз хасрат, җеза ве рысвалык астындадырыс; бизиң ягдайымыз дүнйә инҗек болуп дуран баласыны догурмага меҗалы галмадык аялыңкы ялыдыр.</verse>
				<verse number="4">Онуң алыхезрети Ашур патышасының иберен баш везириниң дири Худайы масгараламак үчин айдан әхли сөзлерини, белки, Худайың Реб эшидендир; Худайың Реб шол сөзлери үчин олары җезаландырар. Инди аман галан адамлар үчин дилег эт“».</verse>
				<verse number="5">Хизкияның хызматкәрлери Ишая пыгамбериң янына геленлеринде,</verse>
				<verse number="6">Ишая пыгамбер олара шейле дийди: «Җенабыңыза айдың, Реб шейле диййәр: „Ашур патышасының хызматкәрлериниң Мени кемсидип айдан сөзлерини эшидениң үчин олардан горкма.</verse>
				<verse number="7">Мен онуң ичине бир рух иберерин велин, ол бир хабар эшидип, өз юрдуна доланар. Мен оны өз юрдунда гылыч билен өлдүрдерин“».</verse>
				<verse number="8">Баш везир Ашур патышасының Лакышдан гайдандыгыны эшидип, ызына доланды. Ол патышаның Либна галасына гаршы уршуп йөрендигини гөрди.</verse>
				<verse number="9">Патыша Эфиопия патышасы Тирхаканың өзи билен урушмага чыкандыгыны эшидип, ол Хизкияның янына чапарлар ёллады.</verse>
				<verse number="10">Ашур патышасы Яхуда патышасы Хизкия шейле хабар иберди: «Сениң бил баглаян Худайың: „Иерусалим Ашур патышасының элине берилмез“ дийип, сени алдамасын.</verse>
				<verse number="11">Ашур патышасының әхли юртлары бүтинлей ёк эдип, халкларың башына нә гүнлери гетирендигини эшиденсиң. Инди сиз халас эдилермикәңиз?</verse>
				<verse number="12">Ата-бабаларымың дерби-дагын эден галаларының: Гозаның, Хараның, Ресепиң илатыны, Теласарда болан Эден халкыны өз худайлары ата-бабаларыңың элинден халас этдими?</verse>
				<verse number="13">Хамат, Арпат ве Сепарвайым галаларының шалары, Хена ве Ывах галаларының шалары ниреде?»</verse>
				<verse number="14">Хизкия хаты чапарларың элинден алып окады. Онсоң ол Реббиң өйүне барып, хаты Реббиң өңүнде ачып гойды.</verse>
				<verse number="15">Хизкия Реббиң хузурында дилег эдип, шейле дийди: «Эй, керупларың үстүнде тагт гуран Ысрайыл Худайы Реб! Бүтин дүнйәниң патышалыкларының Худайы Сенсиң, Сен еке-тәксиң. Ери-гөги ярадан-да Сенсиң.</verse>
				<verse number="16">Я Реб, гулак ас-да, эшит, я Реб, гөзлериңи ач-да гөр. Санхерибиң дири Худайы масгаралап, айдан сөзлерини эшит.</verse>
				<verse number="17">Я Реб, хакыкатданам, Ашур патышалары әхли миллетлери ве оларың юртларыны вейран этдилер.</verse>
				<verse number="18">Шол миллетлериң худайларыны ода атып якдылар, олар худайлар дәлди. Олар адамларың агачдан ве дашдан ясан бутларыды.</verse>
				<verse number="19">Инди, эй, Худайымыз Реб, бизи Ашур патышасының элинден халас эт. Я Реб, гой, бүтин дүнйәниң әхли патышалыклары Сениң еке-тәк Худайдыгыңы билсинлер».</verse>
				<verse number="20">Онсоң Амозың оглы Ишая пыгамбер шейле сөзлер билен Хизкияның янына адам иберди: «Ысрайыл Худайы Реб шейле диййәр: „Ашур патышасы Санхерип барада эден дилегиңи эшитдим.</verse>
				<verse number="21">Мен – Реббиң ол барада айдан сөзлери шудур: Сион бой гызы йигренч билен сени кемсидйәр, Иерусалим гызы сениң үстүңден гүлйәр“.</verse>
				<verse number="22">Сен кими масгаралап, киме дил етирдиң? Кимиң гаршысына сесиңе бат берип, киме улумсылык билен габак галдырдың? Ысрайылың Мукаддесине!</verse>
				<verse number="23">Чапарларың аркалы Таңрыны масгаралап, шейле дийдиң: „Биртопар сөвеш арабаларым билен дагларың үстүне чыкдым, Ливаның җүммүшине бардым, онуң иң узын кедр агачларыны, гөзел серви агачларыны чапдым. Мен онуң иң чола ерине, гүр җеңңелине гирдим.</verse>
				<verse number="24">Кесеки юртларда гуюлар газып, сувуны ичдим. Мүсүриң әхли деряларыны, өз дабаным билен гуратдым“.</verse>
				<verse number="25">„Эшитмедиңми нәме сен озалдан шу нетиҗә геленими? Гадымдан бәри муны йүрегиме дүвдүм, инди шу гүн оны амала ашырярын, сен галалары вейран эдерсиң, харабачылыга өврерсиң.</verse>
				<verse number="26">Бу галаларың илаты эҗизди, алҗырап ховсала дүшдүлер. Олар мейдан өсүмликлериниң, мымык гөк майсалыкларың, тамың үстүндәки отларың, өсмәнкә гурап ёк болшы дек болдулар.</verse>
				<verse number="27">Эмма сениң отурып-туршуңы, гирип-чыкышыңы, Маңа гаршы дызайшыңы билйәрин.</verse>
				<verse number="28">Мениң гаршыма дызанлыгың, гопбамлыгың гулагыма гелип етендиги үчин, бурунлыгымы бурнуңа, агыззырыгымы-да агзыңа дакып, сени гелен ёлуң билен ызыңа уградарын Мен“».</verse>
				<verse number="29">Ишая пыгамбер Хизкия шейле дийди: «Сениң үчин аламат шудур: „Шу йыл ве гелҗек йыл сиз өзи битен зады иерсиңиз, үчүнҗи йыл болса өзүңиз экип, хасылыны оруп алың ве үзүм багларыны отурдың-да, шоларың мивелерини ийиң.</verse>
				<verse number="30">Яхуда несиллериниң гутулып аман галанлары ене-де ашакда көк уруп, ёкарда миве берерлер.</verse>
				<verse number="31">Аман галанлар Иерусалимден, халас боланлар Сион дагындан чыкып гелерлер. Бу Реббиң ыхласы билен амала ашар“».</verse>
				<verse number="32">Реб Ашур патышасы барада шейле диййәр: «Ол бу шәхере гирмез, ок атмаз, бу шәхериң гаршысына галканлы чыкмаз ве шәхериң диварына яплап, япгыт гурмаз.</verse>
				<verse number="33">Ол гелен ёлы билен ызына гайдар, йөне бу шәхере гирмез. Муны Мен – Реб айдяндырын.</verse>
				<verse number="34">Мен бу шәхери Өзүмиң хем-де гулум Давудың хатырасы үчин горап, оны халас эдерин».</verse>
				<verse number="35">Эдил шол гиҗе Реббиң перишдеси гидип, ашурлыларың дүшелгесинде йүз сегсен бәш мүң адамы өлдүрди. Эртеси даңдан туруп гөрселер, ол ери җесетден долы экен!</verse>
				<verse number="36">Ашур патышасы Санхерип дүшелгәни ташлап, өз юрдуна гайтды. Ол Ниневә гелип, шол ерде галды.</verse>
				<verse number="37">Санхерип өз худайы Нисрокың бутханасында оңа сежде эдип дурка, огуллары Адраммелек билен Саресер какаларыны гылыч билен өлдүрдилер-де, Арарат юрдуна гачып гитдилер. Онсоң онуң ерине оглы Эсархадон патыша болды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="20">
				<verse number="1">Шол дөвүрлерде Хизкия сыркавлап, өлүм яссыгында ятырды. Амозың оглы Ишая пыгамбер онуң янына гелип: «Реб шейле диййәр: „Өйүңдәкилере весъет эт, чүнки сен өлерсиң, сен бу кеселден гутулмарсың“» дийди.</verse>
				<verse number="2">Онсоң Хизкия йүзүни дивара тарап өврүп, Реббе дилег этди:</verse>
				<verse number="3">«Саңа ялбарярын, эй, Реб, мениң Саңа вепалылык билен ак йүрекден хызмат эденими хем-де Сениң назарыңда догры ишлери эденими ятла». Хизкия зар-зар аглады.</verse>
				<verse number="4">Ишая пыгамбер энтек ортакы ховлудан чыкманка, оңа Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="5">«Ызыңа доланып бар-да, Мениң халкымың хөкүмдары Хизкия атасы Давудың Худайы Реббиң шейле диййәндигини айт: „Мен сениң дилегиңи эшитдим, сениң гөзяшларыңы гөрдүм. Мен сени хөкман сагалдарын ве үчүнҗи гүни сен Реббиң өйүне барарсың.</verse>
				<verse number="6">Мен сениң өмрүңи он бәш йыл узалдарын. Мен сени ве бу шәхери Ашур патышасының элинден халас эдерин. Мен Иерусалими Өзүмиң ве гулум Давудың хатырасы үчин горарын“».</verse>
				<verse number="7">Онсоң Ишая пыгамбер Хизкияның хызматкәрлерине: «Енҗилен инҗир гетириң-де, оны патышаның чыбанының үстүне япың. Шондан соң ол сагалар» дийди.</verse>
				<verse number="8">Хизкия Ишая пыгамберден: «Реббиң мени сагалтҗакдыгына ве үчүнҗи гүни мениң Реббиң өйүне барҗакдыгыма нәме аламат болар?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="9">Ишая Хизкиядан: «Реб берен вадасыны ерине етирер. Ребден саңа аламат шудур: шу вагт басганчакдакы көлеге он басганчак өңе гитсинми я-да он басганчак ыза гайтсынмы?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="10">Хизкия: «Көлегәниң он басганчак өңе узамагы адаты затдыр. Шонуң үчин-де, гой, көлеге ыза сүйшсүн» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="11">Ишая пыгамбер Ребби чагырды. Реб хем Ахазың басганчагына дүшен көлегәни он басганчак ыза сүйшүрди.</verse>
				<verse number="12">Шол вагт Баладаның оглы Бабыл патышасы Меродакбаладан Хизкия патышаның сыркавландыгыны эшидип, оңа векиллеринден хатлар билен пешгеш ёллады.</verse>
				<verse number="13">Хизкия Бабыл патышасының векиллерини диңләп, олара хазынасындакы күмшүни, алтыныны, хошбой ыслы затларыны, гымматбаха ягларыны, яраг горханасыны хем-де аммарларындакы затларың барыны гөркезди. Ол көшгүндәки ве бүтин патышалыгындакы затларың барыны векиллере гөркезди.</verse>
				<verse number="14">Онсоң Ишая пыгамбер Хизкия патышаның янына гелип, ондан: «Бу адамлар саңа нәме дийдилер? Олар сениң яныңа ниреден гелдилер?» дийип сорады. Хизкия хем: «Олар узак юртдан Бабылдан гелдилер» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="15">Ишая пыгамбер: «Олар сениң көшгүңде нәме затлары гөрдүлер?» дийип, Хизкиядан сорады. Хизкия: «Олар мениң көшгүмде болан затларың барыны гөрдүлер. Аммарларымда олара гөркезилмедик хич бир зат галмады» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="16">Онсоң Ишая пыгамбер Хизкия шейле дийди: «Реббиң сөзүни эшит: „Бир гүн сениң көшгүңдәки затларың хеммеси ве аталарыңың тә шу гүне ченли йыгнан затларының бары Бабыла әкидилер, екеҗе зат хем галдырылмаз.</verse>
				<verse number="17"></verse>
				<verse number="18">Сениң өз багрыңдан өнен несиллериң Бабыла сүргүн эдилип, шол ерде патышаның көшгүнде агталар боларлар“».</verse>
				<verse number="19">Онсоң Хизкия Ишая пыгамбере: «Реббиң сениң үстүң билен айдан сөзи ягшы сөздүр» дийди. Чүнки Хизкия: «Эгер мениң дөврүмде асудалык ве ховпсузлык болса, оңа етеси нәме бар?!» дийип пикир этди.</verse>
				<verse number="20">Хизкияның бейлеки ишлери, гөркезен эдерменликлери, онуң ховдан ве яп газып, олардан шәхере сув гетириши барада яхуда патышаларының йыл язгыларында языландыр.</verse>
				<verse number="21">Хизкия ата-бабаларына говушды. Оглы Манаша онуң ерине патыша болды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="21">
				<verse number="1">Манаша патыша боланда он ики яшындады. Ол Иерусалимде элли бәш йыл патышалык этди. Онуң эҗесиниң ады Хепсибады.</verse>
				<verse number="2">Реббиң ысрайылларың арасындан ковуп чыкаран миллетлериниң эден неҗис ишлери ялы Манаша хем Реббиң назарында неҗис ишлери этди</verse>
				<verse number="3">Манаша какасы Хизкияның ёк эден сеждегәхлерини дикелтди. Ол Ысрайыл патышасы Ахабың эдиши ялы, Багал үчин гурбанлык сыпаларыны гуруп, Ашера бутларыны дикди. Ол әхли асман җисимлерине сежде эдип, шолара гуллук этди.</verse>
				<verse number="4">Ол Реббиң: «Иерусалимде маңа ыбадат эдилер» диен Реббиң өйүнде бутлар үчин гурбанлык сыпаларыны бина этди.</verse>
				<verse number="5">Манаша Реббиң өйүниң ики ховлусында әхли асман җисимлери үчин гурбанлык сыпаларыны бина этди.</verse>
				<verse number="6">Манаша оглуны отдан гечирди, гөзбагчылык ве тәлее гарамаклык билен мешгулланды. Ол палчылык, җадыгөйлик билен иш салышды. Ол Реббиң гахарыны гетирип, Онуң назарында көп йигренҗи ишлери этди.</verse>
				<verse number="7">Манаша ясан ойма Ашера бутуны Реббиң өйүнде гойды. Бу өй Реббиң Давуда ве онуң оглы Сүлеймана: «Маңа шу өйде ве бүтин Ысрайыл тирелеринден сечип алан шәхерим Иерусалимде ыбадат эдилер.</verse>
				<verse number="8">Эгер олар мениң әхли табшырыкларымы ве гулум Мусаның олара табшыран кануныны берҗай этселер, Мен мундан бейләк ысрайыл халкыны аталарына берен юрдумдан дашары чыкартмарын» диен өйүди.</verse>
				<verse number="9">Эмма олар муңа гулак асмадылар. Манаша халкы шейле бир аздырды велин, олар Реббиң ысрайыл халкының өңүнден ковуп чыкаран миллетлеринден хем көп пис ишлери этдилер.</verse>
				<verse number="10">Реб Өз гуллары пыгамберлер аркалы шейле дийди: «Яхуда патышасы Манаша неҗис ишлери билен өзүнден озалкы аморларың эден ишлеринден-де хас бетер пис ишлери этди ве өз бутлары билен Яхуда гүнә этдирди.</verse>
				<verse number="11"></verse>
				<verse number="12">Шонуң үчин-де Ысрайыл Худайы Реб шейле диййәр: „Ине, Мен Иерусалимиң ве Яхуданың башына шейле бир бетбагтчылык гетирерин велин, ол барада эшиден хер кишиниң йүреги ярылар.</verse>
				<verse number="13">Мен Самарияның ве Ахабың несиллериниң башына нәхили гүнлери салан болсам, Иерусалимиң башына-да шол гүнлери саларын. Бир кишиниң гап-чанагы сүпүрип, арассалап, дүңдерип гойшы ялы, Мен-де Иерусалими сырып-сүпүрип ёк эдерин.</verse>
				<verse number="14">Мирасымдан – ысрайыллардан аман галанлары ташларын-да, олары душманларының элине берерин. Олар әхли душманларына талаң ве олҗа боларлар.</verse>
				<verse number="15">Чүнки олар Мениң йигренйән ишлерими эдип, аталарының Мүсүрден чыкан гүнүнден, тә шу гүне ченли Мени газапландырып гелдилер“».</verse>
				<verse number="16">Манаша яхудалара гүнә этдирип, олар Реббиң назарында йигренҗи ишлери этдилер. Мунуң үстесине-де, Манаша Иерусалими бойдан-баша бигүнә гандан долдурды.</verse>
				<verse number="17">Манашаның галан ишлери ве әхли эден ишлери, гүнәлери барада яхуда патышаларының йыл язгыларында языландыр.</verse>
				<verse number="18">Манаша ата-бабаларына говушды. Ол өз көшгүниң багы болан Уза багында җайланды. Оглы Амон онуң ерине патыша болды.</verse>
				<verse number="19">Амон патыша болан вагты йигрими ики яшындады. Ол Иерусалимде ики йыл патышалык этди. Онуң эҗеси Мешуллемет ётбалы Харусың гызыды.</verse>
				<verse number="20">Амон какасы Манаша ялы Реббиң назарында йигренҗи ишлери этди.</verse>
				<verse number="21">Ол какасының йөрән ёлларындан йөрәп, онуң сежде эден бутларына сежде эдип, шолара гуллук этди.</verse>
				<verse number="22">Амон аталарының Худайы Ребби терк эдип, Онуң ызына эермеди.</verse>
				<verse number="23">Амоның нөкерлери оңа гаршы дилдүвшүк гурап, оны өз көшгүнде өлдүрдилер.</verse>
				<verse number="24">Эмма юрдуң илаты Амон патыша гаршы дилдүвшүк гуранларың барыны өлдүрип, онуң ерине оглы Ёшыяны патыша этди.</verse>
				<verse number="25">Амоның бейлеки ишлери яхуда патышаларының йыл язгыларында языландыр.</verse>
				<verse number="26">Ол Уза багында, өз губурунда җайланды. Онсоң оглы Ёшыя онуң ерине патыша болды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="22">
				<verse number="1">Ёшыя патыша болан вагты секиз яшындады. Ол Иерусалимде отуз бир йыл патышалык этди. Онуң эҗеси Едида боскатлы Адаяның гызыды.</verse>
				<verse number="2">Ёшыя Реббиң назарында догры ишлери этди. Ол сага-сола совулман, атасы Давудың ёлларындан йөреди.</verse>
				<verse number="3">Ёшыяның патышалыгының он секизинҗи йылында патыша Асаляның оглы, Мешулламың агтыгы Шапан мүрзәни шейле табшырык билен Реббиң өйүне иберди:</verse>
				<verse number="4">«Баш руханы Хилкияның янына бар-да, оңа гапы сакчыларының халкдан йыгнап, Реббиң өйүне гетирен күмшүниң барыны сана дий.</verse>
				<verse number="5">Гой, ол күмүш Реббиң өйүниң ишине белленен баштутанларың элине берилсин. Баштутанлар хем бу күмши Реббиң өйүни беҗерйән ишчилере, агач уссаларына ве даш өрүҗилере хем-де бейлеки гурлушыкчылара берсин. Гой, олар бу күмши Реббиң өйүни беҗерер ялы агач ве ёнулан даш сатын алмак үчин улансынлар.</verse>
				<verse number="6"></verse>
				<verse number="7">Эмма оларың элине берлен күмшүң хетди-хасабы соралмасын, чүнки олар садыклык билен ишлейәрлер».</verse>
				<verse number="8">Баш руханы Хилкия Шапан мүрзә: «Мен Реббиң өйүнден Төврады тапдым» дийди. Хилкия китабы оңа берди, ол хем бу китабы окады.</verse>
				<verse number="9">Онсоң Шапан мүрзе патышаның янына гелип: «Сениң гулларың Реббиң өйүндәки бар күмши бошадып, Реббиң өйүниң ишине белленен баштутанларың элине берипдирлер» дийип, бар зады оңа хабар берди.</verse>
				<verse number="10">Шапан мүрзе патыша ене: «Хилкия руханы маңа бир китап берди» дийди. Онсоң ол китабы алып, патыша сесли окап берди.</verse>
				<verse number="11">Патыша Төврадың сөзлерини эшидип, якасыны йыртды.</verse>
				<verse number="12">Онсоң патыша Хилкия рухана, Шапаның оглы Ахыкама, Микаяның оглы Акбора, Шапан мүрзә ве өз хызматкәри Асая шейле табшырык берди:</verse>
				<verse number="13">«Барың-да, тапылан бу китапдакы айдылян сөзлере гөрә мениң үчин, мениң халкым болан бүтин яхуда халкы үчин Ребден сораң, чүнки Реббиң бизе гаршы ловлаян газабы гаты гүйчлүдир. Бизиң аталарымыз бу китабың бизиң үчин язылан сөзлерини берҗай этмедилер».</verse>
				<verse number="14">Шейдип, Хилкия руханы, Ахыкам, Акбор, Шапан ве Асая дагы Хулда атлы пыгамбер аялың янына гитдилер. Хулда эгин-эшик сакчысы Хархасың агтыгы, Тикваның оглы Шаллумың аялыды. Ол аял Иерусалимиң икинҗи бөлүминде яшаярды.</verse>
				<verse number="15">Хулда олара: «Ысрайыл Худайы Реб сизи мениң яныма иберен адама шейле диййәр:</verse>
				<verse number="16">Реб шейле диййәр дийиң: „Мен Яхуда патышасының бу китапда окан затларына гөрә хөкман бу ере ве бу ерде яшаянларың башына бир бетбагтчылык индерерин.</verse>
				<verse number="17">Оларың Мени терк эдип, башга худайлара якымлы ыслы түтетги якып, өз пис ишлери билен Мениң гахарымы гетирендиклери үчин Мениң булара болан гахарым хас туташды, ол инди хич хачан сөнмез“.</verse>
				<verse number="18">Эмма Ысрайыл Худайы Реб Өзүнден сорамак үчин шу ере ёллан Яхуда патышасына онуң эшиден сөзлери барада шейле диййәр:</verse>
				<verse number="19">„Мениң бу юрды вейран эдип, онуң яшайҗыларыны нәлетлемек барадакы сөзлерими эшидениңде, сениң йүрегиң юмшады. Өзүңи Реббиң хузурында песелтдиң, якаңы йыртып, өңүмде дады-перят этдиң. Шонуң үчин Мен сениң дилегиңи эшитдим. Муны Мен-Реб айдяндырын.</verse>
				<verse number="20">Инди Мен сени аталарыңың янына йыгнарын, сен асудалык билен өз габрыңа гирерсиң. Мениң бу ере гетирҗек бетбагтчылыгымы сен гөрмерсиң“». Олар бу хабары патыша етирдилер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="23">
				<verse number="1">Онсоң Ёшыя патыша Яхуданың ве Иерусалимиң яшулуларының барыны чагырдып, өз янына топлады.</verse>
				<verse number="2">Ёшыя патыша бүтин яхуда халкы, бүтин Иерусалим илаты, руханылар, пыгамберлер, улудан-кичә бүтин халк билен Реббиң өйүне гитди. Патыша Реббиң өйүнден тапылан Әхт китабындакы сөзлери олара сесли окап берди.</verse>
				<verse number="3">Ёшыя сүтүниң гапдалында дуруп, Реббиң табшырыкларыны, перманларыны, парзларыны бүтин калбы билен, бүтин җаны-тени билен берҗай эдип, Реббиң ызына эерҗекдигине хем-де шу әхт барада китапда язылан сөзлери берҗай этҗекдиклери хакда Реббиң хузурында Онуң билен әхт эдишди. Бүтин халк хем бу әхти оңлады.</verse>
				<verse number="4">Багала, Ашера ве әхли асман җисимлерине сежде этмек үчин эдилен гап-гачларың барыны Реббиң ыбадатханасындан чыкармак барада Ёшыя патыша баш руханы Хилкия, икинҗи дереҗели руханылара ве гапы сакчыларына табшырык берди. Онсоң шол гап-гачларың барыны Иерусалимиң дашында, Кидрон дересинде якып, оларың күлүни Бейтеле әкитдилер.</verse>
				<verse number="5">Яхуда патышаларының яхуда галаларының ве Иерусалимиң төверегиндәки сеждегәхлерде якымлы ыслы түтетги якмак үчин белленен бутпараз руханылары, шейле хем Багала, Гүне, Ая, йылдызлара ве тутуш асман җисимлерине садакалар хөдүрлейән руханылары везипелеринден бошатды.</verse>
				<verse number="6">Ол Ашера бутуны Реббиң өйүнден Иерусалимиң дашына, Кидрон дересине чыкарып, шол ерде якды. Онсоң оны енҗип, күл эдип, күлүни адамларың габырларының үстүне сепди.</verse>
				<verse number="7">Ёшыя Реббиң өйүнде болан азгын эркеклериң өйлерини-де йыкды. Ол ерде аяллар Ашера үчин докма ишлерини эдйәрдилер.</verse>
				<verse number="8">Ёшыя яхуда галаларындан әхли руханылары гетирип, Гебадан Беершеба ченли руханыларың якымлы ыслы түтетги якян сеждегәхлерини харама чыкарды. Ёшыя шәхер хәкими Ешуваның шәхер дервезесиниң чеп тарапындакы гирелгесиндәки сеждегәхлери ёк этди.</verse>
				<verse number="9">Сеждегәхлериң руханыларына Реббиң Иерусалимдәки гурбанлык сыпасында Реббе гуллук этмәге ругсат эдилмесе-де, олар бейлеки руханыларың үлүшинден петир ийип билйәрдилер.</verse>
				<verse number="10">Ёшыя патыша хич ким оглуны я-да гызыны Молек үчин отдан гечирмесин дийип, Бенхинном дересиндәки Топет диен ерини-де мурдар этди.</verse>
				<verse number="11">Патыша Реббиң өйүниң гирелгесинден Яхуда патышалары тарапындан Гүне чокунмага багышланан атларың хейкелини айырды, атлар Натанмелек эмелдарың ховлусының янындады, шейле хем ол Гүне сежде этмек үчин уланылян арабалары якды.</verse>
				<verse number="12">Ёшыя Яхуда патышалары тарапындан салнан Ахазың ёкаркы гатдакы җайының үчегинде болан гурбанлык сыпаларыны ве Манашаның Реббиң өйүниң ики ховлусында салан гурбанлык сыпаларыны йыкып, олары күл-пеекун этди. Ол гурбанлык сыпасының дөвүк бөлеклерини Кидрон дересине ташлады.</verse>
				<verse number="13">Ысрайыл патышасы Сүлейманың Иерусалимиң гүндогарындакы Хеләк дагының гүнортасында, сидонлыларың йигренҗи худайы Ашторет үчин, Мовабың йигренҗи буты Кемош үчин, аммонларың йигренҗи буты Милком үчин гуран сеждегәхлерини патыша харамлады.</verse>
				<verse number="14">Ёшыя патыша дикме дашлары күл-пеекун эдип, Ашера бутларыны чапып, оларың ерлерини адам сүңклери билен долдурды.</verse>
				<verse number="15">Шейле хем ол Ысрайыла гүнә этдирен Небадың оглы Яробгамың Бейтелде гуран гурбанлык сыпасыны сеждегәх билен бирликде йыкды. Ёшыя сеждегәхи күл-пеекун эдип, оны якды ве Ашера бутуны хем якды.</verse>
				<verse number="16">Ёшыя төверегине середенде, шол ердәки даглыкдакы мазарлыгы гөрди. Онсоң ол шол ере адам иберип, Реббиң Худайың адамының үсти билен айдан сөзүне гөрә сүңклери мазарлардан чыкартды ве олары гурбанлык сыпасының үстүнде якып, гурбанлык сыпасыны харам этди.</verse>
				<verse number="17">Онсоң Ёшыя патыша гала адамларындан: «Мениң бу гөрйән хейкелим нәме?» дийип сорады. Олар оңа: «Бу Яхудадан гелен хем-де сениң Бейтелдәки гурбанлык сыпасының гаршысына эден ишлериң барада пыгамберлик эден Худайың адамының габрыдыр» дийип җогап бердилер.</verse>
				<verse number="18">Ёшыя патыша: «Оны өз гүнүне гоюң, хич ким онуң сүңклерине эл дегирмесин» дийип табшырык берди. Шейдип, адамлар Худайың адамының сүңклери билен Самариядан гелен пыгамбериң сүңклерине эл дегирмедилер.</verse>
				<verse number="19">Мундан башга-да Ёшыя Самарияның галаларындакы әхли сеждегәхлери ёк этди. Ол ерлери Ысрайыл патышалары гуруп, Реббиң гахарыны гетирипдилер. Ёшыя Самариядакы сеждегәхлери-де, эдил Бейтелдәки гурбанлык сыпасыны эдиши ялы этди.</verse>
				<verse number="20">Ёшыя патыша ол ердәки әхли сеждегәхлериң руханыларыны гурбанлык сыпаларының үстүнде өлдүрип, гурбанлык сыпаларының үстүнде адам сүңклерини якды. Шондан соң Ёшыя Иерусалиме доланып гелди.</verse>
				<verse number="21">Патыша бүтин халка табшырык берип: «Бу әхт китабында язылышы ялы Худайыңыз Реббе багышлап, Песах байрамыны белләң» дийди.</verse>
				<verse number="22">Ысрайылы доландыран сердарларың дөвүрлеринден бәри Яхуда ве Ысрайыл патышаларының бүтин өмрүнде бу Песах байрамы ялы байрам хич хачан белленилмәнди.</verse>
				<verse number="23">Эмма Ёшыя патышаның шалыгының он секизинҗи йылында бу байрам Иерусалимде Реббе багышлап белленилди.</verse>
				<verse number="24">Шейле хем Ёшыя Хилкия руханының Реббиң өйүнден тапан китабында язылан канунда айдылан затлары берҗай этмек үчин, Яхудада, Иерусалимде эдилйән әхли неҗис ишлериң, әхли өй бутларының, бейлеки бутларың, палчыларың, җадыгөйлериң барының соңуна чыкды.</verse>
				<verse number="25">Реббе Мусаның канунына лайыклыкда бүтин калбы, бар гүйҗи билен җан-тенден гуллук эден Ёшыя ялы патыша ондан өң хем, соң хем болмады.</verse>
				<verse number="26">Манашаның Реббиң гахарыны гетирип, эден пис ишлери зерарлы Онуң Яхуда гаршы туташан газабы энтек хем соваманды.</verse>
				<verse number="27">Реб шейле дийди: «Мен Ысрайылы хузурымдан ёк эдишим ялы, Яхуданы-да хузурымдан ёк эдерин. Мен сайлан шәхерим Иерусалими ве „Маңа шу ерде ыбадат эдилер“ диен өйүми-де терк эдерин».</verse>
				<verse number="28">Ёшыяның патышалыгы барадакы башга вакалар ве әхли эден ишлери яхуда патышаларының йыл язгыларында языландыр.</verse>
				<verse number="29">Ёшыя патышаның дөврүнде Мүсүриң патышасы фараон Неко Ашур патышасына көмек бермек үчин, Евфрат дерясына тарап ёла дүшди. Ёшыя хем оны гаршыламага гитди. Эмма фараон Неко Ёшыя Мегидода саташып, оны шол ерде өлдүрди.</verse>
				<verse number="30">Ёшыяның хызматкәрлери онуң җеседини Мегидодан арабалы Иерусалиме гетирип, өз губурында җайладылар. Юрдуң бүтин илаты Ёшыяның оглы Ехогахазы гетирип, башына яг гуюп, какасының ерине патыша гойдулар.</verse>
				<verse number="31">Ехогахаз патыша боланда йигрими үч яшындады. Ол Иерусалимде үч ай патышалык этди. Онуң эҗеси Хамутал либналы Ермеяның гызыды.</verse>
				<verse number="32">Ехогахаз ата-бабалары ялы Реббиң назарында йигренҗи ишлери этди.</verse>
				<verse number="33">Фараон Неко Иерусалимде патышалык этмесин дийип, Хамат юрдуның Рибла диен еринде, Ехогахазы есир алды. Ол юрдуң башына бир йүз етмиш батман күмүш, бир ярым батмана голай хем алтын салгыт салды.</verse>
				<verse number="34">Фараон Неко Ёшыяның оглы Элякымы какасы Ёшыяның ерине патыша этди ве онуң адыны үйтгедип, Ехоякым гойды. Соңра ол Ехогахазы алып, Мүсүре гелди. Ехогахаз шол ерде өлди.</verse>
				<verse number="35">Ехоякым фараона күмүш билен алтын берди. Ол фараон Неконың табшырыгыны ерине етирмек үчин юрда салгыт салып, яхуда халкының хер биринден байлыгына гарап, алтын ве күмүш алды.</verse>
				<verse number="36">Ехоякым патыша боланда йигрими бәш яшындады. Ол Иерусалимде он бир йыл патышалык этди. Онуң эҗеси Зебида румалы Педаяның гызыды.</verse>
				<verse number="37">Ехоякым эдил ата-бабалары ялы Реббиң назарында йигренҗи ишлери этди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="24">
				<verse number="1">Ехоякымың патышалык эден дөврүнде Бабыл патышасы Небукаднесар онуң үстүне хүҗүм этди. Ехоякым үч йыллап Бабыл патышасының хызматкәри болса-да, онуң гаршысына гозгалаң турузды.</verse>
				<verse number="2">Реб Өз гуллары пыгамберлер аркалы айдан сөзүне гөрә, Яхуданың халкының барыны гырдырмак үчин бабыллыларың, сириялыларың, моваплыларың ве аммонлыларың гошунларыны оларың үстүне иберди.</verse>
				<verse number="3">Хакыкатдан-да, Реббиң эмри билен яхуда халкының башына күлпет инди. Манашаның бар эден гүнәлери ве пис ишлери хем-де онуң дөкен бигүнә ганы үчин Реб яхуда халкыны хузурындан ковмакчы болды. Манашаның Иерусалими бигүнә гандан долдурандыгы зерарлы Реб онуң гүнәсини гечмек ислемеди.</verse>
				<verse number="4"></verse>
				<verse number="5">Ехоякымың патышалыгы барадакы бейлеки вакалар ве онуң әхли эден ишлери яхуда патышаларының йыл язгыларында языландыр.</verse>
				<verse number="6">Шейдип, Ехоякым ата-бабаларына говушды. Оглы Ехоякын онуң ерине патыша болды.</verse>
				<verse number="7">Мүсүр патышасы өз юрдундан чыкмады, чүнки Бабыл патышасы Мүсүр серхединден Евфрат дерясына ченли оңа дегишли болан ерлериң барыны басып алыпды.</verse>
				<verse number="8">Ехоякын патыша боланда он секиз яшындады. Ол Иерусалимде үч ай патышалык этди. Онуң эҗеси Нехушта иерусалимли Элнатаның гызыды.</verse>
				<verse number="9">Ехоякын эдил какасы Ехоякым ялы Реббиң назарында йигренҗи ишлери этди.</verse>
				<verse number="10">Шол дөвүрде Бабыл патышасы Небукаднесарың гошунлары Иерусалимиң үстүне хүҗүм эдип, онуң дашыны габадылар.</verse>
				<verse number="11">Лешгерлери шәхериң дашыны габавда саклап йөркәлер, Небукаднесар Иерусалиме гелди.</verse>
				<verse number="12">Яхуда патышасы Ехоякын эҗеси, хызматкәрлери, серкерделери ве көшк эмелдарлары билен бирликде Бабыл патышасына табын болдулар. Бабыл патышасы Ехоякыны патышалыгының секизинҗи йылында есир алды.</verse>
				<verse number="13">Реббиң айдышы ялы, Бабыл патышасы Реббиң өйүндәки ве патышаның өйүндәки хазыналарың барыны алып гитди. Ол Ысрайыл патышасы Сүлейманың Реббиң өйүнде ясан әхли алтын гап-гачларыны күл-пеекун этди.</verse>
				<verse number="14">Бабыл патышасы Иерусалимиң тутуш илатыны, онуң әхли эмелдарларыны, әхли батыр йигитлерини, он мүң саны адамыны, шейле хем хүнәрментлерини ве демирчи уссаларыны есир эдип әкитди. Ол юртда гарып-гасарлардан башга екеҗе адам хем галдырмады.</verse>
				<verse number="15">Небукаднесар патыша Ехоякыны ве патышаның эҗесини, онуң аялларыны ве эмелдарларыны, юрдуң баштутанларыны Иерусалимден Бабыла есир эдип әкитди.</verse>
				<verse number="16">Бабыл патышасы еди мүң саны сөвешиҗилери, мүң саны хүнәрментлердир демирчи уссалары Бабыла гетирди. Оларың бары-да гүйчли ве урша укыплы адамларды.</verse>
				<verse number="17">Бабыл патышасы Ехоякының ерине агасы Матаняны патыша эдип, адыны үйтгедип, оны Сидкия дийип атландырды.</verse>
				<verse number="18">Сидкия патыша боланда йигрими бир яшындады. Ол Иерусалимде он бир йыл патышалык этди. Онуң эҗеси Хамутал либналы Ермеяның гызыды.</verse>
				<verse number="19">Сидкия хем Ехоякым ялы Реббиң назарында йигренҗи ишлери этди.</verse>
				<verse number="20">Реббиң Иерусалиме ве Яхуда халкларына гаршы болан гахары туташярды. Ол шонуң үчин олары Өз хузурындан ковды. Сидкия Бабыл патышасына гаршы уруш турузды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="25">
				<verse number="1">Сидкияның патышалыгының докузынҗы йылының онунҗы айының онуна Бабыл патышасы Небукаднесар бүтин гошуны билен Иерусалиме хүҗүм эдип, онуң гаршысында дүшелге гурды. Олар Иерусалиме гирмек үчин, онуң даш-төверегинде япгыт гурдулар.</verse>
				<verse number="2">Шейдип, Сидкияның патышалыгының он биринҗи йылына ченли Иерусалим габавда дурды.</verse>
				<verse number="3">Дөрдүнҗи айың докузынҗы гүнүнде шәхерде ачлык артып, юрдуң илаты иймәге чөрегем тапмады.</verse>
				<verse number="4">Галаның диварының бир бөлеги душман тарапындан йыкылыпды. Бабыллылар галаның даш-төверегини гуршап алан болсалар-да, Сидкия әхли эсгерлери билен гиҗе патышаның багының гапдалындакы ики диварың арасындакы дервезеден чыкып, Иордан дересине тарап гачып гитдилер.</verse>
				<verse number="5">Эмма бабыллыларың гошуны патышаның ызындан ковуп, Ерихо дүзлүгинде ызындан етди. Патышаның бар гошуны онуң янындан гачып, дагашып гитдилер.</verse>
				<verse number="6">Онсоң бабыллылар патышаны тутуп, Рибла гетирдилер. Шол ерде Бабыл патышасы оңа хөкүм чыкарды.</verse>
				<verse number="7">Олар Сидкияның огулларыны онуң гөзүниң алнында өлдүрдилер. Онсоң олар шол ерде Сидкияның гөзлерини ойдулар-да, зынҗыр билен баглап, Бабыла алып гитдилер.</verse>
				<verse number="8">Бабыл патышасы Небукаднесарың патышалыгының он докузынҗы йылының бәшинҗи айының онунҗы гүни шаның җанпеналарының баштутаны хем эмелдары Небузарадон Иерусалиме гелди.</verse>
				<verse number="9">Небузарадон Реббиң өйүне, патышаның өйүне ве Иерусалимиң әхли җайларына от берди; ол улы җайларың әхлисини якды.</verse>
				<verse number="10">Бабыллыларың җанпеналарың баштутаны билен гелен бүтин гошуны Иерусалимиң даш-төверегиндәки диварларыны йыкды.</verse>
				<verse number="11">Җанпеналарың баштутаны Небузарадон халкың шәхерде аман галанлары, Бабыл патышасының тарапына гечен гачгаклары ве бейлеки галан илаты есир эдип әкитди.</verse>
				<verse number="12">Эмма җанпеналарың баштутаны юрдуң гарып-гасарларының кәбирлерини үзүмчилик ве дайханчылык билен мешгуллансынлар дийип гоюп гайтды.</verse>
				<verse number="13">Бабыллылар Реббиң өйүндәки бүрүнч сүтүнлери, шейле хем ол ердәки арабалары ве бүрүнч ховзы парчалап, әхли бүрүнҗи Бабыла алып гитдилер.</verse>
				<verse number="14">Олар ыбадатхана хызматы үчин уланылян газанлары, күл атарлары, әтишгирлери, якымлы ыслы түтетги якмак үчин уланылян гаплары ве бейлеки әхли бүрүнч гап-гачлары Бабыла алып гитдилер.</verse>
				<verse number="15">Җанпеналарың баштутаны булардан башга-да маңңаллары ве легенлери алып гитди. Ол алтындан ясалан затлары алтыны үчин, күмүшден ясалан затлары хем күмши үчин алып гитди.</verse>
				<verse number="16">Сүлейманың Реббиң өйи үчин эден ики сүтүниниң, бир ховзуның, арабаларының ве әхли гап-гачларың бүрүнҗиниң аграмы чәксизди.</verse>
				<verse number="17">Бир сүтүниң бейиклигиниң өзи он секиз тирсекди. Сүтүниң депесинде-де бир саны бүрүнч тәч барды. Бир тәҗиң бейиклиги үч тирсекди ве тәҗиң даш-төверегине айланан нарлардыр өрме зынҗырлар хем тутуш бүрүнчден ясаланды.</verse>
				<verse number="18">Җанпеналарың баштутаны баш руханы Серая билен икинҗи руханы Сепаняны хем-де үч саны гапы сакчысыны Бабыла есир эдип әкитди.</verse>
				<verse number="19">Ол шәхерде галан эсгерлериң баштутаны эдип белленен бир харбы серкердәни, патышаның шәхерден тапылан бәш саны маслахатчысыны, юрдуң илатыны гошуна язян серкерде мүрзәни ве юрдуң илатының шәхерден тапылан алтмыш баштутаныны хеммелер билен алып гитди.</verse>
				<verse number="20">Җанпеналарың баштутаны Небузарадон олары тутуп, Хамат юрдуның Рибла галасына, Бабыл патышасының янына гетирди.</verse>
				<verse number="21">Бабыл патышасы Хамат юрдуның Рибла галасында оларың барыны өлдүрди. Шейдип, яхуда халкы өз юрдундан есир эдилип әкидилди.</verse>
				<verse number="22">Бабыл патышасы Небукаднесар Яхудада галдыран халкының үстүнден Шапаның агтыгы, Ахыкамың оглы Гедаляны хәкимлиге белледи.</verse>
				<verse number="23">Инди бүтин гошунбашылар ве оларың адамлары Бабыл патышасының Гедаляны хәким эдип белләндиги барада эшиденлеринде, Нетаняның оглы Ысмайыл, Кареяның оглы Ёханан, нетопалы Танхуметиң оглы Серая ве бир магакатлының оглы Язаня дагы өз гошунлары билен Миспа, Гедаляның янына гелдилер.</verse>
				<verse number="24">Гедаля олара ве оларың гошунына йүзленип, ант ичип: «Бабыллыларың хөкүмдарларындан горкмаң. Юртда месген тутуп, Бабыл патышасына гуллук эдиң. Шонда сизе оңат болар» дийди.</verse>
				<verse number="25">Эмма единҗи айда патыша неслинден болан Элишаманың агтыгы, Нетаняның оглы Ысмайыл өзүниң он адамы билен Гедаляның янына гелди ве олар оны өлдүрдилер. Шейле хем олар Миспада, Гедаляның янында болан яхудалары ве бабыллылары-да өлдүрдилер.</verse>
				<verse number="26">Онсоң адамларың улудан-кичә бары ве гошунбашылар Мүсүре тарап ёла дүшдүлер, чүнки олар бабыллылардан горкярдылар.</verse>
				<verse number="27">Яхуда патышасы Ехоякының есирлигиниң отуз единҗи йылының он икинҗи айының йигрими едисине Эвилмеродак Бабыла патыша болуп, Яхуда патышасы Ехоякыны есирликден бошатды.</verse>
				<verse number="28">Ол Ехоякын билен мәхирли болуп, тагтыны өзи билен Бабыла сүргүн эдилен башга патышаларың тагтларындан ёкарда гойды.</verse>
				<verse number="29">Шейдип, Ехоякын өзүниң есирликдәки эшиклерини чалшырды. Ол бүтин өмрүне патышаның сачагындан нахарланды.</verse>
				<verse number="30">Онуң гүнделик экленҗи өмрүниң ахырына ченли хемише патыша тарапындан берилди.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="13">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Адамдан Шис, Шисден Энош, Эношдан Кейнан,</verse>
				<verse number="2">Кейнандан Махалалел, Махалалелден Ерет,</verse>
				<verse number="3">Еретден Ханок, Ханокдан Метушела, Метушеладан Лемек, Лемекден Нух догулды.</verse>
				<verse number="4">Нухуң огуллары: Сам, Хам ве Яфес.</verse>
				<verse number="5">Яфесиң несиллери: Гомер, Магок, Мадай, Яван, Тубал, Мешек ве Тирас.</verse>
				<verse number="6">Гомериң несиллери: Ашкеназ, Рипат ве Тогарма.</verse>
				<verse number="7">Яваның несиллери: Элиша, Таршыш, Китим ве Доданым.</verse>
				<verse number="8">Хамың несиллери: Куш, Мүсүр, Пут ве Кенган.</verse>
				<verse number="9">Кушуң несиллери: Себа, Хавыла, Сабта, Рагама ве Сабтека. Рагаманың несиллери: Шеба ве Дедан.</verse>
				<verse number="10">Кушдан ене Нимрот догулды; ол ер йүзүнде илкинҗи эдермен уршуҗыды.</verse>
				<verse number="11">Мүсүр лутларың, анамларың, лехабларың, наптухларың, патрусларың, каслухларың ве капторларың атасыды; каслухлардан хем пилиштлилер гелип чыкды.</verse>
				<verse number="12"></verse>
				<verse number="13">Кенгандан онуң илкинҗи оглы Сидон хем-де Хет догулды. Кенган ябуслыларың, аморларың, гиргашларың, хивилериң, аркларың, синлериң, арватларың, семарларың ве хаматларың хем атасыды.</verse>
				<verse number="14"></verse>
				<verse number="15"></verse>
				<verse number="16"></verse>
				<verse number="17">Самың несиллери: Эйлам, Ашур, Арпакшат, Лут, Арам, Ус, Хул, Гетер, Мешек.</verse>
				<verse number="18">Арпакшатдан Шела, Шеладан Эбер догулды.</verse>
				<verse number="19">Эберден ики огул дүнйә инди, оларың бириниң ады Пелекди, онуң дөврүнде дүнйәдәки халклар бөлүнипди; онуң доганының ады Ёктанды.</verse>
				<verse number="20">Ёктандан Алмодат, Шелеп, Хасармавет, Ера,</verse>
				<verse number="21">Хадорам, Узал, Дикла,</verse>
				<verse number="22">Эйбал, Абымайыл, Шеба,</verse>
				<verse number="23">Опыр, Хавыла ве Ёбап догулды. Буларың хеммеси Ёктаның несиллеридир.</verse>
				<verse number="24">Сам, Арпакшат, Шела;</verse>
				<verse number="25">Эбер, Пелек, Регув;</verse>
				<verse number="26">Серук, Нахор, Тера;</verse>
				<verse number="27">Ыбрам, ягны Ыбрайым.</verse>
				<verse number="28">Ыбрайымың огуллары: Ысхак, Ысмайыл.</verse>
				<verse number="29">Оларың несиллери шулардыр: Ысмайылың новбахар оглы Небаёт. Соңра Кедар, Адбеел, Мибсам, Мишма, Дума, Маса, Хадат, Тейма, Етур, Напыш ве Кедема догулды. Булар Ысмайылың огулларыдыр.</verse>
				<verse number="30"></verse>
				<verse number="31"></verse>
				<verse number="32">Ыбрайымың гырнак аялы Кетураның оңа догруп берен огуллары: Зимран, Ёкшан, Медан, Мидян, Йишбак ве Шува. Ёкшандан Шеба ве Дедан догулды.</verse>
				<verse number="33">Мидяның огуллары: Эйпа, Эпер, Ханок, Абыда ве Элдага. Буларың хеммеси Кетураның несиллериди.</verse>
				<verse number="34">Ыбрайымдан Ысхак догулды. Ысхагың огуллары: Ысав ве Ысрайыл.</verse>
				<verse number="35">Ысавың огуллары: Элипаз, Регувал, Егуш, Яглам ве Кора.</verse>
				<verse number="36">Элипазың огуллары: Тейман, Омар, Сепи, Гатам, Кеназ, Тимна ве Амалек.</verse>
				<verse number="37">Регувалың огуллары: Нахат, Зера, Шамма ве Миза.</verse>
				<verse number="38">Сегириң огуллары: Лотан, Шобал, Сибгон, Ана, Дишон, Эсер ве Дишан.</verse>
				<verse number="39">Лотаның огуллары: Хоры ве Хомам; Тимна Лотаның аял доганыды.</verse>
				<verse number="40">Шобалың огуллары: Алян, Манахат, Эйбал, Шепо ве Онам. Сибгоның огуллары: Ая ве Ана.</verse>
				<verse number="41">Ананың оглы: Дишон. Дишоның огуллары: Хамран, Эшбан, Йытран ве Керан.</verse>
				<verse number="42">Эсериң огуллары: Билхан, Загаван ве Ягкан. Дишаның огуллары: Ус ве Аран.</verse>
				<verse number="43">Ысрайыллара хич бир патыша шалык этмезден өңки Эдом юрдунда хөкүм сүрен патышалар шу ашакдакылардыр: Бегорың оглы Бала. Онуң пайтагт галасының ады Динхабады.</verse>
				<verse number="44">Бала дүнйәден өтүп, онуң ерине Босра галасындан болан Зераның оглы Ёбап патыша болды.</verse>
				<verse number="45">Ёбап дүнйәден өтүп, онуң ерине тейманлы Хушам патыша болды.</verse>
				<verse number="46">Хушам дүнйәден өтүп, онуң ерине Мовап юрдунда мидянлары еңен, Бедатың оглы Хадат патыша болды. Онуң пайтагт галасының ады Авытды.</verse>
				<verse number="47">Хадат дүнйәден өтүп, онуң ерине масрекалы Самла патыша болды.</verse>
				<verse number="48">Самла дүнйәден өтүп, онуң ерине Евфрат дерясының боюндакы Рехоботдан болан Шавул патыша болды.</verse>
				<verse number="49">Шавул дүнйәден өтүп, онуң ерине Акборың оглы Багалханан патыша болды.</verse>
				<verse number="50">Багалханан дүнйәден өтүп, онуң ерине Хадат патыша болды. Онуң пайтагт галасының ады Пагуды. Мейзахабың агтыгы, Матредиң гызы Мехейтабел онуң аялыдыр.</verse>
				<verse number="51">Хадат дүнйәден өтди. Эдомың уругбашылары шуларды: Тимна, Алва, Етет,</verse>
				<verse number="52">Охолыбама, Эла, Пинон,</verse>
				<verse number="53">Кеназ, Тейман, Мибсар,</verse>
				<verse number="54">Магдыел ве Ирам. Буларың хеммеси Эдомың уругбашыларыды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Ысрайылың огуллары шулардыр: Рубен, Шимгон, Леви, Яхуда, Ысакар, Зебулун, Дан, Юсуп, Бенямин, Нафталы, Гат ве Ашер.</verse>
				<verse number="2"></verse>
				<verse number="3">Яхуданың огуллары шулардыр: Эр, Онан ве Шела. Бу үчүси онуң кенган аялы Батшувадан доглан огулларыдыр. Реб Яхуданың новбахар оглы Эри Өз назарында бетпәл боланы үчин өлдүрди.</verse>
				<verse number="4">Яхуданың гелни Тамардан Перес хем Зера догулды. Онуң җеми бәш оглы барды.</verse>
				<verse number="5">Пересиң огуллары: Хесрон, Хамул.</verse>
				<verse number="6">Зераның огуллары: Зимри, Эйтан, Хейман, Калкол, Дара – җеми бәш огул.</verse>
				<verse number="7">Кармының оглы: Акар. Ол Реббе багыш эдилен зады алып, гүнә этди ве Ысрайылың башына бела гетирди.</verse>
				<verse number="8">Эйтаның оглы Азаря.</verse>
				<verse number="9">Хесроның огуллары: Ерахмеел, Рам ве Келубай.</verse>
				<verse number="10">Рамдан Эминадап, Эминадапдан яхудаларың тиребашысы Нахшон догулды.</verse>
				<verse number="11">Нахшондан Салма, Салмадан Боваз, Боваздан Обет, Обетден Йышай догулды.</verse>
				<verse number="12"></verse>
				<verse number="13">Йышайдан онуң новбахар оглы Элияп, икинҗи оглы Абынадап, үчүнҗи оглы Шимга, дөрдүнҗи оглы Нетанел, бәшинҗи оглы Радай, алтынҗы оглы Осем, единҗи оглы Давут хем-де оларың аял доганлары Серуя билен Абыгайыл догулды. Серуядан Абышай, Ёвап хем-де Асахел атлы үч огул дүнйә инди.</verse>
				<verse number="14"></verse>
				<verse number="15"></verse>
				<verse number="16"></verse>
				<verse number="17">Абыгайылдан Эмаса догулды. Ысмайыл уругындан болан Етер Эмасаның какасыдыр.</verse>
				<verse number="18">Хесроның оглы Калебиң Азуба хем-де Еригот атлы аялларындан бирнәче чагасы болды. Азубадан болан огуллар, ине, шулардыр: Ешер, Шобап, Ардон.</verse>
				<verse number="19">Азуба өленден соң, Калеп Эфраты аяллыга алды; Эфратдан Хур догулды.</verse>
				<verse number="20">Хурдан Уры, Урудан Бесалел догулды.</verse>
				<verse number="21">Хесрон Гилгадың какасы Макырың гызының янына гирди. Хесрон оңа өйлененде алтмыш яшындады. Ондан Сегуп догулды.</verse>
				<verse number="22">Сегупдан Яйыр догулды. Гилгатда онуң йигрими үч галасы барды.</verse>
				<verse number="23">Йөне Гешур билен Арам олардан Хавотяйыры хем-де Кенаты обалары билен биле – җеми алтмыш гала алдылар. Шулар Гилгадың какасы Макырың несиллеридир.</verse>
				<verse number="24">Хесрон Калепефратда дүнйәден өтди. Онуң аялы Абыя Ашхуры догды. Ашхур Текова галасының дүйбүни тутды.</verse>
				<verse number="25">Хесроның новбахар оглы Ерахмеелиң огуллары: новбахар оглы Рам, Буна, Орен, Осем ве Ахыя.</verse>
				<verse number="26">Ерахмеелиң Атара атлы ене-де бир аялы барды. Ол Онамың эҗесидир.</verse>
				<verse number="27">Ерахмеелиң новбахар оглы Рамдан Магас, Ямын ве Экер догулды.</verse>
				<verse number="28">Онамдан Шаммай хем-де Яда, Шаммайдан Надап хем-де Абышур догулды.</verse>
				<verse number="29">Абышурың аялының ады Абыхайылды. Ондан Ахбан хем-де Молыт догулды.</verse>
				<verse number="30">Надапдан Селет ве Апайым догулды. Селетден несил галмады.</verse>
				<verse number="31">Апайымдан Йишги, Йишгиден Шешан, Шешандан Ахлай догулды.</verse>
				<verse number="32">Шаммайың иниси Ядадан Етер ве Ёнатан догулды. Етерден несил галмады.</verse>
				<verse number="33">Ёнатандан Пелет хем-де Заза догулды. Булар Ерахмеелиң несиллеридир.</verse>
				<verse number="34">Шешаның оглы ёкды, онуң диңе гызлары барды; йөне Шешаның Ярха атлы бир мүсүрли гулы барды.</verse>
				<verse number="35">Онсоң Шешан гулы Ярха гызыны аяллыга берди. Онуң гызындан Атай догулды.</verse>
				<verse number="36">Атайдан Натан, Натандан Забат,</verse>
				<verse number="37">Забатдан Эплал, Эплалдан Обет,</verse>
				<verse number="38">Обетден Еху, Ехудан Азаря,</verse>
				<verse number="39">Азарядан Хелес, Хелесден Элгаса,</verse>
				<verse number="40">Элгасадан Сисмай, Сисмайдан Шаллум,</verse>
				<verse number="41">Шаллумдан Екамя, Екамядан Элишама догулды.</verse>
				<verse number="42">Ерахмеелиң иниси Калебиң огуллары: новбахар оглы Меша; ол Зибиң какасыдыр. Калебиң икинҗи оглы Мареша; ол Хеброның какасыдыр.</verse>
				<verse number="43">Хеброның огуллары: Кора, Тапува, Рекем ве Шема.</verse>
				<verse number="44">Шемадан Ёркагамың какасы Рахам; Рекемден Шаммай догулды.</verse>
				<verse number="45">Шаммайдан Магон догулды. Магон Бейтсурың какасыдыр.</verse>
				<verse number="46">Калебиң гырнак аялы Эйпадан Харан, Моса ве Газез догулды. Харандан огул болуп, оңа Газез доганының адыны дакды.</verse>
				<verse number="47">Яхдайың огуллары: Регем, Ётам, Гешан, Пелет, Эйпа ве Шагап.</verse>
				<verse number="48">Калебиң гырнак аялы Магакадан Шебер хем-де Тирхана догулды.</verse>
				<verse number="49">Соңра ондан Шагап билен Шева догулды. Шагап Мадманнаны эсасландырыпды, Шева Макбена билен Гибганы эсасландырыпды. Калебиң хем бир гызы барды, онуң ады Аксады.</verse>
				<verse number="50">Ине, шулар Калебиң несиллеридир. Калебиң аялы Эфратдан новбахар оглы Хур догулды. Хуруң үч оглы болуп, биринҗисиниң ады Шобалды, ол Кирятегарымы эсасландырыпды.</verse>
				<verse number="51">Онуң икинҗи оглы Салма болуп, ол Бейтуллахамы эсасландырыпды, үчүнҗи оглуның ады Хареп болуп, ол Бейтгадери эсасландырыпды.</verse>
				<verse number="52">Кирятегарымы эсасландыран Шобал хароваларың ве манахатларың ярысының атасыды.</verse>
				<verse number="53">Шейле хем Кирятегарымың уруглары болан йытраларың, путларың, шуматларың, мишраларың-да атасыды. Сорга хем Эштавол шәхерлериниң халкы хем шу уруглардан гелип чыкыпды.</verse>
				<verse number="54">Бейтуллахамы эсасландыран Салма нетопалыларың, Атрот Бейтёвабың хем манахатларың ярысы Сорга халкының атасыды.</verse>
				<verse number="55">Ягбесде яшан кәтиплериң уруглары: тиргатлар, шимгатлар ве сукатлар. Олар Рекабың неслиниң атасы Хамматдан гелип чыкан кейнлерди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Ине, шулар Давудың Хеброндака доглан огулларыдыр: йизрегелли Ахыногамдан болан новбахар оглы Амнон; кармелли Абыгайылдан болан икинҗи оглы Даныел.</verse>
				<verse number="2">Үчүнҗи оглы Гешур шасы Талмайың гызы Магакадан болан Абшалом, дөрдүнҗи оглы Хагытдан болан Адоныя;</verse>
				<verse number="3">Бәшинҗи оглы Абыталдан болан Шепатя; алтынҗы оглы аялы Эгладан болан Йитрегам;</verse>
				<verse number="4">Шу алтысы Давудың Хеброндака болан огулларыдыр. Ол бу ерде еди йыл алты ай шалык сүрди. Давут Иерусалимде отуз үч йыл шалык сүрди.</verse>
				<verse number="5">Булар Давут Иерусалимдекә догланлардыр: Шимга, Шобап, Натан, Сүлейман; олар Эмиелиң гызы Батшебадан болан дөрт огулдылар.</verse>
				<verse number="6">Булардан соң ене докуз огул догулды: Йыбхар, Элишама, Элипелет, Нога, Непек, Япыя, Элишама, Эляда ве Элипелет.</verse>
				<verse number="7"></verse>
				<verse number="8"></verse>
				<verse number="9">Давудың шу огулларындан башга гырнакларындан болан огуллары-да барды. Онуң Тамар диен гызы хем барды.</verse>
				<verse number="10">Сүлеймандан Рехабгам, Рехабгамдан Абыя, Абыядан Аса, Асадан Ехошапат,</verse>
				<verse number="11">Ехошапатдан Ехорам, Ехорамдан Ахазя, Ахазядан Ёваш,</verse>
				<verse number="12">Ёвашдан Амазя, Амазядан Узыя, Узыядан Ётам,</verse>
				<verse number="13">Ётамдан Ахаз, Ахаздан Хизкия, Хизкиядан Манаша,</verse>
				<verse number="14">Манашадан Амон, Амондан Ёшыя догулды.</verse>
				<verse number="15">Ёшыяның огуллары: новбахар оглы Ёханан, икинҗи оглы Ехоякым, үчүнҗи оглы Сидкия, дөрдүнҗи оглы Шаллум.</verse>
				<verse number="16">Ехоякымың несиллери: Ехоякымдан Еконя, Еконядан Сидкия догулды.</verse>
				<verse number="17">Есир эдип әкидилен Еконяның огуллары: Шеялтыел, Малкырам, Педая, Шенасар, Екамя, Хошама ве Недабя.</verse>
				<verse number="18"></verse>
				<verse number="19">Педаяның огуллары: Зерубабыл ве Шимги. Зерубабылың огуллары: Мешуллам, Хананя ве Шеломыт оларың аял доганыды.</verse>
				<verse number="20">Зерубабылың бейлеки бәш оглы: Хашуба, Охел, Берекя, Хасадя ве Юшапхесет.</verse>
				<verse number="21">Хананяның огуллары: Пелатя ве Ешагя. Ешагядан Репая, Репаядан Арнан, Арнандан Абадя, Абадядан Шеканя догулды.</verse>
				<verse number="22">Шеканядан Шемагя догулды. Шемагяның огуллары: Хатуш, Йыгал, Барыя, Негаря ве Шапат. Шунлукда, Шеканяның бир оглы ве бәш агтыгы – җеми алты адам болды.</verse>
				<verse number="23">Негаряның огуллары: Элёгейнай, Хизкия ве Азрыкам. Булар җеми үч огулдылар.</verse>
				<verse number="24">Элёгейнайың огуллары: Ходавя, Эляшып, Пелая, Акуп, Ёханан, Делая ве Ананы. Булар җеми еди огулдылар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Яхуданың огуллары: Перес, Хесрон, Кармы, Хур ве Шобал.</verse>
				<verse number="2">Шобалың оглы Реяядан Яхат, Яхатдан Ахумай ве Лахат догулды. Булар Соргалыларың уругларыдыр.</verse>
				<verse number="3">Эфратың новбахар оглы, Бейтуллахамы эсасландыран Хуруң огуллары шуларды: Эйтам, Пенувал ве Эзер. Эйтамың огуллары шуларды: Йизрегел, Йышма ве Йыдбаш. Оларың аял доганының ады Хаслелпоныды. Пенувал Гедоры эсасландырыпды, Эзер Хушаны эсасландырыпды.</verse>
				<verse number="4"></verse>
				<verse number="5">Текованың какасы Ашхурың Хела хем-де Нагара атлы ики аялы барды.</verse>
				<verse number="6">Ашхурың Нагара диен аялындан Ахузам, Хепер, Темени ве Хахаштары догулды. Булар Нагараның огулларыды.</verse>
				<verse number="7">Хеланың огуллары: Зерет, Сохар, Этнан ве Кос. Кос Анубың ве Хасобебабың какасыды. Харумың оглы Ахархелиң несли-де Косдан гелип чыкандыр.</verse>
				<verse number="8"></verse>
				<verse number="9">Ягбес атлы адам барды; ол доганларының арасында иң абрайлысыды. «Агыры билен догурдым» дийип, эҗеси онуң адына Ягбес дакды.</verse>
				<verse number="10">Ягбес: «Мени ялкасадың, мениң чәклерими гиңелтседиң, мениң билен болуп, мени азапдан ве яманлыкдан горасадың» дийип, Ысрайылың Худайына дилег этди. Худай онуң ислегини ерине етирди.</verse>
				<verse number="11">Шуханың доганы Келупдан Мехир, Мехирден Эштон догулды.</verse>
				<verse number="12">Эштондан Бейтрапа, Пасея хем-де Ирнахаш галасыны эсасландыран Техинна догулды. Булар Реканың илатыды.</verse>
				<verse number="13">Кеназың огуллары: Отниел, Серая. Отниелиң оглы: Хатат ве Мегонотай.</verse>
				<verse number="14">Мегонотайдан Опра догулды. Серая Хүнәрментлер җүлгесини дөреден Ёвабың какасыды. Көп хүнәрментлериң яшаяндыгы үчин бу ере шейле ат дакылды.</verse>
				<verse number="15">Епуннәниң оглы болан Калебиң огуллары: Ыру, Эла ве Нагам. Эладан Кеназ догулды.</verse>
				<verse number="16">Ехаллелелиң огуллары: Зип, Зипа, Тиря ве Асарел.</verse>
				<verse number="17">Эзраның огуллары: Етер, Мерет, Эпер ве Ялон. Мередиң мүсүрли аялындан: Меръем, Шаммай ве Эштемова галасыны эсасландыран Йышба догулды.</verse>
				<verse number="18">Мередиң мүсүрли аялы фараоның гызы Битяды. Онуң яхудалы аялындан Гедоры эсасландыран Ерет, Соконы эсасландыран Хебер билен Занованы эсасландыран Екутыел догулды.</verse>
				<verse number="19">Ходыяның аялы болан Нахамың аял доганының огулларындан гармлы Кегила билен магакатлы Эштемова догулды.</verse>
				<verse number="20">Шимоның огуллары: Амнон, Ринна, Бенханан ве Тилон. Йишгиниң огуллары: Зохет ве Бензохет.</verse>
				<verse number="21">Яхуданың оглы Шеланың несиллери шулардыр: Леканы эсасландыран Эр, Марешаны эсасландыран Лагда, Бейташбеядакы непис зыгыр мата докаянларың уругы,</verse>
				<verse number="22">Ёкымың, Козебаның адамлары, Ёваш хем-де Сараф. Олар Мовап билен Яшублехеме хәким болдулар. Булар гадымы вакалардыр.</verse>
				<verse number="23">Булар Нетагымың хем-де Гедераның илатларыды. Олар патыша күйзегәр болуп хызмат этдилер.</verse>
				<verse number="24">Шимгоның огуллары: Немувал, Ямын, Ярып, Зера, Шавул.</verse>
				<verse number="25">Шавулдан Шаллум, Шаллумдан Мибсам, Мибсамдан Мишма догулды.</verse>
				<verse number="26">Мишманың огуллары: Мишмадан Хаммувал, Хаммувалдан Закур, Закурдан Шимги догулды.</verse>
				<verse number="27">Шимгиниң он алты оглы, алты гызы барды, йөне онуң доганларының перзенди көп дәлди. Шейдип, Шимгиниң несиллери Яхуданыңкы ялы көпелмеди.</verse>
				<verse number="28">Олар Беершебада, Моладада, Хасаршугалда, Билхада, Эсемде, Толатда, Бетувалда, Хормада, Зиклагда, Бейтмаркаботда, Хасарсусымда, Бейтбиргиде ве Шагарайымда яшадылар. Ине, шулар шимгилериң Давут патыша болмазындан өңки галаларыды.</verse>
				<verse number="29"></verse>
				<verse number="30"></verse>
				<verse number="31"></verse>
				<verse number="32">Оларың обалары: Эйтам, Айын, Риммон, Токен, Ашан – җеми бәш гала.</verse>
				<verse number="33">Бу галаларың төверегиндәки Багала ченли болан обалары оларың месген тутан ерлеридир. Олар несил дарагтыны яздылар.</verse>
				<verse number="34">Оларың уругбашылары шуларды: Мешобап, Ямлек, Амазяның оглы Ёша,</verse>
				<verse number="35">Ёвел, Асыелиң човлугы Сераяның агтыгы Ёшыбяның оглы Еху,</verse>
				<verse number="36">Элёгейнай, Ягакоба, Ешохая, Асая, Адыел, Ешимиел, Беная,</verse>
				<verse number="37">Шемагяның говлугы, Шимриниң ювлугы, Едаяның човлугы, Аллоның агтыгы, Шипгиниң оглы Зиза.</verse>
				<verse number="38">Шу атлары боюнча агзаланлар уругбашылардыр. Оларың несиллери җуда көпелди.</verse>
				<verse number="39">Олар өз сүрүлерине өри гөзләп, Гедора ве җүлгәниң гүндогар тарапына ченли барып етдилер.</verse>
				<verse number="40">Олар отлук, говы өри мейданларының үстүнден бардылар; бу ер гаты гиң, асуда хем рахатды. Өң бу ерде хамлар отурыпдылар.</verse>
				<verse number="41">Шу атлары языланлар Яхуда патышасы Хизкияның дөврүнде гелип, өз чадырларында болан хамлара ве мегунылара хүҗүм эдип, олары бүс-бүтинлей гырып ёк эдип, оларың ерлеринде орнашдылар, себәби ол ерде сүрүлери үчин өри мейдан барды.</verse>
				<verse number="42">Шимгонларың бир бөлеги – эркек кишилериниң бәш йүзүси Йишгиниң огуллары Пелатяның, Негаряның, Репаяның хем-де Узыелиң баштутанлыгында Сегир дагына гитдилер.</verse>
				<verse number="43">Олар амалеклериң гачып, дири галанларыны гырдылар; олар шу гүне ченли шол ерде яшап гелйәрлер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Рубен Ысрайылың новбахар оглуды, йөне ол атасының дүшегини харамландыгы үчин новбахар огуллык хакы ондан алнып, Ысрайылың оглы Юсубың перзентлерине берилди. Шоңа гөрә-де несил дарагтында Рубен илкинҗи огул хасап эдилмейәр.</verse>
				<verse number="2">Яхуда доганларының арасында гүйчлүси болуп, баштутан ондан гелип чыкан болса-да, новбахар огуллык хакы Юсубыңкыды.</verse>
				<verse number="3">Ысрайылың новбахар оглы Рубениң огуллары шуларды: Ханок, Паллу, Хесрон ве Кармы.</verse>
				<verse number="4">Ёвелиң несиллери: Шемагя, Шемагядан Гок, Гокдан Шимги,</verse>
				<verse number="5">Шимгиден Мика, Микадан Реяя, Реяядан Багал,</verse>
				<verse number="6">Багалдан Беера догулды. Беераны Ашурың патышасы Тиглатпилесер есир эдип әкитди. Беера рубенлериң тиребашысыды.</verse>
				<verse number="7">Несил дарагтларына гөрә Беераның ковумлары билен болан гарындашлары шулардыр: Егиел баштутан; Закаря ве Ёвелиң човлугы, Шеманың агтыгы, Азазың оглы Бала. Бу рубенлер Небо билен Багалмегона ченли узалып гидйән Арогер үлкесинде яшаярдылар.</verse>
				<verse number="8"></verse>
				<verse number="9">Гүндогара Евфрат дерясының бу тарапындакы чөлүң башланян ерине ченли узалып гидйән ерлер хем Беланың ерлериди, себәби онуң Гилгатда малы җуда көпелипди.</verse>
				<verse number="10">Шавулың дөврүнде рубенлер хагарлар билен уршуп, олары еңип, Гилгадың тутуш гүндогарына яйрап, хагарларың чадырларында яшадылар.</verse>
				<verse number="11">Гатлар рубенлериң гапдалында Салка галасына ченли болан Башан үлкесинде месген тутдулар.</verse>
				<verse number="12">Башанда Ёвел иң ваҗып уругың баштутаныды, Шапам икинҗи ваҗып уругың баштутаныды, Ягнай билен Шапат болса бейлеки уругларың баштутаныды.</verse>
				<verse number="13">Оларың гарындашлары ковумы боюнча шулардыр: Микайыл, Мешуллам, Шеба, Ёрай, Ягкан, Зия ве Эбер җеми еди.</verse>
				<verse number="14">Олар Абыхайылың несиллеридир. Абыхайыл Бүзүң таңлыгы, Яхдоның геңлиги, Ешишайың говлугы, Микайылың ювлугы, Гилгадың човлугы, Ярованың агтыгы, Хурының оглыды.</verse>
				<verse number="15">Гунының агтыгы, Абдыелиң оглы Ахы буларың арасында иң бейик уругбашыды.</verse>
				<verse number="16">Гатлар Гилгатдакы ве Башандакы галаларында хем-де Шароның өри мейданларында яшадылар.</verse>
				<verse number="17">Яхуданың патышасы Ётам хем-де Ысрайылың патышасы Яробгамың дөврүнде буларың хеммеси өз несил дарагтына гөрә хасаба алындылар.</verse>
				<verse number="18">Рубенлерден, гатлардан хем-де гүндогардакы манаша тиресинден гылычлы-галканлы, яй билен ок атян, сөвеш тәлимини алан, гуллуга тайяр кырк дөрт мүң еди йүз алтмыш саны эдермен эсгер барды.</verse>
				<verse number="19">Олар хагарлар, етурлар, напышлар хем-де нодаплар билен урушдылар.</verse>
				<verse number="20">Олар урушда Худая ахы-нала эдип, көмек аландыклары үчин, хагарларың хем-де оларың янындакыларың әхлисини эле салдылар. Худай оларың ахы-наласына җогап берди, чүнки олар Оңа ынандылар.</verse>
				<verse number="21">Олар душманларының элли мүң дүесини, ики йүз элли мүң доварыны, ики мүң эшегини эле салдылар ве йүз мүң адамыны есир алдылар.</verse>
				<verse number="22">Көп адам өлди, себәби бу уруш Худайданды. Шейдип, рубенлер, гатлар хем-де гүндогардакы манаша тиреси тә сүргүнлик дөврүне ченли хагарларың хем-де оларың янындакыларың ерлеринде яшадылар.</verse>
				<verse number="23">Гүндогардакы манаша тиресиниң адамлары юртда месген тутуп, Башандан Багалхермона, Сенире хем-де Хермон дагына ченли яйрадылар. Олар җуда көпди.</verse>
				<verse number="24">Ине, шулар оларың ковумбашыларыдыр: Эпер, Йишги, Элиел, Азрыел, Ермея, Ходавя ве Яхдыел. Булар батыр йигитлер, мешхур адамлар ве уруг баштутанларыды.</verse>
				<verse number="25">Эмма булар ата-бабаларының Худайындан дәнип, Онуң өз өңлеринде дерби-дагын эден юрдуның халкының худайларына сежде этмек билен зына этдилер.</verse>
				<verse number="26">Шоңа гөрә Ысрайыл Худайы Ашурың патышасы Пулың рухуны оярды. Бу патышаның бейлеки ады Тиглатпилесерди. Ол рубенлери, гатлары, гүндогардакы манаша тиресини есир эдип, олары Хала, Хабора, Хара хем-де Гозан дерясына гетирди. Олар шу гүне ченли хем шол ердедир.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">Левиниң огуллары: Гершон, Кохат ве Мерары.</verse>
				<verse number="2">Кохадың огуллары: Имран, Йисхар, Хеброн ве Узыел.</verse>
				<verse number="3">Имраның огул-гызы: Харун, Муса ве Меръем. Харуның огуллары: Надап, Абыху, Элгазар ве Ытамар.</verse>
				<verse number="4">Элгазардан Пинехас, Пинехасдан Абышува,</verse>
				<verse number="5">Абышувадан Букы, Букыдан Узы,</verse>
				<verse number="6">Узыдан Зерахя, Зерахядан Мераёт,</verse>
				<verse number="7">Мераётдан Амаря, Амарядан Ахытуп,</verse>
				<verse number="8">Ахытупдан Садок, Садокдан Ахымагас,</verse>
				<verse number="9">Ахымагасдан Азаря, Азарядан Ёханан,</verse>
				<verse number="10">Ёханандан Азаря догулды. Бу шол Сүлейманың Иерусалимде гуран өйүнде руханылык эден Азарядыр.</verse>
				<verse number="11">Азарядан Амаря, Амарядан Ахытуп,</verse>
				<verse number="12">Ахытупдан Садок, Садокдан Шаллум,</verse>
				<verse number="13">Шаллумдан Хилкия, Хилкиядан Азаря</verse>
				<verse number="14">Азарядан Серая, Сераядан Ехосадак догулды.</verse>
				<verse number="15">Небукаднесарың үсти билен Реб Яхуданың ве Иерусалимиң халкларыны сүргүн эден дөврүнде Ехосадак хем сүргүн эдилди.</verse>
				<verse number="16">Левиниң огуллары: Гершон, Кохат ве Мерары.</verse>
				<verse number="17">Гершоның огулларының атлары Либни хем-де Шимгидир.</verse>
				<verse number="18">Кохадың огуллары: Имран, Йисхар, Хеброн ве Узыел.</verse>
				<verse number="19">Мерарының огуллары: Махлы ве Мушы. Несиллерине гөрә левилериң уруглары шулардыр:</verse>
				<verse number="20">Гершоның несиллери: Гершондан Либни, Либниден Яхат, Яхатдан Зимма,</verse>
				<verse number="21">Зиммадан Ёва, Ёвадан Ыдо, Ыдодан Зера, Зерадан Еятрай догулды.</verse>
				<verse number="22">Кохадың несиллери: Кохатдан Эминадап, Эминадапдан Кора, Корадан Асыр,</verse>
				<verse number="23">Асырдан Элкана, Элканадан Эбиясап, Эбиясапдан Асыр,</verse>
				<verse number="24">Асырдан Тахат, Тахатдан Урыел, Урыелден Узыя, Узыядан Шавул догулды.</verse>
				<verse number="25">Элкананың огуллары: Омасай ве Ахымот.</verse>
				<verse number="26">Ахымотдан Элкана, Элканадан Сопай, Сопайдан Нахат,</verse>
				<verse number="27">Нахатдан Элияп, Элияпдан Ерохам, Ерохамдан Элкана догулды.</verse>
				<verse number="28">Шамувелиң огуллары: новбахар оглы Ёвел, икинҗи оглы Абыя.</verse>
				<verse number="29">Мерарының несиллери: Мерарыдан Махлы, Махлыдан Либни, Либниден Шимги, Шимгиден Уза,</verse>
				<verse number="30">Узадан Шимга, Шимгадан Хагыя, Хагыядан Асая догулды.</verse>
				<verse number="31">Әхт сандыгыны Реббиң өйүнде гояндан соң, Давудың шол ерде нагма айтмага беллән адамлары шулардыр.</verse>
				<verse number="32">Булар Сүлейман Иерусалимде Реббиң өйүни гурянча, Реббе йүз тутулян мукаддес чадырың өңүнде нагма айтдылар. Олар белленилен дүзгүнлер боюнча хызмата дурдулар.</verse>
				<verse number="33">Ол ерде хызмата дуранлар хем-де оларың несиллери шулардыр: кохат уругындан Ёвелиң оглы Хейман багшы. Хейманың ата-бабалары шулардыр: Шамувел Ёвелиң атасы,</verse>
				<verse number="34">Элкана Шамувелиң атасы, Ерохам Элкананың атасы, Элиел Ёрамың атасы, Това Элиелиң атасы,</verse>
				<verse number="35">Суп Тованың атасы, Элкана Супуң атасы, Махат Элкананың атасы, Омасай Махатың атасы,</verse>
				<verse number="36">Элкана Омасайың атасы, Ёвел Элкананың атасы, Азаря Ёвелиң атасы, Сепаня Азаряның атасы,</verse>
				<verse number="37">Тахат Сепаняның атасы, Асыр Тахадың атасы, Эбиясап Асырың атасы, Кора Эбиясабың атасы,</verse>
				<verse number="38">Йисхар Кораның атасы, Кохат Йисхарың атасы, Леви Кохадың атасы, Ысрайыл Левиниң атасы.</verse>
				<verse number="39">Онуң сагында дуран доганы Асаф, гершон уругындан болуп, Берекяның оглуды. Онуң ата-бабалары шулардыр: Шимга Берекяның атасы,</verse>
				<verse number="40">Микайыл Шимганың атасы, Багасея Микайылың атасы, Малкыя Багасеяның атасы,</verse>
				<verse number="41">Этни Малкыяның атасы, Зера Этниниң атасы, Адая Зераның атасы,</verse>
				<verse number="42">Эйтан Адаяның атасы, Зимма Эйтаның атасы, Шимги Зимманың атасы,</verse>
				<verse number="43">Яхат Шимгиниң атасы, Гершон Яхатың атасы, Леви Гершоның атасы.</verse>
				<verse number="44">Чеп тарапында оларың мерары уругындан болан гарындашлары дурды. Олар шулардыр: Киши Эйтаның атасы, Абды Кишиниң атасы, Маллук Абдының атасы,</verse>
				<verse number="45">Хашабя Маллугың атасы, Амазя Хашабың атасы, Хилкия Амазяның атасы,</verse>
				<verse number="46">Эмасы Хилкияның атасы, Баны Эмасының атасы, Шемер Банының атасы</verse>
				<verse number="47">Махлы Шемериң атасы, Мушы Махлының атасы, Мерары Мушының атасы, Леви Мерарының атасы.</verse>
				<verse number="48">Оларың гарындашлары болан левилер мукаддес чадырың – Худайың өйүниң хызматына беллендилер.</verse>
				<verse number="49">Харун билен онуң несиллери якма гурбанлык сыпасында, якымлы ыслы түтетги сыпасында садакалар хөдүрледилер. Иң мукаддес отагың әхли ишлерини этдилер. Худайың гулы Мусаның табшырыкларына лайыклыкда, олар ысрайыл халкыны гүнәсинден сапладылар.</verse>
				<verse number="50">Ине, шулар Харуның несиллеридир: Харундан Элгазар, Элгазардан Пинехас, Пинехасдан Абышува,</verse>
				<verse number="51">Абышувадан Букы, Букыдан Узы, Узыдан Зерахя,</verse>
				<verse number="52">Зерахядан Мераёт, Мераётдан Амаря, Амарядан Ахытуп,</verse>
				<verse number="53">Ахытупдан Садок, Садокдан Ахымагас догулды.</verse>
				<verse number="54">Левилериң өз топракларында месген тутан ерлери шулардыр: кохат уругындан болан Харуның огулларының биҗеси чыкып, олара Яхудадакы Хеброны хем-де онуң төверегиндәки өри мейданлары бердилер.</verse>
				<verse number="55"></verse>
				<verse number="56">Йөне ол галаның экин мейданларыдыр обалары Епуннәниң оглы Калебе берилди.</verse>
				<verse number="57">Харуның огулларына гачыбаталга галалары болан Хеброн ве Либна өри мейданлары билен биле, Ятыр ве Эштемова өри мейданлары билен биле,</verse>
				<verse number="58">Хилен өри мейданлары билен биле, Дебир өри мейданлары билен биле,</verse>
				<verse number="59">Ашан ве Бейтшемеш өри мейданлары билен билеликде берилди.</verse>
				<verse number="60">Бенямин тиресиниң топрагындан хем өри мейданлары билен билеликде Геба, өри мейданлары билен билеликде Алемет хем-де өри мейданлары билен билеликде Анатот берилди. Оларың әхли галалары несиллериниң санына гөрә он үчдүр.</verse>
				<verse number="61">Кохатларың галан несиллерине биҗе үсти билен гүнбатардакы манаша тиресиниң пайындан он гала берилди.</verse>
				<verse number="62">Гершонлара несиллериниң санына гөрә ысакар, ашер, нафталы хем-де Башандакы манаша тирелеринден он үч гала берилди.</verse>
				<verse number="63">Мерарылара несиллериниң санына гөрә, рубен, гат хем-де зебулун тирелеринден он ики гала берилди.</verse>
				<verse number="64">Шунлукда, ысрайыллар бу галалары өри мейданлары билен билеликде левилере бердилер.</verse>
				<verse number="65">Шейле хем ысрайыллар левилере биҗе үсти билен яхуда, шимгон хем-де бенямин тирелериниң атлары агзалан галаларыны бердилер.</verse>
				<verse number="66">Кохадың несиллеринден кәбирлеринде эфрайым тиресинден алнан галалары барды.</verse>
				<verse number="67">Олара гачыбаталга галалары болан Эфрайым дагларындакы Шекеми өри мейданлары билен билеликде, шейле хем Гезери өри мейданлары билен билеликде,</verse>
				<verse number="68">Ёкмыгамы өри мейданлары билен билеликде, Бейтхороны өри мейданлары билен билеликде,</verse>
				<verse number="69">Аялоны өри мейданлары билен билеликде, Гатриммоны өри мейданлары билен билеликде бердилер.</verse>
				<verse number="70">Гүнбатардакы манаша тиресинден өри мейданлары билен билеликде Анери, Кохадың несиллериниң галан бөлегине өри мейданлары билен билеликде Билгамы бердилер.</verse>
				<verse number="71">Гершонлара: гүндогардакы манаша тиресинден: өри мейданлары билен билеликде Башандакы Голаны ве өри мейданлары билен билеликде Аштароты;</verse>
				<verse number="72">ысакар тиресинден: өри мейданлары билен билеликде Кедеши, өри мейданлары билен билеликде Дабераты,</verse>
				<verse number="73">өри мейданлары билен билеликде Рамоды, өри мейданлары билен билеликде Анеми;</verse>
				<verse number="74">ашер тиресинден: өри мейданлары билен билеликде Машалы, өри мейданлары билен билеликде Абдоны,</verse>
				<verse number="75">өри мейданлары билен билеликде Хукогы, өри мейданлары билен билеликде Рехобы;</verse>
				<verse number="76">нафталы тиресинден: өри мейданлары билен билеликде Җелиледәки Кедеши, өри мейданлары билен билеликде Хаммоны, өри мейданлары билен билеликде Кирятайымы бердилер.</verse>
				<verse number="77">Мерары уругының галанларына шу ерлер берилди: зебулун тиресинден өри мейданлары билен билеликде Риммоно, өри мейданлары билен билеликде Табор,</verse>
				<verse number="78">Ериходан башлап, Иорданың аңырсына ченли, Иорданың гүндогар тарапы, рубен тиресинден: өри мейданлары билен билеликде чөлдәки Бесер, өри мейданлары билен билеликде Яхса,</verse>
				<verse number="79">өри мейданлары билен билеликде Кедемот, өри мейданлары билен билеликде Мейпагат;</verse>
				<verse number="80">гат тиресинден: өри мейданлары билен билеликде Гилгатдакы Рамот, өри мейданлары билен билеликде Маханайым, өри мейданлары билен билеликде Хешбон, өри мейданлары билен билеликде Язер.</verse>
				<verse number="81"></verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">Ысакарың огуллары: Тола, Пува, Яшуп ве Шимрон – җеми дөрт.</verse>
				<verse number="2">Толаның огуллары: Узы, Репая, Ериел, Яхмай, Йыбсам ве Шамувел. Олар тола уругының ковумбашыларыдыр. Давудың дөврүнде оларың йигрими ики мүң алты йүз саны батыр йигитлери барды.</verse>
				<verse number="3">Узыдан Йызрахя догулды. Йызрахяның огуллары: Микайыл, Абадя, Ёвел ве Йишия. Узының оглы ве агтыклары – җеми бәш; оларың әхлиси-де ковумбашыларды.</verse>
				<verse number="4">Несил дарагтына гөрә несиллериниң отуз алты мүң адамлы харбы гүйчлери барды, чүнки олар көп аяллы хем-де көп огуллыдылар.</verse>
				<verse number="5">Ысакарың әхли несиллериниң арасында батыр йигитлер болан гарындашлары несил дарагтларына гөрә җеми сегсен еди мүңди.</verse>
				<verse number="6">Беняминиң огуллары: Бала, Бекер ве Едигаел – җеми үч.</verse>
				<verse number="7">Баланың огуллары: Эсбон, Узы, Узыел, Еримот ве Ири – җеми бәш. Булар ковумбашылар, батыр йигитлердир. Оларың несил дарагтына гөрә саны йигрими ики мүң отуз дөртди.</verse>
				<verse number="8">Бекериң огуллары: Земира, Ёгаш, Элигезер, Элёгейнай, Омры, Еремот, Абыя, Анатот, Алемет. Шуларың хеммеси Бекериң огулларыдыр.</verse>
				<verse number="9">Несил дарагтына гөрә батыр йигитлер болан ковумбашыларың саны йигрими мүң ики йүз адамды.</verse>
				<verse number="10">Едигаелиң огуллары: Билхан. Билханың огуллары: Егуш, Бенямин, Эхут, Кенагана, Зетан, Таршыш ве Ахышахар.</verse>
				<verse number="11">Едигаелиң шу огулларының хеммеси ковумбашылардыр ве батыр йигитлердир. Оларың урша укыплысы он еди мүң ики йүзди.</verse>
				<verse number="12">Ириң огуллары: Шупым, Хупым; Хушым болса Ахериң оглудыр.</verse>
				<verse number="13">Нафталының огуллары: Яхсыел, Гуны, Езер ве Шаллум. Шулар Билханың несиллеридир.</verse>
				<verse number="14">Манашаның огуллары: сириялы гырнак аялындан доглан Асрыел; Гилгадың какасы Макыр хем шондан догулды.</verse>
				<verse number="15">Макыр Хупым билен Шупымы өйлендирди. Аял доганының ады Магакады. Икинҗисиниң ады Селопхадды. Онуң диңе гызлары болды.</verse>
				<verse number="16">Макырың аялы Магака бир огул догурды ве онуң адына Переш дакды. Перешиң инисиниң ады Шерешди; онуң огулларының ады Улам хем-де Рекемди.</verse>
				<verse number="17">Уламдан Бедан догулды. Манашаның агтыгы, Макырың оглы Гилгадың огуллары шулардыр.</verse>
				<verse number="18">Гилгадың аял доганы Хаммолекетден Ышхот, Абыгезер ве Махла догулды.</verse>
				<verse number="19">Шемиданың огуллары: Ахян, Шекем, Ликхи ве Аныгам.</verse>
				<verse number="20">Эфрайымың оглы Шутела, Шутеланың оглы Берет, Бередиң оглы Тахат, Тахадың оглы Элгада, Элгаданың оглы Тахат,</verse>
				<verse number="21">Тахадың оглы Забат, Забадың оглы Шутела. Эзер ве Элгат Эфрайымың огулларыды. Ерли гат халкы олары мал сүрүлерини басып алмага гелендиклери үчин өлдүрди.</verse>
				<verse number="22">Какалары Эфрайым энче гүнләп оларың ясыны тутды; доганлары оңа гөвүнлик бермәге гелдилер.</verse>
				<verse number="23">Эфрайым аялының янына гирди. Аялы гөврели болуп, бир огул догурды ве онуң адына Берига дакды, себәби онуң өйүнде бетбагтчылык барды.</verse>
				<verse number="24">Ёкаркы ве ашакы Бейтхороны хем-де Узеншеераны гуран онуң гызы Шеерады.</verse>
				<verse number="25">Репа онуң оглуды. Репадан Решеп, Решепден Тела, Теладан Тахан,</verse>
				<verse number="26">Тахандан Ладан, Ладандан Эмихут, Эмихутдан Элишама,</verse>
				<verse number="27">Элишамадан Нун, Нундан Ешува догулды.</verse>
				<verse number="28">Эфрайымларың мүлклери ве месген тутан ерлери шулардыр: Бейтел галасы ве онуң обалары, гүндогарда Нагаран, гүнбатарда Гезер ве онуң обалары, Шекем ве онуң обалары, Ая ве онуң обалары.</verse>
				<verse number="29">Манашаларың чәклеринден: Бейтшеян галалары билен, Тагнак галалары билен, Мегидо галалары билен, Дор галалары билен. Шу галаларда Ысрайылың оглы Юсубың огуллары месген тутдулар.</verse>
				<verse number="30">Ашериң огуллары: Йимна, Йишва, Йишви ве Берига; Сера буларың аял доганыды.</verse>
				<verse number="31">Бериганың огуллары: Хебер билен Малкыел; Малкыел Бирзайытың какасыды.</verse>
				<verse number="32">Хеберден Яплет, Шомер, Хотам хем-де оларың аял доганы Шуга догулды.</verse>
				<verse number="33">Яплетиң огуллары: Пасак, Бимхал ве Ашват. Булар Яплетиң огулларыдыр.</verse>
				<verse number="34">Шемериң огуллары: Ахы, Рохага, Хуба ве Арам.</verse>
				<verse number="35">Шемериң доганы Хелемиң огуллары: Сопа, Йымна, Шелеш ве Амал.</verse>
				<verse number="36">Сопаның огуллары: Сува, Харнепер, Шугал, Бери, Йымра,</verse>
				<verse number="37">Бесер, Хот, Шамма, Шилша, Йытран ве Беера.</verse>
				<verse number="38">Етериң огуллары: Епунне, Писпа ве Ара.</verse>
				<verse number="39">Уланың огуллары: Ара, Ханныел ве Рися.</verse>
				<verse number="40">Шуларың хеммеси Ашериң несиллериди, ковумбашылардыр, сайлама батыр йигитлер хем-де беглериң бегидир. Оларың несил дарагтына гөрә урша укыплы йигрими алты мүң адамы барды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">Беняминиң бәш оглы барды. Новбахар оглы Бала, икинҗиси Ашбел, үчүнҗиси Ахара,</verse>
				<verse number="2">дөрдүнҗиси Ноха, бәшинҗиси Рапады.</verse>
				<verse number="3">Баланың огуллары: Адар, Гера, Абыхут,</verse>
				<verse number="4">Абышува, Нагаман, Ахова,</verse>
				<verse number="5">Гера, Шефуфан ве Хурам.</verse>
				<verse number="6">Эхудың несиллери Нагаман, Ахыя ве Герады. Олар Геба халкының ковумбашыларыды. Олар ковлуп чыкарылып, Манахата есир эдилип әкидилдилер. Уза билен Ахыхудың какасы Гера булары гөчүрипди.</verse>
				<verse number="7"></verse>
				<verse number="8">Шахарайым өз аяллары Хушым билен Багарана талагыны беренинден соң, Мовап юрдунда онуң бирнәче оглы болды.</verse>
				<verse number="9">Онуң аялы Ходешден болан огуллары шулардыр: Ёбап, Сибя, Меша, Малкам,</verse>
				<verse number="10">Егус, Сакя ве Мирма. Олар ковумбашыдылар.</verse>
				<verse number="11">Шахарайымың Хушымдан Абытуп хем-де Элпагал диен огуллары болды.</verse>
				<verse number="12">Элпагалың огуллары: Эбер, Мишгам, Ононы хем-де галалары билен биле Лоды гуран Шемет,</verse>
				<verse number="13">Берига, Шема – бу икиси Аялоның илатының ковумбашыларыдылар; олар Гатың илатыны ковуп чыкардылар;</verse>
				<verse number="14">Бериганың огуллары шулардыр: Ахё, Шашак ве Еремот,</verse>
				<verse number="15">Зебадя, Арат, Эдер,</verse>
				<verse number="16">Микайыл, Йышпа ве Ёха – булар Бериганың огулларыдыр.</verse>
				<verse number="17">Зебадя, Мешуллам, Хизки, Хебер,</verse>
				<verse number="18">Йишмерай, Йизлия ве Ёбап – булар Элпагалың огулларыдыр.</verse>
				<verse number="19">Якым, Зикри, Забды,</verse>
				<verse number="20">Элигенай, Силлетай, Элиел,</verse>
				<verse number="21">Адая, Берая ве Шимрат – булар Шимгиниң огулларыдыр.</verse>
				<verse number="22">Йишпан, Эбер, Элиел,</verse>
				<verse number="23">Абдон, Зикри, Ханан,</verse>
				<verse number="24">Хананя, Эйлам, Антотыя,</verse>
				<verse number="25">Йипдея ве Пенувал – булар Шашагың огулларыдыр.</verse>
				<verse number="26">Шамшерай, Шехаря, Аталя,</verse>
				<verse number="27">Ягарешя, Элия ве Зикри – булар Ерохамың огулларыдыр.</verse>
				<verse number="28">Булар несил дарагтына гөрә ковумбашылардыр. Олар Иерусалимде яшадылар.</verse>
				<verse number="29">Гибгоны эсасландыран адам шол галада яшады; онуң аялының ады Магакады.</verse>
				<verse number="30">Абдон оларың новбахар оглуды, онсоң Сур, Киш, Багал, Нер, Надап,</verse>
				<verse number="31">Гедор, Ахё, Зекер ве Миклотды.</verse>
				<verse number="32">Миклот Шимганың какасыды. Олар хем өз гарындашларының янында – Иерусалимде яшадылар.</verse>
				<verse number="33">Нерден Киш, Кишден Шавул, Шавулдан Ёнатан, Малкышува, Абынадап ве Эшбагал догулды.</verse>
				<verse number="34">Ёнатандан Мерибагал, Мерибагалдан Мика догулды.</verse>
				<verse number="35">Миканың огуллары: Питон, Мелек, Тарыя ве Ахаз.</verse>
				<verse number="36">Ахаздан Ехогада, Ехогададан Алемет, Азмавет, Зимри, Зимриден Моса догулды.</verse>
				<verse number="37">Мосадан Бинега, Бинегадан Рапа, Рападан Элгаса, Элгасадан Асел догулды.</verse>
				<verse number="38">Аселиң Азрыкам, Бокеру, Ысмайыл, Шегаря, Абадя ве Ханан атлы алты оглы барды. Шуларың хеммеси Аселиң огулларыдыр.</verse>
				<verse number="39">Онуң доганы Ешугың огуллары: новбахар оглы Улам, икинҗиси Егуш, үчүнҗиси Элипелет.</verse>
				<verse number="40">Уламың огуллары батыр йигитлер ве яйчыларды; оларың чагаларыдыр агтыклары көпди. Оларың җеми бир йүз эллиди. Шуларың хеммеси беняминлердир.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">Ысрайылларың хеммеси өз несил дарагтына гөрә хасаба алнып, олар Ысрайыл патышаларының китабына язылды. Яхудалар Реббе бивепалык эдендиклери үчин Бабыла сүргүн эдилди.</verse>
				<verse number="2">Кәбир ысрайыллар илкинҗи болуп, галалардакы өз мүлклерине руханылар, левилер хем-де ыбадатхана хызматкәрлери билен доланып гелдилер.</verse>
				<verse number="3">Яхуда, бенямин, эфрайым хем-де манаша тирелеринден Иерусалимде тәзеден орнашанлары шулардыр:</verse>
				<verse number="4">Яхуданың оглы Пересиң неслинден: Банының ювлугы, Имриниң човлугы, Омрының агтыгы, Эмихудың оглы Утай.</verse>
				<verse number="5">Шилон уругындан: новбахар оглы Асая хем-де онуң огуллары.</verse>
				<verse number="6">Зераның неслинден: Егувел хем-де онуң гарындашлары – җеми яхуда тиресинден алты йүз тогсан адам.</verse>
				<verse number="7">Беняминиң неслинден: Хасенуваның човлугы, Ходавяның агтыгы, Мешулламың оглы Саллу;</verse>
				<verse number="8">Ерохамың оглы Йибнея; Микриниң агтыгы, Узының оглы Эла; Йибнияның човлугы, Регувалың агтыгы, Шепатяның оглы Мешуллам.</verse>
				<verse number="9">Беняминлер несил дарагтына гөрә докуз йүз элли алты адамды. Ёкарда ады агзаланларың хеммеси ковумбашыларды.</verse>
				<verse number="10">Доланып гелен руханылардан: Едая, Ехоярып, Якин,</verse>
				<verse number="11">Ахытубың говлугы, Мераётың ювлугы, Садогың човлугы, Мешулламың агтыгы, Хилкияның оглы, Худайың өйүниң ёлбашчысы Азаря;</verse>
				<verse number="12">Малкыяның човлугы, Пашхурың агтыгы, Ерохамың оглы Адая; Иммериң говлугы, Мешиллемитиң ювлугы, Мешулламың човлугы, Яхзераның агтыгы, Адыелиң оглы Магсай.</verse>
				<verse number="13">Руханыларың саны бир мүң еди йүз алтмышды. Олар ковумбашыларды ве укыплы адамларды. Олар Худайың өйүнде хызмат этмәге җогапкәрди.</verse>
				<verse number="14">Левилерден: Мерары уругындан Хашабяның човлугы, Азрыкамың агтыгы, Хашубың оглы Шемагя;</verse>
				<verse number="15">Бакбакар, Хереш, Галал; Асафың човлугы, Зикриниң агтыгы, Миканың оглы Матаня;</verse>
				<verse number="16">Элкананың геңлиги, Асаның говлугы, Берекяның ювлугы, Едутуның човлугы, Галалың агтыгы, Шемагяның оглы Абадя. Ол нетопалыларың обаларында яшады.</verse>
				<verse number="17">Дервезебанлар шулардыр: Шаллум, Акуп, Талмон, Ахыман ве оларың гарындашлары. Шаллум оларың баштутаныды.</verse>
				<verse number="18">Булар өң ша дервезесиниң гүндогар тарапында гойлупдылар. Олар левилериң дүшелге дервезебанларыдылар.</verse>
				<verse number="19">Кора уругындан болан Эбиясабың агтыгы, Корениң оглы Шаллум ве онуң ковумдашы коралар хем ата-бабаларының Реббиң месгенине дервезебанчылык эдишлери ялы, Реббиң мукаддес чадырына дервезебанчылык этдилер.</verse>
				<verse number="20">Өң Элгазарың оглы Пинехас оларың ёлбашчысы болупды. Реб онуң билен болды.</verse>
				<verse number="21">Мешелемяның оглы Закаря Реббе йүз тутулян чадырың агзында дервезебанды.</verse>
				<verse number="22">Дервезебанлыга беллененлериң хеммеси ики йүз он ики адамдыр. Олар өз обаларында несил дарагтына гөрә хасаба алындылар. Олары Давут билен гөргүр Шамувел җогапкәрли везипә белледи.</verse>
				<verse number="23">Шулар ве оларың несиллери Реббиң өйүниң, ягны чадырың дервезебанларыдылар.</verse>
				<verse number="24">Дервезебанлар дөрт тарапдакы: гүндогардакы, гүнбатардакы, демиргазыкдакы хем-де гүнортадакы дервезелери саклаярдылар.</verse>
				<verse number="25">Оларың обаларында яшаян доганлары нобатма-нобат хер еди гүнден олары гөрмәге гелмелидилер.</verse>
				<verse number="26">Чүнки левилерден болан дөрт ёлбашчы дервезебан Худайың өйүниң отагларының хем-де хазыналарының хем ёлбашчысыдылар.</verse>
				<verse number="27">Олар гиҗесине-де Худайың өйүниң голайында болардылар. Чүнки ыбадатхана гөзегчилик этмек хем-де хер гүн ирден оны ачмак оларың борҗуды.</verse>
				<verse number="28">Левилериң кәбирлери хызмат үчин гойлан энҗамлара середердилер, себәби олары санап әкидип, санабам гетирмелидилер.</verse>
				<verse number="29">Оларың кәбирлери бейлеки эсбаплара, мукаддес энҗамлара, сайлама уна, шераба, яга, якымлы ыслы түтетгә хем-де хошбой ыслы затлара гөзегчилик эдйәрдилер.</verse>
				<verse number="30">Руханы огулларының кәбирлери хошбой ыслы затлары тайярлаярдылар.</verse>
				<verse number="31">Сүйҗүли көкелери биширмеклик Кора неслинден болан Шаллумың новбахар оглы леви Матытя табшырылды.</verse>
				<verse number="32">Кохат неслинден болан гарындашларының кәбирине Сабат гүни үчин хөдүр чөреги тайярламагы табшырылды.</verse>
				<verse number="33">Левилериң уругбашылары болан айдымчылар ыбадатхананың отагларында яшаярдылар. Олар башга хызматлардан азатдылар, себәби олар гиҗе-гүндиз хызматдадылар.</verse>
				<verse number="34">Несил дарагтына гөрә левилериң уругбашылары шулардылар. Олар Иерусалимде яшадылар.</verse>
				<verse number="35">Гибгоның какасы Егиел Гибгон галасында яшаярды; онуң аялының ады Магакады.</verse>
				<verse number="36">Онуң новбахар оглы Абдон, соңкулары: Сур, Киш, Багал, Нер, Надап,</verse>
				<verse number="37">Гедор, Ахё, Закаря ве Миклот.</verse>
				<verse number="38">Миклотдан Шимеям догулды. Олар хем гарындашларының янында Иерусалимде яшадылар.</verse>
				<verse number="39">Нерден Киш, Кишден Шавул, Шавулдан Ёнатан, Малкышува, Абынадап ве Эшбагал догулды.</verse>
				<verse number="40">Ёнатандан Мерибагал, Мерибагалдан Мика догулды.</verse>
				<verse number="41">Миканың огуллары: Питон, Мелек, Тахрея ве Ахаз.</verse>
				<verse number="42">Ахаздан Ягра, Яградан Алемет, Азмавет ве Зимри. Зимриден Моса догулды.</verse>
				<verse number="43">Мосадан Бинега, Бинегадан Репая, Репаядан Элгаса, Элгасадан Асел догулды.</verse>
				<verse number="44">Аселиң алты оглы болуп, оларың атлары: Азрыкам, Бокеру, Ысмайыл, Шегаря, Абадя ве Хананды. Шулар Аселиң огулларыды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">Пилиштлилер Ысрайылың гаршысына сөвеш этди. Ысрайыллар пилиштлилерден гачып, Гилбова дагында көпүси гырылды.</verse>
				<verse number="2">Пилиштлилер Шавулың ве онуң огуллары Ёнатаның, Абынадабың хем-де Малкышуваның ызындан ковуп етип, онуң огулларыны өлдүрдилер.</verse>
				<verse number="3">Шавула гаршы сөвеш гүйчленди, яйчылар оны тапдылар ве агыр яраладылар.</verse>
				<verse number="4">Шавул ярагчы нөкерине шейле дийди: «Гылыҗыңы ал-да, мени өлдүр; сүннетсизлериң элинден өлүп, олара гөз болмайын» дийди. Эмма онуң ярагчы нөкери җуда горкды ве бейле этмек ислемеди. Шоңа гөрә, Шавул өз гылыҗыны алды-да, онуң үстүне өзүни оклады.</verse>
				<verse number="5">Шавулың өлендигини гөрен ярагчы нөкери-де өз гылыҗының үстүне өзүни оклап өлди.</verse>
				<verse number="6">Шейдип, Шавул, онуң үч оглы – тутуш машгала бир гүнде өлди.</verse>
				<verse number="7">Дередәки әхли ысрайыллар гошуның гачандыгыны, Шавулың ве онуң огулларының өлендигини гөрүп, өз галаларыны ташлап гачдылар. Пилиштлилер гелип, галалары эеледилер.</verse>
				<verse number="8">Эртеси гүн пилиштлилер өлдүриленлери таламак үчин геленлеринде, Гилбова дагында Шавул билен онуң огулларының җеседини тапдылар.</verse>
				<verse number="9">Олар Шавулың келлесини кесип, ярагыны алдылар ве бутханаларына хем-де халкына хабар бермек үчин, тутуш пилиштлилериң юрдуна чапарлар гөндердилер.</verse>
				<verse number="10">Шавулың ярагыны өз бутханаларында гойдулар, келлесини болса Дагоның бутханасындан асдылар.</verse>
				<verse number="11">Пилиштлилериң Шавула эденлерини Гилгатдакы Ябешиң илаты эшиденде,</verse>
				<verse number="12">онуң гайдувсыз адамларының әхлиси аяга галды. Олар Шавул билен онуң огулларының җеседини алып, Ябеше гетирдилер. Олар буларың сүңклерини Ябешдәки дуб агаҗының астында җайлап, еди гүнләп агыз бекледилер.</verse>
				<verse number="13">Шейдип, Шавул Худая бивепалык эдендиги үчин өлди. Ол Реббиң буйругыны берҗай этмәнлигинден өтри, җадыгөйден маслахат сорапды.</verse>
				<verse number="14">Ол Ребден сораманды. Шонуң үчин хем Реб оны өлдүрдип, патышалыгыны Йышайың оглы Давуда берди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">Әхли ысрайыллар Хеброндакы Давудың дашына йыгнанып, оңа шейле дийдилер: «Биз сениң өз сүегиңден, өз тениңдендирис.</verse>
				<verse number="2">Өңлерем – Шавул патышамызка-да сен ысрайыл гошунына серкердедиң. Худайың Реб саңа: „Мениң халкым Ысрайылың чопаны сен боларсың, халкым Ысрайыла сен хөкүмдарлык эдерсиң“ дийипди» дийдилер.</verse>
				<verse number="3">Шейдип, Ысрайылың әхли яшулулары Хеброна Давудың янына гелдилер. Шол ерде Реббиң хузурында Давут олар билен әхт эдишди. Ысрайылың яшулулары Реббиң Шамувелиң үсти билен айдан сөзүне лайыклыкда, Давудың башына яг гуюп, оны Ысрайыла патыша белледилер.</verse>
				<verse number="4">Давут ве тутуш Ысрайыл Иерусалиме, ягны Ябуса – ябуслыларың меканына йөриш этдилер.</verse>
				<verse number="5">Ябусың илаты Давуда: «Сен бу ере гирип билмерсиң» дийдилер. Эмма Давут Сион галасыны басып алды. Ол хәзир «Давут галасы» дийлип атландырыляр.</verse>
				<verse number="6">Давут: «Ябуслылара ким өңүрти зарба урса, шол гошун серкердеси болар» дийди. Серуяның оглы Ёвап өңүрти зарба уруп, гошун серкердеси болды.</verse>
				<verse number="7">Давут галада месген тутды. Шонуң үчин хем оны «Давут галасы» дийип атландырдылар.</verse>
				<verse number="8">Ол Миллодан башлап, галаның тутуш төверегини тәзеден гурды. Ёвап болса галаның галан бөлегини беҗерди.</verse>
				<verse number="9">Давут гитдигисайы гүйчленйәрди, чүнки Хөкмүрован Реб онуң биленди.</verse>
				<verse number="10">Реббиң Ысрайыл бабатдакы сөзи боюнча, Давудың батыр йигитлериниң баштутанлары ве тутуш ысрайыл халкы онуң хөкүм сүрмегини берк голдадылар.</verse>
				<verse number="11">Давудың батыр йигитлери шуларды: Хакмонының оглы Яшобгам. Ол сердарларың баштутаныды. Ол найзасы билен бир вагтың өзүнде үч йүз адамы өлдүрди.</verse>
				<verse number="12">Ондан соңра үч батыр йигидиң бири ахова уругындан Додоның оглы Элгазардыр.</verse>
				<verse number="13">Пилиштлилер Пасдаммымда сөвешмек үчин топланышанларында, ол хем шол ерде Давудың янындады. Ол ерде арпа экилен бир бөлек ер барды. Халк пилиштлилерден гачды,</verse>
				<verse number="14">йөне Элгазар билен Давут мейданчаның ортарасында дуруп, шол ери горадылар ве пилиштлилери гырдылар. Реб олары улы еңиш билен халас этди.</verse>
				<verse number="15">Отуз сердарың үчүси Давудың янына, гаядакы Адуллам говагына гитди. Пилиштлилериң гошуны болса Рапа җүлгесинде дүшләпди.</verse>
				<verse number="16">Давут шол вагт галадады. Пилиштлилериң гошун бөлүми болса Бейтуллахамдады.</verse>
				<verse number="17">Давут арман эдип: «Бейтуллахамың дервезесиниң янындакы гуюдан сув гетирип берен болсады, шондан бир ичсемдим» дийди.</verse>
				<verse number="18">Шонда үч батыр йигит пилиштлилериң дүшелгесини бөвсүп гечди-де, Бейтуллахамың дервезесиниң янындакы гуюдан сув алып, оны Давуда гетирип бердилер. Эмма Давут сувдан ичмеди, ол оны Реб үчин ере дөкди.</verse>
				<verse number="19">Ол: «Мени бейтмекден сакла, я Худайым! Йүрегине даш баглап гиден адамларың ганыны, хей-де, мен ичип билеринми?» дийип, сувдан ичмек ислемеди. Бу үч батыр йигит шейле эдерменликлер гөркезипди.</verse>
				<verse number="20">Абышай үч батыр йигидиң баштутаныды, ол Ёвабың доганыды. Ол өз найзасы билен үч йүз адамы өлдүрип, үч батыр йигит ялы мешхур болды.</verse>
				<verse number="21">Ол үч батыр йигитден ики эссе артык хорматланды. Абышай йигитлериң бири болмадык-да болса, олара баштутан болды.</verse>
				<verse number="22">Ехояданың оглы Беная улы эдерменликлер гөркезен кабсеелли батыр йигитдир. Ол моваплы арслан йүрекли ики эдермен уршуҗыны өлдүрди; шейле хем ол гарлы гүн чукурың ичинде бир ёлбарсы өлдүрди.</verse>
				<verse number="23">Ол бойы бәш тирсек болан мүсүрлини өлдүрди. Мүсүрлиниң элинде докма агаҗы ялы найзасы барды. Беная онуң үстүне таяклы топулып, элиндәки найзасыны алып, өз найзасы билен онуң өзүни өлдүрди.</verse>
				<verse number="24">Ехояданың оглы Беная, ине, шейле ишлери эдип, ол хем үч батыр йигит ялы мешхур болды.</verse>
				<verse number="25">Ол отуз сердарың арасында иң мешхурыды, йөне үч батыр йигидиң бири дәлди. Давут оны өз җанпеналарының баштутаны эдип гойды.</verse>
				<verse number="26">Гошунларың батыр йигитлери шуларды: Ёвабың доганы Асахел, бейтуллахамлы Додоның оглы Элханан,</verse>
				<verse number="27">харотлы Шаммот, пелонлы Хелес,</verse>
				<verse number="28">тековалы Икешиң оглы Ыра, анатотлы Абыгезер,</verse>
				<verse number="29">хушалы Сибекай, Ахованың несли Ылай,</verse>
				<verse number="30">нетопалы Махарай, нетопалы Багананың оглы Хелет,</verse>
				<verse number="31">беняминлерден гибгалы Рибайың оглы Ытай, пиргатонлы Беная,</verse>
				<verse number="32">Гагаш җүлгелеринден Хурай, арбалы Абыел,</verse>
				<verse number="33">бахурымлы Азмавет, шагалбынлы Эляхба,</verse>
				<verse number="34">гизонлы Хашем, харарлы Шагениң оглы Ёнатан,</verse>
				<verse number="35">харарлы Сакарың оглы Ахыям, Уруң оглы Элипал,</verse>
				<verse number="36">мекералы Хепер, пелонлы Ахыя,</verse>
				<verse number="37">кармелли Хесро, Эзбайың оглы Нагарай,</verse>
				<verse number="38">Натаның доганы Ёвел, Хагрының оглы Мибхар,</verse>
				<verse number="39">аммон халкындан Селек, Серуяның оглы Ёвабың ярагчы нөкери бееротлы Нахрай,</verse>
				<verse number="40">йытра уругындан Ыра ве Гареп,</verse>
				<verse number="41">хет халкындан Урыя, Ахлайың оглы Забат,</verse>
				<verse number="42">рубенлериң баштутаны, рубенлерден болан Шизаның оглы Адына ве онуң отуз йигиди,</verse>
				<verse number="43">Магаканың оглы Ханан, митанлы Ёшапат,</verse>
				<verse number="44">аштаротлы Узыя, арогерли Хотамың огуллары Шама ве Егиел,</verse>
				<verse number="45">Шимриниң оглы Едигаел, онуң доганы тисли Ёха,</verse>
				<verse number="46">махавалы Элиел, Элнагамың огуллары Ерибай билен Ёшавя, моваплы Йытма,</verse>
				<verse number="47">Элиел, Обет, месобалы Ягсыел.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">Булар Давут Зиклагда Кишиң оглы Шавулдан гачып йөркә, онуң янына геленлер ве оңа урушда ярдам эден батыр йигитлердир.</verse>
				<verse number="2">Беняминлерден, Шавулың ковумындан болан булар пейкам атып, хем саг, хем чеп эллери билен даш, яй билен ок атып билйән адамларды.</verse>
				<verse number="3">Оларың баштутаны Ахыгезер, ондан соң Ёваш, шейле хем гибгалы Шемаганың ики оглы, Азмаведиң огуллары Езиел билен Пелет, Берака, анатотлы Еху,</verse>
				<verse number="4">отуз сердарың арасында бир батыр йигит ве оларың баштутаны гибгонлы Йышмагя, Ермея, Яхазыял, Ёханан, гедералы Ёзабат,</verse>
				<verse number="5">Элгузай, Еримот, Бегаля, Шемаря, харуплы Шепатя,</verse>
				<verse number="6">Кораның неслинден Элкана, Йишия, Азарел, Ёгезер, Яшобгам,</verse>
				<verse number="7">гедорлы Ерохамың огуллары Ёгела билен Зебадя.</verse>
				<verse number="8">Гатлардан галкана хем найза түрген болан батыр йигитлер чөлдәки галада болан Давудың тарапына гечдилер. Олар арслан сыпатдадылар, даг җерени кимин йылдамдылар. Ине, олар:</verse>
				<verse number="9">Эзер – баштутан, икинҗиси Абадя, үчүнҗиси Элияп,</verse>
				<verse number="10">дөрдүнҗиси Мишманна, бәшинҗиси Ермея,</verse>
				<verse number="11">алтынҗысы Атай, единҗиси Элиел,</verse>
				<verse number="12">секизинҗиси Ёханан, докузынҗысы Элзабат,</verse>
				<verse number="13">онунҗысы Ермея, он биринҗиси Макбанайды.</verse>
				<verse number="14">Булар гатлардан болан харбы баштутанлардылар; оларың иң эҗизи йүзе, иң гүйчлүси мүңе тайды.</verse>
				<verse number="15">Биринҗи айда Иордан дерясы җошуп, кенарларындан аганда, ондан геченлер ве җүлгелердәкилериң әхлисини гүндогардыр гүнбатара ковуп чыкаранлар шуларды.</verse>
				<verse number="16">Беняминлер билен яхудаларың кәбирлери Давудың янына гала гелдилер.</verse>
				<verse number="17">Давут оларың өңүнден чыкып, шейле дийди: «Эгер мениң яныма ягшы ниет, көмек этмек максады билен гелен болсаңыз, онда орнуңыз йүрегимиң төрүнде, йөне зорлук этмедик халымда мени душманларыма сатмак үчин гелен болсаңыз велин, муны ата-бабаларымызың Худайы гөрүп, сизиң җезаңызы берсин».</verse>
				<verse number="18">Соңра Худайың Рухы отуз йигидиң баштутаны Омасайың үстүне инип, ол шейле дийди: «Биз сениңки, эй Давут! Биз сең билен, эй Йышайың оглы! Башың аман болсун, башың аман болсун! Саңа ярдам эдйәниң хем башы аман болсун! Худайың саңа ярдам эдйәндыр!». Онсоң Давут олары кабул эдип, өз гошунбашылары эдип белледи.</verse>
				<verse number="19">Давут пилиштлилер билен биле Шавулың гаршысына урушмак үчин геленде, манашалардан кәбири онуң тарапына гечди. Йөне Давут пилиштлилере көмек этмеди, себәби пилишт баштутанлары өзара маслахатлашып: «Давут өз җенабы Шавулың тарапына гечип, бизи сатар» дийип, оны ызына угратдылар.</verse>
				<verse number="20">Давут Зиклага гайданда, манашаларың мүңбашылары болан Адна, Ёзабат, Едигаел, Микайыл, Ёзабат, Элиху ве Силлетай дагы онуң тарапына гечдилер.</verse>
				<verse number="21">Буларың хеммеси батыр йигитлердир гошун баштутанлары болуп, олар Давуда аламанчыларың топарларына гаршы сөвешде көмек этдилер.</verse>
				<verse number="22">Хакыкатданам, Давуда гошулян адамларың саны гүнсайын артып, сан тайдан Худайың гошуны кимин болды.</verse>
				<verse number="23">Реббиң сөзүне гөрә, Шавулың патышалыгыны Давуда бермек үчин онуң янына Хеброна гелен яраглы гошунлар, ине, шулардыр:</verse>
				<verse number="24">яхудалардан галкан хем найза гөтерип, ярагланан алты мүң секиз йүз адам;</verse>
				<verse number="25">шимгонлардан еди мүң бир йүз саны батыр йигит;</verse>
				<verse number="26">левилерден дөрт мүң алты йүз адам;</verse>
				<verse number="27">оларың арасында Харуның неслиниң баштутаны Ехояда ве онуң билен биле үч мүң еди йүз адам;</verse>
				<verse number="28">яш батыр йигит Садок ве онуң неслинден йигрими ики саны харбы баштутан;</verse>
				<verse number="29">Шавулың ковумларындан болан беняминлерден үч мүң адам. Буларың көпүси овал Шавулың несиллерине вепалы болупдылар.</verse>
				<verse number="30">Эфрайымлардан өз уругларының арасында мешхур болан йигрими мүң секиз йүз батыр йигит;</verse>
				<verse number="31">гүнбатардакы манаша тиресинден гелип, Давуды патыша этмек үчин йөрите белленен он секиз мүң адам,</verse>
				<verse number="32">ысакарлардан дөвре гөрә Ысрайылың нәме этмелидигини билйән ики йүз баштутан; оларың баштутанлыгы астында болан әхли гарындашлары.</verse>
				<verse number="33">Зебулунлардан тапланан, әхли сөвеш энҗамлары билен ярагланан, Давуда көмек этмекде максада окгунлы элли мүң эсгер;</verse>
				<verse number="34">нафталылардан галкан хем найза билен ярагланан отуз еди мүң эсгерли мүң харбы баштутан;</verse>
				<verse number="35">данлардан ярагланан йигрими секиз мүң алты йүз эсгер;</verse>
				<verse number="36">ашерлерден сөвеше тайяр, тапланан кырк мүң эсгер;</verse>
				<verse number="37">Иорданың аңырсындакы рубенлерден, гатлардан хем-де гүндогардакы манаша тиресинден әхли сөвеш энҗамлары билен ярагланан бир йүз йигрими мүң эсгер.</verse>
				<verse number="38">Бу эсгерлериң хеммеси Давуды Ысрайыла патыша этмек үчин чын йүрекден сөвеш нызамы билен Хеброна гелдилер. Ысрайылың галанлары-да бир йүрекден Давудың патыша болмагының тарапындады.</verse>
				<verse number="39">Олар үч гүн Давудың янында болдулар; ийип-ичдилер, чүнки доганлары олар үчин тайярлык гөрүпдилер.</verse>
				<verse number="40">Ол ериң голайында яшаянлар зебулун, нафталы, ысакар тирелериниң чәклерине ченли эшеклердир дүелере, гатырлардыр өкүзлере йүкләп, көп мукдарда ун, инҗир көкелери, кишмиш, шерап, яг, өкүз хем гоюн гетирдилер, чүнки Ысрайылда шатлык-шагалаңды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">Давут мүңбашылардыр йүзбашылар ве хер бир баштутан билен геңешди.</verse>
				<verse number="2">Ол тутуш Ысрайыл җемагатына шейле дийди: «Эгер макул билсеңиз, эгер Худайымыз Реб халаса, гелиң, өри мейданлы галалардакы руханылардыр левилер билен билеликде, тутуш Ысрайылдакы әхли доган-гарындашларымызы адам иберип, өз янымыза йыгналың.</verse>
				<verse number="3">Соң Худайымызың Әхт сандыгыны гетирелиң. Чүнки Шавулың гүнлеринде биз оны идемедик».</verse>
				<verse number="4">Бу җемагатың гөвнүнден турансоң, тутуш халк муңа разы болды.</verse>
				<verse number="5">Шейдип, Давут Худайың сандыгыны Кирятегарымдан гетирмек үчин, Мүсүриң чәгиндәки Шихор дерясы билен Лебохамат аралыгындакы әхли ысрайыллары йыгнады.</verse>
				<verse number="6">Давут тутуш Ысрайыл билен биле керупларың үстүнде тагт гуруп отуран Бейик Худайың сандыгыны, Онуң ады дакылан сандыгы гетирмек үчин Яхудадакы Багала, ягны Кирятегарыма гитди.</verse>
				<verse number="7">Олар Худайың сандыгыны Абынадабың өйүнден чыкарып, тәзе арабада гойдулар. Арабаны Уза билен Ахё алып барярды.</verse>
				<verse number="8">Давут хем-де әхли ысрайыллар Худайың хузурында лира, арфа, депрек, кимвал хем-де сурнай чалып, җошуп айдым айдярдылар ве танс эдйәрдилер.</verse>
				<verse number="9">Олар Кидоның харманына геленлеринде, өкүзлер бүдредилер; Уза сандыгы тутҗак болуп, элини онуң үстүнде гойды.</verse>
				<verse number="10">Уза гаршы Реббиң гахары гелди. Реб оны өлдүрди, себәби ол сандыга элини дегрипди. Уза шол ерде – Худайың хузурында җан берди.</verse>
				<verse number="11">Реббиң Уза зарба урандыгына Давудың гахары гелди. Ол ер шу гүне ченли Перес Уза дийлип атландырыляр.</verse>
				<verse number="12">Давут шол гүн Ребден горкуп: «Мен Худайың сандыгыны нәдип яныма гетирип билерин?» дийди.</verse>
				<verse number="13">Шейлеликде, Давут Худайың сандыгыны өз янына Давут галасына гетирмеди. Ол сандыгы гатлы Обедедомың өйүнде гойды.</verse>
				<verse number="14">Худайың сандыгы үч ай Обедедомың хоҗалыгында галды. Реб Обедедомың хоҗалыгына ве онуң әхли затларына берекет берди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="14">
				<verse number="1">Сур патышасы Хурам Давудың янына чапарлар билен кедр агачларыны, керпич өрүҗилери хем агач уссаларыны иберди. Олар Давут үчин көшк гурдулар.</verse>
				<verse number="2">Шейлеликде, Давут өзүни Реббиң Ысрайылың патышасы хөкмүнде беркарар эдендигине хем-де Өз халкы Ысрайылың хатырасына онуң патышалыгыны бейгелдендигине гөз етирди.</verse>
				<verse number="3">Давут Иерусалимде бирнәче аяллар алды ве ондан энчеме огул-гыз дүнйә инди.</verse>
				<verse number="4">Давудың Иерусалимде доглан чагалары, ине, шулардыр: Шаммува, Шобап, Натан; Сүлейман,</verse>
				<verse number="5">Йыбхар, Элишува, Элипелет;</verse>
				<verse number="6">Нога, Непек, Япыя;</verse>
				<verse number="7">Элишама, Бегеляда ве Элипелет.</verse>
				<verse number="8">Давудың тутуш Ысрайыла патышалыга белленилендигини эшиденде, әхли пилиштлилер аяга галып, онуң гөзлегине чыкдылар. Давут муны эшидип, оларың гаршысына чыкды.</verse>
				<verse number="9">Пилиштлилер гелип, Рапа җүлгесине чозупдылар.</verse>
				<verse number="10">«Мен пилиштлилериң гаршысына чыкайынмы? Сен олары мениң элиме берермиң?» дийип, Давут Худая йүз тутды. Реб оңа: «Бар, олары сениң элиңе берҗекдирин» дийди.</verse>
				<verse number="11">Шейлеликде, Давут Багалперасыма гидип, олары шол ерде дерби-дагын этди. Давут: «Сил бентлериниң бөвсүлиши кимин, Худай-да душманларыма мениң элим билен зарба урды» дийди. Шол себәпден хем бу ере Багалперасым диен ат дакылды.</verse>
				<verse number="12">Пилиштлилер бутларыны ташлап гитдилер; бутлар Давудың буйругы билен якылды.</verse>
				<verse number="13">Пилиштлилер шол җүлгә ене чоздулар.</verse>
				<verse number="14">Давут ене Худая йүз тутанда, Ол шейле дийди: «Оларың өңүнден чыкма. Оларың дашындан айлан-да, бальзам агачлары тарапдан гелип, оларың еңсесинден ур.</verse>
				<verse number="15">Бальзам агачларының башларындан аяк сеслерини эшидениңде, хүҗүме геч, себәби бу пилиштлилериң гошуныны дерби-дагын этмек үчин, Мен – Худайың сениң өңүңе дүшдүгидир».</verse>
				<verse number="16">Давут Худайың буйрушы ялы этди. Ол Гибгондан Гезере ченли болан аралыкда пилиштлилери гырды.</verse>
				<verse number="17">Давудың ат-абрайы бүтин юртлара яйрады ве Реб әхли миллетлери ондан горкар ялы этди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="15">
				<verse number="1">Давут өзи үчин Давут галасында көшклер гурдурды. Ол Худайың сандыгы үчин ер тайярлап, чадыр дикди.</verse>
				<verse number="2">Соңра Давут Худайың сандыгыны диңе левилериң гөтермелидиги барада буйрук берди. Себәби Реб Өз сандыгыны гөтермек хем-де Өзүне өмүрбакы хызмат этмек үчин левилери сайлапды.</verse>
				<verse number="3">Реббиң сандыгыны онуң үчин тайярлан ерине гетирмек үчин, Давут әхли ысрайыллары Иерусалиме йыгнады.</verse>
				<verse number="4">Соңра ол Харуның несиллерини хем-де левилери топлады:</verse>
				<verse number="5">Кохадың ковумындан йүз йигрими саны гарындашы билен оларың баштутаны Урыел;</verse>
				<verse number="6">Мерарының ковумындан ики йүз йигрими гарындашы билен оларың баштутаны Асая;</verse>
				<verse number="7">Гершоның ковумындан йүз отуз гарындашы билен оларың баштутаны Ёвел;</verse>
				<verse number="8">Элисапаның ковумындан ики йүз гарындашы билен оларың баштутаны Шемагя;</verse>
				<verse number="9">Хеброның ковумындан сегсен гарындашы билен оларың баштутаны Элиел;</verse>
				<verse number="10">Узыелиң ковумындан йүз он ики гарындашы билен оларың баштутаны Эминадап.</verse>
				<verse number="11">Давут руханылар Садок билен Абятары, левилерден Урыели, Асаяны, Ёвели, Элиели, Шемагяны хем-де Эминадабы чагырып, олара шейле дийди: «Сиз левилериң уругбашыларысыңыз. Иниңизи тәмизләң, гарындашларыңыз хем шейле этсинлер. Соңра Ысрайыл Худайы Реббиң сандыгыны онуң үчин тайярлан ериме гетириң.</verse>
				<verse number="12"></verse>
				<verse number="13">Өңки гезек сандыгы сизиң гөтермәндигиңиз ве оны болмалысы ялы идемәндигимиз себәпли, Худайымыз Реббиң бизе гахары гелди».</verse>
				<verse number="14">Руханылар хем-де левилер Ысрайыл Худайы Реббиң сандыгыны гетирмек үчин инлерини тәмизледилер.</verse>
				<verse number="15">Левилер Худайың сандыгыны Реббиң Муса табшырышына лайык эдип, сырыкларың үстүнде гоюп эгинлеринде гөтердилер.</verse>
				<verse number="16">Давут левилериң баштутанларына шатлык-шагалаң этмек үчин, өз доганларының арасындан айдымчылары хем-де арфа, лира, кимвал ялы саз гуралларыны чалып билйәнлери тайын этмәге буйрук берди.</verse>
				<verse number="17">Шейлеликде, левилер Ёвелиң оглы Хейманы, Берекяның оглы Асафы, Мерары ковмындан болан Кушаяның оглы Эйтаны сазандалара ёлбашчы эдип белледилер.</verse>
				<verse number="18">Закаря, Ягзыел, Шемирамот, Ехиел, Унны, Элияп, Беная, Магасея, Матытя, Элипелеху ве Микнея олара көмекчи эдип белленилди; Обедедом билен Егиел болса дервезебанларды.</verse>
				<verse number="19">Айдымчылар болан Хейман, Асаф хем-де Эйтан дагы бүрүнч кимваллар,</verse>
				<verse number="20">Закаря, Азыел, Шемирамот, Ехиел, Унны, Элияп, Магасея, Беная дагы аламот әхеңинде арфа чалмалыдылар.</verse>
				<verse number="21">Матытя, Элипелеху, Микнея, Обедедом, Егиел хем-де Азазя дагы болса шеминит әхеңинде лирада сазы довам этдирмелидилер.</verse>
				<verse number="22">Леви сазандаларының ёлбашчысы Кенаня саза баштутанлык этмелиди, чүнки ол саза уссатды.</verse>
				<verse number="23">Берекя билен Элкана сандык үчин белленен дервезебанларды.</verse>
				<verse number="24">Шебаня, Ёшапат, Нетанел, Омасай, Закаря, Беная, Элигезер хем-де руханылар Худайың сандыгының өңүнде сурнай чалмалыдылар. Обедедом билен Ехия хем сандык үчин белленен дервезебанларды.</verse>
				<verse number="25">Шейлеликде, Давут, Ысрайыл яшулулары хем-де мүңбашылар Реббиң Әхт сандыгыны шатлык-шагалаң билен Обедедомың өйүнден гетирмәге гитдилер.</verse>
				<verse number="26">Реббиң Әхт сандыгыны гетирйән левилере Худай ярдам этди ве олар еди өкүз билен еди гочы гурбанлык бердилер.</verse>
				<verse number="27">Сандыгы гөтерйән левилер, айдымчылар, айдымчыларың сазына ёлбашчылык эдйән Кенаня дагы ялы, Давут хем непис зыгыр матадан тикилен дон гейди. Давудың эгнинде непис зыгыр мата эфот хем барды.</verse>
				<verse number="28">Шейдип, ысрайыллар шагалаң билен, шахдан эдилен сурнайларың, кернайларың, кимвалларың шовхуны, арфадыр лираларың белент овазы билен Реббиң Әхт сандыгыны гетирдилер.</verse>
				<verse number="29">Реббиң Әхт сандыгы Давут галасына гетириленде, Шавулың гызы Микал пенҗиреден серетди. Ол Давудың бөкҗекләп танс эдишини гөрүп, оңа әсгермезчилик этди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="16">
				<verse number="1">Олар Реббиң сандыгыны гетирип, Давудың ниетләп гуран чадырының ичинде гойдулар. Соңра Давут Реббиң хузурында якма хем саламатлык гурбанлыкларыны берди.</verse>
				<verse number="2">Ол якма хем саламатлык гурбанлыкларыны берип боландан соң, Реббиң адындан халка ак пата берди.</verse>
				<verse number="3">Ол аял-эркек диймән, әхли ысрайыллара бир бөлек чөрек, бир бөлек эт хем кишмиш пайлады.</verse>
				<verse number="4">Ысрайыл Худайы Реббе дилег этмек, Оңа өвги айдып, Оны шөхратландырмак үчин, ол левилериң кәбирини Реббиң сандыгының өңүнде хызмат этмәге белледи.</verse>
				<verse number="5">Асаф – башлык, Закаря онуң көмекчиси болды, Егиел, Шемирамот, Ехиел, Матытя, Элияп, Беная, Обедедом хем-де Егиел – арфа хем лира, Асаф – кимвал чалмалыдылар.</verse>
				<verse number="6">Руханылар Беная билен Яхазыял болса Реббиң Әхт сандыгының өңүнде хемише сурнай чалмалыдылар.</verse>
				<verse number="7">Давут шол гүн Реббе өвги айдымларыны айтмагы Асаф билен онуң гарындашларына табшырды.</verse>
				<verse number="8">Реббе шүкүр эдиң ве Оңа ыбадат эдиң, халклар арасында Онуң ишлерини җар эдиң.</verse>
				<verse number="9">Оңа нагма айдың, Оны шөхратландырың, әхли гудратлы ишлери барада сиз гүррүң бериң.</verse>
				<verse number="10">Реббиң мукаддес ады билен магтаның; Оны агтарянларың йүреги шатлыкдан долсун.</verse>
				<verse number="11">Реббе, Онуң кувватына сыгының, дынгысыз Онуң хузурыны агтарың.</verse>
				<verse number="12">Эй, Реббиң бендеси Ысрайылың зүряды, Онуң сайланлары – Якубың несли! Ятлаң Онуң гөркезен гудратларыны, мугҗызаларыны, агзындан чыкан карарларыны.</verse>
				<verse number="13"></verse>
				<verse number="14">Ол – Худайымыз Реб, Ол тутуш ер йүзүне казылык эдйәр.</verse>
				<verse number="15">Онуң әхтини, мүң несле берен сөзүни, Ыбрайым билен эден әхтини, Ысхага берен Өз вадасыны элмыдама ятда саклаң.</verse>
				<verse number="16"></verse>
				<verse number="17">Дийди: «Мен сизе Кенган юрдуны, мирасыңыза дүшен пай хөкмүнде берерин». Муны Якуба тассыклады канун хөкмүнде, Ысрайыла – мүдими әхт хөкмүнде.</verse>
				<verse number="18"></verse>
				<verse number="19">Шонда олар аз санлыдылар, гаты аз ве шол ерде гелмишекдилер.</verse>
				<verse number="20">Гечйәрдилер бир миллетден башга миллете, бир шалыкдан – башга шалыга.</verse>
				<verse number="21">Реб олары эзмәге хич ёл бермеди, шолар себәпли Ол шалара кәеди.</verse>
				<verse number="22">Дийди: «Сайлап-сеченлериме сиз эл дегирмәң, пыгамберлериме яманлык этмәң».</verse>
				<verse number="23">Реббе нагма айт, эй, тутуш ер йүзи! Онуң халас эдйәндигини гүнсайын бушлаң!</verse>
				<verse number="24">Миллетлере ыглан эдиң шан-шөхратыны, әхли халклара – гудратлы ишлерини.</verse>
				<verse number="25">Чүнки Реб бейик, Ол белент сена мынасып, бизиң сеждәмизе диңе Ол лайык. Ол миллетлериң худайларындан хас вехимлидир.</verse>
				<verse number="26">Халкларың бар худайлары йөне бир бутдур, эмма гөклери Реб ярадандыр.</verse>
				<verse number="27">Онуң хузурындадыр хормат, шан-шөхрат, Онуң меканындадыр шатлык ве кувват.</verse>
				<verse number="28">Эй, халкларың тирелери, Ребби васп эдиң, Реббиң шөхратыны, гүйҗүни өвүң!</verse>
				<verse number="29">Реббиң адына лайык шөхраты бериң, гурбанлык гетирип, хузурына гириң. Реббе шанлы мукаддеслигинде сиз сежде эдиң;</verse>
				<verse number="30">эй, ер йүзүндәкилер, Онуң өңүнде титрәң. Берк беркарар эдилди дүнйә, ол сарсмаз асла.</verse>
				<verse number="31">Гой, гөклер бегенсин, ер хем шатлансын. Миллетлер: «Реб – Патыша!» дийсин.</verse>
				<verse number="32">Деңиз ве онуң ичиндәкилериң әхлиси, гой, гүввүлдешсин. Мейдан ве ондакы бар затлар шатлыкдан җошсун.</verse>
				<verse number="33">Шонда токай агачлары Реббиң өңүнде нагмалар айдар. Чүнки Ол дүнйә казылык этмәге гелйәр.</verse>
				<verse number="34">Реббе шүкүр эдиң, чүнки Ол ягшы, Онуң сөйгүси бакы.</verse>
				<verse number="35">Ене-де айдың: «Эй, гутулышымызың Худайы, бизи халас эт! Мукаддес адыңа шүкүрлер эдер ялы, Сениң шөхратыңа буйсанар ялы, миллетлериң арасындан бизи азат эт-де, топлап ал.</verse>
				<verse number="36">Ысрайыл Худайы Реббе эзелден эбедә ченли алкышлар болсун!» Онсоң тутуш халк «Омын» дийип, Ребби шөхратландырды.</verse>
				<verse number="37">Реббиң Әхт сандыгының өңүнде хер гүн хызмат этсинлер дийип, Давут Асафы, онуң доганларыны хем-де Обедедомы алтмыш секиз саны доганы билен гойды. Едутуның оглы Обедедомы Хоса билен дервезебан эдип гойды.</verse>
				<verse number="38"></verse>
				<verse number="39">Руханы Садогы хем-де онуң руханы гарындашларыны Гибгондакы сеждегәхдәки Реббиң чадырының өңүнде гойды.</verse>
				<verse number="40">Давут олары якма гурбанлык сыпасында Реббиң Ысрайыла буйран канунында язылышы ялы эдип, эртир-агшам ызыны кесмән Реббе якма гурбанлыкларыны бермек үчин белледи. Бу канунда әхли зат хакда языланды.</verse>
				<verse number="41">Реббиң бакы сөйгүси үчин Оңа алкыш айтсынлар дийип, оларың янында Хейманы, Едутуны хем-де атлары агзалан бейлеки сайланан адамлары гойды.</verse>
				<verse number="42">Хейманың, Едутуның элинде саз чалмак үчин сурнайлардыр кимваллар барды. Худай үчин айдым айдянлара-да саз гуралларыны берди. Едутуның огулларыны дервезебан эдип гойды.</verse>
				<verse number="43">Соңра әхли халк өйли-өйүне даргады. Давут хем өз хоҗалыгына ак пата бермек үчин өйүне гитди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="17">
				<verse number="1">Давут өз көшгүнде орнашандан соң, Натан пыгамбере: «Серет, мен-ә кедр агаҗындан гурлан көшкде яшаярын, Реббиң Әхт сандыгы болса чадырда дур» дийди.</verse>
				<verse number="2">Натан Давуда: «Ислән задыңы эдибер, себәби Худай сениң билендир» дийди.</verse>
				<verse number="3">Эмма хут шол гиҗе Натана Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="4">«Бар, гулум Давуда Реб шейле диййәр дий: „Маңа месген тутар ялы өйи сен гурмалы дәлсиң.</verse>
				<verse number="5">Мен ысрайыл халкыны Мүсүрден алып чыкан гүнүмден бәри өйде месген тутмадым; чадырымы ондан-оңа гөчүрип яшап йөрдүм.</verse>
				<verse number="6">Тутуш Ысрайыл билен болан ерлеримиң әхлисинде Өз халкыма баштутанлык этмеги буйран Ысрайыл сердарларының хич биринден нәме үчин Маңа кедр агаҗындан өй гурмандыкларыны сорамадым“.</verse>
				<verse number="7">Инди сен Мениң гулум Давуда Хөкмүрован Реб ене-де шейле диййәр дий: „Мен сени мейданда гоюн бакып йөрен ериңден алып, Өз халкым Ысрайылың хөкүмдары этдим.</verse>
				<verse number="8">Нирә гитсең яныңда болдум, өңүңдәки әхли душманларыңы гырып ташладым. Инди болса ер йүзүндәки бейик адамларың ады кимин сениң адыңы беленде гөтерҗек.</verse>
				<verse number="9">Өз халкым Ысрайыл үчин бир ер таййынлап, олары шол ерде ерлешдирҗек. Шейдип, олар өз ерлеринде яшарлар. Мундан бейләк оларың рахатлыгы бозулмаз.</verse>
				<verse number="10">Халкым Ысрайыла сердарлар беллән дөврүмден бәри сүтем эдишлери ялы, бетгылык адамлар инди олара сүтем этмезлер. Мен әхли душманларыңы боюн эгдирерин. Мен-Реб сениң үчин бир өй бина этҗекдигими җар эдйәрин.</verse>
				<verse number="11">Пейманың долуп, ата-бабаларыңа говшаныңда, ериңе өз оглуңы, өз билиңден өнен зүрядыңы тагта чыкарып, онуң патышалыгыны кувватландырарын.</verse>
				<verse number="12">Мениң үчин өйи ол гурар, Мен онуң шалык тагтыны бакы беркарар эдерин.</verse>
				<verse number="13">Мен оңа Ата боларын, ол болса Маңа огул болар. Сенден өң болан Шавулы махрум эдишим ялы, оны Өз садык сөйгимден махрум этмерин.</verse>
				<verse number="14">Мен оны Өз өйүмде хем-де шалыгымда бакы гоярын. Шалык тагты бакы довам эдер“».</verse>
				<verse number="15">Шу сөзлериң хем-де аянлыкларың әхлисини Натан Давуда гүррүң берди.</verse>
				<verse number="16">Соңра Давут гелип, Реббиң хузурында отурды-да, шейле дийди: «Я, Худайымыз Реб, мен ким, мени шейле дереҗә етирер ялы, мениң машгалам ким?</verse>
				<verse number="17">Я Худайымыз Реб, бу затлары хем аз гөрйән ялы, Сен Өз гулуң неслиниң гелҗеги хакында хем сөз бердиң. Сен маңа белент мертебели адам ялы гараярсың, я Худайымыз Реб!</verse>
				<verse number="18">Өз гулуңа бейле хорматың үчин Давут Саңа нәме дийип билер? Сен Өз гулуңы танаярсың ахырын!</verse>
				<verse number="19">Сен гулуңың хатырасына, Өз гөвүн ислегиңе гөрә бу бейик иши этдиң; бу бейик ишлериң әхлисини аян этдиң.</verse>
				<verse number="20">Эй, Реб, Саңа тай гелҗек ёкдур, Сенден башга Худай ёк! Муны өз гулакларымыз билен эшитдик.</verse>
				<verse number="21">Ер йүзүнде Сениң халкың Ысрайыла тай гелҗек халк бармыка?! Өз халкым болсун дийип, Сен оны Мүсүр гулчулыгындан халас этдиң, бейик хем айылганч ишлер билен Өз адыңы шөхрата беслемек үчин бейлеки миллетлери оларың өңүнден ковуп чыкардың.</verse>
				<verse number="22">Хемишелик Өз халкым болсун дийип, халкың Ысрайылы Өзүң үчин эбеди халк этдиң; Я Реб, Сен оларың Худайы болдуң.</verse>
				<verse number="23">Инди болса, Сен, я Реб, Өз гулуң хем онуң несли хакда айдан сөзүңи эбеди сакла-да, дийшиң ялы эт!</verse>
				<verse number="24">Гой, ынсанлар „Хөкмүрован Реб Ысрайылың Худайыдыр“ дийип, гулуңың неслини беркарар этсинлер, адыңы эбедилик беленде гөтерсинлер. Гулуң Давудың несли Сениң өңүңде кувватлансын.</verse>
				<verse number="25">Сен, эй, Худайым, „Саңа несил берҗек“ дийип, гулуңа Өзүң аян эдипдиң. Шоңа гөрә-де, гулуң Саңа йүзленип, шу дилеги окамага милт этди.</verse>
				<verse number="26">Я Реб, Сен Худайсың. Шу ягшылыклары гулуңа Сен вада этдиң.</verse>
				<verse number="27">Өз хузурыңда эбеди галсын дийип, гулуңың неслине пата бермек, гой, Саңа хош гөрүнсин! Себәби, я Реб, Сениң патаң билен гулуңың несли бакы паталы болды ве паталыдыр!»</verse>
			</chapter>
			<chapter number="18">
				<verse number="1">Бирнәче вагтдан соң Давут пилиштлилере зарба уруп, олары өзүне табын этди. Ол Гат галасыны хем-де онуң обаларыны пилиштлилериң элинден алды.</verse>
				<verse number="2">Ол моваплылары еңди. Моваплылар Давуда табын болуп, оңа салгыт төледилер.</verse>
				<verse number="3">Соңра Давут Евфрат дерясының төверегиндәки агалыгыны тәзеден дикелтмек үчин гиден Соба патышасы Хададгезери Хаматың якынында боюн эгдирди.</verse>
				<verse number="4">Давут онуң мүң саны сөвеш арабасыны, арабалы гошунының еди мүң эсгерини хем-де йигрими мүң эсгерли пыяда гошуныны есир алды. Ол атларың йүз араба етер ялысыны гоюп, галанларыны майып этди.</verse>
				<verse number="5">Дамаскда яшаян сириялылар Соба патышасы Хададгезере көмеге геленде, Давут сириялыларың йигрими ики мүңүсини өлдүрди.</verse>
				<verse number="6">Давут Дамаскда яшаян сириялыларың арасында гошун бөлүмлерини ерлешдирди. Сириялылар Давуда табын болуп, оңа салгыт төледилер. Давудың баран еринде Реб оңа еңиш берйәрди.</verse>
				<verse number="7">Давут Хададгезериң гулларының гөтерйән алтын галканларыны алып, Иерусалиме гетирди.</verse>
				<verse number="8">Хададгезериң галалары Тибхатдан хем-де Кундан Давут җуда көп бүрүнҗи эле салды. Соң Сүлейман шол бүрүнчлерден бүрүнч ховуз, сүтүнлери хем энҗамлары ясады.</verse>
				<verse number="9">Хамат шасы Тогу Давудың Соба шасы Хададгезериң әхли гошуныны дерби-дагын эдендигини эшитди.</verse>
				<verse number="10">Хададгезер билен уршуп, ондан үстүн чыкмагы мынасыбетли Давут патышаны гутламак хем-де хал-ахвал сорашмак үчин, Тогу өз оглы Хадорамы Давудың янына иберди. Себәби Хададгезер Тогу билен йыгы-йыгыдан урушярды. Хадорам өзи билен күмүш, алтын хем бүрүнч совгатлар әкитди.</verse>
				<verse number="11">Давут бу совгатлары-да әхли миллетлерден: эдомлылардан, моваплылардан, аммонлылардан, пилиштлилерден хем амалеклерден эле салан алтын-күмүшлери билен биле Реббе багыш этди.</verse>
				<verse number="12">Серуяның оглы Абышай Дуз җүлгесинде он секиз мүң эдомлыны өлдүрди.</verse>
				<verse number="13">Ол Эдомда гошун бөлүмлерини ерлешдирди; әхли эдомлылар Давуда табын болдулар. Давудың гиден еринде Реб оңа еңиш берйәрди.</verse>
				<verse number="14">Шейдип, Давут тутуш Ысрайыла патышалык эдйәрди. Ол тутуш халкыны адыллык хем хакыкат билен доландырярды.</verse>
				<verse number="15">Серуяның оглы Ёвап онуң гошунбашысыды; Ахылудың оглы Ехошапат – баш эмелдарыды,</verse>
				<verse number="16">Ахытубың оглы Садок билен Абятарың оглы Абымелек руханыдылар, Шавша – кәтипди,</verse>
				<verse number="17">Ехояданың оглы Беная керетлер билен пелетлериң баштутаныды, Давудың огуллары болса ша хызматының баштутанларыды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="19">
				<verse number="1">Бираз вагтдан соң Аммон патыша Нахаш өлүп, ерине оглы тагта чыкды.</verse>
				<verse number="2">Давут: «Нахаш маңа вепалы болды, мен хем онуң оглы Хануна вепалы болайын» дийди. Оны какасы үчин чекйән хасратындан көшешдирмек үчин, Давут онуң янына бирнәче чапарлар ёллады. Давудың адамлары Аммон юрдуна Хануны көшешдирмек үчин онуң янына геленлеринде,</verse>
				<verse number="3">аммон беглери Хануна: «Давут саңа көшешдириҗилери атаңың хорматы үчин иберендир өйдйәңми? Ол өз чапарларыны галаны басып алмак үчин, оны гөзден гечирмәге иберендир» дийдилер.</verse>
				<verse number="4">Ханун Давудың чапарларыны тутуп, оларың сакгалларыны сырды, гейимлерини сыртларына ченли ортасындан кесдирип, ызларына угратды.</verse>
				<verse number="5">Шейдип, олар ол ерден гайтдылар. Бу адамлар хакда Давуда хабар беренлеринде, ол: «Сакгалыңыз өсйәнчә, Ерихода болубериң, соң гелерсиңиз» диен табшырык билен оларың өңүнден чапарлар иберди, чүнки олар гаты кемсидилипди.</verse>
				<verse number="6">Давуды өзлерине душман эдендиклерине дүшүнип, аммонлылар Ханун билен Месопотамиядан, Сириядакы Магакадан хем-де Собадан сөвеш арабаларыны, арабалы гошуны хакына тутмак үчин, олара бир мүң еди йүз батман күмүш иберди.</verse>
				<verse number="7">Олар отуз ики мүң саны сөвеш арабасыны ве патыша Магаканы гошуны билен хакына тутдулар. Олар гелип, Мейдебаның өңүнде харбы дүшелге гурдулар. Аммонлылар хем өз галаларындан йыгнанышып, сөвеше чыкдылар.</verse>
				<verse number="8">Давут муны эшидип, Ёвабы хем батыр эсгерли бүтин гошуныны иберди.</verse>
				<verse number="9">Аммонлар чыкып, галаның дервезесиниң агзында сөвешмек үчин нызама дурдулар, гелен патышалар болса ачык мейданда айратын нызама дурдулар.</verse>
				<verse number="10">Өзүниң хем аркасында, хем өңүнде сөвешиң яйбаңланандыгыны гөрен Ёвап Ысрайылың сайлама эсгерлерини алып, олары сириялыларың гаршысына нызама дурузды.</verse>
				<verse number="11">Галан гошуны өз доганы Абышайың элине берди ве олары аммонлыларың гаршысына нызама дурузды.</verse>
				<verse number="12">Ёвап: «Барды-гелди сириялылар менден гүйчли чыкайсалар, сен маңа көмеге етишерсиң; барды-гелди аммонлылар сенден гүйчли болуп чыкайсалар, онда мен саңа көмеге етишерин.</verse>
				<verse number="13">Мерт бол, халкымыз үчин ве Худайымызың галалары үчин дөзүмли сөвешели. Реб болса Өз исләнини этсин» дийди.</verse>
				<verse number="14">Шейдип, Ёвап хем онуң гошунлары сириялылара гаршы сөвеше гиришдилер; душманлар Ёвапдан гачдылар.</verse>
				<verse number="15">Сириялыларың гачаныны гөрен аммонлылар хем Ёвабың доганы Абышайдан гачып, гала гирдилер. Шондан соң Ёвап Иерусалиме гелди.</verse>
				<verse number="16">Өзлериниң ысрайыллардан еңлендиклерини гөрүп, сириялылар Евфрат дерясының аңырсындакы сириялылара чапарлар иберип, олары Шопагың баштутанлыгында чыкартдылар. Шопак Хададгезериң гошунбашысыды.</verse>
				<verse number="17">Давут муны эшидип, әхли ысрайыллары топлап, Иордан дерясындан гечди. Ол оларың янына гелип, өз гүйчлерини сириялылара гаршы гөнүкдирди. Давут өз гошуныны сириялыларың гаршысына нызама дурузды ве сириялылар олар билен урша гиришдилер.</verse>
				<verse number="18">Сириялылар ысрайылларың гошунындан гачдылар. Давут оларың еди мүң сөвеш арабалы эсгерлерини, пыяда гошундан кырк мүң адамы хем-де оларың гошунбашысы Шопагы өлдүрди.</verse>
				<verse number="19">Хададгезере табын болан ханларың әхлиси өзлериниң ысрайыллардан еңлендиклерине гөз етирип, Давут билен ылалашык баглашып, оңа боюн эгдилер. Сириялылар мундан бейләк аммонлылара көмек этмек ислемедилер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="20">
				<verse number="1">Яз паслында, патышаларың йөрише гидйән дөври Ёвап гошуны алып, йөрише чыкып, Аммон юрдуны күл-пеекун этди, соң гелип, Рабаны габады. Эмма Давут Иерусалимде галыпды. Ёвап Рабаның үстүне хүҗүм эдип, оны дерби-дагын этди.</verse>
				<verse number="2">Давут Аммон патышасының башындан алтын тәҗини алды; онуң аграмы ики путды, онуң йүзүне гымматбаха даш отурдыланды. Оны Давудың келлесине гейдирдилер. Давут галадан көп мукдарда олҗа-да алды.</verse>
				<verse number="3">Галаның халкыны болса Давут галадан гөчүрип, олары бычгы, демир кәтмен хем-де палта билен ишленилйән ишлерде гойды. Ол аммонлыларың әхли галаларында шейле эденден соң, әхли гошун билен биле Иерусалиме доланды.</verse>
				<verse number="4">Шондан соң Гезерде пилиштлилер билен уруш башлады. Шонда хушалы Сибекай ири адамларың неслинден болан Сипай диен бирини өлдүрди. Пилиштлилер боюн эгдилер.</verse>
				<verse number="5">Пилиштлилер билен ене уруш болды. Ягырың оглы Элханан гатлы Җалудың доганы Лахмыны өлдүрди. Лахмының найзасының сапы докмачының түтеси ялы ёгынды.</verse>
				<verse number="6">Гат галасында ене уруш болды. Ол ерде ене пилиштлилериң ири неслинден эллеридир аяклары алты-алтыдан йигрими дөрт бармаклы шиллиң узын бири барды.</verse>
				<verse number="7">Ысрайыла сөгендиги себәпли, Давудың доганы Шимганың оглы Ёнатан Рапа неслинден болан бу адамы өлдүрди.</verse>
				<verse number="8">Буларың дөрдүси-де Гатың рапаларындандылар. Олар Давудың хем-де онуң эсгерлериниң элинден өлдүлер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="21">
				<verse number="1">Шейтан Ысрайыла гаршы чыкып, Давуды ысрайыл халкының адам саныны билмек күйүне дүшүрди.</verse>
				<verse number="2">Давут Ёваба хем-де гошунбашылара: «Гидиң-де, Беершебадан Дана ченли болан ысрайыллары хасаба алың-да, маңа хабар бериң. Маңа илатың саны герек» дийди.</verse>
				<verse number="3">Эмма Ёвап патыша йүзленип: «Реб халкының саныны йүз эссе көпелтсин! Эй, шахым, шоларың әхлиси җенабымың гуллары дәлми нәме? Нәме үчин җенабым бейле этмек ислейәр? Нәме үчин ол Ысрайылы гүнәли этҗек боляр?» дийди.</verse>
				<verse number="4">Йөне патышаның сөзи Ёвабыңкыдан үстүн гелди. Шунлукда, Ёвап гидип, тутуш Ысрайыла айланып, Иерусалиме гайдып гелди.</verse>
				<verse number="5">Ёвап илат язувының нетиҗесини Давуда берди. Тутуш Ысрайылда эли гылыч тутуп билҗек адамларының саны бир миллион йүз мүңди, Яхуданыңкы болса дөрт йүз етмиш мүң адам болуп чыкды.</verse>
				<verse number="6">Ёвап левилер билен беняминлери хасаба алмады, чүнки патышаның буйругы оңа неҗис гөрүнди.</verse>
				<verse number="7">Бу иш Худая пис гөрүнди ве Ол Ысрайылы җезаландырды.</verse>
				<verse number="8">Давут: «Шу херекетим билен Сениң өңүңде улы гүнә газандым, акмаклык этдим. Өз гулуңы гүнә астында гойма, Сен! Ялбарярын!» дийип, Худая йүзленди.</verse>
				<verse number="9">Реб Давудың гөргүри Гада шейле дийди:</verse>
				<verse number="10">«Давудың янына бар-да: „Реб сениң өңүңде үч шерт гойяр; бирини сайла, Ол шоны хем амала ашырҗак“ дийип айт».</verse>
				<verse number="11">Гат гелип, Давуда: «Реб шейле диййәр: „Сайла:</verse>
				<verse number="12">я үч йыл ачлык, я душманларыңың өңүнде үч айлап дерби-дагын болмаклык, я үч гүн Реббиң юрда индерен гыргын кеселинден хеләк болмаклык, Реббиң перишдеси тутуш Ысрайыл топрагындакылары вейран эдер“. Инди бирини сайла, мен өзүми Иберене җогап бермели» дийди.</verse>
				<verse number="13">Давут Гада: «Мен эрбет ягдая дүшдүм. Говусы, мен Реббиң элине дүшейин, ынсан элине дүшмәйин. Реббиң рехимдарлыгы бейикдир» дийди.</verse>
				<verse number="14">Шейдип, Реб Ысрайыла гыргын кеселини иберди ве мундан илатың етмиш мүң адамы гырылды.</verse>
				<verse number="15">Худай Иерусалимиң халкыны вейран этмек үчин бир перишдесини иберди. Перишде халкы вейран этҗек боланда, Реб муны гөрүп, бу бетбагтчылыгы гойболсун этди. Ол вейран эдйән перишдә: «Бесдир! Инди элиңи чек!» дийди. Шонда Реббиң перишдеси ябуслы Орнаның харман ериниң голайындады.</verse>
				<verse number="16">Реббиң перишдесиниң өз элиндәки ялаңач гылыҗыны Иерусалиме тарап узадып, ер билен гөгүң арасында дурандыгыны Давут гөрди. Җул гейнен Давут хем-де яшулулар ере йүзин йыкылдылар.</verse>
				<verse number="17">Давут Худая шейле дийди: «Халкың саныны билмек үчин буйрук берен мен дәлмидим нәме? Гүнә эден мен, хата иш эден мен. Йөне бу бигүнә халк нәме этди ахырын? Эй, Худайым Реб, гой, Сен диңе маңа хем атамың неслине җеза бер, Өз халкыңы вейран этме!»</verse>
				<verse number="18">Онсоң Реббиң перишдеси Гада ябуслы Орнаның харман еринде Реббе гурбанлык сыпасыны гурмалыдыгыны Давуда айтмагы эмр этди.</verse>
				<verse number="19">Давут Гадың Реббиң адындан айдан сөзи билен ол ере гитди.</verse>
				<verse number="20">Орнан ызына өврүлип, перишдәни гөрди. Онуң янындакы дөрт оглы гизленди, Орнан болса бугдай дөвмегини довам этдирди.</verse>
				<verse number="21">Давут Орнаның янына гелди. Орнан оны гөрүп, хармандан чыкды ве оңа ики бүкүлип тагзым этди.</verse>
				<verse number="22">Давут Орнана шейле дийди: «Реббе гурбанлык сыпасыны гурар ялы харман ериңи бер, оны маңа долы бахасына сат; шейтсек, халкың башына дүшен бетбагтчылык совлар».</verse>
				<verse number="23">Орнан Давуда шейле дийди: «Алай! Якма гурбанлыгы үчин өкүзлери, одун үчин дөвек дөвйән гураллары, галла садакасы үчин бугдайы – шуларың хеммесини мен саңа берйәрин».</verse>
				<verse number="24">Эмма Давут патыша Орнана шейле дийди: «Ёк, мен оларың хеммесини долы бахасына сатын алҗак. Мен Реб үчин сениң задыңы йөне алҗак дәл, мугт дүшен зады якма гурбанлык берҗек дәл».</verse>
				<verse number="25">Шейдип, Давут Орнана харман ери үчин алты йүз алтын теңңе төледи.</verse>
				<verse number="26">Давут ол ерде Реббе гурбанлык сыпасыны гуруп, якма хем-де саламатлык гурбанлыкларыны хөдүрледи. Ол Ребби чагырды; Реб якма гурбанлык сыпасының үстүнде гөкден от билен Давуда җогап берди.</verse>
				<verse number="27">Соңра Реб перишдә буйрук берди; перишде гылыҗыны гынына салды.</verse>
				<verse number="28">Давут ябуслы Орнаның харманында өзүне Реббиң җогап берендигини гөрен вагты, шол ерде садакалар берди.</verse>
				<verse number="29">Чүнки Реббиң Муса тарапындан чөлде гурлан чадыры хем-де якма гурбанлык сыпасы шол вагт Гибгондакы сеждегәхдеди.</verse>
				<verse number="30">Эмма Давут Худайдан сорамак үчин онуң өңүне барып билмеди, себәби ол Реббиң перишдесиниң гылыҗындан горкярды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="22">
				<verse number="1">Онсоң Давут: «Шу ерде Бейик Худайың өйи хем-де Ысрайыл үчин якма гурбанлык сыпасы болсун» дийди.</verse>
				<verse number="2">Давут Ысрайылда яшаян гелмишеклери топламагы буйруп, Худайың өйүни гурмак үчин даш ёнян уссалары белледи.</verse>
				<verse number="3">Давут дервезелериң гапылары үчин чүйлер ве петлелер үчин җуда көп демир, өлчәрден агдык бүрүнч, уммасыз көп мукдарда кедр агачларыны тайярлады. Көп мөчбердәки бу кедр агачларыны Давуда сидонлылар билен сурлулар гетирдилер.</verse>
				<verse number="4"></verse>
				<verse number="5">Давут шейле дийди: «Оглум Сүлейман яш хем теҗрибесиз, Реббе гурулҗак өй болса бичак гөзел, бүтин дүнйәде мешхур хем-де шөхратлы болмалыдыр. Шонуң үчинем мен тайярлык гөрмелидирин». Шейлеликде, Давут өлмезинден өң, өйүң гурлушыгы үчин тайярлык ишлериниң улы тапгырыны ерине етирди.</verse>
				<verse number="6">Онсоң Давут оглы Сүлейманы янына чагырып, Ысрайыл Худайы Реббе өй гурмагы оңа весъет этди.</verse>
				<verse number="7">Давут Сүлеймана шейле дийди: «Оглум, мениң Худайым Реббе өй гурмак ниетим барды.</verse>
				<verse number="8">Эмма маңа Реббиң шу сөзи аян болды: „Сен көп ган дөкдүң хем-де ёвуз урушлар алып бардың. Маңа өйи сен гурмалы дәлсиң, себәби сен Мениң хузурымда ер йүзүнде көп ган дөкдүң.</verse>
				<verse number="9">Ине, сенден бир огул дүнйә инер; ол асудалыкда яшар. Мен оңа төверегиндәки әхли душманларындан дынчлык берерин. Онуң ады Сүлейман болар, Мен онуң дөврүнде Ысрайыла парахатчылык хем асудалык берерин.</verse>
				<verse number="10">Ол Маңа өй гурар. Ол Маңа огул болар, Мен оңа Ата боларын. Мен Ысрайылың үстүнден онуң шалык тагтыны мүдимилик беркарар эдерин“.</verse>
				<verse number="11">Инди, оглум, гой, Реб саңа яр болсун. Реб сен барада айдышы ялы, Худайың Реббе өй гурмаклык ишиң шовуна болсун.</verse>
				<verse number="12">Худайың Реб сени Ысрайыла хөкүмдар гоянда, Онуң кануныны берҗай эдериң ялы, гой, Реб саңа акыл-пайхас берсин.</verse>
				<verse number="13">Эгер Реббиң Мусаның үсти билен Ысрайыла табшыран парзларыдыр хөкүмлерини берҗай этсең, ишиң ровач болар. Дөзүмли хем мерт бол; горкма, рухдан дүшме.</verse>
				<verse number="14">Мен Реббиң өйи үчин, улы ыхлас билен бир йүз етмиш мүң батман алтын, бир миллион еди йүз мүң батман күмүш, өлчәрден агдык бүрүнчдир демир, агачдыр дашлар йыгнадым. Сен буларың үстүни етирмелисиң.</verse>
				<verse number="15">Элиңде уммасыз ишчи гүйҗи бар: даш ёнуҗыларың, керпич өрүҗилериң, агач уссаларың, сан-саҗаксыз уссат зергәрлериң, күмүш, бүрүнч хем демир уссаларың бардыр. Инди ише башла, Реб саңа яр болар!»</verse>
				<verse number="16"></verse>
				<verse number="17">Шейле хем Давут оглы Сүлеймана көмек бермеклери үчин, Ысрайылың әхли ёлбашчыларына шейле буйрук берди:</verse>
				<verse number="18">«Худайыңыз Реб сизиң билен дәлми? Әхли тарапдан сизе рахатлык берен Шол дәлми? Ол бу юрдуң әхли илатыны мениң элиме берди ве юрт Реббе хем-де Онуң халкына боюн эгди.</verse>
				<verse number="19">Инди бүтин калбыңыз хем җаныңыз билен Худайыңыз Ребби агтарың! Реббиң Әхт сандыгыны хем-де Худайың мукаддес энҗамларыны Реббе гурлан өе гетирериңиз ялы, гидиң-де, Бейик Худайың мукаддес өйүни гуруң».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="23">
				<verse number="1">Давут өз дурмушындан разы болуп, оглы Сүлейманы Ысрайыла патыша этди.</verse>
				<verse number="2">Давут Ысрайылың әхли ёлбашчыларыны, руханылары хем-де левилери янына чагырды.</verse>
				<verse number="3">Левилериң отуз ве ондан ёкары яшлылары хасаба алынды. Олар җеми отуз секиз мүңди.</verse>
				<verse number="4">Давут: «Шоларың йигрими дөрт мүңүси Реббиң өйүнде хызмат этмелидирлер; алты мүңүси баштутанлар хем казылар,</verse>
				<verse number="5">дөрт мүңи дервезебанлар, ене дөрт мүңи мениң өвги айтмак үчин ясан саз гуралларымда Ребби шөхратландырмалыдырлар» дийди.</verse>
				<verse number="6">Давут олары Левиниң Гершон, Кохат хем-де Мерары атлы үч оглуна гөрә топарлара бөлди.</verse>
				<verse number="7">Гершоның огуллары: Ладан билен Шимги.</verse>
				<verse number="8">Ладаның несиллери: Ехиел новбахар оглы, Зетам, Ёвел – җеми үч,</verse>
				<verse number="9">Шимгиниң несиллери: Шеломот, Хазыел, Харан – җеми үч. Булар Ладаның ковумбашыларыды.</verse>
				<verse number="10">Шимгиниң несиллери: Яхат, Зина, Егуш, Берига – җеми дөрт.</verse>
				<verse number="11">Яхат башы, Зиза индикисиди, йөне Егуш билен Бериганың огуллары көп дәлди, шоңа гөрә-де, олар бир машгала хасап эдилйәрдилер.</verse>
				<verse number="12">Кохадың огуллары: Имран, Йисхар, Хеброн, Узыел – җеми дөрт.</verse>
				<verse number="13">Имраның огуллары: Харун билен Муса. Харун иң мукаддес затлары багыш этмәге сайланды. Шейлеликде, ол хем онуң огуллары элмыдама Реббиң өңүнде гурбанлыклар бермелидирлер, Оңа хызмат этмелидирлер хем Онуң ады билен пата бермелидилер.</verse>
				<verse number="14">Йөне Худайың адамы болан Муса хем онуң огуллары левилериң тиресине гошулдылар.</verse>
				<verse number="15">Мусаның огуллары: Гершом, Элигезер.</verse>
				<verse number="16">Гершомың несли Шебувал башы.</verse>
				<verse number="17">Элигезериң оглы Рехабя башы. Элигезериң башга оглы ёкдур, йөне Рехабяның несиллери җуда көпди.</verse>
				<verse number="18">Йисхарың несли Шеломыт башы.</verse>
				<verse number="19">Хеброның несиллери Ерия башы, Амаря индикиси, үчүнҗиси Яхазыял, дөрдүнҗиси Екамгам.</verse>
				<verse number="20">Узыелиң огуллары: улы оглы Мика ве икинҗиси Йишия.</verse>
				<verse number="21">Мерарының огуллары: Махлы, Мушы. Махлының огуллары: Элгазар, Киш.</verse>
				<verse number="22">Элгазар огулсыз дүнйәден өтди, онуң диңе гызлары барды. Олар Кишиң огулларына дурмуша чыкдылар.</verse>
				<verse number="23">Мушының огуллары: Махлы, Эдер, Еремот – җеми үч.</verse>
				<verse number="24">Ине, шулар левилериң ковумбашыларыдыр ве уругларына гөрә хасаба алнандыр. Олар йигрими ве ондан ёкары яшлы болуп, Реббиң өйүне хызмат этмелидилер.</verse>
				<verse number="25">Өң Давут шейле дийипди: «Ысрайыл Худайы Реб Өз халкына дынчлык берди; Ол Иерусалимде мүдимилик яшаяр.</verse>
				<verse number="26">Шейлеликде, левилер Реббиң чадырыны я-да Оңа хызмат үчин уланылян бейлеки эсбаплары ондан-оңа гөчүрмезлер».</verse>
				<verse number="27">Давудың соңкы сөзлерине гөрә, левилериң йигрими хем ондан улы яшлыларының саны шуды.</verse>
				<verse number="28">Левилер Реббиң өйүне хызмат этмек үчин, Харуның неслинден болан адамларың янында болуп, шу ишлери ерине етирмелидилер: ховлулара хем-де отаглара серетмек, мукаддес затлары арассаламак, Худайың өйүниң хызматындакы хер бир ише:</verse>
				<verse number="29">хөдүр чөрегине, гурбанлыклар үчин берлен сайлама уна, петир көкелере, биширилен садакалара, зейтун ягына гарылан садака, ыбадатхана өлчегине ве мөчберине серетмек.</verse>
				<verse number="30">Шейле хем олар хер гүн эртир-агшам Реббе шүкүр эдип, өвгүлер айтмалыдылар.</verse>
				<verse number="31">Сабат гүнлеринде, Тәзе Ай байрамларында ве бейлеки байрамларда якма гурбанлыклар беренлеринде, Реббе шүкүр эдип, өвгүлер айтмалыдылар. Олар бу ишлери эмр эдилен дүзгүнлере гөрә хемише Реббиң хузурында ерине етирмелидилер.</verse>
				<verse number="32">Реббе йүз тутулян чадыр ве мукаддес ер левилериң баштутанлыгындады. Олар Реббиң өйүнде хызмат эдйән Харуның несиллеринден болан доганларына-да эсеван болмалыдылар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="24">
				<verse number="1">Харуның несиллери хызмат үчин бөлүнендир. Харуның огуллары: Надап, Абыху, Элгазар, Ытамар.</verse>
				<verse number="2">Эмма Надап билен Абыху какаларындан өң өлүпдилер; оларың оглы ёкды. Шоңа гөрә, Элгазар билен Ытамар руханы болдулар.</verse>
				<verse number="3">Давут Элгазарың несли Садок, Ытамарың несли Ахымелек билен биле руханылары борчларына гөрә хызмат ишлерине бөлүшдирди.</verse>
				<verse number="4">Ытамарың неслине гаранда, Элгазарың неслиндәки ковумбашылар хас көпди. Шоңа гөрә ковумбашыларың баштутанлыгында Элгазарың несиллери он алты бөлеге, Ытамарың несиллери секиз бөлеге бөлүненди.</verse>
				<verse number="5">Адалатлы болмак үчин ики топар хем биҗе боюнча бөлүндилер, себәби мукаддес чадыра хем-де Худая хызмат этмели ёлбашчылар Элгазарың неслиниң арасында-да, Ытамарың неслиниң арасында-да барды.</verse>
				<verse number="6">Левилерден болан Нетанелиң оглы Шемагя мүрзе патышаның, ёлбашчыларың, руханы Садок билен Абятарың оглы Ахымелегиң, руханыларың несиллериниң хем-де левилериң ковумбашыларының хузурында буларың атларыны язды. Элгазар билен Ытамарың херси үчин бир топар сайланып алынды.</verse>
				<verse number="7">Биҗеси чыкан адамлар биҗе тертиби боюнча шулардыр: Ехоярып, Едая,</verse>
				<verse number="8">Харым, Сегорым,</verse>
				<verse number="9">Малкыя, Миямын,</verse>
				<verse number="10">Хакос, Абыя,</verse>
				<verse number="11">Ешува, Шеканя,</verse>
				<verse number="12">Эляшып, Яким,</verse>
				<verse number="13">Хупа, Ешебеяп,</verse>
				<verse number="14">Билга, Иммер,</verse>
				<verse number="15">Хезир, Хапысес,</verse>
				<verse number="16">Петахя, Эзекиел,</verse>
				<verse number="17">Якин, Гамул,</verse>
				<verse number="18">Делая, Магазя – җеми йигрими дөрт биҗе.</verse>
				<verse number="19">Оларың Реббиң өйүне гирмек үчин ерине етирмели борчлары, ине, шудур. Муны олара Ысрайыл Худайы Реб оларың атасы Харуның үсти билен табшырыпды.</verse>
				<verse number="20">Левиниң несиллериниң галан уругбашылары шулардыр: Имраның несли Шубайыл, Шубайылың несли Ехдея.</verse>
				<verse number="21">Рехабядың несли Йишия.</verse>
				<verse number="22">Йисхарлардан Шеломот; Шеломодың несиллеринден Яхат.</verse>
				<verse number="23">Хеброның несиллеринден яш тертибине гөрә Ерия, Амаря, Яхазыял, Екамгам.</verse>
				<verse number="24">Узыелиң неслинден Мика; Миканың неслинден Шамыр.</verse>
				<verse number="25">Миканың доганы Йишия, Йишияның неслинден Закаря.</verse>
				<verse number="26">Мерарының несиллеринден Махлы, Мушы. Ягазыяның огулларындан Бено.</verse>
				<verse number="27">Мерарының несиллеринден Ягазыя, Бено, Шохам, Закур, Ибри.</verse>
				<verse number="28">Махлының несиллеринден Элгазар; онуң оглы ёкдур.</verse>
				<verse number="29">Кишден Ерахмеел.</verse>
				<verse number="30">Мушының несиллеринден Махлы, Эдер, Еримот. Шулар уругларына гөрә Левиниң несиллеридир.</verse>
				<verse number="31">Гарындашлары болан Харуның несиллеринде болшы ялы, булар хем Давут патышаның, Садокдыр Ахымелегиң, руханылардыр левилериң ковумбашыларының өңүнде биҗе атдылар. Оларың ковумбашылар болан яш гарындашлары хем шейле этдилер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="25">
				<verse number="1">Давут хем-де гошун баштутанлары Асафың, Хейманың хем-де Едутуның огулларыны хызмат иши үчин бөлүп айырдылар. Олар лира, арфа хем кимвал чалып пыгамберлик этмелидилер. Хызмат ишини ерине етиренлер шулардыр:</verse>
				<verse number="2">Асафың огулларындан: Закур, Юсуп, Нетаня, Асарела. Булар патышаның эмрине гөрә пыгамберлик эден Асафың огулларыды ве онуң гарамагындадылар.</verse>
				<verse number="3">Едутуның огулларындан: Гедаля, Сери, Ишая, Шимей, Хашабя, Матытя – җеми алты. Олар Реббе лира билен өвги айдып, Оны шөхратландырып пыгамберлик эдйән какалары Едутуның гарамагындадылар.</verse>
				<verse number="4">Хейманың огуллары: Букыя, Матаня, Узыел, Шебувал, Еримот, Хананя, Хананы, Элията, Гидалты, Ромамты Гезер, Ёшбекаша, Маллоты, Хотыр, Махазыёт.</verse>
				<verse number="5">Шуларың хеммеси патышаның гөргүри Хейманың огулларыдыр. Бу огуллар Хемана оны бейик этмек үчин, Худайың берен вадасы билен берлипди. Худай оңа он дөрт огул билен үч гыз берди.</verse>
				<verse number="6">Буларың бары какаларының гарамагында Реббиң ыбадатханасында кимвал, арфа хем лира чалып, айдым айдярдылар. Асаф, Едутун ве Хейман патышаның буйругы астындадылар.</verse>
				<verse number="7">Булар хем-де буларың Реббиң өңүнде айдым айтмаклыга түргенлешдирилен гарындашларының бу ише уссатлары ики йүз сегсен секиз адамды.</verse>
				<verse number="8">Оларың улудан-кичә, халыпадан-шәгирде ченли бары борчлары үчин биҗе атдылар.</verse>
				<verse number="9">Биринҗи биҗе Асафың неслинден Юсуба дүшди; икинҗи Гедаля; доганлары ве огуллары билен он ики адам;</verse>
				<verse number="10">үчүнҗи Закура; огуллары ве доганлары билен он ики адам;</verse>
				<verse number="11">дөрдүнҗи Езер; огуллары ве доганлары билен он ики адам;</verse>
				<verse number="12">бәшинҗи Нетаня; огуллары ве доганлары билен он ики адам;</verse>
				<verse number="13">алтынҗы Букыя; огуллары ве доганлары билен он ики адам;</verse>
				<verse number="14">единҗи Есарела; огуллары ве доганлары билен он ики адам;</verse>
				<verse number="15">секизинҗи Ешагя; огуллары ве доганлары билен он ики адам;</verse>
				<verse number="16">докузынҗы Матаня; огуллары ве доганлары билен он ики адам;</verse>
				<verse number="17">онунҗы Шимгә; огуллары ве доганлары билен он ики адам;</verse>
				<verse number="18">он биринҗи Азарел; огуллары ве доганлары билен он ики адам;</verse>
				<verse number="19">он икинҗи Хашабя; огуллары ве доганлары билен он ики адам;</verse>
				<verse number="20">он үчүнҗи Шубайыла; огуллары ве доганлары билен он ики адам;</verse>
				<verse number="21">он дөрдүнҗи Матытя; огуллары ве доганлары билен он ики адам;</verse>
				<verse number="22">он бәшинҗи Еримот; огуллары ве доганлары билен он ики адам;</verse>
				<verse number="23">он алтынҗы Хананя; огуллары ве доганлары билен он ики адам;</verse>
				<verse number="24">он единҗи Ёшбекаша; огуллары ве доганлары билен он ики адам;</verse>
				<verse number="25">он секизинҗи Ханана; огуллары ве доганлары билен он ики адам;</verse>
				<verse number="26">он докузынҗы Маллота; огуллары ве доганлары билен он ики адам;</verse>
				<verse number="27">йигриминҗи Элията; огуллары ве доганлары билен он ики адам;</verse>
				<verse number="28">йигрими биринҗи Хотыра; огуллары ве доганлары билен он ики адам;</verse>
				<verse number="29">йигрими икинҗи Гидалта; огуллары ве доганлары билен он ики адам;</verse>
				<verse number="30">йигрими үчүнҗи Махазыёта; огуллары ве доганлары билен он ики адам;</verse>
				<verse number="31">йигрими дөрдүнҗи Ромамты Гезере дүшди; огуллары ве доганлары билен он ики адам.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="26">
				<verse number="1">Дервезебанларың бөлүмлери шулардыр: коралардан Асафың огулларындан болан Корениң оглы Мешелемя.</verse>
				<verse number="2">Мешелемяның огуллары: новбахар оглы Закаря, икинҗиси Едигаел, үчүнҗиси Зебадя, дөрдүнҗиси Ятныел,</verse>
				<verse number="3">бәшинҗиси Эйлам, алтынҗысы Ехоханан, единҗиси Элёгейнай.</verse>
				<verse number="4">Обедедомың огуллары: новбахар оглы Шемагя, икинҗиси Ехозабат, үчүнҗиси Ёва, дөрдүнҗиси Сакар, бәшинҗиси Нетанел,</verse>
				<verse number="5">алтынҗысы Эмиел, единҗиси Ысакар, секизинҗиси Пегуллатай. Обедедомы Худай ялкапды.</verse>
				<verse number="6">Шемагядан хем бирнәче огул дүнйә инди; башарҗаң адамлар боландыклары үчин, олар өз уругларына баш болдулар.</verse>
				<verse number="7">Шемагяның огуллары: Отны, Репайыл, Обет, Элзабат; оларың доганлары Элиху билен Семакя хем башарҗаң адамларды.</verse>
				<verse number="8">Обедедомың огуллары, агтыклары хем-де оларың доганлары хызмат ишине өкде алтмыш ики адамды.</verse>
				<verse number="9">Мешелемяның башарҗаң огулларыдыр доганлары он секиз адамды.</verse>
				<verse number="10">Мерары ковумындан болан Хосаның огуллары: баштутан Шимри. Ол новбахар огул болмаса-да, какасы оны баштутан эдипди.</verse>
				<verse number="11">Икинҗиси Хилкия, үчүнҗиси Тебаля, дөрдүнҗиси Закаря. Хосаның огулларының хем доганларының җеми саны он үчдүр.</verse>
				<verse number="12">Ине, ковумбашыларына гөрә дервезебанларың бөлүмлери шулардыр. Олар хем өз доганлары ялы Реббиң өйүнде хызмат этмәге борчлудылар.</verse>
				<verse number="13">Олар өз ковумларына гөрә улы-кичә деңлик эдип, дервезелери үчин биҗе атдылар.</verse>
				<verse number="14">Гүндогар тарапдакы дервезе Шелемяның биҗесине дүшди. Онуң оглы парасатлы геңешчи Закаря үчин хем биҗе атылды; онуң биҗесине демиргазык тарапдакы дервезе дүшди.</verse>
				<verse number="15">Обедедомың биҗесине гүнорта тарапдакы дервезе, онуң огулларына болса аммар җайы дүшди.</verse>
				<verse number="16">Шупым билен Хоса икисине гүнбатар тарапдакы, ёкары галян ёлдакы Шаллекет дервезеси дүшди. Гаравулчылык нобатма-нобат беллененди.</verse>
				<verse number="17">Гүндогар тарапдакы дервезеде хер гүн алты леви, демиргазык хем гүнорта тарапдакы дервезелериң херсинде хер гүн дөрт леви дурярды, аммар җайында болса ики-икиден дурярдылар.</verse>
				<verse number="18">Гүнбатар тарапдакы ховлуда – ёлда дөрт адам, ховлы үчинем ики адам беллененди.</verse>
				<verse number="19">Шулар Кора хем-де Мерары ковумларындан болан дервезебан бөлүмлериди.</verse>
				<verse number="20">Худайың өйүниң хазыналары хем-де берлен садакаларың хазыналары бейлеки левилериң гарамагындады.</verse>
				<verse number="21">Гершоның оглы Ладаның неслинден Ехиел уругбашы болды.</verse>
				<verse number="22">Ехиели, онуң огуллары ве доганлары Зетам билен Ёвел Реббиң өйүниң хазыналарына гарардылар.</verse>
				<verse number="23">Имрамларың, йисхарларың, хебронларың, узыеллериң несиллеринден,</verse>
				<verse number="24">Мусаның оглы Гершомың неслинден Шебувал хазыналарың башлыгыды.</verse>
				<verse number="25">Онуң Элгезер тарапдан гарындашлары шулардыр: Элигезериң оглы Рехабя, Рехабяның оглы Ишая, Ешагяның оглы Ёрам, Ёрамың оглы Зикри, Зикриниң оглы Шеломыт.</verse>
				<verse number="26">Шеломыт билен онуң гарындашлары Давут патыша, уругбашылар, йүзбашылардыр мүңбашылар хем-де бейлеки гошунбашылар тарапындан багыш эдилен хазыналарың баштутанлары болдулар.</verse>
				<verse number="27">Реббиң өйүни сакламак үчин, олар урушларда алнан олҗалардан ол ере садакалар берердилер.</verse>
				<verse number="28">Шейле хем Шамувел гөргүр, Кишиң оглы Шавулың, Нериң оглы Абнериң, Серуяның оглы Ёвабың багыш эден затлары, умуман, багыш эдилен затларың әхлиси Шеломыт билен онуң гарындашларының гөзегчилиги астындады.</verse>
				<verse number="29">Йисхарың несиллеринден Конаня хем-де онуң огуллары Ысрайылың җемгыетчилик ишлерине баштутанлар, казылар хөкмүнде белленипдилер.</verse>
				<verse number="30">Хеброның несиллеринден Хашабя хем-де онуң гарындашлары – башарҗаң адамларың бир мүң еди йүзүси Иорданың гүнбатарында яшаян ысрайылларың Реббиң әхли хызматларына хем-де патышаның гуллугына белленипдилер.</verse>
				<verse number="31">Ерия хебронларың баштутаныды. Давудың патышалыгының кыркынҗы йылында оларың несил дарагтларына середилди. Шонда Гилгатдакы Язерде хебронларың арасындан эдермен адамлар тапылды.</verse>
				<verse number="32">Олары хем-де оларың гарындашларыны – җеми ики мүң еди йүз саны уругбашылар болан эдермен адамы Давут патыша Худайың хем-де патышаның ишлерини этмек үчин рубенлериң, гатларың хем-де гүндогардакы манаша тиресиниң баштутаны эдип гойды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="27">
				<verse number="1">Ысрайылларың, оларың ковумбашыларының, мүңбашыларыдыр йүзбашыларының хем-де бейлеки эмелдарларының санавы ашакдакы ялыдыр. Олар айба-ай гелип, бөлүмлериң әхли ишлеринде патыша гуллук эдйәрдилер. Хер бөлүмде йигрими дөрт мүң адам барды.</verse>
				<verse number="2">Биринҗи ай үчин биринҗи бөлүме Забдыелиң оглы Яшобгам ёлбашчылык эдйәрди. Онуң бөлүминде йигрими дөрт мүң адам барды.</verse>
				<verse number="3">Ол Пересиң неслиндендир; ол биринҗи ай үчин әхли гошунбашыларың башлыгыды.</verse>
				<verse number="4">Икинҗи ай үчин белленен бөлүме ахова уругындан болан Додай ёлбашчылык эдйәрди. Бөлүмиң баш серкердеси Миклотды; бөлүмде йигрими дөрт мүң адам барды.</verse>
				<verse number="5">Үчүнҗи ай үчин белленен бөлүме үчүнҗи бир гошунбашы – руханы Ехояданың оглы Беная ёлбашчылык эдйәрди; бөлүмде йигрими дөрт мүң адам барды.</verse>
				<verse number="6">«Отуз йигидиң» эдермен эсгери хем-де баштутаны Бенаядыр. Онуң оглы Эмизабат онуң бөлүминиң баш серкердесиди.</verse>
				<verse number="7">Дөрдүнҗи ай үчин белленен бөлүме Ёвабың доганы Асахел ёлбашчылык эдйәрди. Ондан соң оглы Зебадя болды; онуң бөлүминде-де йигрими дөрт мүң адам барды.</verse>
				<verse number="8">Бәшинҗи ай үчин белленен бөлүмиң гошунбашысы Йызраның несли Шамхутды; онуң бөлүминде-де йигрими дөрт мүң адам барды.</verse>
				<verse number="9">Алтынҗы ай үчин белленен бөлүме тековалы Икешиң оглы Ыра ёлбашчылык эдйәрди; онуң бөлүминде-де йигрими дөрт мүң адам барды.</verse>
				<verse number="10">Единҗи ай үчин белленен бөлүме эфрайымлардан пелонлы Хелес ёлбашчылык эдйәрди; онуң бөлүминде-де йигрими дөрт мүң адам барды.</verse>
				<verse number="11">Секизинҗи ай үчин белленен бөлүме Зераның несли хушалы Сибекай ёлбашчылык эдйәрди; онуң бөлүминде-де йигрими дөрт мүң адам барды.</verse>
				<verse number="12">Докузынҗы ай үчин белленен бөлүме беняминлерден анатотлы Абыгезер ёлбашчылык эдйәрди; онуң бөлүминде-де йигрими дөрт мүң адам барды.</verse>
				<verse number="13">Онунҗы ай үчин белленен бөлүме Зераның несли нетопалы Махрай ёлбашчылык эдйәрди; онуң бөлүминде-де йигрими дөрт мүң адам барды.</verse>
				<verse number="14">Он биринҗи ай үчин белленен бөлүме Эфрайымың неслинден пиргатонлы Беная ёлбашчылык эдйәрди; онуң бөлүминде-де йигрими дөрт мүң адам барды.</verse>
				<verse number="15">Он икинҗи ай үчин белленен бөлүме Отниелиң неслинден нетопалы Хелдай ёлбашчылык эдйәрди; онуң бөлүминде-де йигрими дөрт мүң адам барды.</verse>
				<verse number="16">Ысрайыл тиребашылары шулардыр: Зикриниң оглы Элигезер – рубенлериң баштутаны; Магаканың оглы Шепатя – шимгонларың баштутаны;</verse>
				<verse number="17">Кемувалың оглы Хашабя – левилериң баштутаны; Садок – Харун неслиниң баштутаны;</verse>
				<verse number="18">Давудың гарындашларындан Элиху – яхудаларың баштутаны; Микайылың оглы Омры – ысакарларың баштутаны;</verse>
				<verse number="19">Абадяның оглы Йышмагя – зебулунларың баштутаны; Азрыелиң оглы Еримот – нафталыларың баштутаны;</verse>
				<verse number="20">Азазяның оглы Хошея – эфрайымларың баштутаны; Педаяның оглы Ёвел гүнбатардакы манаша тиресиниң баштутаны;</verse>
				<verse number="21">Закаряның оглы Ыдо – Гилгатда отурян манаша тиресиниң баштутаны; Абнериң оглы Ягсыел – беняминлериң баштутаны;</verse>
				<verse number="22">Ерохамың оглы Азарел – данларың баштутаны. Шулар Ысрайыл тирелериниң баштутанларыды.</verse>
				<verse number="23">Йигрими хем-де ондан кичи яшлылары Давут хасаба алманды, себәби Реб Ысрайылы гөкдәки йылдызларың саны кимин көпелтмеги вада эдипди.</verse>
				<verse number="24">Серуяның оглы Ёвап илат язувыны гечирмәге гиришенем болса, ол бу иши ахырына ченли алып гитмеди. Себәби мунуң үчин Ысрайыла Реббиң гахары гелди. Шейдип, соңкулар Давут патышаның тарых китабына гиризилмеди.</verse>
				<verse number="25">Адыелиң оглы Азмавет патышаның хазыначысыды. Юрдуң, шәхерлериң, обалардыр галаларың хазыначысы болса Узыяның оглы Ёнатанды.</verse>
				<verse number="26">Ер иши үчин экин мейданларында ишлейәнлере Келубың оглы Эзри баштутанлык эдйәрди.</verse>
				<verse number="27">Рамалы Шимги үзүм багларына, шепамлы Забды үзүм багларындакы шерап аммарларына,</verse>
				<verse number="28">гедерли Багалханан гүнбатар байырлыкдакы зейтун хем-де ябаны инҗир агачларына, Ёгаш яг аммарларына гараярды.</verse>
				<verse number="29">Шаронлы Шитрай Шарондакы ири маллара, Адлайың оглы Шапат җүлгелердәки ири маллара,</verse>
				<verse number="30">ысмайыл уругындан болан Обыл дүелере, меронотлы Ехдея эшеклере,</verse>
				<verse number="31">хагарлы Языз доварлара гараярды. Шуларың хеммеси Давут патышаның мүлклерине гөзегчилик эден адамларды.</verse>
				<verse number="32">Давудың дайысы Ёнатан геңешчиди; ол пайхаслы адамды хем-де кәтипди. Хакмонының оглы Ехиел патышаның огулларына середйәрди.</verse>
				<verse number="33">Ахытопел патышаның геңешчисиди, аркы уругындан болан Хушай патышаның достуды.</verse>
				<verse number="34">Ахытопелден соң Бенаяның оглы Ехояда ве Абятар геңешчи болды. Патыша гошунының серкердеси болса Ёвапды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="28">
				<verse number="1">Давут Ысрайылың әхли баштутанларыны: тиребашылары, патыша гуллугындакы бөлүмлериң гошунбашыларыны, мүңбашылардыр йүзбашылары, патышаның хем-де огулларының мүлклерине, малларына середйәнлериң баштутанларыны, көшк эмелдарларыны, эдермен эсгерлери ве батыр йигитлериң әхлисини Иерусалиме топлады.</verse>
				<verse number="2">Давут патыша турды-да, олара шейле дийди: «Доганларым, халкым, маңа гулак асың! Мен Худайымызың аяк күрсүси болан Реббиң Әхт сандыгыны гоймак үчин өй гурмак ниетим барды; онуң үчин тайярлыгам гөрдүм.</verse>
				<verse number="3">Йөне Худай маңа: „Маңа өйи сен гурмарсың, себәби сен уруш адамысың, сен ган дөкдүң“ дийди.</verse>
				<verse number="4">Йөне эбедилик патыша болмагым үчин, Ысрайыл Худайы Реб какамың машгаласының арасындан мени сайлады. Ол Яхуданы баштутан сайлады, Яхуданың неслинден какамың машгаласыны сайлады. Бүтин Ысрайыла патыша этмекде какамың огулларының арасындан мен Онуң гөвнүнден турдум.</verse>
				<verse number="5">Ол маңа көп огул берди; менден соң Реббиң патышалыгыны доландырып, Ысрайыла патыша этмек үчин, Ол көп огулларымың арасындан Сүлейманы сайлап-сечди.</verse>
				<verse number="6">Ол маңа шейле дийди: „Оглуң Сүлейман Маңа ыбадатхана хем-де ховлулар гурмалы адамдыр. Чүнки Мен оны Өзүме огул сайладым, Менем онуң Атасы боларын.</verse>
				<verse number="7">Ол Мениң буйрукдыр хөкүмлерими хәзиркиси ялы гышарныксыз берҗай этмегини довам этдирсе, Мен онуң патышалыгыны эбедилешдирерин“.</verse>
				<verse number="8">Инди, тутуш Ысрайылың, Реббиң җемагатының гөзүниң алнында, Худая эшитдирип, мен саңа Худайымыз Реббиң әхли буйрукларыны ерине етирмеги буюрярын. Шейтсеңиз шу эшретли топрагың эеси боларсыңыз ве оны өзүңизден соң несиллериңизе бакы мирас гоярсыңыз.</verse>
				<verse number="9">Сүлейман, оглум, сен болса атаңың Худайыны тана, Оңа ак йүрекден хөвес билен гуллук эт. Чүнки Реб хер бир калбы сынаяндыр хем әхли ниет-хыяллары билйәндир. Оны агтарсаң тапарсың, йөне терк эдәйсең велин, Ол сенден мүдимилик йүз өврер.</verse>
				<verse number="10">Ине, серет, мукаддес өй гурмак үчин Реб сени сайлады. Берк дур-да, иши ерине етир».</verse>
				<verse number="11">Соңра Давут оглы Сүлеймана өйүң эйванының, җайларының, хазыналарының, үсткүдир ички отагларың, Әхт сандыгың гапагының нусгасыны берди.</verse>
				<verse number="12">Шейле хем ол гөз өңүнде тутан әхли ишлериниң: Реббиң өйүниң ховлуларының, онуң төверегинде болмалы җайларың, Худайың өйүниң хазыналарының хем-де берлен садакалардыр хазыналары,</verse>
				<verse number="13">руханылар хем-де левилер топарларының, Реббиң өйүнде берҗай эдилмели хызмат ишлериниң, Реббиң өйүнде уланылҗак эсбапларың,</verse>
				<verse number="14">хер бир иш үчин герек болҗак алтындыр күмүш эсбаплара сарп эдилҗек алтының хем-де күмшүң аграмының,</verse>
				<verse number="15">алтын чыраданлара ве чыралара сарп эдилҗек алтының, алтын чыраданлардыр чыраларың хер бирине сарп эдилҗек алтының аграмының, күмүшден эдилҗек чырадана ве чыра сарп эдилҗек күмшүң аграмының херсиниң уланылышына гөрә,</verse>
				<verse number="16">хөдүр чөреги үчин уланылҗак хер бир алтын хантагта сарп эдилҗек алтының аграмының, күмүш секилер үчин күмшүң аграмының,</verse>
				<verse number="17">сап алтындан эдилҗек чаршаклара, легенлере, күйзелере, җамлара сарп эдилҗек алтының аграмының, күмүш җамлара сарп эдилҗек күмшүң аграмының,</verse>
				<verse number="18">якымлы ыслы түтетги сыпасы үчин сарп эдилҗек сап алтының аграмының, ганатларыны яйып, Реббиң Әхт сандыгыны бүрәп отуран керуплар үчин алтын арабаның тесвирини берди.</verse>
				<verse number="19">Соңра Давут патыша: «Шуларың барының нусгалары маңа Реб тарапындан язув үсти билен берилди» дийди.</verse>
				<verse number="20">Давут ене оглы Сүлеймана шейле дийди: «Гүйчли хем мерт бол, ише башла! Горкма, алҗырама, чүнки мениң Худайым Хөкмүрован Реб сениң билендир. Реббиң өйүниң хызмат ишлериниң әхлиси тамамланман, Ол сени ташламаз, терк этмез.</verse>
				<verse number="21">Ине, шулар Худайың өйүниң әхли хызматыны ерине етирмели руханылардыр левилериң топарларыдыр. Шу ишлериң әхлиси үчин башарныклы дөвталапларың хеммеси сениң яныңда болар. Ёлбашчылардыр әхли халк хем сениң диениң билен болар».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="29">
				<verse number="1">Давут халка шейле дийди: «Худайың сайланы, оглум Сүлейман хениз яш хем теҗрибесиз, эдилмели иш болса улы. Чүнки ыбадатхана ынсан үчин дәл-де, Хөкмүрован Реб үчиндир.</verse>
				<verse number="2">Мен гүйҗүмиң етдигинден Худайымың өйи үчин алтындан ясалмалы затлар үчин – алтын, күмүшден ясалмалы затлар үчин – күмүш, бүрүнчден ясалмалы затлар үчин – бүрүнч, демирден ясалмалы затлар үчин – демир, агачдан ясалмалы затлар үчин – агач, көп мөчберде хакык хем-де отуртма дашлар, безег дашлары, дүрли реңкли дашлар, гымматбаха дашларың әхли гөрнүшини ве көп мөчберде мермер тайярладым.</verse>
				<verse number="3">Үстесине-де, Худайымың өйүне болан сөйгим себәпли, мукаддес ыбадатхана үчин шу тайярлан затларымдан дашары мениң өз хусусы алтын хем күмүш хазынам бар. Мен шоны-да Худайымың өйүне бердим.</verse>
				<verse number="4">Ол бәш мүң батман Опыр алтынындан, ыбадатхананың диварларының йүзүне чаяр ялы он ики мүң батман ёкары хилли күмүшден ыбаратдыр.</verse>
				<verse number="5">Хүнәрментлериң этҗек хер иши үчин, алтын затлар үчин алтын, күмүш затлар үчин күмүш берйәрин. Ким бу гүн мейлетинлик билен зат хөдүр эдип, өзүни Реббе багыш этҗек?»</verse>
				<verse number="6">Соңра уругбашылардыр тире баштутанлары, мүңбашылардыр йүзбашылар, ша гуллугындакы баштутанлар мейлетин гурбанлыклар бердилер.</verse>
				<verse number="7">Олар Худайың ыбадатханасының хызматы үчин секиз мүң бәш йүз дөрт батман алтын, он еди мүң батман күмүш, отуз мүң батман бүрүнч хем-де бир йүз етмиш мүң батман демир бердилер.</verse>
				<verse number="8">Кимде гымматбаха дашлар бар болса, олары Реббиң ыбадатханасының хазынасы үчин гершон уругындан Ехиеле табшырдылар.</verse>
				<verse number="9">Адамлар гаты шатландылар, чүнки олар Реббе берен затларыны мейлетинлик билен, чын йүрекден берипдилер. Давут патыша хем гаты шатланды.</verse>
				<verse number="10">Соң Давут тутуш халкың өңүнде Ребби алкышлап, шейле дийди: «Эй, Атамыз Ысрайыл Худайы Реб, Саңа эзелден эбедә ченли алкыш болсун!</verse>
				<verse number="11">Бейиклик, гүйч-гудрат, шөхрат, еңиш хем белентлик Сениңкидир, гөкдәки хем ердәки затларың хеммеси Сениңкидир; патышалык хем Сениңкидир, я Реб! Сен әхлисинден белентсиң.</verse>
				<verse number="12">Байлыклардыр сылаг-хормат Сенден гелйәр, Сен әхлисиниң үстүнден хөкүм сүрйәрсиң. Гүйч хем кувват Сениң элиңдедир. Әхли зады белент я-да кувватлы этмек Сениң элиңдедир.</verse>
				<verse number="13">Инди, эй, Худайымыз биз Саңа миннетдарлык билдирйәрис, Сениң шөхратлы адыңа алкыш окаярыс.</verse>
				<verse number="14">Йөне шунуң ялы мейлетин зат хөдүрләр ялы мен ким, мениң халкым ким? Бизе әхли зат Сенден гелйәр; Саңа Өз берен задыңдан ызына берйәрис.</verse>
				<verse number="15">Биз Сениң өңүңде ата-бабаларымыз ялы гелмишек хем-де мысапырдырыс. Бизиң ердәки дурмушымыз эдил көлеге ялыдыр, умытсыздыр.</verse>
				<verse number="16">Эй, Худайымыз Реб, Сениң мукаддес адыңа өй гурмак үчин тайярлан шу болчулыкларымызың хеммесини Сен бердиң; оларың бары Сениң Өзүңкидир.</verse>
				<verse number="17">Сениң калбы сынаяндыгыңы ве калбы пәклиги халаяндыгыңы мен билйәрин, эй, Худайым! Шу затларың хеммесини мен өз пәк калбым билен мейлетин бердим. Хәзир мен Сениң шу ере йыгнанан халкыңың мейлетинлик хем шатлык билен садака берйәндигини гөрйәрин.</verse>
				<verse number="18">Эй, Ыбрайымың, Ысхагың, Ысрайылың, бизиң ата-бабаларымызың Худайы, Өз халкыңың калбында шейле ниетлери бакы сакла, оларың калбыны Өзүңе тарап өвүр.</verse>
				<verse number="19">Сениң табшырыкларыңы, дүзгүнлериңи, парзларыңы – шуларың хеммесини берҗай эдер ялы, мениң тайярлык гөрен ыбадатханамы гурары ялы, оглум Сүлеймана садык йүрек бер».</verse>
				<verse number="20">Соң Давут тутуш халка: «Худайыңыз Реббе алкыш окаң» дийип йүзленди. Тутуш халк өз ата-бабаларының Худайы Реббе алкыш окадылар. Олар баш эгип, Реббе сежде, патыша-да тагзым этдилер.</verse>
				<verse number="21">Эртеси гүн олар Реббе мүң өкүз, мүң гоч, мүң гузы, ичги садакаларыны хем-де тутуш Ысрайыл үчин энчеме садакалар бердилер.</verse>
				<verse number="22">Олар шол гүн Реббиң өңүнде улы шатлык-шагалаң билен ийип-ичдилер. Давудың оглы Сүлейманы икиленч патыша этдилер. Оны Реббе хөкүмдарлыга, Садогы хем руханылыга белледи.</verse>
				<verse number="23">Какасы Давудың патышалыгыны мирас алып, Сүлейман Реббиң берен тагтында отурды. Онуң иши ровач алды, тутуш Ысрайыл оңа эерди.</verse>
				<verse number="24">Әхли нөкерлер, батыр йигитлер, Давудың әхли огуллары Сүлеймана вепалы болмага вада бердилер.</verse>
				<verse number="25">Реб тутуш Ысрайылың гөзүниң алнында Сүлейманы беленде гөтерди ве хениз Ысрайылда хич бир патышаның эе болмадык шалык белентлигини оңа берди.</verse>
				<verse number="26">Шейдип, Йышайың оглы Давут тутуш Ысрайыла шалык этди.</verse>
				<verse number="27">Ол Ысрайылда җеми кырк йыл шалык сүрди. Ол шонуң еди йылыны Хебронда, отуз үч йылыны болса Иерусалимде гечирди.</verse>
				<verse number="28">Давут яшы бирчене барып, гаррап, мал-дөвлетдир шөхратдан доюп дүнйәден өтди. Онуң ерине оглы Сүлейман патыша болды.</verse>
				<verse number="29">Давут патышаның эден ишлери башдан-аяк Шамувел гөргүриң, Натан пыгамбериң ве Гат гөргүриң китабында языландыр.</verse>
				<verse number="30">Бу китапларда онуң нәхили шалык сүрендиги, гүйч-кувватының ненеңси боландыгы, онуң хем-де Ысрайылың башдан гечирен вакалары ве дүнйәниң әхли патышалары хакында языландыр.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="14">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Давудың оглы Сүлейман өз патышалыгыны беркитди. Худайы Реб онуң билен болуп, оны җуда бейгелтди.</verse>
				<verse number="2">Сүлейман тутуш Ысрайылы: мүңбашылары, йүзбашылары, казылары, Ысрайылың әхли баштутанларыны ве уругбашылары чагырды.</verse>
				<verse number="3">Онсоң Сүлейман янындакы бүтин җемагат билен Гибгондакы сеждегәхе гитдилер. Реббиң гулы Мусаның чөлде гуран Худая йүз тутулян чадыры шол ердеди.</verse>
				<verse number="4">Давут Худайың сандыгыны Кирятегарымдан Иерусалиме онуң үчин тайярлан чадырына гетирипди.</verse>
				<verse number="5">Хуруң агтыгы, Урының оглы Бесалелиң бүрүнчден ясан гурбанлык сыпасы болса Гибгонда Реббиң мукаддес чадырының өңүндеди. Шоңа гөрә Сүлейман билен җемагат ол ере Ребден маслахат сорамага гитдилер.</verse>
				<verse number="6">Сүлейман ол ерде Реббиң хузурында мукаддес чадырдакы бүрүнчден болан гурбанлык сыпасына гелип, онда мүң саны якма гурбанлыгыны хөдүрледи.</verse>
				<verse number="7">Шол гиҗе Худай Сүлеймана гөрнүп, оңа: «Диле, дилән задыңы берейин» дийди.</verse>
				<verse number="8">Сүлейман Худая шейле җогап берди: «Сен мениң какам Давуда бейик, садык сөйгиңи гөркезип, мени онуң ерине патыша этдиң.</verse>
				<verse number="9">Я Худайымыз Реб, гой, инди какам Давуда берен вадаң амала ашсын, чүнки Сен мени ериң тозы ялы сан-саҗаксыз болан бир халкың үстүнден патыша этдиң.</verse>
				<verse number="10">Инди шу халкы доландырмагым үчин маңа даналык хем билим бер. Ким Сениң бу бейик халкыңы доландырып билер?»</verse>
				<verse number="11">Худай Сүлеймана шейле дийди: «Калбыңда шу ислегиң бардыгы үчин, өзүңе мал-мүлк, байлык, ат-абрай я өз душманларыңың өлүмини я-да өзүң үчин узак өмүр дилемән, эйсем үстүнден патышалыга беллән халкымы доландырмага өзүңе пәхим-пайхас ве дүшүнҗе диләндигиң үчин, Мен саңа пайхас ве дүшүнҗе берйәрин. Шейле хем Мен саңа сенден өң хич кимде болмадык ве сенден соң хем хич кимде болмаҗак байлык, мал-мүлк ве ат-абрай берерин».</verse>
				<verse number="12"></verse>
				<verse number="13">Шейдип, Сүлейман Гибгондакы сеждегәхден, Реббиң мукаддес чадырындан Иерусалиме гелип, Ысрайыла патышалык этди.</verse>
				<verse number="14">Сүлейман сөвеш арабалары билен арабалы эсгерлери топлады. Онуң бир мүң дөрт йүз сөвеш арабасы, он ики мүң сөвеш арабалы эсгери барды. Сүлейман оларың бирнәчесини өз янында Иерусалимде, галанларыны болса сөвеш арабаларының сакланян галаларында ерлешдирди.</verse>
				<verse number="15">Патыша Иерусалимде күмүш билен алтыны дашлар билен дең этди, кедр агаҗыны болса гүнбатар байырлыкда гөгерйән ябаны инҗир агаҗы кимин көпелтди.</verse>
				<verse number="16">Сүлейманың атлары Мүсүрден ве Кеведен гетирилди; патышаның тәҗирлери олары Кеведен белли бир баха сатын алдылар.</verse>
				<verse number="17">Мүсүрден гетирилйән сөвеш арабасының хер бири он еди гадак төвереги күмше, хер бир ат болса дөрт гадакдан говрак күмше сатын алынды. Шейдип, бу сөвеш арабалары ве атлар Сүлейманың тәҗирлериниң үсти билен бүтин хетлериң ве Сирияның шаларына сатылярды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Сүлейман Реббе ыбадат өйүни ве өзүне көшк гурмак карарына гелди.</verse>
				<verse number="2">Ол дагда етмиш мүң саны хаммалы, сегсен мүң саны даш ёнуҗыны ве оларың үстүнден гөзегчилик эдер ялы үч мүң алты йүз саны адамы топлады.</verse>
				<verse number="3">Сүлейман Сур патышасы Хурама чапар иберип шейле дийди: «Өзүне яшар ялы көшк гурунсын дийип, какам Давуда иберен кедр агачларыңдан маңа-да ибермегиңи товакга эдйәрин.</verse>
				<verse number="4">Ине, мен Худайым Реббе өй гуруп, ол өйи Оңа багыш этмекчи болярын. Ол өйде Реббиң хузурында якымлы ыслы түтетги якылар, гүндеки хөдүр чөреги хөдүрленер, Сабат гүнлеринде, Тәзе Ай байрамларында ве бейлеки байрамларда эртирлик ве агшамлык якма гурбанлыклары хөдүрленер. Булар Ысрайыл үчин эбеди парздыр.</verse>
				<verse number="5">Бизиң Худайымызың бейлеки әхли худайлардан бейик болшы ялы, мениң гурҗак өйүм хем бейик болар.</verse>
				<verse number="6">Эмма Оңа өй гурмага кимиң гүйҗи етер? Оны хатда гөк-де, гөклериң гөги-де ичине сыгдырып билмейәр! Онсоң Оңа өй гурар ялы мен киммишим? Мен бу өйи Онуң хузурында якымлы ыслы түтетги якмак үчин гурярын.</verse>
				<verse number="7">Яхудада ве Иерусалимде өз янымдакы какам Давудың тайярлан өкде уссалары билен ишләр ялы маңа алтын, күмүш, бүрүнч, демир ишлерине, гойы бадам, гырмызы ве гөк йүплүк боягларына, шейле хем ойма ишлерине уссат хүнәрмент ибермегиңи товакга эдйәрин.</verse>
				<verse number="8">Маңа ене Ливандан кедр, серви ве сандал агачларыны ибер. Мен сениң ишчилериңиң Ливанда агач кесмәге уссатдыкларыны билйәрин. Маңа бол агач тайярламак үчин мениң ишчилерим сениң ишчилериң билен биле ишләрлер. Мениң гурҗак өйүм җуда улы ве гөзел болар.</verse>
				<verse number="9"></verse>
				<verse number="10">Ине, мен сениң агач кесйән ишчилериңе кырк мүң чувал үвелен бугдай, кырк мүң чувал арпа, еди мүң хум шерап ве еди мүң хум зейтун ягыны берерин».</verse>
				<verse number="11">Онсоң Сур патышасы Хурам Сүлеймана хат үсти билен җогап гайтарды: «Реб Өз халкыны сөенсоң, сени оларың үстүнден патыша гойды».</verse>
				<verse number="12">Хурам сөзүни шейле довам этди: «Гөги ве ери ярадан Ысрайыл Худайы Реббе алкыш болсун! Реб Давут патыша пәхим-пайхасдан ве дүшүнҗеден долы акыллы огул берди. Шол огул Реббе өй ве өзүне көшк гурар.</verse>
				<verse number="13">Мен саңа Хурамабы атлы өкде ве дүшүнҗели бир уссаны ёллаярын.</verse>
				<verse number="14">Онуң эҗеси данлардан болуп, какасы хем сурлуды. Хурамабы алтын, күмүш, бүрүнч, демир, даш, агач ишлерине өкдедир. Ол бадам, гөк, гырмызы йүплүк ве непис зыгыр маталары билен хем ишләп билйәр. Шейле-де ол ойма ишлерине ве өзүне берлен ислендик нусга билен ишлемәге өкдедир. Ол сениң уссаларың ве җенабым – какаң Давудың уссалары билен ишләр.</verse>
				<verse number="15">Инди, гой, җенабым вада берен бугдайыны, арпасыны, зейтун ягыны ве шерабыны өз гулларына иберсин.</verse>
				<verse number="16">Биз саңа Ливандан нәче агач герек болса кесип, олары богуп, Яфо деңзиниң үсти билен акдырып гетирерис; сен-де оны Иерусалиме әкидерсиң».</verse>
				<verse number="17">Онсоң Сүлейман какасы Давудың хасаба алшы ялы, Ысрайылда яшаян гелмишеклериң барыны хасаба алды. Гелмишеклериң саны бир йүз элли үч мүң алты йүз болды.</verse>
				<verse number="18">Сүлейман олардан етмиш мүң адамы йүк дашамага, сегсен мүң адамы дагда даш ёнмага, үч мүң алты йүз адамы-да ишгәрлере гөзегчилиге белледи.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Сүлейман Иерусалимде какасы Давуда Реббиң гөрнен Морыя дагындакы, Давудың тайярлан ери – ябуслы Орнаның харманында Реббиң өйүниң гурлушыгына башлады.</verse>
				<verse number="2">Сүлейман патышалыгының дөрдүнҗи йылының икинҗи айының икиси гүни өйүң гурлушыгына башлады.</verse>
				<verse number="3">Сүлейман патышаның Худай үчин гуран өйүниң узынлыгы өңки өлчег боюнча алтмыш тирсек, ини йигрими тирсекди.</verse>
				<verse number="4">Өйүң өңүндәки эйваның бойы өйүң инине гөрә йигрими тирсекди; онуң бейиклиги бир йүз йигрими тирсекди. Сүлейман онуң ич тарапыны сап алтына гаплады.</verse>
				<verse number="5">Ол улы отагы серви агаҗы билен өртүп, оны сап алтына гаплады ве онуң үстүне палма агаҗының хем-де зынҗырың нагшыны салды.</verse>
				<verse number="6">Сүлейман өйи овадан, гымматбаха дашлар билен безеди. Алтын Парвайымдан гетирилипди.</verse>
				<verse number="7">Шейдип, ол өе, онуң пүрслерине, гапы босагаларына, диварларына алтын чайды. Ол диварлара оюп, керупларың шекилини чекди.</verse>
				<verse number="8">Сүлейман иң мукаддес отагы-да гурды; онуң бойы өйүң инине гөрә йигрими тирсек, ини хем йигрими тирсекди; ол мукаддес отагы бир мүң йигрими батман сап алтына гаплады.</verse>
				<verse number="9">Алтын чүйлериң аграмы бир ярым гадак төверегиди. Сүлейман ёкаркы отаглары-да алтына гаплады.</verse>
				<verse number="10">Сүлейман иң мукаддес отагда ики керубың хейкелини ясап, олары алтына гаплады.</verse>
				<verse number="11">Керупларың ганатларының узынлыгы йигрими тирсекди. Бир керубың бир ганатының узынлыгы бәш тирсек болуп, ол өйүң диварына дегйәрди, бейлеки ганатының узынлыгы бәш тирсек болуп, ол бейлеки керубың ганатына дегйәрди.</verse>
				<verse number="12">Икинҗи керубың бир ганатының узынлыгы бәш тирсек болуп, ол өйүң бейлеки диварына дегйәрди, бейлеки ганатының узынлыгы бәш тирсек болуп, ол биринҗи керубың ганатына дегйәрди.</verse>
				<verse number="13">Бу керупларың ганатларының узынлыгы җеми йигрими тирсекди. Керуплар улы отага тарап середип, аякларының үстүнде дурдулар.</verse>
				<verse number="14">Сүлейман тутыны гөк, гойы гырмызы, ал йүпеклерден ве непис зыгыр матадан этди, йүзүне керупларың нагшыны салды.</verse>
				<verse number="15">Ол өйүң өңүнде бейиклиги отуз бәш тирсек болан ики саны сүтүн ясады. Хер сүтүниң ёкарсында бәш тирсек болан тәч барды.</verse>
				<verse number="16">Тор шекилли өрме зынҗырлар ясалып, хер сүтүниң депеси олар билен безеленди. Сүлейман йүз саны нар ясап, олары зынҗырларың үстүнде гойды.</verse>
				<verse number="17">Ол сүтүнлери өйүң өңүнде дикди. Ол гүнортада сүтүн дикип, оны Якин дийип атландырды. Бейлекисини демиргазыкда дикип, оны Боваз дийип атландырды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Сүлейман узынлыгыны ве инини йигрими тирсек, бейиклигини он тирсек эдип, бүрүнчден гурбанлык сыпасыны ясатды.</verse>
				<verse number="2">Соңра ол бир гырасындан бейлеки гырасына ченли он тирсек, бейиклигини бәш тирсек эдип, гуйма бүрүнчден тегелек ховуз ясады. Онуң төвереги отуз тирсекди.</verse>
				<verse number="3">Ховзуң эрңегиниң ашагында дашына айланан, херси он тирсек болан ики хатар өкуз шекилли гуйма нагышлар барды. Олар ховуз билен биле гуйлуп ясаланды.</verse>
				<verse number="4">Ховуз он ики өкүзиң үстүнде дурды; өкүзлериң үчүси демиргазыга, үчүси гүнбатара, үчүси гүнорта, галан үчүси хем гүндогара бакып дурды. Ховуз оларың үстүнде ерлешдирилип, өкүзлериң аркасы ич тарапа бакып дурды.</verse>
				<verse number="5">Ховзуң галыңлыгы дөрт бармак болуп, эрңеги кәсәниң эрңеги ялы ачылан лилия гүлүниң шекилиндеди. Ол бир мүң элли хум тутярды.</verse>
				<verse number="6">Шейле хем ол затлары ювар ялы он саны бүрүнч леген ясады. Оларың бәшисини гүнорта тарапда, бейлеки бәшисини демиргазык тарапда гойды. Бу легенлерде якма гурбанлык үчин уланылан затлар ювулды. Ховуз руханыларың ювунмагы үчинди.</verse>
				<verse number="7">Ол берлен нусга гөрә, сап алтындан он саны чыраданы ясап, оларың бәшисини ыбадатхананың гүнорта тарапында, бейлеки бәшисини-де демиргазык тарапында гойды.</verse>
				<verse number="8">Ол он саны хантагта ясап, олары ыбадатханада – бәшисини гүнорта тарапда, бейлеки бәшисини-де демиргазык тарапда гойды. Ол йүз саны алтын леген ясады.</verse>
				<verse number="9">Ол руханыларың ховлусыны, улы ховлыны ве ховлының гапыларыны ясап, олары бүрүнҗе гаплады.</verse>
				<verse number="10">Ховзы өйүң саг тарапында – гүнорта-гүндогар бурчунда ерлешдирди.</verse>
				<verse number="11">Хурамабы шейле хем, газанлар, күл атарлар ве легенлер ясады. Булардан башга-да, ол ики сүтүни, сүтүнлериң депесиндәки җам шекилли ики тәҗи, шол тәчлери безәп дуран ики саны өрме зынҗыры, шол зынҗырлара ики хатар эдип дакмак үчин дөрт йүз саны нары, арабалары, арабаларың үстүндәки легенлери, бир саны ховзы хем-де ховзуң астындакы он ики өкүзи ясады. Шейдип, Хурамабы Худайың өйүнде Сүлейман патыша үчин этмели ишлериниң барыны тамамлады.</verse>
				<verse number="12"></verse>
				<verse number="13"></verse>
				<verse number="14"></verse>
				<verse number="15"></verse>
				<verse number="16">Газанлар, күл атарлар, чаршаклар ве Хурамабының Реббиң өйи үчин Сүлейман патыша ясап берен энҗамлары ялпылдавук бүрүнчденди.</verse>
				<verse number="17">Патыша булары Иордан дүзлүгинде, Сукот билен Саретаның арасындакы тоюн топраклы ерде гуйдурды.</verse>
				<verse number="18">Сүлейман уммасыз көп гап-гачлары ясатды, шоңа гөрә сарп эдилен бүрүнҗиң аграмы аныкланмады.</verse>
				<verse number="19">Шейдип, Сүлейман Худайың өйүндәки әхли энҗамлары: алтындан эдилен сыпаны, үстүнде Реббе хөдүр чөреги гоюлян хантагтасыны, дүзгүн боюнча иң мукаддес отагың өңүнде якмак үчин сап алтын чыраданлары чыралары билен, сап алтын гүллери, чыралары, әтишгирлери, сап алтын мүченеклери, пелте гайчысыны, легенлери, җамлары, маңңаллары ясатды. Өйүң гирелгеси – иң мукаддес отагың хем-де өйүң мукаддес отагының гапылары алтынды.</verse>
				<verse number="20"></verse>
				<verse number="21"></verse>
				<verse number="22"></verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Шейдип, Сүлейман патышаның Реббиң өйи үчин этмели әхли ишлери тамамланды. Сүлейман какасы Давут тарапындан өе багыш эдилен әхли затлары: күмши, алтыны ве әхли энҗамлары гетирип, Худайың өйүндәки хазынада гойды.</verse>
				<verse number="2">Онсоң Сүлейман Реббиң Әхт сандыгыны Давут галасы болан Сион галасындан гетиртмек үчин, Ысрайылың яшулуларыны, әхли тиребашыларыны, ысрайылларың уругбашыларыны Иерусалиме йыгнады.</verse>
				<verse number="3">Бүтин ысрайыл халкы единҗи айда болян Чатма байрамында патышаның янына йыгнанышды.</verse>
				<verse number="4">Бүтин Ысрайылың яшулулары гелдилер ве левилер сандыгы гөтердилер.</verse>
				<verse number="5">Шейдип, олар сандыгы, Реббе йүз тутулян чадыры хем-де чадырың ичиндәки әхли мукаддес энҗамлары гетирдилер. Буларың барыны руханылар билен левилер гетирдилер.</verse>
				<verse number="6">Сүлейман патыша ве онуң хузурына йыгнанан бүтин ысрайыл халкы Әхт сандыгының өңүндеди. Олар сан-саҗаксыз гоюнлары, өкүзлери гурбанлык бердилер.</verse>
				<verse number="7">Соңра руханылар Реббиң Әхт сандыгыны өз ерине, Реббиң өйүниң иң мукаддес отагына, керупларың ганатларының астына гетирип гойдулар.</verse>
				<verse number="8">Керуплар ганатларыны сандыгың үстүне герип, сандыгың-да, онуң сырыкларының-да үстүни өртйәрди.</verse>
				<verse number="9">Сырыклар шейле узынды велин, хатда оларың учлары иң мукаддес отагың өңүндәки мукаддес ерденем гөрнүп дурды, йөне дашардан гөрүнмейәрди. Олар шу гүне ченли хем шол ердедир.</verse>
				<verse number="10">Сандыгың ичинде Мусаның гоян ики саны канун язылан даш бөлегинден башга хич зат ёкды. Муса бу ики даш бөлегини ысрайыл халкы Мүсүр юрдундан чыкандан соң, Реббиң олар билен әхт эден ери болан Хореп дагында сандыга салыпды.</verse>
				<verse number="11">Руханылар мукаддес отагдан дашары чыкдылар. Ол ердәки руханыларың әхлиси топарларына гарамаздан, инлерини тәмизләпдилер.</verse>
				<verse number="12">Әхли леви нагмачылары: Асаф, Хейман, Едутун, оларың огуллары ве гарындашлары непис зыгыр мата лыбасларына бесленип, кимваллары, лиралары ве арфалары билен гурбанлык сыпасының гүндогар тарапында йүз йигрими саны сурнайчы руханы билен дурдулар.</verse>
				<verse number="13">Сурнайчылар билен нагмачылар бир адам ялы болуп, Реббе алкыш айдып, шүкүр этдилер. Сурнайлардыр кимваллар ве бейлеки саз гураллары билен сеслерини гаталдып: «Ол ягшы, Онуң сөйгүси бакы» дийип, Реббе алкыш айданларында, өй – Реббиң өйи булутдан долды.</verse>
				<verse number="14">Руханылар булут себәпли Реббиң хузурында хызмата дуруп билмедилер, чүнки Реббиң шөхраты Худайың өйүни долдурыпды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">Шонда Сүлейман шейле дийди: «Реб түм гараңкылыкда месген тутҗакдыгыны айтды.</verse>
				<verse number="2">Мен Саңа бакы месген тутарың ялы, учурсыз гөзел өй гурдум».</verse>
				<verse number="3">Онсоң патыша халка тарап өврүлип, бүтин ысрайыл җемагатына ак пата берди. Бүтин ысрайыл җемагаты дик дурды.</verse>
				<verse number="4">Сүлейман шейле дийди: «Какам Давуда: „Мен Өз халкымы Мүсүрден чыкаралым бәри, Маңа ыбадат этмәге өй гурмаклары үчин ысрайыл тирелеринден екеҗе шәхери-де сайламадым. Мен ысрайыл халкыма шалык эдер ялы хич кими сайламадым.</verse>
				<verse number="5"></verse>
				<verse number="6">Йөне инди адым шол ерде болсун дийип, Иерусалими сайладым ве ысрайыл халкыма шалык этсин дийип, Давуды патышалыга сайладым“ дийип берен вадасыны берҗай эден Ысрайыл Худайы Реббе алкыш болсун!</verse>
				<verse number="7">Какам Давут Ысрайыл Худайы Реббе ыбадат үчин өй гурмагы йүрегине дүвүпди.</verse>
				<verse number="8">Эмма Реб какам Давуда: „Маңа ыбадат үчин өй гурмагы йүрегиңе дүвмек билен сен говы этдиң; йөне шейле-де болса, өйи сен гурмарсың. Сениң билиңден өнен оглуң Маңа ыбадат үчин өй гурар“ дийди.</verse>
				<verse number="9"></verse>
				<verse number="10">Ине, Худай Өз берен вадасыны берҗай этди, чүнки мен какам Давудың ерине гечдим. Реббиң вада берши ялы, мен Ысрайылың тагтында отырын. Ысрайыл Худайы Реббе ыбадат үчин өй гурдум.</verse>
				<verse number="11">Сандыгы мен шол өйде гойдум. Реббиң ысрайыл халкы билен эден әхти шонуң ичиндедир».</verse>
				<verse number="12">Соңра Сүлейман Реббиң гурбанлык сыпасының хем бүтин ысрайыл халкының өңүнде дуруп, эллерини узатды.</verse>
				<verse number="13">Сүлейман узынлыгы ве ини бәш тирсек, бейиклиги үч тирсек болан бүрүнч секи ясадып, оны ховлуда гойды-да, онуң үстүнде дурды. Соңра ол бүтин ысрайыл халкының өңүнде дыза чөкүп, эллерини гөге тарап узатды:</verse>
				<verse number="14">«Эй, Ысрайыл Худайы Реб, ерде-де, гөкде-де Сениң ялы Худай ёкдур! Бүтин калплары билен ёлуңдан йөрейән гулларың үчин Сен әхтиңи, садык сөйгиңи саклаярсың.</verse>
				<verse number="15">Сен гулуң какам Давуда берен вадаңы берҗай этдиң. Шу гүн Сениң әхли айдан сөзлериң амала ашды.</verse>
				<verse number="16">Шонуң үчин хем, эй, Ысрайыл Худайы Реб, гулуң какам Давуда: „Эгер сениң огулларың Маңа гулак асып, сениң йөрейшиң ялы, Мениң хакыкат ёлумдан йөреселер, сениң неслиңден хич бир адам Ысрайылың тагтындан айрылмаз“ дийип берен вадаңы берҗай эт.</verse>
				<verse number="17">Шонуң үчин хем, эй, Ысрайыл Худайы Реб, гой, гулуң какам Давуда берен вадаң амала ашсын!</verse>
				<verse number="18">Эмма Худай ерде ынсанларың арасында месген тутармы? Сени хатда гөк-де, гөклериң гөги-де ичине сыгдырып билмейәр. Онсоң мениң бу салан өйүм дагы нәмеҗик!</verse>
				<verse number="19">Йөне шонда-да, я Бейик Худайым, Сен гулуң дилегине хем-де ялбарышына гулак сал-да, гулуңың эдйән налышыны ве дилегини кабул эт.</verse>
				<verse number="20">Гөзлериң гиҗе-гүндиз Өзүңе ыбадат этмеклери үчин сайлан шу өйүңде болсун. Гулуңың шу ере тарап бакып эдйән дилегини эшит.</verse>
				<verse number="21">Өз ысрайыл халкың ве мен гулуң шу ере тарап бакып дилег эденимизде, гулуңың, халкың Ысрайылың налышларыны эшит. Өз гөкдәки месгениңден эшит-де, бизи багышла.</verse>
				<verse number="22">Бир адам башга бир адама гаршы гүнә эдип, ант ичмәге меҗбур эдилсе, ол гелип, шу өйде Сениң гурбанлык сыпаңың өңүнде гүнәсиздигине ант ичсе,</verse>
				<verse number="23">шонда Сен гөкде эшит-де, оңа җогап бер. Гулларыңа хөкүм эдип, гүнәлә гүнәсине гөрә җеза бер, гүнәсизи акла-да, догрулыгына гөрә сыла.</verse>
				<verse number="24">Сениң халкың Ысрайыл Саңа гаршы гүнә эденлиги зерарлы душман өңүнде еңлише сезевар боланда, тәзеден Саңа йүз тутуп, Сениң адыңы ыкрар этсе, шу өйде Саңа дилег эдип, ялбарса,</verse>
				<verse number="25">шонда Сен гөкде эшит-де, халкың Ысрайылың гүнәсини гечип, олары ызларына, өзлерине ве аталарына берен юрдуңа гетир.</verse>
				<verse number="26">Саңа гаршы гүнә эдендиклери зерарлы гөк япылып, ягмыр ягмадык махалы, олар шу ере тарап бакып, дилег эдип, Сениң адыңы ыкрар этселер, Сениң хасрат чекдиренлериң хем гүнәлери үчин тоба этселер,</verse>
				<verse number="27">шонда Сен гөкде эшит-де, Өз гулларың болан ысрайыл халкының гүнәсини гечип, олара догры ёлдан йөремеги өврет. Өз халкыңа мирас хөкмүнде берен юрдуңа ягмыр ягдыр.</verse>
				<verse number="28">Эгер юртда ачлык я гыргын кесели болса, эпгек, ыгалдан чүйремеклик, чекиртге я-да гурчук пейда болса, эгер душманлары өз ислендик галаларында олара сүтем этселер, нәхили бела, нәхили кесел болса-да,</verse>
				<verse number="29">ислендик адам я-да ысрайыл халкы тарапындан нәхили дилегдир налыш эдилен болса, хер кес өз йүрек хасратының дердини билип, шу өе тарап эллерини герсе,</verse>
				<verse number="30">шонда Сен гөкде Өз месгениңде эшит-де, олары багышла ве олара ярдам эт. Хер кесе эден ишине гөрә җогап бер, чүнки хер ынсаның йүрегини диңе Сен билйәнсиң.</verse>
				<verse number="31">Шейдип, олар Сениң аталарымыза берен юрдуңда өмүрбойы ёлуңдан йөрәп, Сенден горкуп яшасынлар.</verse>
				<verse number="32">Халкың Ысрайылдан болмадык, йөне Сениң бейик адың, гудратың хем-де Өз халкың үчин эден бейик ишлериң барада эшидип, узак юртдан гелен кесеки шу өйде дилег этсе,</verse>
				<verse number="33">Сен гөкде, Өз месгениңде оны эшит-де, дүнйәниң әхли халкларының ысрайыл халкы ялы Сениң адыңы билип, Сенден горкуп, Саңа ыбадат үчин гуран өйүми билерлери ялы, кесекиниң дилегине-де җогап бер.</verse>
				<verse number="34">Эгер халкың Сениң иберен ёлуң билен душманларына гаршы сөвеше чыкып, Сениң сайлан шәхериңе, мениң Саңа ыбадат үчин гуран өйүме тарап бакып, Саңа дилег этсе,</verse>
				<verse number="35">шонда Сен гөкде оларың дилеглерини, налышларыны эшидип, олара душманларының үстүнден еңиш бер.</verse>
				<verse number="36">Олар Саңа гаршы гүнә этселер – гүнә этмейән адам ёкдур – Сен газапланып, олары душман элине берсең, душман олары есир эдип, якыну-узак юрда әкитсе,</verse>
				<verse number="37">олар хем есирлиге әкидилен юртларында ойланып тоба эдип, ялбарып: „Биз нәхаклык этдик, гүнә газандык, пислик этдик“ дийип,</verse>
				<verse number="38">өзлерини есир алан душманларының юрдунда пәк калплары ве җан-тенлери билен Саңа йүзленип, аталарына берен юрдуңа, Өз сайлан шәхериңе, Саңа ыбадат үчин гуран өйүме тарап бакып, дилег этселер,</verse>
				<verse number="39">шонда Сен Өз гөкдәки месгениңде оларың дилеглерини, налышларыны эшит-де, оларың дадына етиш. Саңа гаршы гүнә эден халкыңы багышла.</verse>
				<verse number="40">Инди эй, Худайым, гой, бу ерде эдилен дилеги Сениң гөзлериң гөрсүн ве гулакларың эшитсин.</verse>
				<verse number="41">Я Худайымыз Реб! Галк-да, гүйҗүңиң нышаны Әхт сандыгы билен Өз дынчлык меканыңа гир. Я Худайымыз Реб! Гой, руханыларың гутулыша бесленсин, садыкларың эшретлериңе гувансын!</verse>
				<verse number="42">Я Худайымыз Реб! Сечип-сайланыңдан Сен йүз өвүрме. Гулуң Давуда гөркезен садык сөйгиңи асла унутма!»</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">Сүлейман дилег эдип болан дессине гөкден от инип, якма гурбанлыгы ве бейлеки гурбанлыклары ялмап-ювутды. Өй Реббиң шөхратындан долды.</verse>
				<verse number="2">Реббиң шөхратының өйи долдурандыгы себәпли руханылар Реббиң өйүне гирип билмедилер.</verse>
				<verse number="3">Бүтин ысрайыл халкы гөкден инен оды ве өйдәки Реббиң шөхратыны гөренде, йүзүни ере берип сежде этди. Халк: «Реб ягшыдыр! Онуң сөйгүси бакыдыр!» дийип Реббе шүкүр этди.</verse>
				<verse number="4">Онсоң патыша ве онуң янындакы бүтин ысрайыл халкы Реббиң хузурында гурбанлык бердилер.</verse>
				<verse number="5">Сүлейман патыша Реббе гурбанлык хөкмүнде йигрими ики мүң өкүз ве бир йүз йигрими мүң гоюн берди. Шейдип, патыша ве бүтин ысрайыл халкы Худайың өйүниң ачылыш дабарасыны этдилер.</verse>
				<verse number="6">Руханылар өз везипелеринде дурдулар, левилер-де Давудың табшырышы ялы: «Онуң садык сөйгүси бакыдыр!» дийип, Реббе өвги айтдылар. Олар Давут патышаның ясадан саз гураллары билен саз чалдылар. Левилериң өңүнде руханылар сурнай чалдылар. Бүтин ысрайыл халкы дик дурды.</verse>
				<verse number="7">Сүлейман патыша Реббиң өйүниң өңүндәки ховлының ортасыны тәмизләп мукаддес этди. Патыша шол ерде якма гурбанлыкларыны ве саламатлык гурбанлыкларының ягларыны берди, чүнки Сүлейманың ясадан бүрүнч гурбанлык сыпасы якма гурбанлыгыны, галла садакасыны ве саламатлык гурбанлыгының яг бөлеклерини тутардан гаты кичиди.</verse>
				<verse number="8">Шейдип, Сүлейман ве бүтин ысрайыл халкы – әгирт улы мәхелле Лебохаматдан Мүсүр серхедине ченли болан аралыкда, еди гүнләп Чатма байрамыны белләп гечдилер.</verse>
				<verse number="9">Секизинҗи гүн мукаддес йыгнанышык болды. Гурбанлык сыпасының багыш эдилиш дабарасыны еди гүн, байрамы-да еди гүн тутдулар.</verse>
				<verse number="10">Сүлейман единҗи айың йигрими үчүне халкы өйли-өйүне угратды. Олар Реббиң Давуда, Сүлеймана ве халкы Ысрайыла гөркезен әхли ягшылыклары үчин шатланып, гөвнүхошлукда өйли-өйлерине гайтдылар.</verse>
				<verse number="11">Шейдип, Сүлейман Реббиң өйүниң, өз көшгүниң гурлушыгыны тамамлап, Реббиң өйүнде ве өз көшгүнде этмеги йүрегине дүвен әхли ишлерини үстүнлик билен амала ашырды.</verse>
				<verse number="12">Реб гиҗе Сүлеймана гөрнүп, оңа шейле дийди: «Мен сениң эден дилегиңи эшитдим. Мен шу ери Өзүм үчин гурбанлык берилйән өй хөкмүнде сайладым.</verse>
				<verse number="13">Ягыш ягмаз ялы гөги багланымда я-да чекиртгелере юрдуң хасылыны ювут дийип буйрук беренимде я-да халкымың арасына гыргын кеселини ёлланымда, Мениң адымы гөтерйән халкым өзүни песелдип, дилег эдип, Мени агтарып, өз пис ёлларындан дөнсе, шонда Мен олары гөкден эшидип, гүнәлерини гечип, юртларыны дикелдерин.</verse>
				<verse number="14"></verse>
				<verse number="15">Инди шу ерде эдилен дилеглере Мениң гөзлерим гөргүр, гулакларым эшитгир болар.</verse>
				<verse number="16">Адым шу өйде эбедилик болар ялы, Мен оны сайладым ве мукаддес этдим, Мениң назарым ве йүрегим хемише шол ерде болар.</verse>
				<verse number="17">Эгер-де сен какаңың йөрейши ялы Мениң ёлумдан йөрәп, табшыран әхли затларымы эдип, хөкүмлеримдир дүзгүнлерими берҗай этсең, „Сениң неслиңден Ысрайыла хөкүм сүрҗек адам кемлик этмез“ дийип, какаң Давуда вада бершим ялы, патышалыгыңы беркарар эдерин.</verse>
				<verse number="18"></verse>
				<verse number="19">Эмма сиз Мениң ызыма эермекден йүз дөндерсеңиз, өңүңизде гоян табшырыкларымы, парзларымы берҗай этмән, гидип башга худайлара хызмат эдип, олара сежде этсеңиз, онда Мен ысрайыл халкыны өзлерине берен еримден махрум эдерин. Өзүме ыбадат эдилмеги үчин мукаддес эден бу өйүми рет эдерин. Ысрайыл халкы бейлеки халклара геп хем гүлки болар.</verse>
				<verse number="20"></verse>
				<verse number="21">Инди бейик болан бу өйүң янындан гечйән хер киши оңа хайранлар галып: „Реб нәме үчин бу юрды, бу өйи бейле терк этдикә?“ диер.</verse>
				<verse number="22">Онсоң әхли халклар: „Чүнки ысрайыл халкы ата-бабаларыны Мүсүр юрдундан чыкаран өзлериниң Худайы Ребден йүз дөндерип, башга худайлара тарап өврүлдилер. Оларың өңүнде сежде эдип, олара хызмат этдилер. Шонуң үчин хем Реб бу бетбагтчылыклары оларың башындан индерди“ диерлер».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">Сүлейман Реббиң өйи билен өз көшгүни йигрими йылда гуруп гутарды.</verse>
				<verse number="2">Сүлейман Хурамың өзүне берен шәхерлерини тәзеден гурды. Ысрайыллар шол шәхерлерде орнашдылар.</verse>
				<verse number="3">Сүлейман Хаматсоба гидип, оны эеледи.</verse>
				<verse number="4">Сүлейман чөлде Тадморы, Хаматда аммар шәхерлерини гурды.</verse>
				<verse number="5">Шейле хем ол ёкаркы ве ашакы Бейтхороны, беркидилен диварлы, дервезели ве килтли галалары гурды.</verse>
				<verse number="6">Шейле хем Сүлейман Багалаты, өзүниң аммар галаларыны, сөвеш арабаларының ве сөвеш арабалы гошуның сакланян галаларыны, өзүниң Иерусалимде, Ливанда хем-де өз голастындакы ерлериң әхлисинде гурмага мейил эден затларының барыны гурды.</verse>
				<verse number="7">Ысрайыл халкындан болмадык хетлер, аморлар, перизлер, хивилер хем-де ябуслар энтек хем шол юртда яшаярдылар.</verse>
				<verse number="8">Олар ысрайылларың бүтинлей ёк этмедик халкларының несиллеридир. Сүлейман олары гула өвүрди. Бу шу гүне ченли хем шейледир.</verse>
				<verse number="9">Эмма Сүлейман ысрайыл халкыны гул этмеди. Олар Сүлейманың эсгерлери, харбы баштутанлары, онуң сөвеш арабалы гошунының серкерделеридилер.</verse>
				<verse number="10">Олар Сүлейман патышаның баш серкерделериди. Оларың саны ики йүз элли болуп, олар халка гөзегчилик этдилер.</verse>
				<verse number="11">Сүлейман Мүсүр патышасы фараоның гызыны Давут галасындан онуң үчин гуран көшгүне гетирди. Сүлейман: «Аялым Ысрайылың патышасы Давудың көшгүнде яшамасын, чүнки Реббиң сандыгының болан ерлери мукаддесдир» дийди.</verse>
				<verse number="12">Сүлейман эйваның өңүнде Реббе гуран гурбанлык сыпасында Оңа якма гурбанлыкларыны хөдүрледи.</verse>
				<verse number="13">Ол якма гурбанлыкларыны Мусаның табшырыгы боюнча гүнделик борҗа гөрә, Сабат гүнлеринде, Тәзе Ай байрамларында, йылда үч гезек болян Петир, Галла байрамы ве Чатма байрамларында хөдүр этди.</verse>
				<verse number="14">Какасы Давудың дүзгүни боюнча Сүлейман руханы топарларыны өз хызматларына белледи. Левилери гүнделик борҗуң талабына лайыклыкда руханылар билен хызмат этмәге ве алкыш айтмага белледи. Дервезебанлары топарларына гөрә хер дервезә белледи. Чүнки Худайың адамы Давут шейле табшырыпды.</verse>
				<verse number="15">Олар әхли ишде, хазына бабатда-да патышаның руханылара ве левилере берен табшырыкларындан чыкмадылар.</verse>
				<verse number="16">Шейдип, Реббиң өйүниң дүйби тутулан гүнүнден тә өйүң тамамланан гүнүне ченли Сүлейманың әхли ишлери долы гурлуп тамамланды.</verse>
				<verse number="17">Соңра Сүлейман Эсёнгебере ве Эдомың деңиз якасында болан Эйлата гитди.</verse>
				<verse number="18">Хурам оңа өз нөкерлеринден гәмилере ве деңзе белет нөкерлер иберди. Олар Опыра гидип, ол ерден секиз йүз батман алтын алып, Сүлейман патыша гетирип бердилер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">Шеба меликеси Сүлейманың ат-овазасыны эшидип, оны кын соваллар билен сынамага Иерусалиме гелди. Шеба меликеси уммасыз байлык, хошбой ыслы затлар, көп мукдарда алтын ве гымматбаха дашлар йүкленен дүелер билен Иерусалиме гелди. Ол Сүлейманың янына гелип, йүрегине дүвен әхли соваллары хакында онуң билен сөхбетлешди.</verse>
				<verse number="2">Сүлейман онуң әхли совалларына җогап берди. Патыша онуң екеҗе совалыны-да җогапсыз галдырмады.</verse>
				<verse number="3">Шеба меликеси Сүлейманың пайхасыны, онуң гуран өйүни, сачагындакы нәз-ныгматлары, эмелдарларының яшаян ерлерини, хызматкәрлериниң хызматыны, онуң сакыларыны, оларың эгин-эшиклерини, Реббиң өйүнде берйән якма гурбанлыкларыны гөренде, онуң бу затлара акылы хайран болды.</verse>
				<verse number="4"></verse>
				<verse number="5">Ол патыша шейле дийди: «Юрдумда ишлериң хакда, парасатың хакда эшиден сөзлерим догры экен, йөне мен гелип, өз гөзлерим билен гөрйәнчәм, айдыланлара ынанмадым. Маңа даналыгыңың хатда ярысыны хем айтмандырлар. Сениң пәхим-пайхасың, ровачлыгың мениң эшиденимден хас артык экен.</verse>
				<verse number="6"></verse>
				<verse number="7">Сениң халкың нәхили багтлы! Хемише хузурыңда болуп, пәхим-пайхасыңы эшидйән эмелдарларың нәхили багтлы!</verse>
				<verse number="8">Сенден хошал болуп, Худайың Реббиң патышасы болмагың үчин сени Өз тагтында отурдан Худайың Реббе алкыш болсун! Худай Ысрайылы сөенсоң, оны эбедилик беркарар этмек үчин, адалаты ве хакыкаты берҗай этмегиң үчин сени патыша этди».</verse>
				<verse number="9">Онсоң Шеба меликеси Сүлейман патыша ики йүз батман алтын, көп мукдарда атырлары ве гымматбаха дашлары берди. Сүлейман патыша Шеба меликесиниңки ялы шейле көп мукдарда хошбой ыслы затлар хениз берилмәнди.</verse>
				<verse number="10">Хурамың ве Сүлейманың Опырдан алтын гетирен хызматкәрлери мундан башга-да сандал агаҗыны ве гымматбаха дашлары хем гетирдилер.</verse>
				<verse number="11">Патыша сандал агаҗындан Реббиң өйүне, патышаның көшгүне басганчаклар, айдымчылар үчин лирадыр арфалар ясады; бейле саз гураллары Яхудада хенизе ченли гөрлүп-эшидилмәнди.</verse>
				<verse number="12">Сүлейман патыша Шеба меликесиниң гөвнүниң ислән задыны берди. Сүлейман оңа өзүне гетирен затларындан хас көп затлары берди. Шейдип, Шеба меликеси эмелдарлары билен өз юрдуна доланды.</verse>
				<verse number="13">Сүлеймана бир йылда гелйән алтының аграмы бир мүң бир йүз отуз батмандан говракды. Бу алыш-бериш эдйән адамлардан, сөвдагәрлериң сөвдасындан гелйән алтындан дашарыды. Әхли арап шалары, юрдуң хәкимлери хем Сүлеймана алтын-күмүш берйәрдилер.</verse>
				<verse number="14"></verse>
				<verse number="15">Сүлейман патыша дөвме алтындан ики йүз саны улы галкан ясады. Хер бир улы галкана, он еди гадак алтын сарп эдилди.</verse>
				<verse number="16">Ол дөвме алтындан үч йүз галкан ясады; хер галкана секиз ярым гадак алтын сарп эдилди. Патыша булары «Ливан җеңңели» атлы көшгүнде гойды.</verse>
				<verse number="17">Патыша тагтыны пилиң сүңки билен хашамлап, сап алтына гаплады.</verse>
				<verse number="18">Тагтың алты басганчагы ве алтындан аяк күрсүси оңа беркидиленди. Тагтың ики тарапында хем тирсекликлер, тирсекликлериң гапдалында-да ики ёлбарс дурды.</verse>
				<verse number="19">Алты басганчагың хер тарапында бир ёлбарс, җеми он ики ёлбарс дурды. Бейле зат энтек асла хич бир юртда ясалманды.</verse>
				<verse number="20">Сүлейманың гап-гачларының барысы алтынданды. Онуң «Ливан җеңңели» атлы көшгүниң әхли гап-гачлары-да сап алтынданды. Күмүш Сүлейманың дөврүнде хич затча гөрүлмейәрди.</verse>
				<verse number="21">Чүнки Сүлейманың Хурамың адамлары билен бирликде Таршыша гатнаян гәмилери барды. Деңиз гәмилери үч йылда бир гезек гелип, алтын, күмүш, пил сүңкүни, маймынлары ве тавуслары гетирердилер.</verse>
				<verse number="22">Шейдип, Сүлейман патыша байлыкда, пәхим-пайхасда ер йүзүндәки әхли патышалардан өңе гечди.</verse>
				<verse number="23">Худайың Сүлейманың йүрегине салан пайхасыны эшитмек үчин әхли миллетлериң патышалары онуң дидарына зарды.</verse>
				<verse number="24">Сүлейманың янына гелен хер кес йылың йылына күмүшдир алтын энҗамлардан, эгин-эшиклерден, яраглардан, хошбой ыслы затлардан, атлардыр гатырлардан ыбарат болан совгатларыны гетирйәрди.</verse>
				<verse number="25">Сүлейманың атлар билен сөвеш арабалары үчин дөрт мүң атханасы барды, он ики мүң арабалы эсгерлери барды. Сүлейман оларың бирнәчесини өз янында – Иерусалимде, галанларыны болса сөвеш арабаларының сакланян галаларында ерлешдирди.</verse>
				<verse number="26">Сүлейман Евфрат дерясындан пилиштлилериң юрдуна ве Мүсүр серхедине ченли аралыкда болан әхли патышаларың үстүнден хөкүм сүрди.</verse>
				<verse number="27">Сүлейман Иерусалимде күмши дашлар билен дең этди, кедр агаҗыны болса гүнбатар байырлыкда гөгерйән ябаны инҗир агаҗы кимин көпелтди.</verse>
				<verse number="28">Сүлейманың атлары Мүсүрден, бейлеки әхли юртлардан гетирилди.</verse>
				<verse number="29">Сүлейманың галан әхли ишлери – овалкы ве соңкы эден ишлери Натан пыгамбериң тарых китабында, шилолы Ахыяның пыгамберлигинде ве Ыдо гөргүриң Небадың оглы Яробгам барадакы гөрнүшлеринде языландыр.</verse>
				<verse number="30">Сүлейман Иерусалимде бүтин Ысрайыла кырк йыл патышалык этди.</verse>
				<verse number="31">Сүлейман ата-бабаларына говушды. Ол какасы Давудың галасында җайланды. Оглы Рехабгам онуң ерине патыша болды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">Рехабгам Шекеме гитди. Бүтин ысрайыл халкы Рехабгамы патыша этҗек болуп, Шекеме гелипди.</verse>
				<verse number="2">Небадың оглы Яробгам бу хабары эшиденден соң (ол Мүсүрдеди, чүнки ол шол ере Сүлейман патышадан гачып гидипди), Мүсүрден гайдып гелди.</verse>
				<verse number="3">Ысрайыллар Яробгамы чагырдып алып, онуң билен биле Рехабгамың янына гелип, оңа шейле дийдилер:</verse>
				<verse number="4">«Какаң бизе агыр зулум этди. Инди сен какаңың бизе эден агыр зулумыны еңлет ве бизе салан салгыдыны азалт, шонда биз саңа гуллук эдерис».</verse>
				<verse number="5">Рехабгам ысрайыл халкына: «Ене-де үч гүнден мениң яныма доланып гелиң» дийди. Шейдип, олар гитдилер.</verse>
				<verse number="6">Онсоң Рехабгам патыша какасы Сүлейманың дири махалында онуң хызматында дуран яшулулар билен геңешип, олардан: «Бу халка нәме җогап бермеги маңа маслахат берйәрсиңиз?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="7">Яшулулар оңа: «Эгер сен шу гүн бу халка ягшылык эдип, олары разы этсең, олардан ягшы сөзүңи гайгырмасаң, олар саңа бакы хызмат эдерлер» дийип җогап бердилер.</verse>
				<verse number="8">Эмма Рехабгам яшулуларың берен маслахатыны әсгермән, өзи билен биле өсүп улалан, хузурында хызмат эдйән яш йигитлер билен геңешди.</verse>
				<verse number="9">Рехабгам яш йигитлерден: «Сиз: „Сен какаңың бизе эден агыр зулумыны еңлет“ диййән бу халка нәхили җогап бермеги маңа маслахат берйәрсиңиз?» дийди.</verse>
				<verse number="10">Онуң билен биле өсүп улалан яш йигитлер оңа: «Саңа „Какаңың бизе эден агыр зулумыны еңлет“ диййән бу халка өз күлем бармагың какаңың билинден ёгындыгыны айт.</verse>
				<verse number="11">Какам сизе агыр зулум эден болса, мен сизе эдилйән зулумы хас-да артдырарын; какам сизи чырпы билен җезаландыран болса, мен сизи гамчы билен җезаландырарын дий» дийдилер.</verse>
				<verse number="12">Шейдип, патышаның: «Мениң яныма ене-де үч гүнден доланып гелиң» дийип айдышы ялы, Яробгам билен бүтин халк үчүнҗи гүн Рехабгамың янына гелдилер.</verse>
				<verse number="13">Патыша халка рехимсизлик билен җогап берди. Ол яшулуларың өзүне берен маслахатыны рет этди.</verse>
				<verse number="14">Рехабгам яш йигитлериң берен маслахатына эерип, Яробгама ве ысрайыл халкына шейле җогап берди: «Какам сизе агыр зулум эден болса, мен сизе эдилен зулумы хас-да артдырарын. Какам сизи чырпы билен җезаландыран болса, мен сизи гамчы билен җезаландырарын».</verse>
				<verse number="15">Шейдип, патыша халкы диңлемеди. Бу вака Реббиң шилолы Ахыя аркалы Небадың оглы Яробгам барада айдан сөзүниң амала ашмагы үчин Худай тарапындан шейле тамамланыпды.</verse>
				<verse number="16">Патышаның өзлерини диңлемеҗегини билен ысрайыл халкы оңа: «Бизиң Давут билен нәме шәриклигимиз бар? Йышайың оглунда мирасымыз ёкдур. Эй, ысрайыллар, хер кес өйли-өйүне гайтсын! Эй, Давудың несли, сен өз өйүңе серет!» дийди. Шейдип, ысрайыллар өз өйлерине доландылар.</verse>
				<verse number="17">Рехабгам болса Яхуда шәхерлеринде яшаян ысрайыллара патышалык этди.</verse>
				<verse number="18">Рехабгам патыша гулларың баштутаны болан Хадорамы Ысрайыла иберенде, ысрайыл халкы оны дашлап өлдүрди. Рехабгам патыша Иерусалиме гачмак үчин, ховлукмачлык билен өз ат арабасына мүнди.</verse>
				<verse number="19">Шейдип, демиргазык ысрайыл тирелери шу гүне ченли Давудың несиллерине гаршы питне турзуп гелйәрдилер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">Рехабгам Иерусалиме гелди. Демиргазык ысрайыл тирелерине гаршы уршуп, патышалыгы Рехабгама гайтарып бермек үчин, яхуда хем-де бенямин тирелеринден йүз сегсен мүң сайлама уршуҗылар топлады.</verse>
				<verse number="2">Эмма Худайың адамы Шемагя Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="3">«Сүлейманың оглы, Яхуданың патышасы Рехабгама, яхуда ве бенямин тирелеринден болан ысрайыл халкына</verse>
				<verse number="4">Реб шейле диййәр дий: „Сиз доганларыңызың гаршысына урушмаң. Хер кес өз өйүне гайтсын, чүнки бу болан вака Мендендир“». Олар Реббиң сөзүне гулак асып, Яробгамың гаршысына чыкман, өйлерине гайтдылар.</verse>
				<verse number="5">Рехабгам Иерусалимде месген тутуп, Яхуданы горамак үчин галалар гурды.</verse>
				<verse number="6">Ол Бейтуллахамы, Эйтамы, Текованы,</verse>
				<verse number="7">Бейтсуры, Соконы, Адулламы,</verse>
				<verse number="8">Гаты, Марешаны, Зипи,</verse>
				<verse number="9">Адорайымы, Лакышы, Азеканы,</verse>
				<verse number="10">Сорганы, Аялоны ве Хеброны гурды. Рехабгам яхудаларың ве беняминлериң галалары беркитди.</verse>
				<verse number="11">Рехабгам галалары беркидип, олара серкерделер белледи. Галаларың херсини азык, яг ве шерап билен үпҗүн этди.</verse>
				<verse number="12">Ол шейле хем, әхли галаларда улы галканлары ве найзалары гоюп, олары хас беркитди. Яхуда билен бенямин Рехабгамыңкыды.</verse>
				<verse number="13">Руханылар ве левилер Ысрайылың дүрли чәклеринден Рехабгамың янына гелдилер.</verse>
				<verse number="14">Левилер өз өри мейданларыны ве мүлклерини ташлап, Яхуда, Иерусалиме гелдилер, чүнки Яробгам ве онуң огуллары олары руханылык этмекден айрыпдылар.</verse>
				<verse number="15">Яробгам сеждегәхлере, өз ясан бут эркечлерине ве гөлелерине руханыларыны белледи.</verse>
				<verse number="16">Ысрайылың әхли тирелеринден Ысрайыл Худайы Ребби агтармагы йүрегине дүвенлер аталарының Худайына гурбанлык бермек үчин левилериң ызындан Иерусалиме гелдилер.</verse>
				<verse number="17">Олар Яхуда патышалыгыны кувватландырдылар. Олар үч йыллап Сүлейманың оглы Рехабгама голдав бердилер, чүнки олар үч йыллап Давудың, Сүлейманың ёлундан йөрәпдилер.</verse>
				<verse number="18">Рехабгам Махалата өйленди. Махалат Давудың оглы Еримот билен Абыхайылың гызыды. Абыхайыл Йышайың оглы Элиябың гызыды.</verse>
				<verse number="19">Махалат Рехабгама: Егуш, Шемаря ве Захам атлы огуллары догруп берди.</verse>
				<verse number="20">Махалатдан соң Рехабгам Абышаломың гызы Магака өйленди. Магака оңа: Абыя, Атай, Зиза ве Шеломыт атлы огуллары догруп берди.</verse>
				<verse number="21">Рехабгам Абышаломың гызы Магаканы бейлеки хемме аялларындан ве гырнакларындан эй гөрйәрди. Рехабгамың он секиз аялы ве алтмыш гырнагы барды; ол йигрими секиз оглуң ве алтмыш гызың атасыды.</verse>
				<verse number="22">Рехабгам Магаканың оглы Абыяны гелҗекде патыша этмек ниети билен инилерине баштутан белледи.</verse>
				<verse number="23">Рехабгам парасатлык билен херекет эдип, огулларыны яхудаларың ве беняминлериң галаларына иберип, олары уммасыз азык билен үпҗүн этди, олара көп аяллар алып берди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">Патышалыгы пугталанып, өзи кувватланандан соң, Рехабгам тутуш ысрайыл халкы билен бирликде Реббиң кануныны терк этди.</verse>
				<verse number="2">Рехабгамың патышалыгының бәшинҗи йылында Ысрайылың Реббе бивепалык эдендиги зерарлы, Мүсүр патышасы Шишак бир мүң ики йүз сөвеш арабасы ве алтмыш мүң сөвеш арабалы эсгерлери билен Иерусалимиң үстүне чозды. Шишак билен Мүсүрден геленлер: ливиялылар, суккилер ве эфиопиялылар сан-саҗаксызды.</verse>
				<verse number="3"></verse>
				<verse number="4">Шишак Яхуданың беркидилен галаларыны басып алып, Иерусалиме ченли гелди.</verse>
				<verse number="5">Шемагя пыгамбер Шишак зерарлы Иерусалиме йыгнанан Рехабгамың ве Яхуда баштутанларының янына гелип, олара шейле дийди: «Реб шейле диййәр: „Сиз Мени терк этдиңиз, Мен хем сизи терк эдип, Шишагың элине бердим“».</verse>
				<verse number="6">Онсоң Ысрайылың баштутанлары ве патыша өзлерини кичелдип: «Реб адылдыр!» дийдилер.</verse>
				<verse number="7">Реб оларың өзлерини кичелденини гөренде, Шемагя Реббиң шу сөзи аян болды: «Оларың өзлерини кичелдендиги үчин Мен олары ёк этмерин. Эмма Мен олара бираз гутулыш берерин. Мениң газабым Шишагың эли билен Иерусалимиң үстүне дөкүлмез.</verse>
				<verse number="8">Муңа гарамаздан, олар Шишагың гуллары боларлар. Шонда олар Маңа хызмат этмек билен бейлеки юртларың патышаларына хызмат этмегиң пархыны билерлер».</verse>
				<verse number="9">Шейдип, Мүсүр патышасы Шишак Иерусалиме хүҗүм этди. Ол Реббиң өйүндәки хазыналарың, патышаның көшгүндәки хазыналарың барыны талады. Ол Сүлейманың алтындан ясадан әхли галканларыны хем алып гитди.</verse>
				<verse number="10">Рехабгам патыша болса оларың дерегине бүрүнчден галканлар ясадып, олары патышаның көшгүниң гапысыны саклаян гаравулларың баштутанларының элине берди.</verse>
				<verse number="11">Патыша хер сапар Реббиң өйүне гиденде, гаравуллар олары гетирип, соңра ене ызына гаравулхана әкидйәрдилер.</verse>
				<verse number="12">Рехабгамың өзүни кичелдендиги себәпли, Реббиң газабы ондан совлуп, оны бүтинлей ёк этмеди. Яхудада-да ягдайлар говуды.</verse>
				<verse number="13">Шейдип, Рехабгам патыша кувватланып, Иерусалимде шалык сүрди. Рехабгам патыша боланда кырк бир яшындады. Ол Реббиң Өзүне ыбадат этмеги үчин Ысрайылың әхли тирелериниң арасындан сайлан шәхери болан Иерусалимде он еди йыл шалык сүрди. Онуң эҗеси аммонлы болуп, ады Нагамады.</verse>
				<verse number="14">Рехабгам пис ишлери этди. Ол Ребби агтармагы йүрегине дүвмеди.</verse>
				<verse number="15">Рехабгамың башдан-аяк эден ишлери Шемагя пыгамбериң ве Ыдо гөргүриң тарых китапларында несил дарагтына гөрә языландыр. Рехабгам билен Яробгамың арасында хемише уруш болды.</verse>
				<verse number="16">Рехабгам ата-бабаларына говушды. Ол ата-бабаларының янында Давут галасында җайланды. Рехабгамың ерине оглы Абыя патыша болды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">Яробгамың патышалыгының секизинҗи йылында Абыя Яхуда патыша болды.</verse>
				<verse number="2">Абыя Иерусалимде үч йыл патышалык этди; онуң эҗесиниң ады Микаяды; ол гибгалы Урыелиң гызыды. Абыя билен Яробгамың арасында уруш гидйәрди.</verse>
				<verse number="3">Абыя дөрт йүз мүң сайлама, батыр йигитлерден ыбарат болан гошуны билен урша гиришди. Яробгам хем секиз йүз мүң сайлама, батыр йигитлери билен Абыяның гаршысына сөвеше чыкды.</verse>
				<verse number="4">Онсоң Абыя Эфрайым даглыгында болан Самарайым дагының үстүнде дуруп, шейле дийди: «Эй, Яробгам ве бүтин ысрайыл халкы, маңа гулак асың!</verse>
				<verse number="5">Сиз Ысрайыл Худайы Реббиң Ысрайылың үстүнден шалык сүрмеклиги эбедилик Давуда ве онуң огулларына берендигини билмейәрмисиңиз? Ол муны бозулмаҗак әхтиң үсти билен этди.</verse>
				<verse number="6">Эмма Давудың оглы Сүлейманың нөкери, Небадың оглы Яробгам гидип, өз хөкүмдарына гаршы гозгалаң турузды.</verse>
				<verse number="7">Бош ве ярамаз адамлар Яробгамың янына йыгнанып, Сүлейманың оглы Рехабгамың гаршысына чыкдылар. Рехабгам яш ве теҗрибесиз болансоң, олар билен уршуп билмеди.</verse>
				<verse number="8">Инди сиз Давудың огулларының элинде болан Реббиң патышалыгына гаршы дуруп билерис дийип пикир эдйәрсиңиз. Чүнки сизиң саныңыз җуда көпдүр хем-де Яробгамың худайлар хөкмүнде сизиң үчин ясан алтын гөлелери яныңыздадыр.</verse>
				<verse number="9">Сиз Реббиң руханылары болан Харуның огулларыны ве левилери ковуп, башга юртларың халклары ялы өз руханыларыңызы белледиңиз. Бир өкүзче я-да еди гоч билен мукаддес эдилмәге гелен хер кес бут худайлара руханы боляр.</verse>
				<verse number="10">Эмма бизиң Худайымыз Ребдир. Биз Оны терк этмедик. Бизде Реббиң хызматында дурян руханылар бар.</verse>
				<verse number="11">Ол руханылар эртирине, агшамына Реббе якма гурбанлыклар берип, якымлы ыслы түтетги якярлар, сап алтын хантагтасында хөдүр чөрегини гойярлар, хер гиҗе алтын чыраданда шемлери якярлар. Чүнки биз Худайымыз Реббиң юмушларыны битирйәрис, эмма сиз Оны терк этдиңиз.</verse>
				<verse number="12">Худай бизиң баштутанымыздыр. Онуң руханыларының эллеринде сизе гаршы уршы ыглан этмәге сурнайлар бардыр. Эй, ысрайыллар, аталарыңызың Худайы Реббиң гаршысына уруш этмәң, чүнки сиз еңиш газанып билмерсиңиз».</verse>
				<verse number="13">Яробгам Яхуда гошуның еңсе тарапындан букуда ятмак үчин гошун иберипди. Шейдип, онуң гошуны Яхуданың өң тарапында, букуда ятан гошуны болса Яхуданың еңсе тарапындады.</verse>
				<verse number="14">Яхудалар өзлериниң хем өңлеринде, хем ызларында сөвеш гидйәндигини гөрдүлер. Олар Реббе перят этдилер, руханылар сурнайларыны чалдылар.</verse>
				<verse number="15">Онсоң яхуда халкы гыгырышды. Яхудалар гыгырышанларында, Худай Абыяның ве Яхуданың өңүнде Яробгамы ве бүтин ысрайыл халкыны еңлише сезевар этди.</verse>
				<verse number="16">Ысрайыллар яхудалардан гачдылар. Худай ысрайыллары яхудаларың элине берди.</verse>
				<verse number="17">Абыя ве онуң гошуны ысрайыллара агыр зарба урдулар. Ысрайылың бәш йүз мүң сайлама эсгери өлдүрилди.</verse>
				<verse number="18">Шейдип, ысрайыллар басылдылар, яхудалар болса аталарының Худайы Реббе бил багландыклары үчин олары еңдилер.</verse>
				<verse number="19">Абыя Яробгамың ызындан ковуп, онуң Бейтел, Ешанан ве Эпрон диен шәхерлерини обалары билен биле басып алды.</verse>
				<verse number="20">Яробгам Абыяның дөврүнде гүйч-кувватыны дикелдип билмеди. Реб Яробгамы җезаландырды, шонда ол өлди.</verse>
				<verse number="21">Эмма Абыя барха гүйчленди. Ол он дөрт аял алып, йигрими ики оглуң, он алты гызың какасы болды.</verse>
				<verse number="22">Абыяның галан ишлери, онуң херекетлери ве сөзлери Ыдо пыгамбериң язгыларында языландыр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="14">
				<verse number="1">Абыя ата-бабаларына говушды. Ол Давут галасында җайланды. Онсоң онуң ерине оглы Аса патыша болды. Онуң дөврүнде юрт он йыл асудалыкда яшады.</verse>
				<verse number="2">Аса өз Худайы Реббиң назарында оңат ве догры ишлери этди.</verse>
				<verse number="3">Аса кесеки гурбанлык сыпаларыны ве сеждегәхлери айрып, дикме дашларыны йыкды, Ашера бутларыны кесди.</verse>
				<verse number="4">Ол яхуда халкына аталарының Худайы Ребби агтарып, Онуң кануныны ве табшырыкларыны берҗай этмеги буюрды.</verse>
				<verse number="5">Шейле хем, Аса Яхуданың әхли галаларындакы сеждегәхлери ве якымлы ыслы түтетги берилйән сыпаларыны айырды. Онуң шалык сүрен дөврүнде юрт асудалыкда яшады.</verse>
				<verse number="6">Ол Яхуда асудалыкдака галалары гурды. Шол йылларда ол хич ким билен уруш этмеди, себәби Реб оңа парахатчылык берипди.</verse>
				<verse number="7">Аса яхуда халкына: «Гелиң, бу галалары гуруп, оларың дашына диварлар, диңлер, дервезелер ве килтлер эделиң. Юрт энтек хем бизиңкидир, чүнки биз Худайымыз Реббе табын болдук. Биз Оңа табын болдук, Ол бизе хер тарапдан асудалык берди». Шейдип, оларың гурлушык ишлери ровачланды.</verse>
				<verse number="8">Асаның яхуда тиресинден улы галканлардыр найзалар билен ярагланан үч йүз мүң адамдан, бенямин тиресинден галкан гөтерип, яй атян ики йүз сегсен мүң адамдан ыбарат гошуны барды. Оларың бары батыр йигитлерди.</verse>
				<verse number="9">Эфиопиялы Зера мүңлерче эсгери ве үч йүз сөвеш арабасы билен Аса гаршы чыкып, Мареша ченли гелди.</verse>
				<verse number="10">Аса Зераның өңүнден чыкды. Олар Марешадакы Сепата дересинде сөвеш үчин нызама дүзүлдилер.</verse>
				<verse number="11">Аса Худайы Ребби чагырып, шейле дийди: «Я Реб, гүйчли адама гаршы чыкмакда эҗизе диңе Сен ярдам берйәнсиң. Я Бейик Худайымыз, бизе ярдам эт, чүнки биз Саңа бил баглаярыс. Сениң адың билен биз бу уммасыз гошуның гаршысына чыкдык».</verse>
				<verse number="12">Шейдип, Реб эфиопиялылары Асаның ве яхуда халкының өңүнде еңлише сезевар этди. Олар гачдылар.</verse>
				<verse number="13">Аса билен онуң гошуны эфиопиялылары Герара ченли ковдулар. Эфиопиялыларың бары гырлып, екеҗеси хем дири галмады. Олар Реббиң ве Онуң гошунының өңүнде еңлише сезевар болдулар. Яхуда халкы гаты көп олҗа алып гайтды.</verse>
				<verse number="14">Олар Герарың төверегиндәки әхли галалара зарба урдулар, чүнки ерли халка Реббиң горкусы аралашыпды. Уршуҗылар әхли галалара талаң салдылар, себәби шол галаларда олҗа көпди.</verse>
				<verse number="15">Олар чарваларың чадырларына хем хүҗүм эдип, уммасыз гоюндыр гечилер ве дүелер алып, Иерусалиме гайдып гелдилер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="15">
				<verse number="1">Одетиң оглы Азаряның үстүне Реббиң Рухы инди.</verse>
				<verse number="2">Азаря Асаның өңүнден чыкып, оңа шейле дийди: «Эй, Аса, әхли яхудалар билен беняминлер, маңа гулак асың! Сиз Реб билен болсаңыз, Ол хем сизиң билендир. Оны агтарсаңыз, тапарсыңыз; Оны терк этсеңиз, Ол-да сизи терк эдер.</verse>
				<verse number="3">Узак вагтлап Ысрайыл хак Худайсыз яшапды; тәлим берйән руханы-да, канун-да болманды.</verse>
				<verse number="4">Эмма агыр гүнлеринде олар Ысрайыл Худайы Реббе йүз тутуп, Оны агтардылар; Ол Өзүни олара аян этди.</verse>
				<verse number="5">Шол дөвүрлерде әхли юртларың илатларының арасындакы улы ховсалалык зерарлы гирип-чыкмак ховплуды.</verse>
				<verse number="6">Бир миллет бейлеки миллете гаршы, бир шәхер бейлеки шәхере гаршы гөрешди. Худай олары хер хили бетбагтчылык билен ховсала салыпды.</verse>
				<verse number="7">Йөне сиз берк дуруң! Рухдан дүшмәң! Эден ишлериңизиң хөзирини гөрерсиңиз».</verse>
				<verse number="8">Аса бу сөзлери, ягны Одетиң оглы Азаряның пыгамберлигини эшиденде рухланды. Ол бүтин Яхудадакы, Беняминдәки ве Эфрайым даглыгындан алан әхли галаларындакы йигренҗи бутлары ёк этди. Аса Реббиң өйүниң эйванының өңүндәки Реббиң гурбанлык сыпасыны тәзеден дикелтди.</verse>
				<verse number="9">Аса әхли яхудалары ве беняминлери, оларың арасында кесеки хөкмүнде яшап йөрен эфрайымлары, гүнбатардакы манашалары ве шимгонлары топлады. Бейик Худайың Аса билендигини гөрүп, көп ысрайыллар Асаның тарапына гечипдилер.</verse>
				<verse number="10">Олар Асаның патышалыгының он бәшинҗи йылының үчүнҗи айында Иерусалиме йыгнанышдылар.</verse>
				<verse number="11">Шол гүн олар гетирен олҗаларындан еди йүз өкүзи ве еди мүң гойны Реббе гурбанлык хөкмүнде бердилер.</verse>
				<verse number="12">Олар ата-бабаларының Худайы Ребби бүтин калплары, бүтин җан-тени билен агтармагы әхт этдилер.</verse>
				<verse number="13">Яш болсун, гарры болсун, эркек болсун, аял болсун, пархы ёк, Ысрайыл Худайы Ребби агтармадык хер кес өлдүрилмелиди.</verse>
				<verse number="14">Олар батлы сес билен гыгырышып, шахдан эдилен сурнайлар ве кернайлар чалып, Ребден ант ичдилер.</verse>
				<verse number="15">Бүтин яхуда халкы бу касам үчин бегендилер. Олар чын йүрекден ант ичип, Ребби улы ыхлас билен агтардылар. Реб хем олара Өзүни гөркезди. Реб олара хер тарапдан асудалык берди.</verse>
				<verse number="16">Аса патыша хатда эҗеси Магаканы меликеликден бошатды, чүнки ол Ашера үчин йигренҗи бут ясапды. Аса Ашера бутуны кесип, парчалап, Кидрон дересинде якды.</verse>
				<verse number="17">Эмма Ысрайылдакы сеждегәхлер ёк эдилмәнди. Муңа гарамаздан, Асаның йүреги бүтин өмрүнде вепалы болды.</verse>
				<verse number="18">Ол какасының ве өзүниң айдан садакаларыны, ягны алтыны, күмши ве энҗамлары Худайың өйүне гетирди.</verse>
				<verse number="19">Асаның патышалыгының отуз бәшинҗи йылына ченли уруш болмады.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="16">
				<verse number="1">Асаның патышалыгының отуз алтынҗы йылында Ысрайыл патышасы Багша Яхуданың үстүне чозды. Ол Яхуда патышасы Асаның янына гелип-гитмек ислейәнлериң ёлуны япмак үчин Рама галасыны беркитди.</verse>
				<verse number="2">Соңра Аса Реббиң өйүниң ве патыша көшгүниң хазыналарындан күмүшдир алтын алып, олары Дамаскда яшаян Сирия патышасы Бенхадада иберди.</verse>
				<verse number="3">Аса өз эмелдарларындан Бенхадада шейле хабар ёллады: «Сениң какаң билен мениң какамың арасында болшы ялы, икимизиң арамызда-да ылалашык болсун. Мен саңа күмүшдир алтын совгат иберйәрин. Сен гидип, Ысрайылың патышасы Багша билен эден ылалашыгыңы боз, ол мениң үстүмден совулсын».</verse>
				<verse number="4">Бенхадат Аса патышаның айданларына гулак асды. Ол гошун серкерделерини иберип, Ыёны, Даны, Абелмайымы, Нафталының әхли аммар галаларыны басып алды.</verse>
				<verse number="5">Багша муны эшиденде, Рама галасыны беркитмекден эл чекип, ишини тогтатды.</verse>
				<verse number="6">Соңра Аса патыша яхуда халкының барыны топлады. Олар Рама галасындакы Багшаның беркитме үчин уланып йөрен дашларыны, агачларыны алып гитдилер. Аса патыша бу дашдыр агачлар билен Геба ве Миспа галаларыны беркитди.</verse>
				<verse number="7">Шол вагт гөргүр Хананы Яхуда патышасы Асаның янына гелип, оңа шейле дийди: «Худайың Реббе бил багламан, Сирия патышасына бил багланың үчин Сирия патышасының гошуны сениң элиңден гачып гутулды.</verse>
				<verse number="8">Эфиопиялылар ве ливиялылар бичак көп сөвеш арабалы ве сансыз-саҗаксыз сөвеш арабалы эсгерлери болан гошун дәлмиди? Эмма Реббе бил багландыгыңыз үчин, Реб олары сизиң элиңизе берди.</verse>
				<verse number="9">Өзүне ак йүрекден хызмат эденлере гүйч-кувват бермек үчин Реб бүтин ер йүзүне сын эдйәр. Сен акмаклык этдиң. Мундан бейләк сен мыдама уруш ичинде боларсың».</verse>
				<verse number="10">Онсоң Аса Хананы гөргүре гахарланып, оны зынҗырлап зындана салды, чүнки Аса мунуң үчин оңа газапланыпды.</verse>
				<verse number="11">Асаның башдан-аяга ченли эден әхли ишлери барада Яхуда ве Ысрайыл патышаларының тарых китабында языландыр.</verse>
				<verse number="12">Эмма Асаның патышалыгының отуз докузынҗы йылында ол аякдан дерт чекди Онуң аяк агырысы гитдигиче агырлашса-да, ол Ребден медет дилемән, лукманлардан медет гөзледи.</verse>
				<verse number="13">Аса патышалыгының кырк биринҗи йылында ата-бабаларына говушды.</verse>
				<verse number="14">Асаны Давут галасында өзи үчин газып гоян мазарында җайладылар. Оны бир уссат тарапындан тайярланан хер хили хошбой ыслы затлардан долдурылан табытда гойдулар. Асаның хатырасына улы от якылды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="17">
				<verse number="1">Асаның оглы Ехошапат онуң ерине патыша болды. Ол Ысрайыла гаршы гүйч топлады.</verse>
				<verse number="2">Ол Яхуданың эсасы галаларының әхлисинде гошун гойды. Какасы Асаның басып алан галалары болан Эфрайым галаларында гошун ерлешдирди.</verse>
				<verse number="3">Реб Ехошапат биленди, себәби ол какасының овалкы ёлларындан йөреди. Ехошапат Багалы агтарман, какасының Худайыны агтарды, Онуң табшырыкларына гулак гойды, Ысрайылың ёлуна эермеди.</verse>
				<verse number="4"></verse>
				<verse number="5">Шонуң үчин хем Реб онуң патышалыгыны беркитди. Әхли яхуда халкы Ехошапада салгыт төледи. Ол гаты бай хем ат-абрайлыды.</verse>
				<verse number="6">Ехошапат Реббиң ёлундан йөремеклиге йүреги билен берленди. Ол Яхудадакы сеждегәхлери ве Ашера бутларыны ёк этди.</verse>
				<verse number="7">Патышалыгының үчүнҗи йылында Ехошапат Яхуданың шәхерлеринде халка тәлим берсинлер дийип эмелдарларындан Бенхайылы, Абадяны, Закаряны, Натаниели ве Микаяны иберди.</verse>
				<verse number="8">Левилерден Шемагя, Нетаня, Зебадя, Асахел, Шемирамот, Ёнатан, Адоныя, Тобыя, Тобадоныя хем-де руханылар Элишама, Ехорам олар билен гитдилер.</verse>
				<verse number="9">Олар Яхудада тәлим бердилер. Янларына Реббиң канун китабыны алып, Яхуданың әхли шәхерлерине айланып, халка тәлим бердилер.</verse>
				<verse number="10">Яхуданың төверегиндәки әхли юртларың патышалыкларына Реббиң горкусы аралашды. Олар Ехошапада гаршы уруш этмедилер.</verse>
				<verse number="11">Пилиштлилериң кәбирлери Ехошапада совгатлар, салгыт үчин күмүш гетирдилер; араплар хем еди мүң еди йүз гоч ве еди мүң еди йүз эркеч гетирдилер.</verse>
				<verse number="12">Ехошапат гитдигисайы гүйчленйәрди. Ол Яхудада галалар ве аммар шәхерлерини гурды.</verse>
				<verse number="13">Ол Яхуда шәхерлеринде бейик ишлери этди. Онуң Иерусалимде сөвешиҗилери ве батыр йигитлери барды.</verse>
				<verse number="14">Уругларына гөрә оларың саны шуларды: Яхуданың мүңбашылары: серкерде Адна үч йүз мүң батыр йигит билен,</verse>
				<verse number="15">ондан соң серкерде Ехоханан ики йүз сегсен мүң эсгер билен,</verse>
				<verse number="16">ондан соң Зикриниң оглы Эмася, Реббиң мейлетин хызматкәри ики йүз мүң батыр йигит билен.</verse>
				<verse number="17">Беняминлерден: батыр йигит Эляда ики йүз мүң яйдыр галкан билен ярагланан эсгер билен,</verse>
				<verse number="18">ондан соң Ехозабат урша тайяр йүз сегсен мүң эсгер билен.</verse>
				<verse number="19">Булар патышаның бүтин Яхудадакы галаларында ерлешдирен эсгерлеринден дашары патыша хызмат эдйән эсгерлерди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="18">
				<verse number="1">Ехошапат өрән бай ве ат-абрайлыды. Ол Ахап билен гуда болды.</verse>
				<verse number="2">Бирнәче йылдан соң Ехошапат Самария Ахабың янына гитди. Ахап Ехошапат ве онуң билен геленлер үчин көп гоюн ве өкүз өлдүрдип, оны өзи билен Рамотгилгада гаршы хүҗүм этмәге ырды.</verse>
				<verse number="3">Ахап Ехошапатдан: «Сен мениң билен Рамотгилгада хүҗүм этмәге гидерсиңми?» дийип сорады. Ехошапат оңа: «Менем, халкам сениң хызматыңдадырыс. Урушда сениң билендирис» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="4">Ехошапат сөзүни довам эдип, Ысрайылың патышасы Ахаба: «Өңүрти Ребден сорап гөрәй» дийди.</verse>
				<verse number="5">Онсоң Ысрайылың патышасы Ахап дөрт йүзе голай пыгамбери топлап, олардан: «Бизиң икимизем Рамотгилгада хүҗүм эделими я-да мен этмәйинми?» дийип сорады. Олар: «Хүҗүм эт, чүнки Худай оны сениң элиңе берер» дийдилер.</verse>
				<verse number="6">Эмма Ехошапат: «Бу ерде сорар ялы Реббиң башга пыгамбери ёкмы?» дийди.</verse>
				<verse number="7">Ысрайылың патышасы Ахап Ехошапада шейле җогап берди: «Ребден сорап гөрмәге ене бир пыгамбер бар, ол Йымла оглы Микая, йөне мен оны йигренйәрин. Ол маңа хич ягшы затлары пыгамберлик этмән, гайтам диңе бетбагтчылык хакында пыгамберлик эдйәр». Ехошапат: «Эй, патыша, бейле затлары дилиңе алма» дийди.</verse>
				<verse number="8">Онсоң Ысрайыл патышасы Ахап көшк эмелдарыны чагырып: «Гит-де, дессине Йымла оглы Микаяны шу ере гетир» дийди.</verse>
				<verse number="9">Ысрайыл патышасы билен Яхуда патышасы Ехошапат шалык лыбасыны гейип, Самарияның дервезесиниң агзындакы харманда өз тагтларында отырдылар. Әхли пыгамберлер оларың өңүнде пыгамберлик эдйәрдилер.</verse>
				<verse number="10">Кенагананың оглы Сидкия өзүне демир шахлар ясап, шейле дийди: «Реб шейле диййәр: „Сен шу шахлар билен сириялыларың үстүне хүҗүм эдип, олардан үстүн чыкарсың“».</verse>
				<verse number="11">Әхли пыгамберлер шол бир зады пыгамберлик эдип: «Рамотгилгада гит, сен еңиш газанарсың. Реб оны патышаның элине берер» дийдилер.</verse>
				<verse number="12">Микаяны гетирмәге гиден чапар оңа: «Әхли пыгамберлер патыша бир агыздан хош сөзлери айдярлар; сен хем шолар ялы хош сөзлери айт» дийди.</verse>
				<verse number="13">Микая: «Ребден ант ичйәрин, Худайым маңа нәме дийсе, мен шоны хем айдарын» дийди.</verse>
				<verse number="14">Микая патышаның янына гелди. Патыша ондан: «Микая, биз Рамотгилгада чозуш эделими я-да этмәли?» дийип сорады. Микая: «Чозуш эт, сен еңиш газанарсың. Реб оны сениң элиңе берер» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="15">Патыша оңа: «Маңа Реббиң адындан хакыкатдан башга зат айтмазлыгы саңа нәче гезек ант ичирмели?» дийди.</verse>
				<verse number="16">Онсоң Микая: «Мен бүтин ысрайыллары даглардакы чопансыз гоюн сүрүси кимин дагынык халда гөрдүм. Реб шейле диййәр: „Буларың баштутаны ёк, оларың херси саг-саламат өйүне гайтсын“» дийди.</verse>
				<verse number="17">Ысрайыл патышасы Ахап Ехошапада: «Мен саңа ол хич хачан ягшы зат хакда дәл-де, эйсем, диңе бетбагтчылык хакда пыгамберлик эдйәр дийип айтмадыммы нәме?» дийди.</verse>
				<verse number="18">Онсоң Микая шейле дийди: «Шонуң үчин хем сен Реббиң сөзүне гулак гой. Мен Реббиң Өз тагтында отураныны, әхли гөгүң гошунларының Онуң сагында ве солунда дураныны гөрдүм.</verse>
				<verse number="19">Реб шейле дийди: „Рамотгилгада гидип хеләк болмагы үчин, Ысрайыл патышасы Ахабы ким ырып билер?“ Бири бир зат дийди, бейлекиси башга зат.</verse>
				<verse number="20">Онсоң бир рух гелип, Реббиң хузурында дуруп, шейле дийди: „Оны мен ырарын“. Реб ондан: „Нәдип?“ дийип сорады.</verse>
				<verse number="21">Ол Реббе: „Мен гидерин-де, Ахабың әхли пыгамберлерини ялан сөзледерин“ дийип җогап берди. Онсоң Реб оңа: „Сен гит-де оны ыр, сен муны башарарсың“ дийди.</verse>
				<verse number="22">Ине, гөрйәңми, Реб сениң әхли пыгамберлериңи ялан сөзлетди. Реб сениң башыңа бела гетирер».</verse>
				<verse number="23">Онсоң Кенагананың оглы Сидкия Микая голай гелип, онуң яңагына шарпык чалып: «Реб сөзүни маңа аян этмән, саңа аян эдер өйдйәңми?» дийди.</verse>
				<verse number="24">Микая: «Сен муны гизленмек үчин ички отага гирен гүнүң билерсиң» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="25">Ысрайыл патышасы Ахап шейле дийди: «Микаяны ал-да, оны ызына, галаның хәкими Амона ве шазада Ёваша элтип бер.</verse>
				<verse number="26">Ёваша ве Амона патыша шейле диййәр дий: „Микаяны туссагхана салың-да, мен сөвешден саг-саламат доланып гелйәнчәм, оңа ачлыкдан өлмези ялы етерлик чөрек билен сув бериң“».</verse>
				<verse number="27">Микая: «Эгер сен сөвешден саг-саламат доланып гелсең, онда Реб мен аркалы геплән дәлдир» дийди. Соңра ол: «Эй, җемагат, муны хеммәңиз эшидиң» дийди.</verse>
				<verse number="28">Шейдип, Ысрайылың патышасы Ахап билен Яхуда патышасы Ехошапат Рамотгилгада хүҗүм этмәге гитдилер.</verse>
				<verse number="29">Ысрайыл патышасы Ехошапада: «Мени танамазлар ялы, мен сөвеше эшигими үйтгедип гирҗек, йөне сен өз шалык лыбасыңы гей» дийди. Шейдип, Ысрайылың патышасы эшигини үйтгедип, сөвеше гирди.</verse>
				<verse number="30">Сирия патышасы өз сөвеш арабаларының серкерделерине: «Улы билен-де, кичи билен-де урушман, диңе Ысрайылың патышасы Ахап билен уруш эдиң» дийип табшырды.</verse>
				<verse number="31">Сөвеш арабаларының серкерделери Ехошапады гөренлеринде: «Шу хөкман Ысрайылың патышасы болмалыдыр» дийип, оңа хүҗүм этмек үчин шол тарапа совулдылар. Ехошапат бар сесине гыгырды. Реб онуң дадына етишип, серкерделери ондан дашлашдырды.</verse>
				<verse number="32">Сөвеш арабаларының серкерделери Ехошападың Ысрайылың патышасы Ахап дәлдигини гөренлеринде, ызларына доландылар.</verse>
				<verse number="33">Бир адам яйыны чекип, төтәнден Ысрайыл патышасының совудының арасындан урды. Патыша өз арабачысына: «Ат арабасыны ыза өвүр-де, мени сөвешиң ичинден чыкар, мен яраландым» дийди.</verse>
				<verse number="34">Шол гүн сөвеш гаты газаплы болды. Ысрайылың патышасы өз арабасында агшама ченли сириялылара тарап бакып дурды, ол Гүн яшанда өлди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="19">
				<verse number="1">Яхуда патышасы Ехошапат саг-аман Иерусалиме, өз көшгүне доланып гелди.</verse>
				<verse number="2">Хананының оглы Еху гөргүр Ехошападың өңүнден чыкып, оңа: «Сен нәме үчин ямана ярдам эдип, Ребби йигренйәнлери сөййәң? Шонуң үчин хем Реббиң газабы сениң башыңдан инендир.</verse>
				<verse number="3">Муңа гарамаздан, сен говы ишлер хем этдиң. Сен Ашера бутларыны юртдан ёк эдип, йүрегиңи Худайы агтармаклыга гөнүкдирдиң» дийди.</verse>
				<verse number="4">Ехошапат Иерусалимде яшады. Ол Беершебадан Эфрайым даглыгына ченли болан халкларың арасына гидип, олары ата-бабаларының Худайы Реббе тарап өвүрди.</verse>
				<verse number="5">Ол бүтин юрда, Яхуданың әхли галаларының хер бирине казылар белледи.</verse>
				<verse number="6">Ехошапат казылара шейле дийди: «Ишиңизе үнсли болуң! Чүнки сиз ынсанларың адындан дәл-де, Реббиң адындан хөкүм чыкарянсыңыз. Реб хөкүм ишинде сизиң билендир.</verse>
				<verse number="7">Реббиң горкусы сизиң үстүңизде болсун. Ишиңизде әгә болуң. Худайымыз Ребде адалатсызлык, йүз гөрмеклик я-да пара алмаклык ёкдур».</verse>
				<verse number="8">Шейле хем Ехошапат Иерусалимде Реббиң адындан хөкүм чыкармак үчин ве давалары чөзмек үчин левилерден, руханылардан ве Ысрайыл тирелеринден баштутанлар белледи. Олар шәхерде яшадылар.</verse>
				<verse number="9">Ехошапат олара шейле табшырык берди: «Сиз Реббиң горкусы билен, садыклык билен түйс йүрекден ишләң.</verse>
				<verse number="10">Галаларында яшаян ёлдашларыңыздан сизе гелен хер ишде, исле адам өлдүрмек давасы билен, исле канун, табшырык, парзлар я-да хөкүмлер иши билен болсун, Реббе гаршы гүнә этмезлиге олара дуйдурыш бериң. Шонда сизиң ве ёлдашларыңызың үстүнден Онуң газабы инмез. Шейле эдиң, шонда сиз языклы болмарсыңыз.</verse>
				<verse number="11">Реббиң әхли ишлеринде баш руханы Амаря, патышаның әхли ишлери үчин Яхуда тиресиниң баштутаны Ысмайылың оглы Зебадя сизиң үстүңизден гараяндыр, левилер хем өңүңизде гөзегчи боларлар. Ишде батыр болуң! Реб ягшылар билен болсун!»</verse>
			</chapter>
			<chapter number="20">
				<verse number="1">Мундан соң моваплылар ве аммонлылар мегунылар билен бирликде Ехошападың гаршысына сөвеше чыкдылар.</verse>
				<verse number="2">Ехошапада шейле хабар гелди: «Деңзиң аңырсындан, Эдомдан бир улы мәхелле сениң гаршыңа гелйәр. Олар эййәм Хасесон Тамардадыр». Бу ере Эйнгеди-де дийилйәр.</verse>
				<verse number="3">Ехошапат горкуп, Ребби агтармагы йүрегине дүвди. Ол бүтин Яхудада агыз беклемеклиги ыглан этди.</verse>
				<verse number="4">Яхуда халкы Ребден медет дилемек үчин йыгнанышып, Яхуданың хемме шәхерлеринден Реббе ялбармага гелдилер.</verse>
				<verse number="5">Ехошапат Реббиң өйүнде, тәзе ховлының өңүнде Яхуда ве Иерусалим җемагатының өңүнде дуруп, шейле дийди:</verse>
				<verse number="6">«Аталарымызың Худайы, я Реб! Гөкдәки Худай Сен дәлмисиң? Бүтин миллетлериң патышалыкларының үстүнден хөкүм сүрйән Сенсиң. Гүйч, гудрат Сениң элиңдедир, хич ким Саңа гаршы дуруп билмез.</verse>
				<verse number="7">Эй, бизиң Худайымыз, Сен бу юрдуң илатыны Өз халкың Ысрайылың өңүнден ковуп чыкарып, юрды достуң Ыбрайымың несиллерине эбедилик бердиң.</verse>
				<verse number="8">Олар юртда месген тутдулар, ол ерде Сениң адыңа мукаддес өй бина эдип, шейле дийдилер:</verse>
				<verse number="9">„Башымыздан бетбагтчылык инсе, ягны гылыч җезасы, гыргын кесели я-да ачлык гелсе, биз шу мукаддес ерде, Сениң хузурыңда дурарыс, чүнки Сениң адың шу мукаддес ердедир. Башымыза гелен бетбагтчылык зерарлы Саңа перят этсек, Сен бизи эшидерсиң ве халас эдерсиң“.</verse>
				<verse number="10">Ине, инди аммонлылар, моваплылар ве Сегир дагының илаты, бизе мирас берен юрдуңдан бизи ковуп чыкармакчы болярлар. Мүсүрден чыкып гелйәркәлер, ысрайыл халкына Сен бу миллетлериң үстүне чозуп гирмәге ёл бермедиң, ысрайыллар хем ызына дөнүп, олары ёк этмедилер.</verse>
				<verse number="11"></verse>
				<verse number="12">Эй, Худайымыз, Сен оларың үстүнден хөкүм чыкар! Бизе гаршы гелйән бу бейик гошуна гаршы чыкмага бизде гүйч-кувват ёк. Биз нәме этҗегимизи билемзок, гөзүмизи Саңа дикйәрис».</verse>
				<verse number="13">Яхуда эркеклериң бары өз яш чагаҗыклары, аяллары ве огуллары билен Реббиң хузурында дурдулар.</verse>
				<verse number="14">Онсоң халкың арасындан Асафың неслинден болан левилерден Яхазыялың үстүне Реббиң Рухы инди. Яхазыял Закаряның оглы, Бенаяның агтыгы, Егиелиң човлугы ве Матаняның ювлугыды.</verse>
				<verse number="15">Яхазыял шейле дийди: «Эй, яхуда халкы, Иерусалимиң илаты, патыша Ехошапат, гулак асың! Реб сизе шейле диййәр: „Сиз бу бейик гошундан горкмаң, хедер этмәң, чүнки уруш сизиңки дәлдир, Худайыңкыдыр.</verse>
				<verse number="16">Эртир оларың үстүне хүҗүм эдиң. Олар Зиз депесине чыкарлар. Сиз олары Ерубел чөлүниң өңүсырасында, дерәниң аңры башында тапарсыңыз.</verse>
				<verse number="17">Бу сөвешде сизе сөвешмек герек дәлдир. Эй, яхуда ве Иерусалим халкы, нызама дуруң-да, гарашың, Реббиң сизе берҗек еңшини гөрүң“. Горкмаң, хедер этмәң. Эртир сиз оларың гаршысына чыкың. Реб сиз билен болар».</verse>
				<verse number="18">Ехошапат йүзүни ере берип сежде этди, тутуш яхуда ве Иерусалим халкы-да Реббиң өңүнде йүзин дүшүп, Оңа сежде этдилер.</verse>
				<verse number="19">Левилер, кохатлар ве коралар белент оваз билен Ысрайыл Худайы Реббе өвги айтмак үчин дик дурдулар.</verse>
				<verse number="20">Олар эртеси ирден туруп, Текова чөлүне тарап гитдилер. Олар ёла рована боланларында, Ехошапат дуруп, шейле дийди: «Эй, яхуда ве Иерусалим илаты, маңа гулак асың! Худайыңыз Реббе ынаның, шонда берк дурарсыңыз. Реббиң пыгамберлерине ынаның, шонда ишиңиз шовуна болар».</verse>
				<verse number="21">Ехошапат халк билен маслахатлашандан соң, Реббиң шанлы хузурында нагма хем өвги айдарлары ялы айдымчылар белледи. Айдымчылар гошуның өңүнден гидип барышларына: «Реббе шүкүр эдиң, чүнки Онуң сөйгүси бакыдыр» дийдилер.</verse>
				<verse number="22">Олар айдым айдып, алкышламага башлан батларына, Реб Яхуданың гаршысына гелен аммонлылара, моваплылара ве Сегир дагының илатына гаршы дузак гурды, олары довла салды.</verse>
				<verse number="23">Чүнки аммонлылар ве моваплылар Сегир дагының илатына хүҗүм эдип, олары бүтинлей ёк эдипдилер. Сегир дагының илатының соңуна чыкандан соң, аммонлылар ве моваплылар бири-бирлерини гырмага башладылар.</verse>
				<verse number="24">Яхуда халкы чөлдәки гөзегчилик диңине геленде, улы гошуна тарап серетдилер, маслыклар ерде пытрап ятырдылар. Гачып гутулан адам ёкды.</verse>
				<verse number="25">Ехошапат билен онуң адамлары оларың олҗасыны алмага геленлеринде, олар уммасыз көп маллар, харытлар, эгин-эшиклер ве гымматбаха затлар тапдылар. Олар гөтерип әкидерден көп олҗа алдылар, олар олҗа гаты көп боландыгы үчин, оны үч гүнләп топладылар.</verse>
				<verse number="26">Дөрдүнҗи гүн олар Берака дересине йыгнанып, шол ерде Ребби алкышладылар. (Шонуң үчин-де бу дере шу гүне ченли хем Берака дересидир.)</verse>
				<verse number="27">Онсоң яхуда ве Иерусалим халкы Ехошападың баштутанлыгында шатлык билен Иерусалиме доланып гелдилер, чүнки Реб олара душманларының үстүнден еңиш газандырыпды.</verse>
				<verse number="28">Олар Иерусалимдәки Реббиң өйүне арфадыр лиралар ве сурнайлар чалып гелдилер.</verse>
				<verse number="29">Реббиң Ысрайылың душманларының гаршысына эден сөвеши барада эшиденлеринде, әхли юртларың патышалыкларына Реббиң горкусы инди.</verse>
				<verse number="30">Ехошападың юрды асудалыкда болды, чүнки Худай олара хемме тарапдан асудалык берипди.</verse>
				<verse number="31">Шейдип, Ехошапат Яхуда патышалык этди. Ехошапат патыша боланда отуз бәш яшындады. Ол йигрими бәш йыл Иерусалимде патышалык этди, онуң эҗесиниң ады Азубады. Ол Шилхиниң гызыды.</verse>
				<verse number="32">Ехошапат Реббиң назарында догры ишлерини эдип, какасы Асаның ёлларындан йөрәп, ондан чыкмады.</verse>
				<verse number="33">Эмма Яхудадакы сеждегәхлер энтек хем долы айрылманды. Халк энтек хем йүрегини ата-бабаларының Худайына багламанды.</verse>
				<verse number="34">Ехошападың башдан-аяк эден әхли ишлери барада Хананының оглы Ехувың ишлеринде – Ысрайыл патышаларының тарых китабында языландыр.</verse>
				<verse number="35">Өмрүниң ахырында Яхуданың патышасы Ехошапат пис ишлери эден Ысрайыл патышасы Ахазя гошулды.</verse>
				<verse number="36">Ехошапат Таршыша гидйән гәмилери ясамак үчин Ахазя гошулды. Олар гәмилери Эсёнгеберде ясадылар.</verse>
				<verse number="37">Онсоң Марешадан болан Додавахуның оглы Элигезер Ехошапада гаршы пыгамберлик эдип: «Ахазя гошуландыгың үчин Реб сениң ясан задыңы ёк эдер» дийди. Гәмилер чагшап, олар Таршыша гидип билмедилер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="21">
				<verse number="1">Ехошапат ата-бабаларына говушды. Ол Давут галасында, аталарының янында җайланды. Оглы Ехорам онуң ерине патыша болды.</verse>
				<verse number="2">Ехорамың инилери шуларды: Азаря, Ехиел, Закаря, Азаряху, Микайыл ве Шепатя. Булар Ехошападың огулларыды.</verse>
				<verse number="3">Оларың какасы огулларына Яхудадакы галалар билен бирликде күмүшден, алтындан ве гымматбаха затлардан ыбарат болан көп совгатлар берипди. Эмма Ехошапат патышалыгы Ехорама берипди. Ехорам онуң новбахар оглуды.</verse>
				<verse number="4">Ехорам какасының тагтына чыкып, патышалыгыны беркиденсоң, ол әхли инилерини хем-де Ысрайылың кәбир баштутанларыны гылычдан гечирди.</verse>
				<verse number="5">Ехорам патыша боланда отуз ики яшындады. Ол Иерусалиме секиз йыл патышалык этди.</verse>
				<verse number="6">Ахабың несиллериниң эдиши ялы, Ехорам-да Ысрайыл патышаларының ёлларындан йөреди, чүнки Ахабың гызы онуң аялыды. Ехорам Реббиң назарында йигренҗи ишлери этди.</verse>
				<verse number="7">Эмма Реб Давуда онуң несиллеринден бириниң өмүрлик тагтда отурҗакдыгыны вада берендиги ве Өз гулы Давут билен әхт эдендиги үчин Яхуданы дерби-дагын этмек ислемеди.</verse>
				<verse number="8">Ехорамың дөврүнде эдомлылар гозгалаң турзуп, Яхуданың гол астындан чыкдылар ве өзлерине бир патыша гойдулар.</verse>
				<verse number="9">Онсоң Ехорам сөвеш арабаларының серкерделери билен гитди. Эдомлылар Ехорам билен онуң серкерделериниң дашыны габадылар, йөне Ехорам янындакылар билен гиҗе эдомлыларың ичинден гечип гачдылар.</verse>
				<verse number="10">Шейдип, Эдом шу гүне ченли хем Яхуда гаршы гозгалаң турзуп, оңа гарашсыз болуп гелйәр. Эдил шол вагтда Либна галасы хем Яхуданың гаршысына уруш турузды, чүнки Ехорам ата-бабаларының Худайы Ребби рет эдипди.</verse>
				<verse number="11">Мундан башга-да, Ехорам Яхуда даглыгындакы бутлара сеждегәхлери гурды. Ол Иерусалимиң илатына Худая бивепалык этдирип, Яхуданы аздырды.</verse>
				<verse number="12">Ехорама Ылясдан ине, шу хат гелди: «Атаң Давудың Худайы Реб шейле диййәр: „Сен какаң Ехошападың ве Яхуданың патышасы Асаның ёлларына эермән, эйсем Ысрайылың патышаларының ёлларына эерип, Ысрайылың патышасы Ахабың Ысрайыла эдиши ялы, Яхуданың ве Иерусалимиң илатына Худая бивепалык этдирдиң. Сен шейле хем өз машгала агзаларың болан инилериңи өлдүрдиң. Олар сенден говудылар.</verse>
				<verse number="13"></verse>
				<verse number="14">Ине, Реб сениң халкың, чагаларың, аялларың, әхли мал-мүлкүң башындан агыр күлпет индерер.</verse>
				<verse number="15">Сен болса агыр ичеге кеселине ёлугарсың, тә ичегелериң дашына акып чыкянча, кеселиң гүнсайын ярамазлашар“».</verse>
				<verse number="16">Реб пилиштлилериң ве эфиопиялыларың голайындакы арапларың Ехорама гаршы газабыны оярды.</verse>
				<verse number="17">Олар Яхуданың үстүне чозуп гирип, патышаның көшгүне дегишли болан әхли мал-мүлклери, патышаның огулларыдыр аялларыны алып гитдилер. Патышаның көрпе оглы Ехогахаздан башга оглы галмады.</verse>
				<verse number="18">Бу вакалардан соң, Реб Ехорамы беҗерип болмаян ичеге кеселине ёлукдырды.</verse>
				<verse number="19">Ики йыллап онуң кесели гүнсайын ярамазлашып, икинҗи йылың ахырында ичегелери дашына чыкып, ол агыр җебир-сүтемден яңа дүнйәден өтди. Онуң халкы ата-бабаларына эдишлери ялы, онуң хатырасына от якмадылар.</verse>
				<verse number="20">Ехорам патыша боланда отуз ики яшындады. Ол секиз йыл Иерусалиме патышалык этди. Онуң өлүмине гынанч билдирен болмады. Олар Ехорамы Давут галасында җайладылар; йөне оны патышаларың мазарында гоймадылар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="22">
				<verse number="1">Иерусалимиң илаты Ехорамың көрпе оглы Ахазяны какасының ерине патыша этди. Ехорамың бейлеки огулларының әхлисини араплар билен дүшелгә гелен лешгер өлдүрипди. Шейдип, Ехорамың оглы Ахазя Яхуда патыша болды.</verse>
				<verse number="2">Ахазя патыша боланда кырк ики яшындады. Ол Иерусалиме бир йыл патышалык этди. Онуң эҗеси Аталя Ысрайылың патышасы Омрының агтыгыды.</verse>
				<verse number="3">Ахазя хем Ахабың машгаласының пис ёлундан йөреди. Ахазяның эҗеси пис иш этмекде геңешчисиди.</verse>
				<verse number="4">Ахазя хем Ахабың машгаласы ялы, Реббиң назарында йигренҗи ишлери этди. Какасы өленден соң, Ахабың несиллери Ахазяның геңешчиси болуп, оны хеләкчилиге учратдылар.</verse>
				<verse number="5">Ахазя оларың маслахатына эерип, Ысрайылың патышасы Ахабың оглы Ёрам билен Сирияның патышасы Хазайыла гаршы урушмак үчин Рамотгилгада гитди. Сириялылар шол ерде Ёрамы яраладылар.</verse>
				<verse number="6">Ёрам Рамотгилгатда Хазайыла гаршы уршуп йөркә, сириялыларың өзүне салан яраларыны беҗертмек үчин Йизрегеле гайдып гелди. Яхуда патышасы Ехорамың оглы Ахазя яраланан Ахабың оглы Ёрамы гөрмек үчин Йизрегеле гитди.</verse>
				<verse number="7">Эмма Ахазяның Ёрамың янына гелип хеләк болмагы Худай тарапынданды. Ахазя бу ере гелип, Ёрам билен биле Нимшиниң оглы Ехувың янына гитди. Реб Ахабың несиллерини ёк этмек үчин Ехувы сайлапды.</verse>
				<verse number="8">Еху Ахабың несиллерине хөкүм эдйәркә, Яхуданың баштутанларына ве Ахазя хызмат эден Ахазяның доганларының огулларына душуп, олары өлдүрди.</verse>
				<verse number="9">Ехувың адамлары Ахазяны агтардылар. Ахазя Самарияда гизленип йөркә тутулып, Ехувың янына гетирилди ве өлдүрилди. Оны җайлап, шейле дийдилер: «Ахазя Реббе бүтин калбы билен табын болан Ехошападың агтыгыдыр». Ахазяның несиллеринден патышалыгы доландырып билҗек адам галманды.</verse>
				<verse number="10">Яхуда патышасы Ахазяның эҗеси Аталя өз оглуның өлдүрилендиги барада эшиден дессине, Яхудадакы әхли патыша несиллерини ёк этди.</verse>
				<verse number="11">Эмма патышаның гызы Ехошабгат патышаның өлдүрилмели шазадаларының ичинден Ахазя патышаның оглы Ёвашы огурлап, оны энекеси билен биле ятылян отагда гойды. Шейдип, Ехорам патышаның гызы, руханы Ехояданың аялы, Ахазя патышаның уясы Ехошабгат Ёвашы Аталядан гизледи ве Ёваш дири галды.</verse>
				<verse number="12">Ёваш алты йыллап Ехошабгат билен Худайың өйүнде гизленип гезди. Шол дөвүрде Аталя юртда шалык сүрди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="23">
				<verse number="1">Единҗи йылда Ехояда гайрата галып, йүзбашылар Ерохамың оглы Азаря, Ехохананың оглы Ысмайыл, Обединиң оглы Азаря, Адаяның оглы Магасея ве Зикриниң оглы Элишапат билен әхт эдишди.</verse>
				<verse number="2">Йүзбашылар Яхуда айланып, Яхуданың әхли шәхерлеринден левилери ве Ысрайылың тиребашыларыны топлап, Иерусалиме гелдилер.</verse>
				<verse number="3">Онсоң бүтин җемагат Худайың өйүнде патышаның оглы билен әхт эдишди. Ехояда олара шейле дийди: «Ине, бу патышаның оглудыр. Реббиң Давудың огуллары барада берен вадасына гөрә патышалык эдер.</verse>
				<verse number="4">Сизиң этмели ишиңиз шудур: Сабат гүни хызмата гелйән руханыларың ве левилериң үчден бири дервезебан болсун.</verse>
				<verse number="5">Үчден бириңиз патышаның көшгүнде, үчден бириңиз Бина дервезесинде, тутуш халк хем Реббиң өйүниң ховлусында болсун.</verse>
				<verse number="6">Реббиң өйүне руханылардан ве хызмат эдйән левилерден башга хич ким гирмесин. Руханылар билен левилер гирип билерлер, чүнки олар мукаддесдирлер. Йөне бүтин халк Реббиң гөркезмелерини берҗай этсин.</verse>
				<verse number="7">Левилериң әхлисиниң эли яраглы болуп, олар патышаның дашыны гуршасын. Өе якынлашан адам өлдүрилсин. Патыша гиренде-чыканда онуң янында болуң».</verse>
				<verse number="8">Левилер ве бүтин яхуда халкы Ехояда руханының табшыран затларыны айдышы ялы ерине етирдилер. Оларың херси өз адамларыны Сабат гүни нобатчылык эденлери-де, этмедиклери-де алып гелдилер, Ехояда руханы топарларың хич бирини гойбермеди.</verse>
				<verse number="9">Ехояда руханы Давут патышаның Худайың өйүндәки найзаларыны, улы ве кичи галканларыны серкерделере берди.</verse>
				<verse number="10">Ехояда бүтин халкы патышаны горамак үчин өйүң даш-төверегинде, гурбанлык сыпасының ве өйүң төверегинде гаравул хөкмүнде гойды, оларың херсиниң эллери яраглыды.</verse>
				<verse number="11">Онсоң Ехояда патышаның оглы Ёвашы дашары чыкарып, башына тәч гейдирип, оңа патышалык әхтини берди. Ехояда билен онуң огуллары Ёвашың башына яг гуюп, оны патышалыга белледилер. Оны патыша дийип ыглан эдип: «Яшасын патыша!» дийип гыгырышдылар.</verse>
				<verse number="12">Аталя халкың ылгашып, патышаны алкышлаяныны эшиденде, халкың янына, Реббиң өйүне гелди.</verse>
				<verse number="13">Гөрсе, ине, патыша гирелгеде өз сүтүниниң янында дурды. Серкерделердир сурнайчылар-да патышаның янындадылар. Юрдуң бүтин халкы шатланып, сурнай чалярды, нагмачылар хем өз саз гураллары билен алкыш айдярдылар. Аталя якасыны йыртып: «Хайынлык! Хайынлык!» дийип гыгырды.</verse>
				<verse number="14">Онсоң Ехояда руханы гошун йүзбашыларына: «Аталяны бу ерден чыкарың. Онуң ызына эерени гылычдан гечириң» дийип буйрук берди. Чүнки руханы: «Гой, ол Реббиң өйүнде өлдүрилмесин» дийипди.</verse>
				<verse number="15">Шейдип, олар Аталяны тутдулар. Оны Ат дервезесинден патышаның көшгүне гетирип, шол ерде өлдүрдилер.</verse>
				<verse number="16">Халк Реббиң халкы болар ялы, Ехояда өзүниң, бүтин халкың ве патышаның арасында әхт этди.</verse>
				<verse number="17">Онсоң бүтин халк Багалың бутханасына барып, оны йыкды. Ондакы гурбанлык сыпаларыны, бутлары дөвүп, бөлек-бөлек эдип ташладылар. Олар Багалың руханысы Маттаны гурбанлык сыпаларының өңүнде өлдүрдилер.</verse>
				<verse number="18">Ехояда Реббиң өйүне гөзегчилик этмек ишине руханылары ве левилери белледи. Давут олары Реббиң өйүне гөзегчилик этмәге белләпди. Олар Мусаның канунында язылышы ялы, Давудың табшырыгы боюнча шадыхоррамлык ве айдым-саз билен Реббе якма гурбанлыклар хөдүрлемелидилер.</verse>
				<verse number="19">Ехояда Реббиң өйүне хич бир харам адам гирмез ялы, онуң дервезесинде гаравуллар гойды.</verse>
				<verse number="20">Ехояда руханы йүзбашылары, хан-беглери, халкың хәкимлерини, юрдуң бүтин халкыны өзи билен алып гитди. Олар патышаны Реббиң өйүнден алып, ёкаркы дервезәниң үсти билен көшге гетирдилер. Ёвашы ша тагтында отуртдылар.</verse>
				<verse number="21">Шейдип, юрдуң бүтин илаты шат болды. Аталя гылычдан гечириленден соң, шәхерде үмсүмлик болды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="24">
				<verse number="1">Ёваш патышалык эдип башланда еди яшындады. Ол кырк йыллап Иерусалимде патышалык этди. Онуң эҗеси Беершебадан болуп, ады Сибяды.</verse>
				<verse number="2">Ёваш Ехояда руханының бүтин өмрүне Реббиң назарында догры ишлерини этди.</verse>
				<verse number="3">Ехояда Ёваша ики аял алып берди; Ёваш олардан огуллардыр гызлар гөрди.</verse>
				<verse number="4">Мундан соң Ёваш Реббиң өйүни дикелтмеги йүрегине дүвди.</verse>
				<verse number="5">Ёваш руханылары ве левилери йыгнап, олара шейле дийди: «Яхуданың шәхерлерине гидиң-де, Худайыңызың өйүни хер йыл беҗермек үчин бүтин ысрайыл халкындан пул топлаң. Бу иши дессине ерине етириң». Эмма левилер ховлукмадылар.</verse>
				<verse number="6">Шейдип, Ёваш патыша Ехояда баштутаны чагырып, оңа шейле дийди: «Нәме үчин Реббиң гулы Мусаның ысрайыл халкына Әхт чадыры үчин салан салгыдыны Яхудадан ве Иерусалимден гетирмеклиги левилерден талап этмедиң?»</verse>
				<verse number="7">Пис аял Аталяның огуллары Худайың өйүне уруп гирип, Реббиң өйүндәки мукаддес затлары Багал бутларына сежде этмекде уланыпдылар.</verse>
				<verse number="8">Патыша сандык ясамагы буюрды. Сандыгы ясап, оны Реббиң өйүниң дервезесиниң агзында гойдулар.</verse>
				<verse number="9">Худайың гулы Мусаның чөлде ысрайыл халкына салан салгыдының Реб үчин гетирилмелидиги Яхудада ве Иерусалимде ыглан эдилди.</verse>
				<verse number="10">Әхли баштутанлар ве бүтин халк шадыхоррамлык билен салгытларыны гетирип, тә сандык долянча, оңа атдылар.</verse>
				<verse number="11">Левилер сандыгы патышаның эмелдарларына гетирип беренлеринде, онуң ичинде көп пулуң топланандыгыны гөрйәрдилер. Патышаның кәтиби билен баш руханы гелип, сандыгы бошадып, оны әкидип өз еринде гойярдылар. Олар хер гүн шейле эдип, гаты көп пул топладылар.</verse>
				<verse number="12">Патыша ве Ехояда пулы Реббиң өйүнде ишлейән ишчилере гөзегчилик эдйән адамлара бердилер. Олар хем шол пулдан нечҗарлара, уссалара, шейле хем, демир ве бүрүнч уссаларына Реббиң өйүни беҗермек үчин иш хакыны төледилер.</verse>
				<verse number="13">Гөзегчилер өз ишлерини этдилер. Оларың беҗериш ишлери ровач алды. Олар Худайың өйүни өңки халына гетирип, оны беркитдилер.</verse>
				<verse number="14">Олар иши тамамланларындан соң, галан пулы патыша ве Ехояда рухана гетирип бердилер. Галан пулдан Реббиң өйи үчин энҗамлары, хызмат үчин ве якма гурбанлык бермек үчин энҗамлар, җамлар, алтын ве күмүш эсбаплар ясадылар. Олар Ехояданың өмрүниң довамында хемише Реббиң өйүнде якма гурбанлыклар хөдүр этдилер.</verse>
				<verse number="15">Ехояда гаррап, яшы бирчене етип, бир йүз отуз яшында дүнйәден өтди.</verse>
				<verse number="16">Ехояданы Ысрайылда Худай ве Онуң өйи үчин эден говы ишлери себәпли Давут галасында патышаларың янында җайладылар.</verse>
				<verse number="17">Ехояда өленден соң, Яхуданың баштутанлары гелип, патыша тагзым этдилер. Патыша олара гулак асды.</verse>
				<verse number="18">Олар ата-бабаларының Худайы Ребби терк эдип, Ашера ве бейлеки бутлара гуллук этдилер. Оларың бу гүнәлери себәпли Яхуданың ве Иерусалимиң үстүнден Худайың газабы инди.</verse>
				<verse number="19">Реб олары Өзүне тарап өвүрмек үчин оларың арасына пыгамберлер иберди. Пыгамберлер оларың гаршысына шаятлык этдилер, йөне олар гулак асмадылар.</verse>
				<verse number="20">Онсоң Ехояда руханының оглы Зекаряның үстүне Худайың Рухы инди. Зекаря халкың өңүнде дик дуруп, шейле дийди: «Реб шейле диййәр: „Нәме үчин Реббиң табшырыкларыны терк эдйәрсиңиз? Сизиң ишиңиз ровач алмаз. Ребби терк эдендигиңиз үчин, Ол хем сизи терк этди“».</verse>
				<verse number="21">Эмма халк Зекаряның гаршысына дил дүвшүп, оны патышаның табшырыгы билен Реббиң өйүниң ховлусында дашлап өлдүрди.</verse>
				<verse number="22">Патыша Ёваш Зекаряның какасы Ехояданың өзүне эден ягшылыкларыны ятламан, онуң оглуны өлдүрди. Зекаря өлмезиниң өң янында: «Реб муны гөрүп, хасабыны сорасын!» дийди.</verse>
				<verse number="23">Йылың ахырында Сирия гошуны Ёвашың гаршысына чыкды. Олар Яхуда ве Иерусалиме гелип, халкың баштутанларының барыны ёк этдилер. Олардан алнан әхли олҗаны Дамаскдакы патыша ибердилер.</verse>
				<verse number="24">Сириялыларың гошуны аз хем болса, Реб Яхуданың улы гошуныны оларың элине берди, чүнки Яхуданың халкы ата-бабаларының Худайы Ребби терк эдипдилер. Шейдип, олар Ёвашы җезаландырдылар.</verse>
				<verse number="25">Сириялылар Ёваша агыр яра салып, онуң янындан гиденлеринден соң, Ёвашың өз нөкерлери Ехояда руханының оглуның ганы үчин ар алмага онуң гаршысына дилдүвшүк гурап, оны дүшегинде өлдүрдилер. Шейдип, Ёваш өлди. Ёвашы Давут галасында җайладылар, йөне оны патышаларың янында җайламадылар.</verse>
				<verse number="26">Ёвашың гаршысына дилдүвшүк гуранлар: аммонлы Шимгат атлы аялың оглы Забат, моваплы аял Шимритиң оглы Ехозабатды.</verse>
				<verse number="27">Ёвашың огуллары, Ёваша гаршы эдилен көп чыкышлар ве Худайың өйүниң тәзе гурлушыгы патышаларың тарых китабында языландыр. Ёвашың ерине оглы Амазя патыша болды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="25">
				<verse number="1">Амазя патыша боланда йигрими бәш яшындады. Ол Иерусалимде йигрими докуз йыл патышалык этди. Онуң эҗеси иерусалимли болуп, ады Ехогадынды.</verse>
				<verse number="2">Амазя Реббиң назарында догры ишлери этди, йөне бу чын йүрекден дәлди.</verse>
				<verse number="3">Амазя патышалыгыны кувватландырып, өз какасыны өлдүрен нөкерлери өлдүрди.</verse>
				<verse number="4">Эмма Мусаның Төвратда берлен табшырыклары берҗай эдип, Амазя какасыны өлдүрен нөкерлериң чагаларыны өлдүрмеди, чүнки Реб шол китапда: «Эне-аталар чагаларының гүнәси үчин өлдүрилмесин, чагалар-да эне-аталарының гүнәлери үчин өлдүрилмесин, хер ким өз гүнәси үчин өлдүрилсин» дийип табшырык берипди.</verse>
				<verse number="5">Амазя яхуда халкыны йыгнап, әхли яхудалары ве беняминлери уругларына гөрә мүңбашыларың ве йүзбашыларың баштутанлыгы астында гойды. Йигрими ве ондан ёкары яшлылары санап, олардан найза ве галкан гөтерип, сөвешип билҗек үч йүз мүң сайлама эсгер тапды.</verse>
				<verse number="6">Амазя йүз етмиш батман күмше Ысрайылдан йүз мүң батыр йигиди хакына тутды.</verse>
				<verse number="7">Эмма Худайың бир адамы гелип, Амазя шейле дийди: «Эй, патыша! Ысрайыл гошуны сениң билен гитмесин. Реб ысрайыл халкы, ягны әхли эфрайымлар билен дәлдир.</verse>
				<verse number="8">Эгер эфрайымлар сениң билен гитселер, сен эдерменлик билен сөвешсең-де, Худай сениң душманларыңа еңиш берер, чүнки еңиш берйән-де, еңлише сезевар эдйән-де Худайдыр».</verse>
				<verse number="9">Амазя Худайың адамына: «Ысрайыл гошунына берен йүз етмиш батман күмшүм билен нәме этмели?» дийди. Худайың адамы: «Реб саңа ондан хем артык берип билер» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="10">Онсоң Амазя Эфрайымдан гелен гошуны бошадып, оны ызына гойберди. Эмма оларың Яхуда гаршы газабы ловлап, гахар-газап билен өйлерине доландылар.</verse>
				<verse number="11">Амазя гүйч топлап, өз гошунына баш болуп, Дуз дересине гитди ве ол ерде Сегир халкындан он мүң адамы өлдүрди.</verse>
				<verse number="12">Яхуданың эсгерлери ене он мүң адамы дирилигине тутуп, олары гаяның депесине чыкарып, шол ерден ашак ташладылар. Олар бөлек-бөлек болдулар.</verse>
				<verse number="13">Эмма Амазяның өзи билен урша гитмесин дийип ызына иберен гошунының эсгерлери Самариядан Бейтхорона ченли болан Яхуда шәхерлерине хүҗүм эдип, үч мүң адамы өлдүрдилер ве көп олҗа алдылар.</verse>
				<verse number="14">Амазя эдомлылардан үстүн чыкып геленде, Сегир халкының худайларыны гетирип, олары өз худайлары хөкмүнде гоюп, олара сежде эдип, олара гурбанлыклар якды.</verse>
				<verse number="15">Реббиң Амазя гахары гелип, онуң янына бир пыгамбер иберди. Пыгамбер Амазя: «Нәме үчин сен өз халкыны сениң элиңден халас эдип билмедик халкың таңрыларына сежде эдйәрсиң?» дийди.</verse>
				<verse number="16">Пыгамбер сөзлейәркә, патыша оңа: «Биз сени патыша маслахатчы эдип белледикми? Бес эт! Ёгсам өлдүрилерсиң» дийди. Пыгамбер: «Сениң шейле эдип, мениң маслахатыма гулак гоймандыгың үчин, Худайың сени өлдүрмеги карар эдендигини мен билйәрин» дийип, сөзүни бес этди.</verse>
				<verse number="17">Онсоң Яхуда патышасы Амазя маслахатлашып, Ехогахазың оглы, Ехувың агтыгы Ысрайыл патышасы Еховаша чапар ёллап: «Гел, йүзбе-йүз болалы» дийди.</verse>
				<verse number="18">Ысрайыл патышасы Еховаш Яхуда патышасы Амазяның янына адам иберип, шейле дийди: «Ливандакы яндак Ливандакы кедр агаҗына савчы ёллап: „Гызыңы мениң оглума бер“ дийип сорапдыр. Эмма Ливандакы бир вагшы хайван гечип барярка, яндагы депеләпдир.</verse>
				<verse number="19">Сен: „Ине, мен эдомлылардан үстүн чыкдым“ дийип өвнүп, муңа буйсанярсың. Сен өйүңде отур. Нәме үчин сен өзүңиң ве патышалыгың башына бела гетирмегине бахана агтарярсың?»</verse>
				<verse number="20">Эмма Амазя муңа гулак асмады. Бу затлар Яхуданы душманларының элине бермек үчин Худай тарапындан эдилипди, себәби халк Эдом худайларына сежде эдипдилер.</verse>
				<verse number="21">Шейдип, Ысрайыл патышасы Еховаш өз гошуны билен Яхуда патышасы Амазяның үстүне гитди. Еховаш Яхуданың Бейтшемеш диен еринде Амазя гаршы урушда онуң билен йүзбе-йүз саташды.</verse>
				<verse number="22">Яхуда халкы ысрайыл халкындан еңлип, херси өз чадырларына гачып гитдилер.</verse>
				<verse number="23">Ысрайыл патышасы Еховаш Ахазяның агтыгы, Ёвашың оглы Яхуда патышасы Амазяны Бейтшемешде тутуп, Иерусалиме гетирди. Еховаш Иерусалимиң диварының Эфрайым дервезесинден Күнч дервезесине ченли дөрт йүз тирсек аралыгыны йыкды.</verse>
				<verse number="24">Еховаш Обедедомың ыгтыярындакы Худайың өйүндәки алтын-күмшүң, энҗамларың барыны ве патышаның көшгүндәки хазыналары, булардан дашары-да гирев алан адамларыны алып, Самария доланып гелди.</verse>
				<verse number="25">Ёвашың оглы Яхуда патышасы Амазя, Ехогахазың оглы Ысрайыл патышасы Еховаш өленден соң он бәш йыл яшады.</verse>
				<verse number="26">Амазяның башдан-аяк эден әхли ишлери Яхуда ве Ысрайыл патышаларының тарых китабында языландыр.</verse>
				<verse number="27">Амазяның Реббиң ызына эермекден йүз өврен пурсадындан башлап, Иерусалимде онуң гаршысына дилдүвшүк гуралды. Онсоң Амазя Лакыша гачып гитди. Эмма онуң ызындан Лакыша адам иберип, олар оны шол ерде өлдүрдилер.</verse>
				<verse number="28">Онсоң Амазяның җеседини атлара йүкләп гетирдилер-де, оны Яхуда шәхеринде аталарының янында җайладылар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="26">
				<verse number="1">Бүтин яхуда халкы он алты яшлы Узыяны алып, оны какасы Амазяның дерегине патыша этди.</verse>
				<verse number="2">Патыша Амазя ата-бабаларына говшандан соң, Узыя Эйлаты тәзеден гуруп, оны Яхуда гайтарып берди.</verse>
				<verse number="3">Узыя патыша боланда он алты яшындады. Ол Иерусалимде элли ики йыл патышалык этди. Онуң эҗеси Еколя иерусалимлиди.</verse>
				<verse number="4">Узыя өз какасы Амазя ялы, Реббиң назарында догры ишлери этди.</verse>
				<verse number="5">Өзүне Худайдан горкмаклыгы өвреден Закаряның бүтин өмрүне Узыя Худая табын болды. Реббе табын болан дөвүрлеринде Худай Узыяның ишине ровачлык берди.</verse>
				<verse number="6">Узыя гидип, пилиштлилере гаршы уршуп, Гатың, Ябнәниң ве Ашдодың диварларыны йыкды. Ол Ашдодың төверегинде ве Пилиштиң бейлеки чәклеринде галалар гурды.</verse>
				<verse number="7">Пилиштлилере, Гурбагалда яшан араплара ве мегунылара гаршы алып барян урушларында Худай Узыя ярдам этди.</verse>
				<verse number="8">Аммонлылар Узыя салгыт төледилер. Узыя хас гүйчленип, шан-шөхраты Мүсүриң чәклерине ченли яйрады.</verse>
				<verse number="9">Шейле хем, Узыя Иерусалимдәки Күнч, Дере ве Бурч дервезелеринде диңлер гуруп, олары беркитди.</verse>
				<verse number="10">Узыя чөлде-де диңлер гуруп, көп гуюлары газдырды. Онуң гүнбатар байырлыкда ве дүзлүкде улы мал сүрүси барды, дагларда ве мес топраклы ерлерде дайханлары ве үзүм багбанлары барды. Узыя дайханчылык этмеги сөййәрди.</verse>
				<verse number="11">Узыяның сөвеше укыплы эсгерлери барды. Олар патышаның серкерделеринден болан Хананяның гол астындакы кәтип Егиел ве серкерде Магасеяның тарапындан гечирилен түкеллемәниң санына гөрә топар-топар болуп сөвеше чыкдылар.</verse>
				<verse number="12">Батыр йигитлериң уругбашыларының умумы саны ики мүң алты йүзди.</verse>
				<verse number="13">Оларың гол астында үч йүз еди мүң бәш йүз эсгерден ыбарат гошун барды. Олар улы гүйч билен душмана гаршы сөвеш эдип, патыша ярдам эдердилер.</verse>
				<verse number="14">Узыя тутуш гошуны галканлар, найзалар, тувулгалар, совутлар, яйлар ве сапан дашлары билен үпҗүн этди.</verse>
				<verse number="15">Узыя диңлериң ве дивар бурчларының үстүнден оклар ве улы дашлар атмага укыплы адамлар тарапындан ойланып тапылан десгалары Иерусалимде гойды. Онуң шан-шөхраты узаклара яйрады. Оңа улы ярдам эдилип, ол җуда гүйчленди.</verse>
				<verse number="16">Узыя кувватлананда, гопбамлык эдип, хеләкчилиге учрады. Ол Худайы Реббе хайынлык этди, ол якымлы ыслы түтетги сыпасында түтетги якмак үчин Реббиң ыбадатханасына гирди.</verse>
				<verse number="17">Руханы Азаря Реббиң сегсен батыр руханысы билен Узыяның ызындан гирди.</verse>
				<verse number="18">Олар Узыя патыша гаршы чыкып, оңа шейле дийдилер: «Эй, Узыя, Реббе якымлы ыслы түтетги якмак сениң ишиң дәл, ол Харуның неслинден болан, мукаддес эдилен руханыларың ишидир. Сен мукаддес өйден чык, чүнки сен хыянат этдиң. Бу иш саңа Худайымыз Ребден хормат гетирмез».</verse>
				<verse number="19">Узыя газапланды; ол якымлы ыслы түтетги якылян сыпаның янында, Реббиң өйүндәки руханыларың өңүнде түтетги якмак үчин дурды. Ол руханылара газаплананда, онуң маңлайында дери кесели пейда болды.</verse>
				<verse number="20">Баш руханы Азаря билен бейлеки руханыларың хеммеси Узыя середенлеринде, онуң маңлайындакы дери кеселини гөрдүлер. Олар оны ол ерден тиз чыкардылар. Узыяның өзи хем ол ерден дессине чыкмак билен болды, чүнки Реб оны шейле хеләкләпди.</verse>
				<verse number="21">Узыя патыша тә өлйәнчә, дери кеселинден эҗир чекип, айратын ерде яшады, ол Реббиң өйүнден четлешдирилипди. Патышаның оглы Ётам юртдакы халка баштутанлык эдип, көшги доландырды.</verse>
				<verse number="22">Узыяның башдан-аяк эден ишлериниң бары барада Амозың оглы Ишая пыгамбер язды.</verse>
				<verse number="23">Узыя ата-бабаларына говушды. Оны аталарының янында патышалара дегишли болан мазарлыкда җайладылар, чүнки ол «дери кеселли» дийдилер. Оглы Ётам онуң ерине патыша болды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="27">
				<verse number="1">Ётам патыша боланда йигрими бәш яшындады. Ол Иерусалимде он алты йыл патышалык этди. Онуң эҗеси Еруша Садогың гызыды.</verse>
				<verse number="2">Ётам какасы Узыя ялы Реббиң назарында догры ишлери этди; эмма ол Реббиң ыбадатханасына гирмеди. Халк энтек хем эрбет ишлери эдйәрди.</verse>
				<verse number="3">Ётам Реббиң өйүниң демиргазык дервезесини гурды. Офел диварының үстүнде хем көп гурлушык ишлерини этди.</verse>
				<verse number="4">Булардан дашары-да, Ётам Яхуда дагларында шәхерлер гурды ве токайлыкларда галалар ве диңлер салды.</verse>
				<verse number="5">Ётам Аммон патышасына гаршы уршуп, олардан үстүн чыкды. Аммонлылар шол йыл Ётама йүз етмиш батман күмүш, йигрими мүң чувал бугдай ве йигрими мүң чувал арпа бердилер. Аммонлылар оңа икинҗи ве үчүнҗи йылда ене шонча мукдарда бердилер.</verse>
				<verse number="6">Худайы Реббине вепалы боландыгы үчин Ётам кувватланды.</verse>
				<verse number="7">Ётамың бейлеки ишлери, әхли алып баран урушлары хем-де эден ишлери Ысрайыл ве Яхуда патышаларының тарых китабында языландыр.</verse>
				<verse number="8">Ётам патыша боланда йигрими бәш яшындады. Ол Иерусалимде он алты йыл патышалык этди.</verse>
				<verse number="9">Ётам ата-бабаларына говушды. Ол Давут галасында җайланды. Оглы Ахаз онуң ерине патыша болды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="28">
				<verse number="1">Ахаз патыша боланда йигрими яшындады. Ол Иерусалимде он алты йыл патышалык этди. Ахаз атасы Давут ялы болмады, ол өз Худайы Реббиң назарында догры ишлери этмеди.</verse>
				<verse number="2">Ахаз Ысрайыл патышаларының ёлы билен йөреди. Ол хатда Багал худайы үчин гуйма бутлар ясады.</verse>
				<verse number="3">Ахаз Бенхинном дересинде якымлы ыслы түтетги якып, Реббиң ысрайылларың өңүнден ковуп чыкаран миллетлериниң йигренҗи адаты боюнча өз огулларыны отдан гечирди.</verse>
				<verse number="4">Ол сеждегәхлерде, байырлыкларда ве гүр япраклы хер бир агаҗың астында гурбанлык берип, якымлы ыслы түтетги түтедйәрди.</verse>
				<verse number="5">Шонуң үчин хем Худайы Реб Ахазы Сирия патышасының элине берди. Сирия патышасы Ахаздан үстүн чыкып, онуң көп санлы адамларыны есир алып, олары Дамаска гетирди. Ол Ысрайыл патышасының хем элине берилди. Ысрайыл патышасы Ахаза агыр зарба урды.</verse>
				<verse number="6">Ремаляның оглы Пека Яхудада бир йүз йигрими мүң эдермен эсгери бир гүнде өлдүрди, чүнки олар ата-бабаларының Худайы Ребби терк эдипдилер.</verse>
				<verse number="7">Эфрайымың батыр йигиди Зикри патышаның оглы Магасеяны, патыша көшгүниң эмелдары Азрыкамы ве патышадан соң икинҗи адам болан Элкананы өлдүрди.</verse>
				<verse number="8">Ысрайыллар өз доганларындан ики йүз мүң эркеги, аяллары, огуллардыр гызлары есир алдылар, ысрайыллар шейле хем олардан көп олҗа алып, олҗалары Самария гетирдилер.</verse>
				<verse number="9">Эмма Реббиң бир пыгамбери барды, онуң ады Одетди. Одет Самария гелен гошуның янына гелип, олара шейле дийди: «Ата-бабаларыңызың Худайы Реб Яхуда газаплананы үчин олары сизиң элиңизе берди. Эмма сиз гөге етен газап билен олары өлдүрдиңиз.</verse>
				<verse number="10">Инди сиз Яхуданың ве Иерусалимиң халкларыны: аялдыр-эркеклери гул-гырнак хөкмүнде өзүңизе табын этҗек болярсыңыз. Эйсем Худайыңыз Реббиң өңүнде сизиң өзүңиз языксызмы нәме?</verse>
				<verse number="11">Инди маңа гулак асың-да, гарындашларыңыздан алан есирлериңизи ызына ибериң, чүнки Реббиң гахар-газабы сизиң үстүңиздедир».</verse>
				<verse number="12">Шейле хем, эфрайымлардан болан кәбир баштутанлар: Ехохананың оглы Азаря, Мешиллемотың оглы Берекя, Шаллумың оглы Хизкия ве Хадлайың оглы Эмаса дагы урушдан гелйәнлериң гаршысына чыкып, олара:</verse>
				<verse number="13">«Есирлери бу ере гетирмәң. Бу бизиң гүнәлеримизи ве языкларымызы артдырып, Реббе гаршы гүнә этдигимиз болар. Бизиң языгымыз эййәм җуда чөкдердир. Реббиң газабы Ысрайыла гаршы ловлаяндыр» дийдилер.</verse>
				<verse number="14">Шейдип, эсгерлер есирлери ве олҗалары баштутанларың, бүтин җемагатың янында гоюп гитдилер.</verse>
				<verse number="15">Онсоң ады агзаланлар туруп, есирлери алдылар-да, оларың арасындакы ялаңачларына олҗалардан эшиклер алып гейдирдилер. Олара эшик, чарык гейдирип, иймит ве сув билен үпҗүн этдилер; яраларына яг гуйдулар; яравсызларыны эшеге мүндүрип, Ерихо Палма галасындакы гарындашларына гетирип, соң ызларына – Самария доландылар.</verse>
				<verse number="16">Шол вагтларда Ахаз патыша көмек сорап, Ашур патышасының янына адам ёллады.</verse>
				<verse number="17">Эдомлылар ене-де чозуп, Яхудадан үстүн чыкыпды, олары есир эдип әкидипдилер.</verse>
				<verse number="18">Пилиштлилер Яхуданың гүнбатар байырларындакы ве Негеп чөлүндәки шәхерлерине хүҗүм эдип, Бейтшемеши, Аялоны, Гедероты, Соконы янындакы обалары билен, Тимнаны янындакы обалары билен, Гомзоны янындакы обалары билен басып алып, шол ерлерде месген тутупдылар.</verse>
				<verse number="19">Ысрайыл патышасы Ахаз зерарлы Реб Яхуданы кичелдипди, чүнки Ахаз Яхудада азгынлык эдип, Реббе хыянат эдипди.</verse>
				<verse number="20">Шейдип, Ашур патышасы Тиглатпилесер Ахазың гаршысына чыкып, оңа ярдам этмегиң дерегине зулум этди.</verse>
				<verse number="21">Ахаз Реббиң өйүни, патышаның көшгүни ве эмелдарларың өйлерини талап, олардан Ашур патышасына салгыт төледи; эмма бу Ахаза көмек этмеди.</verse>
				<verse number="22">Ахаз патыша бетбагтчылыклы пурсатларында Реббе хыянатчылыгыны хас-да артдырды.</verse>
				<verse number="23">Ахаз өзүни еңлише сезевар эден Дамаск худайларына гурбанлык берип, шейле дийди: «Сирия патышаларының худайларының олара ярдам эдишлери ялы, маңа-да ярдам этмеклери үчин, мен олара гурбанлык берерин». Эмма ол худайлар Ахазың ве тутуш Ысрайылың башындан бетбагтчылык индерди.</verse>
				<verse number="24">Ахаз Худайың өйүндәки энҗамлары топлап, олары дөвүп бөлек-бөлек этди. Ол Реббиң өйүниң гапыларыны гулплады. Ахаз Иерусалимиң хер күнҗегинде өзи үчин гурбанлык сыпаларыны ясады.</verse>
				<verse number="25">Башга худайлара якымлы ыслы түтетги якмак үчин Яхуданың хер шәхеринде сеждегәхлер гуруп, ата-бабаларының Худайы Реббиң гахарыны гетирди.</verse>
				<verse number="26">Ахазың башдан-аяк эден әхли ишлери Яхуда ве Ысрайыл патышаларының тарых китабында языландыр.</verse>
				<verse number="27">Ахаз ата-бабаларына говушды. Ол Иерусалим шәхеринде җайланды. Эмма Ахазы Ысрайыл патышаларының мазарына гетирмедилер. Оглы Хизкия онуң ерине патыша болды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="29">
				<verse number="1">Хизкия патыша боланда йигрими бәш яшындады. Ол Иерусалимде йигрими докуз йыл патышалык этди. Онуң эҗеси Абыя Закаряның гызыды.</verse>
				<verse number="2">Ол атасы Давут ялы Реббиң назарында догры ишлери этди.</verse>
				<verse number="3">Патышалыгының биринҗи йылының биринҗи айында, Хизкия Реббиң өйүниң гапыларыны ачып, оны беҗерди.</verse>
				<verse number="4">Ол руханылардыр левилери чагырып, олары гүндогар тарапдакы мейданча топлады.</verse>
				<verse number="5">Хизкия олара: «Эй, левилер, маңа гулак асың! Иниңизи тәмизләң ве ата-бабаларыңызың Худайы Реббиң өйүни мукаддес эдиң! Бу мукаддес ерден харам затлары чыкарып зыңың.</verse>
				<verse number="6">Чүнки бизиң ата-бабаларымыз Худайымыз Реббе хыянат эдип, Онуң назарында пис ишлери этдилер; Ребби терк эдип, Онуң месгенинден йүз дөндерип, еңселерини өвүрдилер.</verse>
				<verse number="7">Олар эйваның гапыларыны хем гулплап, чыралары өчүрдилер. Мукаддес ерде Ысрайылың Худайына якымлы ыслы түтетги якмадылар, якма гурбанлык бермедилер.</verse>
				<verse number="8">Шонуң үчин хем, Яхуданың ве Иерусалимиң үстүнден Реббиң газабы инди. Өз гөзүңиз билен гөршүңиз ялы, олары иле элхенчлик, гең-тәсинлик ве гүлки этди.</verse>
				<verse number="9">Шу себәпли, бизиң аталарымыз гылычдан өлдүлер, огулларымыздыр гызларымыз ве аялларымыз есирликдедир.</verse>
				<verse number="10">Инди Ысрайыл Худайы Реббиң гүйчли газабы бизден совлар ялы, мен Онуң билен әхт эдишмеги йүрегиме дүвдүм.</verse>
				<verse number="11">Огулларым, сиз гелеңсизлик этмәң, чүнки Реб сизи Өз хузурында дуруп хызмат этмегиңиз үчин, Өз хызматкәрлери болуп, якымлы ыслы түтетги якмагыңыз үчин сизи сайлады».</verse>
				<verse number="12">Онсоң левилерден, ине, шулар ерлеринден турды: Кохадың несиллеринден: Омасайың оглы Махат ве Азаряның оглы Ёвел; Мерарының несиллеринден: Абдының оглы Киш, Ехаллелелиң оглы Азаря; Гершоның несиллеринден: Зимманың оглы Ёва, Ёваның оглы Эден;</verse>
				<verse number="13">Элисапаның несиллеринден: Шимри ве Егиел; Асафың несиллеринден: Закаря ве Матаня;</verse>
				<verse number="14">Хейманың несиллеринден: Ехиел ве Шимги; Едутуның несиллеринден: Шемагя ве Узыел.</verse>
				<verse number="15">Олар доганларыны топлап, инлерини тәмизләп, Реббиң сөзүне гөрә патышаның табшырышы ялы, Реббиң өйүни тәмизлемек үчин ол ере гирдилер.</verse>
				<verse number="16">Руханылар Реббиң өйүни тәмизлемек үчин ичине гирип, ыбадатханадан тапан әхли мурдар затларыны Реббиң өйүниң ховлусына чыкардылар. Левилер хем олары алып, Кидрон дересине әкитдилер.</verse>
				<verse number="17">Биринҗи айың биринҗи гүнүнде мукаддес этме ишине башладылар, айың секизине Реббиң эйванына етдилер. Секизинҗи гүн олар Реббиң өйүни мукаддес этдилер ве биринҗи айың он алтысы гүни иши тамамладылар.</verse>
				<verse number="18">Онсоң олар патыша Хизкияның янына гирип: «Биз тутуш Реббиң өйүни, якма гурбанлык сыпасыны, әхли энҗамлары ве хөдүр чөреклери гоюлян хантагтаны, әхли энҗамларыны долы тәмизледик.</verse>
				<verse number="19">Ахаз патышаның хөкүм сүрйән дөврүнде хайынлык эдип, айрып ташлан әхли энҗамларыны тайынлап, мукаддес этдик. Олар Реббиң гурбанлык сыпасының өңүндедир» дийдилер.</verse>
				<verse number="20">Онсоң Хизкия ирден туруп, шәхериң баштутанларыны йыгнап, Реббиң өйүне гитди.</verse>
				<verse number="21">Олар патышалык, мукаддес өй ве яхуда халкы үчин гүнә гурбанлыгы хөкмүнде еди өкүз, еди гоч, еди гузы ве еди теке гетирдилер. Патыша Харуның несиллерине – руханылара олары гурбанлык сыпасында Реббе бермеги табшырды.</verse>
				<verse number="22">Шейдип, олар өкүзлери өлдүрдилер; руханылар ганы алып, гурбанлык сыпасына серпдилер. Олар гочлары ве гузулары өлдүрип, оларың ганыны хем гурбанлык сыпасына тарап серпдилер.</verse>
				<verse number="23">Гүнә гурбанлыгы үчин эркечлер патышаның ве халкың янына гетирилди, олар эркечлериң үстүне эллерини гойдулар.</verse>
				<verse number="24">Онсоң руханылар эркечлери өлдүрип, оларың ганыны бүтин ысрайыл халкыны гүнәден сапламак үчин гурбанлык сыпасының үстүне гүнә гурбанлыгы хөкмүнде дөкдүлер. Чүнки патыша бүтин ысрайыл халкы үчин якма гурбанлыгының ве гүнә гурбанлыгының берилмегини табшырыпды.</verse>
				<verse number="25">Давудың, патышаның гөргүри Гатың ве Натан пыгамбериң табшырыгы боюнча, патыша левилери кимваллар, арфалардыр лиралар билен Реббиң өйүнде ерлешдирди. Бу табшырыгы Реб пыгамберлериң үсти билен берипди.</verse>
				<verse number="26">Левилер Давудың саз гураллары, руханылар хем сурнайлары билен дурдулар.</verse>
				<verse number="27">Онсоң Хизкия патыша гурбанлык сыпасында якма гурбанлык бермеги табшырды. Якма гурбанлык бермәге башланларында, сурнайлар ве Ысрайыл патышасы Давудың саз гураллары билен Реббе алкыш айтмага башладылар.</verse>
				<verse number="28">Бүтин халк ыбадат эдип, айдымчылар айдым айдып, сурнайчылар сурнай чалдылар. Айдым-саз тә якма гурбанлыгы тамамланянча довам этди.</verse>
				<verse number="29">Якма гурбанлыгы тамамлананда, патыша ве онуң янындакыларың бары йүзлерини ере берип сежде этдилер.</verse>
				<verse number="30">Хизкия патыша ве онуң баштутанлары левилере Давудың ве Асаф гөргүриң сөзлери билен Реббе алкыш айтмагы табшырдылар. Олар шатлык билен алкыш айдып, дыза чөкүп ыбадат этдилер.</verse>
				<verse number="31">Онсоң Хизкия: «Инди сиз өзүңизи Реббе багыш этдиңиз. Голай гелиң-де, Реббиң өйүне гурбанлыклар, шүкүр гурбанлыкларыны гетириң» дийди. Халк гурбанлыклар ве шүкүр гурбанлыкларыны гетирдилер; гөвнүнден чыкаран хер кес якма гурбанлыкларыны гетирди.</verse>
				<verse number="32">Халкың гетирен якма гурбанлыкларының саны етмиш өкүз, йүз гоч ве ики йүз гузуды. Буларың бары Реббе якма гурбанлыгыны бермек үчинди.</verse>
				<verse number="33">Мукаддес эдилен малларың саны алты йүз өкүз ве үч мүң гоюндан ыбаратды.</verse>
				<verse number="34">Эмма руханылар аздыклары үчин якма гурбанлыкларының хеммесиниң дерисини союп билмедилер. Иш гутарып, галан руханылар инлерини тәмизлейәнчәлер, доганлары левилер руханылара ярдам этдилер, левилер инлерини тәмизлемекде руханылара гаранда хас сап йүреклидилер.</verse>
				<verse number="35">Көп санлы якма гурбанлыкларындан дашары-да, саламатлык гурбанлыкларының ягы ве якма гурбанлыклары билен берилйән ичги садакалары барды. Шейдип, Реббиң өйүниң хызматы дикелдилди.</verse>
				<verse number="36">Худайың халк үчин эден ишлерине Хизкия ве бүтин халк шатландылар, чүнки бу иш тиз тамамланыпды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="30">
				<verse number="1">Хизкия Ысрайыл Худайы Реббе Песах байрамыны беллемек үчин Реббиң Иерусалимдәки өйүне гелсинлер дийип, бүтин ысрайыл, яхуда халкларына хабар ёллап, эфрайымлара ве гүнбатардакы манашалара хем хатлар язды.</verse>
				<verse number="2">Патыша хем онуң баштутанлары ве бүтин халк Песах байрамыны икинҗи айда беллемек барада маслахат гечирипдилер.</verse>
				<verse number="3">Чүнки руханыларың өзлерини етерлик мөчберде инлерини тәмизлемәндиги ве халкың Иерусалиме йыгнанмандыгы себәпли Песахы белленен вагтда эдип билмедилер.</verse>
				<verse number="4">Бу ниет патышаның ве халкың гөзүне догры гөрүнди.</verse>
				<verse number="5">Шейдип, халк Иерусалиме гелип, Ысрайыл Худайы Реб үчин Песах байрамыны беллесинлер дийип, Беершебадан Дана ченли тутуш Ысрайылда ыглан этмели диен карара гелдилер, себәби халкың көп бөлеги Песах байрамыны айдылышы ялы ерине етирмәндилер.</verse>
				<verse number="6">Шейдип, чапарлар патышаның ве онуң баштутанларының хатлары билен тутуш Ысрайыла ве Яхуда айланып, патышаның табшырыгы боюнча шейле дийдилер: «Эй, ысрайыллар! Ыбрайымың, Ысхагың ве Ысрайылың Худайы Реббе тарап өврүлиң! Реб Ашур патышасының элинден гутулып, аман галанлара тарап өврүлер!</verse>
				<verse number="7">Аталарыңыз ве доганларыңыз ялы аталарыңызың Худайы Реббе бивепалык этмәң. Гөршүңиз ялы, Реб олары элхенч зада өвүрди.</verse>
				<verse number="8">Аталарыңыз ялы бойнуёгын болмаң. Реббе табын болуң, Онуң эбедилик мукаддес эден өйүне гелип, Худайыңыз Реббе хызмат эдиң. Онсоң Онуң газабы сизден совлар.</verse>
				<verse number="9">Реббе долансаңыз, сизиң гарындашларыңыз ве чагаларыңыз өзлерини есир аланларың алнында рехим-шепагат тапып, өз меканларына доланып гелерлер. Чүнки Худайыңыз Реб мерхеметлидир ве рехимдардыр. Реббе долансаңыз, Ол сизден йүз өвүрмез».</verse>
				<verse number="10">Шейдип, чапарлар эфрайым хем гүнбатардакы манаша тирелериниң яшаян юртларының үсти билен Зебулуна ченли шәхерме-шәхер айландылар, йөне олар чапарларың үстүнден гүлүп, олары масгараладылар.</verse>
				<verse number="11">Диңе ашерлерден, гүнбатардакы манашалардан ве зебулунлардан кәбирлери өзлерини кичелдип, Иерусалиме гелдилер.</verse>
				<verse number="12">Реббиң сөзүне гөрә патышаның ве баштутанларың берен табшырыкларыны ерине етирмекде, олара агзыбирлик берен Худайың эли Яхуданың үстүндеди.</verse>
				<verse number="13">Икинҗи айда Петир байрамыны беллемек үчин Иерусалиме көп халк, улы мәреке йыгнанды.</verse>
				<verse number="14">Олар ише гиришип, Иерусалимдәки гурбанлык сыпалары ве әхли якымлы ыслы түтетги якылян сыпалары айрып, Кидрон дересине ташладылар.</verse>
				<verse number="15">Олар икинҗи айың он дөрдүне Песах җанлысыны сойдулар. Руханылар ве левилер утанып, инлерини тәмизләп, якма гурбанлыкларыны Реббиң өйүне гетирдилер.</verse>
				<verse number="16">Олар Худайың адамы Мусаның кануны боюнча, өз адаты ерлеринде дурдулар. Руханылар левилерден алан гурбанлык ганларыны серпдилер.</verse>
				<verse number="17">Халкың арасында инини тәмизлемедик көп адам барды. Шонуң үчинем левилер тәмиз болмадык хер адам үчин Песах җанлысыны союп, гурбанлыгы Реббе багыш этдилер.</verse>
				<verse number="18">Эфрайым, манаша, ысакар ве зебулун тирелеринден болан көп адамлар өзлерини тәмизлемезден, Песах гурбанлыгындан ийдилер. Олар ийип, дүзгүни боздулар. Эмма Хизкия олар үчин дилег этди. Хизкия: «Эй, мерхеметли Реб, мукаддес ериң дүзгүнине гөрә тәмиз болмаздан ата-бабаларының Худайы Ребби агтармагы йүрегине дүвен хер кеси багышла» дийди.</verse>
				<verse number="19"></verse>
				<verse number="20">Реб Хизкияның дилегини эшидип, халкы багышлады.</verse>
				<verse number="21">Иерусалимде болан ысрайыл халкы улы шатлык билен еди гүнләп Петир байрамыны белледи. Левилер хем руханылар белент сесли саз гураллары билен хер гүн Реббе өвги айтдылар.</verse>
				<verse number="22">Хизкия Реббиң хызматында уссатлык гөркезен левилери рухландырды. Шейдип, олар саламатлык гурбанлыгыны берип, аталарының Худайы Реббе шүкүрлер айдып, еди гүнләп байрамчылык иймитлерини ийдилер.</verse>
				<verse number="23">Онсоң бүтин халк ене-де еди гүнләп байрам этмеги карар этди. Шейдип, олар ене еди гүнләп шады-хоррамлыкда байрам этдилер.</verse>
				<verse number="24">Яхуда патышасы Хизкия халка гурбанлык үчин мүң өкүз, еди мүң гоюн берди, баштутанлар хем халка мүң өкүз, он мүң гоюн бердилер. Көп санлы руханылар инлерини тәмизледилер.</verse>
				<verse number="25">Бүтин яхуда халкы, руханылар, левилер ве Ысрайылдан гелен тутуш халк, Ысрайылдан гелен кесеки халклар хем-де Яхудада месген тутан кесеки халклар шатландылар.</verse>
				<verse number="26">Иерусалимде улы шатлык болды, чүнки Ысрайыл патышасы Давудың оглы Сүлейманың дөврүнден бәри Иерусалимде бейле байрам болманды.</verse>
				<verse number="27">Онсоң руханылардыр левилер ерлеринден туруп, халка ак пата бердилер. Оларың сеслери эшидилип, дилеглери гөкдәки Худайың мукаддес месгенине етди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="31">
				<verse number="1">Песах байрамы тамамланандан соң, ол ердәки бүтин ысрайыл халкы Яхуда галаларына гидип, дикме дашлары күл-оврам эдип, Ашера бутларыны кесдилер. Бүтин яхуда, бенямин, эфрайым ве гүнбатардакы манаша тирелериниң яшаян ерлеринде болан сеждегәхлери ве гурбанлык сыпаларының әхлисини ёк этдилер. Онсоң ысрайыл халкының херси өз галаларына, өз мүлклерине доланды.</verse>
				<verse number="2">Хизкия руханылардыр левилериң херсини топар-топар эдип, хызматына гөрә топарлара бөлди. Руханылар хем левилер якма ве саламатлык гурбанлыкларыны бермек ве Реббиң дүшелгесиниң дервезелеринде алкыш хем өвги айдып хызмат этмеклери үчин белленди.</verse>
				<verse number="3">Реббиң канунында язылышы ялы, Хизкия якма гурбанлыклар үчин эртирлик ве агшамлык якма гурбанлыкларыны, Сабат гүни үчин, Тәзе Ай ве бейлеки байрамлар үчин якма гурбанлыклары өз малындан берди.</verse>
				<verse number="4">Руханылар, левилер өзлерини Реббиң канунына багыш эдер ялы, Хизкия Иерусалимиң илатына руханылара ве левилере ондан бир бөлеги бермеклерини буюрды.</verse>
				<verse number="5">Патышаның буйругы яйран бадына, ысрайыл халкы дәнәниң, шерабың, ягың, балың ве экин мейданының әхли өнүмлериниң илкинҗи мивелеринден боллук билен бердилер; хемме затдан ондан бирини сахылык билен бердилер.</verse>
				<verse number="6">Яхуда галаларында яшаян ысрайыл, яхуда халклары хем ирили овнуклы малларының ондан бирини, Худайы Реббе багыш эдилен мукаддес затларың ондан бирини гетирип үйшүрдилер.</verse>
				<verse number="7">Үчүнҗи айда үйшмеклери ербе-ер гоймага башлап, единҗи айда оны соңладылар.</verse>
				<verse number="8">Хизкия билен баштутанлар гелип, үйшмеклери гөрүп, Ребби ве онуң халкы Ысрайылы алкышладылар.</verse>
				<verse number="9">Хизкия руханылардан ве левилерден гетирилен затларың үйшмеклери барада сорады.</verse>
				<verse number="10">Садогың неслинден болан баш руханы Азаря шейле җогап берди: «Реббиң өйүне садакаларыны гетирип башланларындан бәри бизиң иймитимиз етерлик болды, хатда көп артып хем галды. Реббиң Өз халкына берекет берендиги себәпли, бизде артык галан зат көп».</verse>
				<verse number="11">Онсоң Хизкия олара Реббиң өйүнде аммарлары тайярламагы табшырды. Олар хем аммарлары тайярладылар.</verse>
				<verse number="12">Олар садакаларыны, ондан бирлерини ве багыш эдилен затлары вепалылык билен шол ере гетирдилер. Бу затлар левилерден Конаняның баштутанлыгында эдилди. Конаняның иниси Шимги болса онуң көмекчисиди.</verse>
				<verse number="13">Ехиел, Азазя, Нахат, Асахел, Еримот, Ёзабат, Элиел, Исмакя, Махат ве Беная дагылар Хизкия патышаның ве Худайың өйүниң эсасы баштутаны Азаряның белләндиги үчин Конаня билен онуң иниси Шимгиниң гөзегчилиги астында ишлейәрдилер.</verse>
				<verse number="14">Гүндогар дервезесиниң сакчысы левилерден Йимнаның оглы Коре Реббе берилйән мейлетин садакаларың үстүнден гараярды. Шейле хем Реббе хөдүрленен садакалары ве багыш эдилен садакалары пайламак ишини ерине етирйәрди.</verse>
				<verse number="15">Эден, Миниямин, Ешува, Шемагя, Амаря ве Шеканыя дагы руханыларың галасында топарларына гөрә яшдыр гарры гарындашларына пайлары бөлмекде Коре вепалылык билен ярдам этдилер.</verse>
				<verse number="16">Реббиң өйүне везипелерине хем бөлүмлерине гөрә гүнделик хызмат үчин гелен, несиллерине гөрә хасаба алнан үч яшлы ве ондан ёкары болан эркеклериң хеммесине пай бердилер.</verse>
				<verse number="17">Руханыларың хасаба алнышы уругларына гөрә гечирилди. Левилериң йигрими ве ондан ёкары яшлылары везипелерине ве бөлүмлерине гөрә белленди.</verse>
				<verse number="18">Руханылар яш чагалары, аяллары, огуллары ве гызлары, тутуш җемагат билен хасаба алындылар, чүнки олар инлерини тәмизлемекде вепалы болупдылар.</verse>
				<verse number="19">Өз шәхерлериниң ачык мейданларында яшаян Харуның неслинден болан руханылара ёкарда ады агзалан адамлар хер эркек рухана ве хер бир хасаба алнан левә пай бермелидилер.</verse>
				<verse number="20">Хизкия бүтин Яхудада шейле этди. Ол Худайы Реббиң өңүнде оңат, догры ве хак иш этди.</verse>
				<verse number="21">Худайың өйүне хызмат этмекде эден хер ишинде, кануны ве табшырыклары сакламакда, Хизкия өз Худайыны бүтин калбы билен агтарды. Шонуң үчин-де, онуң эденлери ровачланды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="32">
				<verse number="1">Хизкияның эден вепалы ишлеринден соң, Ашур патышасы Санхерип гелип, Яхуда чозуш эдип, галаларың гаршысында дүшелге гуруп, олары эле алмагы йүрегине дүвди.</verse>
				<verse number="2">Хизкия Санхерибиң гелип, Иерусалиме гаршы уруш этмекчи боляндыгыны гөренде, шәхериң дашындакы чешмелериң сувуны бентлемек барада өз баштутанлары ве батыр йигитлери билен маслахатлашды. Олар Хизкия ярдам этдилер.</verse>
				<verse number="3"></verse>
				<verse number="4">Көп халк топланып: «Нәме үчин Ашур патышалары гелип, бол сув тапмалымышын?» дийип, юрдуң ичинден акып гечйән әхли чешмедир акарлары бентледилер.</verse>
				<verse number="5">Шейдип, Хизкия кувватланып, диварың әхли йыкылан ерлерини беҗерип, онуң үстүнде диңлер галдырды. Дашындан ол ене-де башга бир дивар гурды. Булардан башга-да Хизкия Давут галасындакы Миллоны беркидип, көп мукдарда яраглардыр галканлар ясатды.</verse>
				<verse number="6">Хизкия халкың үстүнден уруш серкерделерини белләп, олары өз янына, шәхер дервезесиниң мейданчасына йыгнап, шейле дийди: «Дөзүмли ве мерт болуң. Ашур патышасындан горкмаң, хедер этмәң, чүнки бизиң билен Болян онуң билен боляндан хас гүйчлүдир.</verse>
				<verse number="7"></verse>
				<verse number="8">Ашур патышасы ынсан гүйҗи билендир, эмма бизиң билен Худайымыз Ребдир. Ол бизе ярдам эдип, бизиң үчин сөвешер». Яхуда патышасы Хизкияның сөзлери халкы рухландырды.</verse>
				<verse number="9">Мундан соң Ашур патышасы Санхерип тутуш гошуны билен Лакышдака, нөкерлерини Иерусалимдәки Яхуда патышасы Хизкияның ве бүтин яхуда халкының янына иберди.</verse>
				<verse number="10">Нөкерлер гелип, Ашур патышасы Санхерип шейле диййәр: «Сиз нәме үчин Иерусалимде габав ичинде отырсыңыз? Нәмә бил баглаярсыңыз?</verse>
				<verse number="11">Хизкия: „Худайымыз Реб бизи Ашур патышасының элинден халас эдер“ дийип, сизи ачлыкдан ве сувсузлыкдан өлдүрҗек болуп алдаяр.</verse>
				<verse number="12">Яхуда ве Иерусалиме йүзленип: „Сиз диңе бир гурбанлык сыпаның өңүнде сежде эдип, шонуң үстүнде гурбанлык якың“ дийип, Реббе багыш эден сеждегәхлери, гурбанлык сыпаларыны йыкан шу Хизкия дәлми нәме?</verse>
				<verse number="13">Әхли юртларың халкларына мениң ве ата-бабаларымың нәме эденини билмейәрсиңизми? Шол юртларың миллетлериниң худайлары өз юртларыны мениң элимден халас эдип билдилерми?</verse>
				<verse number="14">Худайыңызың сизи мениң элимден халас эдип билер ялы, ата-бабаларымың бүтинлей ёк эден шол миллетлериниң әхли таңрыларының арасында хайсысы өз халкыны мениң элимден халас эдип билди?</verse>
				<verse number="15">Инди сиз өзүңизи Хизкия алдатмаң, оңа өзүңизи шу ёл билен азашдырмага ёл бермәң ве оңа ынанмаң. Чүнки хич бир миллетиң я-да патышалыгың таңрысы өз халкыны мениң ве ата-бабаларымың элинден халас эдип билен дәлдир. Сизиң Худайыңыз-да сизи мениң элимден халас эдип билмез!» дийдилер.</verse>
				<verse number="16">Санхерибиң нөкерлери Бейик Худая ве Онуң гулы Хизкия гаршы сөзлерини довам этдирдилер.</verse>
				<verse number="17">Санхерип Ысрайыл Худайы Реббе дил етирип язан хатларында Реббе гаршы шейле дийди: «Бейлеки миллетлериң таңрыларының өз халкларыны мениң элимден халас этмейишлери ялы, Хизкияның Худайы хем Өз халкыны мениң элимден халас этмез».</verse>
				<verse number="18">Санхерибиң нөкерлери бу сөзлери диварың үстүндәки Иерусалим халкыны горкузып, ховсала дүшүрип, шәхери басып алмак үчин олара яхуда дилинде гаты сес билен гыгырып айтдылар.</verse>
				<verse number="19">Олар Иерусалимде месген тутян Худайы хакда-да дүнйә халкларының ынсан эли билен ясалан худайлары хакда сөзлейишлери ялы сөзледилер.</verse>
				<verse number="20">Онсоң Хизкия патыша билен Амозың оглы Ишая пыгамбер мунуң үчин дилег эдип, Худая перят этдилер.</verse>
				<verse number="21">Реб бир перишде ёллап, Ашур патышасының дүшелгесинде әхли батыр йигитлери, серкерделери ве баштутанлары өлдүрди. Шейдип, Санхерип биабрайлык билен өз юрдуна доланып гелди. Ол өз худайының бутханасына геленде, онуң өзүнден өнен огулларының кәбири Санхериби гылыч билен өлдүрдилер.</verse>
				<verse number="22">Шейдип, Реб Хизкияны хем Иерусалим илатыны Ашур патышасы Санхерибиң ве әхли душманларының элинден халас эдип, олары думлы-душдан горады.</verse>
				<verse number="23">Иерусалиме көп адамлар гелип, Реббе садакалар, Яхуда патышасы Хизкия гымматбаха совгатлар гетирдилер. Шондан соң, Хизкия әхли миллетлериң назарында бейгелди.</verse>
				<verse number="24">Шол дөвүрлерде Хизкия сыркавлап, өлүм яссыгында ятырды. Ол Реббе дилег этди. Реб Хизкияның дилегине җогап берип, оңа бир аламат берди.</verse>
				<verse number="25">Эмма Хизкия өзүне эдилен ягшылыгы өдемеди, ол гопбамсылык этди. Шонуң үчин хем Хизкияның, Яхуданың ве Иерусалимиң үстүне газап инди.</verse>
				<verse number="26">Онсоң Хизкия гопбамсылыгы үчин өзүни кичелтди. Иерусалимиң илаты-да шейле этди. Шейдип, Хизкияның дөврүнде Реббиң газабы оларың үстүне инмеди.</verse>
				<verse number="27">Хизкияда уммасыз көп байлык болуп, онуң шан-шөхраты бейгелди. Ол өзүне күмүш, алтын, гымматбаха дашлар, хошбой ыслы затлар, галканлар ве хер хили гымматбаха затлар үчин хазыналар эдинди.</verse>
				<verse number="28">Бугдай, шерап ве зейтун ягы үчин аммарлар, маллар үчин ятаклар ве сүрүлер үчин агыллар ясатды.</verse>
				<verse number="29">Хизкия өзи үчин шәхерлер гурдурды. Онуң җуда көп овнук ве ири маллары барды, чүнки Худай Хизкия гаты көп мал-мүлк берипди.</verse>
				<verse number="30">Гихон сувларының ёкаркы голуны баглап, олары Давут галасының гүнбатар тарапына ашаклыгына сован бу Хизкиядыр. Хизкияның әхли ишлери ровачланды.</verse>
				<verse number="31">Ине, Бабыл хөкүмдарларының юртда болан аламат хакында сорамак үчин Хизкияның янына иберен илчилери геленде, Худай Хизкияны сынап, онуң йүрегинде болан бар зады билмек үчин оны еке галдырды.</verse>
				<verse number="32">Хизкияның бейлеки ишлери, эден оңат ишлери барада Амозың оглы Ишая пыгамбериң пыгамберликлеринде, Яхуда хем Ысрайыл патышаларының тарых китапларында языландыр.</verse>
				<verse number="33">Хизкия ата-бабаларына говушды. Ол Давудың несиллериниң мазарларының ёкарсында җайланды. Хизкия арадан чыканда, бүтин Яхуданың ве Иерусалимиң илаты оңа хормат гойды. Оглы Манаша онуң ерине патыша болды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="33">
				<verse number="1">Манаша патыша боланда он ики яшындады. Ол Иерусалимде элли бәш йыл патышалык этди.</verse>
				<verse number="2">Реббиң ысрайылларың арасындан ковуп чыкаран миллетлериниң эден неҗис ишлери ялы Манаша хем Реббиң назарында неҗис ишлери этди</verse>
				<verse number="3">Манаша какасы Хизкияның йыкан сеждегәхлерини тәзеден дикелтди. Ол Багал буты үчин гурбанлык сыпаларыны гуруп, Ашера бутларыны дикди. Ол әхли асман җисимлерине сежде эдип, шолара гуллук этди.</verse>
				<verse number="4">Ол Реббиң: «Иерусалимде маңа ыбадат эдилер» диен Реббиң өйүнде бутлар үчин гурбанлык сыпаларыны бина этди.</verse>
				<verse number="5">Манаша Реббиң өйүниң ики ховлусында әхли асман җисимлери үчин гурбанлык сыпаларыны бина этди.</verse>
				<verse number="6">Манаша оглуны Бенхинном дересинде отдан гечирди, гөзбагчылык, тәлее гарамаклык ве җадыгөйлик билен иш салышды. Ол палчылык, порханлар билен иш салышды. Ол Реббиң гахарыны гетирип, Онуң назарында көп йигренҗи ишлери этди.</verse>
				<verse number="7">Манаша ясан ойма Ашера бутуны Худайың өйүнде гойды. Бу өй Худайың Давуда ве онуң оглы Сүлеймана: «Маңа шу өйде ве бүтин Ысрайыл тирелеринден сечип алан шәхерим Иерусалимде ыбадат эдилер.</verse>
				<verse number="8">Эгер олар Мениң әхли табшырыкларымы, гулум Мусаның үсти билен өзлерине буйран әхли затларымы эдип, канунларымы, парзларымы ве хөкүмлерими берҗай этселер, Мен мундан бейләк ысрайыл халкыны аталарына берен юрдумдан дашары чыкартмарын» диен өйүди.</verse>
				<verse number="9">Манаша Яхуданың ве Иерусалимиң илатыны шейле бир аздырды велин, олар Реббиң ысрайыл халкының өңүнден ковуп чыкаран миллетлеринден хем хас көп пис ишлери этдилер.</verse>
				<verse number="10">Реб Манаша ве онуң халкына сөзледи, эмма олар Реббе гулак асмадылар.</verse>
				<verse number="11">Шонуң үчин хем, Реб Ашур патышасының гошун серкерделерини оларың үстүне гетирди. Серкерделер Манашаны гандаллап, зынҗыр билен баглап, Бабыла есир эдип алып гитдилер.</verse>
				<verse number="12">Манаша мушакгат ичинде өз Худайы Реббе ялбарып, ата-бабаларының Худайының өңүнде өзүни гаты кичелтди.</verse>
				<verse number="13">Манаша Худая дилег этди, Худай-да онуң дилегини кабул эдип, налышыны эшидип, оны ене-де Иерусалиме, өз патышалыгына гетирди. Онсоң Манаша Реббиң хакыкы Худайдыгыны билди.</verse>
				<verse number="14">Шондан соң, ол Гихоның гүнбатарында, дередәки Балык дервезесиндәки гирелгә ченли болан Давут галасының дашкы диварыны гурды. Манаша дивары Офелиң дашындан айлап, хас бейгелтди. Ол шейле хем Яхуданың әхли галаларында гошун серкерделерини гойды.</verse>
				<verse number="15">Манаша кесеки таңрылары ве өз гоян ойма бутуны Реббиң өйүнден айырды, Реббиң өйүниң дагындакы ве Иерусалимдәки әхли гурбанлык сыпаларыны юмруп, оларың хеммесини шәхериң дашына ташлады.</verse>
				<verse number="16">Манаша Реббиң гурбанлык сыпасыны тәзеден дикип, онда саламатлык ве шүкүр гурбанлыкларыны хөдүр этди. Ол яхуда халкына Ысрайыл Худайы Реббе хызмат этмеклиги табшырды.</verse>
				<verse number="17">Халк энтегем сеждегәхлерде гурбанлык хөдүр эдйәрди, эмма олар диңе өз Худайы Реббе гурбанлык хөдүрлейәрдилер.</verse>
				<verse number="18">Манашаның галан ишлери ве онуң эден дилеглери шейле хем Ысрайыл Худайы Реббиң адындан сөзлән гөргүриң сөзлери барада Ысрайыл патышаларының тарых китабында языландыр.</verse>
				<verse number="19">Манашаның дилеги ве онуң дилегиниң җогабы, онуң әхли гүнәлери, бивепалыгы барада гөргүрлериң тарых китабында языландыр. Шейле-де бу китапда Манаша өзүни Худайың өңүнде песелтмезден өң гуран сеждегәхлери, Ашера ве бейлекилере дикен бутлары барада языландыр.</verse>
				<verse number="20">Манаша ата-бабаларына говушды. Ол өз көшгүнде җайланды. Оглы Амон онуң ерине патыша болды.</verse>
				<verse number="21">Амон патыша боланда йигрими ики яшындады. Ол Иерусалимде ики йыл патышалык этди.</verse>
				<verse number="22">Амон какасы Манаша ялы, Реббиң назарында йигренҗи ишлери этди. Амон какасы Манашаның ясан әхли бутларына гурбанлык хөдүрләп, шолара гуллук этди.</verse>
				<verse number="23">Какасы Манашаның өзүни Реббиң өңүнде песелдиши ялы, Амон өзүни Реббиң өңүнде песелтмән, гайтам көпден-көп гүнә этди.</verse>
				<verse number="24">Амоның нөкерлери оңа гаршы дилдүвшүк гурап, оны өз көшгүнде өлдүрдилер.</verse>
				<verse number="25">Эмма яхуда халкы Амон патыша гаршы дилдүвшүк гуранларың барыны өлдүрип, онуң ерине оглы Ёшыяны патыша этди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="34">
				<verse number="1">Ёшыя патыша боланда секиз яшындады. Ол Иерусалимде отуз бир йыл патышалык этди.</verse>
				<verse number="2">Ёшыя Реббиң назарында догры ишлери этди. Ол сага-сола совулман, атасы Давудың ёлларындан йөреди.</verse>
				<verse number="3">Ёшыяның патышалыгының секизинҗи йылында, ол энтек яшка өз атасы Давудың Худайыны агтармага башлады. Патышалыгының он икинҗи йылында Ёшыя Яхуда билен Иерусалими сеждегәхлерден ве Ашера бутларындан, ойма ве гуйма бутларындан арассаламага башлады.</verse>
				<verse number="4">Ёшыяның өңүнде Багал бутларының гурбанлык сыпаларыны йыкдылар; оларың ёкарсында болан якымлы ыслы түтетги якылян сыпалары юмурдылар; Ашера бутларыны, ойма ве гуйма бутларыны-да бөлек-бөлек эдип, күле өврүп, оны шу бутлара гурбанлык беренлериң габырларына сепеледилер.</verse>
				<verse number="5">Шейле хем, Ёшыя руханыларың сүңклерини өз гурбанлык берилйән сыпаларында якып, Яхуданы ве Иерусалими арассалады.</verse>
				<verse number="6">Ёшыя Манаша, Эфрайым, Шимгон, хатда Нафтала ченли болан шәхерлердәки, оларың төвереклериндәки харабалыклардакы гурбанлык сыпаларыны йыкды. Ашера бутларыны ве бейлеки бутлары дөвүп күл этди, бүтин Ысрайылдакы якымлы ыслы түтетги якылян сыпалары йыкды. Соңра ол Иерусалиме доланып гелди.</verse>
				<verse number="7"></verse>
				<verse number="8">Патышалыгының он секизинҗи йылында юрды ве өйи арассаланларындан соң, Ёшыя патыша Асаляның оглы Шапаны, шәхер хәкими Магасеяны ве Ёвахазың оглы баш эмелдар Ёваны өзлериниң Худайы Реббиң өйүни беҗермәге иберди.</verse>
				<verse number="9">Олар баш руханы Хилкияның янына гелип, Худайың өйүне гетирилен күмүшлери оңа бердилер. Дервезебан левилер бу күмүшлери гүнбатардакы манаша ве эфрайым халкларындан, галан әхли ысрайыл халкындан, бүтин яхудадан ве беняминден, Иерусалим илатындан йыгнапды.</verse>
				<verse number="10">Олар күмши Реббиң өйүни дикелтмек ишине белленен гөзегчилериң ве Реббиң өйүни беҗерйән ишчилере бердилер.</verse>
				<verse number="11">Олар күмши ёнулан дашлар, агачлар ве Яхуда патышаларының хараба эден җайлары үчин пүрслер сатын алмак үчин агач ве даш уссаларына бердилер.</verse>
				<verse number="12">Бу адамлар иши чын йүрекден ерине етирйәрдилер. Мерарының неслинден болан леви Яхат билен Абадя, Кохадың неслинден болан Закаря ве Мешуллам дагылар буларың үстүнден баштутанлыга белленипдилер. Саз гуралларына өкде болан бейлеки әхли левилер йүк дашаянлара ве дүрли хызматда ишлейәнлере баштутанлык этдилер. Мүрзелер, гөзегчилер ве дервезебанлар хем левилерденди.</verse>
				<verse number="13"></verse>
				<verse number="14">Реббиң өйүне гетирилен күмши чыкарып йөркәлер, руханы Хилкия Мусаның үсти билен берлен Төврады тапды.</verse>
				<verse number="15">Баш руханы Хилкия Шапан мүрзә: «Мен Реббиң өйүнде Төврады тапдым» дийди. Хилкия китабы Шапана берди.</verse>
				<verse number="16">Онсоң Шапан мүрзе патышаның янына гелип, оңа китабы берди ве оңа: «Гулларың өзлерине табшырылан бар иши эдип йөрлер. Олар Реббиң өйүндәки бар күмши алып, оны өй ишине белленен баштутанларың ве ишчилериң элине берипдирлер» дийип, бар зады патыша хабар берди.</verse>
				<verse number="17"></verse>
				<verse number="18">Шапан мүрзе патыша: «Хилкия руханы маңа бир китап берди» дийди. Онсоң Шапан китабы алып, патыша сесли окап берди.</verse>
				<verse number="19">Патыша Төврадың сөзлерини эшиденде, якасыны йыртды.</verse>
				<verse number="20">Онсоң патыша Хилкия рухана, Шапаның оглы Ахыкама, Микаяның оглы Абдона, Шапан мүрзә ве патышаның хызматкәри Асая шейле табшырык берди:</verse>
				<verse number="21">«Барың-да, мениң үчин Ысрайылда хем Яхудада галанлар үчин бу тапылан китапдакы айдылян сөзлер барада Ребден сораң, чүнки Реббиң бизе гаршы ловлаян газабы гаты гүйчлүдир. Бизиң аталарымыз бу китапда язылан әхли сөзлере гөрә Реббиң сөзүни берҗай этмедилер».</verse>
				<verse number="22">Шейдип, Хилкия руханы ве патышаның онуң билен иберен адамлары Хулда атлы аял пыгамбериң янына гелип, оңа бу барада гүррүң бердилер. Хулда эшик сакчысы Хасраның агтыгы, Токадың оглы Шаллумың аялыды, ол Иерусалимиң тәзе бөлүминде яшаярды.</verse>
				<verse number="23">Хулда олара: «Ысрайыл Худайы Реб сизи мениң яныма иберен адама шейле диййәр:</verse>
				<verse number="24">„Мен Яхуда патышасының өңүнде окалан бу китапда язылан әхли лагнатлара гөрә, хөкман бу ериң ве бу ерде яшаянларың башындан бетбагтчылык индерерин.</verse>
				<verse number="25">Оларың Мени терк эдип, башга худайлара якымлы ыслы түтетги якып, өз пис ишлери билен Мениң гахарымы гетирендиклери үчин, Мениң булара гаршы гахарым туташар, ол хич хачан сөнмез“.</verse>
				<verse number="26">Эмма Ысрайыл Худайы Реб Өзүнден сорамак үчин шу ере ёллан Яхуда патышасына онуң эшиден сөзлери барада шейле диййәр:</verse>
				<verse number="27">„Мениң бу ере ве онуң илатына гаршы айдан сөзлерими эшидениңден соң, сениң йүрегиң юмшады. Өзүңи Худайың өңүнде кичелтдиң, якаңы йыртып, хузурымда дады-перят этдиң. Шонуң үчин хем Мен сениң дилегиңи эшитдим. Муны Мен – Реб айдяндырын.</verse>
				<verse number="28">Мен сени аталарың янына йыгнарын, сен-де асудалык билен өз габрыңа гирерсиң. Мениң бу ере гетирҗек бетбагтчылыгымы сен гөрмерсиң“». Олар бу хабары патыша етирдилер.</verse>
				<verse number="29">Онсоң Ёшыя патыша адам иберип, Яхуданың ве Иерусалимиң яшулуларының барыны өз янына йыгнады.</verse>
				<verse number="30">Ёшыя патыша, тутуш яхуда халкы, Иерусалимиң бар илаты, руханылар, левилер, улудан-кичә әхли халк билен биле Реббиң өйүне гитдилер. Патыша Реббиң өйүнден тапылан Әхт китабындакы сөзлери олара сесли окап берди.</verse>
				<verse number="31">Ёшыя патыша өз еринде дуруп, Реббиң табшырыкларыны, перманларыны, парзларыны бүтин калбы билен, бүтин җаны-тени билен берҗай эдип, Реббиң ызына эерҗекдигине хем-де шу китапда язылан әхт барада айдылан сөзлери берҗай этҗекдиги хакда Реббиң хузурында Онуң билен әхт эдишди.</verse>
				<verse number="32">Ёшыя Иерусалимде ве Беняминде боланларың барына бу әхти саклаҗакдыклары барада касам этдирди. Иерусалимиң илаты Худайың, аталарының Худайының әхтине гөрә херекет этдилер.</verse>
				<verse number="33">Ёшыя Ысрайыл топрагындакы ысрайыллара дегишли болан йигренҗи затларың барыны ёк эдип, Ысрайылда боланларың хеммесине өзлериниң Худайы Реббе ыбадат этмеклиги буюрды. Ёшыяның яшан дөврүнде олар аталарының Худайы Реббиң ёлуна эермекден дөнмедилер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="35">
				<verse number="1">Ёшыя Иерусалимде Реб үчин Песах байрамыны тутды. Биринҗи айың он дөрдүне Песах җанлысыны соймагы карар этди.</verse>
				<verse number="2">Ол руханылары өз везипелеринде гоюп, Реббиң өйүниң хызматында олары рухландырды.</verse>
				<verse number="3">Ёшыя Реб үчин багыш эдилип, бүтин ысрайыл халкына тәлим берен левилере шейле дийди: «Мукаддес сандыгы Ысрайыл патышасы Давудың оглы Сүлейманың гуран өйүнде гоюң. Мундан бейләк оны гершиңизде гөтермеклигиң гереги ёкдур. Инди Худайыңыз Реббе ве Онуң халкы Ысрайыла хызмат эдиң.</verse>
				<verse number="4">Ысрайыл патышасы Давудың ве онуң оглы Сүлейманың язгыларында гөркезилиши ялы, уругларыңыза, бөлүмлериңизе гөрә тайярланың.</verse>
				<verse number="5">Ковумдашларыңыз болан халкың уругларына ве левилериң уругларына гөрә мукаддес ерде топар-топар болуп дуруң.</verse>
				<verse number="6">Песах җанлысыны союң; иниңизи тәмизләп, Реббиң Мусаның үсти билен берен сөзүни амал эдер ялы, доганларыңыз үчин тайярлык гөрүң».</verse>
				<verse number="7">Ёшыя Песах гурбанлыгы үчин шол ердәки халкың әхлисине отуз мүң овлак-гузы хем-де үч мүң өкүз берди. Буларың әхлиси онуң өз малларынданды.</verse>
				<verse number="8">Патышаның баштутанлары хем халка, руханылара ве левилере мейлетин садакалар бердилер. Худайың өйүниң баштутанлары болан Хилкия, Закаря ве Ехиел дагы руханылара Песах гурбанлыклары үчин ики мүң алты йүз овлакдыр гузы ве үч йүз өкүз бердилер.</verse>
				<verse number="9">Левилериң баштутаны болан Конаня хем онуң доганлары Шемагя, Нетанел, Хашабя, Егиел ве Ёзабат дагы левилере Песах гурбанлыгы үчин бәш мүң овлакдыр гузы ве бәш йүз өкүз бердилер.</verse>
				<verse number="10">Хызмат иши ерине етирилип болансоң, патышаның табшырыгы боюнча руханылар өз ерлеринде ве левилер хем өз бөлүмлеринде дурдулар.</verse>
				<verse number="11">Олар Песах җанлысыны сойдулар, руханылар-да өзлерине берлен ганы серпдилер; левилер болса җанлыларың дерилерини сойдулар.</verse>
				<verse number="12">Онсоң якма гурбанлыклары халкың уругларына гөрә пайламак үчин бир гапдалда гойдулар, Мусаның китабында язылышы ялы, халк Реббе якма гурбанлыклары хөдүрледилер Олар өкүзлер билен-де шейле этдилер.</verse>
				<verse number="13">Олар Песах җанлысыны дүзгүн боюнча отда кебап этдилер. Мукаддес садакалары-да газанларда, питилерде ве табаларда биширип, дессине бүтин халка пайладылар.</verse>
				<verse number="14">Мундан соң, левилер өзлери ве руханылар үчин тайярлык гөрдүлер, чүнки Харуның неслинден болан руханылар агшама ченли якма гурбанлыкларыны ве яглары хөдүрлемек билен мешгул болдулар. Шейдип, левилер өзлери ве Харуның неслинден болан руханылар үчин тайярлык гөрдүлер.</verse>
				<verse number="15">Асафың несиллеринден болан айдымчылар Давудың, Хейманың ве патышаның гөргүри Едутуның табшырыгына гөрә өз ерлериндедилер. Хер дервезеде дервезебанлар барды. Гарындашлары левилериң олар үчин тайярлык гөрендиклери үчин, олара хызматларындан гитмек герек дәлди.</verse>
				<verse number="16">Ёшыя патышаның табшырыгына гөрә Песах байрамыны беллемек ве Реббиң гурбанлык сыпасында якма гурбанлыклары хөдүрлемек үчин, шол гүн Реббиң бар хызматына шейле тайярлык гөрүлди.</verse>
				<verse number="17">Ол ерде болан ысрайыл халкы шол вагт Песах байрамыны ве Петир байрамыны еди гүнләп белледи.</verse>
				<verse number="18">Шамувел пыгамбериң дөврүнден бәри бейле Песах байрамы гечирилмәнди. Ёшыяның, руханыларың, левилериң, бу ерде болан әхли яхуда ве ысрайыл халкларының, ве Иерусалимиң илатының гечирен бу Песах байрамы ялы Песахы Ысрайылың патышаларының хич бири-де гечирмәнди.</verse>
				<verse number="19">Бу Песах байрамы Ёшыя патышаның патышалыгының он секизинҗи йылында белленди.</verse>
				<verse number="20">Ёшыя патыша өйүң дикелдиш ишлерини тамамландан соң, Мүсүр патышасы Неко сөвешмек үчин Евфрат дерясының боюндакы Каркемише гитди. Ёшыя хем Мүсүр патышасыны гаршыламага гитди.</verse>
				<verse number="21">Эмма Мүсүр патышасы Ёшыя чапарлар ёллап: «Эй, Яхуда патышасы, сениң билен мениң нәме ишим бар!? Бу гүн мен сениң гаршыңа урушмага гелемок-да, өзүм билен урушда болан юрдуң гаршысына урушмага гелйәрин. Худай маңа ховлукмагы буюрды. Худай мениң тарапымдадыр, сен Оңа гаршы чыкмагыңы бес эт, ёгсам Ол сени хеләкләр» дийди.</verse>
				<verse number="22">Эмма Ёшыя ондан эл чекмән, гайтам онуң гаршысына урушмак үчин таналмаз ялы эшиге гирди. Ёшыя Неконың Худай тарапындан айдан сөзлерине гулак асман, онуң билен урушмак үчин Мегидо дүзлүгине чыкды.</verse>
				<verse number="23">Яйчылар Ёшыя патыша тарап ок атдылар. Патыша өз нөкерлерине: «Мени бу ерден әкидиң, мен агыр яраландым» дийди.</verse>
				<verse number="24">Шейдип, Ёшыя патышаның нөкерлери оны сөвеш арабасындан алып, өзүниң икинҗи бир сөвеш арабасына мүндүрип, Иерусалиме гетирдилер. Ёшыя Иерусалимде дүнйәден өтүп, аталарының гонамчылыгында җайланылды. Бүтин яхуда ве Иерусалим халкы Ёшыя үчин яс тутдулар.</verse>
				<verse number="25">Ермея Ёшыя үчин агы айдымыны дүзди. Эркекдир аял айдымчылар өз агы айдымларында шу гүне ченли хем Ёшыя барада гүррүң эдип, олары Ысрайылда адата өвүрдилер. Олар агы китабында языландыр.</verse>
				<verse number="26">Ёшыяның галан ишлери, Реббиң канунында языланлара гөрә эден оңат ишлери, онуң башдан-аяк алып баран ишлери Ысрайыл хем Яхуда патышаларының тарых китабында языландыр.</verse>
				<verse number="27"></verse>
			</chapter>
			<chapter number="36">
				<verse number="1">Юрдуң халкы Ёшыяның оглы Ехогахазы алып, какасының ерине патыша этди.</verse>
				<verse number="2">Ехогахаз патыша боланда йигрими үч яшындады. Ол Иерусалимде үч ай патышалык этди.</verse>
				<verse number="3">Мүсүр патышасы Неко Иерусалимде Ехогахазы тагтдан агдарып, юрда бир йүз етмиш батман күмүш, бир ярым батмана голай хем алтын салгыт салды. Ол Ехогахазың доганы Элякымы онуң ерине Яхуда ве Иерусалиме патыша эдип, онуң адыны Ехоякым дийип үйтгетди. Онсоң Неко патыша Ехогахазы алып, Мүсүре гелди.</verse>
				<verse number="4"></verse>
				<verse number="5">Ехоякым патыша боланда йигрими бәш яшындады. Ол Иерусалиме он бир йыл патышалык этди. Ол Худайы Реббиң назарында йигренҗи ишлери этди.</verse>
				<verse number="6">Бабыл патышасы Небукаднесар Ехоякымың үстүне чозуп, оны Бабыла әкитмек үчин зынҗыр билен даңды.</verse>
				<verse number="7">Небукаднесар Реббиң өйүндәки гап-гачлары хем Бабыла әкидип, олары өзүниң Бабылдакы көшгүнде гойды.</verse>
				<verse number="8">Ехоякымың галан ишлери, онуң эден йигренҗи ишлери ве габахатлыклары барада Ысрайыл хем Яхуда патышаларының тарых китабында языландыр. Онуң ерине оглы Ехоякын патыша болды.</verse>
				<verse number="9">Ехоякын патыша боланда секиз яшындады. Ол Иерусалимде үч ай, он гүн патышалык этди. Ехоякын Реббиң назарында йигренҗи ишлери этди.</verse>
				<verse number="10">Бахарда патыша Небукаднесар адам иберип, Ехоякыны Реббиң өйүниң гымматбаха гап-гачлары билен бирликде Бабыла гетирдип, онуң доганы Сидкияны Яхуда ве Иерусалиме патыша этди.</verse>
				<verse number="11">Сидкия патыша боланда йигрими бир яшындады. Ол Иерусалимде он бир йыл патышалык этди.</verse>
				<verse number="12">Сидкия Реббиң назарында йигренҗи ишлери этди. Ол Реббиң адындан геплән Ермея пыгамбериң өңүнде өзүни кичелтмеди.</verse>
				<verse number="13">Шейле хем Сидкия өзүне Худайдан ант ичирен Бабыл патышасы Небукаднесара гаршы гозгалаң турузды. Сидкия Ысрайыл Худайы Реббе тарап өврүлмеҗек болуп, бойнуёгынлык этди, йүрегини гататды.</verse>
				<verse number="14">Әхли руханы баштутанлары билен халк бирликде миллетлериң әхли йигренҗи ишлерине эердилер, бивепалык чакданаша артды. Олар Реббиң Иерусалимде мукаддес эден өйүни мурдар этдилер.</verse>
				<verse number="15">Аталарының Худайы Реб олара пыгамберлериң үсти билен ызыгидерли дуйдурыш берди, чүнки Онуң Өз халкына ве месгенине рехими инди.</verse>
				<verse number="16">Эмма олар Худайың чапарларыны масгаралап, Худайың сөзлерини әсгермезлик этдилер, Онуң пыгамберлерини кемситдилер. Онсоң Реббиң Өз халкына гаршы газабы шейле бир ловлады велин, ондан гутулар ялы болмады.</verse>
				<verse number="17">Онсоң Реб Иерусалимиң гаршысына Бабыл патышасыны чоздурды. Бабыллылар мукаддес өйүнде яшларыны гылычдан гечирдилер; йигитлердир гызлара, гоҗалардыр сачы агаранлара олар рехим этмедилер. Реб оларың барыны Бабыл патышасының элине берди.</verse>
				<verse number="18">Небукаднесар Худайың өйүндәки әхли улулы-кичили гап-гачлары, Реббиң өйүндәки хазыналары, патышаның ве онуң эмелдарларының хазыналарыны Бабыла алып гитди.</verse>
				<verse number="19">Бабыллылар Худайың өйүни якып, Иерусалимиң диварыны йыкып, ондакы әхли көшклере от берип, әхли гымматбаха затлары ёк этдилер.</verse>
				<verse number="20">Бабыл патышасы гылычдан аман галанлары Бабыла есир эдип әкитди. Есир эдилип әкидиленлер Парс патышалыгы хәкимиет башына гечйәнчә, Бабыл патышасына ве онуң огулларына гул болдулар.</verse>
				<verse number="21">Шейдип, Реббиң Ермеяның үсти билен айдан сөзи амала ашды. Юрт вейранчылыкда болан гүнлериниң довамында долы етмиш йыллап дынчлыкда болды.</verse>
				<verse number="22">Парс патышасы Курешиң патышалыгының биринҗи йылында Реббиң Ермеяның үсти билен айдан сөзи амала ашар ялы, Реб Куреш патышаның уланян язувында перман чыкарып, оны тутуш патышалыгына чапар үсти билен җар этмеги онуң калбына салды.</verse>
				<verse number="23">Парс патышасы Куреш шейле диййәр: «Гөгүң Худайы Реб ер йүзүндәки әхли патышалыклары маңа берди ве Яхуданың Иерусалим шәхеринде Өзүне ыбадатхана гурмагы маңа эмр этди. Араңызда Худайың халкындан боланыңыз бар болса, юрдуңыза доланың. Худайыңыз Реб сизе яр болсун!»</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="15">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Парс патышасы Курешиң патышалыгының биринҗи йылында Ермея аркалы аян эдилен Реббиң сөзүниң амала ашмагы үчин, Реб Куреш патышаның шейле перман чыкарып, оны тутуш патышалыгына җар этмеги онуң калбына салды:</verse>
				<verse number="2">«Парс патышасы Куреш шейле диййәр: „Гөгүң Худайы Реб ер йүзүндәки әхли патышалыклары маңа берди ве Яхуданың Иерусалим шәхеринде Өзүне ыбадатхана гурмагы маңа эмр этди.</verse>
				<verse number="3">Араңызда Худайың халкындан боланыңыз бар болса, гой, Худайы онуң билен болсун. Олар Яхуданың Иерусалим шәхерине гитсин-де, Ысрайыл Худайы Реббе – Иерусалимдәки Худая ыбадатхана гурсун.</verse>
				<verse number="4">Ким ниреде галан болса, шол ериң илаты олара Иерусалимдәки Худайың өйи үчин берҗек мейлетин садакаларындан дашары алтын, күмүш, эмләк ве мал-гара билен ярдам этсин“».</verse>
				<verse number="5">Шондан соңра Худай тарапындан калбы оярылан хер кес – яхуда ве бенямин тирелериниң уругбашылары хем-де руханылардыр левилери барып, Реббиң Иерусалимдәки ыбадатханасыны бина этмек үчин, ёл шайларыны тутуп уградылар.</verse>
				<verse number="6">Оларың төверегиндәки ерли илат болса алтын, күмүш гаплар, эмләк, мал-гаралар, гымматбаха затлар ве ене-де ыбадатхана үчин мейлетин садакалар хем берип, олара ярдам этди.</verse>
				<verse number="7">Куреш патышаның өзи Небукаднесарың Иерусалимдәки Реббиң ыбадатханасындан әкидип, өз худайларының бутханасында гоян гап-гачларыны чыкарып гетирди.</verse>
				<verse number="8">Куреш патыша бу затлары хазыначы Митредата чыкартды ве ол әхли гап-гачлары санап, олары Яхуданың хәкими Шешбасара говшурды. Ол затлар шулардан ыбаратды: отуз алтын окара, мүң күмүш окара, йигрими докуз күмүш җам, отуз алтын шакәсе, дөрт йүз он башга хили күмүш шакәсе ве мүң бейлеки гап-гачлар.</verse>
				<verse number="9"></verse>
				<verse number="10"></verse>
				<verse number="11">Алтындыр күмүшден ясалан гап-гачларың әхлисиниң җеми бәш мүң дөрт йүзди. Сүргүн эдиленлер Бабылдан Иерусалиме гайдып геленлеринде, Шешбасар бу гап-гачларың хеммесини өз яны билен гетирди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Бабыл патышасы Небукаднесар тарапындан есир алнып, Бабыла сүргүн эдилен яхуды несиллери Иерусалиме ве Яхудадакы өз галаларына гайдып гелдилер.</verse>
				<verse number="2">Олар Зерубабыл, Ешува, Нехемя; Серая, Регелая, Мордекай, Билшан, Миспар, Бигвай, Рехум ве Багана дагының ёлбашчылыгында гелдилер. Есирликден гайдып гелен Ысрайыл халкының эркек адамларының санавы шулардыр:</verse>
				<verse number="3">Парош несиллери ики мүң бир йүз етмиш ики адам;</verse>
				<verse number="4">Шепатян несиллери үч йүз етмиш ики адам;</verse>
				<verse number="5">Аран несиллери еди йүз етмиш бәш адам;</verse>
				<verse number="6">Пахатмовап несиллери, ягны Ешува ве Ёвап несиллери ики мүң секиз йүз он ики адам;</verse>
				<verse number="7">Эйлам несиллери бир мүң ики йүз элли дөрт адам;</verse>
				<verse number="8">Зату несиллери докуз йүз кырк бәш адам;</verse>
				<verse number="9">Закай несиллери еди йүз алтмыш адам;</verse>
				<verse number="10">Банының несиллери алты йүз кырк ики адам;</verse>
				<verse number="11">Бебайың несиллери алты йүз йигрими үч адам;</verse>
				<verse number="12">Азгадың несиллери бир мүң ики йүз йигрими ики адам;</verse>
				<verse number="13">Адоныкамың несиллери алты йүз алтмыш алты адам;</verse>
				<verse number="14">Бигвайың несиллери ики мүң элли алты адам;</verse>
				<verse number="15">Адиниң несиллери дөрт йүз элли дөрт адам;</verse>
				<verse number="16">Атериң, ягны Хизкияның несиллери тогсан секиз адам;</verse>
				<verse number="17">Безайың несиллери үч йүз йигрими үч адам;</verse>
				<verse number="18">Ёраның несиллери бир йүз он ики адам;</verse>
				<verse number="19">Хашумың несиллери ики йүз йигрими үч адам;</verse>
				<verse number="20">Гибарың несиллери тогсан бәш адам;</verse>
				<verse number="21">Бейтуллахамың халкы бир йүз йигрими үч адам;</verse>
				<verse number="22">Нетопаның халкы элли алты адам;</verse>
				<verse number="23">Анатодың халкы бир йүз йигрими секиз адам;</verse>
				<verse number="24">Азмаведиң халкы кырк ики адам;</verse>
				<verse number="25">Кирятегарымың, Кепираның ве Бееродың халкы еди йүз кырк үч адам;</verse>
				<verse number="26">Раманың ве Гебаның халкы алты йүз йигрими бир адам;</verse>
				<verse number="27">Микмашың халкы бир йүз йигрими ики;</verse>
				<verse number="28">Бейтелиң ве Айың халкы ики йүз йигрими үч;</verse>
				<verse number="29">Небоның халкы элли ики адам;</verse>
				<verse number="30">Магбышың халкы бир йүз элли алты адам;</verse>
				<verse number="31">Бейлеки Эйламың несиллери бир мүң ики йүз элли дөрт адам;</verse>
				<verse number="32">Харымың халкы үч йүз йигрими адам;</verse>
				<verse number="33">Лодуң, Хадыдың ве Ононың халкы еди йүз йигрими бәш адам;</verse>
				<verse number="34">Ерихоның халкы үч йүз кырк бәш адам;</verse>
				<verse number="35">Сенаның халкы үч мүң алты йүз отуз адам.</verse>
				<verse number="36">Руханылар: Ешуваның неслинден Едаяның несиллери докуз йүз етмиш үч адам;</verse>
				<verse number="37">Иммериң несиллери бир мүң элли ики адам;</verse>
				<verse number="38">Пашхурың несиллери бир мүң ики йүз кырк еди адам;</verse>
				<verse number="39">Харымың несиллери бир мүң он еди адам.</verse>
				<verse number="40">Левилер Ходавяның несиллеринден болан Ешуваның ве Кадмыелиң несиллери етмиш дөрт адам.</verse>
				<verse number="41">Айдымчылар: Асафың несиллери бир йүз йигрими секиз адам.</verse>
				<verse number="42">Дервезебанлар: Шаллумың, Атериң, Талмоның, Акубың, Хатытаның, Шобайың несиллери, әхлиси билеликде бир йүз отуз докуз адам.</verse>
				<verse number="43">Ыбадатхана хызматкәрлери: Сиханың, Хасупаның, Табаготың,</verse>
				<verse number="44">Кейросың, Сигаханың, Падоның,</verse>
				<verse number="45">Лебананың, Хагабаның, Акубың,</verse>
				<verse number="46">Хагапың, Шалмайың, Хананың,</verse>
				<verse number="47">Гидолың, Гехарың, Реяяның,</verse>
				<verse number="48">Ресиниң, Некоданың, Газамың,</verse>
				<verse number="49">Узаның, Пасеяның, Бесайың,</verse>
				<verse number="50">Аснаның, Мегунымың, Непусымың,</verse>
				<verse number="51">Бакбугың, Хакупаның, Хархурың,</verse>
				<verse number="52">Баслутың, Мехиданың, Харшаның,</verse>
				<verse number="53">Баркосың, Сисераның, Теманың,</verse>
				<verse number="54">Несияның, Хатыпаның несиллери.</verse>
				<verse number="55">Сүлейманың хызматкәрлериниң несиллеринден Сотайың, Хасоперетиң, Перуданың,</verse>
				<verse number="56">Ягланың, Дарконың, Гидолың,</verse>
				<verse number="57">Шепатяның, Хатылың, Покерет Хасебайымың ве Оминиң несиллери.</verse>
				<verse number="58">Әхли ыбадатхана хызматкәрлериниң ве Сүлейманың хызматкәрлериниң несиллериниң җеми үч йүз тогсан ики адам болды.</verse>
				<verse number="59">Телмеладан, Телхаршадан, Керупдан, Адандан ве Иммерден гайдып гелен, йөне өз тирелериниң, аслының Ысрайыла дегишлидиклерини субут эдип билмедиклери шуларды:</verse>
				<verse number="60">Делаяның, Тобыяның ве Некоданың несиллери алты йүз элли ики адам.</verse>
				<verse number="61">Шейле-де руханыларың несиллеринден Хабая, Хакос ве Барзыллай (гилгатлы Барзыллайың гызларындан аял алып, шоларың ады билен атландырылан.)</verse>
				<verse number="62">Булар өз атларыны несил дарагты боюнча хасаба алнанларың арасындан гөзледилер, эмма тапып билмедилер. Шонуң үчинем олар руханылыкдан чыкарылдылар.</verse>
				<verse number="63">Хәким олара Урымы ве Туммымы уланып билйән руханы тапылянча, иң мукаддес нахардан иймезлиги табшырды.</verse>
				<verse number="64">Еди мүң үч йүз отуз еди аялдыр эркек хызматкәрлери хем-де ики йүз эркек хем аял айдымчылары хасап этмәниңде, әхли халкың саны кырк ики мүң үч йүз алтмышды.</verse>
				<verse number="65"></verse>
				<verse number="66">Оларың еди йүз отуз алты аты, ики йүз кырк бәш гатыры, дөрт йүз отуз бәш дүеси, алты мүң еди йүз йигрими эшеги барды.</verse>
				<verse number="67"></verse>
				<verse number="68">Кәбир уругбашылар Иерусалимдәки Реббиң өйүне геленлеринде, Худайың өйүни өңки еринде дикелтмек үчин, мейлетин садакалар бердилер.</verse>
				<verse number="69">Олар өз ягдайларының етдигинден гурлушык хазынасына йигрими бәш батман алтын, йүз элли батман күмүш ве йүз лай руханы эшигини бердилер.</verse>
				<verse number="70">Руханылар, левилер, халкың кәбири, ыбадатхана айдымчылары, дервезебанлары ве хызматкәрлери өз галаларында, ысрайыллар хем өз галаларында орнашдылар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Ысрайыллар өз галаларында ерлешенлеринден соң, единҗи айда әхли илат Иерусалиме йыгнанды.</verse>
				<verse number="2">Худайың адамы Мусаның канунында язылышы ялы, Ёсадагың оглы Ешува бейлеки руханылар билен, Шеялтыелиң оглы Зерубабыл өз гарындашлары билен Ысрайылың Худайына якма гурбанлыкларыны бермек үчин, гурбанлык сыпасыны ясадылар.</verse>
				<verse number="3">Олар ерли халклардан горкансоңлар, гурбанлык сыпасыны өңки еринде ясадылар. Олар гурбанлык сыпасында эртирине ве агшамына Реббе якма гурбанлыкларыны бердилер.</verse>
				<verse number="4">Олар Төвратда язылышы ялы, Чатма байрамыны белледилер. Дүзгүне лайыклыкда, хер гүн үчин берилмели гүнделик якма гурбанлыкларыны санына гөрә бердилер.</verse>
				<verse number="5">Соңра хемишелик якма гурбанлыкларыны, Тәзе Айда ве Реббиң мукаддес байрамларында берилйән садакалары ве хер кимиң Реббе мейлетин садакаларыны бердилер.</verse>
				<verse number="6">Единҗи айың биринҗи гүнүнден башлап, олар Реббе якма гурбанлыкларыны берип башладылар. Эмма Реббиң ыбадатханасының энтек дүйби тутулманды.</verse>
				<verse number="7">Шонуң үчинем олар даш ёнуҗылара, нечҗарлара пул, сидонлылара ве сурлулара Ливандан деңиз үсти билен Яфо ченли кедр агачларыны гетирмеклери үчин иймит, ичги ве зейтун ягыны бердилер. Олара бу затлары этмәге Парс патышасы Курешден ругсат барды.</verse>
				<verse number="8">Иерусалимдәки Худайың өйүне гайдып геленлеринден соң, икинҗи йылың икинҗи айында Шеялтыелиң оглы Зерубабыл ве Ёсадагың оглы Ешува өз галан адамлары, руханылар, левилер ве есирликден бошап, Иерусалиме геленлериң әхлиси билен ише башладылар. Левилериң йигрими ве ондан ёкары яшлыларыны Реббиң өйүниң ишине гөзегчилик этмәге белледилер.</verse>
				<verse number="9">Ешува өз огуллары, гарындашлары билен, Кадмыел хем өз огуллары билен, Яхуданың огуллары – хеммеси бирликде Худайың өйүнде ишлейәнлериң үстүнден гөзегчилик эдйәрдилер. Олара Хенададың огуллары, левилер, оларың огуллары хем-де гарындашлары көмек эдйәрдилер.</verse>
				<verse number="10">Уссалар Реббиң ыбадатханасының дүйбүни тутанларында, Ысрайыл патышасы Давудың гиризен дүзгүнине гөрә, йөрите лыбасларыны гейнен руханылар сурнайлар, Асафың неслинден болан левилер болса кимваллар алып, Реббе алкыш айтмак үчин өңе чыкдылар.</verse>
				<verse number="11">Олар Ребби алкышлап, Оңа шүкүр эдип: «Реб ягшы, Онуң Ысрайыла болан сөйгүси бакы» дийип, нагма айтдылар. Ребби алкышланларында, бүтин халк улы шовхун этди, себәби Реббиң өйүниң дүйби тутулыпды.</verse>
				<verse number="12">Эмма улы мәхелләниң шатлык шовхунына гарамаздан, көп адамлар: руханылар, левилер, уругбашылар бу өйүң дүйбүниң тутулышыны гөренлеринде, мөңңүрип агладылар. Себәби олар озалкы өйи өз гөзлери билен гөрүпдилер.</verse>
				<verse number="13">Шонуң үчинем шатлык шовхуныны адамларың агысындан тапавутландырып болмады. Халк шейле бир шовхун-галмагал эдйәрди велин, оларың шовхуны узаклардан эшидилйәрди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Сүргүнден гайдып геленлериң Реббиң ыбадатханасыны гуряндыкларыны эшиден Яхуданың ве Беняминиң душманлары Зерубабылың ве уругбашыларың янына гелип, олара: «Бизем сиз билен биле гураялы, чүнки биз хем сизиң Худайыңыза сежде эдйәрис. Бизи бу ере гетирен Ашур патышасы Эсархадоның дөврүнден бәри, биз Оңа гурбанлык берип гелйәрис» дийдилер.</verse>
				<verse number="2"></verse>
				<verse number="3">Эмма Зерубабылдыр Ешува ве бейлеки Ысрайыл уругбашылары олара: «Худайымыза өйи биз сиз билен биле гурмарыс. Парс патышасы Курешиң бизе буйрушы ялы, Ысрайыл Худайы Реббе өйи бизиң өзүмиз гурарыс» дийип җогап бердилер.</verse>
				<verse number="4">Онсоң бу юрдуң илаты яхуда халкы Реббиң өйүни гуруп йөркә, олары горкузып, эллерини ишден соватдылар.</verse>
				<verse number="5">Яхудаларың ниетлерини амала ашыртмазлык үчин, оларың гаршысына маслахатчылар тутдулар. Бу ягдай Парс патышалары Курешиң патышалык эден дөврүнден тә Дарюшың дөврүне ченли довам этди.</verse>
				<verse number="6">Ксерксиң дөврүнде ол патышалык эдип башлан бадына, Яхуданың ве Иерусалимиң илатыны айыплап, оңа хат яздылар.</verse>
				<verse number="7">Артаксерксиң патышалыгы дөврүнде-де Бишлам, Митредат, Табеел ве оларың яранлары Парс патышасы Артаксерксе хат яздылар. Хат арамей дилинде язылып, терҗиме эдилди.</verse>
				<verse number="8">Рехум хәким ве Шимшай мүрзе дагы Иерусалими яманлап, патыша Артаксерксе хат яздылар.</verse>
				<verse number="9">Шейле-де Рехум серкерде, Шимшай мүрзе, оларың яранлары: хәкимлер, векиллер, эмелдарлар, парслар, эреклилер, бабыллылар, Сузадакы эйламлылар, бейик хем шөхратлы Оснапарың гөчүрип, Самарияның галаларында ве Евфрат дерясының гүнбатарындакы велаятда ерлешдирен миллетлери патыша хат яздылар.</verse>
				<verse number="10"></verse>
				<verse number="11">Ине, оларың иберен хатының нусгасы: «Патыша Артаксерксе: Сизиң Евфрат дерясының гүнбатарындакы велаятда яшаян гулларыңыз сизе салам ёллаярлар.</verse>
				<verse number="12">Ине, сизиң яныңыздан гайдан яхудыларың бизиң янымыза Иерусалиме гелендигини сизе мәлим эдйәрис. Олар бу питнечи ве пис шәхери тәзеден гуруп йөрлер. Олар бинятлары беҗерип, диварлары битирип гелйәрлер.</verse>
				<verse number="13">Эгер бу шәхер тәзеден гурлуп, диварлар дикелдилсе, оларың салгыт, пач, төлег төлемеги бес этҗекдиклерини, мунуң болса патышалыгың газнасына зыян етирҗекдигини биз патыша аян эдйәрис.</verse>
				<verse number="14">Көшгүң дуз-чөрегини иййәнлигимиз үчин, оларың бизиң гөзүмизиң алнында патышаны әсгермезлик этмеклерине ёл бермегиң бизе гелишмеҗекдиги себәпли, биз сизе хат үсти билен хабар ёллаярыс.</verse>
				<verse number="15">Ата-бабаларыңызың тарых язгыларыны барладың. Тарых язгыларында сиз бу шәхериң питнечи, патышалара ве велаят хәкимлерине зыянлы шәхердигине гөз етирерсиңиз. Ирки дөвүрлерде-де бу шәхерде гозгалаңлар турупдыр. Шол себәплем ол хараба өврүлди.</verse>
				<verse number="16">Биз муны патыша аян эдйәрис. Эгер бу шәхер тәзеден гурлуп, диварлар дикелдилсе, онда Евфрат дерясының гүнбатарындакы велаятда сизиң раятлыгыңыз болмаз».</verse>
				<verse number="17">Патыша Рехум хәкиме, Шимшай мүрзә оларың Самарияда ве Евфрат дерясының гүнбатарындакы велаятда яшаян яранларына шейле җогап иберди:</verse>
				<verse number="18">«Сизиң бизе ёллан хатыңызың терҗимеси мениң хузурымда окалды.</verse>
				<verse number="19">Мениң буйрук бермегим билен барлаг гечирилди хем-де бу шәхериң гечмишде патышаларың гаршысына баш галдырандыгы ве онда питне, гозгалаң турандыгы аныкланылды.</verse>
				<verse number="20">Иерусалимде гүйчли патышалар болуп, олар Евфрат дерясының гүнбатарындакы бүтин велаята хөкүм йөредйән экенлер. Олара салгыт, пач, төлег төленилйән экен.</verse>
				<verse number="21">Шонуң үчин ол адамлара иши бес этмеги буйруң. Менден буйрук болянча, бу шәхер тәзеден гурулмасын.</verse>
				<verse number="22">Йөне бу ишде сересап болуң, харсаллык этмәң, патышалыга зыян гетирҗек ягдай дөремесин».</verse>
				<verse number="23">Артаксеркс патышаның хатының нусгасы Рехум хәкимиң, Шимшай мүрзәниң ве оларың яранларының өңүнде окалан бадына, олар ховлукмачлык билен Иерусалиме яхудыларың янына барып, зорлук ве гүйч билен олары иши тогтатмага меҗбур этдилер.</verse>
				<verse number="24">Шейдип, Худайың Иерусалимдәки өйүниң дикелдиш ишлери тогтадылды. Бу ягдай Парс патышасы Дарюшың патышалыгының икинҗи йылына ченли довам этди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Хагай пыгамбер билен Ыдоның оглы Закаря пыгамбер Яхудадакы ве Иерусалимдәки яхудылара Ысрайыл Худайының адындан пыгамберлик этдилер.</verse>
				<verse number="2">Онсоң Шеялтыелиң оглы Зерубабыл билен Ёсадагың оглы Ешува дагы Худайың Иерусалимдәки өйүни тәзеден гурмага башладылар. Худайың пыгамберлери-де олар билен болуп, олары рухландырдылар.</verse>
				<verse number="3">Шол бир вагтда Евфрат дерясының гүнбатарындакы велаятың хөкүмдары Татенай, Шетар Бозенай ве яранлары оларың янына гелип, шейле дийдилер: «Бу бинаны гурмага ве битирмәге ким сизе буйрук берди?»</verse>
				<verse number="4">Шейле хем олардан: «Бу бинаны гурянларың атлары ким?» дийип сорадылар.</verse>
				<verse number="5">Эмма Ысрайыл Худайының назары яхуды яшулуларында болансоң, бу иш хакдакы хабар Дарюша етип, ондан җогап гелйәнчә, олар яхудыларың ишини тогтадып билмедилер.</verse>
				<verse number="6">Евфрат дерясының гүнбатарындакы велаятың хөкүмдары Татенайың, Шетар Бозенайың ве онуң яранлары болан шол велаятың векиллери патыша Дарюша хат яздылар.</verse>
				<verse number="7">Хатың мазмуны шейледи: «Патыша Дарюша догайы салам!</verse>
				<verse number="8">Биз Яхуда этрабына, бейик Худайың өйүне барандыгымызы, сизиң алыхезретлериңизе мәлим эдйәрис. Ол ёнулан дашлардан ве диварларына агач өрүмлер гойлуп, салнып йөр. Бу иш җаныпкешлик билен үстүнликли алнып барыляр.</verse>
				<verse number="9">Онсоң биз оларың яшулуларындан: „Бу бинаны гурмага ве битирмәге ким сизе буйрук берди?“ дийип сорадык.</verse>
				<verse number="10">Шейле хем биз Сизе хабар бермек ве оларың яшулуларының атларыны язып алмак ниети билен олардан атларыны сорадык.</verse>
				<verse number="11">Олар бизе шейле җогап бердилер: „Биз Ериң ве Гөгүң Худайының гуллары, көп йыллар мундан өң гурлан өйи тәзеден гуруп йөрүс. Оны Ысрайылың бейик патышасы долы гуруп гутарды.</verse>
				<verse number="12">Эмма аталарымызың Гөгүң Худайының гахарыны гетирендиклери себәпли, Ол олары кесетлерден болан Бабыл патышасы Небукаднесарың элине берди. Небукаднесар болса бу өйи йыкып, халкы Бабыла есир эдип әкитди.</verse>
				<verse number="13">Йөне Бабыл патышасы Куреш өз патышалыгының биринҗи йылында Худайың бу өйүни тәзеден гурмалы дийип буйрук берди.</verse>
				<verse number="14">Иерусалимдәки Худайың өйүнден – ыбадатханасындан Небукаднесар тарапындан алнан ве Бабыл бутханасына гетирилип гойлан алтын, күмүш гап-гачлары Куреш патыша Бабыл бутханасындан чыкартды. Ол затлар Шешбасар атлы бир адама говшурылды. Оны Куреш патышаның өзи хәким белләпди.</verse>
				<verse number="15">Куреш патыша оңа: ‘Бу гап-гачлары ал-да, Иерусалимдәки ыбадатхана элтип гой хем-де Худайың өйүни өңки еринде гурдур’ дийди.</verse>
				<verse number="16">Онсоң Шешбасар гелип, Худайың Иерусалимдәки өйүниң дүйбүни тутды. Ол шондан бәри гурлуп йөр ве хенизем тамамлананок“.</verse>
				<verse number="17">Шонуң үчинем эгер патыша макул билсе, Бабылың шалык архивлеринде барлаг гечирдип, Куреш патышаның Худайың Иерусалимдәки өйүни тәзеден гурмага йөрите буйрук берендигини я-да бермәндигини аныклатсын. Бу иш барада патыша өз ислегини бизе билдирсин».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">Онсоң Дарюш патышаның буйрук бермеги билен Бабылдакы хазыналарың сакланян ша архивлеринде барлаг гечирилди.</verse>
				<verse number="2">Мадай велаятында ерлешйән Экбатана галасындан болса бир кагыз тапылды. Онда шейле язгы барды: «Перман:</verse>
				<verse number="3">Куреш патыша өз шалыгының илкинҗи йылында Худайың Иерусалимдәки өйүниң тәзеден гурлушыгы барада шейле буйрук берди: „Бу өйде садакалар ве якма гурбанлыклар берилсин; өйүң бейиклиги-де, ини-де алтмыш тирсек болсун.</verse>
				<verse number="4">Диварларының үч хатары ёнулан дашлардан ве бир хатары агачдан өрүлсин. Харч-хараҗадың хеммеси ша хазынасындан төленсин.</verse>
				<verse number="5">Шейле хем Небукаднесар тарапындан Худайың Иерусалимдәки өйүнден алнып, Бабыла гетирилен алтындыр күмүш гаплар ызына элтилип, ене-де ыбадатханада ерли-еринде гоюлсын. Сиз олары Худайың өйүнде гоймалысыңыз“».</verse>
				<verse number="6">Шейдип, Дарюш патыша шейле хабар ёллады: «Евфрат дерясының аңырсындакы велаятың хөкүмдары Татенай, Шетар Бозенай хем-де яранларыңыз болан Евфрат дерясының аңырсындакы велаятың векиллери, сиз өе голайлашмаң.</verse>
				<verse number="7">Худайың өйүниң ишине пәсгел бермәң. Гой, яхудыларың хәкими ве баштутанлары Худайың бу өйүни өңки еринде тәзеден гурсунлар.</verse>
				<verse number="8">Мунуң үстесине-де, мен сизе яхудыларың баштутанларына Худайың бу өйүниң гурулмагы үчин, нәме көмек этмелидигиңиз барада перман чыкарярын. Бу адамларың харҗы долулыгына ве гиҗикдирилмән ша хазынасындан Евфрат дерясының гүнбатарындакы велаятың берйән салгыдындан төленсин.</verse>
				<verse number="9">Гөгүң Худайына якма гурбанлыклар бермек үчин өкүзчелер, гочлар, гузулар ве башга-да нәме зерур болса, бугдай, дуз, шерап, яг герек болса, Иерусалимдәки руханыларың иследигиче хер гүн хөкман берилсин.</verse>
				<verse number="10">Шейдип, олар Гөгүң Худайыны хошал эдәйҗек гурбанлыклары берип, патышаның ве онуң огулларының җанларының саглыгы үчин дилег этсинлер.</verse>
				<verse number="11">Шейле хем ким шу пермана боюн эгмесе, онуң өйүнден пүрс согрулып, өй эесини шоңа чишлемеги буйрук берйәрин. Онуң өйи болса харабалыга өврүлсин.</verse>
				<verse number="12">Гой, Иерусалими өзүне ыбадат эдилмели ер хөкмүнде сайлан Худай, бу перманы үйтгетмәге ве Худайың бу өйүни йыкмага сынанышан хер бир патышаныдыр халкы ер билен егсан этсин. Мен – Дарюш патыша буйрук берйәрин: бу перман җаныпкешлик билен берҗай эдилсин!»</verse>
				<verse number="13">Онсоң Дарюш патышаның иберен хатына лайыклыкда, Евфрат дерясының гүнбатарындакы велаятың хәкими Татенай, Шетар Бозенай ве оларың яранлары Дарюш патышаның перманыны долы берҗай этдилер.</verse>
				<verse number="14">Шейдип, Хагай пыгамбер билен Ыдоның оглы Закаряның пыгамберлик этмеклери аркалы, яхудыларың баштутанлары ыбадатхананы гурдулар; оларың ишлери илерледи. Олар Ысрайыл Худайының эмри билен, Парс патышалары Курешиң, Дарюшың ве Артаксерксиң перманы билен бу бинаны гуруп гутардылар.</verse>
				<verse number="15">Бу өй Адар айының үчүне, Дарюшың патышалыгының алтынҗы йылында гурлуп гутарылды.</verse>
				<verse number="16">Онсоң ысрайыл халкы, руханылардыр левилер ве сүргүнден гайдып гелен башгалар хем Худайың бу өйүниң багышланма дабарасыны улы шатлык билен белледилер.</verse>
				<verse number="17">Олар Худайың өйүниң багышланма дабарасында бир йүз өкүзи, ики йүз гочы, дөрт йүз гузыны ве Ысрайыл тирелериниң санына гөрә, бүтин ысрайыл халкы үчин гүнә гурбанлыгы хөкмүнде он ики эркеҗи гурбанлык бердилер.</verse>
				<verse number="18">Мусаның Китабында язылышы ялы, Иерусалимде Худая хызмат этмеклери үчин олар руханылары ве левилери дүрли топарлара бөлдүлер.</verse>
				<verse number="19">Биринҗи айың он дөрдүнҗи гүни сүргүнден гайдып геленлер Песах байрамыны белледилер.</verse>
				<verse number="20">Руханылардыр левилер инлерини тәмизледилер; оларың хеммеси тәмизди. Шонуң үчин левилер әхли сүргүнден гайдып геленлер үчин, өз руханы доганлары ве өзлери үчин Песах җанлысыны сойдулар.</verse>
				<verse number="21">Ысрайылың сүргүнден гайдып гелен халкы, шейле хем Ысрайыл Худайы Реббе ыбадат этмек үчин шол ерли халкларың неҗис ишлеринден эл чекип, яхудалара гошуланларың бары оны ийдилер.</verse>
				<verse number="22">Онсоң олар еди гүнләп улы шатлык билен Петир байрамыны белледилер. Чүнки Реб олара шатлык берди ве Ысрайыл Худайының өйүни гурмага яхудалара ярдам берери ялы, Ашур патышасының калбында олара болан рехим оярды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">Бу вакалардан соң Парс патышасы Артаксерксиң дөврүнде Эзра Бабылдан чыкды. Ол Сераяның оглуды. Серая Азаряның, Азаря Хилкияның, Хилкия Шаллумың, Шаллум Садогның, Сагдок Ахытубың, Ахытуп Амаряның, Амаря Азаряның, Азаря Мераёдың, Мераёт Зерахяның, Зерахя Узының, Узыны Букының, Букы Абышуваң, Абышува Пинехасың, Пинехас Элгазарың, Элгазар баш руханы Харуның оглуды. Ол Ысрайыл Худайы Реббиң Муса берен канунындан оңат баш чыкарян, өкде мүрзеди. Патыша оңа соран затларының хеммесини берди, чүнки Худайы Реб оны голдаярды.</verse>
				<verse number="2"></verse>
				<verse number="3"></verse>
				<verse number="4"></verse>
				<verse number="5"></verse>
				<verse number="6"></verse>
				<verse number="7">Артаксеркс патышаның патышалыгының единҗи йылында ысрайыл халкының бир бөлеги, бирнәче руханылардыр левилер, ыбадатхана айдымчыларыдыр дервезебанлары ве хызматкәрлери Иерусалиме гайтдылар.</verse>
				<verse number="8">Эзра Артаксерксиң патышалыгының единҗи йылының бәшинҗи айында Иерусалиме гелди.</verse>
				<verse number="9">Эзра биринҗи айың биринҗи гүни Бабылдан чыкып гайдыпды. Худайының ялкамагы билен ол бәшинҗи айың биринҗи гүни Иерусалиме гелди.</verse>
				<verse number="10">Эзра Реббиң кануныны өвренип, оны берҗай этмеги, Ысрайылда онуң парзларыны, хөкүмлерини өвретмеги йүрегине дүвүпди.</verse>
				<verse number="11">Артаксеркс патышаның Реббиң табшырыкларындан ве Онуң ысрайыл халкына берен парзларындан оңат баш чыкарян руханысы, Эзра мүрзә язан хатының нусгасы шейледир:</verse>
				<verse number="12">«Шаларың шасы Артаксерксден Гөгүң Худайының канунларыны язян Эзра рухана догайы салам!</verse>
				<verse number="13">Мен юрдумдакы ысрайыл халкындан я оларың руханыларындан, я-да левилерден өз мейли билен Иерусалиме гитмек ислейән хер бир адама ругсат берилсин дийип буюрярын.</verse>
				<verse number="14">Сен патыша ве онуң еди геңешчиси тарапындан Яхудада ве Иерусалимде элиңдәки Худайың канунының нәхили ерине етирилйәндигини барламак үчин,</verse>
				<verse number="15">патыша ве онуң геңешчилериниң Иерусалимде месген тутян Ысрайыл Худайына мейлетин берен алтындыр күмшүни әкитмек үчин,</verse>
				<verse number="16">бүтин Бабыл велаятындан тапҗак алтындыр күмшүңи ве өз Худайларының Иерусалимдәки өйи үчин руханыларың, халкың берен мейлетин садакаларыны алып гитмек үчин иберилйәрсиң.</verse>
				<verse number="17">Бу пуллар сересаплылык билен уланылып, оңа өкүзлер, гочлардыр гузулар, галла ве ичги садакалары сатын алнып, олар Худайыңызың Иерусалимдәки өйүниң гурбанлык сыпасында садака берилсин.</verse>
				<verse number="18">Галан алтындыр күмши өз доганларың билен Худайыңызың ислегине гөрә, нәме гөвнүңизе җай болса, шоңа уланып билерсиңиз.</verse>
				<verse number="19">Худайың өйүниң хызматы үчин өзүңе берлен гап-гачлары хем Иерусалимде месген тутян Худайыңың хузурына элтип гой.</verse>
				<verse number="20">Өз Худайыңың өйи үчин ене-де зат герек болса, шаның хазынасындан алып билерсиң.</verse>
				<verse number="21">Мен патыша Артаксеркс, Евфрат дерясының аңырсындакы әхли хазынадарлара буйрук берйәрин! Гөгүң Худайының кануныны язян Эзра рухана нәме герек болса, оны дессине берҗай эдиң.</verse>
				<verse number="22">Йүз етмиш батмана ченли күмүш, еди йүз элли батмана ченли бугдай, отуз мешик шерап, отуз хум яг хем-де хасапсыз дуз берилсин.</verse>
				<verse number="23">Патышаның ве онуң огулларының башына газап инмез ялы, Гөгүң Худайы тарапындан Худайың өйи барада нәме табшырык берилсе, ол долы берҗай эдилсин.</verse>
				<verse number="24">Шейле хем, сизе аян эдйәрис: руханылардыр левилериң, ыбадатхана айдымчыларыдыр дервезебанларың ве хызматкәрлериң, шейле хем Худайың бу өйүниң бейлеки хызматкәрлериниң хич биринден салгыт, пач, төлег алынмасын.</verse>
				<verse number="25">Сен болса, Эзра, Худайың саңа берен пәхим-пайхасына гөрә, Евфрат дерясының гүнбатарындакы велаятда, сениң Худайыңың канунларыны билйән бүтин халка хөкүмини йөредип билҗек казылары, хәкимлери белле. Кануны билмейәнлерине-де сен өврет.</verse>
				<verse number="26">Ким сениң Худайыңың кануныдыр патышаның канунына боюн эгмесе, оңа берк темми берилсин. Ол өлүме хөкүм эдилсин я-да сүргүн эдилсин, онуң эмләги элинден алынсын я-да ол зындана ташлансын!»</verse>
				<verse number="27">Реббиң Иерусалимдәки өйүне шөхрат гетирмек үчин патышаның калбына бу затлары салан аталарымызың Худайы Реббе алкыш болсун!</verse>
				<verse number="28">Ол патышаның, онуң геңешчилериниң ве әхли гүйчли бегзадаларының хузурында маңа мерхеметини эчди. Худайым Реббиң голдавындан рухланып, мениң билен Иерусалиме доланмаклары үчин Ысрайыл баштутанларыны йыгнадым.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">Артаксеркс патышаның дөврүнде мениң билен биле Бабылдан чыкан уругбашылар ве оларың несил язгысы шудур:</verse>
				<verse number="2">Пинехасың неслинден Гершом; Ытамарың неслинден Даныел; Давудың неслинден Хатуш, Шеканяның несиллери. Парошың неслинден Закаря ве онуң билен несил дарагты боюнча хасаба алнан йүз элли эркек адам.</verse>
				<verse number="3"></verse>
				<verse number="4">Пахатмовабың неслинден Зерахяның оглы Элёгейнай ве онуң билен ики йүз эркек адам.</verse>
				<verse number="5">Яхазыялың неслинден Шеканя ве онуң билен үч йүз эркек адам.</verse>
				<verse number="6">Адиниң неслинден Ёнатаның оглы Эбет ве онуң билен элли эркек адам.</verse>
				<verse number="7">Эйламың неслинден Аталяның оглы Ешагя ве онуң билен етмиш эркек адам.</verse>
				<verse number="8">Шепатяның неслинден Микайылың оглы Зебадя ве онуң билен сегсен эркек адам.</verse>
				<verse number="9">Ёвабың неслинден Ехиелиң оглы Абадя ве онуң билен ики йүз он секиз эркек адам.</verse>
				<verse number="10">Ёсыпяның неслинден Шеломыт ве онуң билен йүз алтмыш эркек адам.</verse>
				<verse number="11">Бебайың неслинден Бебайың оглы Закаря ве онуң билен йигрими секиз эркек адам.</verse>
				<verse number="12">Азгадың неслинден Хакатаның оглы Ёханан ве онуң билен бир йүз он эркек адам.</verse>
				<verse number="13">Адоныкамың соңкы несиллеринден боланларың атлары: Элипелет, Егиел, Шемагя ве олар билен алтмыш эркек адам.</verse>
				<verse number="14">Бигвайың неслинден Утай, Закур ве олар билен етмиш эркек адам.</verse>
				<verse number="15">Мен оларың хеммесини Ахава тарап акян деряның боюна йыгнадым. Биз ол ерде үч гүн дүшледик. Мен халкы ве руханылары бир лай гөзден гечиренимде, левилерден екеҗесине-де гөзүм дүшмеди.</verse>
				<verse number="16">Онсоң мен баштутанлар Элигезери, Ариели, Шемагяны, Элнатаны, Ярыбы, Элнатаны, Натаны, Закаряны, Мешулламы ве пәхим-пайхаслы адамлар болан Ёярыбы, Элнатаны чагыртдым.</verse>
				<verse number="17">Олары Касыпядакы баштутан Ыдоның янына ибердим. Бизе Худайымызың ыбадатханасында гуллук эдер ялы адам ибермеклери үчин, Касыпядакы Ыдо ве онуң гарындашларына – ыбадатхана хызматкәрлерине нәме диймелидигини олара айтдым.</verse>
				<verse number="18">Худайымызың ялкамагы билен олар бизиң янымыза Ысрайылың човлугы, Левиниң агтыгы Махлының неслинден болан Шеребя атлы дана адамы ве онуң огулларыдыр гарындашларыны – җеми он секиз адамы гетирдилер.</verse>
				<verse number="19">Шейле хем Хашабяны, онуң билен Мерарының неслинден болан Ешагяны ве онуң гарындашларыдыр оларың огулларыны – җеми йигрими адамы;</verse>
				<verse number="20">булардан башга-да Давут билен онуң эмелдарларының левилере хызмат этмәге беллән ыбадатхана хызматкәрлериниң несиллеринден ики йүз йигримисини гетирдилер. Оларың әхлисиниң ады тутулды.</verse>
				<verse number="21">Худайымызың өңүнде өзүмизи песелдип, ёлда бизи, балаларымызы ве әхли эмләгимизи горамагыны Ондан диләп, Ахава дерясының боюнда агыз беклемеги ыглан этдим.</verse>
				<verse number="22">Чүнки мен патышадан ёлда бизи душмандан горар ялы эсгерлер ве атлылары дилемәге чекиндим. Биз патыша: «Худайымыз Өзүни агтарянларың хеммесине мерхемет эдйәр. Өзүнден йүз өвренлериң гаршысына болса Онуң газабы гүйчлүдир» дийип айдыпдык.</verse>
				<verse number="23">Шейдип, биз агыз бекләп, Худайымыздан бизи горамагыны дилег эдип ялбардык. Ол хем бизиң дилегимизи эшитди.</verse>
				<verse number="24">Соңра мен он ики руханы ёлбашчысыны: Шеребяны, Хашабяны оларың он саны гарындашы билен бирликде сайлап алдым.</verse>
				<verse number="25">Патышаның, онуң геңешчилериниң, баштутанларының ве бүтин ысрайыл халкының Худайымызың өйи үчин садака берен алтыныны, күмшүни ве гап-гачларыны олара чекип бердим.</verse>
				<verse number="26">Оларың элине бир мүң бир йүз батман күмүш, бир йүз етмиш батмана лайык күмүш окаралар, бир йүз етмиш батман алтын, йигрими гадага лайык йигрими саны алтын окара, алтын ялы гыммат, ловурдап дуран бүрүнчден эдилен ики саны гап-гаҗы өлчәп бердим.</verse>
				<verse number="27"></verse>
				<verse number="28">Мен олара шейле дийдим: «Сиз Реббе багыш эдиленсиңиз, бу гап-гачлар хем багыш эдилендир. Бу алтындыр күмүш сизиң ата-бабаларыңызың Худайы Реббе берлен мейлетин садакадыр.</verse>
				<verse number="29">Бу затлары Реббиң өйүниң отагларында баш руханыларың ве левилериң Иерусалимдәки Ысрайыл уругбашыларына говшурянчаңыз, олары берк горап саклаң».</verse>
				<verse number="30">Шейдип, руханылардыр левилер алтындыр күмши ве Худайымызың Иерусалимдәки өйүне әкидилмек үчин өлчелип берлен гап-гачлары кабул эдип алдылар.</verse>
				<verse number="31">Онсоң биринҗи айың он икинҗи гүни биз Ахава дерясының боюндан Иерусалиме бакан ёла рована болдук. Ёлда Худайымыз бизиң билен биле болуп, Ол бизи ёлдакы гаракчылардан ве душман элинден халас этди.</verse>
				<verse number="32">Биз Иерусалиме гелип, ол ерде үч гүн галдык.</verse>
				<verse number="33">Дөрдүленҗи гүн Худайымызың өйүнде алтындыр күмүш ве гап-гачлар өлчелип, олар Урыяның оглы руханы Меремотың элине берилди. Меремотың янында Пинехасың оглы Элгазар барды. Леви тиресинден болан Ешуваның оглы Ёзабат ве Биннуйың оглы Ногадя хем оларың янындады.</verse>
				<verse number="34">Әхли зат саналып, өлчелип, әхлисиниң җеми аграмы язылып алынды.</verse>
				<verse number="35">Онсоң есирликден, сүргүнден гайдып геленлер Ысрайыл Худайына якма гурбанлыклар бердилер. Бүтин Ысрайыл үчин он ики өкүз, тогсан алты гоч, етмиш еди гузы, гүнә гурбанлыгы үчин хем он ики эркеч бердилер. Буларың хеммеси Реббе якма гурбанлык үчинди.</verse>
				<verse number="36">Патышаның перманларыны болса онуң хөкүмдарларына, Евфрат дерясының гүнбатарындакы велаятың хәкимлерине етирдилер. Олар халка ве Худайың өйүне көмек этдилер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">Бу ишлер тамамланандан соң, баштутанлар мениң яныма гелип: «Ысрайыл халкы ве руханылардыр левилер бу ериң халкларындан, ягны кенганлардан, хетлерден, перизлерден, ябуслардан, аммонлардан, моваплардан, мүсүрлилерден, аморлардан ве оларың неҗис ишлеринден өзлерини айры тутуп билмедилер» дийдилер.</verse>
				<verse number="2">Чүнки ысрайыллар өзлерине ве огулларына олардан гыз алып, мукаддес тохумы ерли халклар билен гарышдырдылар. Бу хыянатда баштутанларың өзлери хеммеден өңде болдулар.</verse>
				<verse number="3">Муны эшиденимде, мен эшиклерими ве донумы йыртып, сач-сакгалымы ёлуп, гайгы-гама батып отурдым.</verse>
				<verse number="4">Сүргүнден гайдып геленлериң бу эден хыянаты себәпли, Ысрайыл Худайының айдан сөзлеринден горкуп сандырашянларың бары мениң дашыма үйшдүлер. Мен агшам гурбанлыгына ченли гайгы-гама батып отурдым.</verse>
				<verse number="5">Агшам гурбанлыгының берилйән вагты мен еримден галып, сал-сал эшикли ве япынҗалы дыза чөкүп, эллерими Худайым Реббе тарап узадып, Оңа дилег этдим:</verse>
				<verse number="6">«Эй, Худайым, Саңа йүзленмәге утанярын! Чүнки гүнәмиз башымыздан агды, языгымыз бейгелип гөге етди.</verse>
				<verse number="7">Ата-бабаларымызың дөврүнден тә шу гүне ченли бизиң языгымыз улудыр. Гүнәлеримиз үчин өзүмиз, патышаларымыз, руханыларымыз эдил шу гүнки ялы кесеки ерли патышаларың элине берилдик, гылычдан гечирилдик, есирлиге дүшдүк, талаңа, масгарачылыга сезевар эдилдик.</verse>
				<verse number="8">Эмма инди Худайымыз Реб бизе, аман галан халка аз салымлык рехим этди ве Өз мукаддес меканында орун берди. Гөзүмизи нурландырып, гулчулыгымызда бизе бираз еңиллик берди.</verse>
				<verse number="9">Биз гуллардырыс, эмма Худайымыз бизи гулчулыкда терк этмән, гайтам Парс патышаларының хузурында бизе Өзүниң мерхеметини эчилди. Худайымызың өйүни гуруп, онуң йыкылан ерлерини дикелдер ялы, бизе тәзе дурмуш берди. Ол Яхудада ве Иерусалимде бизе пена берди.</verse>
				<verse number="10">Эй, Худайымыз, инди, мундан соң биз нәме диели? Чүнки биз сениң табшырыкларыңы терк этдик.</verse>
				<verse number="11">Сен Өз гулларың болан пыгамберлериңиң үсти билен: „Эелеҗек болуп барян юрдуңыз ерли халкларың харамлыклары, неҗисликлери билен хапаланан юртдыр. Олар оны бойдан-баша өз харамлыклары билен долдурдылар.</verse>
				<verse number="12">Шонуң үчин ерли халклар билен гыз алшып-беришмәң. Хич хачан оларың саламатлыгыны ве абаданлыгыны агтармаң. Шонда сиз гүйчленип, ол ериң нәз-ныгматларындан ийип, оны несиллериңизе эбедилик мирас галдырарсыңыз“ дийипдиң.</verse>
				<verse number="13">Пис ишлеримиз ве улы языгымыз зерарлы башымыза инен бу бела-бетерлерден соң, эй, Худайымыз, Сен бизе гүнәлеримизе лайык җеза бермән, гайтам бизи аман галдырдың.</verse>
				<verse number="14">Биз ене Сениң табшырыкларыңы бозуп, бу неҗис ишлери эдйән халклар билен гарындашлык ачалымы? Сениң гахар-газабың бизиң екеҗәмизи хем аман галдырман хеләк эдер.</verse>
				<verse number="15">Я Реб, эй, Ысрайыл Худайы, Сен адылсың! Бу гүн бизиң, аман галан халкың гүнәси зерарлы Сениң өңүңде дуруп билҗегимиз ёкдур, эмма шонда-да биз Сениң хузурыңда дурус».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">Эзра Худайың өйүниң өңүнде йүзүни ере берип аглап, дилег этди ве гүнәлерини боюн алды. Ысрайыллардан улы мәхелле: эркеклер, аяллар ве чагалар онуң дашына үйшдүлер. Олар хем зар-зар аглашдылар.</verse>
				<verse number="2">Онсоң Эйлам огулларындан болан Ехиелиң оглы Шеканя Эзра йүзленип: «Биз кесеки халкдан болан аяллара өйленип, Худайымыза бивепалык этдик. Эмма муңа гарамаздан, Ысрайылда энтегем умыт бар.</verse>
				<verse number="3">Шонуң үчинем инди, җенабымың ве Худайымызың табшырыкларына сарпа гойянларың маслахаты билен бу аялларың әхлисини ве оларың чагаларыны ковҗакдыгымыз барада өз Худайымыз билен әхт эдишелиң. Гой, бу иш канун боюнча ерине етирилсин.</verse>
				<verse number="4">Ише гириш, бу сениң борҗуңдыр, биз хем сениң билендирис. Мерт бол-да, бу иши амала ашыр» дийди.</verse>
				<verse number="5">Онсоң Эзра еринден туруп, руханылара, левилере ве бүтин ысрайыл халкына, оларың шу айдыланы берҗай этҗекдиклерине ант ичирди. Шейдип, оларың хеммеси ант ичдилер.</verse>
				<verse number="6">Соңра Эзра Худайың өйүниң өңүнден гайдып, Эляшыбың оглы Ехохананың өйүне барды. Ол сүргүнден гайдып геленлериң бивепалыгы үчин яс тутуп, гиҗәни чөрек иймән, сув ичмән гечирди.</verse>
				<verse number="7">Сүргүнден геленлериң әхлисиниң Иерусалиме йыгнанмалыдыгы барада Яхудада ве Иерусалимде җар чекилди.</verse>
				<verse number="8">Эгер кимде-ким үч гүнүң ичинде Иерусалиме гелмесе, баштутанларың ве яшулуларың буйругы боюнча, оларың әхли эмләги эллеринден алнып, оларың өзлери хем сүргүнден гелен халкың арасындан чыкарылҗакдыр дийлип ыглан эдилди.</verse>
				<verse number="9">Онсоң Яхуданың ве Беняминиң әхли адамлары үч гүнүң ичинде Иерусалиме йыгнандылар. Бу докузынҗы айың йигриминҗи гүнүди. Әхли адамлар бу ишиң ваҗыплыгындан ве гүйчли ягышдан яңа галпылдашып, Худайың ыбадатханасының өңүндәки ачык мейданчада отурдылар.</verse>
				<verse number="10">Онсоң руханы Эзра еринден галып, олара: «Сиз кесеки халклардан болан аяллара өйленип гүнә этдиңиз. Сиз Ысрайылың языгыны артдырдыңыз.</verse>
				<verse number="11">Инди болса ата-бабаларыңызың Худайы Реббиң өңүнде гүнәлериңизи боюн алып, онуң эрк-ислеглерини ерине етириң. Өзүңизи бу ериң халкларындан ве кесеки халклардан алан аялларыңыздан айры тутуң» дийди.</verse>
				<verse number="12">Муңа бүтин мәхелле гаты сес билен шейле җогап берди: «Догры, биз сениң айданларыңы хөкман ерине етирмелидирис.</verse>
				<verse number="13">Йөне халк көп, бу вагт ягышам ягып дур, бизиң дашарда дурара меҗалымыз галмады. Бу ишем бир я ики гүнүң иши дәл, чүнки бу бабатда бизиң көпимиз гүнә газандык.</verse>
				<verse number="14">Гой, бизиң баштутанларымыз бүтин мәхелләниң адындан ише гиришсин. Бу иш зерарлы Худайымызың гахар-газабы бизиң үстүмизден совулянча, галаларымызда башга миллетлерден аял аланларың бары өз галаларының яшулулары ве казылары билен биле белленен вагтда гелсинлер».</verse>
				<verse number="15">Муңа диңе Асахелиң оглы Ёнатан билен Тикваның оглы Яхзея гаршы болдулар. Мешуллам билен леви тиресинден болан Шабетай хем олары голдадылар.</verse>
				<verse number="16">Онсоң сүргүнден гайдып геленлер хем оларың ызына эердилер. Руханы Эзра уругларына гөрә уругбашылары сайлады. Оларың хеммесиниң атлары тутулып сайланылды. Онунҗы айың бирине олар бу иши барламага гиришдилер.</verse>
				<verse number="17">Биринҗи айың бирине ченли кесеки халклардан аял алан эркеклере дегишли болан бу барлаг ишини гутардылар.</verse>
				<verse number="18">Руханы несиллериниң арасындан кесеки миллетлерден аял аланлардан тапыланлар шулардыр: Ёсадагың оглы Ешуваның ве онуң доганларының несиллеринден: Магасея, Элигезер, Ярып ве Гедаля.</verse>
				<verse number="19">Олар аялларыны айырҗакдыкларына ант ичип, языклары үчин сүрүден бир гоч алып, язык гурбанлыгыны бердилер.</verse>
				<verse number="20">Иммериң несиллеринден Хананы ве Зебадя;</verse>
				<verse number="21">Харымың несиллеринден Магасея, Элия, Шемагя, Ехиел ве Узыя;</verse>
				<verse number="22">Пашхурың несиллеринден: Элёгейнай, Магасея, Ысмайыл, Нетанел, Ёзабат ве Элгаса.</verse>
				<verse number="23">Левилерден Ёзабат, Шимги, Келая (бу Келитадыр), Петахя, Яхуда ве Элигезер;</verse>
				<verse number="24">айдымчылардан: Эляшып; дервезебанлардан: Шаллум, Телем ве Уры.</verse>
				<verse number="25">Бейлеки ысрайыллардан, Парош несиллеринден Рамя, Йизия, Малкыя, Миямын, Элгазар, Малкыя ве Беная;</verse>
				<verse number="26">Эйламың несиллеринден Матаня, Закаря, Ехиел, Абды, Еремот ве Элия;</verse>
				<verse number="27">Затуның несиллеринден Элёгейнай, Эляшып, Матаня, Еремот, Забат ве Азыза;</verse>
				<verse number="28">Бебайың несиллеринден Ехоханан, Хананя, Забай ве Атлай.</verse>
				<verse number="29">Банының несиллеринден Мешуллам, Маллук, Адая, Яшуп, Шеял ве Еремот;</verse>
				<verse number="30">Пахатмовабың несиллеринден Адна, Келал, Беная, Магасея, Матаня, Бесалел, Биннуй ве Манаша;</verse>
				<verse number="31">Харымың несиллеринден Элигезер, Йишия, Малкыя, Шемагя, Шимгон, Бенямин, Маллук ве Шемаря;</verse>
				<verse number="32"></verse>
				<verse number="33">Хашумың несиллеринден Матенай, Матата, Забат, Элипелет, Еремай, Манаша ве Шимги;</verse>
				<verse number="34">Банының несиллеринден Магадай, Имран, Увел, Беная, Бедея, Келуху, Ваныя, Меремот, Эляшып, Матаня, Матенай, Ягасай;</verse>
				<verse number="35"></verse>
				<verse number="36"></verse>
				<verse number="37"></verse>
				<verse number="38">Биннуйың несиллеринден Шимги, Шелемя, Натан, Адая, Макнадебай, Шашай, Шарай, Азарел, Шелемя, Шемаря, Шаллум, Амаря ве Юсуп;</verse>
				<verse number="39"></verse>
				<verse number="40"></verse>
				<verse number="41"></verse>
				<verse number="42"></verse>
				<verse number="43">Небоның несиллеринден Егиел, Матытя, Забат, Зебина, Ядай, Ёвел ве Беная.</verse>
				<verse number="44">Буларың хеммеси кесеки миллетлерден аял алыпдылар. Кәбирлериниң олардан чагалары-да барды.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="16">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Хакаляның оглы Нехемя, ине, шулары гүррүң берди: – Парс патышасы Артаксерксиң патышалык этмегиниң йигриминҗи йылының Кислев айында мен Суза галасындадым.</verse>
				<verse number="2">Доганларымың бири болан Хананы бирнәче адам билен Яхудадан гелди. Мен олардан есирликден гутулып, аман галан яхудылар хакда ве Иерусалим хакда сорадым.</verse>
				<verse number="3">Олар маңа: «Есирликден гутулып, аман галан яхудылар улы бетбагтчылыкда; олар иле масгарадырлар; Иерусалимиң диварлары юмрулып, онуң дервезелери ода янды» дийип гүррүң бердилер.</verse>
				<verse number="4">Мен бу затлары эшиденимде, отурып агладым ве бирнәче гүнләп яс тутдум. Агыз бекләп, гөкдәки Худайдан дилег этдим.</verse>
				<verse number="5">Мен шейле дийдим: «Эй, Гөгүң Худайы Реб, бейик ве хайбатлы Худай! Сен Өзүңи сөйүп, табшырыкларыңы берҗай эдйәнлер билен әхтиңи хем садык сөйгиңи саклаяң.</verse>
				<verse number="6">Гулуң болан мениң ысрайыл халкының Саңа гаршы эден гүнәсини боюн алып, гиҗе-гүндиз Саңа эдйән дилегими эшидериң ялы, гулагың эшитгир, гөзүң йити болсун. Менем, аталарымам гүнә этдик.</verse>
				<verse number="7">Биз Сениң гулуң Муса берен табшырыкларыңы, парзларыңы, хөкүмлериңи берҗай этмән, Сениң гаршыңа җуда эрбет иш этдик.</verse>
				<verse number="8">Гулуң Муса: „Эгер бивепалык этсеңиз, сизи халкларың арасына пытрадарын. Йөне сиз Маңа доланып, табшырыкларымы ятда саклап, берҗай этсеңиз, сизиң сүргүн эдиленлериңиз ериң аягуҗунда болса-да, Мен олары шол ерден йыгнап, Өз адымың месген тутмагы үчин сайлан ериме гетирерин“ диен сөзлериңи яда сал.</verse>
				<verse number="9"></verse>
				<verse number="10">Олар Сениң бейик гүйҗүң, гудратың билен халас эден Өз гулларың ве халкыңдыр.</verse>
				<verse number="11">Я Реб, Өз гулуңың дилегине ве Саңа хормат гойян гулларыңың дилегини эшит! Өз гулуңың ишини шу гүн Өзүң оңуна эдип, патышаның маңа рехими инер ялы эт». Мен шол вагтлар патышаның сакысыдым.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Бу вака Артаксерксиң патышалыгының йигриминҗи йылының Нисан айында болупды. Шерап гетириленде, мен оны алып патыша узатдым. Шу вагта ченли онуң хузурында мениң гуссалы болан пурсадым ёкды.</verse>
				<verse number="2">Онсоң патыша маңа: «Сыркав дәл халыңа не бейле йүзүң салык? Бу йүрек гуссасындан башга хич зат дәлдир» дийди. Мен җуда горкдум.</verse>
				<verse number="3">Мен патыша шейле җогап бердим: «Патыша узак яшасын! Аталарымың мазарлары ятан шәхери хараба өврүлип, дервезелери ода яныпдыр, онсоң нәдип мениң йүзүм салык болмасын?»</verse>
				<verse number="4">Патыша менден: «Ислегиң нәме?» дийип сорады. Мен Гөгүң Худайындан дилег этдим.</verse>
				<verse number="5">Онсоң мен патыша шейле җогап бердим: «Эгер патыша оңласа ве мен сизиң назарыңызда хормат газанан болсам, онда мени Яхуда, ата-бабаларымың мазарлары ятан шәхериң диварларыны дикелтмәге гойбер».</verse>
				<verse number="6">Патыша (ша аялы-да онуң янында отырды) менден нәче вагтлык гитҗекдигими ве хачан доланып гелҗекдигими сорады. Мен патыша белли бир мөхлети айданымдан соң, ол мени гойбермәге разы болды.</verse>
				<verse number="7">Соңра мен патыша: «Эгер патыша оңласа, ол Яхуда барянчам мени гечирерлери ялы, менден Евфрат дерясының гүнбатарындакы велаятың хәкимлерине хатлар иберилсин.</verse>
				<verse number="8">Шейле хем патыша токайының сакчысы Асафа, ыбадатхана галасының дервезелери үчин, шәхериң диварлары ве мениң яшаҗак өйүмиң пүрслери үчин агач берер ялы хат берсин» дийдим. Худайымың ялкамагы билен патыша мениң дилегими битирди.</verse>
				<verse number="9">Патыша мениң яным билен гошун серкерделерини, атлылар ёллады. Онсоң мен Евфрат дерясының гүнбатарындакы велаятың хәкимлериниң янына барып, олара патышаның хатларыны бердим.</verse>
				<verse number="10">Эмма хоронлы Санбаллат ве Аммон велаятының векили Тобыя бир адамың ысрайыл халкының бәхбидини арап гелендигини эшиденлеринде, гахар-газаба мүндүлер.</verse>
				<verse number="11">Мен Иерусалиме гелип, ол ерде үч гүн болдум.</verse>
				<verse number="12">Соңра гиҗе туруп, яныма бирнәче адам алдым. Иерусалим хакында Худайымың калбыма нәме саландыгыны хич киме айтмадым. Янымда мүнүп барян эшегимден башга мал ёкды.</verse>
				<verse number="13">Мен гиҗе Дере дервезесинден чыкдым. Шагал чешмесиниң яны билен Дөкүн дервезесине ченли гидип, Иерусалимиң йыкылан диварларыны, ода янан дервезелерини гөзден гечирдим.</verse>
				<verse number="14">Соңра мен Булак дервезесине ве Патыша ховзуна гитдим. Эмма ол ерде эшегим гечер ялы ер ёкды.</verse>
				<verse number="15">Онсоң мен гиҗе дерәниң ичи билен ёкарык галып, дивары гөзден гечирдим. Соңра мен ызыма доланып, Дере дервезесинден ызыма доландым.</verse>
				<verse number="16">Шәхер баштутанлары мениң нирә гиденими ве нәме эденими билмедилер. Мен энтек яхудылара, руханылара, беглере, шәхер баштутанларына ве иши ерине етирмәге гатнашҗак бейлеки адамлара хич зат айтмандым.</verse>
				<verse number="17">Соңра мен олара: «Иерусалимиң хараба өврүлип, онуң дервезелериниң ода янандыгы зерарлы бизиң нәхили эҗир чекйәндигимизи сизиң өзүңиз гөрүп дурсуңыз. Мундан артык веҗера болуп йөрмезлик үчин, гелиң, Иерусалимиң диварыны дикелделиң!» дийдим.</verse>
				<verse number="18">Мен олара Худайымың маңа нәхили көмек эдендигини ве патышаның маңа айдан затларыны гүррүң бердим. Онсоң олар: «Гелиң, ише башлалың!» дийшип, бу оңат иш үчин биллерини берк гушадылар.</verse>
				<verse number="19">Эмма хоронлы Санбаллат, аммон эмелдары Тобыя ве Гешем арап дагы муны эшиденлеринде, бизи әсгермезлик эдип, бизиң үстүмизден гүлүп: «Бу этҗек болян задыңыз нәме? Патышаның гаршысына питне турузмакчы болярмысыңыз?» дийдилер.</verse>
				<verse number="20">Онсоң мен олара: «Гөгүң Худайы ишимизи оңуна салар. Онуң гуллары болан биз гурлушык ишине башларыс. Эмма сизиң велин, Иерусалимде не пайыңыз, не-де хак-хукукларыңыз бар» дийип җогап бердим.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Онсоң баш руханы Эляшып ве онуң руханы доганлары Гоюн дервезесини тәзеден гуруп, онуң гапыларыны отуртдылар. Онсоң олар дивары Йүзлер диңине ве Хананел диңине ченли гуруп, оны хем Худая багыш этдилер.</verse>
				<verse number="2">Эляшың гапдалында Ерихоның халкы гурярды. Оларың гапдалында болса Имриниң оглы Закур гурярды.</verse>
				<verse number="3">Хасенаның огуллары Балык дервезесини бина этдилер. Олар онуң пүрслерини гоюп, дервезәниң гапыларыны ерине отурдып, нурбатларыны ве килтлерини дакдылар.</verse>
				<verse number="4">Оларың гапдалындакы дивар бөлүмини Хакосың агтыгы, Урыяның оглы Меремот дикелтди. Оларың гапдалындакы дивар бөлегини Мешезабелиң агтыгы, Берекяның оглы Мешуллам дикелтди. Оларың гапдалындакы дивар бөлегини болса Багананың оглы Садок дикелтди.</verse>
				<verse number="5">Оларың гапдалындакы дивар бөлегини тековалылар дикелтдилер. Йөне оларың беглери баштутанлары тарапындан белленен иши этмекден йүз өвүрдилер.</verse>
				<verse number="6">Пасеяның оглы Ёяда билен Бесодяның оглы Мешуллам Көне дервезәни дикелтди. Олар пүрслери гоюп, дервезәниң гапыларыны ерине отурдып, онуң нурбатларыны ве килтлерини дакдылар.</verse>
				<verse number="7">Оларың гапдалындакы дивар бөлегини гибгонлы Мелатя билен меронотлы Ядон Евфрат дерясының гүнбатарындакы велаятың хөкүмдарының голастындакы Гибгоның ве Миспаның яшайҗылары билен биле дикелтдилер.</verse>
				<verse number="8">Оларың гапдалындакы дивар бөлегини зергәрлерден Хархаяның оглы Узыел дикелтди. Онуң гапдалында болса атыр ясайҗылардан болан Хананя дивары дикелтди. Олар Иерусалими тә Гиң дивара ченли беркитдилер.</verse>
				<verse number="9">Оларың гапдалындакы дивар бөлегини Иерусалимиң этрабының ярысының хәкими Хуруң оглы Репая дикелтди.</verse>
				<verse number="10">Оларың гапдалында Харумапың оглы Едая өз өйүниң гаршысындакы дивар бөлегини дикелтди. Онуң гапдалындакы дивар бөлегини Хашабнеяның оглы Хатуш дикелтди.</verse>
				<verse number="11">Харымың оглы Малкыя билен Пахатмовабың оглы Хашуп диварың башга бир бөлегини ве Тамдырлар диңини дикелтдилер.</verse>
				<verse number="12">Онуң гапдалындакы дивар бөлегини Иерусалим этрабының галан ярысының хәкими Халлохешиң оглы Шаллум ве онуң гызлары дикелтдилер.</verse>
				<verse number="13">Ханун ве зановалылар Дере дервезесини дикелдип, онуң гапыларыны отурдып, нурбатларыны ве килтлерини дакдылар. Олар Дөкүн дервезесине ченли диварың мүң тирсек аралыгыны дикелтдилер.</verse>
				<verse number="14">Бейтхакерем этрабының хәкими Рекабың оглы Малкыя Дөкүн дервезесини дикелтди. Ол дервезәни тәзеден бина эдип, онуң гапыларыны отуртды ве нурбатларыны, килтлерини дакды.</verse>
				<verse number="15">Миспа этрабының хәкими Колхозениң оглы Шаллум Булак дервезесини дикелтди. Ол дервезәни тәзеден бина эдип, онуң үстүни басырды, гапыларыны ерине отурдып, онуң нурбатларыны ве килтлерини дакды. Шейле хем ол патыша багының янындакы Шела ховзуның диварыны тә Давут шәхеринден ашак инйән басганчаклара барянча гурды.</verse>
				<verse number="16">Шаллумдан соң Бейтсур этрабының ярысының хәкими Азбугың оглы Нехемя Давут гонамчылыгының гаршысындан тә эмели ховза ве эдермен уршуҗыларың өйүне ченли болан дивары дикелтди.</verse>
				<verse number="17">Онуң гапдалындакы дивар бөлегини левилер дикелтдилер: Банының оглы Рехум онуң гапдалындакы дивары дикелтди; Кегила этрабының ярысының хәкими Хашабя өз этрабы үчин бир дивар бөлегини дикелтди.</verse>
				<verse number="18">Онуң гапдалында оларың гарындашлары, Кегила этрабының ярысының хәкими Хенададың оглы Биннуй бейлеки дивар бөлегини дикелтди.</verse>
				<verse number="19">Биннуйың гапдалында диварың өврүлйән еринден горхана учудының габадында болан диварың бинят дирегини Миспаның хәкими Ешуваның оглы Эзер дикелтди.</verse>
				<verse number="20">Эзерден соң диварың өврүлйән еринден, баш руханы Эляшыбың өйүниң гапысына ченли дивары Закайың оглы Барук дикелтди.</verse>
				<verse number="21">Барукдан соң Эляшыбың өйүниң гапысындан тә өйүң гутарян ерине ченли аралыкдакы дивары Хакосың агтыгы, Урыяның оглы Меремот дикелтди.</verse>
				<verse number="22">Меремотдан соң Иерусалимиң төверек-дашындакы ерлерден гелен руханылар диварың бир бөлегини дикелтдилер.</verse>
				<verse number="23">Оларың гапдалында Бенямин билен Хашуп өз өйлериниң габадындакы дивар бөлегини дикелтдилер. Оларың гапдалында Ананяның агтыгы, Магасеяның оглы Азаря өз өйүниң янындакы дивар бөлегини дикелтди.</verse>
				<verse number="24">Онуң гапдалында Хенададың оглы Биннуй Азаряның өйүнден диварың өврүмине – бурча ченли болан дивар бөлегини дикелтди.</verse>
				<verse number="25">Узайың оглы Палал дивар өврүминиң гаршысыны ве гаравулхана ховлусының янындакы ёкаркы көшгүң диңини дикелтди. Онуң гапдалында Парошың оглы Педая билен Офелде яшаян ыбадатхана хызматкәрлери гүндогарда Сув дервезесиниң габадына ве гаравул диңине ченли аралыкдакы дивар бөлегини дикелтдилер.</verse>
				<verse number="26"></verse>
				<verse number="27">Онсоң тековалылар бейик гораг диңиниң гаршысындакы Офел диварына ченли болан аралыгы дикелтдилер.</verse>
				<verse number="28">Руханылар Ат дервезесинден башлап, демиргазыга тарап херси өз өйлериниң габадындакы дивары дикелтдилер.</verse>
				<verse number="29">Оларың гапдалында Иммериң оглы Садок өз өйүниң габадындакы дивар бөлегини дикелтди. Онуң гапдалында Гүндогар дервезесини саклаян Шеканяның оглы Шемагя бир дивар бөлегини дикелтди.</verse>
				<verse number="30">Онуң гапдалындакы дивар бөлүмини Шелемяның оглы Хананя билен Салапың алтынҗы оглы Ханун дикелтдилер. Оларың гапдалында Берекяның оглы Мешуллам өз өйүниң габадындакы дивар бөлегини дикелтди.</verse>
				<verse number="31">Онуң гапдалындакы дивар бөлүмини зергәрлерден болан Малкыя Гөзден гечириш дервезесиниң гаршысында болан ыбадатхана хызматкәрлериниң хем-де тәҗирлериң өйүне ченли болан аралыгы ве бурчдакы ёкаркы отага ченли болан аралыгы дикелтди.</verse>
				<verse number="32">Бурчда ерлешен ёкаркы отаг билен Гоюн дервезесиниң аралыгындакы дивар бөлегини зергәрлер билен тәҗирлер дикелтдилер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Санбаллат бизиң дивары өрүп йөренимизи эшиденде, гаты гахарланды. Ол газап донуны гейип, яхудыларың үстүнден гүлмәге башлады.</verse>
				<verse number="2">Санбаллат өз яранларының ве Самария гошунының өңүнде шейле дийди: «Бу болгусыз яхудылар нәме эдип йөрлер? Олар хемме зады тәзеден гурайҗаклармыка? Я-да гурбанлык берҗекмикәлер? Олар иши бир гүнүң ичинде тамамларыс өйдйәрмикәлер? Олар зир-зибил үйшмегинден алнан ве янан дашлардан дивар галдырайҗаклармыка?»</verse>
				<verse number="3">Онуң янындакы аммонлы Тобыя шейле дийди: «Оларың гурян даш диварының үстүне тилки мүнсе-де йыкылар!»</verse>
				<verse number="4">Эй, Худайымыз, оларың бизи нәхили масгаралаяндыкларыны эшит! Бизе атян мыҗабатларыны өз башларындан индерип, олары ят үлкеде, есирликде талаңа бер!</verse>
				<verse number="5">Оларың языкларының үстүни басырма, гүнәлерини назарыңдан сыпдырма, чүнки олар бизиң – гурлушыкчыларың гөвнүне дегдилер.</verse>
				<verse number="6">Муңа гарамаздан биз дивары тәзеден гурдук; тутуш дивар бирикдирилип, онуң бейиклиги ярысына етирилди, чүнки халк ишлемеги йүрегине дүвди.</verse>
				<verse number="7">Эмма Санбаллатдыр Тобыя, араплардыр аммонлар ве ашдотлылар Иерусалим диварларының гурлушыгының үстүнликли амала ашырыляндыгыны, дивар гәдиклериниң битирилип баряндыгыны эшиденлеринде, гаты гахарландылар.</verse>
				<verse number="8">Онсоң оларың хеммеси гелип, Иерусалиме гаршы урушмак ве онда алҗыраңңылык дөретмек үчин дил дүвүшдилер.</verse>
				<verse number="9">Онсоң биз өз Худайымыза дилег этдик ве олардан горанмак үчин, гиҗе-гүндиз гаравул гойдук.</verse>
				<verse number="10">Эмма яхудалар: «Йүк дашаянлар гүйчден гачяр, йыкык-юмруклар болса гаты көп; шонуң үчинем биз дивары өрүп билмерис» дийишйәрдилер.</verse>
				<verse number="11">Душманларымыз хем: «Үстлерине баранымызы дуйманкалар, биз олары өлдүрип, иши тогтадарыс» диййәрмишлер.</verse>
				<verse number="12">Оларың янында яшаян яхудылар гелип, бизе: «Душманларымыз чар тарапдан бизе хүҗүм этҗеклер» дийип, гайта-гайта айтдылар.</verse>
				<verse number="13">Шонуң үчин мен диварың пес ерлериниң аңырсындакы ачык мейданда халкы уруглары боюнча, гылычлары, найзалары ве яйлары билен дуруздым.</verse>
				<verse number="14">Онсоң мен беглере, баштутанлара ве бейлеки дуранлара бирлай гөз айлап, шейле дийдим: «Олардан горкмаң! Бейик ве хайбатлы Ребби ятлаң! Гарындашларыңыз, огулларыңыз, гызларыңыз, аялларыңыз ве өйлериңиз үчин сөвешиң!»</verse>
				<verse number="15">Душманларымыз оларың ниетлериниң бизе аяндыгыны ве Худайың оларың ниетлерини баша бардырманлыгыны эшиденлеринде, бизиң хеммәмиз дивар гурмага, херимиз өз ишли-ишимизе гайдып бардык.</verse>
				<verse number="16">Шол гүнден башлап, мениң адамларымың ярысы дивар гурлушыгында ишледи; бейлеки ярысы-да найзалары, галканлары, яйлары ве совутлары билен горагда дурдулар. Баштутанлар хем дивар гурян яхудалары гөз астында сакладылар. Йүк дашаянлар бир эллери билен ишләп, бейлеки эллеринде яраг тутдулар.</verse>
				<verse number="17"></verse>
				<verse number="18">Гурлушыкчыларың хеммесиниң ишлейәркәлер-де биллери гылычлыды. Сурнайчы болса мениң янымда дурды.</verse>
				<verse number="19">Мен беглере, баштутанлара ве халкың галанына: «Иш көп ве онуң герими гиң, диварың үстүнде биз дагынык ве бири-биримизден узак.</verse>
				<verse number="20">Шонуң үчин сиз сурнай сесини эшиден бадыңыза бизиң янымыза йыгнанышың. Худайымыз бизиң үчин сөвешер» дийдим.</verse>
				<verse number="21">Шейдип, биз хер гүн даң атандан Гүн батянча ишледик, адамларың ярысы найзалар гөтерди.</verse>
				<verse number="22">Шол вагт мен ене-де халка йүзленип: «Гиҗе бизи горап, гүндизем ишләр ялы, гой, хер ким өз хызматкәри билен Иерусалимде гиҗе ятымлык галсын» дийдим.</verse>
				<verse number="23">Шейдип, не мен, не гарындашларым, не хызматкәрлерим, не-де ызымдакы җанпеналарым – хич биримиз эшигимизи чыкармадык. Ярагларымыз хем саг элимиздеди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Бираз вагт геченсоң, биртопар адам ве оларың аяллары өз яхуды доганларындан яңа ахы-нала этдилер.</verse>
				<verse number="2">Кәбирлери: «Огулларымыз ве гызларымыз билен биз көплүкдирис; дири галарымыз ялы, бизе галла берилсин» диййәрдилер.</verse>
				<verse number="3">Кәбирлери-де: «Биз ачлык зерарлы галла алҗак болуп, еримизи, өйүмизи, үзүмчилигимизи гиреве гойдук» диййәрдилер.</verse>
				<verse number="4">Оларың: «Биз патышаның экин еримизе, үзүмчилигимизе салян салгыдыны төлемек үчин, пул карз алдык.</verse>
				<verse number="5">Бизиң сүңңүмизем, аслымызам бейлеки яхудаларыңкы билен бирдир. Чагаларымызам шоларың чагасындан кем дәл. Муңа гарамаздан, биз огулларымызы, гызларымызы гулчулыга бермели болярыс. Гызларымызың-а эййәм гырнак боланлары-да бар. Эмма бизиң этҗек алаҗымыз ёк, себәби экин еримизем, үзүмчилигимизем башга адамларың элинде» диййәнлери-де барды.</verse>
				<verse number="6">Оларың дады-перятларыны ве арз-шикаятларыны эшиденимде, мениң гаты гахарым гелди.</verse>
				<verse number="7">Бу затлар хакда ойланып, беглере хем баштутанлара кәедим. Мен олара: «Сизиң хер бириңиз өз халкыңыза гөтеримине пул берйәрсиңиз» дийдим. Онсоң оларың гаршысына улы җемагаты йыгнап, шейле дийдим:</verse>
				<verse number="8">«Биз ягдайымызың чатдыгындан, башга миллетлере сатылан өз яхуды доганларымызы ызына сатын алдык. Эмма сиз хатда өз гарындашларыңызы-да гулчулыга сатярсыңыз; соң биз олары ызына сатын алмалы болярыс!» Олар дымып, диере сөз тапмадылар.</verse>
				<verse number="9">Онсоң мен: «Сизиң бу эдйән ишиңиз говы дәл. Бизе душман болан миллетлериң гыҗалатындан гутулмак үчин, Худайымызың горкусында гезмели дәлмисиңиз?» дийдим.</verse>
				<verse number="10">Мунуң үстесине-де, мен, мениң доганларым ве мениң хызматкәрлерим хем олара пул ве галла карз берйәрис. Гелиң, шу гөтеримине зат бермеги бес эделиң.</verse>
				<verse number="11">Шу гүнүң өзүнде оларың экин ерлерини, үзүмчилигини, зейтун багларыны, өйлерини, пулдан, бугдайдан, шерапдан ве ягдан алан гөтеримиңизи олара ызына гайдып бериң.</verse>
				<verse number="12">Шонда олар: «Биз эдил сениң айдышың ялы эдерис. Буларың хеммесини ызына берерис ве олардан хич зат талап этмерис» дийдилер. Онсоң мен руханылары чагырып, әхли ёлбашчылара берен сөзлерини берҗай этҗекдиклерине руханыларың өңүнде ант ичирдим.</verse>
				<verse number="13">Мен донумың сыйыны силкип: «Эгер-де ким шу берен сөзүнден дәнсе, Худай оны эдил дон сыйының силкилип бошадылышы ялы өйүнден, ишинден махрум этсин. Олар әхли задындан җыда дүшсүн» дийдим. Бүтин җемагат хем муны макуллап: «Омын!» дийшип, Реббе алкыш айтдылар. Халк берен вадасыны ерине етирди.</verse>
				<verse number="14">Яхуда юрдуна хәкимлиге белленен гүнүмден, ягны Артаксеркс патышаның йигриминҗи йылындан отуз икинҗи йылына ченли – он ики йыллап мен-де, мениң доганларым-да хәкиме махсус нахарланмадык.</verse>
				<verse number="15">Менден өңки болан хәкимлер велин халкың бойнуна агыр йүк болуп, олар илатдан бир гадак күмүшден дашары азык, шерап алян экенлер. Оларың хатда хызматкәрлери-де халкың үстүнден хөкүм сүрйән экенлер. Эмма мен Худайдан горкяндыгым үчин бейле иш этмедим.</verse>
				<verse number="16">Мен әхли гүйҗүми диварың гурлушыгына сарп этдим. Өзүмизе ерем талап этмедим. Хызматкәрлеримиң хеммеси-де иш үстүнде болдулар.</verse>
				<verse number="17">Сачагымың башында бизе өзге миллетлерден геленлерден башга-да, яхудылардан ве оларың баштутанларында ыбарат йүз элли адам нахарланарды.</verse>
				<verse number="18">Хер гүн нахар үчин бир өкүз билен алты саны семиз гоюн сойларды. Шейле хем маңа товуклар биширилип, хер он гүнден дүрли шераплар болдан-бол гетирилерди. Эмма мен халкың нәхили агыр гүзеран гөрйәндигини билйәрдим, шонуң үчинем мен хәкиме берилмели азык мөчберини талап этмедим.</verse>
				<verse number="19">Эй, Худайым, бу халка эден әхли хызматларым үчин мени ягшылыкда ятла!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">Санбаллат, Тобыя, Гешем арап ве бейлеки душманларымыз мениң дивары гуруп гутардандыгымы, онда екеҗе гәдигиң хем галмандыгыны (дервезелер энтек ерине отурдылмадык хем болса) эшиденлеринде, Санбаллат билен Гешем мениң яныма адам иберип: «Гел, Оно дүзлүгиндәки бир обада душушалы» дийдилер. Олар маңа каст этмеги йүреклерине дүвүпдилер.</verse>
				<verse number="2"></verse>
				<verse number="3">Мен хем олара чапар ёллап: «Мен бу вагт гаты ваҗып иш билен мешгул, шонуң үчин барып билҗек дәл. Онсоңам мен сизиң яныңыза барып гелйәнчәм, нәме иш дурсунмы?» дийдим.</verse>
				<verse number="4">Шейле хабар билен олар мениң яныма дөрт гезек чапар ёлладылар. Мен хем олары хер гезек шол бир җогап билен гайтардым.</verse>
				<verse number="5">Бәшинҗи гезек Санбаллат өз хызматкәриниң элине ачык хат берип, оны мениң яныма иберди.</verse>
				<verse number="6">Ол хатда шейле языланды: «Миллетлер арасында шейле гүррүң бар, муны Гешем хем тассыклаяр. Сен ве яхудылар питне турузҗак болярмышыңыз. Дивары-да шонуң үчин гуруп йөрмүшиңиз. Айдышларына гөрә, сен олара патыша болмалымышың.</verse>
				<verse number="7">„Яхуданың патышасы бар“ дийип, өзүң хакда Иерусалимде вагыз этдирмек үчин пыгамберлер хем белләпсиң. Айдышларына гөрә, бу затларың хеммесини патыша хабар берҗекмишлер. Шонуң үчинем, гел, биле маслахат эдели».</verse>
				<verse number="8">Онсоң мен онуң янына адам иберип: «Сениң бу диййән затларың хич бири-де эдиленок. Буларың әхлиси сениң өз тосламаң» дийдим.</verse>
				<verse number="9">Чүнки оларың хеммеси бизи горкузмак ислейәрдилер ве: «Эллери ишден совап, иш тогтар» дийип пикир эдйәрдилер. Шонуң үчинем мен иши довам этмек үчин Худайдан гүйч-кувват диледим.</verse>
				<verse number="10">Онсоң мен өйүнден чыкман отуран Мехейтабелиң агтыгы, Делаяның оглы Шемагяның өйүне гелдим. Ол маңа: «Гел, икимиз Худайың өйүнде, ички отагда душушалы. Ички отагың гапыларынам япалы, чүнки олар сени өлдүрмәге гелерлер. Олар хөкман шу гиҗе сени өлдүрмәге гелерлер» дийди.</verse>
				<verse number="11">Эмма мен: «Мениң ялы адам гачармы? Хей-де мениң ялы адам дири галмак үчин ички отагда гизленерми? Ёк, мен ички отага гирҗек дәл!» дийдим.</verse>
				<verse number="12">Шемагяны Худайың ибермәндигине гөз етирдим. Ол хамала бир пыгамбер хөкмүнде маңа шу затлары дийди, себәби Тобыя билен Санбаллат оны хакына тутупдылар.</verse>
				<verse number="13">Ол мени горкузып, мениң шейле херекет эдип, гүнә газанмагыма итерги бермек максады билен хакына тутулыпды. Мен шейле эдәен болсам, олар мени биабрай эдип кемсидип билҗекдилер.</verse>
				<verse number="14">Эй, Худайым, Тобыя билен Санбаллатың бу эден ишлерини унутма, шейле хем, пыгамбер аял Ногадя билен мени горкузмак ислән бейлеки пыгамберлериң эденлерини хем унутма!</verse>
				<verse number="15">Элли ики гүнден соң, Элул айының йигрими бәши гүни дивар гурлушыгы тамамланды.</verse>
				<verse number="16">Бизиң душманларымызың ве төверегимиздәки миллетлериң әхлиси муны эшиденлеринде, гаты горкуп, муны өзлерине кемлик билдилер. Себәби олар бу ишиң Худайымызың көмеги билен эдилендигине гөз етирдилер.</verse>
				<verse number="17">Мундан башга-да, шол гүнлер Яхуданың беглери Тобыя көп хат ёлладылар. Тобыяның хатлары хем олара гелди.</verse>
				<verse number="18">Яхудада көп адам Тобыя билен касам эдишипди, чүнки Тобыя Араның оглы Шеканяның гиевсиди. Онуң оглы Ехоханан хем Берекяның оглы Мешулламың гызына өйленипди.</verse>
				<verse number="19">Шейле хем олар мениң янымда онуң ягшы ишлери хакда гүррүң этдилер. Мениң диййән сөзлерими хем оңа етирдилер. Тобыя-да мени горкузҗак болуп, маңа хатлар ёллады.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">Ине, дивар өрүлип, гапылар ерине отурдылды, дервезебанлар, айдымчылар, левилер белленди.</verse>
				<verse number="2">Онсоң мен доганым Хананы билен галаның серкердеси Хананяны Иерусалиме хәким эдип белледим. Чүнки ол ынамдар адам болуп, көплере гаранда, Худайдан хас гаты горкярды.</verse>
				<verse number="3">Мен олара шейле табшырык бердим: «Гүн гызянча, Иерусалимиң дервезелери ачылмасын. Гүн яшан чагы, энтек дервезебанлар нобатчылыкдан гитмәнкәлер, гапылары гулпласынлар. Иерусалимиң илатындан гаравуллар гоюң; оларың кәбири өз горамалы ерлеринде ве бейлекилери болса өз өйлериниң өңүнде болсунлар».</verse>
				<verse number="4">Шәхер гиң хем улуды, эмма онуң ичиндәки илат велин азды, җайлар салынманды.</verse>
				<verse number="5">Онсоң несиллери боюнча хасаба алмак үчин беглери, баштутанлары ве халкы үйшүрмеги Худайым йүрегиме салды. Мен есирликден илкинҗи доланып геленлериң несиллери билен гечирилен илат язувыны гөзләп тапдым. Онда шулар языланды:</verse>
				<verse number="6">Бабыл патышасы Небукаднесар тарапындан есир алнып, Бабыла сүргүн эдиленлериң несиллеринден Иерусалимдәки ве Яхудадакы өз галаларына гайдып геленлери, ине, шуларды:</verse>
				<verse number="7">Зерубабыл, Ешува, Нехемя, Азаря, Рагамя, Нахаманы, Мордекай, Билшан, Мисперет, Бигвай, Нехум ве Багана дагы билен гелдилер. Ысрайыл халкының эркек адамларының саны:</verse>
				<verse number="8">Парошың несиллери: ики мүң бир йүз етмиш ики адам;</verse>
				<verse number="9">Шепатяның несиллери: үч йүз етмиш ики адам;</verse>
				<verse number="10">Араның несиллери: алты йүз элли ики адам;</verse>
				<verse number="11">Ешуваның ве Ёвабың неслинден – Пахатмовабың несиллери: ики мүң секиз йүз он секиз адам;</verse>
				<verse number="12">Эйламың несиллери: бир мүң ики йүз элли дөрт адам;</verse>
				<verse number="13">Затуның несиллери: секиз йүз кырк бәш адам;</verse>
				<verse number="14">Закайың несиллери: еди йүз алтмыш адам;</verse>
				<verse number="15">Биннуйың несиллери: алты йүз кырк секиз адам;</verse>
				<verse number="16">Бебайың несиллери: алты йүз йигрими секиз адам;</verse>
				<verse number="17">Азгадың несиллери: ики мүң үч йүз йигрими ики адам;</verse>
				<verse number="18">Адоныкамың несиллери: алты йүз алтмыш еди адам;</verse>
				<verse number="19">Бигвайың несиллери: ики мүң алтмыш еди адам;</verse>
				<verse number="20">Адиниң несиллери: алты йүз алтмыш бәш адам;</verse>
				<verse number="21">Атериң, ягны Хизкияның несиллери: тогсан секиз адам;</verse>
				<verse number="22">Хашумың несиллери: үч йүз йигрими секиз адам;</verse>
				<verse number="23">Безайың несиллери: үч йүз йигрими дөрт адам;</verse>
				<verse number="24">Харыбың несиллери: бир йүз он ики адам;</verse>
				<verse number="25">Гибгоның несиллери: тогсан бәш адам;</verse>
				<verse number="26">Бейтуллахамың ве Нетопаның яшайҗылары: бир йүз сегсен секиз адам;</verse>
				<verse number="27">Анатодың яшайҗылары: бир йүз йигрими секиз адам;</verse>
				<verse number="28">Бейтазмаведиң яшайҗылары: кырк ики адам;</verse>
				<verse number="29">Кирятегарымың, Кепираның ве Бееродың яшайҗылары: еди йүз кырк үч адам;</verse>
				<verse number="30">Раманың ве Гебаның яшайҗылары: алты йүз йигрими бир адам;</verse>
				<verse number="31">Микмашың яшайҗылары: бир йүз йигрими ики адам;</verse>
				<verse number="32">Бейтелиң ве Айың яшайҗылары: бир йүз йигрими үч адам;</verse>
				<verse number="33">Бейлеки Небоның яшайҗылары: элли ики адам;</verse>
				<verse number="34">Бейлеки Эйламың несиллери: бир мүң ики йүз элли дөрт адам;</verse>
				<verse number="35">Харымың несиллери: үч йүз йигрими адам;</verse>
				<verse number="36">Ерихоның несиллери: үч йүз кырк бәш адам;</verse>
				<verse number="37">Лодуң, Хадыдың ве Ононың несиллери: еди йүз йигрими бир адам;</verse>
				<verse number="38">Сенаның несиллери: үч мүң докуз йүз отуз адам.</verse>
				<verse number="39">Руханылар: Ешуваның ковумындан Едаяның несиллери: җеми докуз йүз етмиш үч адам;</verse>
				<verse number="40">Иммериң несиллери: бир мүң элли ики адам;</verse>
				<verse number="41">Пашхурың несиллери: бир мүң ики йүз кырк еди адам;</verse>
				<verse number="42">Харымың несиллери: бир мүң он еди адам;</verse>
				<verse number="43">левилер: Ходавяның несиллери, ягны Ешуваның ве Кадмыелиң несиллери: етмиш дөрт адам;</verse>
				<verse number="44">айдымчылар: Асафың несиллери бир йүз кырк секиз адам;</verse>
				<verse number="45">дервезебанлар: Шаллумың, Атериң, Талмоның, Акубың, Хатытаның, Шобайың несиллери: бир йүз отуз секиз адам;</verse>
				<verse number="46">ыбадатхана хызматкәрлери: Сиханың, Хасупаның, Табаготың,</verse>
				<verse number="47">Кейросың, Сиганың, Падоның,</verse>
				<verse number="48">Лебананың, Хагабаның, Шалмайың,</verse>
				<verse number="49">Хананың, Гидолың, Гехарың,</verse>
				<verse number="50">Реяяның, Ресиниң, Некоданың,</verse>
				<verse number="51">Газамың, Узаның, Пасеяның,</verse>
				<verse number="52">Бесайың, Мегунымың, Непусымың,</verse>
				<verse number="53">Бакбугың, Хакупаның, Хархурың,</verse>
				<verse number="54">Баслутың, Мехиданың, Харшаның,</verse>
				<verse number="55">Баркосың, Сисераның, Теманың,</verse>
				<verse number="56">Несияның, Хатыпаның несиллери;</verse>
				<verse number="57">Сүлейманың хызматкәрлериниң несиллеринден: Сотайың, Соперетиң, Периданың,</verse>
				<verse number="58">Ягланың, Дарконың, Гидолың,</verse>
				<verse number="59">Шепатяның, Хатылың, Покерет Хасебайымың ве Амоның несиллери.</verse>
				<verse number="60">Әхли ыбадатхана хызматкәрлериниң ве Сүлейманың хызматкәрлериниң несиллериниң җеми үч йүз тогсан ики адам болды.</verse>
				<verse number="61">Телмеладан, Телхаршадан, Керупдан, Адондан ве Иммерден чыканлар, йөне өз уругларыны, өз аслыны я-да өзлериниң Ысрайыла дегишлидиклерини субут эдип билмедиклер шуларды:</verse>
				<verse number="62">Делаяның, Тобыяның ве Некоданың несиллери: алты йүз кырк ики адам;</verse>
				<verse number="63">шейле хем руханылардан: Хобаяның несиллери, Хакосың несиллери ве гилгатлы Барзыллайың гызларындан аял алып, оларың ады билен атландырылан Барзыллайың несиллери.</verse>
				<verse number="64">Булар өз язгыларыны несиллери боюнча хасаба алнанларың арасындан гөзледилер, эмма тапып билмедилер. Шонуң үчинем олар галп руханылар хөкмүнде руханылыкдан чыкарылдылар.</verse>
				<verse number="65">Хәким олара Урымы ве Туммымы уланып билйән руханы тапылянча, иң мукаддес нахардан иймезлиги табшырды.</verse>
				<verse number="66">Еди мүң үч йүз отуз еди аялдыр эркек хызматкәрлери хем-де ики йүз кырк бәш эркек ве аял айдымчылары хасап этмәниңде, әхли халкың саны кырк ики мүң үч йүз алтмышды.</verse>
				<verse number="67"></verse>
				<verse number="68">Оларың дөрт йүз отуз бәш дүеси ве алты мүң еди йүз йигрими саны-да эшеги барды.</verse>
				<verse number="69"></verse>
				<verse number="70">Кәбир уругбашылар иш үчин пешгешлер бердилер. Хәким хазына йигрими гадак төвереги алтын, элли леген, бәш йүз отуз лай руханы эшигини берди.</verse>
				<verse number="71">Кәбир уругбашылар болса гурлушык газнасына секиз ярым батман төвереги алтын, алтмыш бәш батман күмүш бердилер.</verse>
				<verse number="72">Халкың галан бөлегиниң берен затлары, секиз ярым батман төвереги алтын, элли секиз батман күмүш ве алтмыш еди лай руханы эшигинден ыбарат болды.</verse>
				<verse number="73">Руханылар, левилер, халкың кәбири, ыбадатхана дервезебанлары, айдымчылары, хызматкәрлери ве бүтин ысрайыл халкы өз галаларында орнашдылар. Единҗи ай геленде, ысрайылларың хеммеси өз галаларындадылар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">Әхли халк эдил бир адам ялы болуп, Сув дервезесиниң өңүндәки мейданча йыгнанды. Онсоң олар руханы ве мүрзе Эзрадан Реб тарапындан Ысрайыла берлен Мусаның Төврадыны гетирмегини сорадылар.</verse>
				<verse number="2">Шейдип, единҗи айың биринҗи гүни Эзра Төврадыны халкың өңүне гетирди. Диңләп, эркеклердир аялларың ве бейлеки дүшүнип билҗеклериң хеммеси ол ердеди.</verse>
				<verse number="3">Онсоң ол Сув дервезесиниң өңүндәки мейданчада эркеклериң ве аялларың ве бейлеки дүшүнип билҗеклериң өңүнде ир эртирден гүнортана ченли оны окады. Бүтин халк Төврады үнс берип диңледи.</verse>
				<verse number="4">Мүрзе Эзра йөрите шу максат үчин гурлан агач секиниң үстүнде дурды. Онуң саг гапдалында Матытя, Шема, Аная, Урыя, Хилкия ве Магасея, чеп гапдалында болса Педая, Мишайыл, Малкыя, Хашум, Хашбадана, Закаря ве Мешуллам дагы дурдулар.</verse>
				<verse number="5">Эзра бүтин халкың гөзүниң алнында китабы ачды. Ол хеммеден ёкарда дурды. Ол китабы ачанда, бүтин халк өр турды.</verse>
				<verse number="6">Онсоң Эзра Бейик Худай Реббе алкыш айтды. Әхли җемагат элини ёкары галдырып: «Омын. Омын» дийип җогап берди. Соңра олар йүзлерини ере берип, Реббе сежде этдилер.</verse>
				<verse number="7">Соңра олар ерлеринден туруп, херси өз еринде дурдулар. Левилер: Ешува, Баны, Шеребя, Ямын, Акуп, Шабетай, Ходыя, Магасея, Келита, Азаря, Ёзабат, Ханан, Пелая дагы халка кануны дүшүндирдилер.</verse>
				<verse number="8">Олар китапдан, Худайың канунындан җикме-җик окап, онуң манысыны халка дүшүндирдилер.</verse>
				<verse number="9">Кануның сөзлерини эшиденде, халк аглады. Онсоң хәким Нехемя, руханы хем мүрзе Эзра ве кануны дүшүндирйән левилер халка йүзленип, шейле дийдилер: «Бу гүн Худайыңыз Реб үчин мукаддес гүндүр. Шонуң үчин яс тутуп аглашмаң!</verse>
				<verse number="10">Барың яглы эт ийиң, сүйҗи шерап ичиң. Биширмәге зады ёклара пай ибериң, чүнки бу гүн Реббимиз үчин мукаддес гүндүр. Гам чекмәң, чүнки Таңрымызың эчилйән шатлыгы сизе гүйч-кувват берер».</verse>
				<verse number="11">Шейдип, левилер: «Үмсүм болуң, бу гүн мукаддес гүндүр, гамгын болмаң!» дийип, халкы көшешдирдилер.</verse>
				<verse number="12">Онсоң бүтин халк ийип-ичип, өзлеринде бар затларыны башгалар билен пайлашып, улы шагалаң этмәге гитдилер. Чүнки олар окалып берлен сөзлере дүшүнипдилер.</verse>
				<verse number="13">Икиленҗи гүн бүтин халкың уругбашылары, руханылардыр левилер билен биле мүрзе Эзраның янына кануның сөзлерини өвренмәге үйшдүлер.</verse>
				<verse number="14">Олар канунда: «Ысрайыл халкы единҗи айда байрамчылык дөврүнде чатмаларда яшасын. „Даглара чыкып, зейтун, игде, мирт, палма ве бейлеки гырымсы агачларың шахаларыны гетирип, канунда язылышы ялы чатма гуруң!“ дийип, өзлериниң әхли галаларында ве Иерусалимде җар чекдирип мәлим этмеклерини Реб Муса аркалы табшырды» дийлен язгыны тапдылар.</verse>
				<verse number="15"></verse>
				<verse number="16">Онсоң адамлар шахалар гетирип, хер ким өз өйүниң үчеклеринде, ховлуларында, Худайың өйүниң ховлуларында, Сув дервезесиниң, Эфрайым дервезесиниң янындакы мейданчаларда өзлерине чатма дикдилер.</verse>
				<verse number="17">Есирликден гайдып геленлериң әхлиси чатма дикип, онда вагтлайын болдулар. Чүнки Нунуң оглы Ешуваның дөврүнден тә шол гүне ченли ысрайыл халкы бейле зат этмәнди. Олар шейле улы шады-хоррамлык этдилер.</verse>
				<verse number="18">Байрамчылыгың биринҗи гүнүнден ахыркы гүнүне ченли Эзра хер гүн Худайың Төврадындан окады. Олар еди гүнләп байрам этдилер. Секизленҗи гүн болса буйрулышы ялы, мукаддес йыгнак гечирилди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">Единҗи айың йигрими дөрдүне ысрайыл халкы агыз беклемәге йыгнанышды. Олар җул гейнип, башларындан гум соврупды.</verse>
				<verse number="2">Ысрайыллар әхли кесе ерлилерден өзлерини айрып, өз гүнәлерини, ата-бабаларының этмишлерини боюн алдылар.</verse>
				<verse number="3">Дуран ерлеринден өр туруп, гүнүң дөртден бир бөлегини өз Худайы Реббиң Төврадыны окап гечирдилер ве бейлеки дөртден биринде болса гүнәлерини боюн алып, өз Худайы Реббе сежде этдилер.</verse>
				<verse number="4">Левилериң секисинде Ешува, Баны, Кадмыел, Шебаня, Бунны, Шеребя, Баны ве Кенаны дагы дурдулар. Олар гаты сес билен Худайы Ребби чагырдылар.</verse>
				<verse number="5">Онсоң левилер Ешува, Кадмыел, Баны, Хашабнея, Шеребя, Ходыя, Шебаня ве Петахя дагы шейле дийдилер: «Өр туруң ве эзелден эбедә ченли болан Худайыңыз Ребби шөхратландырың! Я Реб, алкышлардан, өвгүлерден үстүн болан шөхратлы адыңа алкыш болсун!»</verse>
				<verse number="6">Эзра шейле дийди «Реб Сен, диңе Сенсиң. Гөги, аршы әхли йылдызлары билен, Ери ве ондакы барча затлары, деңизлери ве олардакы әхли җанлы-җандарлары ярадан Сенсиң. Хеммесине Сен җан берйәң. Гөгүң гошунлары Саңа сежде эдйәрлер.</verse>
				<verse number="7">Я Бейик Худай, Ыбрамы сайлап, оны бабыллыларың Ур галасындан чыкарып, оңа Ыбрайым адыны берен Сенсиң.</verse>
				<verse number="8">Өз хузурыңда йүрегини садык тапып, кенганларың, хетлериң, аморларың, перизлериң, ябусларың, гиргашларың юрдуны неслине бермек хакда онуң билен әхт эдишен ве әхтини ерине етирен адалатлы Худайсың.</verse>
				<verse number="9">Сен ата-бабаларымызың Мүсүрде башындан инен күлпетлерини гөрдүң; Гызыл деңзиң кенарындакы перятларыны эшитдиң.</verse>
				<verse number="10">Фараоның гаршысына, онуң әхли хызматкәрлериниң ве онуң юрдуның әхли илатының гаршысына аламатлар, гудратлар гөркездиң. Чүнки Сен оларың бизиң аталарымыза гаршы текепбирлик билен херекет эдендиклерини билйәрдиң. Сен Өзүңе шу гүнлере ченли өчмеҗек шөхратлы ат газандың.</verse>
				<verse number="11">Деңзиң ортасында гуры ерден гечерлери ялы, Сен оларың өңүнде деңзи икә бөлдүң. Оларың ызларындан ковалаянлары болса чуңлуга, даш бөлеги ялы мөвч урян сувлара ташладың.</verse>
				<verse number="12">Үстесине-де, олара гүндизлерине булут сүтүни билен угур гөркезип, гиҗелерине от сүтүни билен йөремели ёлларыны ягтылтдың.</verse>
				<verse number="13">Сен Синай дагының депесине инип, гөкден олар билен гүрлешдиң. Олара догры хөкүмлер, хак канунлар, оңат парзлар хем табшырыклар бердиң.</verse>
				<verse number="14">Өз мукаддес Сабат гүнүңи олара аян этдиң. Гулуң Мусаның үсти билен олара табшырыклар, парзлар ве канунлар бердиң.</verse>
				<verse number="15">Аҗыганларында, гөкден чөрек индердиң, сувсанларында, гаядан сув чыкардың. Берҗек дийип вада эден юрдуңы гидип эелемеги Сен олара эмр этдиң.</verse>
				<verse number="16">Эмма ата-бабаларымыз текепбирлик хем бойнуёгынлык этдилер, Сениң табшырыкларыңа гулак асмадылар.</verse>
				<verse number="17">Гулак асмакдан боюн товлап, оларың арасында Сениң гөркезен гудратларыңы ятдан чыкардылар. Олар бойнуёгынлык эдип, Мүсүрдәки гулчулыкларына доланып бармак үчин өзлерине ёлбашчы белледилер. Эмма Сен гечиримли, мерхеметли, рехимдар, гиң гөвүнли ве садык сөйгә бай Худай. Сен олары терк этмедиң.</verse>
				<verse number="18">Олар хатда өзлерине гөле хейкелини ясап: „Сизи Мүсүрден чыкаран худай, ине, шудур!“ дийип, Саңа эрбет дил етиренлеринде-де, бейик рехимдарлыгың үчин Сен олары чөлде еке ташламадың. Олара ёл гөркезмәге гүндизлерине булут сүтүнини, гиҗелерине-де йөреҗек ёлларыны ягтылдып, гитмели угурларыны гөркезер ялы от сүтүнини депелеринден айырмадың.</verse>
				<verse number="19"></verse>
				<verse number="20">Олара өвүт бермек үчин пайхаслы Рухуңы бердиң. Маннаны оларың агзындан кесмедиң, сувсанларында сув бердиң.</verse>
				<verse number="21">Олары кырк йыллап чөлде экледиң, хич зада зар этмедиң. Оларың эшиклери көнелмеди, аяклары габармады.</verse>
				<verse number="22">Олара патышалыклары, халклары берип, хер бир күнҗеги дең пайладың. Шейдип, олар Хешбон патышасы Сихоның юрдуны ве Башан патышасы Огуң юрдуны эеледилер.</verse>
				<verse number="23">Несиллерини гөгүң йылдызлары кимин көпелдип, олары эелемәге барарсыңыз дийип аталарына айдан юрдуңа гетирдиң.</verse>
				<verse number="24">Оларың несиллери гелип, юрды эеледилер. Сен юрдуң илатыны, кенганлары олара боюн эгдирдиң. Халанларыны этсинлер дийип юрдуң халкларыны патышалары билен бирликде оларың эллерине бердиң.</verse>
				<verse number="25">Шейдип, олар галалы шәхерлери, мес топраклы ерлери басып алдылар. Ичи оңат затлардан долы өйлери, газылан гуюлары, үзүм багларыны, зейтун багларыны, көп санлы мивели агачлары эеледилер. Шейдип, олар ийип дойдулар, семредилер. Сениң улы сахаватыңдан леззет алдылар.</verse>
				<verse number="26">Муңа гарамаздан, олар гулак асмазак болдулар. Олар Саңа гаршы питне турзуп, Сениң кануныңы йигрендилер. Саңа тарап өврүлмелидиклерини дуйдуран пыгамберлериңи өлдүрдилер. Саңа эрбет дил етирдилер.</verse>
				<verse number="27">Шонуң үчинем Сен олары душманларының элине бердиң. Душманлары олара эзъет бердилер. Хорлук чекйәркәлер, олар Саңа налыш этдилер. Сен оларың наласыны гөкден эшитдиң. Бейик рехимдарлыгың билен ысрайыллары душман элинден халас эдер ялы халасгәрлер бердиң.</verse>
				<verse number="28">Эмма җанлары арам тапан бадына, олар Сениң өңүңде ене-де пислик этдилер. Сен олары душманларының элинде галдырдың. Душманлары оларың үстүнден агалык сүрдүлер. Йөне олар ене Саңа налыш эденлеринде, Сен гөкден оларың наласына гулак салдың. Рехимдарлыгың билен олары энчеме гезек халас этдиң.</verse>
				<verse number="29">Сен олара Өз кануныңа тарап өврүлмеклерини дуйдурдың. Эмма олар шонда-да текепбирлик эдип, Сениң табшырыкларыңа боюн эгмедилер; хөкүмлериңи берҗай этселер, яшаҗакдыкларыны билселер-де, хөкүмлериңи рет этдилер. Олар геришлерини йүкден совуп, бойнуёгынлык этдилер, диңлемедилер.</verse>
				<verse number="30">Сен энчеме йыллап, олар билен сабырлы болдуң. Пыгамберлериң аркалы, Өз Рухуң билен олара дуйдурдың. Эмма шонда-да олар гулак асмадылар. Шонуң үчин хем Сен олары юртларың халкларының элине бердиң.</verse>
				<verse number="31">Эмма Өз түкенмез рехимдарлыгың билен олары бүтинлей ёк этмедиң я-да терк этмедиң. Чүнки Сен мерхеметли, рехимдар Худайсың.</verse>
				<verse number="32">Эй, әхтини ве садык сөйгүсини саклаян Худайымыз! Бейик, гудратлы хем хайбатлы Худай! Ашур патышаларының дөврүнден тә шу гүне ченли патышаларымызың, баштутанларымызың, руханыларымызың, пыгамберлеримизиң, ата-бабаларымызың, Сениң халкың болан бизиң башымыздан инен җебир-җепалар Сениң гөзүңе аз гөрүнмесин.</verse>
				<verse number="33">Башымыздан инен әхли җезаларда Сен адалатлы болдуң. Чүнки Сен вепалы болсаң-да, биз эрбетлик этдик.</verse>
				<verse number="34">Патышаларымыз, баштутанларымыз, руханыларымыз ве ата-бабаларымыз Сениң кануныңы тутмадылар. Сениң берен табшырыкларыңа, дуйдурышларыңа гулак асмадылар.</verse>
				<verse number="35">Олар өз патышалыкларында, Сениң берен болчулыгыңда, Сениң берен гиң ве мес топраклы меканыңда Саңа гуллук этмедилер, өз пис ишлеринден эл чекмедилер.</verse>
				<verse number="36">Ине, биз шу гүне ченли гулдурыс. Мивесини, ныгматыны ийсинлер дийип ата-бабаларымыза берен юрдуңда биз гулдурыс.</verse>
				<verse number="37">Мундан өнйән бол хасыл болса гүнәлеримиз зерарлы Сениң үстүмизден гоян патышаларыңа гидйәр. Олар бизиң ве мал-гараларымызың үстүнден иследиклериче хөкүм сүрйәрлер. Биз болсак, агыр мушакгат ичиндедирис».</verse>
				<verse number="38">Бу затларың хеммеси үчин биз Сениң билен язмача берк әхт эдишйәрис. Бу мөхүрли хата баштутанларымызың, левилеримизиң ве руханыларымызың атлары языляр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">Мөхүрли хата ады языланлар: Хакаляның оглы хәким Нехемя, Сидкия,</verse>
				<verse number="2">Серая, Азаря, Ермея,</verse>
				<verse number="3">Пашхур, Амаря, Малкыя,</verse>
				<verse number="4">Хатуш, Шебаня, Маллук,</verse>
				<verse number="5">Харым, Меремот, Абадя,</verse>
				<verse number="6">Даныел, Гинетон, Барук,</verse>
				<verse number="7">Мешуллам, Абыя, Миямын,</verse>
				<verse number="8">Магазя, Билгай, Шемагя – булар руханылардыр.</verse>
				<verse number="9">Левилер: Азаняның оглы Ешува, Хенададың огулларындан Биннуй, Кадмыел.</verse>
				<verse number="10">Оларың доганлары Шебаня, Ходыя, Келита, Пелая, Ханан,</verse>
				<verse number="11">Мика, Рехоп, Хашабя,</verse>
				<verse number="12">Закур, Шеребя, Шебаня,</verse>
				<verse number="13">Ходыя, Баны, Бенину.</verse>
				<verse number="14">Халк ёлбашчыларындан: Парош, Пахатмовап, Эйлам, Зату, Баны,</verse>
				<verse number="15">Бунны, Азгат, Бебай,</verse>
				<verse number="16">Адоныя, Бигвай, Адин,</verse>
				<verse number="17">Атер, Хизкия, Азур,</verse>
				<verse number="18">Ходыя, Хашум, Безай,</verse>
				<verse number="19">Харып, Анатот, Небай,</verse>
				<verse number="20">Магпыгаш, Мешуллам, Хезир,</verse>
				<verse number="21">Мешезабел, Садок, Ядува,</verse>
				<verse number="22">Пелатя, Ханан, Аная,</verse>
				<verse number="23">Хошея, Хананя, Хашуп,</verse>
				<verse number="24">Халлохеш, Пилха, Шобек,</verse>
				<verse number="25">Рехум, Хашабна, Магасея,</verse>
				<verse number="26">Ахыя, Ханан, Анан,</verse>
				<verse number="27">Маллук, Харым, Багана.</verse>
				<verse number="28">Галан халк, руханылар, левилер, ыбадатхана дервезебанлары, айдымчылары, хызматкәрлери ве Худайың канунына уймак үчин өзлерини ерли халклардан бөлүп айранларың хеммеси – оларың аяллары, огул-гызлары, кануна дүшүнип билйәнлериң бары өз гарындашлары ве оларың беглери билен бирлешдилер. Олар Худайың гулы Мусаның үсти билен берлен кануна гөрә яшамага, Хөкмүрован Реббимизиң әхли табшырыкларыны, хөкүмлерини, парзларыны саклап, олары берҗай этмәге ант ичдилер, ерине етирмейәнлери болса нәлетледилер.</verse>
				<verse number="29"></verse>
				<verse number="30">Биз ерли халклар билен гыз алшып-беришмерис.</verse>
				<verse number="31">Эгер ерли халклар Сабат гүни сатмага харытлар я-да галла гетирселер-де, биз олардан Сабат ве мукаддес гүнлерде хич зат сатын алмарыс. Хер единҗи йыл биз ере дынч берерис хем-де алгыларымызың барыны гечерис.</verse>
				<verse number="32">Шейле хем биз хер йыл бир мысгал күмши, Худайымызың өйүниң хызматы үчин бермеги өзүмизе борч эдиндик. Бу күмүш хөдүр чөреги, хемишелик галла садакасы, хемишелик якма гурбанлыгы, Сабат гүнлери, Тәзе Ай байрамлары ве бейлеки байрамлар, мукаддес садакалар, Ысрайылы гүнәсинден саплама гурбанлыклары үчин уланылар.</verse>
				<verse number="33"></verse>
				<verse number="34">Биз халк, руханылар ве левилер биҗе атышып, хер йыл белленен вагтларда Худайымызың өйүне одуны хайсы уругың гетирмелидигини шертлешдик. Бу одунлар канунда язылышы ялы, Худайымыз Реббиң гурбанлык сыпасында якылмалыды.</verse>
				<verse number="35">Еримизиң илкинҗи хасылыны ве хер бир агачдан өнен илкинҗи мивелери хер йыл Реббиң өйүне гетирмеги өзүмизе борч эдинйәрис.</verse>
				<verse number="36">Канунда язылышы ялы, новбахар огулларымызы Худайың өйүнде хызмат эдйән руханыларың янына гетирип, илкинҗи мал-гараларымызы, сүрүлеримизиң илки болан өкүзчелерини, гоюн-гечилеримизиң илкинҗи эркек овлак-гузуларыны олара элтип берерис.</verse>
				<verse number="37">Хер йыл илкинҗи галладан эдилен хамыры, өз садакаларымызы, дүрли мивелери, тәзе шерабы, ягы руханылара, Худайымызың өйүниң аммарларына табшырарыс. Еримизден өнйән хасылың ондан бир бөлегини левилере берерис. Чүнки галаларымызда левилер хасылың ондан бирини йыгнаярлар.</verse>
				<verse number="38">Левилер хасылың ондан бирини йыгнаяркалар, Харун неслинден бир руханы оларың янында болар. Левилер хем өзлери үчин топланан тутуш хасылың ондан бир бөлегини Худайымызың өйүниң аммарларына табшырарлар.</verse>
				<verse number="39">Чүнки ысрайыл халкы ве левилер галланы, тәзе шерап ве яг садакасыны аммарлара гетирмелидирлер. Ол ерде мукаддес ериң гап-гачлары, хызмат эдйән руханылар, дервезебанлардыр айдымчылар боляндыр. Биз Худайымызың өйүни терк этмерис.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">Халк баштутанлары Иерусалимде яшадылар. Илатың галаны биҗе атышып, мукаддес шәхер болан Иерусалимде яшар ялы, хер он машгаладан бирини сайладылар. Галан докузысы болса бейлеки галаларда галдылар.</verse>
				<verse number="2">Халк Иерусалимде яшамага мейлетин ислег билдиренлериң хеммесине ак пата берди.</verse>
				<verse number="3">Иерусалимде месген тутанлар велаят баштутанларыды. Йөне руханылар, левилер, ыбадатхана хызматкәрлери, Сүлейманың хызматкәрлериниң несиллери ве бейлеки ысрайыл адамларының херси Яхуданың галаларындакы өз галасында, өз мүлкүнде месген тутдулар.</verse>
				<verse number="4">Яхуда ве бенямин тирелериниң кәбирлери Иерусалимде яшадылар. Яхуда тирелеринден: Закаряның агтыгы, Узыяның оглы Атая. Онуң ата-бабаларына Пересиң неслинден болан Амаря, Шепатя, Махалалел дегишлидир.</verse>
				<verse number="5">Колхозениң агтыгы, Баругың оглы Магасея. Онуң ата-бабаларына Хазая, Адая, Ёярып ве Закаря дегишлидир. Булар Яхуданың оглы Шилоның неслинденди.</verse>
				<verse number="6">Иерусалимде месген тутан Пересиң әхли несиллери дөрт йүз алтмыш секиз эдермен уршуҗылардан ыбаратды.</verse>
				<verse number="7">Бенямин тиресиниң адамлары: Ёгедиң агтыгы, Мешулламың оглы Саллу. Онуң ата-бабаларына Педая, Колая, Магашея, Итиел ве Ешагя дегишлидир.</verse>
				<verse number="8">Саллуның якын гарындашлары Габай хем Саллай. Җеми докуз йүз йигрими секиз беняминли Иерусалимде яшаярды.</verse>
				<verse number="9">Зикриниң оглы Ёвел оларың ёлбашчысыды. Хасенуваның оглы Яхуда болса шәхериң үстүнден баштутанлык эдйән икинҗи адамды.</verse>
				<verse number="10">Руханылардан: Ёярыбың оглы Едая ве Якин.</verse>
				<verse number="11">Мешулламың агтыгы, Хилкияның оглы Серая. Онуң ата-бабаларына Садок, Мераёт ве Худайың өйүниң баштутаны болан Ахытуп дегишлидир.</verse>
				<verse number="12">Оларың Худайың өйүниң ишини эдйән гарындашларының җеми секиз йүз йигрими ики адамды. Ата-бабалары Эмасы, Закаря, Пашхур ве Малкыя болан Пелаляның агтыгы, Ерохамың оглы Адая.</verse>
				<verse number="13">Онуң доганлары, уругбашылары ики йүз кырк икиди. Азарелиң оглы, Ахзайың агтыгы Эмашсай. Онуң ата-бабаларына Мешиллемот ве Иммер дегишлидир.</verse>
				<verse number="14">Оларың доганлары бир йүз йигрими секиз эдермен уршуҗыларды. Оларың ёлбашчысы Хагедолымың оглы Забдыелди.</verse>
				<verse number="15">Левилерден: Азрыкамың агтыгы, Хашубың оглы Шемагя. Онуң ата-бабаларына Хашабя ве Буни дегишлидир.</verse>
				<verse number="16">Левилериң баштутанларындан болан, Худайың өйүниң дашаркы ишлерине середйән Шабетай ве Ёзабат.</verse>
				<verse number="17">Дилегде шүкүр этмәге башлананда өңүни башлаян, Асафың неслинден болан Забдының агтыгы, Миканың оглы Матаня. Доганларының арасында онуң орунбасары Бакбукя; Едутуның неслинден Галалың агтыгы, Шаммуваның оглы Абда барды.</verse>
				<verse number="18">Мукаддес шәхерде яшаян левилериң җеми ики йүз сегсен дөртди.</verse>
				<verse number="19">Дервезебанлар Акуп, Талмон ве онуң дервезелери саклаян доганлары бир йүз етмиш икиди.</verse>
				<verse number="20">Ысрайылың, руханыларың ве левилериң галанлары болса Яхуданың әхли галаларында, өз мүлклериндедилер.</verse>
				<verse number="21">Эмма ыбадатхана хызматкәрлери Офелде яшаярдылар. Сиха билен Гишпа олара ёлбашчылык эдйәрдилер.</verse>
				<verse number="22">Иерусалимдәки левилериң ёлбашчысы Узыды. Ол Хашабяның агтыгы, Банының оглудыр. Онуң ата-бабаларына Худайың өйүнде гуллук эдйән айдымчылардан болан Асафың неслинден Матаня ве Мика дегишлидир.</verse>
				<verse number="23">Патыша тарапындан олара дегишли йөрите перман барды ве айдымчыларың хер гүни үчин азык харҗы белленипди.</verse>
				<verse number="24">Яхуда неслиниң Зера уругындан Мешезабелиң оглы Петахя халка дегишли хер бир ишде патышаның янында векилчилик эдйәрди.</verse>
				<verse number="25">Халкың көп бөлеги обаларда, өз экин мейданларының янында яшадылар. Яхуда халкының кәбирлери Кирятарбада, Дибонда, Екабсеелде ве оларың төверегиндәки обаларда яшадылар.</verse>
				<verse number="26">Олар шейле хем Ешувада, Моладада, Бейтпелетде,</verse>
				<verse number="27">Хасаршугалда, Беершебада ве онуң обаларында месген тутдулар.</verse>
				<verse number="28">Олар Зиклаг галасында, Меконада ве онуң голайындакы обаларда яшаярдылар.</verse>
				<verse number="29">Эйнриммонда, Соргада, Ярмутда,</verse>
				<verse number="30">Зановада, Адулламда ве бу галаларың янындакы обаларда яшаярдылар. Олар Лакышда, онуң голайындакы мейданларда, Азекада ве онуң обаларында яшаярдылар. Олар Беершебадан Хинном дересине ченли аралыкда месген тутдулар.</verse>
				<verse number="31">Бенямин огуллары, Гебада, Микмашда, Аяда, Бейтелде, голайдакы обаларда,</verse>
				<verse number="32">Анатотда, Нопда ве Ананяда,</verse>
				<verse number="33">Хасорда, Рамада ве Гитайымда,</verse>
				<verse number="34">Хадытда, Себогымда ве Небаллатда,</verse>
				<verse number="35">Лотда, Онода ве Хүнәрментлер дересинде месген тутдулар.</verse>
				<verse number="36">Яхудада яшаян левилериң кәбир топарлары беняминлере гошулдылар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">Шеялтыелиң оглы Зерубабыл ве Ешува билен гелен руханылардыр левилер: Серая, Ермея, Эзра,</verse>
				<verse number="2">Амаря, Маллук, Хатуш,</verse>
				<verse number="3">Шеканя, Рехум, Меремот,</verse>
				<verse number="4">Ыдо, Гинетой, Абыя,</verse>
				<verse number="5">Миямын, Магадя, Билга,</verse>
				<verse number="6">Шемагя, Ёярып, Едая,</verse>
				<verse number="7">Саллу, Амок, Хилкия, Едая. Ешуваның дөврүнде булар өз доганларының ве руханыларың баштутанларыдылар.</verse>
				<verse number="8">Левилер: Ешува, Биннуй, Кадмыел, Шеребя, Яхуда ве Матаня өз доганлары билен шүкүр эдиленде ёлбашчылык эдйәрдилер.</verse>
				<verse number="9">Оларың доганлары Бакбукя билен Унны хем ыбадат эдиленде оларың гаршысында дурардылар.</verse>
				<verse number="10">Ешува Ёякымың атасыдыр. Ёякым Эляшыбың атасыдыр. Эляшып Ёяданың атасыдыр.</verse>
				<verse number="11">Ёяда Ёнатаның атасыдыр. Ёнатан Ядуваның атасыдыр.</verse>
				<verse number="12">Ёякымың баш руханы болан дөврүнде шу руханылар уругбашылар болупдылар: Серая уругындан Мерая, Ермея уругындан Хананя,</verse>
				<verse number="13">Эзра уругындан Мешуллам, Амаря уругындан Ехоханан,</verse>
				<verse number="14">Мелику уругындан Ёнатан, Шебаня уругындан Юсуп,</verse>
				<verse number="15">Харым уругындан Адна, Мераёт уругындан Хелкай,</verse>
				<verse number="16">Ыдо уругындан Закаря, Гинетон уругындан Мешуллам,</verse>
				<verse number="17">Абыя уругындан Зикри, Минямын уругындан ве Могадя уругындан Пилтай,</verse>
				<verse number="18">Билга уругындан Шаммува, Шемагя уругындан Ёнатан,</verse>
				<verse number="19">Ёярып уругындан Матенай, Едая уругындан Узы,</verse>
				<verse number="20">Саллай уругындан Каллай, Амок уругындан Эбер,</verse>
				<verse number="21">Хилкия уругындан Хашабя, Едая уругындан Нетанел.</verse>
				<verse number="22">Бу язга Эляшыбың, Ёяданың, Ёхананың ве Ядуваның дөврүнде леви уругбашылары гиризилди. Шейле хем Дарюш парсың дөврүне ченли болан руханылар язылды.</verse>
				<verse number="23">Левилериң уругбашылары тарых язгыларына Эляшыбың оглы Ёхананың дөврүне ченли язылгыдылар.</verse>
				<verse number="24">Левилер баштутанлары Хашабя, Шеребя ве Кадмыелиң оглы Ешува бир тарапда, доганлары-да бейлеки тарапда дуруп, Худайың гулы Давудың табшырышы ялы, гезек-гезегине алкыш окап, шүкүр эдйәрдилер.</verse>
				<verse number="25">Матаня, Бакбукя, Абадя, Мешуллам, Талмон ве Акуп ыбадатхана дервезелериниң янындакы аммарлары гораян дервезебанларды.</verse>
				<verse number="26">Бу адамлар Ёсадагың агтыгы Ешуваның оглы Ёякымың хем-де хәким Нехемяның, шейле-де руханы, мүрзе Эзраның дөврүнде яшадылар.</verse>
				<verse number="27">Иерусалим дивары Худая багыш эдиленде, левилери Иерусалиме гетирҗек болуп, әхли ерлерден гөзледилер. Левилер шатлык, шүкүрлердир ве айдымлар билен кимваллар, арфалар ве лиралар билен Иерусалим диварының багыш эдилиш дабарасыны беллемек үчин герекди.</verse>
				<verse number="28">Айдымчылар Иерусалимиң төверегиндәки ерлерден, нетофалыларың обаларындан, шейле хем Бейтгилгалдан, Геба ве Азмавет этрапларындан йыгнандылар. Чүнки айдымчылар Иерусалимиң төверегинде өзлерине обалар гурупдылар.</verse>
				<verse number="29"></verse>
				<verse number="30">Руханылар ве левилер өзлерини тәмизләнлеринден соң, халкы, дервезелери ве дивары-да тәмизледилер.</verse>
				<verse number="31">Соңра мен Яхуда баштутанларыны дивара чыкардым. Дабаралы йөриш эдип, шүкүр эдйән ики улы топары белледим. Оларың бири диварың үсти билен сага, Дөкүн дервезесине тарап гитди.</verse>
				<verse number="32">Оларың ызындан Хошагя ве Яхуда баштутанларының ярысы,</verse>
				<verse number="33">Азаря, Эзра, Мешуллам,</verse>
				<verse number="34">Яхуда, Бенямин, Шемагя ве Ермея гитди.</verse>
				<verse number="35">Шейле хем эллери сурнайлы кәбир руханы огуллары: Шемагяның агтыгы, Ёнатаның оглы Закаря. Онуң ата-бабаларына Асафың уругындан Матаня, Микая ве Закур дегишлидир.</verse>
				<verse number="36">Онуң гарындашлары: Шемагя, Азарел, Милалай, Гилалай, Магай, Нетанел, Яхуда ве Хананы дагы йөредилер. Оларың эллеринде Худайың адамы Давудың саз гураллары барды. Мүрзе Эзра хем оларың өңүнден гитди.</verse>
				<verse number="37">Булак дервезесиниң янында өңлериндәки Давут шәхерине элтйән басганчаклардан диварың учудына чыкдылар. Давудың көшгүниң үстүнден гүндогара тарап йөрәп, Сув дервезесине гелдилер.</verse>
				<verse number="38">Шүкүр эдйәнлериң бейлеки топары диварың үсти билен йөрәп, чеп тарапа гитдилер. Менем халкың ярысы билен буларың ызындадым. Биз Тамдыр диңиниң үсти билен гечип, Гиң дивара ченли йөредик.</verse>
				<verse number="39">Эфрайым дервезесиниң үстүнден Көне дервезесине, Балык дервезесине, Хананел диңине, Йүзлер диңине ве Гоюн дервезесине ченли гидип, Гаравул дервезесине етип дурдук.</verse>
				<verse number="40">Шүкүр эдйәнлериң ики топары Худайың өйүнде дурды. Мен хем янымдакы баштутанларың ярысы билен дурдум.</verse>
				<verse number="41">Мениң топарымда сурнай чалян шу руханылар барды: Элякым, Магасея, Минямын, Микая, Элёгейнай, Закаря, Хананя; айдымчылар: Магасея, Шемагя, Элгазар, Узы, Ехоханан, Малкыя, Эйлам ве Эзер барды. Айдымчылар өз ёлбашчылары Йизрахя билен айдым айтдылар.</verse>
				<verse number="42"></verse>
				<verse number="43">Шол гүн олар көп гурбанлыклар берип шатландылар. Чүнки Худай олара улы шатлык эчилипди. Аяллардыр чагалар-да шатланышып, Иерусалимиң шовхуны алыслардан эшидилди.</verse>
				<verse number="44">Шол гүн ыбадатхана үчин берилйән гатанчларың, илкинҗи мивелериң ве ондан бирлериң сакланян аммарларына гөзегчилер гоюлды. Олар руханылар ве левилер үчин канун тарапындан галаларың мейданларына гөрә кесгитленен пайлары йыгнамалыдылар. Чүнки яхудалар руханыларың ве левилериң хызматындан хошалдылар.</verse>
				<verse number="45">Олар айдымчылар билен дервезебанларың, Давудың ве оглы Сүлейманың табшырыгыны берҗай эдишлери ялы, өз Худайының хызматыны эдип, тәмизлик ишине серетдилер.</verse>
				<verse number="46">Чүнки овалдан, Давудың ве Асафың гүнлеринде айдымчыларың ёлбашчысы барды. Худая алкыш ве шүкүр айдымлары айдылярды.</verse>
				<verse number="47">Зерубабылың ве Нехемяның дөврүнде бүтин ысрайыл халкы айдымчылара ве дервезебанлара гүнделик пай берйәрди. Шейле хем ысрайыллар левилере дегишли пайы айры гойярдылар. Левилер хем Харуның несиллерине дегишли пайы айры гойярдылар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">Шол гүн олар халка Мусаның китабыны окап бердилер. Китапдан: «Аммон я-да Мовап халкы Худайың халкына асла гошулмалы дәлдир» диен язгыны тапдылар.</verse>
				<verse number="2">Чүнки олар ысрайыл халкыны чөрек ве сув билен гаршыламан, гайтам, олары нәлетлесин дийип, Билгамы хакына тутдулар. Йөне Худайымыз нәлети ялканыша өвүрди.</verse>
				<verse number="3">Халк бу кануны эшидип, кесеки миллетлерден боланларың барыны Ысрайылдан бөлүп айырды.</verse>
				<verse number="4">Мундан озал Худайымызың өйүниң отагларына гөзегчи белленен ве Тобыяның гарындашы болан руханы Эляшып Тобыя үчин гиң бир отаг тайынлан экен. Өң шол отагда галла садакасыны, якымлы ыслы түтетгини, гап-гачлары табшырык боюнча левилере, айдымчылара ве дервезебанлара берилйән галланың, шерабың, ягың ондан бирини хем-де руханылар үчин гатанчлары саклаян экенлер.</verse>
				<verse number="5"></verse>
				<verse number="6">Бу затлар болян вагты мен Иерусалимде дәлдим, себәби Бабыл патышасы Артаксерксиң отуз икинҗи йылында мен онуң янына гитдим. Бираз вагт геченсоң, мен патышадан ругсат алып, Иерусалиме доландым. Гелибем, Эляшыбың Худайың өйүниң ховлуларында Тобыя үчин бир отаг тайынлап, нәдогры иш эдендигини эшитдим.</verse>
				<verse number="7"></verse>
				<verse number="8">Муңа мениң гаты гахарым гелди. Тобыяның әхли өй гошларыны отагдан чыкарып зыңдым.</verse>
				<verse number="9">Соңра мен буйрук берип, отаглары тәмизлетдим. Онсоң ыбадатхана гап-гачларыны, галла садакасыны, якымлы ыслы түтетгини ызына гетирип гойдум.</verse>
				<verse number="10">Мен левилериң пайларының берилмәндигини хем эшитдим. Шонуң үчинем ыбадатханада хызмат эден левилер ве айдымчылар өз экин мейданларына гиден экенлер.</verse>
				<verse number="11">Мен баштутанлары язгарып, олардан: «Нәме үчин Худайың өйи терк эдилипдир?» дийип сорадым. Онсоң мен левилери ве айдымчылары йыгнап, олары өңки везипелерине гойдум.</verse>
				<verse number="12">Соңра әхли яхудалар аммарлара галланың, шерабың, ягың ондан бирини гетирдилер.</verse>
				<verse number="13">Аммарлара гөзегчи эдип, мен Шелемя руханыны, Садок мүрзәни, левилерденем Педаяны белледим. Оларың көмекчиси эдип, Матаняның агтыгы, Закурың оглы Хананы гойдум. Чүнки буларың хеммеси догручыл адамлар сайылярды. Инди оларың борҗы доганларының хакыны пайламакды.</verse>
				<verse number="14">Эй, Худайым, Сениң өйүң ве онуң хызматы үчин эден оңат ишлеримиң әхлисини ядыңа сал.</verse>
				<verse number="15">Шол гүнлер мен Яхудада кәбир адамларың Сабат гүни үзүм сыкяндыгыны, бугдай десселерини гетирип, эшеклерине йүкләп йөрендиклерини гөрдүм. Шейле хем олар Сабат гүни шерап, үзүм, инҗир ве хер хили йүклери Иерусалиме дашаярдылар. Онсоң мен олара Сабат гүни хич зат сатмалы дәлдигини дуйдурдым.</verse>
				<verse number="16">Шәхерде яшаян сурлулар хем балык ве дүрли харытлар гетирип, Сабат гүни Иерусалимдәки яхуда халкына сатярдылар.</verse>
				<verse number="17">Онсоң мен Яхуданың беглерине кәйәп, олара: «Сабат гүнүни харлап, бу эдйән ишиңиз нәме? Сизиң аталарыңыз хем шейле этмәнмиди? Ата-бабаларымызың шейле эденлиги зерарлы Худайымыз бу белалары бизиң башымыза, бу шәхериң башына гетирмәнмиди? Сиз Сабат гүнүни харламак билен, Ысрайылың үстүнден хас-да гүйчли газап индерйәрсиңиз!» дийдим.</verse>
				<verse number="18"></verse>
				<verse number="19">Хер Сабат гүнүниң өңүсырасы, агшам гараңкы гатлышыберенде, мен Иерусалимиң дервезелериниң япылмалыдыгыны табшырдым. Сабат гечйәнчә, олар ачылмасын дийип буйрук бердим. Онсоң мен Сабат гүни ичерик йүк гиризилмесин дийип, өз хызматкәрлеримиң бирнәчесини дервезеде гойдум.</verse>
				<verse number="20">Шондан соң тәҗирлер ве дүрли харыт сатянлар бирки сапар гиҗәни Иерусалимиң дашында гечирдилер.</verse>
				<verse number="21">Эмма мен олара: «Нәме үчин гиҗәни диварың дүйбүнде гечирйәрсиңиз? Эгер ене шейле эдәйсеңиз, менден эйгилиге гарашмаң!» дийип дуйдурыш бердим. Шондан соң олар Сабат гүни гелмедилер.</verse>
				<verse number="22">Соңра мен левилере өзлерини тәмизләп, мукаддес Сабат гүнүни тутмак үчин гелип, дервезелери горамаклыгы буюрдым. Эй, Худайым, мениң хайрыма муны ятлап, мерхеметиң чәксизлигине гөрә, мени аман сакла!</verse>
				<verse number="23">Шол гүнлер мен ашдотлы, аммонлы ве моваплы аяллара өйленен яхудылары-да гөрдүм.</verse>
				<verse number="24">Оларың чагаларының яры ашдот дилинде гепләп, яхуда дилинде гепләп билмейәрдилер, олар дүрли халкларың диллеринде геплейәрдилер.</verse>
				<verse number="25">Онсоң мен олара кәедим, нәлетледим, кәбирлерини урдум, сачларыны үтдүм. Олара Худайың адындан ант ичирип, шейле дийдим: «Гызларыңызы оларың огулларына бермәң, огулларыңыза, өзүңизе оларың гызларыны алмаң!</verse>
				<verse number="26">Ысрайыл патышасы Сүлейман шейле аяллар зерарлы гүнә этмедими нәме? Көп миллетлериң арасында онуң ялы патыша ёкды. Ол Худайың халаныды. Худай оны бүтин Ысрайылың үстүнден патыша этди, эмма кесеки миллетден болан аяллар оңа гүнә этдирдилер.</verse>
				<verse number="27">Инди биз сизиң хем кесеки миллетлерден аял алып, шейле пислик эдип, Худайымыза бивепалык эдйәндигиңиз барада эшитмелими?»</verse>
				<verse number="28">Баш руханы Эляшыбың оглы Ехояданың огулларындан бири хоронлы Санбаллатың гиевсиди. Шонуң үчин мен оны янымдан ковдум.</verse>
				<verse number="29">Эй, Худайым, оларың бу этмишини унутма. Чүнки олар руханылыга ыснат гетирдилер, руханыларың ве левилериң әхтини боздулар.</verse>
				<verse number="30">Шейдип, мен халкы кесекилериң тәсиринден сапладым. Руханылар билен левилериң везипелерини пайлашдырып, херсиниң этмели ишлерини белледим.</verse>
				<verse number="31">Мен вагтында одун билен үпҗүн эдилишини, илкинҗи мивелериң гетирилишини ёла гойдум. Эй, Худайым, мени ягшылыкда ятла!</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="17">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Бу вака Ксеркс патышаның дөврүнде болуп гечипди. Ксеркс Хиндистан билен Эфиопияның аралыгындакы бир йүз йигрими еди велаятың үстүнден шалык сүрйәрди.</verse>
				<verse number="2">Шол дөвүрде Ксеркс патыша Суза галасындакы тагтында отурып, юртда шалык сүрйәрди.</verse>
				<verse number="3">Патышалыгының үчүнҗи йылында ол өзүниң әхли беглери хем көшк эмелдарлары үчин мейлис гурады. Мейлисе Парсың ве Мадайың харбы ёлбашчылары, хан-беглери ве велаятларың хәкимлери гатнашдылар.</verse>
				<verse number="4">Ол йүз сегсен гүнләп патышалыгының эгсилмез байлыкларыны, өз белент мертебесини ве шөхратыны гөркезди.</verse>
				<verse number="5">Шол гүнлер геченден соң, Суза галасында бай-гарып диймән бүтин халк үчин көшгүң ховлусындакы багда патыша еди гүнләп мейлис гурады.</verse>
				<verse number="6">Ховлы ак ве мавы реңкли перделер билен безеленди, олар ал гырмызы ве непис зыгыр йүплүк билен мермер сүтүнлердәки күмүш халкаҗыклара беркидиленди. Алтын-күмүшден ясалан күрсүлер садап, мермер ве бейлеки гымматбаха дашлар билен нагышланан янёдада гойланды.</verse>
				<verse number="7">Шол ере гелен адамлара бири-биринден үйтгешик болан алтын пыялаларда патышаның байлыгына лайык ша шерабындан болелинликде берилди.</verse>
				<verse number="8">Шерап дийсең болды. Патыша мыхманлара иследиклериче шерабы сахылык билен бермеклиги өз хызматкәрлерине буюрды.</verse>
				<verse number="9">Ша аялы Вашты хем Ксеркс патышаның көшгүнде аяллар үчин мейлис гурады.</verse>
				<verse number="10">Мейлисиң единҗи гүни шерапдан серхош болан Ксеркс патыша ша аялы Ваштының башына шалык тәҗини гейдирип, оны өз хузурына гетирмеклерини көшкде хызмат эдйән еди агтасына: Мехумана, Бизта, Харбона, Бигта, Абагта, Зетара ве Каркаса буюрды. Ол бүтин халка ве беглере онуң гөзеллигини гөркезмек иследи, чүнки ол гөрмегей аялды.</verse>
				<verse number="11"></verse>
				<verse number="12">Патышаның агталары онуң буйругыны ша аялы Вашта етиренлеринде, ол патышаның хузурына бармакдан боюн гачырды. Муңа патышаның гаты гахары гелип, онуң калбында газап оды ловлады.</verse>
				<verse number="13">Кануны ве хөкүм чыкарылышы оңат билйән адамлардан маслахат сорамак адат болансоң, патыша шол дөври оңат билйән акылдарлардан маслахат сорады.</verse>
				<verse number="14">Олар патышаның иң якын адамлары, онуң йөрите маслахатчылары, Парсың ве Мадайың еди беги: Каршена, Шетар, Адмата, Таршыш, Мерес, Марсена хем-де Мемукан дагыларды. Олар патышаның хузурында иң бейик везипелери эеледилер.</verse>
				<verse number="15">Патыша олардан: «Ксеркс патышаның агталары аркалы берен табшырыгыны ерине етирмәндиги үчин, ша аялы Вашта кануна гөрә нәхили чәре гөрмели?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="16">Соңра Мемукан патышаның ве беглериң өңүнде шейле дийди: «Ша аялы Вашты диңе патыша гаршы дәл-де, эйсем патыша Ксерксиң әхли велаятларындакы хемме хан-беглере ве халка гаршы габахат иш этди.</verse>
				<verse number="17">Чүнки ша аялың бу херекетини әхли аяллар эшидерлер, шунлукда, олар хем өз әрлерини кемсидип, олара йигренч билен середип башларлар. Олар: „Ксеркс патыша ша аялы Ваштының өз хузурына гетирилмегини буюрды, эмма ол патышаның хузурына бармакдан боюн гачырды“ диерлер.</verse>
				<verse number="18">Хут шол гүнүң өзүнде ша аялың бу херекетини эшиден Парс ве Мадай беглериниң аяллары патышаның беглерине гулак асмазлар. Бу оларда йигренч, гахар-газап дөредер.</verse>
				<verse number="19">Эгер патыша оңласа, гой, ол бир перман чыкарсын. Ша аялы Вашты мундан бейләк Ксеркс патышаның хузурына бармалы дәлдир дийлип, парсларың ве мадайларың канунларына гиризилсин ве үйтгедилмесин. Шейле хем, гой, патыша Ваштының ша аяллык дереҗесини ондан говурак башга бирине берсин.</verse>
				<verse number="20">Шейдип, патышаның чыкаран перманы онуң бүтин патышалыгында ыглан эдилсе, баю-гарып әхли аяллар өз әрлерине хормат гоярлар».</verse>
				<verse number="21">Бу маслахат патышаның хем-де онуң беглериниң гөвнүнден турды ве патыша эдил Мемуканың айдышы ялы хем этди.</verse>
				<verse number="22">Ол хер бир эркек өз өйүне хоҗайын болсун дийип, хер халка өз дилинде ыглан эдип, өзүниң бүтин патышалыгындакы велаятлара херсиниң өз язувында, өз дилинде хатлар ёллады.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Шу вакалардан соң Ксеркс патышаның гахары ятышып, ол ша аялы Вашты, онуң эден иши хем-де оңа гаршы чыкарылан перман барада пикирленди.</verse>
				<verse number="2">Онсоң патышаның эмелдарлары оңа шейле теклип этдилер: «Гой, патыша үчин гөрмегей, яш, бой гызлары тапсынлар.</verse>
				<verse number="3">Олары Суза галасында ерлешен харемхана гетиртмек үчин, патыша өз патышалыгындакы бүтин велаятларда сынчылары беллесин. Олар патышаның аяллара сакчылык эдйән агтасы Хегайың гөзегчилиги астында гоюлсынлар; олара оваданлык серенҗамлары берилсин.</verse>
				<verse number="4">Патышаның гөвнүне яран гызларың бири ша аялы Ваштының дерегине ша аялы болсун». Бу теклип патыша ярап, ол оларың айдышы ялы хем этди.</verse>
				<verse number="5">Суза галасында Мордекай атлы бир яхуды барды. Ол бенямин тиресинден болан Кишиң човлугы, Шимгиниң агтыгы, Яйырың оглуды.</verse>
				<verse number="6">Яхуда патышасы Еконя билен бирликде Киш хем Иерусалимден Бабыла есир эдилипди. Олары Бабыл патысасы Небукаднесар есир эдип әкидипди.</verse>
				<verse number="7">Мордекай какасының доганының гызы Хадассаны, ягны Эстери өзи тербиеләп кемала гетирипди, чүнки ол гызың эҗеси-де, какасы-да ёкды. Ол сыратлы, гөрмегей бой гызды. Онуң эҗеси, какасы өленден соң, Мордекай оны өзүне гызлыга алыпды.</verse>
				<verse number="8">Шейдип, патышаның табшырыгы ве перманы ыглан эдилип, биртопар бой гызлар Суза галасына гетирилип, Хегайың гөзегчилиги астында гоюлды. Эстер хем патышаның көшгүне гетирилип, аяллара сакчылык эдйән Хегайың гөзегчилигине берилди.</verse>
				<verse number="9">Бу гыз Хегайың гөвнүнден туруп, онуң мерхеметини газанды. Ол дессине Эстери оваданлык серенҗамлары хем-де иймитден етдик пай билен үпҗүн эдип, патышаның көшгүнден еди кенизи сайлап, оны кенизлер билен биле харемхананың иң оңат ерине гечирди.</verse>
				<verse number="10">Эстер өз миллети ве машгаласы барада хич зат айтмады, чүнки Мордекай бу барада дил ярмазлыгы оңа табшырыпды.</verse>
				<verse number="11">Эстериң хал-ягдайыны ве оңа нәме боляныны билмек үчин, Мордекай хер гүн харемхананың ховлусының өңүнде гезмеләрди.</verse>
				<verse number="12">Патышаның хузурына бармаздан өң, аяллар дүзгүни боюнча гыз он ики айлык тимар бериш дөврүни гечмелиди. Бу дөвүрде гызлара алты ай мүр ягы билен, алты ай хем атырлар хем-де оваданлык серенҗамлары билен тимар берилйәрди.</verse>
				<verse number="13">Бой гыз патышаның хузурына гиденде, оңа харемханадан өзи билен әкитмәге соран задыны берердилер.</verse>
				<verse number="14">Ол гыз агшам патышаның янына гидип, эртеси патышаның гырнак аялларына середйән агтасы Шагашгазың гөзегчилиги астындакы икинҗи харемхана гайдып гелерди. Патышаның гөвнүне ярап, патыша адыны тутуп чагырянча, ол икиленч патышаның хузурына бармазды.</verse>
				<verse number="15">Эстер Мордекайың гызлыгы, онуң какасының доганы Абыхайылың гызыды. Патышаның хузурына бармак нобаты етенде, ол патышаның аяллара гөзегчилик эдйән агтасы Хегайың айданларындан башга хич зат сорамады. Эстер өзүни гөренлериң барының гөвнүнден турды.</verse>
				<verse number="16">Эстер Ксерксиң патышалыгының единҗи йылының онунҗы айы болан Тебет айында патышаның хузурына әкидилди.</verse>
				<verse number="17">Әхли аялларың ичинден патыша Эстери сайлады. Ол патышаның назарында бейлеки гызларың әхлисинден көп мерхемет ве мәхир газанды. Шейдип, ол Эстериң башына шалык тәҗини гейдирип, оны ша аялы Ваштының ерине өз ша аялы этди.</verse>
				<verse number="18">Соңра патыша Эстериң хатырасына өзүниң әхли беглери хем-де көшк эмелдарлары үчин мейлис гурады. Ол әхли велаятлара дынчлык берди, хеммелере сахылык билен совгат-серпайлар этди.</verse>
				<verse number="19">Бой гызлар икинҗи гезек бир ере топланыланда, Мордекай көшк эмелдарыды.</verse>
				<verse number="20">Эстер Мордекайың табшырышы ялы өзүниң машгаласы ве миллети хакында олара хич зат айтманды, чүнки ол Мордекайың табшырыкларыны өзүниң тербиеленен вагтындакысы ялы ерине етирйәрди.</verse>
				<verse number="21">Мордекайың көшк эмелдары болуп ишлейән дөврүнде патышаның гапы саклаян агталары Бигтан ве Тереш гахарланып, Ксеркс патышаны өлдүрмеги йүреклерине дүвдүлер.</verse>
				<verse number="22">Мордекай муны билип, ша аялы Эстере хабар берди. Эстер хем муны Мордекайың адындан патыша хабар берди.</verse>
				<verse number="23">Бу иш барланылып, мунуң, хакыкатдан-да, шейледигине гөз етириленден соң, оларың икиси-де дардан асылды. Бу вака патышаның хузурындакы йыл язгыларына язылды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Шу вакалардан соң Ксеркс патыша агак тиресинден болан Хаммедатаның оглы Хаманың везипесини бейгелдип, оны өз янындакы эмелдарларың әхлисинден ёкарда гойды.</verse>
				<verse number="2">Патышаның көшгүндәки әхли көшк эмелдарлары дыза чөкүп, Хамана тагзым этдилер, чүнки патыша олара шейле табшырык берипди. Эмма Мордекай оңа дыза чөкүп, тагзым этмекден боюн товлады.</verse>
				<verse number="3">Патышаның көшк эмелдарлары Мордекайдан: «Сен нәме үчин патышаның табшырыгыны ерине етирмекден боюн товлаярсың?» дийип сорадылар.</verse>
				<verse number="4">Олар Мордекая бу барада иргинсиз айтсалар-да, ол булара гулак асмазды. Мордекайың бу херекетине Хаманың такадының етҗекдигини я-да етмеҗекдигини билмек үчин, көшк эмелдарлары муны Хамана хабар бердилер, чүнки Мордекай олара өзүниң яхудыдыгы барада айдыпды.</verse>
				<verse number="5">Мордекайың дыза чөкүп, өзүне тагзым этмейәндигини гөренде, Хаман гахар-газапдан долды.</verse>
				<verse number="6">Эмма Хамана диңе Мордекайың өзүне эл гатмаклык етерлик дәлди. Шейлеликде, Мордекайың хайсы халкдандыгыны оңа мәлим эденлеринден соң, Хаман Ксерксиң бүтин патышалыгындакы әхли яхудылары, Мордекайың тутуш халкыны ёк этмегиң күйүне дүшди.</verse>
				<verse number="7">Ксеркс патышаның шалыгының он икинҗи йылының биринҗи айы болан Нисан айында, шу дилдүвшүгиң амала ашырылҗак айыны ве гүнүни билмеклик үчин, олар Хаманың өңүнде пур, ягны биҗе атдылар. Биҗе он икинҗи ай болан Адар айының он үчүне дүшди.</verse>
				<verse number="8">Соңра Хаман Ксеркс патыша шейле дийди: «Сизиң патышалыгыңызың әхли велаятларындакы халкларың арасына яйран, йөне олардан айры яшаян бир халк бар. Оларың канунлары-да бейлеки халкларыңкыдан үйтгешик. Мундан башга-да, олар патышаның канунларыны берҗай этмейәрлер. Олара бейле зада ёл бермеклик патышаның бәхбидине дәл.</verse>
				<verse number="9">Эгер патыша оңласа, гой, оларың ёк эдилмеги барада бир перман язылсын. Патышаның хазыналарына гоймак үчин, мен патышаның хазынадарларының элине он еди мүң батман күмүш берерин».</verse>
				<verse number="10">Шейлеликде, патыша бармагындакы мөхүр йүзүгини чыкарып, Хаммедатаның оглы, яхудыларың душманы, агак тиресинден болан Хаманың элине берди.</verse>
				<verse number="11">Патыша Хамана: «Күмүш-де, халк-да сениң ыгтыярыңа берилйәр, олара исләниңи эт» дийди.</verse>
				<verse number="12">Биринҗи айың он үчүне патышаның мүрзелери чагырылды. Хаманың табшырыгы боюнча патышаның әхли велаятлардакы хөкүмдарларына ве хәкимлерине, бүтин халкың беглерине, хер велаята өз язувында, хер халка өз дилинде перман язылды. Перман патышаның адындан язылып, онуң йүзүги билен мөхүрленилди.</verse>
				<verse number="13">Он икинҗи ай болан Адар айының он үчүне яхудыларың улудан кичә барыны: аяллары ве чагалары бир гүнде гырып, бүтинлей ёк эдип, әхли мал-мүлклерини басып алмаклык барада әхли велаятлара чапарлардан элин хатлар иберилди.</verse>
				<verse number="14">Шол гүн үчин тайын болар ялы, бу перманың нусгасы хер бир велаятда перман хөкмүнде чыкарылып, бүтин халка ыглан эдилмелиди.</verse>
				<verse number="15">Чапарлар патышаның буйругы билен гыссаглы ёла дүшдүлер. Перман Суза галасында чыкарылды. Патыша билен Хаман ичмәге отурдылар. Сузада велин алҗыраңңылыкды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Мордекай болуп гечен әхли затлар хакында эшиденде, якасыны йыртып, җул гейнип, башындан күл совурды ве шәхериң ортасына чыкып, дады-перят этди.</verse>
				<verse number="2">Ол патыша көшгүниң дервезесине ченли гелди, чүнки җул гейнен адам дервезеден ичери гирмели дәлди.</verse>
				<verse number="3">Патышаның табшырыгыны ве перманыны эшиден әхли велаятлардакы яхудылар агыз бекләп, аглашып, дады-перят билен улы яс тутдулар. Оларың көпүси җул гейнип, күл үстүнде отурдылар.</verse>
				<verse number="4">Эстериң кенизлери ве агталары гелип, муны оңа хабар беренлеринде, ша аялы улы гайга батды. Ол Мордекая җулуң дерегине геер ялы эгинбаш иберди, эмма ол олары кабул этмеди.</verse>
				<verse number="5">Соңра Эстер өз хызматында дурян патышаның агталарындан бири болан Хатагы чагырып, оңа Мордекайың янына барып, нәмелериң боляндыгыны ве себәбиниң нәмедигини билмеклиги табшырды.</verse>
				<verse number="6">Хатак патышаның дервезесиниң өңүндәки шәхер мейданчасына, Мордекайың янына гитди.</verse>
				<verse number="7">Мордекай оңа өзи билен болуп гечен затларың барысы барада хем-де яхудылары ёк этмек үчин Хаманың патышаның хазынасына гоймагы вада берен күмшүниң мукдарына ченли айдып берди.</verse>
				<verse number="8">Шейле хем, Мордекай өзлерини дерби-дагын этмек барадакы Сузада чыкарылан перманың язув нусгасыны Эстере гөркезип, дүшүндирмеги үчин Хатага берди. Ол Эстере патышаның хузурына барып, ондан өз халкына рехим этмегини сорап, өз адамлары үчин оңа ялбармагыны табшырмаклыгы Хатакдан хайыш этди.</verse>
				<verse number="9">Хатак Эстериң янына гидип, Мордекайың әхли табшырыкларыны оңа айтды.</verse>
				<verse number="10">Соңра Эстер Хатак билен геплешип, ондан Мордекая шейле хабар иберди:</verse>
				<verse number="11">«Эркекдигине я-да аялдыгына гарамаздан, патышаның янына чакылыксыз гелен адам бабатда бир канун бар – өлүм, диңе патышаның алтын хасасыны узадан адамы дири галяр. Патышаның әхли көшк эмелдарлары ве онуң әхли велаятларындакы адамлары муны билйәрлер. Мен отуз гүн бәри патышаның янына чагырыламок».</verse>
				<verse number="12">Олар Эстериң сөзлерини Мордекая айтдылар.</verse>
				<verse number="13">Мордекай хем Эстере олардан шейле җогап иберди: «Патышаның көшгүнде боланың үчин бар яхудыларың ичинден еке өзүң аман галарын өйтме.</verse>
				<verse number="14">Чүнки сен шунуң ялы пурсатда үмсүм отурсаң, онда яхудылар башга ерден ярдам тапып, халас боларлар, йөне сен ве сениң какаң машгаласы хеләк болар. Белки, сен шунуң ялы пурсатлар үчин ша аялы болансың!»</verse>
				<verse number="15">Соңра Эстер Мордекая шейле җогап бериң дийди:</verse>
				<verse number="16">«Бар, Сузадакы әхли яхудылары йыгна, мениң үчин агыз бекләң, үч гиҗе-гүндизләп иймәң, ичмәң. Мен ве мениң кенизлерим-де сиз ялы агыз бекләрис. Шондан соң канундан чыкян хем болсам, патышаның янына гидерин. Гой, өлсем өлейин».</verse>
				<verse number="17">Соңра Мордекай гидип, хемме зады Эстериң табшырышы ялы этди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Үчүленҗи гүни Эстер өзүниң ша лыбасыны гейип, патыша көшгүниң ички отагында, патышаның тагты ерлешен отагының гаршысында дурды. Патыша көшгүң агзындакы отагда өз шалык тагтында отырды.</verse>
				<verse number="2">Патыша ша аялы Эстериң ички отагда дураныны гөренде, Эстер патышаның назарында мерхемет газанды. Патыша элиндәки алтын хасасыны Эстере тарап узатды. Соңра Эстер оңа голай барып, хасаның уҗуна элини дегирди.</verse>
				<verse number="3">Патыша оңа: «Ша аялы Эстер, саңа нәме герек? Нәме ислегиң бар? Патышалыгымың ярысы хем болса, ол саңа берлер» дийди.</verse>
				<verse number="4">Эстер оңа: «Эгер патыша оңласа, ша ве Хаман шу гүн мениң патыша үчин гуран мейлисиме гелсинлер» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="5">Соңра патыша: «Эстериң ислегини битирмек үчин, Хаманы тиз гетириң» дийди. Шейлеликде, патыша ве Хаман Эстериң гуран мейлисине гелдилер.</verse>
				<verse number="6">Шерап ичип отыркалар, патыша Эстере: «Нәме дилегиң бар? Ол саңа берлер. Нәме ислегиң бар? Патышалыгымың ярысы хем болса берлер» дийди.</verse>
				<verse number="7">Эстер: «Мениң дилегим, ислегим шудур:</verse>
				<verse number="8">„Эгер мен патышаның гөвнүнден туран болсам, патыша дилегими битирип, ислегими ерине етирмеги оңласа, патыша билен Хаман эртир мениң олар үчин гурҗак мейлисиме гелсинлер. Мен эртир патышаның сорагына җогап берерин“» дийди.</verse>
				<verse number="9">Шол гүн Хаман шадыян, гөвнүхош болуп чыкып гайтды. Эмма патыша көшгүниң дервезесинде, Мордекайың өзүнден хедер эдип, еринден турмандыгыны гөренде, Хаман Мордекая гаршы гахар-газапдан долды.</verse>
				<verse number="10">Муңа гарамаздан, Хаман өзүни саклап, өйүне гайтды. Ол өйүне достларыны чагырып, аялы Зерешиң хем олара гошулмагыны сорады.</verse>
				<verse number="11">Хаман олара өз уммасыз байлыкларыны, нәче оглуның бардыгыны, патышаның өзүниң везипесини бейгелдип, бейлеки беглерден ве көшк эмелдарларындан ёкарда гоюп, эден хеззет-хорматларыны санап берди.</verse>
				<verse number="12">Хаман гүррүңиниң үстүни етирип шейле дийди: «Хатда ша аялы Эстер хем өз гуран мейлисине патыша билен бирликде менден башга хич кими чагырмады. Мен эртир хем патыша билен бирликде онуң мейлисине чагырылдым.</verse>
				<verse number="13">Йөне патышаның көшгүниң дервезесинде отурян Мордекай яхудыны гөренимде, бу затларың хеммеси пуҗа чыкяр».</verse>
				<verse number="14">Соңра аялы Зереш ве әхли достлары оңа: «Бейиклиги элли тирсек болан бир дар агаҗыны тайярласынлар. Эртир патыша айт, гой, ол шол дар агаҗындан Мордекайы асдырсын. Соңра шатланып, патыша билен биле мейлисе гит» дийдилер. Бу пикир Хамана ярады. Ол дар агаҗыны тайярлатды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">Шол гиҗе патышаның гөзүне укы гелмән, ол көшгүң йыл язгыларыны гетирмеги буюрды. Оны патышаның өңүнде окадылар.</verse>
				<verse number="2">Ондан патышаның гапы саклаян агталары Бигтана билен Терешиң Ксеркс патышаның җанына каст этмек ниетлериниң бардыгы барада Мордекайың айдан затлары хакындакы язгы тапылды.</verse>
				<verse number="3">Патыша: «Мунуң үчин Мордекая нәме хеззет-хормат эдилди?» дийди. Патышаның эмелдарлары: «Оңа хич зат эдилмеди» дийдилер.</verse>
				<verse number="4">Патыша: «Ховлуда ким бар?» дийип сорады. Эдил шол вагт Мордекай үчин тайярланан дар агаҗындан оны асдырмак барада патыша билен геплешмек үчин, Хаман көшгүң дашкы ховлусына гирипди.</verse>
				<verse number="5">Патышаның эмелдарлары оңа: «Ховлуда Хаман бар» дийдилер. Патыша: «Гой, ол ичери гирсин» дийди.</verse>
				<verse number="6">Шейдип, Хаман ичери гирди. Патыша ондан: «Патышаның айратын хорматламак ислейән адамына нәме эдилсе, говы болар?» дийип сорады. Хаман өз ичинден: «Патыша менден башга кими шейле хорматласын?» дийип пикирленди.</verse>
				<verse number="7">Хаман патыша: «Патышаның айратын хорматламак ислейән адамына, патышаның геен ша лыбаслары, патышаның мүнен, дабаралы шай-сеплер билен безелен аты гетирилип, ша лыбаслары ве аты патышаның иң атлы-абрайлы беглеринден бириниң элине берилсин; гой, ол патышаның айратын хорматламак ислейән адамыны гейиндирсин, гой, ол оны ата мүндүрип, шәхериң ачык мейданчасында җар чекип: „Патышаның айратын хорматламак ислейән адамына шейле эдилйәр“ дийип айласын» дийди.</verse>
				<verse number="8"></verse>
				<verse number="9"></verse>
				<verse number="10">Соңра патыша Хамана: «Дессине ша лыбасларыны ве аты ал-да, патыша көшгүниң дервезесинде отурян Мордекай яхудыны эдил айдышың ялы эт. Яңкы айданларыңың екеҗеси-де кем болмасын» дийди.</verse>
				<verse number="11">Шейлеликде, Хаман ша лыбасларыны ве аты алып, Мордекайы гейиндирип, оны ата мүндүрип, шәхериң мейданчасында җар чекип: «Патышаның айратын хорматламак ислейән адамына шейле эдилйәр» дийип айлады.</verse>
				<verse number="12">Соңра Мордекай ене-де доланып патышаның дервезесине гелди. Йөне Хаман яс тутуп, йүзүни бүрәп, тиз өйүне гайтды.</verse>
				<verse number="13">Хаман башдан гечирен вакаларының барыны аялы Зереше ве әхли достларына гүррүң берди. Соңра онуң достлары ве аялы Зереш оңа: «Өңүнде абрайдан дүшен Мордекайың яхудылардан болса, онда сен ондан үстүн болуп билмерсиң, сен хөкман еңлерсиң» дийдилер.</verse>
				<verse number="14">Олар Хаман билен геплешип отыркалар, патышаның агталары гелип, Хаманы гыссаглы Эстериң гуран мейлисине алып гитдилер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">Шейдип, патыша билен Хаман ша аялы Эстериң гуран мейлисине гитдилер.</verse>
				<verse number="2">Мейлисиң икинҗи гүни шерап ичип отыркалар, патыша ене-де Эстере йүзленип: «Ша аялы Эстер, сениң нәме дилегиң бар? Ол саңа берлер. Нәме ислегиң бар? Патышалыгымың ярысы хем болса, ол ерине етирилер» дийди.</verse>
				<verse number="3">Ша аялы Эстер шейле җогап берди: «Эй, патышахым, эгер мен сениң гөвнүңден туран болсам, эгер патыша оңласа, мениң дилегим боюнча җаным, ислегим боюнча-да халкым берилсин.</verse>
				<verse number="4">Чүнки мен ве мениң халкым гырлып, бүтинлей ёк эдилмек үчин сатылдык. Эгер биз диңе бир гул-гырнак эдилмек үчин сатылан болсадык, онда мен сесими чыкармаздым, чүнки гам-гуссамыз билен патышаны биынҗалык эдип болмаз ».</verse>
				<verse number="5">Ксеркс патыша ша аялы Эстерден: «Бейле иш этмәге йүрек эден адам ким? Ол ниреде?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="6">Эстер: «Бизиң ганым душманымыз, ине, шу залым Хамандыр!» дийди. Хаман патыша билен ша аялы Эстериң өңүнде гаты горкды.</verse>
				<verse number="7">Патыша газаба мүнүп, мейлисден чыкып, көшк багына тарап чыкып гайтды. Хаман ша аялы Эстерден өз җаныны дилеҗек болуп шол ерде галды, чүнки ол патышаның өзүни өлдүрмек карарына гелендигини гөрүп дурды.</verse>
				<verse number="8">Патыша көшк багындан мейлисхана доланып геленде, Хаман Эстериң япланып отуран чарпаясына өзүни оклапды. Патыша: «Ол хут мениң өйүмде, мениң гөзүмиң алнында ша аялыны зорлаҗак болярмы?» дийди. Бу сөз патышаның агзындан чыкан бадына, патышаның агталары Хаманың йүзүни бүредилер.</verse>
				<verse number="9">Ол патышаның хызматындакы агталарың бири болан Харбона шейле дийди: «Патышаның җаныны халас эден Мордекайы асмак үчин Хаманың тайярлан бейиклиги элли тирсек болан дар агаҗы онуң өйүнде дур». Патыша: «Шол дар агаҗындан онуң өзүни асың» дийди.</verse>
				<verse number="10">Шейдип, олар Хаманың Мордекай үчин тайярлан дар агаҗындан онуң өзүни асдылар. Шондан соң патышаның гахары ятышды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">Хут шол гүнүң өзүнде Ксеркс патыша яхудыларың душманы болан Хаманың эмләгини ша аялы Эстере берди. Мордекай хем патышаның хузурына гелди, чүнки Эстер онуң өз гарындашыдыгы барада патыша айдыпды.</verse>
				<verse number="2">Патыша Хамандан ызына алан мөхүр йүзүгини чыкарып, Мордекая берди. Эстер Мордекайы Хаманың бүтин хоҗалыгының үстүнден баштутан эдип гойды.</verse>
				<verse number="3">Эстер ене-де патышаның аягына йыкылып, аглап, оңа ялбарып, ондан агак тиресинден болан Хаманың яхудылара гаршы гуран вагшычылыклы хилесини ятырмагыны сорады.</verse>
				<verse number="4">Патыша Эстере алтын хасасыны узатды.</verse>
				<verse number="5">Эстер хем еринден туруп, патышаның хузурында дурды. Ол шейле дийди: «Эгер патышаның гөвнүне яраса, эгер мен патышаның назарында мерхемет газанан болсам, бу иши патыша оңласа, эгер мен онуң гөвнүнден туран болсам, гой, онда перман язылсын. Шол перманда агак тиресинден болан Хаммедатаның оглы Хаманың патышаның әхли велаятларындакы яхудылары ёк этмек үчин хилегәрлик билен язан хатлары ятырыляр дийип язылсын.</verse>
				<verse number="6">Чүнки мен халкымың башына гелҗек бела нәдип чыдайын? Гарындашларымың ёк эдилмегине нәдип чыдайын?»</verse>
				<verse number="7">Соңра Ксеркс патыша ша аялы Эстере ве яхуды Мордекая шейле дийди: «Ине, мен Хаманың эмләгини Эстере бердим. Онуң өзүни хем дардан асдырдым, чүнки ол яхудылара эл галдырды.</verse>
				<verse number="8">Сиз-де яхудылар хакда нәмәни макул билсеңиз, оны патышаның адындан язың-да, патышаның йүзүги билен мөхүрләң; чүнки патышаның адындан язылып, патышаның йүзүги билен мөхүрленен перманы хич ким ятырып билмез».</verse>
				<verse number="9">Үчүнҗи ай болан Сиван айының йигрими үчүне патышаның мүрзелери чагырылды. Мордекайың әхли табшырыклары боюнча яхудылара, Хиндистандан Эфиопия ченли болан аралыкдакы йүз йигрими еди велаятың хөкүмдарларына, хәкимлерине, беглерине, хер велаята өз язувында, хер халка өз дилинде, шейле хем яхудылара өз дилинде ве өз язувында перман язылды.</verse>
				<verse number="10">Мордекай оны Ксеркс патышаның адындан язып, патышаның йүзүги билен мөхүр басып, хатлары патыша үчин йөрите сейисленен, онуң хызматындакы йылдам атлара атланан чапарлардан ёллады.</verse>
				<verse number="11">Патыша шу хатларың үсти билен әхли шәхерлердәки яхудылара йыгнанышып, өзлерини горамага ругсат берди. Эгер-де ислендик халкың я-да велаятың яраглы топарлары оларың чагаларына, аялларына хүҗүм эдип, мал-мүлклерини талайса, яхудыларың олары гырып, бүтинлей ёк этмәге хакы барды.</verse>
				<verse number="12">Муны шейле этмек үчин Ксеркс патышаның бүтин велаятларында яхудылар үчин бир гүн – он икинҗи ай болан Адар айының он үчи гүни белленилди.</verse>
				<verse number="13">Әхли язылан затларың нусгасы хер бир велаятда перман хөкмүнде чыкарылып, бүтин халка ыглан эдилмелиди. Яхудылар шол гүн өз душманларындан өч алмага тайярлыклы болмалыдылар.</verse>
				<verse number="14">Шейдип, чапарлар патышаның буйругы билен онуң хызматындакы йылдам атлара атланып, атларыны йүзин салып, гыссаглы гитдилер. Бу перман Суза галасында чыкарылды.</verse>
				<verse number="15">Мавы хем ак реңкдәки ша лыбаслы, башы улы алтын җыгалы ве непис зыгыр матадан докалан гырмызы донлы Мордекай патышаның хузурындан гайтды. Муңа Сузадакылар гыгырышып шатландылар.</verse>
				<verse number="16">Бу яхудылар үчин багт хем шатлык, бегенч хем хорматды.</verse>
				<verse number="17">Хер велаятда, хер шәхерде, патышаның табшырыгының, перманының говшан әхли еринде яхудылар шатланып, бегенип, той-мейлис, байрам этдилер. Яхудылардан горкуларына юрдуң халкларының көпүси яхудылара гошулдылар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">Он икинҗи ай болан Адар айының он үчүне патышаның табшырыгы ве перманы амала ашырылмалыды. Хут шол гүн яхудыларың душманлары олары ёк этмеги йүреклерине дүвүпдилер, йөне шол гүн олар дәл-де, яхудылар өз душманларындан үстүн чыкдылар.</verse>
				<verse number="2">Яхудылар өзлерине зыян етирмек ислейәнлере гайтавул бермек үчин, Ксеркс патышаның әхли велаятларында, өз шәхерлеринде йыгнандылар. Хич ким оларың гаршысына дуруп билмеди, чүнки әхли адамларың үстүне яхудылар тарапындан горкы ховпы абаныпды.</verse>
				<verse number="3">Велаятларың әхли хан-беглери, хөкүмдарлары, хәкимлери хем-де патышаның иш доландырыҗылары Мордекайдан горкуларына яхудылара ярдам этдилер.</verse>
				<verse number="4">Мордекайың көшкдәки мертебеси, ат-абрайы гүнсайын артып, шөхраты әхли велаятлара долды.</verse>
				<verse number="5">Шейдип, яхудылар әхли душманларыны гылычдан гечирдилер, өлдүрдилер, ёк этдилер. Өзлерини йигренйәнлере исләнини этдилер.</verse>
				<verse number="6">Яхудылар Суза галасында бәш йүз адамы өлдүрип, бүтинлей ёк этдилер.</verse>
				<verse number="7">Шейле хем, олар яхудыларың душманы болан Хаммедатаның оглы Хаманың он оглуны: Паршандатаны, Далпоны, Аспатаны, Поратаны, Адаляны, Арыдатаны, Пармаштаны, Арысайы, Аридайы, Вайзатаны өлдүрдилер, эмма олар олҗа эл урмадылар.</verse>
				<verse number="8"></verse>
				<verse number="9"></verse>
				<verse number="10"></verse>
				<verse number="11">Хут шол гүнүң өзүнде Суза галасында өлдүриленлериң саны барада патыша маглумат бердилер.</verse>
				<verse number="12">Патыша ша аялы Эстере шейле дийди: «Яхудылар Суза галасында бәш йүз адамы хем-де Хаманың он оглуны өлдүрипдирлер. Ким билйәр, олар патышаның бейлеки велаятларында, гөр, нәмелер эдендирлер! Инди нәме дилегиң бар? Ол саңа берлер. Ене нәме ислегиң бар? Ол ерине етирилер».</verse>
				<verse number="13">Эстер: «Эгер патыша муны оңласа, Сузадакы яхудылара шу гүнки перманы эртир хем ерине етирмәге ругсат этсин. Хаманың он оглы дардан асылсын» дийди.</verse>
				<verse number="14">Шейдип, патыша мунуң шейле эдилмегине буйрук берди. Сузада перман чыкарылып, Хаманың он оглы дардан асылды.</verse>
				<verse number="15">Адар айының он дөрдүне Сузадакы яхудылар йыгнанышып, Сузада үч йүз адамы өлдүрдилер, йөне олар олҗа эл урмадылар.</verse>
				<verse number="16">Патышаның бейлеки велаятларындакы әхли яхудылар хем өз җанларыны горамак үчин йыгнанышып, өз душманларындан халас болдулар, өзлериниң душманларындан етмиш бәш мүң адамы өлдүрдилер, йөне олар олҗа эл урмадылар.</verse>
				<verse number="17">Бу вака Адар айының он үчүне болды. Он дөрдүнҗи гүни олар дынч алып, шол гүн той-мейлис гуруп шатландылар.</verse>
				<verse number="18">Сузадакы әхли яхудылар он үчүнҗи хем он дөрдүнҗи гүнлери йыгнанышып, он бәшинҗи гүни той-мейлис гуруп, шатланып, дынч алдылар.</verse>
				<verse number="19">Шонуң үчин обаларда яшаян яхудылар Адар айының он дөрдүнҗи гүнүни шатлык, той-мейлис, байрам гүни хөкмүнде белләп, шол гүн олар бири-бирлерине той пай иберйәрлер.</verse>
				<verse number="20">Мордекай бу затлары язып, Ксеркс патышаның якында ве узакда ерлешен велаятларындакы әхли яхудылара хатлар ёллады.</verse>
				<verse number="21">Хер йыл Адар айының он дөрдүнҗи, он бәшинҗи гүнлерини яхудыларың өз душманларындан халас болан гүнлери хөкмүнде, өзлери үчин гамгынлыкдан шатлыга, ясдан тоя өврүлен ай хөкмүнде беллемеклерини олара табшырды. Шол гүн олар той-мейлис гурап, шатланып, бири-бирлерине той пай иберишип, гарып-гасарлара совгатлар ибермелидилер.</verse>
				<verse number="22"></verse>
				<verse number="23">Шейдип, яхудылар эййәм башлан затларыны эдил Мордекайың өзлерине язышы ялы, ерине етирмеги өз үстлерине алдылар.</verse>
				<verse number="24">Әхли яхудыларың йигренип, агак тиресинден болан Хаммедатаның оглы Хаман яхудылары ёк этмек үчин, олара гаршы хиле гурапды, оларың барыны хеләк этмек үчин пур, ягны биҗе атыпды.</verse>
				<verse number="25">Йөне Эстер патышаның хузурына баранда, патыша: «Хаманың яхудылара гаршы гуран хилеси онуң өз башына гелсин хем-де онуң өзи ве огуллары дардан асылсын» дийип, язмача перман чыкарды.</verse>
				<verse number="26">Шол себәпли бу гүнлери «пур» сөзүне гөрә, Пурым дийип атландырдылар. Шонуң үчин шу хатда язылан әхли затлар, гөрен хем-де башларына гелен затлар зерарлы, яхудылар дәп-дессурлары дикелтмеклиги өз үстлерине алдылар. Оларың несиллери ве олара гошуланлар хер йыл бу ики гүни язылышы ве белленен вагтындакы ялы эдип ызыгидерли гечирмелидилер.</verse>
				<verse number="27"></verse>
				<verse number="28">Хер бир машгаланың гелҗекки несиллеринде, хер бир велаятда, хер бир шәхерде шу гүнлер ятланылып, белленилмелиди. Яхудыларың арасында бу Пурым гүнлери ызыгидерли белленилмелидир ве шу гүнлер оларың несиллериниң арасында хем ятдан чыкарылмалы дәлдир.</verse>
				<verse number="29">Абыхайылың гызы ша аялы Эстер Мордекай яхуды билен Пурым хакындакы бу икинҗи хаты долы ыгтыярлылыкда тассыклап яздылар.</verse>
				<verse number="30">Ксерксиң хөкүм эдйән йүз йигрими еди велаятындакы әхли яхудылара парахатчылыклы ве ынамлы сөзлер билен хатлар ёлланылды.</verse>
				<verse number="31">Хатларда Пурым гүнлерини өз белленен вагтында гечирмеклик буйрук берилйәрди. Мордекай яхуды билен ша аялы Эстериң эдил өзлери ве өз несиллери үчин агыз беклемә ве перяда дегишли када-канунлары дикелдишлери ялы, олар инди яхудылар үчин када-канунлары дикелтдилер.</verse>
				<verse number="32">Ша аялы Эстериң буйругы боюнча, Пурым гүнлерине дегишли болан када-канунлар тассыкланылып, язга гечирилди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">Ксеркс патыша юрда ве деңиз адаларына салгыт салды.</verse>
				<verse number="2">Патышаның әхли гүйч-кувваты, Мордекайы хорматлап, онуң везипесини бейгелдендиги хакындакы әхли вакалар Мадай ве Парс патышаларының йыл язгыларына языландыр.</verse>
				<verse number="3">Чүнки Мордекай яхуды везипесине гөрә, Ксеркс патышадан соң икинҗи бейик адамды. Онуң яхудыларың арасындакы абрайы улуды ве ол өз яхуды доганларының көпүси тарапындан сыланылярды, чүнки ол өз халкының абаданчылыгы угрунда гөрешип, тутуш халкына парахатчылык гетирен адамды.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="18">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Ус юрдунда Эйюп атлы бир адам барды. Ол акйүрекли, догручыл, Худайдан горкян ве шерден гача дурян адамды.</verse>
				<verse number="2">Онуң еди оглы билен үч гызы барды.</verse>
				<verse number="3">Шейле хем онуң еди мүң гоюн-гечиси, үч мүң дүеси, мүң өкүзи, бәш йүз уркачы эшеги ве биртопар гул-гырнаклары барды. Ол әхли гүндогарлыларың арасында иң байыды.</verse>
				<verse number="4">Эйюбың огулларының херси нобатма-нобат өз өйлеринде мейлис гурардылар ве биле ийип-ичмек үчин адам ёллап, үч уясыны-да чагырардылар.</verse>
				<verse number="5">Мейлис гутаранының эртеси ир билен туруп, Эйюп чагаларыны чагырдарды. Ол: «Белки, чагаларым ичлеринден Худая гаргынып гүнә эдендирлер» дийип, олары пәклемек үчин баш санына гөрә якма гурбанлыкларыны хөдүрләрди. Эйюп хемише шейле эдерди.</verse>
				<verse number="6">Бир гүн ылахы барлыклар Реббиң хузурында хәзир болмага геленлеринде, шейтан-да оларың арасы билен гелди.</verse>
				<verse number="7">Реб шейтандан: «Ниреден гелйәрсиң?» дийип сорады. Шейтан Реббе: «Бүтин ер йүзүне айланып, сыяхат эдип гелйәрин» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="8">Реб шейтана: «Сен гулум Эйюба үнс бердиңми? Дүнйәде онуң ялы адам ёкдур; ол акйүрекли, догручыл, Худайдан горкян ве шерден гача дурян адамдыр» дийди.</verse>
				<verse number="9">Шейтан Реббе шейле җогап берди: «Эйюп Худайдан йөне ере горкяндыр өйдйәңми?</verse>
				<verse number="10">Сен онуң өзүни, машгаласыны ве бар мал-мүлкүни Өз пенаңда саклаярсың ахырын! Онуң эллериниң ишине берекет бердиң, юртда мал-гарасыны өрңетдиң.</verse>
				<verse number="11">Ханы, Сен онуң мал-мүлкүне эл уруп бир гөр, ол шонда Саңа гаргынмазмыка?»</verse>
				<verse number="12">Реб шейтана: «Боляр, гой, Эйюбың әхли зады сениңки болсун, йөне онуң өзүне дегме» дийди. Шейдип, шейтан Реббиң хузурындан чыкып гитди.</verse>
				<verse number="13">Бир гүн Эйюбың огуллары билен гызлары улы доганларының өйүнде нахар ийип, шерап ичип отырдылар.</verse>
				<verse number="14">Бир чапар Эйюба шейле хабар гетирди: «Биз өкүзлер билен ер сүрүп йөркәк, эшеклер-де оларың ызында отлап йөркәлер,</verse>
				<verse number="15">шебалылар үстүмизе чозуп, маллары сүрүп әкитдилер, хызматкәрлериң-де барыны гылычдан гечирдилер. Саңа шу хабары етирмек үчин диңе мен гачып гутулдым».</verse>
				<verse number="16">Ол сөзүни соңламанка, икинҗи бир чапар гелип: «Гөкде йылдырым чакып, гоюнларыңың ве хызматкәрлериңиң барыны якып, күле өвүрди. Саңа шу хабары етирмек үчин диңе мен гачып гутулдым» дийди.</verse>
				<verse number="17">Ол сөзүни соңламанка, үчүнҗи бир чапар гелип: «Бабыллылар үч топар болуп дүелериң үстүне чоздулар-да, олары сүрүп әкитдилер, хызматкәрлериң-де барыны гылычдан гечирдилер. Саңа шу хабары етирмек үчин диңе мен гачып гутулдым» дийди.</verse>
				<verse number="18">Ол хениз сөзүни тамамламанка, башга бир чапар: «Сениң огулларыңдыр гызларың улы доганларының өйүнде нахар ийип, шерап ичип отыркалар, чөл тарапдан бир гүйчли тупан гелип, өйи тутушлыгына юмурды. Өй яшларың үстүне йыкылды ве оларың бары өлди. Саңа шу хабары етирмек үчин диңе мен гачып гутулдым» диен хабары гетирди.</verse>
				<verse number="19"></verse>
				<verse number="20">Эйюп еринден галып, якасыны йыртды, сачыны сырып, йүзүни ере берип сежде этди.</verse>
				<verse number="21">Ол: «Ялаңач индим бу дүнйә, ялаңач-да доланарын о дүнйә. Берен-де Ребдир, алан-да Ребдир. Гой, Реббиң адына алкыш болсун!» дийди.</verse>
				<verse number="22">Эйюп бу агыр мушакгатлыкларың астында-да, Худайы язгарып, гүнә этмеди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Башга бир гүн ылахы барлыклар Реббиң хузурына геленлеринде, шейтан-да оларың арасы билен Реббиң хузурында хәзир болмага гелди.</verse>
				<verse number="2">Реб шейтандан: «Ниреден гелйәрсиң?» дийип сорады. Шейтан Реббе: «Бүтин ер йүзүне айланып, сыяхат эдип гелйәрин» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="3">Реб шейтана: «Сен гулум Эйюба үнс бердиңми? Дүнйәде онуң ялы адам ёкдур. Ол акйүрекли, догручыл, Худайдан горкян ве шерден гача дурян адамдыр. Сен Мени Эйюбы себәпсиз хеләк этмәге өҗүкдирдиң, йөне ол энтегем пәклигинде мәкәм дур» дийди.</verse>
				<verse number="4">Шейтан Реббе шейле җогап берди: «Тен дерегине тен! Ынсан өз җаны үчин бар задындан гечер.</verse>
				<verse number="5">Сен онуң сүегине ве тенине эл дегрип гөр, шонда-да ол Саңа гаргынмазмыка?»</verse>
				<verse number="6">Реб шейтана: «Боляр, Эйюп сениң элиңде, йөне онуң җаныны ая» дийди.</verse>
				<verse number="7">Шейдип, шейтан Реббиң хузурындан чыкып гитди-де, Эйюбың сүйр депесинден дабанына ченли агырылы чыбанлар чыкарды.</verse>
				<verse number="8">Эйюп гашанмак үчин бир күйзе дөвүгини алды-да, күлүң үстүнде отурды.</verse>
				<verse number="9">Эйюбың аялы оңа: «Энтегем пәклигиңи мәкәм саклап йөрмүсиң? Худайы нәлетле-де, өл» дийди.</verse>
				<verse number="10">Эмма Эйюп аялына: «Сен акмак аял ялы геплейәрсиң. Худайдан ягшылыгы кабул эдип, яманлыгы кабул этмәлими?» дийип җогап берди. Шунча хасратларың ичинде-де Эйюп гепи-сөзи билен гүнә этмеди.</verse>
				<verse number="11">Эйюбың үч досты: тейманлы Элипаз, шувалы Билдат ве нагамлы Сопар онуң башына дүшен белалар хакында эшидип, өз болян ерлеринден ёла дүшдүлер. Олар Эйюба дуйгудашлык билдирип, гөвнүне теселли бермәге гитмек үчин душушдылар.</verse>
				<verse number="12">Олар Эйюбы узакдан гөрүп, оны танамадылар. Онуң достлары сес эдип аглашдылар, якаларыны йыртып, башларындан күл совурдылар.</verse>
				<verse number="13">Эйюбың достлары еди гиҗе-гүндизләп онуң билен биле ерде отурдылар. Дерди җуда чөкдер болансоң, хич ким оңа сөз гатмады.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Ахыры Эйюп дил ачды ве өз дүнйә инен гүнүни нәлетледи.</verse>
				<verse number="2">Ол шейле дийди:</verse>
				<verse number="3">«Гой, мениң доглан гүнүм гурасын! „Гөвреде огул чага галды“ дийлен гиҗә нәлет сиңсин!</verse>
				<verse number="4">Гой, шол гүн гараңкылыга өврүлсин! Гөкдәки Худай шол гүни унутсын, онуң үстүне ягты дүшмесин!</verse>
				<verse number="5">Гой, шол гүни гараңкылык, түм гараңкылык гуршасын. Булутлар өртсүн оны, гараңкылык оны горка салсын!</verse>
				<verse number="6">Шол гиҗәни зулмат гапласын, ол гиҗе йылың гүнлерине гиризилмесин.</verse>
				<verse number="7">Гой, ол өнелгесиз гиҗе болсун, онда шатлыклы оваз эшидилмесин!</verse>
				<verse number="8">Гой, гүнлери нәлетлейәнлер, Ливятаны оярмагы башарянлар шол гүни нәлетлесинлер!</verse>
				<verse number="9">Даң йылдызлары шугла сачмасын шол гүн, ышыга умыт багласын, йөне ышык болмасын, даң шапагына йүзи дүшмесин!</verse>
				<verse number="10">Чүнки ол энемиң ятгысыны япмады, хасраты мениң гөзлеримден гизлемеди.</verse>
				<verse number="11">Нәме үчин дүнйә инәемде өлмәндирин? Гөвреден чыкан дессиме җан бермәндирин?</verse>
				<verse number="12">Этеге салынмасам болҗак экен! Эмдирилмәнлер гечсем болҗак экен!</verse>
				<verse number="13">Онда мен хәзир рахатлыкда ятардым, дынчлыкда болардым.</verse>
				<verse number="14">Хараба өврүлен биналары гуран дүнйәниң шалары, геңешчилери билен,</verse>
				<verse number="15">өйлерини күмүшден долдуран, алтын топлан хан-беглер билен дынчлыкда болардым.</verse>
				<verse number="16">Нәме үчин өли доглан чага дек, ягта гөзи дүшмедик чага дек ере гөмүлмәндирин мен?!</verse>
				<verse number="17">Ол ерде яманлар яманлыкдан эл чекйәрлер, ядавлар-да дынч алярлар.</verse>
				<verse number="18">Ол ерде есирлер асудалыкдадыр, олар гөзегчилериниң сеслеринден дынчдыр.</verse>
				<verse number="19">Бай-да, гарып-да бардыр ол ерде, гуллар-да хоҗайынларындан азатдыр.</verse>
				<verse number="20">Нәме үчин җебир-җепа чекйәне нур, калбы хасратла-да өмүр берилйәр?</verse>
				<verse number="21">Аҗалы арзув эдйәрлер, аҗал гелмейәр, оны гизленен хазынадан көп агтарярлар.</verse>
				<verse number="22">Габра говшанларында, шатланярлар, җошуп, шовхун эдйәрлер.</verse>
				<verse number="23">Нәме үчин ёлуны гөрүп билмейәне, Худайың түмлүге гапланына өмүр берилйәр?</verse>
				<verse number="24">Чөреге дерек ахы-зар ювудян, ахы-налаларым эдил сув кимин дөкүлйәр.</verse>
				<verse number="25">Хакыкатданам, горкым башыма гелйәр, хедер эденим-де үстүмден инйәр.</verse>
				<verse number="26">Менде не рахатлык бар, не асудалык, не-де дынчлык бар, диңе түкениксиз мушакгат гелйәр».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Тейманлы Элипаз сөзе башлап, шейле дийди:</verse>
				<verse number="2">«Сениң билен сөзлешмәге сынанышсак, саңа агыр дегмезми? Геплемекден сакланып билйән бармы нәме?</verse>
				<verse number="3">Ине, сен көплере тәлим бердиң, эҗизлере медет бердиң.</verse>
				<verse number="4">Сөзлериң бүдрейәнлере голдав болды, икирҗиңленйәнлери беркитдиң.</verse>
				<verse number="5">Эмма инди өз башыңа геленде, рухдан дүшйәң, бела учраңда, өзүңи йитирйәң.</verse>
				<verse number="6">Ынамың Худайдан горкмакда, умыдың пәк дурмушда дәлми?</verse>
				<verse number="7">Ядыңа сал, хей, бигүнәниң ёгаланы бармы? Догручылларың хеләк боланы бармы?</verse>
				<verse number="8">Гөршүме гөрә пислик сүрүмини гечирип, хасраты экйәнлер, шоны-да оряндырлар.</verse>
				<verse number="9">Олар Худайың деми билен хеләк болярлар, Онуң газабы билен ёк болярлар.</verse>
				<verse number="10">Арсланың аррылдысы, газаплы шириң сеси кесилйәр, чага арсланларың дишлери сындырыляр.</verse>
				<verse number="11">Гүйчли арслан авсызлыкдан хеләк боляр, эне арсланың чагалары пытрадыляр.</verse>
				<verse number="12">Маңа гизлинликде бир сөз гелди, гулагыма бир пышырды илди.</verse>
				<verse number="13">Гиҗеки гөрнүшлерден дөрән пикирлер ичинде, ынсанлары агыр укы басян махалында,</verse>
				<verse number="14">мени горкы, титреме гаплады, бүтин беденим сарсды.</verse>
				<verse number="15">Бир рух йүзүми сырып гечип гитди, эндамымың түйлери сых-сых болды.</verse>
				<verse number="16">Ол үмсүм дурды, йөне онуң кешбини сайгарып билмедим. Гөзүмиң алнында бир сырат дурды, үмсүмликди, соң бир сес эшитдим:</verse>
				<verse number="17">„Хей-де ынсан Худайдан догры болуп билерми? Ынсан өз Ярадыҗысындан пәк болуп билерми?</verse>
				<verse number="18">Ол хатда Өз гулларына ынам этмейәр, Өз перишделеринден ялңышлык тапяр.</verse>
				<verse number="19">Онсоң Ол топракдан ярадылан ынсана ненең ынам этсин! Оларың эсасы тоздандыр, олар гүеден тиз гырыляндырлар.</verse>
				<verse number="20">Эртир билен агшам аралыгында йитирим болярлар, хич кимиң гөзүне илмән эбеди ёк болярлар.</verse>
				<verse number="21">Оларың өмүр танаплары кесилип, дүнйәден пайхассыз өтүп гидйәрлер“».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">«Ханы, чагыр, җогап берен тапылармыка? Сен перишделериң хайсына йүзленҗек?</verse>
				<verse number="2">Акмагы гахар-газап өлдүрйәр, наданы габанҗаңлык ёк эдйәр.</verse>
				<verse number="3">Көк урян акмаклары гөрдүм, эмма оларың өйлери дуйдансыз нәлетленди.</verse>
				<verse number="4">Чагалары ховпсузлыкдан узакдыр, адалатдан махрум эдилйәрлер олар, ховандарлык эдйән ёкдур олара.</verse>
				<verse number="5">Ачлар акмакларың хасылыны иййәрлер, оны тикенлериң арасындан йыгып алярлар, ачгөзлер байлыкларыны ювудярлар.</verse>
				<verse number="6">Чүнки мушакгатлык топракдан чыкмаз, хасрат-да ерде битмез.</verse>
				<verse number="7">Учгуның ёкарык учушы дек, ынсан хасрат үчин догуляр.</verse>
				<verse number="8">Мен болсам Худая йүз тутардым, давамы Оңа табшырардым.</verse>
				<verse number="9">Ол акыла сыгмаҗак, бейик ишлери эдйәр, сан-саҗаксыз гудратлары гөркезйәр.</verse>
				<verse number="10">Ер йүзүне ягыш ягдырып, мейданлары суварян-да Олдур.</verse>
				<verse number="11">Ол кемсидиленлери арша чыкаряр, гуссалылар ховпдан дыняр.</verse>
				<verse number="12">Хилегәрлериң ниетлерини бозяр Ол, гуран хилелерини пуҗа чыкаряр.</verse>
				<verse number="13">Акыллысыраяны өз хилесинде тутяр, мекирлериң маслахаты еле совруляр.</verse>
				<verse number="14">Гүндизлери гараңкылыга өврүлип, гүндизиң гүнортаны гиҗе дек сермешип гезйәрлер.</verse>
				<verse number="15">Ол мәтәчлери гылычдан, гүйчлүлериң дилинден хем элинден халас эдйәр.</verse>
				<verse number="16">Шейдип, пукараларда умыт боляр, адалатсызлык агзыны юмяр.</verse>
				<verse number="17">Гөр, нәхили багтлы Худайың тербиелейәни! Гудратыгүйчлиниң теммисини рет этме.</verse>
				<verse number="18">Чүнки яралаян-да Ол, сараян-да Ол, шикес етирйән-де Ол, шыпа берйән-де Ол.</verse>
				<verse number="19">Ол сени алты бетбагтчылыкдан гутарар, единҗиден-де саңа зыян етмез.</verse>
				<verse number="20">Ол сени ачлыкда өлүмден, урушда гылычдан гутарар.</verse>
				<verse number="21">Ол сени дузлы дилден горар, гыргын геленде, сен горкмарсың.</verse>
				<verse number="22">Гыргының, ачлыгың үстүнден гүлерсиң, ябаны хайванлардан хедер этмерсиң.</verse>
				<verse number="23">Мейдан дашлары билен дил тапышарсың, ябаны хайванлар билен агзыбир боларсың.</verse>
				<verse number="24">Чадырыңың асудалыкдадыгыны билерсиң, сүриңе гөз айлаңда, саны түкел болар.</verse>
				<verse number="25">Сан-саҗаксыз несил гөрерсиң, зүрятларың яйладакы отлар кимин болар.</verse>
				<verse number="26">Өз мөвсүминде хармана йыгналян галла десселери дек сен хем габра гоҗалып гирерсиң.</verse>
				<verse number="27">Дерңев гечирдик, бу хакыкатдыр, муны диңле-де, өзүң үчин белләп ал».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">Эйюп шейле җогап берди:</verse>
				<verse number="2">«Вах, дердим өлчелседи, бетбагтлыгым терезиде чекилседи!</verse>
				<verse number="3">Деңиз чәгелеринденем агыр чыкарды, шонуң үчин мен ойланышыксыз гепледим.</verse>
				<verse number="4">Чүнки Гудратыгүйчлиниң оклары ичимде, рухум оларың зәхерини ичйәр, Худайың ховплары гаршыма хатарланан.</verse>
				<verse number="5">Гулан отлагдака аңңырярмы? Я өкүз ахырының башында молаярмы?</verse>
				<verse number="6">Тагамсыз зат дузсуз ийилйәрми? Юмуртганың агында тагам бармы?</verse>
				<verse number="7">Бейле нахарлара ишдәм ёк, булар йүрегими булаярлар.</verse>
				<verse number="8">Вах, арзувым хасыл болуп, Худай маңа умыт берседи!</verse>
				<verse number="9">Керем эдип, Худай җанымы алсады, элини узадып, өмүр танапымы кесседи!</verse>
				<verse number="10">Бу маңа теселли боларды, гүйчли дерт ичинде хем бегенердим, чүнки мен Мукаддес Боланың сөзлерини рет этмедим.</verse>
				<verse number="11">Гарашмага гүйҗүм бармы нә? Сабыр этмәге соңум бармы нә?</verse>
				<verse number="12">Дашданмы гүйҗүм? Бүрүнчденми теним?</verse>
				<verse number="13">Алачсыз галанымда, өзүме ярдам этмәге гүйҗүм етерми?</verse>
				<verse number="14">Достуна мәхирлик этмейән, Гудратыгүйчлүден горкмагы рет эдйәндир.</verse>
				<verse number="15">Достларым акаба яп кимин дурнуксыздыр, акар сувлы чешмелер киминдир.</verse>
				<verse number="16">Чешмелер бузлар эрәнде дашярлар, гар сувларындан долярлар.</verse>
				<verse number="17">Җөвзада чешмелер гураярлар, ыссыда гайып болярлар.</verse>
				<verse number="18">Кервенлер ёлларындан совлуп, сув гөзлегинде энтәп хеләк болярлар.</verse>
				<verse number="19">Сув агтарярлар Тейманың кервенлери, Шебаның ёлагчылары умытда болярлар.</verse>
				<verse number="20">Олар ынам эдендиклери үчин утанярлар, ол ере гелип, рухдан дүшйәрлер.</verse>
				<verse number="21">Сиз хем мениң үчин шол чешмелер ялы болдуңыз, бетбагтлыгымы гөрүп горкярсыңыз.</verse>
				<verse number="22">Мен сизе: „Маңа зат бериң, байлыгыңыздан бериң“ дийдимми?</verse>
				<verse number="23">„Мени душман элинден халас эдиң, мени гаракчыларың элинден ызыма сатын алың“ дийдимми я?</verse>
				<verse number="24">Маңа өвредиң, онсоң дымайын, ялңышымы дүшүндириң.</verse>
				<verse number="25">Догры сөзлер гүйчлүдир! Йөне сизиң бош сөзлериңиз нәмәни субут эдйәр?</verse>
				<verse number="26">Сөзлерими дүзедерин өйдйәрсиңизми? Эҗизиң гепини еле совурярсыңызмы?</verse>
				<verse number="27">Хатда етим үчин биҗе атарсыңыз, достуңыза баха кесерсиңиз.</verse>
				<verse number="28">Инди мерхемет эдип, маңа середиң, йүзүңизе бакып, ялан сөзләп билмен.</verse>
				<verse number="29">Говуҗа пикирлениң, адалатсызлык этмәң, яңадан гараң, мен хакдырын.</verse>
				<verse number="30">Агзымдан нәхак сөз чыкянмыдыр? Бетбагтлыгы гөрен дәлдирин өйдйәңизми?»</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">«Ынсанларың ердәки дурмушы җуда мүшгил дәлми? Гүзераны гүнлүкчиниң гүзераны ялы дәлми?</verse>
				<verse number="2">Көлегәни күйсейән гул, муздуна гарашян гүнлүкчилер кимин,</verse>
				<verse number="3">кысматыма бош айлар язылды, Мушакгатлы гиҗелер белленилди.</verse>
				<verse number="4">Дүшегиме гечип: „Хачан тураркам?!“ диййән, эмма гиҗе гутарныксыз гиҗә өврүлйәр, икияна урнуп, даңымы атарян.</verse>
				<verse number="5">Беденим гуртдур кесмеклер билен өртүлендир, хамым кесмекләп, соңам ириң акяр.</verse>
				<verse number="6">Гүнлерим докмачының мәкисинден чалт, олар умытсызлыкда гечип баряр.</verse>
				<verse number="7">Унутма, эй, Худай, өмрүм бир демдир, гайдып ягшылыга гөзүм дүшмез.</verse>
				<verse number="8">Гөзлериң мени шу пурсат гөрйәр, йөне мундан бейләк мени гөрмерсиң, гөзлериң мени гөзләр, эмма мени тапмарсың.</verse>
				<verse number="9">Булудың селчеңләп, гайып болшы дей, өлүлер дүнйәсине гиденлер-де ызларына доланмазлар.</verse>
				<verse number="10">Өйлерине гайдып гелмезлер, өз меканлары олары танамаз.</verse>
				<verse number="11">Шонуң үчинем үмсүм болҗак дәл, җанымың янгыҗына геплеҗек, аҗы хасрат билен шикаят этҗек.</verse>
				<verse number="12">Мени гөз астында сакларың ялы, мен деңиз я деңиз аждархасымы нәме?</verse>
				<verse number="13">Дүшегим маңа теселли берер, чарпаям зейренҗими диңдирер дийсем,</verse>
				<verse number="14">мени дүйшлер билен горкузяң, гөрнүшлер билен йүрегими яряң.</verse>
				<verse number="15">Шу тенде яшандан, боглуп өленим говудыр.</verse>
				<verse number="16">Мен җанымдан дойдум; бу дүнйә бакы гелен дәлдирин, мени өз гүнүме гой, чүнки өмрүм бир демдир.</verse>
				<verse number="17">Ынсанлары бейгелдип, олара үнс берериң ялы, хер сәхер идәп, хер салым сынарың ялы, олар ким болупдырлар?</verse>
				<verse number="18"></verse>
				<verse number="19">Хачана деңеч мени гөз астында саклаҗак, түйкүлигими ювутмага-да еке гойҗак дәлми инди?</verse>
				<verse number="20">Гүнә этсем, Саңа зелели нәме, эй, ынсан Гөзегчиси? Нәме үчин мени Өзүңе гаршыдаш этдиң? Нәме үчин мен Саңа йүк болдум?</verse>
				<verse number="21">Нәме үчин языкларымы багышлап, этмишлерими өтмейәң? Чүнки инди габра гирерин, мени агтарарсың, йөне тапмарсың».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">Онсоң шувалы Билдат шейле дийди:</verse>
				<verse number="2">«Хачана деңеч шейле гүрлеҗек? Агзыңдан чыкян сөзлер гүйчли шемал дей дерексиз.</verse>
				<verse number="3">Хей-де, Худай адалаты бозянмыдыр? Гудратыгүйчли хакыкаты ёйянмыдыр?</verse>
				<verse number="4">Огулларың Худая гаршы гүнә эден болсалар, Худай-да олара языкларына гөрә җеза берендир.</verse>
				<verse number="5">Эгер Худайы агтарсаң, Гудратыгүйчлә ялбарсаң,</verse>
				<verse number="6">пәк ве догручыл болсаң, элбетде, Ол сениң үчин аяга галар, сылаглап, хоҗалыгыңы дикелдер.</verse>
				<verse number="7">Өңүң уҗыпсыз-да болса, соңуң бейик болар.</verse>
				<verse number="8">Овалкы несиллерден сора-да, оларың ата-бабаларының дерңевине назар сал.</verse>
				<verse number="9">Чүнки биз дүйнкилердирис, билйән задымыз ёкдур, ердәки өмрүмиз көлеге киминдир.</verse>
				<verse number="10">Олар саңа өвретмезлерми, айтмазлармы, йүреклериндәки сөзлери диле гетирмезлерми?</verse>
				<verse number="11">Батгасыз ерде гаргы битерми? Сувсуз ерде гамыш өсерми?</verse>
				<verse number="12">Олар энтек гөккә, орулманка, отлардан өң гураярлар.</verse>
				<verse number="13">Худайы унудан хер кесиң соңы-да шейле гутарар, худайсызың умыды өлер.</verse>
				<verse number="14">Бил баглаяны берк дәлдир, даяняны мөйүң кереби киминдир.</verse>
				<verse number="15">Өйүне сөенйәр, йөне ол йыкылар, оңа берк япышяр, йөне ол чагшар.</verse>
				<verse number="16">Худайсызлар гүнешде гүллейән өсүмлик кимин, оларың шахалары тутуш бага яйраяр.</verse>
				<verse number="17">Көклери даш үйшмеклериниң дашына оралып, дашларың арасында ятяндыр.</verse>
				<verse number="18">Эгер ерлеринден гопарылса, ер инкәр эдип: „Сени гөрмедим“ диер.</verse>
				<verse number="19">Шады-хоррамлыгы узага чекйән дәлдир оларың, оларың ерини башгалар тутарлар.</verse>
				<verse number="20">Худай акйүреклини терк этмез, пислик эдйәне ярдам бермез.</verse>
				<verse number="21">Ол ене агзыңы гүлкүден, леблериңи шадыян оваздан долдурар.</verse>
				<verse number="22">Душманларың уяда галар, яманларың чадыры вейран болар».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">Эйюп шейле җогап берди:</verse>
				<verse number="2">«Догрусы, мунуң шейледигини мен билйән, йөне Худайың өңүнде ынсан ненең догры болуп билер?</verse>
				<verse number="3">Худай билен җеделлешмек ислән, Онуң мүңден бир совалына-да җогап берип билмез.</verse>
				<verse number="4">Худай пайхаслыдыр, гудратлыдыр, Онуң гаршысына гидип, Ондан үстүн чыкан бармыдыр?</verse>
				<verse number="5">Ол даглары еринден сүйшүрйәр, йөне муны билмейәрлер, газабына даглары терс дүңдерйәр.</verse>
				<verse number="6">Ол ери сарсдырып, Онуң сүтүнлерини титредйәр.</verse>
				<verse number="7">Ол Гүне буйрук берйәр – Гүн догмаяр, йылдызлары мөхүрләп, гадаган эдйәр.</verse>
				<verse number="8">Онуң еке Өзи гөги яратды, Ол деңиз толкунларының үстүнде гезйәр.</verse>
				<verse number="9">Улы Едигени, Орионы, Үлкери ве гүнорта йылдызларыны ярадан Олдур.</verse>
				<verse number="10">Акыла сыгмаҗак бейик ишлери, сансыз тәсин ишлери эдйән-де Олдур.</verse>
				<verse number="11">Ине, Худай гапдалымдан гечйәр, эмма Оны гөрмейәрин, гечип гидйәр, йөне Оңа гөзүм дүшмейәр.</verse>
				<verse number="12">Ол тутуп әкидйәр – Оны саклап билҗек бармы? „Эдйәниң нәме?“ дийип билҗек бармы Оңа?</verse>
				<verse number="13">Худай газабындан дөнмез, Рахабың көмекчилери Онуң аяк астына дүшйәр.</verse>
				<verse number="14">Онсоң мен Оңа нәдип җогап берип билейин, җеделлешмәге сөзлери ниреден тапайын?</verse>
				<verse number="15">Бигүнә болсам-да, Оңа җогап берип билмерин, Хөкүмдарыма рехим эт дийип ялбарарын.</verse>
				<verse number="16">Чагыранымда, маңа җогап беренем болса, Онуң мени диңлеҗекдигине ынам этмейән.</verse>
				<verse number="17">Ол башыма харасат индерйәр, нәхак ере яраларымы артдыряр Ол.</verse>
				<verse number="18">Маңа дем алмага салым бермейәр, Ол калбымы хасратдан долдуряр.</verse>
				<verse number="19">Гүйч сыналса, элбетде, Ол гүйчли чыкар! Сораг адалатлылык хакда болса, ким Худая хөкүм эдип билер?</verse>
				<verse number="20">Бигүнә болсам-да, өз дилим маңа хөкүм эдер, акйүрекли болсам-да, ол мени нәхак чыкарар.</verse>
				<verse number="21">Мен акйүрекли, йөне пархы ёк маңа, мен өз дурмушымы йигренйәрин.</verse>
				<verse number="22">Барыбир, шонуң үчинем „Ол айыпсызы-да, айыплыны-да ёк эдйәр“ диййән.</verse>
				<verse number="23">Бетбагтчылык дуйдансыз өлүм гетиренде, Ол бигүнәлериң башындан инен бела гүлйәр.</verse>
				<verse number="24">Дүнйә эрбетлериң элине берлендир, дүнйә казыларының гөзлерини баглаян Олдур. Эгер Ол болмаса, онда ким?</verse>
				<verse number="25">Гүнлерим чапардан чаласындыр, ягшылык гөрмезден чалт гечип баряр.</verse>
				<verse number="26">Гамышдан эдилен гайык дей, авуна окдурылян бүргүт дей гайып баряр.</verse>
				<verse number="27">„Арзымы унудайын, йүзүми ягтылдып, шат болайын“ дийсем,</verse>
				<verse number="28">әхли мушакгатлыкларымдан эйменйән, чүнки Сениң мени бигүнә саймаҗагыңы билйән.</verse>
				<verse number="29">Барыбир хөкүм эдилерин, нәме үчин йөне ере җан эдйән?</verse>
				<verse number="30">Гар сувуна ювнуп, эллерими ашгар билен тәмизлесем-де,</verse>
				<verse number="31">Сен мени лай чукура ташларсың, хатда өз эшиклериме йигренҗи гөрнерин.</verse>
				<verse number="32">Чүнки Оңа җогап берерим ялы, каза биле гидеримиз ялы, Ол ынсан дәл ахырын!</verse>
				<verse number="33">Вах, икимизи-де диңләп, элини үстүмизе гояр ялы, арамызда бир арачы болсады!</verse>
				<verse number="34">Хасасыны депәмден айырсады Худай, үстүмден ховп абандырмасады!</verse>
				<verse number="35">Шонда мен горкман гепләрдим, бу халда велин, хич зат эдип билмейәрин».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">«Дурмушымы йигренйәрин, эркинлик билен арз эдерин, аҗы хасратдан гепләрин.</verse>
				<verse number="2">Худая диерин: „Маңа хөкүм этме, мени нәмеде гүнәкәрлейәниңи айт“.</verse>
				<verse number="3">Мени эзмек, Өз элиң ишини рет этмек, пислериң дилдүвшүгини голдамак Саңа говумы?</verse>
				<verse number="4">Эйсем Сениң гөзлериң ынсан гөзлерими? Ынсаның гөрши дек гөрйәңми?</verse>
				<verse number="5">Гүнлериң ынсаның гүнлери ялы дәлдир, ынсаның йыллары ялы дәлдир йылларың,</verse>
				<verse number="6">Шонда-да этмиш агтарярсың, гүнә гөзлейәрсиң менден.</verse>
				<verse number="7">Языксыздыгымы, элиңден хич кимиң халас этмеҗекдигини билйәң.</verse>
				<verse number="8">Эллериң маңа бичим берди, мени яратды, инди болса мени хеләк этмекчи боляң.</verse>
				<verse number="9">Ядыңа сал! Сен мени топракдан яратдың, инди ене-де топрага өвүрҗекми мени?</verse>
				<verse number="10">Мени сүйт кимин дөкмәнмидиң? Пейнир кимин гаталтманмыдың?</verse>
				<verse number="11">Мени сүңклер ве сиңирлер билен бирлешдирдиң, эт хем дери билен өртдүң.</verse>
				<verse number="12">Маңа яшайыш бердиң, мерхемет этдиң, аладаң җанымы горап саклады.</verse>
				<verse number="13">Эмма булары йүрегиңде гизледиң, хыялыңда шейле затларың бардыгыны билйәрин.</verse>
				<verse number="14">Гүнә этсем, гөз астыңда саклаярсың, этмишими җезасыз гоймаярсың.</verse>
				<verse number="15">Гүнәли болсам, дат гүнүме! Бигүнә болсам-да, башымы ерден галдырып билемок, чүнки уяда галан мен, агырдыр дердим.</verse>
				<verse number="16">Шир кимин топуляң галдырсам башым, гудратларыңы маңа гаршы уланярсың.</verse>
				<verse number="17">Тәзеден маңа хүҗүм эдйәрсиң, маңа болан гахар-газабың мөвч аляр, гаршыма гошун үстүне гошун гетирйәң.</verse>
				<verse number="18">Нәме үчин мени ягты яланча индердиң? Вах, хич ким гөрмәнкә өлен болсадым.</verse>
				<verse number="19">Кәшгә дүнйә асла инмедик болсадым, эҗемиң гөвресинден гөни габра ташланардым.</verse>
				<verse number="20">Гүнлерим гысгадыр, мени өз гүнүме гой!</verse>
				<verse number="21">Гараңкы, түм гараңкы дүнйә, зулматдан, түмлүкден долы дүнйә. Ягтылыгы гараңкылык ялы болан дияра гитмезимден өң, гой, бираз ынҗалык тапайын өзүме».</verse>
				<verse number="22"></verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">Нагамлы Сопар шейле дийди:</verse>
				<verse number="2">«Көп сөзе җогап берилмесинми? Яңраны сөзлери акласынмы?</verse>
				<verse number="3">Яңралыгың бейлекилери дымдырар өйдйәңми? Масгараланыңда, өзүңем утандырылмазмыкаң?</verse>
				<verse number="4">Чүнки сен: „Таглыматым сапдыр, мен Худайың назарында пәкдирин“ диййәң.</verse>
				<verse number="5">Кәшгә инди Худай геплеседи, саңа гаршы дил ярсады.</verse>
				<verse number="6">Ол саңа пайхасың сырларыны дүшүндирседи! Чүнки пайхас көптараплыдыр. Сен билгин, Худай этмишлериңиң кәсини унутды.</verse>
				<verse number="7">Худайың сырларына акыл етирип билермиң? Гудратыгүйчлиниң аңры чәгине етип билермиң?</verse>
				<verse number="8">Олар гөкденем бейикдир, сен нәме эдип билйәң? Өлүлер дүнйәсинденем чуңдур, сен нәме билйәң?</verse>
				<verse number="9">Оларың өлчеги әлемден узын, деңизден гиңдир.</verse>
				<verse number="10">Эгер Ол гелип, сени зындана атса, хөкүм этмек үчин чагырса, ким Оны саклап билер?</verse>
				<verse number="11">Чүнки Ол яланчылары билйәндир, Ол пислиги гөрүбем, оңа үнс бермезми?</verse>
				<verse number="12">Гуландан ынсаның догулмайшы ялы, акмагың-да акылы гоялмаз.</verse>
				<verse number="13">Йүрегиңи Оңа багышлап, эллериңи Худая тарап узатсаң,</verse>
				<verse number="14">пис ишлериңи бес этсең, чадырыңда этмише орун бермесең,</verse>
				<verse number="15">шонда сен уятлы башыңы галдырарсың, берк дурарсың, горкмарсың.</verse>
				<verse number="16">Мушакгатыңы унударсың, акып гиден сувлар дек ятларсың оны.</verse>
				<verse number="17">Гүнорта чагынданам ягты болар өмрүң, сәхер дей болар гараңкылыгың.</verse>
				<verse number="18">Умытлыдыгың үчин аркайын боларсың, гораларсың, ховпсузлыкда дынч аларсың.</verse>
				<verse number="19">Ятаныңда сени горкузан болмаз, көплер саңа яранҗаңлык эдерлер.</verse>
				<verse number="20">Эмма пислер умытдан эл үзерлер, гачара ерлери болмаз оларың, умыт учгунлары сөнер».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">Эйюп шейле дийди:</verse>
				<verse number="2">«Сиз бар зады билйәнсиңиз, сиз өлениңизде, пайхас-да сиз билен өлер!</verse>
				<verse number="3">Мениң-де акылым сизиңки ялы, мен-де сизден кем дәлдирин, бу затлары билмейән бармы?</verse>
				<verse number="4">Өз достларыма гүлки болдум! Худайы чагырдым, Ол-да маңа җогап берди, догручыл, пәк болсам-да, мен иле гүлки!</verse>
				<verse number="5">Дертсизлер бетбагтларың үстүнден гүлйәрлер, бүдрейәнлери итип гойберйәрлер.</verse>
				<verse number="6">Гаракчыларың чадырлары асуда, Худайы газапландырянлар ховпсуз, олар диңе өз гүйҗүне сыгыняндыр.</verse>
				<verse number="7">Хайванлардан сора, олар саңа өвредерлер, гушлардан сора, олар саңа айдып берерлер.</verse>
				<verse number="8">Ерден сора, саңа өвредер ол, деңзиң балыклары саңа айдып берерлер.</verse>
				<verse number="9">Муны Реббиң элиниң эдендигини буларың хайсысы билйән дәлдир?</verse>
				<verse number="10">Хер бир җандарың җаны, бүтин адамзадың деми Онуң элиндедир.</verse>
				<verse number="11">Агзың тагамы дадышы дей, гулагам сөзлери селҗермезми?</verse>
				<verse number="12">Пайхас гаррыларда, дүшүнҗе узак өмүрдедир.</verse>
				<verse number="13">Пайхасам, гудратам Худайдадыр, өвүт-де, даналык-да Онуңкыдыр.</verse>
				<verse number="14">Худайың йыканыны хич ким дикелдип билмез, Онуң габаныны хич ким бошадып билмез.</verse>
				<verse number="15">Худай сувлары тогтатса, бар зат гураяр, иберсе-де, дүнйәни сил аляр.</verse>
				<verse number="16">Гудратам, пайхасам Онуңкыдыр, алдан-да, алданан-да Онуңкыдыр.</verse>
				<verse number="17">Ол хөкүмдарлары кемсидип, казылары акмаклара өвүрйәр.</verse>
				<verse number="18">Ол шаларың гушагыны говшадып, биллерине йүп баглаяр.</verse>
				<verse number="19">Руханылары кемсидип, гүйчлүлери агдаряр.</verse>
				<verse number="20">Ынамлы маслахатчылары дымдырып, яшулулары акылындан махрум эдйәр.</verse>
				<verse number="21">Шазадалары иле рысва эдйәр Ол, гүйчлүлери ярагсызландыряр.</verse>
				<verse number="22">Гараңкылык җүммүшиниң сырларыны ачяр, түм гараңкылыгы ягтылыга өвүрйәр.</verse>
				<verse number="23">Миллетлери бейгелдип, ызысүре ёк эдйәр, миллетлери артдырып, олары сүргүн эдйәр.</verse>
				<verse number="24">Баштутанлары акылындан азашдырып, ёлсуз чөлде ыкдырян-да Олдур.</verse>
				<verse number="25">Олар гараңкыда ышыксыз сермелешип йөрйәрлер, олары серхош кимин энтиредйәр».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">«Буларың барыны гөзлерим гөрди, гулагым эшидип, дүшүндим.</verse>
				<verse number="2">Сизиң билйәниңизи мен-де билйәрин, мен сизден кем дәлдирин.</verse>
				<verse number="3">Эмма мен Гудратыгүйчли билен геплешип, давамы Худай билен этмек ислейән.</verse>
				<verse number="4">Сиз болса ярамы ялан сөзлер билен беҗерйәңиз, барыңыз дерексиз лукмандырсыңыз.</verse>
				<verse number="5">Вах, сиз бүтинлей дымсадыңыз! Ана, шонда сиз пайхаслы болардыңыз!</verse>
				<verse number="6">Диңләң мениң делиллерими, гулак гоюң мениң чекишмелериме!</verse>
				<verse number="7">Худайың адындан нәхак сөзлери сөзлеҗекми? Хилели сөзлер айтҗакмы Онуң адына?</verse>
				<verse number="8">Сизми Худайың тарапыны тутҗак? Онуң үчин дава этҗек?</verse>
				<verse number="9">Худай сизи сынаса, сынагдан гечермикәңиз? Ынсаның ынсаны алдайшы ялы, Оны-да алдап билермикәңиз?</verse>
				<verse number="10">Худайың тарапыны гизлин тутсаңыз, Ол сизи хөкман җезаландырар.</verse>
				<verse number="11">Онуң шан-шөхраты сизи эймендирип, горкусы үстүңизе абанмазмы?</verse>
				<verse number="12">Накылларыңыз күл дей дерексиздир, делиллериңиз хич бир эсассыздыр.</verse>
				<verse number="13">Инди сиз дымың-да, маңа геплемәге гезек бериң, мен баша геленини гөрейин.</verse>
				<verse number="14">Теними дишим билен тике-тике эдип, җанымы өз элимде гояйын.</verse>
				<verse number="15">Ол мени өлдүрер, менде умыт ёк. Ёлларымың догрудыгыны Оңа субут эдерин.</verse>
				<verse number="16">Ине, шу мениң гутулышым болар, чүнки худайсызлар Онуң хузурына барып билмез.</verse>
				<verse number="17">Сөзлериме дыкгат билен гулак гоюң, айдянларым гулагыңызда галсын.</verse>
				<verse number="18">Мен давамы тайярладым, акланҗагымы билйәрин.</verse>
				<verse number="19">Ким мениң билен җедел этҗек? Шондан соң лал-җим болуп өлердим.</verse>
				<verse number="20">Я Худай, мениң ики ислегими ерине етирәй, шонда мен Сенден гизленмерин:</verse>
				<verse number="21">Менден элиңи чек, мени Өз ховпуңдан азат эт.</verse>
				<verse number="22">Онсоң мени чагыр, мен-де җогап берейин, я-да мен гепләйин, Сен маңа җогап бер.</verse>
				<verse number="23">Этмишлерим, гүнәлерим көпмүдир? Маңа языгымы, гүнәми гөркез.</verse>
				<verse number="24">Нәме үчин менден йүзүңи гизләп, мени Өзүңе душман сайярсың?</verse>
				<verse number="25">Елиң гачыран япрагыны эймендирҗекми? Гуры саманы ковалаҗакмы?</verse>
				<verse number="26">Маңа гаршы аҗы айыпламалар язярсың, яшлыкдакы этмишлерими мирас берйәрсиң.</verse>
				<verse number="27">Аякларыма күнде урярсың, хер бир әдимими гаравуллап, аяк ызларыма ченли барлаярсың.</verse>
				<verse number="28">Ынсан бир чүйрән зат, гүе деген эшик кимин даргаяр».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="14">
				<verse number="1">«Ынсандан доглан ынсаның өмри гысга, дерди көп боляндыр.</verse>
				<verse number="2">Ол гүл кимин ачыляр, соляр, көлеге кимин йитйәр, ыз галмаяр.</verse>
				<verse number="3">Мениң яла дагам гөз дикйәңми Сен? Хөкүм этмек үчин мени хузурыңа гетирйәңми?</verse>
				<verse number="4">Ким харамдан тәмизи чыкарып билйәр? Хич ким!</verse>
				<verse number="5">Ынсаның гүни саналгыдыр, айларының саны кесгитленендир, олар Сениң беллән чәклериңден гечип билмейәрлер.</verse>
				<verse number="6">Олардан гөзүңи айыр, өз гүнлерине гой, иш гүнүни соңлан ишчи дек дынч алсынлар.</verse>
				<verse number="7">Хатда агаҗа-да умыт бардыр, ол чапылса, ене гөгерер, пудаклары эгсилмез.</verse>
				<verse number="8">Көки ерде гаррап, төңңеси топракда гурап гитсе-де,</verse>
				<verse number="9">сув ысыны алан бадына өсүнтги чыкарып, яш агач кимин шахалаяр.</verse>
				<verse number="10">Эмма ынсан өлүп, ёк боляр, адамзат җан берип, йитирим боляр.</verse>
				<verse number="11">Көл сувларының гурайшы, деряның гурап, чөле дөнүши кимин,</verse>
				<verse number="12">ынсан хем ятяр-да, гайдып турмаяр, гөклер ёк болянча, адамлар оянмазлар, укуларындан турузылмаз.</verse>
				<verse number="13">Вах, мени өлүлер дүнйәсинде гизлеседиң, газабың ятышянча, мени яшырсадың, маңа мөхлет берип, онсоң мени ятласадың!</verse>
				<verse number="14">Ынсан өлер-де, дирелерми? Мен тә азат эдилйәнчәм, азаплы гуллугымың әхли гүнлеринде гарашарын.</verse>
				<verse number="15">Сен чагырарсың, мен-де җогап берерин. Өз элиңиң яраданыны күйсәрсиң.</verse>
				<verse number="16">Шонда Сен әдимлерими санарсың, йөне гүнәми ызарламагыңы бес эдерсиң.</verse>
				<verse number="17">Языгым торба салнып мөхүрленер, этмишимиң үстүни өртерсиң.</verse>
				<verse number="18">Даг опурылып, вейран боляр, гая еринден гопарыляр;</verse>
				<verse number="19">сувлар дашларың йүзүни ялмаяр, силлер ериң топрагыны сырып әкидйәр, Сен хем ынсанларың умыдыны шейле ёк эдйәрсиң.</verse>
				<verse number="20">Ынсанлардан хемишелик үстүн чыкяң, олар ёк болярлар, йүзүни үйтгедип, гайры ере ёллаяң.</verse>
				<verse number="21">Огуллары хормата эе болярлар, олар мундан хабарсыз, масгараланярлар, олар муны билмейәрлер.</verse>
				<verse number="22">Олар диңе өз беденлериниң агырысыны дуюп, диңе өзлери үчин яс тутярлар».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="15">
				<verse number="1">Онсоң тейманлы Элипаз шейле дийди:</verse>
				<verse number="2">«Акыллы адам бош сөзлер билен җогап берерми? Өзүни гүндогар шемалындан долдурармы?</verse>
				<verse number="3">Ол бидерек геп билен, дерексиз сөзлер билен дава-җенҗел турзармы?</verse>
				<verse number="4">Худайдан хедер этмеги арадан айырярсың, Худай барада ойланмага пәсгел берйәрсиң.</verse>
				<verse number="5">Этмишиң гепиңе тәсир эдйәр, хилегәриң дилинде гүрлейәрсиң.</verse>
				<verse number="6">Сени язгарян мен дәл, өз агзың, додакларың саңа гаршы шаятлык эдйәр.</verse>
				<verse number="7">Илки доглан ынсан сенмисиң? Даглардан өң ярадылдыңмы?</verse>
				<verse number="8">Худайың меҗлисини диңледиңми? Еке-тәк дана адамдырын өйдйәңми?</verse>
				<verse number="9">Бизиң билмейән хайсы задымызы билйәрсиң? Бизиң дүшүнмейән хайсы задымыза дүшүнйәрсиң?</verse>
				<verse number="10">Бизде чал сачлы-да, гоҗалар-да бардыр, оларың яшлары сең какаңкыдан-да улудыр.</verse>
				<verse number="11">Худайың саңа берйән теселлилери кемлик эдйәрми? Хошамай сөз етерлик дәлми я саңа?</verse>
				<verse number="12">Йүрегиң нәмә мөвч аляр? Гөзлериңден нәме үчин от сычраяр?</verse>
				<verse number="13">Нәме үчин Худая газапланып, агзыңдан бейле сөзлери чыкарярсың?</verse>
				<verse number="14">Тәмиз болар ялы, ынсан ким болупдыр? Ынсандан доглан догры болуп билерми?</verse>
				<verse number="15">Худай хатда Өз перишделерине ынам этмейәр, гөклер-де Онуң назарында тәмиз дәл.</verse>
				<verse number="16">Этмиши сув кимин ичйән, йигренҗи, бозук ынсана Худай ненең ынам этсин.</verse>
				<verse number="17">Диңле мени, саңа дүшүндирейин, гөреними беян эдейин,</verse>
				<verse number="18">акылдарларың айданларыны, ата-бабаларының гизлемедик пәхимлерини.</verse>
				<verse number="19">(Юрт диңе араларында гелмишек болмадык ата-бабалара берленди.)</verse>
				<verse number="20">Пислер бүтин өмрүне эҗир чекйәндирлер, залымлара берлен йыллар саналгыдыр.</verse>
				<verse number="21">Элхенч сеслер оларың гулагындан гитмез, асудалыкдака оларың үстүне талаңчы дөкүлер.</verse>
				<verse number="22">Гараңкылыкдан гутулҗагына ынам ёкдур оларда, оларың такдыры гылычдыр.</verse>
				<verse number="23">„Ниредекә?“ дийип, бир дөвүм нан үчин сергезданлык эдйәрлер, гараңкылык гүнүниң якындыгыны билйәрлер.</verse>
				<verse number="24">Алада ве хорлук олары горкузяр, сөвеше тайынланан ша кимин олара хүҗүм эдйәр.</verse>
				<verse number="25">Чүнки пислер Худая гаршы эл гөтерйәр, Гудратыгүйчлә гаршы чыкяр.</verse>
				<verse number="26">Бойнуёгынлык эдип, галың, юмры галканы алып, Худайың үстүне топулярлар олар.</verse>
				<verse number="27">Йүзлеринден яг дамып, биллерини яг алса-да,</verse>
				<verse number="28">вейран эдилен шәхерлерде, харабачылыга өврүлен, отурылмаян, адамсыз өйлерде яшарлар.</verse>
				<verse number="29">Хич хачан баямазлар, байлыклары узага чекмез, мал-мүлклери ер йүзүне яйрамаз.</verse>
				<verse number="30">Гараңкылыкдан гачып билмезлер, пудакларыны ялын ёк эден агач кимин боларлар, Худайың демине ёк боларлар.</verse>
				<verse number="31">Бошлуга бил баглап, өзлерини алдатмасынлар, чүнки бошлук оларың музды болар.</verse>
				<verse number="32">Вагтындан өң иши гайдар, пудаклары гөгермез.</verse>
				<verse number="33">Гөк үзүмлери дөкүлен үзүм агаҗы, гүллери дөкүлен зейтун агаҗы ялыдыр олар.</verse>
				<verse number="34">Чүнки худайсызларың җемагаты гысыр галар, парахорларың-да чадырларыны от алар.</verse>
				<verse number="35">Олар хасратдан хамыла болуп, пислик догурярлар, ичлери хем хиледен долудыр».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="16">
				<verse number="1">Эйюп шейле дийди:</verse>
				<verse number="2">«Мен булар ялы затлары көп эшитдим. Сизиң барыңыз дерексиз теселли бериҗилер!</verse>
				<verse number="3">Бош сөзлериңиз хачан гутарҗак? Сизи давалашмага меҗбур эдйән зат нәме?</verse>
				<verse number="4">Сиз мениң ериме болан болсадыңыз, менем сизиң ялы гепләп билердим. Сизе гаршы акгынлы сөзләп, башымы яйкардым.</verse>
				<verse number="5">Сизи өз сөзлерим билен рухландырардым, көшешдириҗи сөзлерим дердиңизи еңледерди.</verse>
				<verse number="6">Геплесем-де дердим еңлемейәр, дыманым билен җаным арам тапмаяр.</verse>
				<verse number="7">Я Худай, Сен мени халыс тапдан дүшүрдиң, бүтин хоҗалыгымы вейран этдиң.</verse>
				<verse number="8">Гурпсузлыгым муңа шаятлык эдйәр, меҗалсызлыгым гаршыма гүвәлик эдйәр.</verse>
				<verse number="9">Худай маңа йигренч билен середип, гахарына мени парчалаяр, Ол маңа дишлерини гыҗаяр, душманымың гөзлери ичимден гечйәр.</verse>
				<verse number="10">Адамлар маңа агызларыны өвелдип, мени масгаралап, яңагыма урярлар, гаршыма дил бирикдирйәрлер.</verse>
				<verse number="11">Худай мени нәлеткерделериң, пислериң элине берди.</verse>
				<verse number="12">Рахатлыкда яшаярдым, эмма Худай мени сарсдырды, бойнумдан тутуп, бөлек-бөлек этди, мени Өзүне нышана эдинди.</verse>
				<verse number="13">Онуң кеманчылары дашымы гуршаяр, рехимсизлик билен бөврүми дешйәр, өдүми ере дөкйәр.</verse>
				<verse number="14">Беденими дилим-дилим эдйәр, уршуҗы кимин үстүме топуляр.</verse>
				<verse number="15">Эгниме җул тикиндим, башымы тоза сокдум.</verse>
				<verse number="16">Агламакдан яңа йүзүм гызаряр, гөзүми түм гараңкылык өртйәр.</verse>
				<verse number="17">Йөне мен җенаят этмедим, дилегим-де пәкдир.</verse>
				<verse number="18">Эй, топрак, ганымың үстүни өртме, перядым асла диңмесин.</verse>
				<verse number="19">Ине, шу пурсат шаядым гөкде, хемаяткәрим ёкарда.</verse>
				<verse number="20">Достларым мени масгаралаярлар, Худая гөз-яш эдйән.</verse>
				<verse number="21">Адамзат оглы билен гоңшусының арасында болшы ялы, ынсан билен Худайың арасында-да бир төвеллачы болсады!</verse>
				<verse number="22">Барса-гелмезе гидерин бирнәче йылдан».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="17">
				<verse number="1">«Рухум сынды, гүнлерим тамам, маңа габыр гарашяр.</verse>
				<verse number="2">Даш-төверегим яңсылайҗылардан долы, гөзүм оларың душманчылыгыны гөрйәр.</verse>
				<verse number="3">Өзүң маңа кепиллик бергин, Сенден башга маңа ким кепил болҗак?</verse>
				<verse number="4">Оларың аңыны дүшүнҗеден гизледиң, шонуң үчин олары бейгелтмерсиң.</verse>
				<verse number="5">Пара үчин достларыны сатянларың чагаларының гөзлери көр болар.</verse>
				<verse number="6">Худай мени иле геп этди, олар йүзүме түйкүрйәрлер.</verse>
				<verse number="7">Гайгыдан яңа гөзүм күтелди, он ики сынам чөпе дөнди.</verse>
				<verse number="8">Догручыл адам дердиме аңк боляр, бигүнә-де худайсыза гаршы газап атына атланяр.</verse>
				<verse number="9">Догручыллар өз ёлларыны тутарлар, эли тәмизлериң гүйҗи артар.</verse>
				<verse number="10">Эмма хеммәңиз гайдып гелсеңиз-де, араңыздан акыллы адам тапмарын.</verse>
				<verse number="11">Гүнлерим тамам, ниетлерим, йүрек арзувларым-да пуҗа чыкды.</verse>
				<verse number="12">Олар гиҗәни гүндиз эдйәрлер, „Ягтылык гараңкылыга якын“ диййәрлер.</verse>
				<verse number="13">Өлүлер дүнйәсини өйүм дек күйсесем, дүшегими гараңкылыкда язсам,</verse>
				<verse number="14">габра: „Сен атамсың“, гурда: „Сен энемсиң, уямсың“ диен болсам,</verse>
				<verse number="15">онда умыдым ханы? Умыдымы гөрҗек ким?</verse>
				<verse number="16">Умыт мениң билен өлүлер дүнйәсине инер өйдйәңми? Мениң билен биле гөре гирерми?»</verse>
			</chapter>
			<chapter number="18">
				<verse number="1">Онсоң шувалы Билдат шейле дийди:</verse>
				<verse number="2">«Не заман гутарҗак сөзүңи? Оңатҗа пикирлен, онсоң геплешерис,</verse>
				<verse number="3">биз нәме үчин хайван сайылярыс, нәме үчин акмак гөрүнйәрис гөзүңе?</verse>
				<verse number="4">Гахарыңа өз җаныңа зор салярсың, сен дийип дүнйә терк эдилсинми? Гаялар сүйшсүнми?</verse>
				<verse number="5">Пислериң ышыгы сөнйәр, от ялынлары парламаяр.</verse>
				<verse number="6">Чадырындакы нур гараңкылыга өврүлйәр, депелериндәки чырасы сөнйәр.</verse>
				<verse number="7">Гадамларының бады говшаяр, өз ишлери йыкяр олары.</verse>
				<verse number="8">Өз аяклары билен тора дүшйәрлер, өзлери гарыма йыкылярлар.</verse>
				<verse number="9">Аягы гапана дүшйәр, олары дузак гапҗаяр.</verse>
				<verse number="10">Олар үчин ере сыртмак чекилйәр, ёлларына дузак гуруляр.</verse>
				<verse number="11">Чар тарапдан ховп абаняр олара, ховп оларың сөбүгине дүшйәр.</verse>
				<verse number="12">Гүйч-кувват галмаз ачлыкдан яңа, янларындан бетбагтчылык айрылмаз.</verse>
				<verse number="13">Дерилерини дерт иййәр, эл-аякларыны өлүм ювудяр.</verse>
				<verse number="14">Ынам эден чадырындан алнып гидилип, ховплар шасының янына гетирилйәр.</verse>
				<verse number="15">Чадырларында хич зат галмаяр, юртларына күкүрт ягдырыляр.</verse>
				<verse number="16">Көклери гураяр ашакда, шахалары соляр ёкарда.</verse>
				<verse number="17">Ер йүзүнде оларың атлары унудыляр, көчелерде атлары ятланылмаяр.</verse>
				<verse number="18">Ягтылыкдан гараңкылыга итилип, дүнйәден ковулярлар.</verse>
				<verse number="19">Халкының арасында не зүряды, не-де неберелери бар, месгенинде ызында хич ким галмаяр</verse>
				<verse number="20">Өңки несиллер оларың такдырына хайран галярлар, ховп гуршаяр соңкы несиллери.</verse>
				<verse number="21">Шейле боляндыр эрбедиң кысматы, Худайы танамаяның месгени шудур».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="19">
				<verse number="1">Эйюп шейле дийди:</verse>
				<verse number="2">«Хачана деңеч мени гынап, сөзлериңиз билен пагыш-пара этҗек?</verse>
				<verse number="3">Он мертебе гөвнүме дегдиңиз, утанаңзокмы шейле эзъет бермәге?</verse>
				<verse number="4">Догруданам, хата иш эден болсам, хатам өз бойнума.</verse>
				<verse number="5">Өзүңизи өңүмде ёкары тутуп, айыбымы йүзүме урсаңыз,</verse>
				<verse number="6">шуны билип гоюң, Худай мени нәхак сайды, Ол дашыма Өз торуны чекди.</verse>
				<verse number="7">„Бу – зорлук“ дийип перят эдйәрин, эмма җогап берйән ёк. Медет диләп ялбарярын, эмма адалат ёк.</verse>
				<verse number="8">Ёлума гермев чекди, гечип билемок, ёдаларымы гараңкыратды.</verse>
				<verse number="9">Мени ат-абрайдан дүшүрип, башымдан тәҗими алды.</verse>
				<verse number="10">Мени чар тарапдан гысып-говурды, сандан галдым, умыдымы агач дейин көки билен согурды.</verse>
				<verse number="11">Ол маңа газапланяр, мени Өзүне душман сайяр.</verse>
				<verse number="12">Лешгерлери үстүме хүҗүм эдйәрлер, маңа гаршы япгыт галдырярлар, чадырымың төверегинде дүшелге гурярлар.</verse>
				<verse number="13">Гарындашларымы менден дашлашдырды, танышларым маңа ят болдулар.</verse>
				<verse number="14">Якынларым мени рет этдилер, достларым мени унутдылар.</verse>
				<verse number="15">Сачагымдан дуз иенлер хем унутдылар мени, хатда өз гырнакларым-да мени ят сайярлар, оларың гөзүне мен бир кесеки.</verse>
				<verse number="16">Хызматкәрими чагырян, йөне җогап ёк, ялбар-якар этмели болян өзүм.</verse>
				<verse number="17">Демим аялымда йигренч дөредйәр, өз машгалам мени йигренйәр.</verse>
				<verse number="18">Яш чагалар-да мени кемсидйәрлер, аяга галанымда, мени яңсылаярлар.</verse>
				<verse number="19">Ичгин достларым мени йигренйәрлер, эй гөренлерим менден йүз өвүрдилер.</verse>
				<verse number="20">Диңе хам билен сүңке өврүлдим, өлүмиң бәри янында дурун мен.</verse>
				<verse number="21">Маңа рехим эдиң, эй, достларым, рехим эдиң, маңа! Чүнки Худай маңа эл урды.</verse>
				<verse number="22">Нәме үчин сизем Худай ялы мени ызарлаярсыңыз, нәме мениң тенимден доймаярсыңызмы?</verse>
				<verse number="23">Вах, мениң сөзлерим язылсады! Вах, олар китаба язылсады!</verse>
				<verse number="24">Вах, сөзлерим демир галам ве гуршун билен гаяның йүзүне эбедилик оюлып язылсады!</verse>
				<verse number="25">Чүнки мен Пенакәримиң диридигини, ахырында Онуң бу ерде дурҗакдыгыны билйәрин.</verse>
				<verse number="26">Хамым чүйрәнден соңам тенимде Худайы гөрерин.</verse>
				<verse number="27">Худайы кесеки гөзи билен дәл-де, өз гөзлерим билен гөрерин, йүрегим үзүлип баряр.</verse>
				<verse number="28">„Биз оны нәхили ызарларыс? Беланың көрүги Эйюпдыр“ дийсеңиз,</verse>
				<verse number="29">сиз гылычдан хедер эдиң, чүнки газап гылыч җезасыны гетирйәр, шонда хөкүмиң бардыгыны билерсиңиз».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="20">
				<verse number="1">Онсоң нагамлы Сопар шейле дийди:</verse>
				<verse number="2">«Гулак гой! Пикирлерим җогап бермәге меҗбур эдйәр, мундан артык сакланып билмерин.</verse>
				<verse number="3">Сөзлериң билен мени кемсидйәң, дүшүнҗәм саңа җогап бердирйәр.</verse>
				<verse number="4">Овалдан бәри, ынсаның дүнйә гелшинден бәри билмейәрмидиң муны?</verse>
				<verse number="5">Пислериң хешеллеси вагтлайындыр, худайсызың шатлыгы бир салымлыкдыр.</verse>
				<verse number="6">Оларың бойы хатда гөклере етип, башлары булутлара дегсе-де,</verse>
				<verse number="7">пислер өз неҗасаты кимин бакы ёк боларлар, олары танаянлар: „Олар ниреде?“ диерлер.</verse>
				<verse number="8">Дүйш кимин учуп гидерлер, гиҗеки гөрнүш кимин гайып боларлар.</verse>
				<verse number="9">Бир гөрен гөз гайдып гөрмез олары, меканы-да олары икиленч гөрмез.</verse>
				<verse number="10">Огуллары пукараларың өңлеринде өзлерини кичелдерлер, эллери билен оларың байлыгыны ызына гайтарарлар.</verse>
				<verse number="11">Беденлери яшлык гуҗурындан долы хем болса, олар билен топрак астында ятарлар.</verse>
				<verse number="12">Хатда яманлык агза датлы гөрнүп, оны дилиниң астында гизлеселер-де,</verse>
				<verse number="13">яманлыгы саклап, гойбермән, агызларында сакласалар-да,</verse>
				<verse number="14">иенлери ашгазанында туршар, ичлеринде йыланың зәхерине дөнер.</verse>
				<verse number="15">Байлыгы ювудып, ене гусярлар оны, Худай оны ичлеринден чыкаряр.</verse>
				<verse number="16">Йыланларың зәхерини сорарлар, алахөврениң диши олары өлдүрер.</verse>
				<verse number="17">Акар сувларың, балдыр гаймак акян дерелериң хөзирини гөрмезлер.</verse>
				<verse number="18">Газананларыны иймән, ызына гайтарарлар, эден сөвда-сатыгындан хайыр гөрмезлер.</verse>
				<verse number="19">Чүнки пукаралары эзип, олардан йүз өвүрдилер, өз гурмадык өйлерини эеледилер.</verse>
				<verse number="20">Ачгөзлүкден калплары рахатлык тапмаз, арзылы затлары олары халас этмез.</verse>
				<verse number="21">Иенлеринден артаны болмады, мунуң үчин ровачлыклары узага чекмез.</verse>
				<verse number="22">Боллукда азап чекерлер, депелеринден мушакгат инер.</verse>
				<verse number="23">Гарынларыны дойранларында, Худай ловлаян газабыны үстлерине дөкер, газабыны башларындан иймит кимин ягдырар.</verse>
				<verse number="24">Демир ярагдан гачып гутулсалар, бүрүнч яй ичлеринден парран гечер.</verse>
				<verse number="25">Ок ичлеринден бөвсүп гечер, ялпылдаян уҗы бөвүрлеринден чыкар, үстлерине ховп абанар.</verse>
				<verse number="26">Түм гараңкылыкда хазыналары ёк болар, үфленмедик от олары ювудар, чадырларында галанларыны якып ёк эдер.</verse>
				<verse number="27">Гөклер шаятлык эдер этмишлерине, бүтин әлем-җахан олара гаршы чыкар.</verse>
				<verse number="28">Худайың газап гүни өйлери эмләги билен сүпүрилип әкидилер.</verse>
				<verse number="29">Ине, шудур пислериң Худайдан алҗак пайы, Худайың олара берен мирасы».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="21">
				<verse number="1">Эйюп шейле дийди:</verse>
				<verse number="2">«Дыкгат билен гулак гоюң сөзүме, гой, бу сизиң маңа берҗек теселлиңиз болсун.</verse>
				<verse number="3">Гезек бериң, мен гепләйин, сөзүми гутаранымдан соң масгаралаң.</verse>
				<verse number="4">Ынсана арз-шикаят эдйәнми мен? Ненең җаным янмасын?</verse>
				<verse number="5">Халыма середип, акылыңыз чашсын, элиңизи агзыңыза тутуң.</verse>
				<verse number="6">Дердими яда саланымда, галагопланярын, сүңңүме галпылды аралашяр.</verse>
				<verse number="7">Нәме үчин пислер яшаярлар, гоҗалыга етип, гуҗур-гайратлары артяр?</verse>
				<verse number="8">Перзентлери янларында, зүрятлары гөзлериниң алнында.</verse>
				<verse number="9">Өйлеринде ховпсузлыкда, горкусыз яшаярлар, Худай-да олара җеза бермейәр.</verse>
				<verse number="10">Өкүзлери кемсиз өрңейәр, сыгырлары гузлаяр, гөле дүшмейәр.</verse>
				<verse number="11">Чагаларыны сүри кимин ёла салярлар, огланлары танс эдишйәрлер.</verse>
				<verse number="12">Депрек, лира билен айдым айдышып, шатланярлар олар түйдүк сесине.</verse>
				<verse number="13">Өмүрлерини хошвагтлыкда гечирип, өлүлер дүнйәсине асудалыкда гирйәрлер.</verse>
				<verse number="14">Пислер Худая шейле диййәрлер: „Бизи өз гүнүмизе гой! Чүнки биз Сениң ёлуңы өвренмек ислемейәрис.</verse>
				<verse number="15">Гудратыгүйчли ким болупдыр Оңа сежде эдеримиз ялы? Оңа дилег эдип, гөрйән хайрымыз нәме?“</verse>
				<verse number="16">Ровачлыгы өз эллеринде дәлми нәме? Пислериң несихаты менден узакда болсун!</verse>
				<verse number="17">Пислериң чырасы нәче гезек өчди? Башларына үзнүксиз бетбагтчылык абананыны гөрдүңми? Худай газабына олары гөргә дучар эдйәрми?</verse>
				<verse number="18">Хачан олар еле соврулян саман ялы, түвелей өңүндәки саман чөпи ялы болдулар?</verse>
				<verse number="19">Сиз: „Худай аталарының җезасыны чагаларына чекдирйәр“ диййәңиз. Гой, аталарың муны билери ялы, Худай олара алмытыны берсин.</verse>
				<verse number="20">Аталар хеләкчилигини өз гөзлери билен гөрсүнлер, олар Гудратыгүйчлиниң газабындан ичсинлер.</verse>
				<verse number="21">Чүнки бу дүнйәден өтенсоңлар, ызларында галан хоҗалыгындан нәме гайгысы болсун?</verse>
				<verse number="22">Гөкдәкилере хөкүм эдйән Худая акыл берип билҗек бармыдыр?</verse>
				<verse number="23">Бири сагатка өлйәр, бүс-бүтин рахат ве гайгысыз.</verse>
				<verse number="24">Эти-ганы еринде болуп, сүңклери йиликден долудыр.</verse>
				<verse number="25">Бейлеки бири дерт чекип, говулыга гөзи дүшмән өлйәр.</verse>
				<verse number="26">Олар топрак астында биле ятярлар, үстлерини гуртлар басяр.</verse>
				<verse number="27">Билйән мен сизиң пикирлериңизи, гаршыма эдйән дилдүвшүклериңизи.</verse>
				<verse number="28">Чүнки сиз: „Асылзадаң өйи ниреде? Пислериң чадыры ниреде?“ диййәңиз.</verse>
				<verse number="29">Ёлагчылардан сорамадыңызмы? Шаятлыкларына гулак асмадыңызмы?</verse>
				<verse number="30">Пислер пеләкет гүни аман галярлар, Худайың газаплы гүнүнден гутарылярлар.</verse>
				<verse number="31">Пислериң херекетлерини ким йүзлерине басҗак? Этмишлерине гөрә ким олара җеза берҗек?</verse>
				<verse number="32">Олар габра гетириленде, мазарларының башында сакчы гоюляр.</verse>
				<verse number="33">Җайланан топрагы олара якымлыдыр, хеммелер оларың ызына дүшерлер, оларың өңүнден гиденлер сан-саҗаксыздыр.</verse>
				<verse number="34">Сиз бош сөзлериңиз билен маңа нәме теселли берҗек? Бар диййән затларыңыз галпдыр».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="22">
				<verse number="1">Тейманлы Элипаз шейле дийди:</verse>
				<verse number="2">«Ынсан Худая ярамлы болуп билерми? Хатда иң акылдарың Оңа пейдасы дегерми?</verse>
				<verse number="3">Догрулыгыңдан Гудратыгүйчли нәме леззет аляр? Пәк дурмушда яшаяның Худая нәме хайры бар?</verse>
				<verse number="4">Худайың сени җезаландырмасы, хөкүм этмеси Ондан горкяндыгың үчинми?</verse>
				<verse number="5">Эрбетлигиң уммасыз, этмишлериң түкениксиз дәлми?</verse>
				<verse number="6">Чүнки өз доганыңдан нәхак гирев алдың, эшиклерине ченли сыпырып, олары ялаңач гойдуң.</verse>
				<verse number="7">Ядава ичмәге сув бермедиң, ачдан чөрегиңи гысгандың.</verse>
				<verse number="8">Ине, гүйчлүлер үлкә эе боляндыр, хорматланян онда яшаяндыр.</verse>
				<verse number="9">Дул хатынлары ызына бош гойбердиң, етимлери эздиң.</verse>
				<verse number="10">Мунуң үчин даш-төверегиң дузаклар билен гуршаляр, дуйдансыз горкы сени галагоплуга саляр.</verse>
				<verse number="11">Хич зады гөрүп билмезиң ялы, гараңкылык сени басяр, сил гелип, сени гарк эдйәр.</verse>
				<verse number="12">Худай гөклериң ёкарсында дәлмидир? Ёкардакы йылдызлара назар сал, олар, гөр, нәхили белентликде!</verse>
				<verse number="13">Шонуң үчин сен: „Худай нәмәни билйәр? Ол түм гараңкылык ичинден хөкүм эдип билйәрми?</verse>
				<verse number="14">Булутлар Оңа тутудыр, Ол гөрүп билмез, Ол гөк гүммезинде гезйәндир“ диййәң.</verse>
				<verse number="15">Пислериң йөрән көне ёлуны тутҗакмы?</verse>
				<verse number="16">Олар вагтындан өң йыгналдылар, дүйплерини сув алды.</verse>
				<verse number="17">Олар Худая: „Бизи өз гүнүмизе гой! Гудратыгүйчли, сен бизе нәме эдип билерсиң?“ дийдилер.</verse>
				<verse number="18">Шонда-да Худай өйлерини берекет билен долдурды, пислериң маслахаты менден узакда болсун!</verse>
				<verse number="19">Догручыллар пислериң вейран эдиленини гөрүп бегенйәр, бигүнә хем оларың үстүнден гүлйәр.</verse>
				<verse number="20">Олар: „Ягыларымыз ёк эдилди, галан затлары янып күл болды“ диййәрлер.</verse>
				<verse number="21">Худай билен дост бол, рахатлыкда бол, шонда хайыр тапарсың.</verse>
				<verse number="22">Гулак гой Онуң агзындан чыкян өвүт-үндеве, сөзлерини йүрегиңде сакла.</verse>
				<verse number="23">Гудратыгүйчлә тарап өврүлсең, өңки халыңа говшарсың, этмиши чадырыңдан узаклашдырсаң,</verse>
				<verse number="24">алтыны топрага, Опыр тылласыны җүлгедәки дашларың арасына атсаң,</verse>
				<verse number="25">Гудратыгүйчлини өз алтының, гымматбаха күмшүң сайсаң,</verse>
				<verse number="26">ине, шонда Гудратыгүйчлүден гөвнүхош боларсың, Худая йүз тутарсың.</verse>
				<verse number="27">Худайдан дилег эдерсиң, Ол хем сени эшидер, сен худайёлуларыңы берерсиң.</verse>
				<verse number="28">Ол диен задыңы ерине етирер, ёлларыңа нур чайылар.</verse>
				<verse number="29">Бейлекилер кемсидиленде: „Ериңден гал“ диййәң, чүнки Худай пес гөвүнлилери халас эдйәр.</verse>
				<verse number="30">Худай хатда языклылары-да халас эдер, олар сениң эллериң тәмизлиги үчин гутуларлар».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="23">
				<verse number="1">Эйюп шейле дийди:</verse>
				<verse number="2">«Бу гүн ач-ачан арз-шикаят эдйән, Худайың эли ахы-зарыма гарамаздан агыр.</verse>
				<verse number="3">Вах, Худайы ниреден тапмалыдыгыны бир билседим, Онуң месгенине барардым.</verse>
				<verse number="4">Арзымы Онуң хузурында беян эдердим, даваларымы җикме-җик аян эдердим.</verse>
				<verse number="5">Онуң маңа берҗек җогабыны билердим, айтҗак задына дүшүнердим.</verse>
				<verse number="6">Ол бейик гүйҗи билен гаршыма чыкармыды? Ёк, Ол маңа гулак асарды.</verse>
				<verse number="7">Догручыл адам хузурында Онуң билен давалашып билер, мен Хөкүмдарымың янында хакыкат газанардым.</verse>
				<verse number="8">Гүндогара гитсем, Худай ол ерде ёк, гүнбатара гитсем, Оны тапып билмейәрин.</verse>
				<verse number="9">Демиргазыкда ишлейәр, Оны гөзүм сайгарып биленок, гүнорта өврүлйәр, Оны гөрүп билмейәрин.</verse>
				<verse number="10">Эмма Ол мениң йөрейән ёлумы билйәр, мени сынага саланда, алтын дей пәк чыкарын.</verse>
				<verse number="11">Худайы әдимме-әдим ызладым, Худайың ёлуны тутуп, ондан чыкмадым.</verse>
				<verse number="12">Берен табшырыкларындан дөнмедим, сөзлерини калбымда арзылап сакладым.</verse>
				<verse number="13">Худай карар чыкаряр, ким Оңа гаршы чыкып билер? Ол ислән задыны эдйәр.</verse>
				<verse number="14">Йүрегине дүвенлерини эдер Ол, оларың ене, гөр, нәчеси Онда бардыр.</verse>
				<verse number="15">Шонуң үчин Онуң билен йүзбе-йүз болмакдан эйменйән, пикир эденимде, Ондан горкярын.</verse>
				<verse number="16">Худай мениң йүрегими эҗизлетди, Гудратыгүйчли мени эймендирди.</verse>
				<verse number="17">Гараңкылык мени ёк этседи, йүзүми зулмат өртседи».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="24">
				<verse number="1">«Нәме үчин Гудратыгүйчли хөкүме вагт беллемейәр? Нәме үчин Оны танаянлар бу гүнлери гөрмейәрлер?</verse>
				<verse number="2">Адамлар арачәк дашлары сүйшүрйәрлер, сүрүлери огурлаярлар-да, бакярлар.</verse>
				<verse number="3">Етимлериң эшегини огурлап әкидйәрлер, дул хатының өкүзини гирев алярлар.</verse>
				<verse number="4">Мәтәчлери ёлдан ковярлар, юрдуң гарыплары олардан букулярлар.</verse>
				<verse number="5">Чөлдәки гуланлар кимин, ёксулларың херси бир яна дагап гидйәр, Олар чагалары үчин чөлде иймит гөзлейәрлер.</verse>
				<verse number="6">Иймитлерини кесекилериң экин мейданындан йыгнамалы болярлар, эрбетлериң үзүм багындан галан-гачаныны йыгярлар.</verse>
				<verse number="7">Гиҗе эшиксиз, ялаңач ятярлар, совукда япынмага ёрганлары ёк.</verse>
				<verse number="8">Даглара яган чабгадан эзилйәрлер, гаяны пена эдинип гуҗаклаярлар.</verse>
				<verse number="9">Сүйтден айрылмадык етим чага огурланяр, гарыбың чагасы гирев алыняр.</verse>
				<verse number="10">Олар дашарда ялаңач энтейәрлер, ач гарна бугдай десселерини дашаярлар.</verse>
				<verse number="11">Дашларың арасында яг үчин зейтуны енчйәрлер, шерап үчин үзүм сыкярлар, эмма өзлери тешнедир.</verse>
				<verse number="12">Шәхерлерден өлүп барянларың иңңилдиси эшидилйәр, җаны хасратлылар перят эдйәрлер, эмма шонда-да Худай оларың дилеглерине үнс бермейәр.</verse>
				<verse number="13">Ине, ягтылыга гаршы баш гөтерйәнлер бар, ягтылыгың ёлуны танамаз олар, онуң ёдаларындан йөремезлер.</verse>
				<verse number="14">Гарыбы, ёксулы өлдүрмек үчин, ганхор алагараңкылыкда ояняр, гиҗесине болса огурлык эдйәр.</verse>
				<verse number="15">Зына эдйәнлериң гөзи алагараңкылыкдадыр, хич ким гөрмез өйдйәрлер, йүзлерини бүрейәрлер.</verse>
				<verse number="16">Гиҗесине өй талаярлар, гүндизине гизленйәрлер, Ышыгың нәмедигини билмейәрлер.</verse>
				<verse number="17">Чүнки сәхер олара түм гараңкылыкдыр, түм гараңкылыгың ховпларына өвренишен олар.</verse>
				<verse number="18">Пислер сувуң йүзүндәки көпүк киминдир, оларың ер пайы нәлетленендир, хич ким оларың үзүм багына аяк басмаз.</verse>
				<verse number="19">Гураклыгың ве ыссының гар сувларыны соруп алшы дей, өлүлер дүнйәси-де гүнәкәрлери ювудяндыр.</verse>
				<verse number="20">Олары эне ятгысы унудяр, гурт олары ийип, леззет аляр, олар хич кимиң ядына дүшмейәрлер, адалатсызлык агач кимин сындырыляр.</verse>
				<verse number="21">Пислер өнелгесиз аяла сүтем эдйәрлер, дул хатына ягшылык этмейәрлер.</verse>
				<verse number="22">Худай гудраты билен гүйчлүлери ере чаляр, олар бейгелселер-де, яшамага умытлары галмаз.</verse>
				<verse number="23">Худай олара ховпсузлык берйәр, олар Оңа даянярлар, Онуң гөзи оларың ёлларындадыр.</verse>
				<verse number="24">Бир салым гөтерилип, соңра йитирим болярлар, башгалар ялы гурап, ёк болярлар, дәне башлары кимин кесилйәрлер.</verse>
				<verse number="25">Мен нәхак болсам, яланчылыгымы ким субут этҗек? Ким сөзлеримиң дерексиздигини гөркезҗек?»</verse>
			</chapter>
			<chapter number="25">
				<verse number="1">Шувалы Билдат шейле дийди:</verse>
				<verse number="2">«Худай гудратлы ве хайбатлыдыр! Гөкде асудалыгы берйән Олдур.</verse>
				<verse number="3">Гошуныны санамага сан етҗекми? Гүни кимиң үстүне догмаз?</verse>
				<verse number="4">Ынсан Худайың өңүнде нәдип догры болуп билер? Ынсандан доглан нәдип пәк болуп билер?</verse>
				<verse number="5">Хатда Худая Ай шугла сачмаса, йылдызлар Оңа өчүгси гөрүнсе,</verse>
				<verse number="6">онда ынсан Худайың гөзүне гурчукча, адамзат-да гуртча гөрнер!»</verse>
			</chapter>
			<chapter number="26">
				<verse number="1">Эйюп шейле дийди:</verse>
				<verse number="2">«Сен кувватсыза нәхили ярдам этдиң! Гүйчсүзе нәхили медет бердиң!</verse>
				<verse number="3">Акмага нәхили пайхас бердиң, пайхассыза нәхили өвүт бердиң!</verse>
				<verse number="4">Бу сөзлери саңа өвреден ким? Сен аркалы геплейән кимиң рухы?</verse>
				<verse number="5">Чуң сувларың астындакы өлүлер өз меканларында титрешйәрлер.</verse>
				<verse number="6">Худайың өңүнде өлүлер дүнйәси ялаңачдыр, хеләкчилик ериниң өртүги ёкдур.</verse>
				<verse number="7">Худай гөклери бошлугың үстүне язяр, ери-де хич затдан асяр.</verse>
				<verse number="8">Сувлары булутларың ичинде саклаяр, булутлар оларың аграмына бөвсүлмейәр.</verse>
				<verse number="9">Тагтының йүзүни бүрейәр, үстүни булут билен өртйәр.</verse>
				<verse number="10">Ягтылык билен гараңкылыгың арасына, сувларың йүзүне серхет чекди.</verse>
				<verse number="11">Гөгүң сүтүнлери сарсяр, Худайдан горкуларына титрешйәр.</verse>
				<verse number="12">Гүйҗи билен деңзи тогтатды Ол, әпет Рахабы ёк этди пайхасы билен.</verse>
				<verse number="13">Гөклер Онуң деми билен гөзел болды, аждарханы эли билен ёк этди.</verse>
				<verse number="14">Уҗыпсызҗа бөлегидир булар Онуң ёлларының, Ол хакда эшидйәнлеримиз, гөр, нәхили аз! Дүшүнип билҗек бармы гудратының бейиклигине Онуң?»</verse>
			</chapter>
			<chapter number="27">
				<verse number="1">Эйюп сөзүни довам эдип, шейле дийди:</verse>
				<verse number="2">«Хакымдан махрум эден Худайың, маңа аҗы хасрат чекдирен Гудратыгүйчлиниң адындан ант ичйән,</verse>
				<verse number="3">ичимде җаным, бурнумда Худайың деми барка,</verse>
				<verse number="4">хакы сөзләрин диңе, дилиме алман нәхак сөз.</verse>
				<verse number="5">Сизи акламарын асла, тә өлйәнчәм, пәклигимде галарын.</verse>
				<verse number="6">Догрулыгымы пугта сакларын, гойбермен, өмүрбойы паш этмез мени выжданым.</verse>
				<verse number="7">Гой, душманларым эрбетлериң гүнүне, гаршыдашларым пислериң гүнүне дүшсүн!</verse>
				<verse number="8">Худай худайсызы ёк эдип, җаныны алансоң, онда нәме умыт болсун?</verse>
				<verse number="9">Үстүне бетбагтчылык абананда, Худай онуң перядыны эшидерми?</verse>
				<verse number="10">Гудратыгүйчлүден хошал болармы ол? Ол хер заман медет диләрми Худайдан?</verse>
				<verse number="11">Сизе Худайың гудратыны, яшырман аян эдерин Гудратыгүйчлиниң ёлларын.</verse>
				<verse number="12">Муны өз гөзүңиз билен гөрдүңиз, нәме үчин бейле бош гүррүң эдйәңиз?</verse>
				<verse number="13">Шудур Худайың эрбетлере берҗек пайы, Гудратыгүйчлиниң залымлара берҗек мирасы:</verse>
				<verse number="14">Нәче көп болса-да, огуллары гылычдан гырылярлар, зүрятлары-да ачлыкдан.</verse>
				<verse number="15">Аман галанлары гыргындан өлүп гөмлерлер, дул хатынлары ясын тутмаз оларың.</verse>
				<verse number="16">Күмши чәге кимин йыгнап, гейим барын топласалар-да,</verse>
				<verse number="17">догручыллар геер олары, бигүнәлер пайлашарлар ол күмүшлери.</verse>
				<verse number="18">Хөвүртгелер ялы, сакчың чатмасы ялы дикйәрлер өйлерини.</verse>
				<verse number="19">Барлы байлык билен ука гиденем болса, гөзүни ачанда, тапмаз байлыгын.</verse>
				<verse number="20">Олары горкы басяр сил кимин, гиҗесине түвелей учурып әкидйәр.</verse>
				<verse number="21">Сөртүк ели өз угруна гөтерип әкидйәр, олары өз месгенлеринден сүпүрип ташлаяр.</verse>
				<verse number="22">Газап билен үстлерине окдурыляр ел, бу газаплы елден гачмага сынанышярлар.</verse>
				<verse number="23">Ел олара эл чарпып, еринден сыкылык атяр».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="28">
				<verse number="1">«Элбетде күмшүң кәни, алтының эредилйән гөвеҗи бардыр.</verse>
				<verse number="2">Демир ерден алыняр, мис дашдан эредилйәр.</verse>
				<verse number="3">Ынсан гараңкылыгың соңуна чыкяр, зулматда мис агтарып, түм гараңкылыкда ериң аңры чәгине етйәр.</verse>
				<verse number="4">Ынсан аягы дегмедик ерлерде, йүплерден ашак салланып, илатсыз ерде магдан газяр.</verse>
				<verse number="5">Ерден чөрек өнйәр, асты болса от билен оюк-оюк эдилйәр.</verse>
				<verse number="6">Дашлары гөк якудың меканы, топрагында алтын бар.</verse>
				<verse number="7">Бу ёданы йыртыҗы гуш билйән дәлдир, оңа алгырың гөзи дүшмедик асла.</verse>
				<verse number="8">Буйсанҗаң хайванлар ол ере аяк басан дәлдирлер, арсланың-да аягы деген дәлдир оңа.</verse>
				<verse number="9">Магданчылар гаялары агтарып, дагларың дүйбүне ченли газярлар.</verse>
				<verse number="10">Гаяларың ичинден магдан газып алярлар, гөзлери гымматбаха затларың гөзлегиндедир.</verse>
				<verse number="11">Чешмелериң акымыны тогтадып, гизлин хазыналары йүзе чыкарярлар.</verse>
				<verse number="12">Эмма пайхас ниреден гелйәр? Дүшүнҗәниң гөзбашы ниреде?</verse>
				<verse number="13">Пайхасың гадырыны билмейәр ынсан, тапылгысыздыр ол бу дүнйәде.</verse>
				<verse number="14">Чуңлук: „Ол менде ёкдур“ диййәр, деңиз: „Ол менде дәл“ диййәр.</verse>
				<verse number="15">Не сап алтына, не-де күмше, чалшып боляр оны.</verse>
				<verse number="16">Опыр алтыны, гымматбаха хакык, гөк якут онуң бахасына етмез.</verse>
				<verse number="17">Не алтын, не-де гөвхер оңа тай гелер, оны сап алтын гаплара чалшып болмаз.</verse>
				<verse number="18">Мерҗен билен дүрүң-ә адам агзалмасын, пайхасың бахасы лагылданам гымматлыдыр.</verse>
				<verse number="19">Эфиопия топрагының гөк якуды оңа тай гелмез, хатда сап алтын билен хем баха кесип болмаз.</verse>
				<verse number="20">Онда пайхас ниреден гелйәр? Дүшүнҗәниң гөзбашы ниреде?</verse>
				<verse number="21">Әхли җанлы-җандардан гизленйәндир ол, гөкдәки гушлардан хем яшырыляндыр.</verse>
				<verse number="22">Хеләкчилик ве Өлүм: „Диңе пайхасың мыш-мышыны эшитдик“ диййәрлер.</verse>
				<verse number="23">Пайхаса ёлы Худай билйәр, онуң меканыны диңе Ол билйәр.</verse>
				<verse number="24">Чүнки Худай ериң аңры чәгине сер саляр, гөклериң астындакы әхли зады гөрйәр.</verse>
				<verse number="25">Елиң аграмыны кесгитләп, сувлары өлчеге гөрә пайланда,</verse>
				<verse number="26">ягыш ягдырып, гөк гүбүрдисине ёл ачан вагты,</verse>
				<verse number="27">Ол пайхасы гөрүп, ыглан этди, оны тассыклады, соңам сынады.</verse>
				<verse number="28">Онсоң Ол адамзада: „Ине, Ребден горкмак – бу пайхасдыр. Шерден гача дурмак – бу дүшүнҗедир“ дийди».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="29">
				<verse number="1">Эйюп сөзүни довам эдип, шейле дийди:</verse>
				<verse number="2">«Вах, мен ене өңки айлара доланып барсадым! Худайың мени горан гүнлериндәки ялы болсадым!</verse>
				<verse number="3">Шол вагтлар Худайың чырасы депәме нур сачарды, гараңкылыкда Онуң нуры билен йөрәрдим.</verse>
				<verse number="4">Җахылкам Худай маңа яр болуп, чадырымы горапды.</verse>
				<verse number="5">Шол дөвүрде Гудратыгүйчли мениң биленди, чагаларымыңам бары төверегимдеди.</verse>
				<verse number="6">Ёлларым сүйт билен ювларды, гаядан зейтун ягы акарды!</verse>
				<verse number="7">Шәхер дервезесине баранымда, мейданчада отурмага ериме геченимде,</verse>
				<verse number="8">яшлар мени гөрүп, ёл берердилер, гаррылар-да өр турардылар.</verse>
				<verse number="9">Хан-беглер-де гүррүңлерини бес эдип, эллери билен агызларыны тутардылар.</verse>
				<verse number="10">Баштутанлардан сес-үйн чыкмазды, олар мениң өңүмде лал-җим болардылар.</verse>
				<verse number="11">Сөзүми эшиден мени өверди, гөрен-де, мени тарыпларды.</verse>
				<verse number="12">Чүнки мен харай ислән гарыбы, көмеге мәтәч етими халас эдердим.</verse>
				<verse number="13">Өлүмиң бәри янындакыларың алкышыны алардым, дул хатынларың калбына нагмалар берердим.</verse>
				<verse number="14">Догручыллыгы эшик кимин гейдим, ол мени өртди; адалатым болса дон ве селле киминди.</verse>
				<verse number="15">Көрлере гөздүм, агсаклара-да аякдым.</verse>
				<verse number="16">Гарыплара атадым, ятларың хукукларыны горардым.</verse>
				<verse number="17">Эрбетлериң әңини яздырып, авуны агызларындан алардым.</verse>
				<verse number="18">Мен өз янымдан шейле пикир эдердим: „Гүнлерим чәге кимин көп болуп, өз өйүмде асудалыкда өлерин.</verse>
				<verse number="19">Көклерим сувлара тарап яйрап, шахаларыма бүтин гиҗе чыг дүшйәр.</verse>
				<verse number="20">Ат-абрайым көнелмез, яйым элимде болар элмыдам“.</verse>
				<verse number="21">Хеммелер сөзлериме сабырлы гулак гоюп, маслахатымы сес-үйнсүз диңләрдилер.</verse>
				<verse number="22">Сөзүми соңланымдан соң, мениң билен давалашян болмазды, сөзлерим ягыш дамҗалары кимин якымлыды олара.</verse>
				<verse number="23">Ягша гарашышлары ялы маңа гарашардылар, сөзлерими яз ягшы дей ичердилер.</verse>
				<verse number="24">Йылгырып баканымда, гөзлерине ынанмаздылар, нурана йүзүмден рухланардылар.</verse>
				<verse number="25">Олара баш болуп, ёл гөркезйән мендим, лешгерлериң арасындакы ша кимин, яс тутянлара гөвүнлик берйән адам ялы яшардым».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="30">
				<verse number="1">«Эмма инди яшкичилер, үстүмден гүлйәрлер, аталарыны сүрими гораян итлериң янында гоймага-да лайык гөрмездим.</verse>
				<verse number="2">Олардан маңа не пейда бар? Билеклеринде кувват ёк.</verse>
				<verse number="3">Олар мәтәчликден, ачлыкдан яңа гиҗе чөлде, харабалыкда ер гемирйәрлер.</verse>
				<verse number="4">Чөлдәки аҗы отлары йыгярлар, иймитлери сүбселигиң көкүдир.</verse>
				<verse number="5">Олар халк арасындан ковулярлар, халк огрулар ялы оларың үстүне гыгырышяр.</verse>
				<verse number="6">Җүлгедәки говакларда, ердәки чукурларда, гаяларың арасында месген тутярлар.</verse>
				<verse number="7">Чалылар арасында увлашып, тикенеклер астында бири-бирлерине дыкнышярлар.</verse>
				<verse number="8">Акмак, атсыз-сорсуз ынсан огуллары гамчыланып, юртдан чыкарылды.</verse>
				<verse number="9">Инди оларың огуллары мени нагма билен яңсылаярлар, мен олар үчин гүлки болуп галдым.</verse>
				<verse number="10">Мени йигренйәрлер, менден гача дурярлар, йүзүме түйкүрмеги-де хич затча гөрмейәрлер.</verse>
				<verse number="11">Яйымың киршини кесип, Худайың маңа эҗир чекдирендиги үчин, олар гөзүмиң алнында исләнини эдйәрлер.</verse>
				<verse number="12">Әҗит-мәҗитлер сагымдан хүҗүм эдип, аякларымы бүдредйәрлер, басып алмак үчин, ёллары тайярлаярлар.</verse>
				<verse number="13">Ёлумы бекләп, мени ёк этмәге чалышярлар, олары тогтадян ёк.</verse>
				<verse number="14">Дивар гәдиклеринден гечип, харабалыгың арасындан үстүме топулярлар.</verse>
				<verse number="15">Үстүме ховп абаняр, шан-шөхратым еле совруляр, хошвагтлыгым булут кимин гечип гитди.</verse>
				<verse number="16">Инди җаным такатдан дүшди, мени мушакгатлы гүнлер гуршап алды.</verse>
				<verse number="17">Гиҗесине сүңңүм сызлаяр, җанымы гемирйән агырылар дынувсыздыр.</verse>
				<verse number="18">Худай газап билен якамдан тутяр, эзенегимден япышяр.</verse>
				<verse number="19">Худай мени лая батырды, тоза, күле дөндүм мен.</verse>
				<verse number="20">Саңа ялбарян, маңа җогап бермейәң, аяга галян, Сен гөзүңи диңе маңа дикйәң.</verse>
				<verse number="21">Маңа рехимсизлик этдиң, гүйч-гудратың билен мени эзйәң.</verse>
				<verse number="22">Мени галдырып, еле коваладяң, гай ичинде дерби-дагын эдйәң.</verse>
				<verse number="23">Билйән мен, башымдан өлүм индерҗегиңи, әхли дирилер үчин тайынлан ериңе әкитҗекдигиңи.</verse>
				<verse number="24">Медет диләп перят эдйәне, бетбагта гаршы эл галдырмак болмаз ахырын!</verse>
				<verse number="25">Гара гүнлиниң халына агламадыммы? Ёксуллар үчин йүрегим гыйым-гыйым болмадымы?</verse>
				<verse number="26">Эмма ягшылыга умыт багламда, яманлык гелди, ягтылыга гарашанымда, зулмат гелди.</verse>
				<verse number="27">Ичим от алып, ынҗалык тапмаяр, мушакгатлы гүнлер башыма дүшйәр.</verse>
				<verse number="28">Гүнешсиз хамым гараляр, җемагат арасында дуруп, перят эдйәрин.</verse>
				<verse number="29">Шагаллара гардаш, дүегушлара ёлдаш болдум.</verse>
				<verse number="30">Хамым гаралып союляр, сүеклерим гыздырмадан яняр.</verse>
				<verse number="31">Лирамың овазы яса, түйдүгимиң овазы агы сесине дөнйәр».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="31">
				<verse number="1">«Бой гыза гыя гөз билен бакмаҗагыма ант ичдим.</verse>
				<verse number="2">Чүнки ёкардакы Худайдан пайым недир, гөкдәки Гудратыгүйчлүден мирасым недир дийип пикир этдим.</verse>
				<verse number="3">Эрбетлериң башындан бетбагтчылык, пислик эдйәнлериң башындан бела инмейәрми?</verse>
				<verse number="4">Ол йөрейән ёлларымы гөрүп, хер әдимими ызарлаяр.</verse>
				<verse number="5">Мен ялан сөзләп, хилегәрлиге йүз уран болсам,</verse>
				<verse number="6">Худай адыл хөкүм этсин, мениң пәкдигими билсин.</verse>
				<verse number="7">Аягым ёлдан чыкан болса, йүрегим гөзүме эерен болса, эллериме гара ёкдуран болсам,</verse>
				<verse number="8">гой, экеними башгалар ийсин, экиним көки билен согрулсын.</verse>
				<verse number="9">Йүрегими бир аяла алдыран болсам, гоңшымың гапысында букуда ятан болсам,</verse>
				<verse number="10">гой, аялым башганың бугдайыны үвесин, гой, оңа башга эркеклер янашсын.</verse>
				<verse number="11">Чүнки бу азгынлыкдыр, хөкүм эдилмели җенаятдыр.</verse>
				<verse number="12">Бу хеләкчилик ерине ченли якян от, бар экиними көки билен якар ол.</verse>
				<verse number="13">Гулум я-да гырнагым маңа арз-шикаят эденде, мен олара адалатсызлык эден болсам,</verse>
				<verse number="14">Худай аяга галанда, мен нәме эдерин? Ол хасап соранда, Оңа нәме җогап берерин?</verse>
				<verse number="15">Энемиң гөвресинде мени ярадан, олары-да яратмадымы нәме? Гөвреде бизе шекил берен бир Худай дәлми нәме?</verse>
				<verse number="16">Гарыплары исләнинден махрум эден болсам, дул хатыны умытдан дүшүрен болсам,</verse>
				<verse number="17">я-да нанымы еке ийип, етимлер билен пайлашмадык болсам,</verse>
				<verse number="18">(яшлыгымдан бәри етимлере аталык эдип гелдим, догланым бәри дул хатынлара ёл гөркезип гелдим)</verse>
				<verse number="19">эшиксиз хеләк боланы, япынҗасы болмадык мәтәҗи гөрүп,</verse>
				<verse number="20">олары гоюнларымың йүңи билен йылатмадык болсам, олар хем бүтин йүреги билен мени алкышламадык болсалар,</verse>
				<verse number="21">көмекчилеримиң тарапымы чалҗагына гөзүм етип, етиме эл галдыран болсам,</verse>
				<verse number="22">гой, омзум язсын, голум омзумдан омрулсын.</verse>
				<verse number="23">Чүнки Худайдан гелҗек бетбагтчылыкдан горкдум, бейиклигинден яңа Онуң хузурында дуруп билмездим.</verse>
				<verse number="24">Алтына бил баглан болсам, сап алтына ынам эден болсам,</verse>
				<verse number="25">уммасыз байлыгыма буйсанып, элимиң газанҗына гуванан болсам,</verse>
				<verse number="26">парлаян Гүне гарап, асмандакы аҗайып Ая бакып,</verse>
				<verse number="27">көңлүмиң мейлини аздырып, Ая, гүне сежде хөкмүнде йүзүме сылан болсам,</verse>
				<verse number="28">бу хем хөкүме лайык этмиш боларды, гөкдәки Худайы инкәр этдигим боларды.</verse>
				<verse number="29">Душманларымың хеләкчилигине бегенип, башларындан бела иненде, хешелле какан дәлдирин.</verse>
				<verse number="30">(Гаргыш билен оларың өлүмини диләп, дилим билен гүнә этмедим.)</verse>
				<verse number="31">Чадырымдакылар: „Эйюбың берен этинден гарныны доюрмаян бармы?“ диен болсалар,</verse>
				<verse number="32">(мысапыр көчеде ятан дәлдир, чүнки гапым мыдама ёлагчылар үчин ачыкды)</verse>
				<verse number="33">мәхелледен җуда горкуп, оларың йигренҗинден хедер эдип, дымып, даша чыкман, йүрекде этмишлерими гизләп, бейлекилер ялы языкларымы яшыран дәлдирин.</verse>
				<verse number="34"></verse>
				<verse number="35">Вах, маңа бир гулак асян болсады! Вах, Гудратыгүйчли Худай, Сен бир маңа җогап берседиң! Шонда айдан затларымың хакдыгыны субут эдип, гол чекердим! Вах, Айыплайҗым хөкүмлери язып, элиме берседи!</verse>
				<verse number="36">Шүбхесиз оны гершимде гөтерип, башыма тәч эдердим.</verse>
				<verse number="37">Хер әтлән әдимимиң хасабатыны берердим Оңа, шазада кимин Онуң хузурына барардым.</verse>
				<verse number="38">Ерим маңа гаршы перят эден болса, онуң кешлери биле аглашян болса,</verse>
				<verse number="39">төлегсиз ериң хасылындан иен болсам, ер эелериниң җанына каст эден болсам,</verse>
				<verse number="40">гой, ол ерде бугдай ерине тикен, арпа ерине хашал отлар битсин!» Эйюбың сөзлери тамам болды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="32">
				<verse number="1">Шейдип, бу үч киши Эйюп билен җеделини бес этди, чүнки Эйюп өз гөзүне догручыл гөрүнди.</verse>
				<verse number="2">Онсоң рам уругындан, бүз тиресинден болан Баракелиң оглы Элиху муңа газапланды. Онуң Эйюба гаты гахары гелди, себәби Эйюп Худайы дәл-де, өзүни аклады.</verse>
				<verse number="3">Элиху Эйюбың үч достуна-да гаты гахарланды, чүнки олар догры җогап тапмансоңлар, Худай гүнәкәр ялы болуп гөрүнди.</verse>
				<verse number="4">Элиху бейлекилерден яш боландыгы үчин, Эйюп билен геплешмәге өз нобатына гарашды.</verse>
				<verse number="5">Бу үч адамдан җогап ёкдугыны гөренде, Элиху газапланды.</verse>
				<verse number="6">Бүз тиресинден болан Баракелиң оглы Элиху шейле җогап берди: «Мен яш, сиз гарры, шонуң үчин мен чекиндим, өз пикирими айтмага горкдум.</verse>
				<verse number="7">Ичими гепледип: „Гой, гоҗалар геплесинлер, яшулулар пайхас берсинлер“ дийдим.</verse>
				<verse number="8">Йөне ынсана ичиндәки рух, Гудратыгүйчлиниң деми акыл берйәр.</verse>
				<verse number="9">Пайхас диңе гоҗаларда дәлдир, хакыката дүшүнйән диңе яшулулар дәлдир.</verse>
				<verse number="10">Шонуң үчин: „Маңа гулак салың, мен өз пикирими беян этсем“ диййән.</verse>
				<verse number="11">Ине, мен сөзлериңизе гарашдым, айтҗак задыңызы агтаряркаңыз, парасатлы гепиңизе гулак асдым.</verse>
				<verse number="12">Сизи дыкгат билен диңледим, эмма хич бириңиз Эйюбың нәхаклыгыны субут этмедиңиз, хич бириңиз онуң сөзлерине җогап бермедиңиз.</verse>
				<verse number="13">Сиз: „Биз пайхас тапдык, оны Худай нәхак чыкарсын, ынсан дәл“ диймәң.</verse>
				<verse number="14">Эйюп сөзлерини маңа гаршы гөнүкдирмеди, оңа сизиң сөзлериңиз билен җогап бермерин.</verse>
				<verse number="15">„Олар горкуп, җогап берип билмейәрлер, сөз тапмаярлар айтмага.</verse>
				<verse number="16">Олардан сес-седа чыкмаяр, олар җогапсыз дурлар“ дийип, мен гарашайынмы инди?</verse>
				<verse number="17">Мен-де өз җогабымы берерин, өз пикирими беян эдерин.</verse>
				<verse number="18">Чүнки мен сөзден долы, ичимдәки рух мени гыссаяр.</verse>
				<verse number="19">Ине, ичим ачылмадык шерап кимин, тәзе мешик кимин ярылып баряр.</verse>
				<verse number="20">Гепләп, ичими совадайын, дил ачып, саңа җогап берейин.</verse>
				<verse number="21">Адамдан йүз гөрмерин, яранҗаңлык этмен хич киме.</verse>
				<verse number="22">Яранҗаңлык этмеги башармаян мен, ёгса Яраданым мени-де ёк эдерди».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="33">
				<verse number="1">«Инди маңа гулак гой, эй, Эйюп, дийҗек сөзлерими диңле.</verse>
				<verse number="2">Ине, агзымы ачян, сөзлерим дилимиң уҗунда.</verse>
				<verse number="3">Сөзлерим пәк йүрекден чыкяр, хер дийҗек сөзүм хакыкатдыр.</verse>
				<verse number="4">Худайың Рухы мени яратды, Гудратыгүйчлиниң деми маңа яшайыш берйәр.</verse>
				<verse number="5">Башарсаң, маңа җогап бер, җеделлешиге тайынлан-да, өңүмде дик дур!</verse>
				<verse number="6">Худайың хузурында менем эдил сениң ялыдырын, менем топракдан ярадылдым.</verse>
				<verse number="7">Менден горкмак герек дәл, хүҗүмим агыр болмаз.</verse>
				<verse number="8">Геплериңи өз гулагым билен эшитдим, сөзлериң гулагымда яңланып дур.</verse>
				<verse number="9">Сен: „Мен пәк, языксыз, тәмиз, менде этмиш ёкдур.</verse>
				<verse number="10">Шонда-да Худай маңа гаршы бахана тапяр, мени Өзүне душман сайяр,</verse>
				<verse number="11">аякларыма күнде саляр, бүтин ёлларымы сынлаяр“ диййәрсиң.</verse>
				<verse number="12">Эмма мен саңа диййән: сен бу бабатда нәхак, чүнки Худай ынсандан бейикдир.</verse>
				<verse number="13">„Ынсаның хич бир сөзүне җогап бермейәр“ дийип, нәме үчин Онуң билен җеделлешйәрсиң?</verse>
				<verse number="14">Чүнки Худай ынсана бир ёла, дүшүнмесе икинҗи ёла-да геплейәр.</verse>
				<verse number="15">Дүйш, гиҗеки гөрнүш аркалы, ынсанлары агыр укы басанда, дүшеклеринде ятыркалар,</verse>
				<verse number="16">ынсанларың гулакларына гепләп, олары дуйдурышлар билен горкузяр.</verse>
				<verse number="17">Ол муны ынсанлары пис ишлерден, текепбирликден сакламак үчин,</verse>
				<verse number="18">оларың җаныны габырдан, өмрүни өлүмден гутармак үчин эдйәр.</verse>
				<verse number="19">Дүшегинде агырылар билен, сүеклериниң дынувсыз сызламасы билен олары җезаландыряр.</verse>
				<verse number="20">Шонда нәсагың ишдәси кесилип, ол леззетли нахары-да йигренйәр.</verse>
				<verse number="21">Тени гурап, гөзе илмейәр, гөрүнмедик сүңклери инди чыкышып дур.</verse>
				<verse number="22">Бир аягы габырдадыр оларың, бәрсинден аңырсы якындыр.</verse>
				<verse number="23">Йөне мүңлерден бир перишде арачы болуп, ынсана догручыллыгы аян этмәге гелсе,</verse>
				<verse number="24">оңа рехими инип: „Габырдан халас эт, мен онуң үчин төлег тапдым“ дийсе,</verse>
				<verse number="25">гой, онуң тени чаганыңкы кимин тәзеленсин, ол яшлык дөврүне доланып барсын.</verse>
				<verse number="26">Ынсан Худайдан дилег эдйәр, Худай оны кабул эдйәр, ол шатлык билен Худайың хузурына гелйәр, Худай онуң догручыллыгыны дикелдйәр.</verse>
				<verse number="27">Ол халкың өңүнде айдым айдып: „Гүнә этдим, догры ёлдан чыкдым, эмма Худай маңа җеза бермеди.</verse>
				<verse number="28">Ол җанымы габырдан гутарды, инди дурмушың хөзирини гөрерин“ диййәр.</verse>
				<verse number="29">Ынсаның җаныны габырдан гутарҗак болуп, Олара шатлыклы дурмуш берҗек болуп, Худай бу затлары өвран-өвран гайталаяр.</verse>
				<verse number="30"></verse>
				<verse number="31">Үнс бер, Эйюп, маңа гулак гой, үмсүм бол, мен гепләйин.</verse>
				<verse number="32">Эгер айтҗак задың болса айт, гепле, чүнки мен сени акламак ислейән.</verse>
				<verse number="33">Ёгса-да маңа гулак гой, үмсүм бол, мен саңа пайхаслылык өвредейин».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="34">
				<verse number="1">Элиху сөзүни довам эдип, шейле дийди:</verse>
				<verse number="2">«Эй, акылсумаклар, сөзлериме гулак гоюң, эй, билимсеклер, мени диңләң.</verse>
				<verse number="3">Дилиң нахарың тагамыны дадышы ялы, гулак хем сөзлери барлаяр.</verse>
				<verse number="4">Гелиң, хакыкаты сайлалың, ягшыны бирликде өвренелиң.</verse>
				<verse number="5">Чүнки Эйюп: „Мен бигүнә, Худай мени хакымдан махрум этди.</verse>
				<verse number="6">Мен хак болсам-да, яланчы сайылярын, языксыз болсам-да, дердиме эм ёк“ дийди.</verse>
				<verse number="7">Эйюп ялы адам бармы? Ол яңсыламаны сув дек ичйәр.</verse>
				<verse number="8">Пислик эдйәнлер билен үлпет болуп, эрбетлер билен тиркешйәр.</verse>
				<verse number="9">Чүнки Эйюп: „Худайы хошнут этмек ынсана пейда бермез“ диййәр.</verse>
				<verse number="10">Муңа гөрә, эй, билимсеклер, маңа гулак асың, хей-де, Худай пислик эдерми? Гудратыгүйчли нәхаклык эдерми?</verse>
				<verse number="11">Худай ынсанларың этмишлерини башларындан индерер, олара өз пәлинден тапдырар.</verse>
				<verse number="12">Догрусы, Худай хич хачан пислик этмез, Гудратыгүйчли адалаты ёймаз.</verse>
				<verse number="13">Оңа бүтин ер йүзүниң үстүнден хөкмүрованлыгы берен ким? Бүтин дүнйәни Онуң ыгтыярында гоян ким?</verse>
				<verse number="14">Худай ниет эдип, Өз рухуны, демини ызына алса,</verse>
				<verse number="15">бүтин адамзат хеләк болар, ынсанлар ене топрага өврүлерлер.</verse>
				<verse number="16">Дүшүнҗәң болса, диңле, сөзүме гулак гой.</verse>
				<verse number="17">Адалаты йигренйән хөкүм сүрүп билерми? Догручылы, гудратлы Боланы язгарҗакмы?</verse>
				<verse number="18">Ол патыша: „Сен дейюс“, беглере: „Сиз пис“ диййәр.</verse>
				<verse number="19">Хан-беглерден йүз гөрмейәр, байы гарыпдан ёкары тутмаяр, чүнки хеммелер Онуң элиниң яраданыдыр.</verse>
				<verse number="20">Олар гөз юмуп-ачасы салымда өлйәрлер, адамлар гиҗе лерзана гелип, дүнйәден өтйәрлер, гүйчлүлер хем ынсан эли дегмезден ёк болярлар.</verse>
				<verse number="21">Худайың гөзлери ынсанларың ёлуна дикилгидир, Ол ынсанларың хер әдимини гөрйәр.</verse>
				<verse number="22">Пислер гизленер ялы, не гараңкылык, не-де түм гараңкылык бар.</verse>
				<verse number="23">Өз хузурына хөкүме гелсинлер дийип, ынсанлара гүн беллемек герек дәл Худая.</verse>
				<verse number="24">Худай барламаздан гүйчлүлери гырып, ерлерине башгалары гойяр.</verse>
				<verse number="25">Худай оларың этмишлерини билип, бир гиҗеде олары агдаряр, олар эзилйәрлер.</verse>
				<verse number="26">Худай олары пислиги үчин хеммәниң гөзүниң алнында җезаландыряр.</verse>
				<verse number="27">Чүнки олар Онуң ызына эермедилер, Онуң ёлларыны әсгермезлик этдилер.</verse>
				<verse number="28">Гарыпларың наласы Худая барып етди, Ол эзиленлериң наласыны эшитди.</verse>
				<verse number="29">Йөне Худай үмсүм болса, ким Оны язгарып билер? Ол йүзүни гизлесе, ким Оны гөрүп билер? Миллет болсун, адам болсун, пархы ёк,</verse>
				<verse number="30">худайсыз адам шалык сүрүп, халка дузак гурмасын.</verse>
				<verse number="31">Худая: „Җезамы чекдим, инди пис иш этмерин.</verse>
				<verse number="32">Гөрмейәними маңа өврет, этмиш эден болсам, инди гайталаман“ диениңиз бармы?</verse>
				<verse number="33">Худай ислейшиңе гөрә саңа адалатлылык берсинми? Сен Оны рет этдиң. Сен карара гелмелисиң, мен дәл, шонуң үчин билйәниңи айт.</verse>
				<verse number="34">Дүшүнҗеси боланлар, мени диңлейән акылдарлар:</verse>
				<verse number="35">„Эйюп билмезден гүрлейәр, онуң сөзлери манысыз“ диерлер.</verse>
				<verse number="36">Эрбетлер ялы җогап гайтаряндыгы үчин, Эйюп ахыра ченли сынагда болсун!</verse>
				<verse number="37">Чүнки ол гүнәсине гүнә гошяр, арамызда кинаялы эл чарпып, Худая гаршы гепини көпелдйәр».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="35">
				<verse number="1">Элиху шейле дийди:</verse>
				<verse number="2">«Сениң: „Худайың өңүнде хакдырын“ диймәң догры дәл Эйюп!</verse>
				<verse number="3">Сен Худая: „Гүнәмиң Саңа нәме дахылы бар? Гүнәсизликден нәме пейда гөрдүм?“ диййәрсиң.</verse>
				<verse number="4">Мен сени ве достларыңы җогапсыз галдырмарын.</verse>
				<verse number="5">Гөклере середип гөр, булутлара гөз гездир, олар сенден белент.</verse>
				<verse number="6">Гүнә эден болсаң, Худая нәме зыяны бар? Языгың көпелсе, Худая зелели нәме?</verse>
				<verse number="7">Догрулыгың Худая не пейдасы бар, Онуң саңа мәтәчлиги нәме?</verse>
				<verse number="8">Пислигиң өзүң ялы адамлара тәсири етйәр, догручыллыгың бейлеки ынсанлар үчиндир.</verse>
				<verse number="9">Ынсанлар агыр сүтем астында перят эдйәрлер, гүйчлүлериң элинден гутулмак үчин ярдам сораярлар.</verse>
				<verse number="10">Йөне хич ким: „Гиҗесине айдымлар берйән Яраданым ниреде?</verse>
				<verse number="11">Ол бизе ер йүзүндәки хайванлардан көп өвредйәр, бизи гөкдәки гушлардан акыллы эдйәр“ диймейәр.</verse>
				<verse number="12">Яманлык эдйәнлериң текепбирлиги зерарлы, олар налыш эденде, Худай җогап бермейәр.</verse>
				<verse number="13">Элбетде, Худай бош налышы диңлемейәр, Гудратыгүйчли оңа әхмиет бермейәр.</verse>
				<verse number="14">Худайы гөрмейәрин дийсең-де, даваң Онуң өңүндедир, Оңа гараш.</verse>
				<verse number="15">Инди Худай гахарына җеза бермейәр, гүнә гаты үнс бермейәр дийип,</verse>
				<verse number="16">Эйюп бидерек сөзләп, хич зат билмезден гепини көпелдйәр».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="36">
				<verse number="1">Элиху сөзүни довам эдип, шейле дийди:</verse>
				<verse number="2">«Бираз сабыр эт, мен саңа дүшүндирейин, Худай үчин айтмалы сөзүм бар.</verse>
				<verse number="3">Билимими дүрли чешмелерден топлап, Яраданымың адылдыгыны субут эдерин.</verse>
				<verse number="4">Догруданам, сөзлерим ялан дәл, гаршыңда дуран билимде кәмилдир.</verse>
				<verse number="5">Элбетде, Худай гудратлы, хич кими кемситмейәр Ол, Ол пайхасда гудратлыдыр.</verse>
				<verse number="6">Эрбетлери дири гоймаз Ол, эзиленлере адалатлылык берйәр.</verse>
				<verse number="7">Догрулардан гөзүни айырмаз, олары шалар билен тагтда отурдып, мертебелерини эбедилик бейгелдйәр.</verse>
				<verse number="8">Догручыллар зынҗыр билен багланып, азап дузагына дүшүрилен болсалар,</verse>
				<verse number="9">Худай гөдек ишлерини, языкларыны олара аян этмеги үчиндир.</verse>
				<verse number="10">Өвүт-үндевини диңледип, писликден дөнмеклиги буюряр.</verse>
				<verse number="11">Олар Худая гулак салып, Оңа хызмат этселер, гүнлерини хошвагтлыкда, йылларыны шады-хоррамлыкда гечирерлер.</verse>
				<verse number="12">Гулак асмасалар, гылычдан хеләк боларлар, дүнйәден пәхим-пайхассыз өтүп гидерлер.</verse>
				<verse number="13">Худайсызлар гахар-газабы ичинде саклаярлар, Худай олары җезаландырса-да, Ондан ярдам дилемейәрлер.</verse>
				<verse number="14">Яшлыкда өлүп гидйәрлер, өмүрлери азгынлыкда гутаряр.</verse>
				<verse number="15">Худай эзиленлери азапларындан гутаряр, мушакгатлылара Өзүни эшитдирйәр.</verse>
				<verse number="16">Ол сени хем дертден азат эдип, чәксиз гиңишлиге чыкарды, сачагыңы нәз-ныгматлардан долдурды.</verse>
				<verse number="17">Инди сен эрбетлере хак болан җезаны чекйәң, хөкүмден ве адалатдан гутулып билмерсиң.</verse>
				<verse number="18">Сак бол, байлык билен алданайма, пара гызыгып, ёлдан чыкайма.</verse>
				<verse number="19">Байлыгың, эгсилмез гүйч-гайратың сени дертден гутарып билерми?</verse>
				<verse number="20">Халкларың ер йүзүнден ёк эдилҗек гиҗесини арзув этме.</verse>
				<verse number="21">Сересап бол! Писликден йүз өвүр, сени гүнәден сакламак үчин мушакгатлык иберилди.</verse>
				<verse number="22">Худайың гудраты бейикдир, Онуң ялы тәлим берйән бармыдыр?</verse>
				<verse number="23">Худая нәме этмелидигини өвреден ким? Ким Оңа: „Эдениң телек“ дийип билйәр?</verse>
				<verse number="24">Худайың ишлерини өвмеги унутма, ынсанлар бу хакда айдым айтдылар.</verse>
				<verse number="25">Бүтин ынсанлар Худайың ишлерини гөрди, хер кес оңа узакдан середйәр.</verse>
				<verse number="26">Худай, хакыкатданам, бейикдир, Онуң бейиклигине долы дүшүнип билмейәрис, Онуң өмүр йыллары акыла сыгмаз.</verse>
				<verse number="27">Худай сув дамҗаларыны гөге йыгнап, ягыш дамҗаларына өвүрйәр.</verse>
				<verse number="28">Булутлардан ягыш ягяр, ынсанларың үстүнден бол ягмыр ягдыряр.</verse>
				<verse number="29">Булутларың яйрадылышына, асманың гүбүрдисине дүшүнип билйән бармы?</verse>
				<verse number="30">Худай гөкде йылдырым чакдыряр, деңизлериң дүйбүне ченли өртйәр.</verse>
				<verse number="31">Худай халкы шейле доландыряр, олары болелин иймит билен үпҗүн эдйәр.</verse>
				<verse number="32">Йылдырымы Өз элинде саклап, Өз беллән еринде чакмагы буюряр.</verse>
				<verse number="33">Гөк гүммүрдиси апы-тупаның етип гелйәндигини дуйдуряр, хатда мал-гара апы-тупаның етип гелйәнини билдирйәр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="37">
				<verse number="1">Гүммүрдә йүрегим галпылдап, агзымдан чыкып гелйәр.</verse>
				<verse number="2">Диңләң Онуң гүммүрдейән сесини, агзындан чыкян овазы эшидиң.</verse>
				<verse number="3">Йылдырымы гөгүң астындакы әхли ере, ер йүзүниң дөрт күнҗегине иберйәр.</verse>
				<verse number="4">Онсоң Онуң гүңлеч сеси эшидилйәр, Ол гөк кимин гүммүрдейәр, Өз бар сесине сесленйәр.</verse>
				<verse number="5">Худайың сеси тәсин гүррүлди берйәр, бизиң акыл етиреримизден хас бейик ишлери эдйәр.</verse>
				<verse number="6">Чүнки Ол гара „яг“ дийип, ягша-да „гүйчли яг“ дийип буйрук берйәр.</verse>
				<verse number="7">Мунуң үчин әхли ынсанларың иши тогтадыляр, олар Онуң бейик ишлерини шонда билерлер.</verse>
				<verse number="8">Хайванлар өз хинлерине гирйәрлер, өз сүренлеринде галярлар.</verse>
				<verse number="9">Харасат өз меканындан чыкяр, совук гүйчли елден гелйәр.</verse>
				<verse number="10">Худайың демине буз эмеле гелип, сув гиңишликлери доңяр.</verse>
				<verse number="11">Худай булутлары ыгалдан долдурып, оларың арасындан йылдырымы ере пытрадяр.</verse>
				<verse number="12">Онуң буйругына гөрә, бүтин ер йүзүне айланярлар, Худайың буйрукларына боюн болярлар.</verse>
				<verse number="13">Я ынсанлары җезаландырмак үчин, я-да ер йүзүни суварып, Өз сөйгүсини гөркезмек үчин, Ол ягыш ягдыряр.</verse>
				<verse number="14">Эйюп, диңле муны, тогта-да, Худайың бейик ишлери хакында пикирлен.</verse>
				<verse number="15">Худайың булутлары нәхили доландыряныны, нәдип йылдырым чакдыряныны билйәңми?</verse>
				<verse number="16">Булутларың деңаграмлылыгыны, кәмил Билимлиниң тәсин ишлерини билйәңми?</verse>
				<verse number="17">Ер йүзүне гүнорта ели өвүсйән мөвсүмде, эшиклери ыссыдан эндамына япышян сен,</verse>
				<verse number="18">гуйма бүрүнч айна дек берк болан асманы Худай билен биле гуюп билермиң?</verse>
				<verse number="19">Худая нәме диймелидигини бизе өврет, сөзүмизи беян эдип билмейәрис, чүнки биз гараңкылыкда.</verse>
				<verse number="20">Гүрлешмек ислейәними Худая айтмалымы? Ювудылмак ислейән бармы?</verse>
				<verse number="21">Шемал гечип, булутлар сырыланда, гөкде парлаян нура хич ким середип билмез.</verse>
				<verse number="22">Худай демиргазыкдан алтын шөхле сачып гелйәр, Ол гудратлы шөвкете бесленендир.</verse>
				<verse number="23">Гудратыгүйчли элъетмез, гудратда бейикдир, Ол адылдыр, догрулыкда бейикдир, Ол хич зулум этмейәр.</verse>
				<verse number="24">Шонуң үчинем ынсанлар Ондан горкярлар, Худай оларың пайхасына үнс бермейәр».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="38">
				<verse number="1">Онсоң Реб харасадың ичинден Эйюба шейле җогап берди:</verse>
				<verse number="2">«Надан сөзлериң билен несихатымы гаралар ялы ким болупсың?</verse>
				<verse number="3">Эркек кимин билиңи берк гуша, сени сораг этҗек, Маңа җогап бер!</verse>
				<verse number="4">Мен ериң дүйбүни тутанымда, сен ниредедиң? Билйән болсаң, айт ханы!</verse>
				<verse number="5">Ериң өлчегини кесгитлән ким? Сен булары билйәндирин өйдйәңми? Онуң үстүнден йүп чекен ким?</verse>
				<verse number="6">Ер сүтүнлерини саклаян диреглер нәмә беркидилен? Онуң бурч дашыны ким гойды?</verse>
				<verse number="7">Шонда даң йылдызлары айдым айдышдылар, әхли ылахы барлыклар бегенҗинден гыгырышдылар.</verse>
				<verse number="8">Деңиз ери бөвсүп чыканда, онуң өңүне бөвет басан ким?</verse>
				<verse number="9">Деңзи булутлар билен өртүп, оны түм гараңкылыга гаплан Мендирин.</verse>
				<verse number="10">Деңзе гөзенекдир гапы гоюп, оңа чәк чекен-де Мендирин.</verse>
				<verse number="11">Деңзе: „Шу ере ченли акып, мундан аңрык гечмерсиң, гүйчли толкунларың шу ерде тогтасын!“ дийдим.</verse>
				<verse number="12">Шөхлесини ер йүзүниң дөрт күнҗегине яйрадар ялы, эрбетлери гизленен еринден силтерләп чыкарар ялы, өмрүңде ир сәхере буйрук бердиңми? Даң шапагына ерини гөркездиңми?</verse>
				<verse number="13"></verse>
				<verse number="14">Ер йүзи мөхүр басылан тоюн, лыбас кимин гөзе гөрүнйәр.</verse>
				<verse number="15">Эрбетлер нурдан махрум эдилйәр, ёкары галдырылан гол дөвүлйәр.</verse>
				<verse number="16">Деңзиң гөзбашларына барып гөрдүңми? Чуңлукларың дүйплерине гезеленч этдиңми?</verse>
				<verse number="17">Саңа өлүлер дүнйәсиниң гапылары гөркезилдими? Түм гараңкылыгың дервезелерини гөрдүңми?</verse>
				<verse number="18">Дүнйә гиңишлигине сер салдыңмы? Айт, онда шуларың барыны билйән болсаң.</verse>
				<verse number="19">Ягтылыгың месгенине гидйән ёл ниреде? Гараңкылыгың меканы ниреде?</verse>
				<verse number="20">Олары ерли-ерине әкидип билермиң? Оларың месгенлерине гидйән ёдалары билйәңми?</verse>
				<verse number="21">Сен булары билйәндирин өйдйәңми? Сен нәме шол дөвүрде догулдыңмы?! Шонча йыллар яшадыңмы?</verse>
				<verse number="22">Гарың аммарларына гирип гөрдүңми? Долы аммарларына сер салдыңмы?</verse>
				<verse number="23">Олары бетбагтлы гүнлер үчин, говга ве сөвеш гүнлери үчин саклаярын.</verse>
				<verse number="24">Йылдырымың ниреден гелйәнини, гүндогар елиниң ниреден башлаяныны билйәңми?</verse>
				<verse number="25">Ынсаның аяк басмадык ерине, яшалмаян чөле ягыш ягсын, хараба өврүлен чөл сувдан ганып, ол ерде от битсин дийип, ягыш акымлары үчин ябы, йылдырымлара ёл ачан ким?</verse>
				<verse number="26"></verse>
				<verse number="27"></verse>
				<verse number="28">Ягшың атасы бармы? Чыг дамҗаларыны ярадан ким?</verse>
				<verse number="29">Буз кимиң ятгысындан чыкды? Гөклерден дүшен гыравы ким догурды?</verse>
				<verse number="30">Сувлар гаты даша дөнйәр, деңзиң йүзи доңяр.</verse>
				<verse number="31">Үлкер йылдызларының зынҗырларыны баглап билермиң? Орионың багларыны чөзүп билермиң?</verse>
				<verse number="32">Йылдызлар топлумыны өз мөвсүмлеринде чыкарып билермиң? Улы, Кичи Едигене ёл гөркезип билермиң?</verse>
				<verse number="33">Гөгүң канунларыны билйәңми сен? Ерде оларың хөкүмини йөредип билермиң?</verse>
				<verse number="34">Башыңа бол ягыш ягсын дийип, булутлара буйрук берип билермиң?</verse>
				<verse number="35">Саңа: „Биз сениң хызматыңда“ диер ялы, йылдырым чакдырып билермиң?</verse>
				<verse number="36">Леглеге пайхас берен ким? Хораза дүшүнҗе берен ким?</verse>
				<verse number="37">Кимиң булутлары санамага пайхасы етер? Гөгүң тулумларыны ким агдарып билер?</verse>
				<verse number="38">Шонда топрак гатап, кесеклер бири-бирлерине япышярлар.</verse>
				<verse number="39">Ширлер сүренлерине сүмен пурсады я-да сүмме токайда букуда ятырка, шир үчин ав авлап билермиң? Чага арсланларың гарныны дойруп билермиң?</verse>
				<verse number="40"></verse>
				<verse number="41">Гарга балалары Худая налыш эдип, ачлыкдан энтәнлеринде, олары олҗа билен үпҗүн эдйән ким?</verse>
			</chapter>
			<chapter number="39">
				<verse number="1">Даг гечилериниң хачан гузлаяныны билйәңми? Кейиклери гузлаян вагты сынлаяңмы сен?</verse>
				<verse number="2">Олар бүкүлип, бургусы тутуп, чагаланда, оларың нәвагт айларының долуп, гузламалы пурсадыны билйәңми?</verse>
				<verse number="3"></verse>
				<verse number="4">Балалары чөлде өсүп, гүйч аляр, чыкып гидип, ызларына доланмазлар.</verse>
				<verse number="5">Гуланы бошадып гойберен ким? Гуланы душагындан бошадан ким?</verse>
				<verse number="6">Олара чөллери өй, шор ерлери месген эдип бердим.</verse>
				<verse number="7">Ол шәхериң галмагалына гүлйәр, мал сүрйәниң гыкылыгыны эшитмейәр.</verse>
				<verse number="8">Өри үчин депелерде энтейәр, гөк отлук агтаряр.</verse>
				<verse number="9">Ябаны өкүз саңа хызмат этмәге разы болармыка? Гиҗәни сениң ахырыңың башында гечирермикә?</verse>
				<verse number="10">Ер сүрдүрмек үчин ябаны өкүзе боюнтырык салып билермиң? Я-да ол сениң ызыңдан ерлере мала басармыка?</verse>
				<verse number="11">Онуң бейик гүйҗүне бил баглап билермикәң? Агыр ишиңи оңа табшырып билермикәң?</verse>
				<verse number="12">Ябаны өкүзиң хасылыңы йыгнап, харманыңа үйшүрҗекдигине ынамың бармы?</verse>
				<verse number="13">Леглегиңки кимин ганат-пери болмаса-да, дүегуш бегенчли ганат какяр.</verse>
				<verse number="14">Дүегуш ерде юмуртгалаяр, олары гумда йыладяр.</verse>
				<verse number="15">Юмуртгаларың аяк астында енҗилҗегини, ябаны хайванларың олары басгылаҗакдыгыны унудяр.</verse>
				<verse number="16">Балаларыны эдил кесекиниңки кимин забун тутяр, зәхметиниң бидерек болҗагындан хедер этмейәр.</verse>
				<verse number="17">Чүнки Худай оны пайхасдан махрум эдендир, оңа аң бермәндир.</verse>
				<verse number="18">Эмма дүегуш ганат яйып ылганда, атың ве чапыксуварының үстүнден гүлйәр.</verse>
				<verse number="19">Бедеве гүйч-кувват берйән сенми? Онуң бойнуна ялы битирйән сенми?</verse>
				<verse number="20">Сенми оны чекиртге кимин бөкдүрйән? Кишңәнде, айылганчдыр онуң сеси.</verse>
				<verse number="21">Газаплы ер пешәп, гүйҗүне буйсаняндыр, душманың үстүне окдурыляр.</verse>
				<verse number="22">Горка гүлүп, хич затдан хедер этмейәр, гылычдан хем гачмаяр.</verse>
				<verse number="23">Сагдак, ялпылдавук найза ве ханҗар оңа дегип, зарңылдап, ызына атыляр.</verse>
				<verse number="24">Буйсанчдан мөвч алып, эсли аралыга чапяр, үмсүм дурмаз ол сурнай сесине.</verse>
				<verse number="25">Сурнай сеси яңлананда, ол кишңейәр, сөвеш ысыны, серкерделериң гох-галмагалыны, сөвеш гыкылыкларыны узакдан дуйяр.</verse>
				<verse number="26">Гыргы сениң пайхасың билен гөкде гайып, ганатларыны яйып, гүнорта тарап учярмы?</verse>
				<verse number="27">Бүргүт сениң буйругың билен гөге галып, белентликде хөвүртге ясанярмы?</verse>
				<verse number="28">Ол учут гаяларда яшап, олары өзүне гала эдинйәр.</verse>
				<verse number="29">Авуны шол ерден гөзлейәр, гөзлери авуны узакдан гөрйәр.</verse>
				<verse number="30">Балалары гандан иймитленйәрлер, ниреде ләш болса, олар шол ердедир».</verse>
				<verse number="31">Реб Эйюба шейле дийди:</verse>
				<verse number="32">«Гудратыгүйчли билен җеделлешен Оңа дүзедиш берерми? Худай билен давалашян җогап берсин».</verse>
				<verse number="33">Эйюп Реббе шейле җогап берди:</verse>
				<verse number="34">«Вах, мен бир санда ёк адам, Саңа нәме җогап берейин? Агзыма бек боларын инди.</verse>
				<verse number="35">Көп гезек гепледим, йөне менде җогап ёк, мундан артык геплемен инди».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="40">
				<verse number="1">Реб харасадың ичинден шейле җогап берди:</verse>
				<verse number="2">«Эркек кимин билиңи берк гуша, сени сораг этҗек, Маңа җогап бер.</verse>
				<verse number="3">Мени адалатсызлыкда айыплаҗакмы сен? Өзүңи акламак үчин Мени хөкүм этҗекми инди?</verse>
				<verse number="4">Худайың гүйҗи ялы гүйҗүң бармы? Онуңкы ялы гүңлеч сесиң бармы?</verse>
				<verse number="5">Өзүңи шан-шөхрат ве белент мертебе билен безе, шөхрат ве хормат донуны гей.</verse>
				<verse number="6">Мөвч алян газабыңы дөк, текепбирлере бакып, олары боюн эгдир.</verse>
				<verse number="7">Текепбирлере гарап, олары дыза чөкер, эрбетлери дуран ерлеринде мынҗырат.</verse>
				<verse number="8">Хеммесини биле топрага гөм, олары габырда багла.</verse>
				<verse number="9">Шонда саг элиңиң сени халас эдип билҗегини Мен-де боюн аларын.</verse>
				<verse number="10">Ине, Бәхемоса серет, сени ярадышым кимин, оны-да Мен яратдым, ол өкүз кимин от иййәр.</verse>
				<verse number="11">Гөр, онуң билинде нәхили гүйч бар, гарнындакы мускуллары нәхили гүйчли!</verse>
				<verse number="12">Гуйругыны кедр агаҗы кимин саллаяр, будуның сиңирлери өрүм-өрүмдир.</verse>
				<verse number="13">Сүңклери бүрүнч турбалар кимин, гапыргалары демир гөзенеклери киминдир.</verse>
				<verse number="14">Бәхемос Худайың бейик ишлериниң арасында иң аҗайыбыдыр, диңе Яраданы оңа гылыч билен голайлашып билер.</verse>
				<verse number="15">Байырлар онуң отлагыдыр, ол ерде хайванлар яйнашярлар.</verse>
				<verse number="16">Ол гырымсы агачлар астында, гамышлык билен өртүлен батгалыкда ятяр.</verse>
				<verse number="17">Гырымсы агачлар үстүне көлеге саляр, дерәниң сөвүтлери оны гуршаяр.</verse>
				<verse number="18">Деря җошса-да, ол эйменмез, Иордан дашып, агзына-бурнуна гелсе-де, ол асла әвмез.</verse>
				<verse number="19">Ким оны гарбак билен тутуп билҗек? Ким чеңңек билен онуң бурнуны дешип билҗек?</verse>
				<verse number="20">Ливятаны чеңңек билен тутуп билермиң? Я-да онуң дилине сыртмак салып билермиң?</verse>
				<verse number="21">Бурнундан йүп гечирип билермиң? Я-да әңинден чеңңеги өтүрип билермиң?</verse>
				<verse number="22">Ол саңа ялбарып-якарармыка? Ширин сөзлери билен сени ырармыка?</verse>
				<verse number="23">Өзүни эбедилик гулуң эдериң ялы, сең билен әхт баглашармыка?</verse>
				<verse number="24">Гуш билен ойнайшың ялы онуң биленем ойнармыкаң? Оны гызларыңа гүйменҗе эдип баглап билермиң?</verse>
				<verse number="25">Тәҗирлер оны алып-сатып билермикәлер? Сөвдагәрлер оны өз араларында пайлашып билермикәлер?</verse>
				<verse number="26">Дерисини найза билен, келлесини балыкчыларың гадалгасы билен дешим-дешим эдип билермиң?</verse>
				<verse number="27">Оңа элиңи дегрип гөр, ол саңа гөз гөркезмезмикә, сен оны икиленч гайталамарсың.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="41">
				<verse number="1">Оны тутмак умыды нетиҗесиздир, гарасыны гөрениң горкудан йүреги ярылар.</verse>
				<verse number="2">Оны оярып билҗек йүрекли адам ёкдур. Ким Мениң өңүмде дуруп билҗек?</verse>
				<verse number="3">Ким Менден хасабат бермегими сораяр? Гөгүң астындакы бар зат Мениңкидир.</verse>
				<verse number="4">Ливятаның беден агзалары, бейик гүйҗи ве гөзел сыраты барада дыммарын.</verse>
				<verse number="5">Ким онуң совудыны чыкарып билер? Ким оңа яраг билен голайлап билер?</verse>
				<verse number="6">Ким онуң агзыны ачмага йүрек эдер? Агзындакы дишлери горкунчдыр.</verse>
				<verse number="7">Аркасы ыкҗам мөхүр билен мәкәмленен, хатар-хатар галканлар билен өртүлен.</verse>
				<verse number="8">Олар бири-бирлерине шейле якын велин, хатда араларындан хова гечмейәр.</verse>
				<verse number="9">Бирек-биреклерине япышдырылгыдыр олар, мәкәм сепленендирлер, олары айрып болмаз.</verse>
				<verse number="10">Асгыранда от сачяр, гөзлери даң шапагы кимин янып дур.</verse>
				<verse number="11">Агзындан ялын чыкяр, от учгунлары сычраяр.</verse>
				<verse number="12">Бурнуның дешиклеринден гайнаян газан, янян гамыш кимин түссе чыкяр.</verse>
				<verse number="13">Деми көмүрлери көредйәр, агзындан алав чыкяр.</verse>
				<verse number="14">Гүйч онуң бойнундадыр, горкы онуң хузурында танс эдйәр.</verse>
				<verse number="15">Этиниң гатлары бири-бирине япышып, эндамында беркән, ол гымылдамаяр.</verse>
				<verse number="16">Йүреги даш кимин гаты, дегирмен дашы кимин гатыдыр.</verse>
				<verse number="17">Ол еринден галанда, гүйчлүлер лерзана гелйәр, горкудан яңа титрәп, өзлерини йитирйәрлер.</verse>
				<verse number="18">Оңа гылыч кәр этмез, найза, ханҗар ве ок өтмез.</verse>
				<verse number="19">Ол демри саман, бүрүнҗи чүйрүк агач сайяр.</verse>
				<verse number="20">Атылан окдан гачмаз, сапан дашлары оңа саман овнугы киминдир.</verse>
				<verse number="21">Сердесселери саман сайяр, өзүне тарап зыңлан найзалара гүлйәр.</verse>
				<verse number="22">Гарнының асты гыйчак күйзе дөвүклери киминдир, палчыгың үстүне дөвек кимин ыз галдырар.</verse>
				<verse number="23">Чуңлугың сувларыны газан кимин гайнадяр, деңзи мелхем гайнадылян габа дөндерйәр,</verse>
				<verse number="24">ызында парлак ыз галдыряр, деңиз агаран сача меңзедилйәр.</verse>
				<verse number="25">Бүтин әлемде онуң деңи-тайы ёкдур, бу махлук горкы-үркини билйән дәлдир.</verse>
				<verse number="26">Ол әхли җандарларың ичинде иң текепбиридир, йыртыҗы хайванларың иң бойнуёгыныдыр».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="42">
				<verse number="1">Онсоң Эйюп Реббе шейле җогап берди:</verse>
				<verse number="2">«Мен билйән, Сениң элиңден хемме зат гелйәр, гөвнүңе гелен зады амала ашыряң.</verse>
				<verse number="3">Несихатыңы гаралаҗак бармы? Шонуң үчинем мен дүшүнмедик, асла акыл етирип билмедик затларым барада гепледим.</verse>
				<verse number="4">Инди маңа гулак ассана, мен геплеҗек, Сенден сорайын, маңа җогап берсене.</verse>
				<verse number="5">Сен хакда гулагым билен эшидипдим, инди Сени өз гөзлерим билен гөрдүм.</verse>
				<verse number="6">Мунуң үчин өзүми йигренип, башымдан гумдур күл совруп тоба эдйәрин».</verse>
				<verse number="7">Реб Эйюп билен гүррүңини тамамландан соң, тейманлы Элипаза йүзленип, шейле дийди: «Мениң саңа ве сениң бейлеки ики достуңа гаршы газабым ловлаяр, чүнки сиз гулум Эйюп ялы Мен барада хакыкаты сөзлемедиңиз.</verse>
				<verse number="8">Шонуң үчин хем инди еди өкүз билен еди гочы алың-да, гулум Эйюбың янына барып, өзүңиз үчин якма гурбанлыгыны хөдүр эдиң. Гулум Эйюп сизиң үчин дилег эдер. Мен сиз билен акмаклыгыңыза гөрә иш салышмарын, онуң дилегини кабул эдерин, чүнки сиз Мен барада хакыкаты гулум Эйюп ялы сөзлемедиңиз».</verse>
				<verse number="9">Шейдип, тейманлы Элипаз, шувалы Билдат хем-де нагамлы Сопар Эйюбың янына гидип, Реббиң табшырышы ялы хем этдилер. Реб Эйюбың дилегини кабул этди.</verse>
				<verse number="10">Эйюп достлары үчин дилег эденден соң, Реб оңа бар затларыны ызына гайтарып берди. Реб оңа өңкүсинден ики эссе көп зат берди.</verse>
				<verse number="11">Онсоң әхли доганларыдыр уялары ве өңки танышлары Эйюбы гөрмәге гелип, өйүнде биле чөрек ийдилер. Онуң башына Реббиң гетирен белалары үчин дуйгудашлык билдирип, оңа теселли бердилер. Оларың херси Эйюба бир бөлек күмүш билен алтын йүзүк бердилер.</verse>
				<verse number="12">Реб Эйюбың соңкы дурмушыны өңки дурмушындан-да хас берекетли этди. Онуң он дөрт мүң гоюн-гечиси, алты мүң дүеси, мүң җүбүт өкүзи ве мүң уркачы эшеги барды.</verse>
				<verse number="13">Шейле хем еди оглы, үч гызы барды.</verse>
				<verse number="14">Биринҗи гызының ады Емима, икинҗисиниң ады Кесия, үчүнҗисиниң ады Керенхаппукды.</verse>
				<verse number="15">Дүнйәниң хич бир күнҗегинде Эйюбың гызлары ялы гөрмегей гызлар ёкды. Какалары эркек доганлары билен бирликде олара-да мирас берди.</verse>
				<verse number="16">Мундан соң Эйюп йүз кырк йыл яшап, чагаларыны, дөрт арка ченли агтык-човлук гөрди.</verse>
				<verse number="17">Шейдип, Эйюп гоҗалып, дурмушдан разы болуп дүнйәден өтди.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="19">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Реббиң канунындан леззет алян, гиҗе-гүндиз шол барада ойланян багтлыдыр! Ол эрбетлериң маслахатына гитмейәр, гүнәкәрлериң ёлундан йөремейәр, яңсылайҗыларың арасында отурмаяр.</verse>
				<verse number="2"></verse>
				<verse number="3">Ол акар сувлар якасында экилен, мивесини мөвсүминде гетирйән, япрагы солмаян агач киминдир; әхли эдйән иши оңуна боляр.</verse>
				<verse number="4">Эрбетлер болса бейле дәлдир, олар елиң совран харпыгы ялыдыр.</verse>
				<verse number="5">Шоңа гөрә, эрбетлер хөкүм чыкарыланда, гүнәлилер-де догрулар меҗлисинде дуруп билмезлер.</verse>
				<verse number="6">Чүнки Реб догруларың ёлуны гөзден салмаяр, эрбетлериң ёлы болса хеләкчилиге учрадяр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Миллетлер арасындакы башбозарлык нәме? Халклар нәмә бидерек питне турузяр?</verse>
				<verse number="2">Реббе ве Онуң сайланына гаршы дүнйә шалары аяга галяр; хөкүмдарлар биригйәр ве баш галдыряр.</verse>
				<verse number="3">Олар шейле диййәр: «Сыпырып ташлалың гандалларыны хем-де гыралың зынҗырларыны».</verse>
				<verse number="4">Гөклерде отуран Таңры оларың үстүнден гүлйәр хем-де олары масгаралаяр.</verse>
				<verse number="5">Шонда олара гахар билен йүзленер, газабында олары эймендирер:</verse>
				<verse number="6">«Мукаддес дагым Сионда Мендирин Өз патышамы отурдан».</verse>
				<verse number="7">Патыша: «Мен Реббиң перманыны ыглан эдейин» диййәр. «Сен Мениң оглумсың, – дийди Ол маңа – бу гүн Атаң болдум Мен.</verse>
				<verse number="8">Менден диле, саңа берейин миллетлери мирас хөкмүнде, тутуш әлем-җаханы мүлк хөкмүнде.</verse>
				<verse number="9">Сен олары демир хасаң билен дөверсиң, күйзегәриң голчасы дей чым-пытрак эдерсиң».</verse>
				<verse number="10">Шейлеликде, эй, патышалар, пайхаслы болуң; дүнйә хөкүмдарлары, шундан хабарлы болуң:</verse>
				<verse number="11">Реббе гуллук эдиң сиз горкы билен: хем галпылдаң, хем-де шатланың.</verse>
				<verse number="12">Оглы өпүң, ёгса ол газаба мүнер, сиз хем хеләк боларсыңыз өз ёлуңызда, чүнки тиз туташяр онуң газабы. Оны пена эдинйәнлериң әхлиси багтлы.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Давудың өз оглы Абшаломдан гачан махалы айдан мезмуры.</verse>
				<verse number="2">Я Реб! Душманларым ненең көпелди! Маңа гаршы баш гөтерйәнлериң саны кән.</verse>
				<verse number="3">Көплер мен бабатда: «Худай оны халас этмез» диййәрлер.</verse>
				<verse number="4">Эмма Сен, я Реб, дашымда бир галкансың, шан-шөхратым, башымы дикелдйән Сенсиң.</verse>
				<verse number="5">Мен Реббе эдйәрин дады-перяды, Ол мукаддес дагындан маңа берйәр җогабы.</verse>
				<verse number="6">Мен ятярын хем-де ука гидйәрин, саг-аман оянярын, чүнки Реб голдаяр мени.</verse>
				<verse number="7">Чар тарапдан мениң гаршыма чыкан бичак көп душмандан горкмаярын мен.</verse>
				<verse number="8">Галк Сен, я Реб! Эй, Худайым, халас эт мени! Әхли душманларымың әңине уряң, эрбетлериң дишлерини күл-оврам эдйәң.</verse>
				<verse number="9">Еңиш Ребдендир, берекедиң Сениң халкыңың үстүнде болсун.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Киришли саз гуралында. Давудың мезмуры.</verse>
				<verse number="2">Эй, мени хаклы чыкарян Худайым! Маңа җогап бер чагыранымда. Маңа гиңлик бердиң дарыганымда, маңа мерхемет эт-де, дилегиме гулак гой.</verse>
				<verse number="3">Эй, ынсан огуллары! Хачана ченли сиз маңа ыснат гетирҗек? Хачана ченли пуч зады сөйүп, сиз ялана эерҗек?</verse>
				<verse number="4">Эмма билип гоюң: Реб Өзи үчин садык адамы сайлап гояндыр. Реб мени эшидйәр чагыранымда.</verse>
				<verse number="5">Гахарланып, гүнә галмаң сиз, Дүшегиңизде ойланың, үмсүм болуң сиз.</verse>
				<verse number="6">Догры гурбанлыклары хөдүрләң, Реббе бил баглаң.</verse>
				<verse number="7">«Ким бизе ягшылык эдер?» диййәнлер көпдүр. Я Реб, йүзүңиң нуруны үстүмизе сач!</verse>
				<verse number="8">Хасыл, тәзе шерап бол боланда багтдыр, йөне йүрегиме берен шатлыгың мундан-да көпдүр.</verse>
				<verse number="9">Мен аркайын ятян хем-де уклаян; чүнки диңе Сен, я Реб, мени аманлыкда яшадяң.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Үфленип чалынян саз гуралында. Давудың мезмуры.</verse>
				<verse number="2">Я Реб, диңле мениң сөзүми хем-де эшит мениң ахы-зарымы.</verse>
				<verse number="3">Диңле перядымың сесини, эй, Патышам хем-де Худайым, мен Саңа эдйәндирин дилеги.</verse>
				<verse number="4">Я Реб, мениң сесими эртирине эшидйәрсиң Сен, хәзирленип, сәхер билен хузурыңда гарашярын мен.</verse>
				<verse number="5">Сен эрбетлиги халамаян Худайсың, Сениң хузурыңда яман яшамаз,</verse>
				<verse number="6">текепбирлер Сениң гашыңда дурмаз; Сен йигренйәрсиң беткәрлериң барыны,</verse>
				<verse number="7">ёк эдйәрсиң ялан сөзлейәнлери. Я Реб, Сен йигренйәрсиң ганхор билен кеззабы.</verse>
				<verse number="8">Мен болса эгсилмез садык сөйгиң аркалы, гирерин Сениң өйүңе; мен Сенден хедер эдерин, мукаддес ыбадатханаңа тарап тагзым эдерин.</verse>
				<verse number="9">Я Реб, душманларым зерарлы, Өз адалатыңда мени угрукдыр; догрула Сен өңүмдәки ёлуңы.</verse>
				<verse number="10">Оларың агзында догры сөз ёкдур, оларың йүреги вейранчылыкдыр, оларың богазы ачык габырдыр, диллери билен-де яллаклаяндыр.</verse>
				<verse number="11">Эй, Худай, олара чыкар хөкүми, пәллеринден тапып, йыкылсын олар; языклары үчин ковуп чыкар олары, чүнки олар Саңа гаршы баш галдырдылар.</verse>
				<verse number="12">Сени пена эдинйәнлериң бары шатлансын, элмыдама җошуп, нагмалар айтсын; чүнки олары гораярсың Сен, адыңа ашыклар Сенде шат болсун.</verse>
				<verse number="13">Сен ялкаярсың догры ынсаны, хошамайлыгың-да боляр онуң галканы.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Секиз киришли саз гуралында. Давудың мезмуры.</verse>
				<verse number="2">Я Реб, гахарыңда мени язгарма, газабыңда мени тербиелеме.</verse>
				<verse number="3">Я Реб, маңа мерхемет эйле, чүнки менде ысгын-мыдар галмады; я Реб, маңа бер Сен шыпаңы. Чүнки галпылдаяр мениң сүңклерим,</verse>
				<verse number="4">гүйчли галпылдаяр җаным хем мениң. Я Реб, хачана ченли бу довам эдер?</verse>
				<verse number="5">Я Реб, маңа өврүлип, халас эт, мениң җанымы, садык сөйгиңиң хатырасына, азат эт мени.</verse>
				<verse number="6">Чүнки Сени габырда ятламак ёкдур; Саңа өлүлер дүнйәсинде ким өвги айдар?</verse>
				<verse number="7">Иңңилдимден халыс ядадым, хер агшам аглап, дүшегими сув-сил эдйәрин, ёрганымы гөзяшларыма мен гарк эдйәрин.</verse>
				<verse number="8">Гөзлеримиң нуры өчди гусса зерарлы, күтелди әхли душманларым себәпли.</verse>
				<verse number="9">Менден дашлашың, эй, беткәрлериң бары, чүнки Реб эшитди агы сесими.</verse>
				<verse number="10">Реб эшитди мениң ялбарышымы, кабул эдйәр Реб мениң догамы.</verse>
				<verse number="11">Әхли душманларым утанып, горка гаплансын, алҗырап бирбада, ызына дөнсүн.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">Давудың Реббе айдан шигаёны. Бенямин тиресинден болан Кушуң сөзлерине дегишли.</verse>
				<verse number="2">Я Бейик Худайым! Сени пена эдинйәрин мен, мени ызарлаянларың барындан халас эт, гутар.</verse>
				<verse number="3">Ёгсам хич ким ёкка мени халас эдере, олар шир дек мени парчалаймасын.</verse>
				<verse number="4">Я Реб, Худайым, эгер шулары мен эден болсам: эгер эллеримде хаксызлык болса,</verse>
				<verse number="5">эгер өзүм билен асудалыкда яшана яманлык эдәен болсам, душманымы себәпсиз ере мен талан болсам,</verse>
				<verse number="6">онда, гой, ызарлаянлар ызымдан етсин, депгиләп, җанымы ере гапласын хем-де хорматымы аяк астына салсын.</verse>
				<verse number="7">Я Реб, галк Сен Өз газабыңда, гаршы чык Сен душман дергазабына; эй, Худайым, оян-да, җар эт Өз хөкүмиңи.</verse>
				<verse number="8">Халклар җемагаты гуршасын төверегиңи, гөклерден йөрет олара Сен хөкүмиңи.</verse>
				<verse number="9">Реб халклара хөкүм чыкаряр; я Реб, догрулыгым билен пәклигиме гөрә, Сен мени акла.</verse>
				<verse number="10">Эрбет адамларың яманлыгы соңлансын, беркарар эт Сен догры ынсаны, чүнки Сен, я хак Худай, көңүлдир йүреклери барлаярсың ахырын.</verse>
				<verse number="11">Худайдадыр мениң галканым, Ол догры йүреклини халас эдйәндир.</verse>
				<verse number="12">Худай адыл Казыдыр, хаксызлыгы гүнде хөкүм эдйәндир.</verse>
				<verse number="13">Эгер кимдир бири тоба этмесе, Худай Өз гылыҗыны йителдер; яйының киршини чекип, оны ченәндир.</verse>
				<verse number="14">Ол өврүп пейкамларыны ловлаян ода, оңа өлүм ярагларыны тайынлап гойяр.</verse>
				<verse number="15">Ине, эрбет адамың хаксызлыкдан хамыла болуп, гөвресинде яманлыгы гөтерип, яланы дүнйә индиришини гөр!</verse>
				<verse number="16">Ол газяр бир чукур, оны чуңалдяр, газан чукурына-да онуң өзи дүшйәр.</verse>
				<verse number="17">Өз яманлыгы инйәр онуң башына, залымлыгы инйәр өз депесине.</verse>
				<verse number="18">Реббе Онуң хаклыгында шүкүр эдйәрин, шатланып, Бейик Худая нагма айдярын.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Гититде. Давудың мезмуры.</verse>
				<verse number="2">Я Хөкмүрован Реббимиз! Адың ненең белент тутуш ериң йүзүнде! Яйдың шөхратыңы гөклер үстүнде.</verse>
				<verse number="3">Сен Өз ягыларың себәпли, душмандыр өч аляны дымдырмак үчин, чагаларың, бәбеклериң алкышларындан гала яратдың.</verse>
				<verse number="4">Сениң гөклериңе – бармакларың ишине, Сениң гоян Айдыр йылдызларыңа назар айланымда, шейле диййәрин:</verse>
				<verse number="5">«Адам нәме Сен оны ятларың ялы? Ынсан оглы нәме аладасыны эдериң ялы?</verse>
				<verse number="6">Оны перишделерден бираз песрәк яратдың, оңа шөхрат билен хормат җыгасыны гейдирдиң.</verse>
				<verse number="7">Оны Өз эллериңиң ишлерине хөкүмдар гойдуң; әхли зады аягының астында гойдуң:</verse>
				<verse number="8">гоюнлардыр өкүзлериң барыны, шейле-де чөл хайванларыны,</verse>
				<verse number="9">гөк гушларыны, деңиз балыкларыны, деңиз ичре йүзйән бар җандарлары».</verse>
				<verse number="10">Я Хөкмүрован Реббимиз! Адың ненең белент тутуш ериң йүзүнде!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Мут лабенде. Давудың мезмуры.</verse>
				<verse number="2">Мен бүтин йүрегим билен Реббе шүкүр эдерин; Сениң әхли гудратлы ишлериңи айдып берерин.</verse>
				<verse number="3">Сенде бегенерин, җоша гелерин, адыңы тарыплап, нагма айдарын, я Бейик Худай!</verse>
				<verse number="4">Мениң душманларым ызларына дөненде, бүдрәп, ёк болярлар Сениң өңүңде.</verse>
				<verse number="5">Чүнки Сен адалатлы алып бардың давамы, Сен тагтда отурып, чыкардың догры карары.</verse>
				<verse number="6">Миллетлери язгардың, хеләк этдиң эрбетлери, эбедилик ве бакы өчүрдиң оларың атларыны.</verse>
				<verse number="7">Мүдимилик вейранчылыкда ёк болды душман, шәхерлерини ёк этдиң дүйп-тейкарындан, олары ятламадан галмады нышан.</verse>
				<verse number="8">Йөне Реб бакы хөкүм сүрйәндир; Ол адалатлы хөкүм чыкармак үчин, Өз тагтыны беркарар этди.</verse>
				<verse number="9">Ол догрулык билен дүнйә казылык эдйәр, халклара йүз гөрмезден хөкүм чыкаряр.</verse>
				<verse number="10">Реб беркитме болар эзилйәнлере, беркитме болар мушакгатлык вагтында.</verse>
				<verse number="11">Адыңы билйәнлер Саңа бил баглар, чүнки, я Реб, Сен Өзүңи агтарянлары терк эден дәлсиң.</verse>
				<verse number="12">Сионда месген тутан Реббе нагмалар айдың, халкларың арасында эден ишлерини җар эдиң.</verse>
				<verse number="13">Чүнки Ол дөкүлен ганларың хунуны аляр, олары Өз хакыдасында саклаяр; эҗир чекйәнлериң перядыны Ол унутмаяр.</verse>
				<verse number="14">Я Реб, маңа мерхемет эйле, гөр мени йигренйәнлерден чекйән дердими; Саңа әхли алкышларымы җар эдерим ялы, Сенсиң өлүм дервезелеринден мени халас эйлейән. Сион гызының дервезелеринде Сениң халас эдишиңе мен шатланайын.</verse>
				<verse number="15"></verse>
				<verse number="16">Миллетлер газан чукурына өзлери гачды, гизләп гуран торуна өз аяклары чолашды.</verse>
				<verse number="17">Чыкаран хөкүминде Реб Өзүни танатды – эрбетлериң сапалагына өзлерини дүшүрди..</verse>
				<verse number="18">Өлүлер дүнйәсине дүшер эрбетлер ве Худайы унудан әхли миллетлер.</verse>
				<verse number="19">Чүнки мәтәч хемишелик унудылҗак дәл, гарыбың умыды хем бакы йитҗек дәл.</verse>
				<verse number="20">Галк Сен, я Реб, ынсан үстүн чыкмасын, миллетлере хөкүм чыкарылсын Сениң өңүңде.</verse>
				<verse number="21">Я Реб, горка гапла миллетлериң калбыны, билсин олар, өзлериниң диңе ынсандыкларыны.</verse>
				<verse number="22">Я Реб, нәме үчин узакда дуряң? Нәме үчин мушакгатлык вагты гизленйәң?</verse>
				<verse number="23">Эрбетлер өз текепбирлигинде ызарлаяр гарыбы; гой, гуран хилелерине дүшсүн оларың өзи.</verse>
				<verse number="24">Чүнки эрбетлер гөвүн хөвеслерине магтаняр, ачгөзи алкышлап, Саңа бипарх гараяр.</verse>
				<verse number="25">Текепбирликлеринде Сени агтармаз олар, пикирлериниң барында «Худай ёк» диййәр.</verse>
				<verse number="26">Элмыдама үстүнликли боляр оларың ёлы, гөз етирерлеринден Сениң хөкүмлериң ёкары. Олар әхли душманларының үстүнден гүлйәр.</verse>
				<verse number="27">Йүрегинде диййәрлер: «Бизи хич зат сарсдырмаз, несиллерден-несле йүзүмиз яманлык гөрмез».</verse>
				<verse number="28">Оларың агзы гаргышдан, алдавдан, зулумдан долы, диллериниң астында зыян, этмиш бар.</verse>
				<verse number="29">Обаларың янында букуда олар отуряр, бигүнәни гизлин ерде өлдүрйәр; гөз астына алып, эҗизи олар аңтаяр;</verse>
				<verse number="30">шириң сүренде букулышы кимин гизленйәр, гарыбы гарбамага букы ерде гарашяр; дузак гуруп, гарыбы торларына дүшүрйәр.</verse>
				<verse number="31">Олар эгилйәр ве япырыляр, эҗиз-де оларың голуна дүшйәр.</verse>
				<verse number="32">Олар йүрегинде шейле ойлаяр: «Худай эденлеримизи унутды, йүзүни совды, Ол асла гөрмейәр муны».</verse>
				<verse number="33">Галк Сен, я Реб! Эй, Худай, галдыр элиңи, ядыңдан чыкарма Сен эҗизлери.</verse>
				<verse number="34">Нәме үчин эрбетлер Худайы рет эдйәр? йүрегинде: «Сен хасап сорамарсың» диййәр?</verse>
				<verse number="35">Эмма салярсың-а Сен назары! Өз элиң билен җезаларыны берериң ялы, догрудан хем гөрйәң азап билен күлпети. Саңа табшыряндыр эҗиз өзүни; етимиң хоссары Сенсиң.</verse>
				<verse number="36">Эрбет билен беткәриң дөв Сен голуны, эрбетликлери соңланянча, җезаландыр олары.</verse>
				<verse number="37">Реб эбеди хем-де бакы Патыша, Онуң юрдундан йитер миллетлер.</verse>
				<verse number="38">Я Реб! Песпәллериң ислегини эшидерсиң, оларың йүреклерине кувват берерсиң, етим билен эҗизиң хакыны алмаклык үчин гулак гоярсың; аслы топракдан болан ынсандан мундан бейләк хич ким, гой, эйменмесин.</verse>
				<verse number="39"></verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Давудың мезмуры. Мен Ребби пена эдинйәрин. «Гуш кимин өз дагыңа гач – дийип, маңа ненең айдып билйәңиз? –</verse>
				<verse number="2">Ине, гөр, эрбетлер яйыны гуряр, пейкамыны яйың киршине гойяр, догры йүреклилери гараңкыда нышана аляр.</verse>
				<verse number="3">Эгер бинятлар эдилсе вейран, нәме эдип билер ол догры ынсан?»</verse>
				<verse number="4">Реб Өз мукаддес ыбадатханасындадыр; Онуң тагты гөклердедир. Онуң гөзлери сынлаяр, назары адамзады барлаяр.</verse>
				<verse number="5">Реб сынаяр догры ынсаны, эмма Онуң калбы йигренйәр эрбетлери ве зорлук сөййән адамы.</verse>
				<verse number="6">Ол эрбетлериң үстүне ягдырар көрейән көзлери хем-де күкүрди; яндырыҗы ел болар несибелери.</verse>
				<verse number="7">Чүнки Реб догрудыр; сөййәр Ол догры ишлери; догры ынсан гөрер Онуң йүзүни.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Секиз киришли саз гуралында. Давудың мезмуры.</verse>
				<verse number="2">Халас эт, я Реб, садык адам галмады, адамзат арасындан ынамдарлар йитирим болды.</verse>
				<verse number="3">Олар бири-бирине ялан сөзлейәр; яранҗаң диллери икигепли гүрлейәр.</verse>
				<verse number="4">Гой, Реб әхли яранҗаң агызлары, бадыхова гүрлейән диллери кессин.</verse>
				<verse number="5">Олар шейле диййәр: «Дилимиз аркалы үстүн чыкарыс, агыз өзүмизиңки – ким бизе хоҗайын чыкян?»</verse>
				<verse number="6">Гарыпларың эзилишинден, мәтәчлериң ахындан яңа Реб шейле диййәр: «Мен шу пурсат турарын, олары күйсейән ховпсузлыгына говушдырарын».</verse>
				<verse number="7">Реббиң сөзлери сап сөзлердир, тоюн күресинде арассаланып, еди гезек сапланан күмүш киминдир.</verse>
				<verse number="8">Эрбетлер гезйәр әхли ерлерде, адамзат яманлыга хормат гоянда. Я Реб, Сен бизе пена боларсың, бизи бу адамлардан бакы горарсың.</verse>
				<verse number="9"></verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Давудың мезмуры.</verse>
				<verse number="2">Я Реб, хачана ченли маңа назар салҗак дәл? Сен мени бакы унудайҗакмы? Хачана ченли гизлеҗек менден йүзүңи?</verse>
				<verse number="3">Хачана ченли җаным гайгы этмели, йүрегим-де узаклы гүн гусса чекмели? Хачана ченли душманым үстүн чыкарка?</verse>
				<verse number="4">Назар сал-да, маңа җогап бер, я Бейик Худайым! Гөзлериме нур бер, өлүм укусына гитмезим ялы.</verse>
				<verse number="5">Душманым: «Ондан өкде гелдим» диймесин, йыкылмайын, ягыларым, гой, шатланмасын.</verse>
				<verse number="6">Мен болса бил багладым садык сөйгиңе, йүрегим халас эдишиңе бегенер. Мен Реббе нагма айдарын, себәби Ол маңа җомартлык этди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Давудың мезмуры. Акмак адам йүрегинде: «Худай ёк» диййәр. Олар азяр ве йигренҗи ишлери эдйәр; ягшылык эдйән ёк.</verse>
				<verse number="2">Пайхаслы ве Худайы агтарян бармыка дийип, Реб гөклерден адамзада назар айлаяр.</verse>
				<verse number="3">Оларың хеммеси ёлдан чыкдылар, бары дең дереҗеде харам болдулар; ягшылык эдйән ёк, ёк еке бири-де.</verse>
				<verse number="4">Эйсем дүшүнмейәрми әхли беткәрлер? Олар халкымы чөрек ялы иййәрлер хем-де Ребби чагырмаярлар.</verse>
				<verse number="5">Олар шол ерде горка дүшерлер, чүнки Худай догруларың тарапдарыдыр.</verse>
				<verse number="6">Сиз әсгермейәрсиңиз гарыбың ниетлерини, йөне велин Ребдир онуң пенасы.</verse>
				<verse number="7">Вах, гелседи Сиондан Ысрайыл еңши! Реб халка өңки абаданчылыгыны гайтарып беренде, Якуп несли бегенер, Ысрайыл хем шатланар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="14">
				<verse number="1">Давудың мезмуры Я Реб, Сениң чадырыңда ким дүшләп билйәр? Мукаддес дагыңда ким яшап билйәр?</verse>
				<verse number="2">Кәмил гезйән, догры иш эдйән, хем-де йүрегинден хакыкаты сөзлейән,</verse>
				<verse number="3">дили билен мыҗабат йөңкемейән, ёлдашына яманлыгы этмейән, якыны барада гыбат этмейән;</verse>
				<verse number="4">онуң назарында рет эдилен йигренҗи, эмма сылаяндыр Ребден горкяны; эден әхти зыянына болса-да, ондан дәнмейән;</verse>
				<verse number="5">өз пулуны гөтеримине бермейән, языксыза гаршы пара алмаян. Шейле ынсан асла ыранмаз.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="15">
				<verse number="1">Давудың миктамы Гора мени, эй, Худай, чүнки Сени пена тутунян.</verse>
				<verse number="2">Реббе дийдим: «Сен мениң Таңрым, маңа Сенден өзге хич эшрет ёкдур».</verse>
				<verse number="3">Юртдакы мукаддес халка – шу абрайлы адамлара ымтыляр калбым.</verse>
				<verse number="4">Өзге худайлара эерйәнлер көпелдер өз хасратыны; мен гуймарын оларың гуйян ганлы ичги садакасыны, агзамарын оларың атларыны.</verse>
				<verse number="5">Реб мениң мирасым хем-де несибәм, Онуң элиндедир мениң ыкбалым.</verse>
				<verse number="6">Аҗайып ерлерден дүшди меллегим, гөвне якымлыдыр мениң мирасым.</verse>
				<verse number="7">Маңа маслахат берен Реббе алкыш айдарын; хатда гиҗелерине-де өвүт берйәр йүрегим.</verse>
				<verse number="8">Реб элмыдама гөзлеримиң өңүнде, сарсдырылмарын, чүнки Ол мениң сагымда.</verse>
				<verse number="9">Шоңа гөрә йүрегим бегенчли, калбым шатланяр, мениң теним хем асудалыкда яшаяр.</verse>
				<verse number="10">Чүнки мени өлүлер дүнйәсинде гоймарсың, Өз садыгың габра гирмегине Сен ёл бермерсиң.</verse>
				<verse number="11">Яшайыш ёлуны маңа гөркезерсиң. Хузурыңда шатлык мени долдурар. Сагыңда хем бегенч мени долдурар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="16">
				<verse number="1">Давудың догасы Я Реб, хакыкаты эшит, перядыма дыкгат бер; хилесиз агыздан чыкян дилегиме гулак гой.</verse>
				<verse number="2">Я Реб, Сен мени акла! гой, хаклыгы гөрсүн Сениң гөзлериң.</verse>
				<verse number="3">Сен мениң ниетлерими ыкҗам барладың, гиҗәниң довамында мени сынадың, эмма менден язык тапмадың; гүнәли зады айтмазлыгы йүрегиме дүвдүм.</verse>
				<verse number="4">Ынсан ишлери бабатда айтсам: Сениң буйрукларың аркалы, залымың ёлларындан мен гача дурдум.</verse>
				<verse number="5">Гадамларым пугта тутды ёдаларыңы, мениң аякларым таймады.</verse>
				<verse number="6">Эй, Худай, чагырян Сени, чүнки Сен берерсиң маңа җогабы, гулак гой-да, эшит мениң сөзүми.</verse>
				<verse number="7">Ягылардан яңа Сенден пена гөзлейәнлери элиң билен халас эдйән Сен, аҗайып садык сөйгиңи гөркез.</verse>
				<verse number="8">Гора мени гөзүң гөреҗи ялы; маңа хүҗүм эдйән эрбет адамдан, дашымы гуршаян ганым душмандан Өз ганатларыңың астында гизле Сен мени.</verse>
				<verse number="9"></verse>
				<verse number="10">Олар рехим этмәге япярлар йүреклерини, улумсылык билен гүрлейәр оларың агзы.</verse>
				<verse number="11">Олар хер әдимимизи аңтап, гуршаярлар дашымы, мени ере урмак үчин пейлейәрлер пурсады.</verse>
				<verse number="12">Олар парчаламага хыҗувланян арслан дек, букы ерде гизленен яш арслан ялы.</verse>
				<verse number="13">Галк, я Реб! Гаршы чык-да, агдар олары; гылыҗың билен җанымы эрбетлерден халас эт, я Реб, Өз элиң билен адамлардан азат эт. Чүнки шу дүнйәде оларың яшайыш пайы. Сен болдан-бол дойрарсың гарынларыны; чагаларындан хошал оларың гөвни; балаларына галдырар өзлеринден артаны.</verse>
				<verse number="14"></verse>
				<verse number="15">Мен болса догрулыкда Сениң йүзүңи гөрерин, оянан вагтым дидарыңдан доярын.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="17">
				<verse number="1">Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Реббиң гулы Давудың мезмуры. Реб оны әхли душманларының ве Шавулың элинден халас эден гүни ол бу нагманың сөзлерини Реббе йүзленип айтды:</verse>
				<verse number="2">Сени сөййәрин, я Реб – кувватым.</verse>
				<verse number="3">Реб мениң гаям, галам хем Халасгәрим, Худайым – пена эдинйән гаям, галканым, еңшим хем-де беркитмәм.</verse>
				<verse number="4">Мен шан-шөхрата мынасып Ребби чагырярын, хем-де душманларымдан халас болярын.</verse>
				<verse number="5">Өлүм танаплары маңа оралды, вейранчылык силлери мени гарбады.</verse>
				<verse number="6">Өлүм дүнйәсиниң танаплары маңа саралды, өлүм дузаклары гаршымдан чыкды.</verse>
				<verse number="7">Гам-гуссамың ичинде Ребби чагырдым, өз Худайыма мен перят этдим. Ол ыбадатханасындан мең сесими эшитди; Онуң гулагына перядым етди.</verse>
				<verse number="8">Шонда земин чайканды хем эндиреди, даглар бинятлары сарсып, лерзана гелди, себәби Реб газаба мүнди.</verse>
				<verse number="9">Газабындан яңа түссе чыкды бурнундан, ювудыҗы от билен көрейән көзлер чыкды агзындан.</verse>
				<verse number="10">Ол гөклери бөвсүп, ашага инди, зулмат аякларының астында барды.</verse>
				<verse number="11">Ол бир керуба мүнди-де, учды, елиң ганатларында гайды.</verse>
				<verse number="12">Ол Өзүниң дашына өртги этди түмлүги, теләр этди гойы булутларың ягмыр түмүни.</verse>
				<verse number="13">Хузурының ялкымындан яңа көрейән көзлердир долы бөвсүп гечди Онуң гара булутларыны.</verse>
				<verse number="14">Реб гөклерде гүңлеч гүрледи, Бейик Худай сесини көздүр долы билен чыкарды.</verse>
				<verse number="15">Пейкамларыны атып, пытратды ягыларыны, йылдырымлар чакдырып, вейран этди олары.</verse>
				<verse number="16">Шонда, я Реб, Сениң кәйинҗиңден, бурнуңдан чыкан демиңден яңа, деңзиң гечелгелери гөрүнди, дүнйәниң-де бинятлары ачылды.</verse>
				<verse number="17">Ол белентден етди хем мени алды Ол мени чуң сувлардан чекип чыкарды.</verse>
				<verse number="18">Халас этди мени йигренйән гүйчли ягымдан, чүнки олар гүйчлүди менден.</verse>
				<verse number="19">Олар бетбагт гүнүмде гаршыма чыкды, йөне Реб мениң даянҗым болды.</verse>
				<verse number="20">Мени гиң ере чыкарды хем халас этди, чүнки Ол менден гөвнүхош болды.</verse>
				<verse number="21">Ол догрулыгыма лайык өвезини гайтарды, эллеримиң тәмизлигине лайык Ол сылаглады.</verse>
				<verse number="22">Чүнки мен Реббиң ёлларындан йөредим, Худайымдан айрылмак ялы эрбет иши этмедим.</verse>
				<verse number="23">Чүнки гөзүмиң алнындады әхли карарлары, өзүмден дашлашдырмадым Онуң парзларыны.</verse>
				<verse number="24">Мен кәмилдим Онуң өңүнде, сакладым өзүми гүнә этмекден.</verse>
				<verse number="25">Шонуң үчин, догрулыгыма ве эллеримиң пәклигине гөрә, Реб өвезини гайтарды Өз назарында.</verse>
				<verse number="26">Садыклык эдйәрсиң Сен садыклара, кәмиллик эдйәрсиң Сен кәмиллере,</verse>
				<verse number="27">пәклик эдйәрсиң Сен пәк ынсанлара, эгрилере болса эгрилигине гөрә гараярсың Сен.</verse>
				<verse number="28">Песгөвүнли халкы халас эдйәрсиң, эмма текепбир гөзлери песелдйәрсиң Сен.</verse>
				<verse number="29">Я Реб, чырама нур берйән Сенсиң, Худайым ягтылдяр мең түмлүгими.</verse>
				<verse number="30">Сениң билен талаңчылара хүҗүм эдерин, Өз Худайым билен дивардан ашып билерин.</verse>
				<verse number="31">Худай – Онуң ёлы кәмилдир, Реббиң сөзлери сапдыр, Оны пена эдинйәнлериң барына Реб галкандыр.</verse>
				<verse number="32">Чүнки Ребден башга Худай ёк! Худайымыздан башга гая ёк!</verse>
				<verse number="33">Ол мени куввата беслейән Худай, Ол мениң ёлумы айыпсыз эдйәр.</verse>
				<verse number="34">Аякларымы кейигиңки дек эдйәр, белент ерлерде мени ыкҗам дурузяр.</verse>
				<verse number="35">Урша түрген эдйәр Ол эллерими, голларым эгрелдйәр бүрүнчден яйы.</verse>
				<verse number="36">Еңиш галканыңы маңа берйәрсиң, Сениң голуң мени голдаяр, Сениң көмегиң-де мени бейгелдйәр.</verse>
				<verse number="37">Гадамларымың астындакы ёлы гиңелдйәң, мениң аякларым таймаяр.</verse>
				<verse number="38">Душманларымы ковалап, ызларындан етйәрин, олары гырып түкедйәнчәм, доланмаярын.</verse>
				<verse number="39">Мен олары дерби-дагын эдйәрин, галып билмейәр, аякларымың астына олар йыкыляр.</verse>
				<verse number="40">Уруш үчин Сен билиме кувват берйәрсиң, гаршыма чыканлары маңа табын эдйәрсиң.</verse>
				<verse number="41">Боюн эгдирйәрсиң душманларымы, гырярын мен өзүми йигренйәнлери.</verse>
				<verse number="42">Перят этселер-де, олары халас эдйән ёк; Ребби чагырсалар-да, Ол җогап беренок.</verse>
				<verse number="43">Олары оврадып, тозан дек еле совурян, көчелериң палчыгы кимин ташлаян.</verse>
				<verse number="44">Сөвешҗең халкдан мени халас эйлейәң, Сен мени миллетлере баш эдип гойяң, танамадык халкым табындыр маңа.</verse>
				<verse number="45">Мени эшиден дессине боюн болярлар, ятлар маңа ялым-юлум эдйәрлер.</verse>
				<verse number="46">Кесекилериң йүзи горкудан ак тама дөнйәр, олар галаларындан титрешип чыкяр.</verse>
				<verse number="47">Реб диридир! Мениң Гаям алкышлы болсун! Гутулышымың Худайы беленде чыкарылсын!</verse>
				<verse number="48">Ол мениң арымы алып берйән Худайдыр, Ол халклары маңа табын эдйәндир,</verse>
				<verse number="49">Ол мени душманларымдан халас эйлейәр. Сен мени ягыларымдан үстүн чыкардярсың, хем-де мени залымдан халас эдйәрсиң.</verse>
				<verse number="50">Мунуң үчин, я Реб, миллетлер арасында Сени алкышларын, Сениң адыңа нагмалар айдарын.</verse>
				<verse number="51">Ол Өз шасына бейик еңишлер берйәр, сечип-сайлан Давудына, онуң неслине элмыдама садык сөйгүсини гөркезйәр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="18">
				<verse number="1">Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Давудың мезмуры.</verse>
				<verse number="2">Гөклер Худайың шөхратыны ыглан эдйәр, гөк гүммези эллериниң ишинден хабар берйәр.</verse>
				<verse number="3">Гүн сөз сөзлейәр эртирки гүне, гиҗе билим берйәр индики гиҗә.</verse>
				<verse number="4">Не геп бар, не-де бир гүррүң, эшидилмейәр сеси оларың.</verse>
				<verse number="5">Тутуш ер йүзүне яйрандыр олаң овазы, дүнйәниң дөрт күнҗегине – олаң сөзлери. Худай Гүн үчин гөклерде дикди чадыры,</verse>
				<verse number="6">Гүн гелин җайдан гиев дек чыкяр, ылгамакчы болян йүврүк кимин шатланяр.</verse>
				<verse number="7">Гөклер гөзъетиминден онуң чыкышы, бейлеки гөзъетимине онуң айлавы, хич бир зат гизлин дәл онуң ховрундан.</verse>
				<verse number="8">Реббиң кануны кәмилдир, ол җаны тәзелейәр. Реббиң дүзгүни ыгтыбарлыдыр, ол акмагы акылдар эдйәр.</verse>
				<verse number="9">Реббиң буйруклары догрудыр, олар йүреги шатландыряр. Реббиң табшырыклары айдыңдыр, олар гөзлери нурландыряр.</verse>
				<verse number="10">Ребден горкмак пәкдир, яшаяр ол эбеди. Реббиң карарлары ыгтыбарлыдыр, адылдыр оларың бары.</verse>
				<verse number="11">Арзувлыдыр олар алтындан, хатда сап алтының көплүгинден-де; сүйҗүдир олар ары балындан, арың мум өйҗүгинден дамян балдан-да.</verse>
				<verse number="12">Сениң бендәңе-де дуйдурыш берилйәр олар аркалы; олары берҗай этмекде бейик сылаг бар.</verse>
				<verse number="13">Эйсем өз ялңышыны ким аңып билйәр? Мени гизлин языклардан тәмизле.</verse>
				<verse number="14">Өз бендәңи гора бетпәллик гүнәлеринден, олар хөкүм сүрмесин мениң үстүмден; мен айыпсыз боларын шонда, пәк боларын гүйчли битабынлыкдан.</verse>
				<verse number="15">Агзымың сөзлери, йүрегимиң ой-пикирлери гой, Сениң хузурыңда кабул эдилсин, я Реб, мениң Гаям хем Халасгәрим.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="19">
				<verse number="1">Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Давудың мезмуры.</verse>
				<verse number="2">Мушакгатлы гүнде Реб саңа җогап берсин, Якубың Худайы сени горасын.</verse>
				<verse number="3">Ол саңа мукаддес өйден ярдам иберсин хем-де Сиондан сени голдасын.</verse>
				<verse number="4">Сениң әхли садакаларыңы, гой, яда салсын, якма гурбанлыкларыңы кабул эйлесин.</verse>
				<verse number="5">Йүрек арзувларыңы Ол хасыл этсин, әхли максатларыңа сени етирсин.</verse>
				<verse number="6">Сениң еңшиңе җошуп шатланарыс, Худайымызың адына байдаклар дикерис. Гой, Реб сениң әхли дилеглериңи битирсин.</verse>
				<verse number="7">Мен инди билйәрин: Өз сечип-сайланыны Реб халас эдер. Ол голуның гудратлы ишлери билен, җогап берер Өз мукаддес гөгүнден.</verse>
				<verse number="8">Кәбирлери сөвеш арабаларына, кәбирлери-де бедевлерине буйсаняр, биз болса Худайымыз Реббиң адына буйсаняндырыс.</verse>
				<verse number="9">Олар бүдрәр хем-де йыкылар, биз болса турарыс хем дик дурарыс.</verse>
				<verse number="10">Я Реб! Патышаны халас эт, чагыран вагтымызда бизе җогап бер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="20">
				<verse number="1">Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Давудың мезмуры.</verse>
				<verse number="2">Я Реб! Патыша Сениң кувватыңа шатланяр, халас эдендигиңе бичак бегенйәр.</verse>
				<verse number="3">Йүрек арзувларыны Сен оңа бердиң; дилиниң дилегини Сен рет этмедиң.</verse>
				<verse number="4">Бол берекетлериң билен Сен гаршы алдың, башына сап алтындан җыга гейдирдиң.</verse>
				<verse number="5">Ол Сенден өмүр диледи, Сен оңа бердиң эбедилик, мүдимилик бир яшы.</verse>
				<verse number="6">Сениң еңшиң билен бейик онуң шөхраты, Сен хормат билен дабара беследиң оны.</verse>
				<verse number="7">Сен оңа эбеди берекет берйәң, хузурыңдакы шатлык билен оны шат эдйәң.</verse>
				<verse number="8">Чүнки Реббе бил баглаяр патыша, Бейик Худайың садык сөйгүси аркалы ол сарсдырылмаз.</verse>
				<verse number="9">Сениң элиң тапар әхли душманларыңы, Сениң голуң – Сени йигренйәнлери.</verse>
				<verse number="10">Сениң хузурың пейда боланда, олары эдерсиң отлы тамдыр дей; Реб ювудар олары Өз гахарында; от хем ялмап иер олары.</verse>
				<verse number="11">Ер йүзүнден ёк эдерсиң несиллерини, ынсанлар арасындан – зүрятларыны.</verse>
				<verse number="12">Саңа гаршы эрбет ниет эдәйселер хем, дилдүвшүк гурайсалар хем – үстүн чыкмазлар.</verse>
				<verse number="13">Чүнки йүзлерине пейкамлары ченемек билен Сен олары ызларына өврерсиң.</verse>
				<verse number="14">Я Реб, бейгел Сен Өз кувватыңда, биз Сениң гүйҗүң барада нагма айдып, алкыш айдарыс.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="21">
				<verse number="1">Айдымчылар топарының ёлбашчысына. «Даңдан пейда болян сугунына». Давудың мезмуры.</verse>
				<verse number="2">Худайым, Худайым, нәме үчин мени терк этдиң? Нәме үчин халас эдерден, перядымы эшидерден узакдасың Сен?</verse>
				<verse number="3">Худайым, гүндизине чагырян, йөне җогап бермейәң, гиҗесине – эмма рахатлыгы тапмаян.</verse>
				<verse number="4">Йөне велин мукаддессиң Сен! Ысрайыл алкышларының үстүнде тагт гурансың Сен.</verse>
				<verse number="5">Саңа бил багладылар аталарымыз; ынандылар, Сен хем халас этдиң олары.</verse>
				<verse number="6">Олар Саңа перят эдип, халас болдулар; Саңа бил багладылар, баглан умыдында алданмадылар.</verse>
				<verse number="7">Мен болса бир гурчук, ынсан дәлдирин: ынсанларың йүзүгарасы, халкың кемсидйәни.</verse>
				<verse number="8">Мени гөрйәнлериң бары үстүмден гүлйәр, башларыны яйкаяр хем яңсылаяр:</verse>
				<verse number="9">«Реббе табшырыпды өзүни; гой, Ол оны халас эйлесин, оны азат этсин, чүнки Реб ондан көп разы!»</verse>
				<verse number="10">Эмма Сенсиң ятгыдан мени чыкаран, энем гуҗагындакам маңа рахатлык берен.</verse>
				<verse number="11">Дүнйә инәемде Саңа атылдым, Сен – Худайым энем гөвресинден чыкалым бәри.</verse>
				<verse number="12">Менден дашлашма Сен, чүнки мушакгат якын, көмекчи-де ёк.</verse>
				<verse number="13">Бирентек өкүзлер мени гуршады, гүйчли Башан өкүзлери мени габады;</verse>
				<verse number="14">олар маңа ачярлар агызларыны парчалайҗы, арлайҗы бир арслан ялы.</verse>
				<verse number="15">Мен сув кимин дөкүлдим, богун-богун сөкүлди әхли сүңклерим, мум кимин мениң йүрегим гурсагымда пагыш-пара эреди.</verse>
				<verse number="16">Гүйҗүм күйзәниң дөвүги дек гурады, дилим-де кентлевүгиме япышды, чүнки өлүм топрагында Сен мени гойдуң.</verse>
				<verse number="17">Итлер мениң дашымы алды, беткәрлер топары мени гуршады, эл-аякларымы парран дешдилер.</verse>
				<verse number="18">Әхли сүңклерими санаймалыдыр, олар маңа середип, томаша эдйәр.</verse>
				<verse number="19">Өзара пайлашярлар гейимлерими, эгинбашым үчин биҗе атярлар.</verse>
				<verse number="20">Эмма Сен, я Реб, узакда болма, эй, гүйҗүм, етиш мениң дадыма.</verse>
				<verse number="21">Гылычдан халас эт мениң җанымы, итиң пенҗесинден – мениң өмрүми.</verse>
				<verse number="22">Мени ябаны өкүзден Сен халас этдиң, гутар мени арсланларың агзындан.</verse>
				<verse number="23">Сениң адыңы доганларыма ыглан эдерин, җемагатың ортасында Саңа шөхрат айдарын.</verse>
				<verse number="24">Эй, Ребден горкянлар, Оны алкышлаң! Эй, Якубың әхли зүряды, Оны шөхратландырың! Эй, Ысрайылың бар небереси, Онуң өңүнде галпылдаң!</verse>
				<verse number="25">Чүнки Ол гөргүлиниң гөргүсине бипарх болмады, оны йигренч саймады, Өз йүзүни ондан кесе совмады, гайтам Оңа перят эденде, оны эшитди.</verse>
				<verse number="26">Улы җемагатда Саңа болар мениң алкышым; Ребден горкянларың өңүнде берҗай эдерин өз касамларым.</verse>
				<verse number="27">Гөргүлилер герк-гәбе ийип доярлар, Ребби агтарянлар Оны шөхратландырсын! Йүрегиңиз элмыдама шат болсун!</verse>
				<verse number="28">Ериң әхли учлары Ребби яда салып, Оңа өврүлер, халкларың әхли уруглары Оңа сежде эдерлер.</verse>
				<verse number="29">Чүнки патышалык Реббиңки, Ол миллетлериң үстүнден сүрйәр хөкүми.</verse>
				<verse number="30">Оңа сежде эдер дүнйәниң әхли текепбирлери, өлүм яссыгында ятанларың әхлиси, җаныны дири саклап билмедиклер-де, Онуң өңүнде тагзым эдерлер.</verse>
				<verse number="31">Зүрятлары Оңа гуллук эдерлер, Таңрының адыны гелҗек несле ыглан эдерлер, «Таңры муны берҗай этди» дийип, Онуң халас эдиш хакыкатыны инди догулҗаклара ыглан эдерлер.</verse>
				<verse number="32"></verse>
			</chapter>
			<chapter number="22">
				<verse number="1">Реб – мениң чопаным; мен хич зада мәтәч болмарын.</verse>
				<verse number="2">Ол мени яшыл өрүлерде ятыряр, сиңңин акян сувларың якасына әкидйәр.</verse>
				<verse number="3">Мениң җанымы Ол тәзелейәр хем-де Өз адының хатырасына догрулык ёлларындан мени әкидйәр.</verse>
				<verse number="4">Түм гараңкы дереден гечәемде-де, яманлыкдан горкмаярын мен, чүнки Сен мениң биленсиң. Сениң хасаң, чопан таягың арам берйәр җаныма мениң.</verse>
				<verse number="5">Сен маңа сачак язярсың душманларымың гөзлериниң алнында; яг чалярсың мениң башыма; пүрепүрдир мениң пыялам.</verse>
				<verse number="6">Билйәрин, ягшылык ве садык сөйги өмүрбойы хемра боларлар маңа; өмүрбакы яшарын Реббиң өйүнде.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="23">
				<verse number="1">Реббиңкидир ер ве ондакы затлар, әлем хем-де онда яшаянлар.</verse>
				<verse number="2">Чүнки Ол деңизлер үстүнде ериң дүйбүни тутды хем-де оны сувларың үстүнде гурды.</verse>
				<verse number="3">Реббиң дагына ким чыкып билер? Мукаддес өйүнде ким дуруп билер?</verse>
				<verse number="4">Эллери пәк, йүреги-де ак, көңлүни галплыга гөнүкдирмейән, хиле билен касам этмейән ынсан.</verse>
				<verse number="5">Ол Ребден алар ак пата, халас эдйән Худайындан алар акланма.</verse>
				<verse number="6">Оны – Якуп Худайының йүзүни агтарянларың неслиндендир ол.</verse>
				<verse number="7">Эй, дервезелер, башларыңызы галдырың! Эй, гадымы гапылар, ёкары галың! Шөхрат Шасы ичерик гирсин!</verse>
				<verse number="8">Бу шөхрат Шасы ким? Ребдир гүйчли, кувватлы, Ребдир, сөвешдәки кувватлы.</verse>
				<verse number="9">Эй, дервезелер, башларыңызы галдырың! Эй, гадымы гапылар, ёкары галың! Шөхрат Шасы ичерик гирсин!</verse>
				<verse number="10">Бу шөхрат Шасы ким? Ол – Хөкмүрован Реб ве шөхрат Шасы.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="24">
				<verse number="1">Я Реб, мен көңлүми Саңа гөге гөтерйән.</verse>
				<verse number="2">Эй, Худайым, мен Саңа бил баглаян; мен утанҗа галмайын; душманларым менден үстүн чыкмасын.</verse>
				<verse number="3">Саңа интизарлар галмасынлар утанҗа, нәхак ере хыянат эдйәнлер галсын утанҗа.</verse>
				<verse number="4">Я Реб, маңа салгы бер Өз ёлларыңы хем-де өврет маңа ёдаларыңы.</verse>
				<verse number="5">Мени хакыкатыңда йөрет хем маңа өврет, чүнки мени халас эдйән Худай Сен; мен узаклы гүн Саңа интизардырын.</verse>
				<verse number="6">Я Реб, ядыңа сал мерхеметдир садык сөйгиңи, чүнки олар бардыр гадымдан бәри.</verse>
				<verse number="7">Ятлама Сен яшлык гүнәлерими хем-де битабынлык ёдаларымы. Я Реб, садык сөйгиңе гөрә, Өз ягшылыгың хатырасына яда сал мени.</verse>
				<verse number="8">Реб ягшы хем-де догрудыр Ол гүнәкәрлере Өз ёлуны өвредйәр.</verse>
				<verse number="9">Догры ёла гөнүкдирйәр гөвни песлери Өз ёлуны песпәллере өвредйәр.</verse>
				<verse number="10">Онуң әхтиниң дүзгүнлерини саклаянлара сөйги билен садыклыкдыр Реббиң әхли ёллары.</verse>
				<verse number="11">Я Реб, Өз адың хатырасына багышла Сен мениң этмишлерими, чүнки улудыр олар.</verse>
				<verse number="12">Ребден горкян ынсан бар болса, Реб оңа өвредер сайламалы ёлуны.</verse>
				<verse number="13">Ол яшаҗакдыр болелинликде, ери мирас алар онуң зүряды.</verse>
				<verse number="14">Реб Өз ниетини Ондан горкянлара аян эйлейәр, Ол олара Өз әхтини билдирйәр.</verse>
				<verse number="15">Гөзлерим мыдама Реббе гарап дур, чүнки Ол аякларымы тордан чыкарар.</verse>
				<verse number="16">Маңа өврүл-де, мерхемет эйле, чүнки мен ялңыз, эзъетлидирин.</verse>
				<verse number="17">Йүрегимиң гайгы-хасраты артды; җебир-җепаларымдан халас эт мени.</verse>
				<verse number="18">Мушакгатым билен ызама серет хем-де мениң әхли гүнәлерими өт.</verse>
				<verse number="19">Гөр Сен көпдүгини душманлырымың, олар гүйчли йигренч билен йигренйәр мени.</verse>
				<verse number="20">Җанымы гора-да, халас эт мени, утанмайын, чүнки пена эдиндим Сени.</verse>
				<verse number="21">Кәмилликдир догрулык мени горасын, чүнки мен Саңа интизардырын.</verse>
				<verse number="22">Эй, Худай, ысрайыл халкыны әхли мушакгатлардан Сен халас эйле.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="25">
				<verse number="1">Мени акла, я Реб, чүнки айыпсыз гездим, бил багладым Реббе, ыранмарын мен.</verse>
				<verse number="2">Мени барла, я Реб, хем мени дерңе, мениң пикирлерими, йүрегими сына.</verse>
				<verse number="3">Чүнки сөйгиң гөзлеримиң алнында, гездим мен Сениң садыклыгыңда.</verse>
				<verse number="4">Болгусызлар билен мен отурмаярын, икийүзлүлере яран болмаярын.</verse>
				<verse number="5">Беткәрлериң үйшмелеңини йигренйәрин; эрбетлериң янында отурмарын мен.</verse>
				<verse number="6">Эллерими ювуп языксызлыкда, айланып гурбанлык сыпаң дашындан, я Реб,</verse>
				<verse number="7">Саңа шүкүр нагмасыны айдярын; әхли гудратлы ишлериңи мәлим эдйәрин.</verse>
				<verse number="8">Я Реб, сөййәрин месген тутан өйүңи – Сениң шөхратыңың месген тутан яшалгасыны.</verse>
				<verse number="9">Гүнәкәрлериңки билен биле алма мениң җанымы, ганхорларыңкы билен биле – яшайышымы.</verse>
				<verse number="10">Оларың элинде хайынлык бардыр; голлары пара-пешгешден долудыр.</verse>
				<verse number="11">Мен болса гезйәрин айыпсызлыкда, мени халас эт, маңа мерхемет эйле.</verse>
				<verse number="12">Текиз ерде дур мениң аягым, Реббе алкыш айтҗак мен җемагатда.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="26">
				<verse number="1">Реб – нурум хем Халасгәрим, мен кимден хедер эдейин? Реб өмрүмиң пенасы: мен кимден вехим эдейин?</verse>
				<verse number="2">Беткәрлер: душманларым хем ягыларым төхметлери билен маңа хүҗүм эденде өзлери бүдрейәр хем-де йыкыляр.</verse>
				<verse number="3">Бир гошун мени габаса – йүрегим сарсмаз, маңа гаршы уруш турса-да, умытдан дүшмерин.</verse>
				<verse number="4">Ребден бир зат диледим, ислегим шудур: Реббиң өйүнде өмүрбойы яшамак, Реббиң гөзеллигини хөвес билен сынламак, Онуң ыбадатханасында дога-дилеглер этмек.</verse>
				<verse number="5">Чүнки Ол мушакгатлык вагтында мени горар Өз пенасында хем-де гизләр Өз чадырында; Ол гаяның үстүне мени галдырар.</verse>
				<verse number="6">Инди мениң еңишли башым мени гуршан душманларымың депесинден гараяр. Шадыянлык шовхуныны Онуң чадырында хөдүр эдерин; Реббе нагма айдып, оваз эдерин.</verse>
				<verse number="7">Я Реб, дат-перятлы сесими эшит; мерхемет эйле-де, маңа җогап бер.</verse>
				<verse number="8">«Онуң йүзүни агтар» диййәр йүрегим. Я Реб, Сениң йүзүңи агтарярын мен.</verse>
				<verse number="9">Сен гизлеме менден йүзүңи, газабыңда ковма Сен Өз гулуңы; Сен маңа көмекчи болдуң; мени ташлама хем-де терк этме, эй, Халасгәр Худайым мениң!</verse>
				<verse number="10">Хатда ата-энем терк эдәйсе-де, Реб мен барада алада эдер.</verse>
				<verse number="11">Я Реб, маңа ёлуңы өврет хем-де душманларым себәпли мени дүз ёдадан алып гит.</verse>
				<verse number="12">Душманларымың элине мени табшырма, чүнки ялан шаятлар чыкды гаршыма, олар залымлыгыны пүркйәрлер маңа.</verse>
				<verse number="13">Йөне дирилер юрдунда Реб ягшылыгыны гөрҗекдигиме ынанярын мен.</verse>
				<verse number="14">Реббе умыт багла; мерт бол, гой, гүйчленсин сениң йүрегиң; Реббе умыт багла.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="27">
				<verse number="1">Я Реб, Сени чагырярын; эшитмезлиге салма, эй, мениң Гаям, дымма, габра инйәнлере меңземәйин мен.</verse>
				<verse number="2">Саңа дат-перят эден вагтымда, иң мукаддес отагыңа тарап эллерими галдыранымда, ялбарышларымың сесини эшит.</verse>
				<verse number="3">Эрбетлер, беткәрлер билен биле мени сүйреме; олар парахат геплешйәрлер гоңшусы билен, эмма велин пислик бар йүреклеринде.</verse>
				<verse number="4">Оларың этмишлерини, эден яманлыгыны өзлерине гайтар; эллериниң эденлерини өзлерине гайтар; эденлерине лайык өвезини бер.</verse>
				<verse number="5">Реббиң ишлерине, Онуң эллериниң ишине үнс бермейәндиклери себәпли, Ол вейран эдер олары хем-де гайдып бина этмез олары.</verse>
				<verse number="6">Реббе алкыш болсун! Ол эшитди перядымың сесини.</verse>
				<verse number="7">Реб мениң гүйҗүм хем-де галканым; Оңа бил баглады мениң йүрегим, Ол маңа ярдам эдйәр, йүрегим бичак шатланяр; Оңа нагмам билен шүкүр эдерин.</verse>
				<verse number="8">Реб халкың гүйҗүдир, сечип-сайланының халас беркитмеси Олдур.</verse>
				<verse number="9">Өз халкыңы халас эт, сайлан халкыңа пата бер, олара чопанчылык эт, мыдама олары элиңде гөтер!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="28">
				<verse number="1">Реб барада айдың, эй, ылахы барлыклар, Реббиң шөхратлыдыгы, кувватлыдыгы барада айдың.</verse>
				<verse number="2">Реббиң адыны мынасып шөхратландырың; шанлы мукаддеслигинде Оңа сиз сежде эдиң.</verse>
				<verse number="3">Реббиң сеси сувларың йүзүнде, Худайың шөхраты гүммүрдейәр, Реб уммасыз сувлардан үстүндир.</verse>
				<verse number="4">Реббиң сеси кувватлыдыр, Реббиң сеси шан-шөхратлыдыр.</verse>
				<verse number="5">Реббиң сеси кедр агачларыны дөвйәр, Реб Ливан кедрлерини оврадяр.</verse>
				<verse number="6">Ол Ливан дагыны гөле дей, Сирён дагыны-да ябаны өкүзче дей бөкдүрйәр.</verse>
				<verse number="7">Реббиң сеси йылдырымлар чакдыряр.</verse>
				<verse number="8">Реббиң сеси чөли сарсдыряр, Реб Кадеш чөлүни сарсдыряр.</verse>
				<verse number="9">Реббиң сеси кейиклери гузладяр, токайлары ялаңачлаяр; Онуң ыбадатханасында хеммелер «Худая шөхрат!» диййәр.</verse>
				<verse number="10">Реб силиң ёкарсында тагт гуруп отуряр. Реб Ша хөкмүнде бакы отуряр.</verse>
				<verse number="11">Гой, Реб Өз халкына гүйч-кувват берсин хем-де оны парахатлык билен ялкасын!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="29">
				<verse number="1">Давудың мезмуры. Ыбадатхана багыш эдиленде айдылян нагма.</verse>
				<verse number="2">Я Реб, Сени бейгелтҗек, чүнки Сен ёкары мени галдырдың, мени душман гүлкүсине гоймадың.</verse>
				<verse number="3">Я Реб, Худайым, Саңа дат-перят этдим, Сен хем маңа шыпаңы бердиң.</verse>
				<verse number="4">Я Реб, Сен мениң җанымы өлүлер дүнйәсинден чыкарып алдың; габра инмезим ялы, яшайыш бердиң.</verse>
				<verse number="5">Эй, Реббиң садыклары, Оңа нагмалар айдың; мукаддес адына шүкүрлер эдиң.</verse>
				<verse number="6">Чүнки бир салымлык Онуң газабы; өмүрбойы довам эдйәр мәхрибанлыгы. Агшамдан даңа ченли агы яңланар, эртирине болса шадыхоррамлык гелер.</verse>
				<verse number="7">Мен шейле дийдим өз рахатлыгымда: «Мени асла хич зат сарсдырмаз».</verse>
				<verse number="8">Я Реб, Өз хошамайлыгың билен мени даг дек кувватлы этдиң; гизледиң Сен менден йүзүңи, шонда горкы гаплады мени.</verse>
				<verse number="9">Я Реб, Сени чагырдым; Таңрымдан мерхемет диләп, дат-перят этдим.</verse>
				<verse number="10">Дийдим «Мен өлүп, инемде габра, мунуң пейдасы болармы Саңа? Топрак Саңа өвги айдып билерми? Сениң вепалылыгыңы беян эдерми?»</verse>
				<verse number="11">Я Реб, мени эшит-де, мерхемет эйле! Я Реб, Сен бол мениң көмекчим.</verse>
				<verse number="12">Сен мениң ясымы тоя өвүрдиң, яс җулумы чыкарып, мени бегенч лыбасына беследиң.</verse>
				<verse number="13">Калбым Саңа нагма айтсын, дыммасын. Саңа бакы шүкүр этҗек, я Бейик Худайым!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="30">
				<verse number="1">Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Давудың мезмуры.</verse>
				<verse number="2">Я Реб, мен Сени пена эдинйәрин, мени хич хачан утанҗа гойма; догрулыгың билен халас эт мени.</verse>
				<verse number="3">Маңа гулак гой, тиз етиш мениң дадыма; бол Сен мени пеналаян бир гая, халас болмагым үчин бир мәкәм гала.</verse>
				<verse number="4">Чүнки мениң гаям хем галам Сенсиң; Өз адың хатырасына ёл гөркез маңа, мени угрукдыр.</verse>
				<verse number="5">Маңа гурлан тордан Сен мени чыкар, чүнки Сен мениң пенамсың.</verse>
				<verse number="6">Сениң элиңе табшырярын мен өз рухумы; мени халас этдиң, я Реб, хакыкатың Худайы.</verse>
				<verse number="7">Йигренйәрин дерексиз бутлара сыгынянлары; мен диңе Реббе баглаян били.</verse>
				<verse number="8">Бегенип шатланарын садык сөйгиңе, чүнки Сен мушакгат халымы гөрдүң, җанымың чекйән дердини билдиң;</verse>
				<verse number="9">табшырмадың мени душман элине; дуруздың аякларымы гиң ерде.</verse>
				<verse number="10">Я Реб, маңа мерхемет эйле, себәби мен хасрат ичинде; гайгы-гамдан яңа гөзүм күтелди; мениң җаным хем-де багрым гурады.</verse>
				<verse number="11">Өмрүм соңланып баряр гам-гусса билен; йылларым-да дат-перят билен; гүнәм зерарлы кувватым гачды хем-де мениң сүеклерим гурады.</verse>
				<verse number="12">Йүзүгара болдум әхли ягыларыма, ылайта-да өз гоңшуларыма; бетнышан болдум мен танышларыма; көчеде гөрйәнлер менден гачярлар.</verse>
				<verse number="13">Мерхум дек унудылдым мен; бир дөвлен күйзә өврүлендирин.</verse>
				<verse number="14">Чүнки көплериң яманламасыны эшидйәрин мен, маңа гаршы дилдүвшүк гуранларында, җаныма каст этмекчи боланларында, төверек-дашымы горкы гаплаяр.</verse>
				<verse number="15">Эмма, я Реб, Саңа бил баглаярын мен; Мен диййәрин: «Сенсиң мениң Худайым».</verse>
				<verse number="16">Өмрүмиң гүнлери Сениң элиңде; халас эт мени ягыларымың хем-де мени ызарлаянларың элинден.</verse>
				<verse number="17">Сач йүзүңиң нуруны бендәң үстүне; садык сөйгиң билен мени халас эт.</verse>
				<verse number="18">Я Реб, мени утанҗа гойма, чүнки Сени чагырярын мен; гой, эрбетлер утанҗа галсын; өлүлер дүнйәсине инип, гой, олар дымсын.</verse>
				<verse number="19">Текепбирлик хем-де кемситме билен догры ынсана сөгйән ялан диллер лал болсун.</verse>
				<verse number="20">Сениң ягшылыгың ненеңси улы! Өзүңден горкянлар үчин саклаяң оны; адамзат өңүнде Саңа бил баглаянлара эдйәрсиң Сен бу ягшылыгы.</verse>
				<verse number="21">Сен ынсан дилдүвшүклеринден олары Өз хузурың саясында гизлейәң; диллериң давалашмагындан чадырың ховпсузлыгында саклаяң.</verse>
				<verse number="22">Реббе алкыш болсун! Чүнки Ол дашы габалан шәхерде маңа аҗайып сөйгүсини гөркезди.</verse>
				<verse number="23">Өз ховсаламда шейле ойладым: «Мен Сениң назарыңдан ташландым». Йөне Саңа перят эден вагтымда Сен дады-перятларымы эшитдиң.</verse>
				<verse number="24">Эй, Реббиң әхли садыклары, сөйүң сиз Оны! Реб гораяр Өзүне вепадарлары, долы җеза берйәр текепбирлик эдйәне.</verse>
				<verse number="25">Эй, Реббе умыт баглаянларың бары, батыр болуң, кувватлансын йүреклериңиз!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="31">
				<verse number="1">Языгы багышланан, гүнәси өртүлен адам нәхили багтлы!</verse>
				<verse number="2">Реб тарапындан этмиши хасаба алынмаян, рухунда хиле ёк адам нәхили багтлы!</verse>
				<verse number="3">Мен дымып, узаклы гүн зар-зар агланымда, гурап галды мениң сүңклерим.</verse>
				<verse number="4">Чүнки гиҗе-гүндиз элиң үстүме аграмын салды, томус ыссысында ялы ысгыным гачды.</verse>
				<verse number="5">Саңа әшгәр этдим мен өз гүнәми хем-де гизлемедим этмишлерими. Дийдим: «Реб янында боюн алҗак языкларымы». Сен хем багышладың гүнәмиң языгыны.</verse>
				<verse number="6">Мунуң үчин садыкларың хер бири гүнәсини аңлан вагты Саңа этсин доганы. Шонда, муңа ёкдур хич шүбхе: оңа етмез көп сувларың җошмагы.</verse>
				<verse number="7">Сенсиң мениң гизленйән ерим; гораярсың мени ховп-хатарлардан; Сен мени халас эйледиң, йүрегиме шатлык нагмасын гойдуң.</verse>
				<verse number="8">«Мен саңа өвүт берерин, йөремели ёлуңы салгы берерин; маслахат берерин, сенде болар Мениң назарым.</verse>
				<verse number="9">Дүшүнҗесиз ат я гатыр дек болма: агыззырык билен уян болмаса билмейәрлер олар гитҗек ёлуны».</verse>
				<verse number="10">Көп боляндыр эрбетлериң гайгысы, эмма Реббе бил баглаянлары гуршап аляр Онуң садык сөйгүси.</verse>
				<verse number="11">Эй, догры адамлар, Ребде бегениң хем-де шатланың! Эй, йүреги догрулар, хеммәңиз хешелле какың!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="32">
				<verse number="1">Эй, догры адамлар, шатланың Ребде, догручыла алкыш айтмак гелишйәр.</verse>
				<verse number="2">Реббе алкыш айдың лирада, Оңа мукам чалың он киришли гуралда.</verse>
				<verse number="3">Айдың Оңа тәзе нагманы, шадыян гыгырышып, уссатларча чалың өз сазыңызы.</verse>
				<verse number="4">Чүнки Реббиң сөзи догры, вепалыдыр Онуң әхли ишлери.</verse>
				<verse number="5">Ол догрулыгы, адалаты сөййәндир; ер йүзи Реббиң садык сөйгүсинден долудыр.</verse>
				<verse number="6">Ярадылды гөклер Реб сөзи билен, бар асман җисимлери – агзының непеси билен.</verse>
				<verse number="7">Ол деңиз сувларыны үйшмек кимин йыгнады, дүйпсүз сувлары ховданлара сыгдырды.</verse>
				<verse number="8">Бүтин ер йүзи, гой, Ребден горксун; дүнйәде яшаянларың бары Ондан эйменсин.</verse>
				<verse number="9">Чүнки Ол айтды – айданы болды; Ол буюрды – буйраны хем берк дурды.</verse>
				<verse number="10">Реб миллетлериң маслахатыны хич эдйәр, халкларың ниетлерини пуҗа чыкаряр.</verse>
				<verse number="11">Эмма эбедидир Реб маслахаты, Онуң йүрек пикирлери – несиллербойы.</verse>
				<verse number="12">Худайы Реб болан миллет багтлыдыр; Өз генҗи хөкмүнде сайлан халкы багтлыдыр.</verse>
				<verse number="13">Реб гөклерден назар айлаяр, Ол адамзадың барыны гөрйәр.</verse>
				<verse number="14">Тагтында отуран еринден ериң әхли илатына назар айлаяр:</verse>
				<verse number="15">Олдур хер бириниң йүрегини ярадан, оларың әхли ишлерине дүшүнйән.</verse>
				<verse number="16">Патышаны халас этмез улы гошуны, улы гүйҗи халас этмез батыры.</verse>
				<verse number="17">Гүйчли бедев еңши кепиллендирмез, улы гүйҗи билен хич кими ол халас этмез.</verse>
				<verse number="18">Ине, Реббиң назары Ондан горкянларда, садык сөйгүсине умыт баглаянларда.</verse>
				<verse number="19">Өлүмден олаң җаныны Ол халас эдер, ачлык дөврүнде-де аман галдырар.</verse>
				<verse number="20">Ребби пена эдинйәр бизиң җанымыз, Ол – көмегимиз ве галканымыз.</verse>
				<verse number="21">Онда шатланяр йүреклеримиз, чүнки мукаддес адына бил баглаяндырыс.</verse>
				<verse number="22">Я Реб, биз Саңа умыт баглаяндырыс. Сениң садык сөйгиң бизе яр болсун!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="33">
				<verse number="1">Давудың Абымелегиң өңүнде өзүни дәлилиге уран вагтындакы мезмуры. Абымелек Давуды ковандан соң, ол гитди.</verse>
				<verse number="2">Мен Реббе хемише алкыш айдарын, Оңа өвги элмыдама агзымда болар.</verse>
				<verse number="3">Реб билен мениң җаным магтанар, песпәллер эшидер хем-де шат болар.</verse>
				<verse number="4">Мениң билен биле Ребби өвелиң, бейгелдели билеликде Онуң адыны.</verse>
				<verse number="5">Мен Ребби агтардым, Ол җогап берди хем-де әхли ховплардан мени халас эйледи.</verse>
				<verse number="6">Оңа назар салың, нурланарсыңыз, асла утандырылмаз сизиң йүзүңиз.</verse>
				<verse number="7">Мен-бичәре Ребби чагырдым, Ол хем эшитди, мени әхли азапларымдан халас эйледи.</verse>
				<verse number="8">Реб перишдеси Ондан горкянлары гуршаяр, олары бела-бетерден халас эйлейәр.</verse>
				<verse number="9">Дадып гөрүң Реб ягшылыгыны, Оны пена эдинйән нәхили багтлы!</verse>
				<verse number="10">Ребден горкуң, эй, Онуң мукаддеслери, Ондан горкянларың ёк мәтәчлиги.</verse>
				<verse number="11">Хатда ёлбарслар хем чекйәр эҗир билен ачлыгы, Ребби агтарянлар болса чекмез хич мәтәчлиги.</verse>
				<verse number="12">Гелиң, эй, огулларым, диңләң сиз мени, өвредейин сизе Ребден горкмагы.</verse>
				<verse number="13">Ислейәрмиң дөвран сүрмеги? Гөресиң гелйәрми ягшы гүнлери?</verse>
				<verse number="14">Яманлыкдан сакла сен өз дилиңи ве хилели гепден – додакларыңы;</verse>
				<verse number="15">яманлыкдан айрыл, эт сен ягшылык, парахатлык агтар, онуң ызындан галма.</verse>
				<verse number="16">Догры адамларда Реббиң гөзлери, перятларына ачык Онуң гулагы.</verse>
				<verse number="17">Реббиң йүзи беткәрлере гаршыдыр; олары ятламадан ер йүзүнде нышан галдырмаз.</verse>
				<verse number="18">Реб эшидйәр догрулар перят эденде, Ол олары әхли мушакгатларындан халас эйлейәр.</verse>
				<verse number="19">Реб калбы сыныклара якындыр; рухдан дүшенлери халас эдйәндир.</verse>
				<verse number="20">Догры ынсаның дертлери көпдүр, эмма Реб әхлисинден оны халас эдйәндир.</verse>
				<verse number="21">Онуң әхли сүңклерини гораяр, оларың бири хем дөвүлмез.</verse>
				<verse number="22">Яманлык эрбет адамы өлдүрер, догры адамы йигренйән хөкүм эдилер.</verse>
				<verse number="23">Реб Өз бенделерини халас эдйәндир, Оны пена эдинйәнлериң хич бири хөкүм эдилмез.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="34">
				<verse number="1">Я Реб, мениң билен давалашянлар билен Сен давалаш; мениң билен сөвешйәнлер билен Сен сөвеш;</verse>
				<verse number="2">совудыңы гей, галканыңы ал, дадыма етиш.</verse>
				<verse number="3">Мени ковалаянлара гаршы найзалы, айпалталы чык. Калбыма дий: «Халасгәриң – Мен».</verse>
				<verse number="4">Җанымың кастына чыканлар, гой, утанып масгара болсун; маңа гаршы эрбетлик ниетләнлер ызына дөнсүн, йүзи гызарсын.</verse>
				<verse number="5">Гой, олар ел өңүндәки овнук саман дек болсун; Реббиң перишдеси олары сырып әкитсин.</verse>
				<verse number="6">Гой, оларың ёлы гараңкы хем сүрчек болсун; Реббиң перишдеси олары ковсун.</verse>
				<verse number="7">Чүнки себәпсиз ере мениң үчин дузак гурдулар; себәпсиз ере мениң үчин чукур газдылар.</verse>
				<verse number="8">Гой, хеләкчилик дуйдансыз олаң башына инсин, гизлин гуран дузакларына өзлери дүшсүн, хеләкчилиге учранда, гой, шоңа дүшсүн.</verse>
				<verse number="9">Мениң җаным болса Ребде шат болар; мени халас эдендигине бегенер.</verse>
				<verse number="10">Шейле диер мениң әхли сүңклерим: «Я Реб, эйсем Сен ялы бармы? Сен эҗизи гутарярсың гүйчлүден, пукарадыр мәтәчлери – талаңчысындан».</verse>
				<verse number="11">Бетниет шаятлар гаршыма чыкяр, билмейән задымы менден сораяр.</verse>
				<verse number="12">Ягшылыгыма яманлык эдйәр, мениң җанымы хоссарсыз гойяр.</verse>
				<verse number="13">Мен болса җул геердим олар сыркавка, агыз бекләп, өзүми песпәл тутардым; эмма җогапсыз галды дога-дилегим.</verse>
				<verse number="14">Мен олара достум я доганым ялы гарардым, эҗеме яс тутян дек башым ашак салып, матам тутардым.</verse>
				<verse number="15">Олар болса бүдрәниме шатланып, йыгнанардылар; мыҗабатчылар маңа гаршы топланардылар; агсан болуп, мени яңсылардылар; мени дынгысыз парчалардылар.</verse>
				<verse number="16">Шикеслини яңсылаян худайсызлар дек, олар маңа дишлерини гыҗаярдылар.</verse>
				<verse number="17">Я Таңры, Сен хачана ченли муңа серетҗек? Оларың сүтеминден халас эт мениң җанымы, арсланлардан халас эт еке-тәгими.</verse>
				<verse number="18">Мен улы йыгнакда Саңа шүкүр эдерин, көп санлы халкың арасында Сени шөхратландырарын.</verse>
				<verse number="19">Маңа нәхак душман боланлар, гой, шатланмасын, Мени нәхак ере йигренйәнлер гөз гыпышмасын.</verse>
				<verse number="20">Чүнки олар асудалык барада гүррүң этмейәрлер, терсине, ер йүзүндәки асудахаларлара гаршы хилели сөзлери ойлап тапярлар.</verse>
				<verse number="21">Мени айыплап, агызларыны гиңден ачярлар: «Хә-ә, өз гөзүмиз билен гөрендирис!» диййәрлер.</verse>
				<verse number="22">Я Реб, Өзүң гөрдүң, дымма! Я Таңры, менден узакда болма.</verse>
				<verse number="23">Мениң хакым хем давам үчин, гайрата гал, оян, эй, Худайым, Таңрым.</verse>
				<verse number="24">Догрулыгыңа лайыклыкда мени акла, эй, Бейик Худайым; хешелле какмасынлар мениң үстүмден.</verse>
				<verse number="25">Йүрекден: «Хә-ә, йүрек ислегимиз ерине дүшди: биз ондан дындык» дийип, олар айтмасын.</verse>
				<verse number="26">Хасратыма шатланянларың бары йүзлери гызарып, биабрай болсун; өңүмде өзүни бейгелдйәнлериң эгинбашлары утанч хем-де бетнамлык болсун.</verse>
				<verse number="27">Мениң хаклылыгымы ислейәнлер шатланып, хешелле каксын, «Өз бендесине парахатлык ислейән Реббиң белентлиги артсын» дийип, дынгысыз айтсын.</verse>
				<verse number="28">Мениң дилим Сениң догрулыгыңы айдар хем-де узаклы гүн Саңа ол алкыш эдер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="35">
				<verse number="1">Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Реббиң гулы Давудың мезмуры.</verse>
				<verse number="2">Эрбет адамың этмиши йүрегинде сесленйәр, Ол Худайдан асла горкмаяр.</verse>
				<verse number="3">Чүнки гүнәсини тапып, оны йигренеринден, җуда хошдур онуң гөвни өзүнден.</verse>
				<verse number="4">Агзының сөзлери – бетлик хем хиле, пайхасланып, ягшылык этмеги хич ислемейәр.</verse>
				<verse number="5">Дүшегинде яманлык этмегиң ёлларыны ойлаяр, бет ёла дүшйәр, оны асла йигренч саймаяр.</verse>
				<verse number="6">Я Реб, гөклере етйәр Сениң сөйгиң, булутлара етйәр вепадарлыгың.</verse>
				<verse number="7">Сениң догрулыгың белент даглар дей, Сениң адалатлы хөкүмлериң дүйпсүз чуңлук дей. Я Реб, Сен ынсаны, хайваны халас эдйәрсиң.</verse>
				<verse number="8">Эй, Худай, садык сөйгиң ненең гымматлы! Сениң ганатларыңың саясы ынсан огулларына пена боляндыр.</verse>
				<verse number="9">Өйүңиң нәз-ныгматындан дойярлар; Сен олары Өз леззет деряңдан гандыряң.</verse>
				<verse number="10">Чүнки яшайшың гөзбашы Сенде, биз нур гөрйәрис Сениң нуруңда.</verse>
				<verse number="11">Сени танаянлара довам этдир садык сөйгиңи, йүреги догрулара – догрулыгыңы.</verse>
				<verse number="12">Текепбириң аягы мени басгыламасын, эрбет адамларың эли мени ковмасын.</verse>
				<verse number="13">Беткәрлер ол ерде йыкылдылар, ере язылдылар, галып билмейәрлер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="36">
				<verse number="1">Эрбет иш эдйәнлере җаныңы якма, найынсаплара хөвесли бакма.</verse>
				<verse number="2">Чүнки олар тиз вагтда от кимин гурар, гөк өсүмлик кимин саралып солар.</verse>
				<verse number="3">Реббе бил багла, эт сен ягшылык, юртда яшап, яйна асудалыкда.</verse>
				<verse number="4">Ребден теселли тап, йүрек арзувларыңы Ол хасыл эдер.</verse>
				<verse number="5">Ёлуңы Реббе табшыр, Оңа бил багла, шонда Ол саңа хемаят берер.</verse>
				<verse number="6">Нур дей ялпылдадар догрулыгыңы, гүнорта чагы дей – хаклылыгыңы.</verse>
				<verse number="7">Үмсүм бол Реббиң өңүнде, Оңа сабырлы гараш, ёлы ровач бетниете хөвесли бакма.</verse>
				<verse number="8">Гахардан саклан, газабы ташла, аладачыл болма: ол шере элтер.</verse>
				<verse number="9">Чүнки кесилип ташланар пислик эдйәнлер, Реббе интизарлар ери мирас аларлар.</verse>
				<verse number="10">Аз-кем сабыр эт, эрбетлер ёк боларлар, ерлерине гөз айларсың, йөне тапмарсың.</verse>
				<verse number="11">Пәлипес адамлар болса ери мирас аларлар, абаданчылыкда яшап, хезил эдерлер.</verse>
				<verse number="12">Эрбет догры адама хыянат эдйәр хем-де оңа дишлерини гыҗаяр.</verse>
				<verse number="13">Таңры болса онуң үстүнден гүлйәр, чүнки онуң вагтының доляндыгыны гөрйәр.</verse>
				<verse number="14">Гарып билен мәтәҗи ере чалмаклык үчин, догры ёлдан барянлары өлдүрмек үчин, эрбет адамлар гылыч сырып, яйыны гуряр.</verse>
				<verse number="15">Эмма гылычлары өз йүреклерине санҗылар, оларың яйлары хем күл-оврам болар.</verse>
				<verse number="16">Догры ынсаның аз зады әхли эрбетлериң байлыгындан ягшыдыр.</verse>
				<verse number="17">Чүнки эрбетлериң голлары дөвлер, йөне Реб догрулары сөйгетләр.</verse>
				<verse number="18">Реб кәмиллериң гүнлерини билйәндир, оларың мирасы эбеди галар.</verse>
				<verse number="19">Олар яман вагты утандырылмаз, док боларлар ачлык дөврүнде.</verse>
				<verse number="20">Эмма эрбетлер хеләк боларлар, Реббиң душманлары өрүлериң гөзеллиги дей йитип гидерлер, гайып боларлар, түссе ичинде сумат боларлар.</verse>
				<verse number="21">Эрбет адам карз алып, ызына бермез, догры ынсан болса җомарт ве эли ачык.</verse>
				<verse number="22">Чүнки Онуң ялканлары ери мирас аларлар, Онуң гарганлары болса гырлып ёк болар.</verse>
				<verse number="23">Реб догрының гадамыны беркарар эдйәр, Ол онуң ёлундан гөвнүхош боляр.</verse>
				<verse number="24">Йыкылмаз бу ынсан бүдрәенде хем, чүнки Реб онуң элинден тутяр.</verse>
				<verse number="25">Яш йигитдим, инди гаррадым, йөне догры ынсаның терк эдиленини я зүрядының чөрек дилененини хениз гөрмедим.</verse>
				<verse number="26">Элмыдама эли ачык хем-де карз берйәр; оларың неслинден ялканыш гелер.</verse>
				<verse number="27">Шер ишден гача дур хем эт ягшылык – бакы яшарсың.</verse>
				<verse number="28">Чүнки Реб адалаты сөййәндир, Ол садык ынсаны терк эдйән дәлдир; догры ынсан бакы горалар, йөне эрбетлериң зүрятлары гырлып ёк болар.</verse>
				<verse number="29">Догры ынсанлар ери мирас аларлар хем-де онда бакы месген тутарлар.</verse>
				<verse number="30">Догры адамың агзы даналыгы сөзлейәр, онуң дили адалаты беян эйлейәр.</verse>
				<verse number="31">Онуң йүрегиндедир Худайың кануны, тайян дәлдир онуң аягы.</verse>
				<verse number="32">Эрбет догры ынсаны аңтаяр, оны өлдүрмәге пурсат пейлейәр.</verse>
				<verse number="33">Йөне Реб оны эрбедиң элине бермез; каза гетириленде, оны айыплы чыкармаз.</verse>
				<verse number="34">Реббе умыт багла, Онуң ёлуны сакла, Ол хем ери мирас алмагың үчин сени бейгелдер; сен эрбетлериң ёк эдиленини гөрерсиң.</verse>
				<verse number="35">Мен ызгытсыз эрбет адамың чынар дек гөгерен еринде яйрап отураныны гөрдүм.</verse>
				<verse number="36">Бирденкә ол гайып болды-да гитди; мен оны гөзледим, эмма тапмадым.</verse>
				<verse number="37">Кәмил ынсаны сынла, догры адама серет. Парахат ынсаның гелеҗеги бар.</verse>
				<verse number="38">Эмма гүнәлилер бүтинлей вейран эдилер; эрбетлериң гелеҗеги ёк болар.</verse>
				<verse number="39">Реб догры ынсанлары халас эдйәндир, мушакгатлыкда олара пена боляндыр.</verse>
				<verse number="40">Реб олара көмек берер ве халас эдер; олары эрбетлерден гутарар ве халас эдер, чүнки олар Оны пена тутуняр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="37">
				<verse number="1">Давудың ятланма дилеги</verse>
				<verse number="2">Я Реб, гахарыңда мени язгарма, газабыңда мени тербиелеме.</verse>
				<verse number="3">Чүнки пейкамларың парран гечди ичимден, Сениң элиң аграм саляр мениң үстүмден.</verse>
				<verse number="4">Гахарың зерарлы тенимиң абат ери ёк, гүнәм зерарлы беденимде саглык ёк.</verse>
				<verse number="5">Чүнки языкларым башымдан агды, агыр йүк дей маңа аграмын салды.</verse>
				<verse number="6">Акмаклыгым зерарлы яраларым ириңледи хем-де порсады.</verse>
				<verse number="7">Ики бүкүлип, ере язылдым, мен узаклы гүн яс тутуп гезйән.</verse>
				<verse number="8">Чүнки ысытмадан долудыр билим, беденимиң абат ери галмады.</verse>
				<verse number="9">Халыс тапдан дүшдүм, мыдар галмады, йүрек ызасындан зар-зар гыгырян.</verse>
				<verse number="10">Я Таңры, Саңа аян әхли дилегим, Сенден гизлин дәлдир мениң перядым.</verse>
				<verse number="11">Йүрегим галпылдап, ысгыным гачды, мениң гөзлеримиң нуры галмады.</verse>
				<verse number="12">Дост-ярларым яраларым зерарлы менден дашлашяр, гоңшуларым-да менден узакда дуряр.</verse>
				<verse number="13">Җанымың кастындакылар дузак гурярлар; мениң зелелими гөзлейәнлер мени йыкмак хакда гүррүң эдйәрлер; узаклы гүн хиле гурмагы ниет эдйәрлер.</verse>
				<verse number="14">Мен болса эшидип билмейән кер адам ялы, гүрләп билмейән лал ынсан ялы.</verse>
				<verse number="15">Дилсиз-агызсыз кер кимин болдум.</verse>
				<verse number="16">Чүнки, я Реб, мен Саңа интизардырын; Сен җогап берерсиң, я Таңры мениң Худайым.</verse>
				<verse number="17">Дийдим: «Душманларым чекйән җебриме, гой, бегенмесин, йыкылмайын, ягыларым, гой, өвүнмесин».</verse>
				<verse number="18">Чүнки йыкылмага голайландырын, дынгысыз агырым билен йүзбе-йүздүрин.</verse>
				<verse number="19">Мен өз языгымы боюн алярын, гүнәм бабатда хасрат чекйәрин.</verse>
				<verse number="20">Душманларым болса дири хем гүйчли; мени нәхак ере йигренйәнлер көпелди.</verse>
				<verse number="21">Ягшылыгыма яманлык эдйәнлер маңа душмандыр, чүнки ягшылыга эерйәрин мен.</verse>
				<verse number="22">Я Реб, мени терк этме! Узаклашма менден, эй, мениң Худайым!</verse>
				<verse number="23">Ярдам этмек үчин дадыма етиш, я, Таңры мениң Халасгәрим!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="38">
				<verse number="1">Айдымчылар топарының ёлбашчысы Едутуның мукамына лайыклыкда. Давудың мезмуры.</verse>
				<verse number="2">Дийдим: «Дилимден гүнә галмазлык үчин, йөреҗек ёлумы сайгарҗакдырын; эрбетлер мениң гаршымда дурка агзымы җылавлап саклаҗакдырын».</verse>
				<verse number="3">Лал болуп, үмсүмлиги бозмадым, хатда ягшы затлары-да айтмадым; эмма бетерледи мениң агырым.</verse>
				<verse number="4">Йүрегим туташды мениң ичимде, от алавлады ой-хыялымда, ахырсоңы дилими ярдым:</verse>
				<verse number="5">«Билдир, я Реб, мениң соңумы хем-де галан гүнлеримиң саныны; билдир өмрүмиң паныдыгыны.</verse>
				<verse number="6">Сен мениң гүнлерими бир гарыш этдиң! Сениң назарыңда өмрүм пуч затдыр. Догрудан-да, хер бир ынсан елиң өвүсгини ялыдыр».</verse>
				<verse number="7">«Догрудан-да, ынсан гезйәр бир судур кимин; догрудан-да, бидерек ере ол хысырдаяр; йыгнаяр, мунуң киме галҗагыны билмейәр.</verse>
				<verse number="8">Я Таңры, инди нәмә гарашайын мен? Мениң әхли умыдым Сенде.</verse>
				<verse number="9">Әхли языкларымдан мени халас эт, мени акмаклара масгара этме.</verse>
				<verse number="10">Лал болуп, ачмаярын агзымы, чүнки Сен этдиң муны.</verse>
				<verse number="11">Айыр менден Өз ургуларыңы, элиң зарбына йитип гидйәрин.</verse>
				<verse number="12">Ынсаны гүнәсине гөрә паш эдип, темми береңде, гуванян затларыны гүе ялы даргадяң; догрудан-да, хер бир ынсан елиң өвүсгини ялыдыр!»</verse>
				<verse number="13">«Я Реб, мениң догамы эшит, гулак гой дат-перядыма; Сен бипарх гарама гөзяшларыма, чүнки мен гелмишек Сениң яныңда, әхли аталарым дей мен бир кесеки.</verse>
				<verse number="14">Назарыңы менден сов, гидип, ёк болмаздан өң бир ынҗалайын».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="39">
				<verse number="1">Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Давудың мезмуры.</verse>
				<verse number="2">Мен интизар болуп, Реббе гарашдым, Ол маңа тарап эглип, перядымы эшитди;</verse>
				<verse number="3">мени хеләкчилик горпундан, батгалык лайындан чыкарып алды; аякларымы гаяның үстүнде дурзуп, Ол мениң әдимлерими беркитди.</verse>
				<verse number="4">Ол мениң агзымда бир тәзе нагма – Худайымыза алкыш нагмасын гойды; көплер муны гөрүп горкарлар, хем-де Реббе бил багларлар.</verse>
				<verse number="5">Реббе бил баглаян ынсан нәхили багтлы! Текепбирлере, ялан худайлара йүз бермейән ынсан нәхили багтлы!</verse>
				<verse number="6">Я Бейик Худайым, Сениң билен деңәр ялы хич ким ёк! Сениң бизе гөнүкдирилен гудратлы ишлериң, пикирлериң көпдүр. Мен олары вагыз эдип, айдасым гелйәр, йөне олар санардан көпдүр.</verse>
				<verse number="7">Гурбанлык билен садаканы Сен ислемедиң; Сен мениң гулакларымы ачдың; якма гурбанлыгыны, гүнә гурбанлыгыны талап этмедиң.</verse>
				<verse number="8">Шонда дийдим: «Ине, гелйәрин; китапда мен барада язылгы.</verse>
				<verse number="9">Эй, Худайым, ислегиңи берҗай этмекден леззет алярын; Сениң кануның хем мениң калбымда».</verse>
				<verse number="10">Улы җемагатда догрулыгыңы мен вагыз этдим; Сен билйәрсиң, я Реб, мен агзымы юммадым.</verse>
				<verse number="11">Сениң догрулыгыңы йүрегимде мен яшырмадым; садыклыгың, халас эдишиң барада мен гүррүң бердим; улы җемагатда сөйгиңи, садыклыгыңы мен гизлемедим.</verse>
				<verse number="12">Я Реб, Өз мерхеметиңи менден аяма; Сениң сөйгиң ве садыклыгың, гой, элмыдама мени горасын.</verse>
				<verse number="13">Чүнки сансыз бела-бетер мени гуршады; өз этмишлерим мениң башымдан инди; гөрүп билмейән: олар башымың сачындан хем кән, пагыш-пара болды мениң йүрегим.</verse>
				<verse number="14">Я Реб, мени халас этмеги ниетиңе сал; я Реб, тиз етиш мениң дадыма.</verse>
				<verse number="15">Җаныма каст эдйәнлериң хеммеси, гой, утанҗа галсын, йүзи гызарсын; башыма гелен күлпетлере шат болянлар, ызына өврүлип, масгара болсун.</verse>
				<verse number="16">Маңа «хай, хай!» диййәнлер утанчларындан яңа, гой, довла дүшсүн.</verse>
				<verse number="17">Сени агтарянларың бары Сенде бегенип, шадыян болсун; «Реб бейикдир!» дийип, халас эдишиңи сөййәнлер дынгысыз айтсын.</verse>
				<verse number="18">Мен болса гарып ве мәтәчдирин, йөне Таңры маңа гамхорлык эдер; Сенсиң көмегим хем Халасгәрим, эгленме, эй, мениң Худайым!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="40">
				<verse number="1">Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Давудың мезмуры.</verse>
				<verse number="2">Эҗизлере рехимли гараян нәхили багтлы! Яман гүнде Реб оны халас эдер.</verse>
				<verse number="3">Реб оны горар, аман галдырар, ер йүзүнде оңа багтлы диерлер; Сен душман элине оны бермерсиң.</verse>
				<verse number="4">Хассалык дүшегинде Реб онуң даянҗы болар, Реб оңа бүтинлей шыпа берер.</verse>
				<verse number="5">Мен дийдим: «Я Реб, маңа мерхемет эйле, шыпа бер, чүнки мен гүнәли Сениң өңүңде».</verse>
				<verse number="6">Душманларым мен барада эрбет гүррүң эдйәрлер. «Хачан өлүп, ады-соры йитер?» диййәрлер.</verse>
				<verse number="7">Олардан бири мени гөрмәге гелсе, ялан сөзлейәр, йүреги гыбат топлаяр, дашарык чыкандан соң, оны яйрадяр.</verse>
				<verse number="8">Мен барада пышырдашяр мени йигренйәнлериң бары, маңа гаршы яман ниет эдйәрлер.</verse>
				<verse number="9">Олар: «Ол өлүм ховплы бела учрады, ине, ятыр, инди галмаз» диййәрлер.</verse>
				<verse number="10">Хатда дузумы иен, бил баглан достум маңа хайынлык этди.</verse>
				<verse number="11">Эмма Сен, я Реб, маңа мерхемет эйле, мени дикелт, мен оларың алмытыны берейин.</verse>
				<verse number="12">Душманларым менден үстүн чыкмаса, Сениң менден хошалдыгыңы билерин.</verse>
				<verse number="13">Сен мени айыпсызлыгымда беркидйәң; Өз хузурыңда эбедилик дурузяң.</verse>
				<verse number="14">Ысрайылың Худайы Реббе алкыш болсун эзелден эбедә ченли! Омын! Омын!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="41">
				<verse number="1">Саз ёлбашчысына. Кораның несиллериниң маскили.</verse>
				<verse number="2">Кейигиң акар сувлары күйсейши кимин, эй, Худай, җаным Сени күйсейәр!</verse>
				<verse number="3">Худая, дири Худая тешнедир җаным, хачан гөреркәм мен Худайың йүзүн?</verse>
				<verse number="4">Диенлеринде дынгысыз: «Ханы Худайың?» гөзяшларым еке-тәк азыгым болды.</verse>
				<verse number="5">Мен йөрәрдим җемагат билен, байрам эдйән халкы әкидердим Худай өйүне; олар шатланып, нагма айдарды. Шу затлары ятлан вагтымда күйсемеден пара-пара боляр йүрегим.</verse>
				<verse number="6">Эй, җаным, сен нәме үчин гамланяң? Нәме үчин сен ичимде ыңраняң? Умыдыңы Худая багла, мен ене Оңа – Халасгәриме ве Худайыма өвги айдарын.</verse>
				<verse number="7">Эй, Худайым, ичимде җаным гамланяр, мунуң үчин Иордан топрагында, Хермон хем-де Мизар дагында Сени ятлаян.</verse>
				<verse number="8">Чуңлук чуңлуга гыгыряр, шаглавукларыңың овазы билен. Сениң әхли толкунларың, силлериң кимин мушакгатлар мениң башымдан гечди.</verse>
				<verse number="9">Реб гүндиз садык сөйгүсини гөркезйәр, гиҗелерине мен Оңа нагма айдярын – өмрүмиң Худайына дога эдйәрин,</verse>
				<verse number="10">Гаям болан Худайыма шейле диййәрин: «Нәме үчин мени унутдың? Душман мени гысан вагтында нәме үчин гам-гуссалы гезмели?»</verse>
				<verse number="11">Душманларым гүнде: «Худайың ниреде?» диййәр, кемситме аркалы сүңклерими күл-оврам эдйәр.</verse>
				<verse number="12">Эй, җаным, сен нәме үчин гамланяң? Нәме үчин сен ичимде ыңраняң? Умыдыңы Худая багла, мен ене Оңа – Халасгәриме ве Худайыма өвги айдарын.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="42">
				<verse number="1">Эй, Худай, Сен мени акла! Худайсыз миллетден алып бер мениң хакымы, хилегәр ве адалатсыз адамдан халас эт мени.</verse>
				<verse number="2">Чүнки пена тутунян Худайым Сенсиң. Сен нәме үчин мени терк этдиң? Душман мени гысан вагтында, нәме үчин гам-гуссалы гезмели?</verse>
				<verse number="3">Сен хакыкатыңы, нуруңы ибер, гой, олар ёл гөркезсин маңа; гой, олар мени әкитсин, мукаддес дагыңа ве яшалгаңа.</verse>
				<verse number="4">Шонда Худайың гурбанлык сыпасына, кейпикөклүгим болан Худайыма барарын. Эй, Худай, мениң Худайым, мен Саңа лирада өвги нагмасыны айдарын.</verse>
				<verse number="5">Эй, җаным, сен нәме үчин гамланяң? Нәме үчин сен ичимде ыңраняң? Умыдыңы Худая багла, мен ене Оңа – Халасгәриме ве Худайыма өвги айдарын.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="43">
				<verse number="1">Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Кораның несиллериниң маскили.</verse>
				<verse number="2">Эй, Худай, гулагымыз билен эшитдик; аталарымызың дөврүнде, гадым эйямда олар бизе Сениң эденлериң барада гүррүң бердилер.</verse>
				<verse number="3">Миллетлери ковуп Өз элиң билен, Сен аталарымыза ер бердиң. Халклары вес-вейран эдип, Сен аталарымызы яйратдың.</verse>
				<verse number="4">Олар юрды эелемедилер гылыҗы билен, еңши газанмадылар голлары билен – Сениң элиң, голуң, йүзүңиң нуры эдендир муны; чүнки Сен җуда сөйдүң олары.</verse>
				<verse number="5">Сенсиң мениң Патышам хем-де Худайым. Якуп үчин еңишлери Сен буюр.</verse>
				<verse number="6">Душманларымызы басгыларыс Сениң кувватың билен, гаршыдашларымызы депгиләрис Сениң адың билен.</verse>
				<verse number="7">Мен өз яйыма бил багламаян, мени халас этмейәр мениң гылыҗым.</verse>
				<verse number="8">Сенсиң бизи халас эден душманларымыздан, Сенсиң бизи йигренйәнлери утанҗа гоян.</verse>
				<verse number="9">Узаклы гүн Худай билен магтанярыс Сениң адыңа бакы шүкүр эдерис.</verse>
				<verse number="10">Йөне инди бизи ташладың, утанҗа гойдуң, гошунларымыз билен биле гитмейәрсиң Сен.</verse>
				<verse number="11">Бизи душмандан гачар ялы этдиң Сен, бизи йигренйәнлер бизи талаяр.</verse>
				<verse number="12">Бизи гоюн кимин иймәге бердиң, Сен миллетлер арасында бизи пытратдың.</verse>
				<verse number="13">Сен Өз халкыңы хайырсыз сатдың, оларың бахасындан хайыр гөрмедиң.</verse>
				<verse number="14">Гоңшы халкларың өңүнде биз йүзүгара, гөз-гүлбан этдиң, төверек-даша этдиң масгара.</verse>
				<verse number="15">Миллетлериң дилине дүшүрдиң бизи, халклар яйкаярлар бизе башыны.</verse>
				<verse number="16">Мыҗабат йөңкейәниң, дил етирйәниң сесинден яңа, душмандан ве өч аляндан яңа, узаклы гүн рысвалыгым гаршымда, мениң йүзүми утанч бүреди.</verse>
				<verse number="17"></verse>
				<verse number="18">Башымыза инди буларың бары, йөне унудан дәлдирис Сени, хыянат этмедик Сениң әхтиңе.</verse>
				<verse number="19">Бизиң йүрегимиз Сенден дәнмеди, әдимлеримиз Сениң ёлуңдан чыкмады. Сен болса бизи шагаллар меканында күл-пеекун этдиң, өлүм көлегеси билен Сен бизи өртдүң.</verse>
				<verse number="20"></verse>
				<verse number="21">Эгер Худайымызың адыны унудан болсак, бир ят таңра эллеримизи узадан болсак,</verse>
				<verse number="22">Худая аян болмазмыды бу? Ол билйәр-ә йүрекдәки сырлары!</verse>
				<verse number="23">Биз хер гүн Сениң үчин өлдүрилйәрис, биз дамагы чалынҗак гоюн сайылярыс.</verse>
				<verse number="24">Оян, я Таңры, нәме үчин уклаяң? Галк Сен, бизи бакы ташлама.</verse>
				<verse number="25">Нәме үчин Сен йүзүңи гизлейәң, мушакгат билен хасратымызы унудяң?</verse>
				<verse number="26">Биз гара ере язылып гитдик, инди топракдан галып билемзок.</verse>
				<verse number="27">Галк-да, бизе көмек эт, садык сөйгиң хатырасына бизи халас эт.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="44">
				<verse number="1">Айдымчылар топарының ёлбашчысына. «Лилия» әхеңинде айдылян. Кораның несиллериниң маскили. Сөйги нагмасы.</verse>
				<verse number="2">Ягшы сөзлер җошяр мениң калбымдан, дүзен шыгырларымы патыша айдып берйәрин; дилим чаласын языҗының галамы кимин.</verse>
				<verse number="3">Ынсан огулларының ичинде иң гөрмегейи сен, мерхемет сачыляр сениң дилиңден; шоңа гөрә Худай сени бакы ялкады.</verse>
				<verse number="4">Эй, эдермен, дак гылыҗы билиңе, беслен шөхратыңа хем-де шаныңа.</verse>
				<verse number="5">Хакыкат, песпәллик, догрулык үчин, сен өз шаныңда еңишли атлан; сениң голуң гудрат гөркезсин.</verse>
				<verse number="6">Окларың душманларыңың йүрегине санҗылар; сениң аякларыңың астына халклар йыкылар.</verse>
				<verse number="7">Эй, патыша, Худайың саңа берен шалыгы, довам эдер бакы, эбеди, Сениң шалык хасаң – адалатлылык хасасы.</verse>
				<verse number="8">Сен догрулыгы сөйүп, йигренйәрсиң пислиги. Шонуң үчин Худай, сениң Худайың, сени ёлдашларың ичинден сечип-сайлады, башыңа шатлык ягыны гуйды.</verse>
				<verse number="9">Эгинбашың мүр, ахалот, далчын ыслыдыр; пил сүңкүне безелен көшклерден яңланян сазлар сени шат эдйәр.</verse>
				<verse number="10">Ша гызлары бардыр хорматлы зенанларыңың ичинде, опыр тылласына бесленен ша гызы дур сениң сагыңда.</verse>
				<verse number="11">Эй, ша гызы, диңле, ойлан хем-де гулак гой, сен өз халкыңы, атаң өйүни унут.</verse>
				<verse number="12">Ша арзувлар сениң гөзеллигиңи, ол сениң хоҗайының, оңа тагзым эт.</verse>
				<verse number="13">Сур шасының гызы саңа совгат гетирер, халкың барлы адамлары гөвнүңи авлар.</verse>
				<verse number="14">Ша гызы не гөзел өз көшгүнде! Онуң лыбаслары алтын-зерден докалан.</verse>
				<verse number="15">Ол ал-элван лыбасда ша янына элтилер, онуң кенизлери, улугызлар ша гашына элтилер.</verse>
				<verse number="16">Шатлык-шагалаң билен гетирилйәрлер, патышаның көшгүне олар гирйәрлер.</verse>
				<verse number="17">Огулларың гечер сениң аталарыңың орнуна, олары хөкүмдар белләрсиң тутуш ериң йүзүне.</verse>
				<verse number="18">Мен несилден-несле ыглан этҗек адыңы, шоңа гөрә, элмыдама ве бакы халклар сени шүкүрлере бесләрлер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="45">
				<verse number="1">Айдымчылар топарының ёлбашчысына, сопрана дереҗесинде. Кораның несиллериниң нагмасы.</verse>
				<verse number="2">Худай бизиң пенамыз хем-де гүйҗүмиз, Ол мушакгат вагты дадымыза етишйәр.</verse>
				<verse number="3">Шонуң үчин горкмарыс ер ыранса-да, даглар деңзиң багрына ыңдарылса-да,</verse>
				<verse number="4">оларың сувлары гүвләп, җошса-да, зарбындан яңа даглар сарсса-да.</verse>
				<verse number="5">Бир деря бар, онуң акымлары шат эдйәр Худайың шәхерини – Бейик Худайың мукаддес месгенини.</verse>
				<verse number="6">Худай бу шәхериң ортарасында, ол сарсдырылмаз, Худай оңа көмек эдер сәхер чагындан.</verse>
				<verse number="7">Миллетлер арлаяр, шалыклар-да ыраняр, Ол гыгыряр – шонда дүнйә эрейәр.</verse>
				<verse number="8">Хөкмүрован Реб бизиң билендир, Якубың Худайы беркитмәмиздир.</verse>
				<verse number="9">Гелиң, гөрүң Реббиң эденлерини, ер йүзүне гетирен вейранлыгыны.</verse>
				<verse number="10">Ол ериң уҗуна ченли урушлары тогтадяр, яйлары күл-оврам эдйәр, найзалары икә бөлүп ташлаяр, галканлары от-ялында яндыряр.</verse>
				<verse number="11">Реб шейле диййәр: «Сакланың, билиң: Худай Мендирин! Миллетлер арасында бейгелдилерин тутуш ер йүзүнде бейгелдилерин».</verse>
				<verse number="12">Хөкмүрован Реб бизиң билендир, Якубың Худайы беркитмәмиздир.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="46">
				<verse number="1">Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Кораның несиллериниң мезмуры.</verse>
				<verse number="2">Эй, әхли халклар, эл чарпышың! Худая хешелле какың!</verse>
				<verse number="3">Бейик Худай-Ребден горкмалыдыр, чүнки Ол бүтин ер йүзүниң Бейик Шасыдыр.</verse>
				<verse number="4">Ол халклары бизиң голастымыза берди, миллетлери аяк астымыза чөкерди.</verse>
				<verse number="5">Реб сайлап-сечип, бизе юрт берди, биз – Онуң сөййән халкы.</verse>
				<verse number="6">Худай халкың шадыян сеслери билен, Реб сурнайларың сеслери билен ёкары чыкяр.</verse>
				<verse number="7">Нагма айдың, нагма айдың Худая, нагма айдың, нагма айдың Шамыза!</verse>
				<verse number="8">Чүнки Худай тутуш ериң Шасыдыр, Оңа мезмур билен нагмалар айдың.</verse>
				<verse number="9">Миллетлере хөкүмини йөредйәр Худай, Өз мукаддес тагтында отуряр Худай.</verse>
				<verse number="10">Ыбрайым Худайының халкына гошулмак үчин, халкларың асылзадалары йыгнанышдылар; чүнки тутуш ериң шалары Худайыңкыдыр; Ол беленде галдырыландыр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="47">
				<verse number="1">Кораның несиллериниң нагмасы. Мезмур.</verse>
				<verse number="2">Реб бейикдир, Худайымызың шәхеринде, Онуң мукаддес дагында Ол аша шөхратландырылмага мынасыпдыр.</verse>
				<verse number="3">Белент, гөзел Сион дагы тутуш ер йүзүниң шатлыгыдыр; Сион дагы Бейик Шаның шәхери, ол Сапон дагының чүр башы ялыдыр.</verse>
				<verse number="4">Худай онуң галасында Өзүни беркитме хөкмүнде танадяр.</verse>
				<verse number="5">Ине, патышалар агыз бирикдирдилер, билеликде ол ерлерден гечдилер.</verse>
				<verse number="6">Олар оны гөренлеринде хайран галдылар, довла дүшүп, гачып гитдилер.</verse>
				<verse number="7">Шол ерде сандырама тутды олары, догурян аялың бургусы ялы.</verse>
				<verse number="8">Гүндогар елиң Таршыш гәмилерини чым-пытрак эдиши ялы, Сен дерби-дагын этдиң олары.</verse>
				<verse number="9">Биз шәхериң шөхратыны эшитдик, инди болса оны: Хөкмүрован Реббиң шәхерини – Худайымызың шәхерини өзүмиз гөрдүк. Ол оны эбеди беркарар эдер.</verse>
				<verse number="10">Эй, Худай, ыбадатханаңда ойланярыс садык сөйгиң барада.</verse>
				<verse number="11">Эй, Худай, Сениң адың дей, алкышың-да ериң дөрт күнҗүне етйәр. Сениң элиң адалатдан долудыр.</verse>
				<verse number="12">Гой, Сион дагы бегенсин. Сениң адалатлы хөкүмлериң хатырасына, Яхуданың гызлары, гой, шат болсун.</verse>
				<verse number="13">Сионың дашында гезип, оны айланың, онуң диңлерини сиз санап чыкың.</verse>
				<verse number="14">Онуң ички беркитмелерине үнс бериң, гелҗек несле айтмак үчин, онуң көшклерине айланып чыкың.</verse>
				<verse number="15">Чүнки бу Худай шунуң ялыдыр, Ол эбеди ве бакы Худайымыздыр; өмүрбойы бизе ёл гөркезҗек Олдур.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="48">
				<verse number="1">Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Кораның несиллериниң мезмуры.</verse>
				<verse number="2">Эй, әхли халклар, эй, дүнйәде яшаянлар, әхлиңиз муны эшидиң.</verse>
				<verse number="3">Сада халк ве бегзадалар, бай ве пукара – барыңыз диңләң.</verse>
				<verse number="4">Мениң агзым даналыгы сөзлесин, йүрек пикирлерим дүшүнҗе берсин.</verse>
				<verse number="5">Мен бир тымсала гулак герейин, мукам билен маталымы чөзүп берейин.</verse>
				<verse number="6">Мушакгатлык вагтында, душманлар нәхак ере маңа хүҗүм эденде, мен нәме үчин горка дүшейин?</verse>
				<verse number="7">Байлыгына бил баглаян ынсанлар, мал-мүлкүниң көплүгине магтаняр.</verse>
				<verse number="8">Ынсан доганының эбеди яшары ялы, хем-де габры гөрмези ялы, пул төләп, оны азатлыга чыкарып билмез; онуң үчин Худая төлег төлемез. Догрудан-да, җан азатлыгыны газанма гыммат, муны хич ким башарып билмез.</verse>
				<verse number="9"></verse>
				<verse number="10"></verse>
				<verse number="11">Себәби ол акылдарың-да өлйәнин гөрйәр; акмаклар-да, самсыклар-да ёк болуп гидйәр, мал-мүлклерини башгалара галдыряр.</verse>
				<verse number="12">Мазарлары бакы өйлери болар, месгенлери гечер несилден-несле, атларыны дакярлар өз мүлклерине.</verse>
				<verse number="13">Йөне ынсан хорматда галмаз, ол ёк болуп гидйән хайванлар ялыдыр.</verse>
				<verse number="14">Оларың ёлы шулар ялыдыр, акмаклык-да оларыңкыдыр. Эмма муңа гарамаздан, индики несил оларың магтанмасыны макуллаяндыр.</verse>
				<verse number="15">Олар өлүлер дүнйәсине гоюн дек сүрлер, өлүм оларың чопаны болар; сәхер чагы догры адамлар оларың үстүнден агалык сүрер; яшаян ерлеринден узакда – өлүлер дүнйәсинде бедени чүйрәр.</verse>
				<verse number="16">Эмма Худай мени кабул эдер; Ол өлүлер дүнйәсиниң ыгтыярындан, мениң җанымы бошадар.</verse>
				<verse number="17">Бир адам баяп, өйүниң шөхраты артса, муны гөрүп, умытдан дүшме.</verse>
				<verse number="18">Чүнки өленде яны билен хич зат әкитмез, шөхраты онуң ызына дүшмез.</verse>
				<verse number="19">Яшайшында өзүни багтлы сайса-да, (өвйәндирлер сени ровачлананыңда)</verse>
				<verse number="20">онуң җаны ата-бабасының янына гидер; олар гайдып гөрмезлер нуры.</verse>
				<verse number="21">Хорматланса-да, муны гөтернип билмейән ынсан, ёк болуп гидйән хайванлар дейдир.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="49">
				<verse number="1">Асафың мезмуры. Нагма. Худай, Бейик Худай гүрлейәр, гүндогардан гүнбатара ченли ер йүзүни чагыряр.</verse>
				<verse number="2">Гөзеллигиң найбашы болан Сиондан Худай парлаяр.</verse>
				<verse number="3">Худайымыз гелйәр, үмсүм дәлдир Ол: Онуң өңүнде от бар әхли зады ялмаян, төверегинде – гүйчли гай-тупан.</verse>
				<verse number="4">Ол халкына казылык этмеклик үчин Ери, Гөги шаятлыга чагыряр:</verse>
				<verse number="5">«Йыгнаң яныма садыкларымы – гурбанлык аркалы әхт баглашанларымы».</verse>
				<verse number="6">Гөк ыглан эдйәр Онуң догрулыгыны, чүнки казылык эдйән – Худайың Өзи.</verse>
				<verse number="7">«Мен гепләйин, сен хем диңле, эй, халкым; Мендирин Худайың, сениң Худайың, эй, Ысрайыл, саңа гаршы шаятлык Мен эдейин.</verse>
				<verse number="8">Гурбанлыкларың үчин Мен сени язгарҗак дәл, якма гурбанлыкларың дынгысыз Мениң өңүмде.</verse>
				<verse number="9">Маңа не өкүз герек сениң өйүңден, не-де эркеч – сениң агылларыңдан.</verse>
				<verse number="10">Чүнки җеңңел җандарларының әхлиси – мүңлерче дагларың хайванлары Мениңки.</verse>
				<verse number="11">Мен билйәрин дагың әхли гушларыны, мейдан җандарларының бары Мениңки.</verse>
				<verse number="12">Эгер аҗыксам-да, саңа айтмарын, чүнки дүнйә хем ондакы әхли затлар Мениңки.</verse>
				<verse number="13">Өкүзлериң этини иййәринми Мен? Эркечлериң ганыны ичйәринми Мен?</verse>
				<verse number="14">Сен шүкүри гурбанлык бер Худая, Бейик Худая берен касамларыңы берҗай эт.</verse>
				<verse number="15">Мени чагыр мушакгат гүнде, сени халас эдерин, Маңа шөхрат айдарсың шонда».</verse>
				<verse number="16">Эмма Худай эрбет адама шейле диййәр: «Парзларымы агзамага, әхтими дилиңе алмага нәме хакың бар?</verse>
				<verse number="17">Чүнки Мениң тербийәми йигренйәрсиң сен, сөзлерими еле совурярсың сен.</verse>
				<verse number="18">Бир огрыны гөреңде, оңа гошуляң, зынахорлара шәрикдеш боляң.</verse>
				<verse number="19">Яманлыга бердиң сен өз агзыңы, сениң дилиң дүзйәр хиле-пирими.</verse>
				<verse number="20">Сен отурып, доганыңа гаршы геплейәң, өз эҗеңиң оглуна мыҗабаты йөңкейәң.</verse>
				<verse number="21">Сен булары этдиң, Мен гүрлемедим, сен Маңа хем өзүң ялыдыр өйтдүң. Эмма Мен саңа кәйәрин, гөз алныңда этмишлериңи гоярын.</verse>
				<verse number="22">Эй, Худайы унуданлар, бу барада ойланың, ёгса Мен сизи парча-парча эдерин, сизи халас эден тапылмаз.</verse>
				<verse number="23">Шүкүр садакасыны берйән Мени сылаяр; Мен өз ёлуны догры тутаны халас эдерин».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="50">
				<verse number="1">Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Давут Батшеба билен гүнә эденден соң, Натан пыгамбер онуң янына гелйәр. Шонда Давудың айдан мезмуры.</verse>
				<verse number="2"></verse>
				<verse number="3">Эй, Худай, маңа рехим-шепагат эйле, Өз садык сөйгиңиң хатырасына; Өз мерхеметиңиң көплүгине гөрә, Сен өчүр мениң этмишлерими.</verse>
				<verse number="4">Сен мени бүтинлей юв языгымдан хем-де тәмизле мени гүнәмден.</verse>
				<verse number="5">Чүнки гүнәлерими боюн алярын, гүнәм элмыдама мениң өңүмде.</verse>
				<verse number="6">Саңа, диңе Саңа гаршы мен гүнә этдим, Сениң назарыңда яманлык этдим; шоңа гөрә, Сениң сөзлериң догры, чыкаран хөкүмиңде Сен адалатлы.</verse>
				<verse number="7">Хакыкы, мен гүнәли дүнйә инелим бәри, гүнәли мен энем гөвресинде галалым бәри.</verse>
				<verse number="8">Ине, Сен хакыкат ислейәрсиң йүрекде, даналыгы өвредйәрсиң мениң ичимде.</verse>
				<verse number="9">Мени кәкилик оты билен арассала, боларын мен пәк, мени юв, боларын мен гардан хем ап-ак.</verse>
				<verse number="10">Маңа эшитдир шатлыкдыр бегенч сесини, мени песелтдиң, инди болса, мен шатланайын.</verse>
				<verse number="11">Мениң гүнәлеримден сов Сен йүзүңи хем-де өчүр мениң языкларымы.</verse>
				<verse number="12">Эй, Худай, менде пәк йүрек ярат ве ичимдәки хакыкат рухуны өзгерт.</verse>
				<verse number="13">Сен Өз хузурыңдан мени ташлама, менден Мукаддес Рухуңы алма.</verse>
				<verse number="14">Өз халас эдишиңиң шатлыгыны Сен маңа гайтар, ыхласлы рух берип, маңа сөйгет бол.</verse>
				<verse number="15">Шонда Сениң ёлларыңы битабынлара өвредерин мен, гүнәкәрлер хем Саңа өврүлер.</verse>
				<verse number="16">Эй, Худай, мени халас эйлейән Худай! Дөкен ганымың гүнәсинден Сен мени гутар, дилим Саңа – Халасгәриме нагмалар айдар.</verse>
				<verse number="17">Я Таңры, ач Сен мениң агзымы, мениң дилим Саңа алкышлар айтсын.</verse>
				<verse number="18">Сен гурбанлык исләңок, ёгса берердим, якма гурбанлыклары берсем-де, разы болмарсың.</verse>
				<verse number="19">Сынык рух – Худайың гөвнүнден турян гурбанлык; эй, Худай, сынык, өкүнчли рухы Сен кемситмерсиң.</verse>
				<verse number="20">Сиона Өз керемиң билен Сен ягшылык эт, ве Иерусалимиң диварларыны Сен дикелт.</verse>
				<verse number="21">Шонда догрулык гурбанлыклары, якма гурбанлыклары, тутуш якма гурбанлыклары-да Сениң гөвнүңден турар. Шонда Сениң гурбанлык сыпаларыңда өкүзлер садака берлер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="51">
				<verse number="1">Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Эдомлы Дөвег Шавула гелип, Давут Ахымелегиң өйүне барып етендигини хабар беренде, Давудың айдан маскили.</verse>
				<verse number="2"></verse>
				<verse number="3">Нәме үчин яманлык билен өвүнйәң, эй, эдермен? Худайың садык сөйгүси хемише мениң билен!</verse>
				<verse number="4">Сениң дилиң дүзйәр вейранчылыклары, ол йити пәки кимин ишләп дүзйәр хиләни.</verse>
				<verse number="5">Сен ягшылыкдан яманлыгы халаяң, хакыкаты сөзләниңден – ялан айтмагы.</verse>
				<verse number="6">Эй, хилели дил, сен халаяң әхли хеләклейҗи сөзлери!</verse>
				<verse number="7">Эмма Худай сени бакы хеләкләр, сени тутуп, чадырыңдан чекип чыкарар, яшайыш топрагындан көкүңи сограр.</verse>
				<verse number="8">Догры адамлар муны гөрүп, горкарлар, оңа гүлүп, шейле диерлер:</verse>
				<verse number="9">«Ине, бу адам Худайы өзүне пена этмеди, өз байлыгының көплүгине баглады били; ол өз байлыгындан пена гөзледи».</verse>
				<verse number="10">Мен болса Худайың өйүндәки гөк өвүсйән зейтун агаҗы ялы; Худайың садык сөйгүсине эбеди ве бакы баглаян били.</verse>
				<verse number="11">Эденлериң үчин Саңа бакы шүкүр эдерин; Саңа садык боланларың җемагатында Сениң ягшы адыңа умыт багларын.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="52">
				<verse number="1">Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Үфленип чалынян саз гуралында. Маскил. Давудың мезмуры.</verse>
				<verse number="2">Акмаклар йүрегинде: «Худай ёк» диййәрлер. Олар азярлар ве йигренҗи ишлери эдйәрлер; ягшылык эдйән ёк.</verse>
				<verse number="3">Пайхаслы ве Худайы агтарян бармыка дийип, Худай гөклерден адамзада назар айлаяр.</verse>
				<verse number="4">Оларың хеммеси ёлдан чыкдылар, бары дең дереҗеде харам болдулар; ягшылык эдйән ёк, ёк еке бири-де.</verse>
				<verse number="5">Эйсем дүшүнмейәрми әхли беткәрлер? Олар халкымы чөрек ялы иййәрлер хем-де Худайы чагырмаярлар.</verse>
				<verse number="6">Олар горкы ёк ерде горка дүшерлер, чүнки Худай сени габанларың сүңклерини дагадар. Сен олары галдырарсың уяда, чүнки олары Худай рет этди.</verse>
				<verse number="7">Вах, гелседи Сиондан Ысрайыл еңши! Худай халка өңки абаданчылыгыны гайтарып беренде, Якуп бегенер, Ысрайыл хем шатланар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="53">
				<verse number="1">Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Киришли саз гуралында. Маскил. Зиплилер гелип, Шавула: «Давут бизиң арамызда гизленйәр» диенлеринде, Давудың айдан мезмуры.</verse>
				<verse number="2"></verse>
				<verse number="3">Эй, Худай, мени халас эт Өз адың билен, мени акла Сен гудратың билен.</verse>
				<verse number="4">Эй, Худай, мениң догамы эшит, Сен агзымың сөзлерине гулак гой.</verse>
				<verse number="5">Чүнки гелмишеклер гаршыма галды, сүтемкәрлер җанымың кастына чыкды; олар Худайы әсгермейәрлер.</verse>
				<verse number="6">Мениң үчин болса Худай көмекдир! Таңры сөйгетлейәр мениң җанымы.</verse>
				<verse number="7">Ол душманларымың эден яманлыгыны оларың өз башларына индерер. Өз вепалылыгың хатырасына ёк эт олары.</verse>
				<verse number="8">Саңа хөвес билен гурбанлык кесейин, я Реб, Сениң ягшы адыңа шүкүр эдейин.</verse>
				<verse number="9">Чүнки Ол мени әхли мушакгатдан халас эйледи, гөзүм душманларыма еңиш билен гарады.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="54">
				<verse number="1">Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Киришли саз гуралында. Давудың маскили.</verse>
				<verse number="2">Эй, Худай, гулак гой мениң догама, рет этме ялбарышымы.</verse>
				<verse number="3">Мени үнсли диңле хем-де җогап бер, пикирлерим мени бирахат эдйәр; душманың сесинден яңа, эрбет адамың зулумындан яңа, мениң башым чашды. Чүнки олар маңа сүтем эдйәрлер, гахарларының аҗысыны пүркйәрлер.</verse>
				<verse number="4"></verse>
				<verse number="5">Йүрегим эзъет чекйәр ичимде, өлүм ховпы абанды мениң үстүме.</verse>
				<verse number="6">Горкы билен галпылды үстүме инди, мени айылганч горкы гаплады.</verse>
				<verse number="7">Дийдим: «Вах, кепдери кимин ганатларым болсады! учуп гидип, асудалыкда болардым.</verse>
				<verse number="8">Хакыкы, узаклара – чөл-беевана тарап гачардым.</verse>
				<verse number="9">Гүйчли елден, гай-харасатдан гачалгама тарап мен ховлугардым».</verse>
				<verse number="10">Булашдыр, я Таңры, аларт агызларыны, чүнки гөрдүм шәхерде зорлук, җенҗели.</verse>
				<verse number="11">Гиҗе-гүндиз диварларының үстүнде айланяр олар, онуң ичинде хорлук, эзъет бар.</verse>
				<verse number="12">Онуң ортасында вейранчылык бар, зулум, хиле көчелеринден хич айрылмаяр.</verse>
				<verse number="13">Чүнки мени яңсылаян душман болсады – муңа чыдардым, мени йигренйән өзүни менден ёкары тутсады – ондан гизленердим.</verse>
				<verse number="14">Эмма муны эдйән сен, ягны өзүм билен дес-дең тутаным: мениң достум хем-де яраным.</verse>
				<verse number="15">Сениң билен йүрекден сөхбет эдердик, җемагат билен Худай өйүне биле гидердик.</verse>
				<verse number="16">Гой, өлүм оларың башына инсин, олар өлүлер дүнйәсине, гой, дири барсын, чүнки яманлык бар өйлеринде, араларында.</verse>
				<verse number="17">Мен болса чагырарын Худайы, халас эдер Реб мени.</verse>
				<verse number="18">Агшам, эртир, гүнорта чагы мен ялбарып, нала чекйәрин, Ол эшидйәр мениң сесими.</verse>
				<verse number="19">Маңа гаршы болан урушда Ол халас эдер мениң җанымы, чүнки көплер чыкды мениң гаршыма.</verse>
				<verse number="20">Овалдан тагтында отуран Худай эшидер хем-де олара гайтавул берер. Чүнки оларда өзгеришлик ёк, Худайдан олар горканок.</verse>
				<verse number="21">Ёлдашым достуна элин галдырды хем-де эден әхтини бозды.</verse>
				<verse number="22">Онуң гепи балдан сүйҗүди, калбында болса уруш-җең барды. Онуң сөзлери ягдан юмшакды, аслында велин сырылан гылычды олар.</verse>
				<verse number="23">Сен йүкүңи Реббиң үстүне йүкле, Ол сени сөйгетләр. Ол догры ынсаның ыранмагына хич хачан ыгтыяр этмез.</verse>
				<verse number="24">Эмма Сен, эй, Худай, өлүм чукурына индерерсиң олары; ганхорлар ве хилегәрлер өмүрлериниң ярыны хем яшамаз; мен болса Саңа бил багларын.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="55">
				<verse number="1">Айдымчылар топарының ёлбашчысына. «Узакдакы дуб агаҗының үстүнде отуран кепдери» мукамының әхеңинде чалынян. Гат шәхеринде пилиштлилер Давуды тутанларында, онуң айдан миктамы.</verse>
				<verse number="2">Эй, Худай, маңа мерхемет эйле, чүнки адамлар мени депгилейәрлер; душманлар узаклы гүн маңа сүтем эдйәрлер.</verse>
				<verse number="3">Душманларым узаклы гүн мени депгилейәрлер, чүнки мениң билен урушянлар көп, эй, Бейик Худай!</verse>
				<verse number="4">Мен горка дүшенимде Саңа бил баглаяндырын.</verse>
				<verse number="5">Худайы Онуң вадасы үчин шөхратландырярын, Оңа бил баглап, горкмаярын мен; ынсан маңа нәме эдип билсин?</verse>
				<verse number="6">Олар узаклы гүн ёйяр мениң сөзлерми, маңа зыян этмәге гөнүкдирилен бар ниетлери.</verse>
				<verse number="7">Олар дил дүвүшйәр хем-де гизленйәр, җанымы алмак үчин мени аңтаяр.</verse>
				<verse number="8">Эйсем олар гүнә этсе-де, гачып гутулармыка? Эй, Худай, газабыңда боюн эгдир халклары!</verse>
				<verse number="9">Сергездан гезен гүнлерим Сенде саналгы, мениң гөзяшларым Сенде язылгы; олар Сениң китабыңда язылгы дәлми?</verse>
				<verse number="10">Сени чагыранымда душманларым ызына дөнйәр; билйәрин: Худай тарапдарымдыр.</verse>
				<verse number="11">Худая – вадасы үчин шөхратландырярын, Реббе – вадасы үчин шөхратландырярын,</verse>
				<verse number="12">Худая бил баглаян, горкмаярын мен; ынсан маңа нәме эдип билсин?</verse>
				<verse number="13">Эй, Худай, Саңа берен касамларымы берҗай эдерин, Саңа шүкүр гурбанлыкларыны хөдүр эдерин.</verse>
				<verse number="14">Чүнки Сен җанымы өлүмден халас эйледиң; яшайыш нурунда Худай өңүнде гезерим ялы, Сен аякларымы бүдремекден сакладың.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="56">
				<verse number="1">Айдымчылар топарының ёлбашчысына. «Хеләк этме» әхеңинде айдылян. Давудың Шавулдан говага гачанда айдан мезмуры.</verse>
				<verse number="2">Маңа мерхемет эт, эй, Худай, маңа мерхемет эт, чүнки мениң җаным Саңа сыгыняр. Мен бела-бетер гечип гидйәнчә, Сениң ганатларыңың саясында гизленҗек.</verse>
				<verse number="3">Мен чагырарын Бейик Худайы – мен бабатда ниетини берҗай эдйән Худайы.</verse>
				<verse number="4">Ол гөкден көмек иберип, мени халас эдер, маңа сүтем эдйәни утанҗа гояр. Худай сөйгүсини, вепадарлыгыны иберер.</verse>
				<verse number="5">Мен арсланларың арасында, вагшы хайванлар ялы адамларың арасында ятырын; оларың дишлери найза, ок ялы, кесгир гылыч ялы оларың дили.</verse>
				<verse number="6">Эй, Худай, гөклерден-де ёкары бейгел! Тутуш ер йүзүне долсун Сениң шөхратың!</verse>
				<verse number="7">Олар әдимлериме дузак гурдулар – гайгыдан яңа билим бүкүлди. Олар өңүмде чукур газдылар – йөне өзлери оңа дүшдүлер.</verse>
				<verse number="8">Йүрегим сарсмаз, эй, Худай, сарсмаз йүрегим: мен нагмалар айдып, мукам чаларын.</verse>
				<verse number="9">Оян сен, эй, мениң йүрегим. Ояның, арфа хем лира! Мен даңы оярарын нагмалар билен.</verse>
				<verse number="10">Я Таңры, халклар арасында Саңа шүкүр эдерин. Миллетлер арасында Саңа нагма айдарын.</verse>
				<verse number="11">Чүнки Сениң сөйгиң гөклере етйәр, вепалылыгың булутлара дирейәр.</verse>
				<verse number="12">Эй, Худай, гөклерден-де ёкары бейгел! Тутуш ер йүзүне долсун Сениң шөхратың!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="57">
				<verse number="1">Айдымчылар топарының ёлбашчысына. «Хеләк этме» әхеңинде айдылян. Давудың миктамы.</verse>
				<verse number="2">Эй, хөкүмдарлар, догрудан-да, адалатлы казылык эдйәңизми? Сиз ынсан огулларына йүз гөрмезден хөкүм чыкаряңызмы?</verse>
				<verse number="3">Ёк! Сиз калбыңызда адалатсызлык дүзйәңиз, эллериңиз зорлук сачяр ериң йүзүне.</verse>
				<verse number="4">Эрбетлер эне ятгысындан бәри догры ёлдан азашандырлар, дүнйә иненлери бәри ялан сөзләп, ялңышяндырлар.</verse>
				<verse number="5">Олар алахөврен ялы зәхерлидирлер. Олар өкде җадыгөйүң я-да овсунчының җадылайҗы сесини эшитмейән кер кепҗебаш ялы гулакларыны дыкярлар.</verse>
				<verse number="6"></verse>
				<verse number="7">Эй, Худай, агызларында күл эт олаң дишини, я Реб, оврат ёлбарсларың гыйык дишини.</verse>
				<verse number="8">Олар акып гидйән сув дек, гой, йитип гитсин, окларыны ченәнлеринде уҗы күтелсин.</verse>
				<verse number="9">Гой, эрәп гиден балыкгулак дей болсун, аялың дүшен чагасы дей гүнеш гөрмесин.</verse>
				<verse number="10">Олар бөвүрслен дей тикен чыкарманкалар, гөк болсун, гуры болсун, гой, түвелей әкитсин.</verse>
				<verse number="11">Өч алнаныны гөренде догры ынсан шат болар, эрбедиң ганында аякларыны ювар.</verse>
				<verse number="12">Ынсан диер: «Догрудан-да, догры ынсана сылаг бар экен! Догрудан-да, дүнйә казылык эдйән Худай бар экен!»</verse>
			</chapter>
			<chapter number="58">
				<verse number="1">Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Шавул Давуды өлдүрмек үчин адамлары иберип, онуң өйүни гаравулладанда, Давудың айдан миктамы. «Хеләк этме!» әхеңинде айдылян.</verse>
				<verse number="2">Эй, Худайым, халас эт мени ягыларымдан, гора мениң гаршыма баш галдырянлардан.</verse>
				<verse number="3">Яманлык эдйәнлерден Сен мени гутар, ганхорлардан мени халас эт.</verse>
				<verse number="4">Ине, олар мени өлдүрмек үчин букуда ятяр, гүйчлүлер маңа гаршы дил бирикдирйәр, ёгса языгым-да, гүнәм-де ёк, я Реб!</verse>
				<verse number="5">Этмишим болмаса-да, маңа хүҗүм этмәге олар ховлугяр, маңа көмек этмек үчин оян ве серет!</verse>
				<verse number="6">Эй, Хөкмүрован Бейик Худай, Сен Ысрайылың Худайы! Галк Сен әхли миллетлере җеза бермеклик үчин, хайын бетпәллериң хич бирине Сен рехим этме.</verse>
				<verse number="7">Олар хер гүн агшам ызларына доланяр, итлер дек увлашып, шәхерде сүмсүнип йөрйәр.</verse>
				<verse number="8">Ине, олар агызларындан эрбетлик сачяр, диллери аҗылык пүркйәр. Олар: «Ким эшидер?» дийип ойлаяр.</verse>
				<verse number="9">Эмма Сен, я Реб, оларың үстүнден гүлйәң, әхли миллетлери масгаралаяң.</verse>
				<verse number="10">Эй, Гүйҗүм, мен Саңа интизардырын, эй, Худай, Сен – мениң беркитмәм.</verse>
				<verse number="11">Худайым садык сөйгүси билен мени гаршылар, маңа душманларымың еңлишини гөркезер.</verse>
				<verse number="12">Эй, галканымыз Таңры! Олары өлдүрме, ёгса халкым унудар, олары Өз гудратың билен даргат-да, дызына чөкер.</verse>
				<verse number="13">Олар агызларының гүнәси үчин, диллериниң сөзлери үчин, айдян гаргышлары, ялан сөзлери үчин, текепбирликлерине, гой, өзлери чолашсын.</verse>
				<verse number="14">Сен газабыңда ёк эт олары, тә түкенйәнчәлер ёк эт олары. Гой, мәлим болсун: Худай Ысрайылың ве тутуш ер йүзүниң Хоҗайыныдыр.</verse>
				<verse number="15">Олар хер гүн агшам ызларына доланяр, итлер дек увлашып, шәхерде сүмсүнип йөрйәр.</verse>
				<verse number="16">Олар иймит гөзләп эйләк-бейләк уруняр, гарынлары доймаса, хыңранышяр.</verse>
				<verse number="17">Мен болса Сениң гудратың хакда нагма айдарын, ир сәхерде садык сөйгиң хакда нагма айдарын. Чүнки Сен маңа беркитме болдуң, мушакгатлы гүнде Сен пенам болдуң.</verse>
				<verse number="18">Эй, Гүйҗүм, мен Саңа нагма айдарын, чүнки, эй, Худай, мениң беркитмәм – Сенсиң. Сен мени вепалылык билен сөййән Худайсың.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="59">
				<verse number="1">Айдымчылар топарының ёлбашчысына. «Әхт лилиясы» әхеңинде айдылян. Арам-Нахарайым, Арам-Соба билен уршанда ве Ёвап ызына доланып гелйәркә, Дуз дересинде он ики мүң эдомлыны өлдүрен вагты, Давудың өвүт бермек үчин айдан миктамы.</verse>
				<verse number="2"></verse>
				<verse number="3">Эй, Худай, бизи рет этдиң, бизиң хатарымызы бөвүсдиң, газапландың: вах, гайдып берсене өңки абаданлыгы!</verse>
				<verse number="4">Сен ери сарсдырдың, оны җайырдың, ярыкларыны беҗер, титрейәндир ол.</verse>
				<verse number="5">Агыр гүне салдың Сен Өз халкыңы, бизе энтедиҗи шерап ичирдиң.</verse>
				<verse number="6">Оклардан гутулып билери ялы, Өзүңден горкянлара Сен нышан бердиң.</verse>
				<verse number="7">Өз сөййәнлериңиң гутулып билери ялы, голуң билен халас эт, бизе җогап бер.</verse>
				<verse number="8">Вада берди Худай Өз мукаддес өйүнден: «Улы шатлык билен Мен Шекеми бөлерин хем-де Сукот дересини өлчәрин.</verse>
				<verse number="9">Гилгат Мениңки, Манаша Мениңки, Эфрайым – тувулгам, Яхуда – патышалык хасам.</verse>
				<verse number="10">Мовап – ювунмак үчин легеним, Эдомың үстүне зыңарын Мен чарыгымы. Пилишт топрагында еңиш дабарасы билен гыгырарын Мен».</verse>
				<verse number="11">Берк гала ким мени элтер? Мени Эдома ким алып гидер?</verse>
				<verse number="12">Эй, Худай, эйсем Сен бизи рет эдәйдиңми? Эй, Худай, инди гошунларымыз билен гитҗек дәлми Сен?</verse>
				<verse number="13">Душманларымыза гаршы бизе көмек эт, себәби ынсан көмеги бидерек затдыр.</verse>
				<verse number="14">Худай аркалы еңиш газанарыс, душманларымызы депелеҗек Олдур.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="60">
				<verse number="1">Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Киришли саз гуралында. Давудың мезмуры.</verse>
				<verse number="2">Эй, Худай, эшит дат-перядымы хем-де диңле мениң догамы.</verse>
				<verse number="3">Мениң калбым гам лайына батанда, Сени чагырярын ериң уҗундан; чыкып билмеҗек гаяма Сен мени чыкар.</verse>
				<verse number="4">Чүнки Сен мениң пенамсың, душмана гаршы мәкәм галамсың.</verse>
				<verse number="5">Мен чадырыңда бакы месген тутайын, ганатларыңың астында пена тапайын.</verse>
				<verse number="6">Сен, эй, Худай, эден касамларымы эшитдиң, Өз адыңдан горкянлар үчин ниетленен мирасы Сен маңа бердиң.</verse>
				<verse number="7">Ша өмрүниң гүнлерине гүнлер гош, гүнлерини узалт несилден-несле!</verse>
				<verse number="8">Гой, ол Худайың хузурында тагтда бакы отурсын, сөйги билен вепадарлык бер, гой, олар оны горасын!</verse>
				<verse number="9">Касамларымы гүнде берҗай эдерин, Сениң адыңа элмыдама нагма айдарын.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="61">
				<verse number="1">Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Едутуның мукамына лайыклыкда. Давудың мезмуры.</verse>
				<verse number="2">Диңе Худайда ынҗаляр җаным, Худайдандыр мениң гутулышым.</verse>
				<verse number="3">Ол – еке-тәк гаям хем гутулышым, мениң беркитмәм: йыкылмарын мен.</verse>
				<verse number="4">Ялңыз бир ынсана гаршы чыкяр көпсанлы душман: оларың бары мени өлдүрмеги ниет эдинйәр, мен олар үчин гышаран дивар, чагшан хаят дек.</verse>
				<verse number="5">Оларың бар ниети мени бейикликден песе дүшүрмек; олар ялан сөзлемекден леззет алярлар, агызлары билен ак пата берйәрлер, йүреклеринде болса нәлетлейәрлер.</verse>
				<verse number="6">Диңе Худайда ынҗаляр җаным, Худайдадыр мениң умыдым.</verse>
				<verse number="7">Ол – еке-тәк гаям хем гутулышым, мениң беркитмәм: ыранмарын мен.</verse>
				<verse number="8">Худайдадыр гутулышым хем-де шөхратым, Худайдадыр мәкәм гаям ве мениң пенам.</verse>
				<verse number="9">Эй, халк, элмыдама Оңа бил баглаң; йүрегиңизи Онуң өңүнде дөкүң, чүнки Худайдыр бизиң пенамыз.</verse>
				<verse number="10">Ынсанлар бидерек затдыр, ынсан огуллары бир ялан затдыр. Оларың хеммесини терезә гойсаң, ховадан хем еңил болар олаң аграмы.</verse>
				<verse number="11">Талаңчылыга сиз бил багламаң, огурлыга умыт багламаң, байлык артса, оңа калбыңыз бермәң.</verse>
				<verse number="12">Худай маңа айтды, мен гайта-гайта эшитдим муны: гудрат Худайдадыр.</verse>
				<verse number="13">Я Таңры, садык сөйги Сениңкидир, Сен хер кесе эденине гөрә өвезини гайтарярсың.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="62">
				<verse number="1">Давудың Яхуда чөлүндекә айдан мезмуры.</verse>
				<verse number="2">Эй, Худай! Сенсиң Худайым, Сени агтарярын ир сәхер билен, мениң җаным тешнедир Саңа. Гурак, ичгысгынч, сувсуз топракда кимин Сени күйсейәр мениң беденим.</verse>
				<verse number="3">Сениң кувватыңы, шөхратыңы гөрмеклик үчин, мукаддес өйүңде Саңа серетдим.</verse>
				<verse number="4">Чүнки Сениң садык сөйгиң яшайышдан ягшыдыр, мениң дилим Саңа өвгүлер айдар.</verse>
				<verse number="5">Өмүрбойы Саңа алкыш окарын, эллерими галдырып, Саңа дога эдерин.</verse>
				<verse number="6">Дүшегимде Сени ятлан вагтымда, гиҗәниң нобатларында Сен хакда ойлананымда, җаным йилик билен ягдан доян дек боляр, шадыян дилим билен агзым Саңа өвгүлер айдар.</verse>
				<verse number="7"></verse>
				<verse number="8">Чүнки Сен мениң көмегим болдуң; ганатларыңың саясында шатланып, нагма айдарын.</verse>
				<verse number="9">Мениң җаным Саңа мәкәм япышяр, Сениң голуң мени голдаяр.</verse>
				<verse number="10">Җанымың кастына чыканлар болса, ериң тейине инип гидерлер.</verse>
				<verse number="11">Олар гылыҗың зарбына берлер, хем-де шагаллара шам болар.</verse>
				<verse number="12">Ша болса Худайың эденлерине шат болар; Оңа вада берйәнлериң бары хешелле какар, чүнки яланчыларың агзы багланар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="63">
				<verse number="1">Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Давудың мезмуры.</verse>
				<verse number="2">Эй, Худай, арз эденимде сесими эшит, душман вехиминден җанымы гора.</verse>
				<verse number="3">Мени гизле эрбетлериң диллешмесинден хем-де беткәрлериң гозгалаңындан.</verse>
				<verse number="4">Олар диллерини гылыч кимин йителдйәр; бигүнәни букудан атмакчы болуп, аҗы сөзлерини пейкам кимин ченейәр; дуйман дурка оны атып, асла горкмаяр.</verse>
				<verse number="5"></verse>
				<verse number="6">Олар яман ниетлеринден асла дәнмейәр, гизлин дузаклары гурмак үчин дил бирикдирйәр, «Олары гөрҗек бармы?» дийип ойланяр.</verse>
				<verse number="7">Олар җенаят этмеги ниет эдинйәр, олар: «Биркемсиз хиле-пирим дүздүк, ынсаның калбыны билип болмаяр» дийип, бири-бирине айдяр.</verse>
				<verse number="8">Эмма Худай олара пейкамын атар, олар дуйдансыз яраланар.</verse>
				<verse number="9">Өз диллери оларың башына етер, олары гөренлериң бары хопугып гачар.</verse>
				<verse number="10">Әхли ынсанлар горка дүшерлер, олар Худайың ишини беян эдерлер; Онуң эдени барада пикир эдерлер.</verse>
				<verse number="11">Догры адам Ребде шатлансын, гой, ол Ребби өзүне пена эдинсин; йүреги догруларың бары магтансын.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="64">
				<verse number="1">Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Давудың мезмуры. Нагма.</verse>
				<verse number="2">Эй, Худай, Сен мынасыпсың Сиондакы алкыша, Саңа берлен касамлар берҗай эдилер.</verse>
				<verse number="3">Сенсиң дога-дилеглери эшидйән, әхли ынсанлар Саңа гелерлер.</verse>
				<verse number="4">Гүнәлер гөтерерден җуда чөкдер боланда, Сен олары багышлаярсың.</verse>
				<verse number="5">Ховлуларыңда яшасын дийип сайлан ынсаның – Өзүңе якынлашдыран ынсаның нәхили багтлы! Сениң өйүң, мукаддес ыбадатхананың ягшылыгындан доялы.</verse>
				<verse number="6">Эй, бизи халас эйлейән Худай! Гутулышың гудратлы ишлерини гөркезмек билен, Сен бизиң догаларымыза җогап берйәрсиң. Ериң дөрт күнҗүниң, умманың аңырсында яшаянларың умыды – Сенсиң.</verse>
				<verse number="7">Сен Өз кувватыңы гушандың хем-де даглары беркарар этдиң.</verse>
				<verse number="8">Деңизлериң тупан-харасадыны, онуң толкунларының гүввүлдисини, халкларың толгунмасыны ятырян Сенсиң.</verse>
				<verse number="9">Хатда дүнйәниң иң чет чәклеринде яшаянларам Сениң аламатларыңдан горкуп галпылдар; Гүнүң догян хем-де батян еринде Сен шатлык шовхунларыны дөредйәрсиң.</verse>
				<verse number="10">Сен ериң аладасыны эдйәрсиң – оны суварярсың, болелин кувват берйәрсиң; бол сувлы дерялар аркалы халкың галласыны үпҗүн эдйәрсиң; себәби Сен оны шейле гурнадың.</verse>
				<verse number="11">Сен онуң кешлерини сувдан гандырярсың, онуң кеш түммеклерини текизлейәрсиң, ягыш дамҗалары билен оны юмшадярсың, онуң хасылыны берекетлейәрсиң.</verse>
				<verse number="12">Сен Өз җомартлыгыңы йыла җыга эдип гейдирйәрсиң, гечен ерлериңден болчулык җошяр.</verse>
				<verse number="13">Долуп-дашяр чөл өрүлери, байырлар хем шатлык гушаняр.</verse>
				<verse number="14">Өрүлер сүрүлере бесленйәр, дерелер хем галла бүренйәр, олар җошуп айдымлар айдяр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="65">
				<verse number="1">Эй, тутуш ер йүзүндәки ынсанлар! Худая хешелле какың.</verse>
				<verse number="2">Онуң шөхратлы адына нагмалар айдың, Оңа аҗайып алкышлар айдың.</verse>
				<verse number="3">Худая дийиң: «Эй, Худай, ишлериң ненең хайбатлы! Кувватыңың бейиклигинден яңа душманларың Саңа боюн болярлар.</verse>
				<verse number="4">Саңа сежде эдйәр бүтин ер йүзи; олар Саңа нагма айдярлар, Сениң адыңа нагма айдярлар».</verse>
				<verse number="5">Гелип гөрүң Худайың эденлерини: Ол ынсанлар арасында эдйән ишлеринде хайбатлы.</verse>
				<verse number="6">Ол деңзи гуры ере өвүрди; олар дерядан пыяда гечди; Онуң шол ерде эденлерине шатландык.</verse>
				<verse number="7">Ол кувваты аркалы хөкүм сүрйәр эбеди, миллетлере гараяр Онуң гөзлери; гой, питнечилер баш галдырмасын.</verse>
				<verse number="8">Эй, халклар, Худайымыза алкышлар айдың; Оңа айдян алкышларыңыз яңлансын.</verse>
				<verse number="9">Ол бизи аман галдырды, аягымызы бүдремекден саклады.</verse>
				<verse number="10">Эй, Худай, Сен бизи сынап барладың, күмшүң арассаланышы дек бизи сапладың.</verse>
				<verse number="11">Сен бизи дузага салдың, аркамыза мушакгатлар йүкледиң.</verse>
				<verse number="12">Башымызы ынсанларың аяк астына салдың; биз отдан гечдик, сувлардан гечдик, ахырсоңы гиң ере бизи чыкардың.</verse>
				<verse number="13">Мен якма гурбанлыклар билен өйүңе барып, Саңа эден касамларымы берҗай эдерин.</verse>
				<verse number="14">Кынчылыга дучар боламда, бу вадалары дилим сөзләп, агзым касам эдипди.</verse>
				<verse number="15">Саңа гурбанлык гочларың түссеси билен семиз маллардан якма гурбанлыклары хөдүр эдерин; өкүзлери, гочлары Саңа гурбан эдерин.</verse>
				<verse number="16">Эй, Худайдан горкянлар, гелиң-де, диңләң! Онуң мениң үчин эденлерини айдып берейин.</verse>
				<verse number="17">Мен Оңа дат-перят этдим, дилим билен Оны бейгелтдим.</verse>
				<verse number="18">Эгер йүрегимде гүнә болсады, онда Таңры маңа гулак гоймазды.</verse>
				<verse number="19">Эмма Худай мени эшитди, догамың сөзлерине Ол дыкгат берди.</verse>
				<verse number="20">Гой, Худая алкыш айдылсын, чүнки мениң догамы Ол рет этмеди, менден садык сөйгүсини Ол гайгырмады.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="66">
				<verse number="1">Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Киришли саз гуралында. Мезмур. Нагма.</verse>
				<verse number="2">Гой, Худай бизе мерхемет этсин, бизи ялкасын, үстүмизе Өз йүзүниң нуруны сачсын.</verse>
				<verse number="3">Шонда Сениң ёлуңы билерлер ериң йүзүнде, халас эдиш гүйҗүңи – әхли миллетлерде.</verse>
				<verse number="4">Эй, Худай, гой, халклар Саңа өвгүлер айтсын, әхли халклар Саңа өвгүлер айтсын.</verse>
				<verse number="5">Халклар шатлансын, җошуп нагмалар айтсын, чүнки Сен халклара адалатлы казылык эдйәрсиң, ер йүзүндәки халклара Сен ёл гөркезйәрсиң.</verse>
				<verse number="6">Эй, Худай, гой, халклар Саңа өвгүлер айтсын, әхли халклар Саңа өвгүлер айтсын.</verse>
				<verse number="7">Топрак өз хасылыны эчилди; Худай, бизиң Худайымыз бизе берекет берсин.</verse>
				<verse number="8">Гой, Худай бизи ялкасын, дүнйәниң дөрт күнҗи Ондан эйменсин.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="67">
				<verse number="1">Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Давудың мезмуры. Нагма.</verse>
				<verse number="2">Худай галкар, душманлары даргадар, Оны йигренйәнлер өңүнден гачар.</verse>
				<verse number="3">Сен олары дагадарсың түссәниң дагайшы кимин, мумуң отда эрейши кимин. Худайың өңүнден эрбетлер ёк болар.</verse>
				<verse number="4">Догры адамлар болса шадыян болар, Худайың өңүнде шатлыкдан җошуп гыгырар, бегенчден яңа хешелле какар.</verse>
				<verse number="5">Сиз Худая нагмалар айдың, Онуң адына өвгүлер айдың. Булутлара атланып Баряны арша чыкарың, Онуң ады – Реб. Онуң өңүнде хешелле какың.</verse>
				<verse number="6">Мукаддес месгенинде яшаян Худай – етимлериң атасы, дул хатынларың хоссары.</verse>
				<verse number="7">Худай ялңызлары өйли-ишикли эдйәр, туссаглары азатлыга чыкаряр; питнечилер болса җөвзалы ерде яшаяр.</verse>
				<verse number="8">Эй, Худай, Сен халкыңа өңбашчылык эдеңде, чөл-бееванда гадам ураңда,</verse>
				<verse number="9">Худайың, Синайдакының өңүнде – Ысрайыл Худайының өңүнде земин титрәп, гөклерден ягыш гуюлды.</verse>
				<verse number="10">Эй, Худай, Сен болелин ягыш ягдырдың, сайлан топрагың тапдан дүшенде, оңа гүйч бердиң.</verse>
				<verse number="11">Сениң халкың шол топракда яшады. Эй, Худай, Өз ягшылыгың себәпли Сен оны мәтәчлере тайынлап гойдуң.</verse>
				<verse number="12">Таңры буйрук берйәр; оны җар эдйән аяллар – әгирт бир гошун.</verse>
				<verse number="13">Олар шейле диййәр: «Гошунларың шалары гачяр, өкҗе гөтерйәр!» Өйде галан аяллар болса олҗа пайлашяр.</verse>
				<verse number="14">Олар ганатлары күмше, елеклери сап алтына гапланан кепдерә меңзәр. Эй, эркеклер, җең-сөвеш гүни нәме үчин ятырсыңыз агылда?</verse>
				<verse number="15">Гудратыгүйчли Салмон дагында душман шалары гарлы харасат кимин даргатды.</verse>
				<verse number="16">Эй, Башан дагы, Худайың дагы, чүр башлары көп болан, эй, Башан дагы!</verse>
				<verse number="17">Эй, чүр башлары көп болан даглар! Худайың Өз месгени эдип сайлан дагына, эбеди месген тутҗак дагына нечүн гөриплик билен середйәрсиңиз?</verse>
				<verse number="18">Худайың сөвеш арабалары санардан көпдүр, оларың саны мүңлерче мүңлер. Таңры оларың арасындадыр, Ол Синай дагындан мукаддес өйүне гелди.</verse>
				<verse number="19">Сен ёкары белентлиге чыканыңда, есирлери Өз ызыңа дүшүрдиң. Ынсанлардан, хатда битабынлардан Сен, я Бейик Худай, пач-хырач алдың; Сен инди бизиң арамызда яшарсың.</verse>
				<verse number="20">Таңра алкыш болсун! Ол хер гүнки йүкүмизи гөтерйәр. Худай бизи халас эйлейәр.</verse>
				<verse number="21">Худайымыз – халас эйлейән Худай, Хөкмүрован Реб – өлүмден гутарып билйәр.</verse>
				<verse number="22">Эмма Худай душманларының келлелерини, гүнәден эл чекмейәнлериң узын сачлы башларыны күл-оврам эдер.</verse>
				<verse number="23">Таңры шейле дийди: «Аягыңы душман ганына батырар ялы, итлериң-де ондан өз пайыны ялары ялы, олары Башандан ызына долап, деңиз чуңлугындан алып чыкарын».</verse>
				<verse number="24"></verse>
				<verse number="25">Эй, Худай, Сениң йөришиң – Худайым – Патышамың мукаддес өйүне гелши гөрүнйәр:</verse>
				<verse number="26">өңден багшылар, сазандалар – олаң ызындан, депрек чалян гызлар араларында:</verse>
				<verse number="27">Олар шейле диййәр: «Эй, сиз, Ысрайылың билинден өненлер! Улы җемагатда Реббе алкышлар айдың».</verse>
				<verse number="28">Өңден иң кичилери болан Бенямин баряр, мәхелледе Яхуданың шазадалары бар, Зебулун ве Нафталы шазадалары бар,</verse>
				<verse number="29">Худай өңден белләпди гүйч-кувватыңы, эй, Худай, бизиң үчин эденлериңи Сен беркит!</verse>
				<verse number="30">Иерусалимдәки ыбадатхананың хатырасына миллетлериң шалары Саңа совгат гетирйәр.</verse>
				<verse number="31">Бу душман миллетлере темми бер, олар гамышлыкдакы екегапанлар ялы, сыгырлара аралашан өкүзлер ялы. Боюн эгдир миллетлери, гой, олар бизе салгыт төлесин; урушдан леззет тапян халклары даргат!</verse>
				<verse number="32">Мүсүрден бүрүнчден ясалан затлар, гой, гетирилсин, Худая совгат гетирмек үчин Эфиоп юрды, гой, алңасасын.</verse>
				<verse number="33">Эй, ер йүзүндәки шалыклар! Худая нагмалар айдың, Таңра, эзелден бар болан гөге Мүнйәне, алкышлар айдың. Диңләң, ине, Ол сеси, гудратлы сеси билен сесленйәр.</verse>
				<verse number="34"></verse>
				<verse number="35">Ыкрар эдиң: гүйч Худайыңкыдыр, Онуң белентлиги Ысрайылың үстүндедир, Онуң гудраты гөклер үстүндедир!</verse>
				<verse number="36">Худай Өз мукаддес өйүнде вехимлидир. Ысрайыл Худайы Өз халкына гүйч-кувват берйәр. Алкыш болсун, алкыш болсун Худая!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="68">
				<verse number="1">Айдымчылар топарының ёлбашчысына. «Лилия» әхеңинде айдылян. Давудың мезмуры.</verse>
				<verse number="2">Эй, Худай, мени халас эт, чүнки сувлар бойнума етди.</verse>
				<verse number="3">Чуң батгалыга батып барярын, аягымы диремәге хич ер ёк. Чуң сувлара гирдим, силлер мени гирдабына гаплады.</verse>
				<verse number="4">Мен өз перядымдан халыс ядадым, гурап галды мениң дамагым; Худайыма гараша-гараша гөзүм күтелди.</verse>
				<verse number="5">Мени нәхак ере йигренйәнлериң саны башымың сачындан хем көп; җаныма каст этмекчи болуп, ялан ере маңа гүнә япян ягыларым көп. Мен огурламадык задымы гайтарайынмы?</verse>
				<verse number="6">Эй, Худай, Саңа мәлимдир мең акмаклыгым, Сенден гизлин дәлдир мең гүнәлерим.</verse>
				<verse number="7">Эй, Хөкмүрован Реб, Гудратыгүйчли! Саңа умыт баглаянлар мен зерарлы, гой, утанмасын; Эй, Ысрайыл Худайы, Сени агтарянлар мен зерарлы, гой, уялмасын.</verse>
				<verse number="8">Чүнки Сениң хатыраң үчин масгара болдум, мениң йүзүми утанч бүреди.</verse>
				<verse number="9">Мен доганларыма гелмишек болдум, эҗемиң огулларына кесеки болдум.</verse>
				<verse number="10">Сениң өйүңе болан ыхлас мени көйдүрди, Саңа дил етирйәнлериң гепи башыма инди.</verse>
				<verse number="11">Агыз бекләп, гөзяш дөкүп, рухумы сындыранымда, буларың бары маңа гыҗалат болды.</verse>
				<verse number="12">Җулы эшик эдиненимде, оларың агыз-дилине дүшдүм.</verse>
				<verse number="13">Дервезеде отуранлар мениң гыбатым эдйәр, серхошлар мен барада айдымлар дүзйәр.</verse>
				<verse number="14">Я, Реб хошамайлык эт-де, догамы эшит. Өз сөйгиңе гөрә, халас эдиш гүйҗүңиң садыклыгында маңа җогап бер.</verse>
				<verse number="15">Халас эт, мен батгалыга батмайын; мени йигренйәнлерден, сувларың чуңлугындан халас болайын.</verse>
				<verse number="16">Сил сувлары мени гирдабына салмасын, чуңлук мени, гой, ювутмасын, габыр үстүмден өз агзыны юммасын.</verse>
				<verse number="17">Я Реб, маңа җогап бер, чүнки Сениң садык сөйгиң ягшыдыр; болелин мерхеметиңе гөрә, маңа назар сал.</verse>
				<verse number="18">Сен гулуңдан Өз йүзүңи гизлеме, эҗир чекйәрин, тизрәк җогап берсене!</verse>
				<verse number="19">Маңа якынлаш хем-де халас эт, душманларымың элинден мени азат эт.</verse>
				<verse number="20">Сен билйәрсиң мен бабатда айдылян яман геплери, мениң утанҗымы, бетнамлыгымы. Сен билйәрсиң әхли душманларымы.</verse>
				<verse number="21">Рысвалык йүрегими перишан этди – мен рухдан дүшдүм. Тесселлә гарашдым, эмма болмады; гөвүнлик берҗеклери агтардым, эмма тапмадым.</verse>
				<verse number="22">Олар нахар ерине маңа өт берди, сувсанымда сирке ичирди.</verse>
				<verse number="23">Олара өз сачагы, гой, дузак болсун, мыхманлары үчин бир гапан болсун.</verse>
				<verse number="24">Гой, гөзлери гараңкырасын, гөрүп билмесин, олар элмыдама, гой, сандырасын.</verse>
				<verse number="25">Оларың үстүне Өз газабыңы дөк, гахарыңың оды оларың үстүне инсин.</verse>
				<verse number="26">Гой, оларың өйлери чоларып галсын, чадырларында хич ким месген тутмасын.</verse>
				<verse number="27">Чүнки олар Сениң уранларыңы ызарлаярлар, яралан адамларыңың агырысы барада гүррүң эдйәрлер.</verse>
				<verse number="28">Сен оларың җезасына җеза гош, олар Сен тарапдан, гой, акланмасын.</verse>
				<verse number="29">Яшайыш китабындан оларың ады бозулсын, олар догрулар билен биле, гой, язылмасын.</verse>
				<verse number="30">Эмма мен бир мәтәч, эҗир чекйәрин, эй, Худай, халас эт ве гора мени.</verse>
				<verse number="31">Мен нагмада Худайың адыны өвҗек, Оны шүкүрлер билен арша чыкарҗак.</verse>
				<verse number="32">Бу хас көп ярар Реббиң гөвнүне шахлы, тойнаклы өкүзден я-да бугадан.</verse>
				<verse number="33">Пес гөвүнлилер муны гөрүп бегенсин, эй, Худайы агтарянлар, йүрегиңиз галкынсын.</verse>
				<verse number="34">Чүнки Реб мәтәчлери эшидйәр, Өз есир халкыны гөзден салмаяр.</verse>
				<verse number="35">Гой, Оны шөхратландырсын асман билен ер, деңизлер ве олардакы әхли җандарлар.</verse>
				<verse number="36">Чүнки Худай халас эдер Сионы, дикелдер Яхуданың шәхерлерини, олар орнашып, шол ере эелик эдерлер.</verse>
				<verse number="37">Бенделериниң несиллери ол ери мирас аларлар, Онуң адыны сөййәнлер шол ерде месген тутарлар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="69">
				<verse number="1">Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Давудың мезмуры. Ятланма дилеги.</verse>
				<verse number="2">Эй, Худай, мени халас этмеги ниетиңе сал; я Реб, тиз етиш мениң дадыма.</verse>
				<verse number="3">Җаныма каст эдйәнлериң хеммеси, гой, утанҗа галсын, йүзи гызарсын; башыма гелен күлпетлере шат болянлар, ызына өврүлип, масгара болсун.</verse>
				<verse number="4">Маңа «хай, хай!» диййәнлер, утанчларындан яңа, гой, довла дүшсүн.</verse>
				<verse number="5">Сени агтарянларың бары Сенде бегенип, шадыян болсун; «Худай бейикдир!» дийип, халас эдишиңи сөййәнлер дынгысыз айтсын.</verse>
				<verse number="6">Мен болса гарып ве мәтәч, йөне, эй Худай, маңа гамхорлык этгин; Сенсиң көмегим хем Халасгәрим, эгленме, я мениң Реббим!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="70">
				<verse number="1">Я Реб, мен Сени пена эдинйәрин, мени хич хачан утанҗа гойма.</verse>
				<verse number="2">догрулыгың билен мени халас эт, азат эт, маңа гулак гой, тиз етиш мениң дадыма.</verse>
				<verse number="3">Элмыдама мени гизләп биләйҗек, месген тутунҗак мәкәм гаям бол. Халас болмагымы Сен эмр этдиң, чүнки гаям, беркитмәм Сенсиң.</verse>
				<verse number="4">Эй, Худайым, мени халас эт эрбедиң элинден, адалатсыз билен залымың пенҗелеринден.</verse>
				<verse number="5">Чүнки, эй, Хөкмүрован Реб, умыдым Сенсиң, яшлыгымдан бил багланым Сенсиң.</verse>
				<verse number="6">Дүнйә иненимден Саңа даяндым, Сен эҗемиң гөвресинден мени дүнйә индердиң; мен Саңа дынгысыз алкыш айдярын.</verse>
				<verse number="7">Мен көплере тәсинлик болуп гөрүндим, эмма Сен мәкәм пенамсың.</verse>
				<verse number="8">Саңа болан алкыш дүшмез дилимден, узаклы гүн агзым долы шан-шөхратыңдан.</verse>
				<verse number="9">Гаррылык чагымда мени ташлама, кувватдан дүшенимде мени терк этме.</verse>
				<verse number="10">Душманларым мен барада гүррүң эдишйәр, җанымы аңтап, өзара дил бирикдирйәр.</verse>
				<verse number="11">Олар диййәр: «Худай оны ташлады, ковалап, тутуң сиз оны. Оны халас этҗек ёк инди».</verse>
				<verse number="12">Эй, Худай, менден дашлашма, эй, Худайым, тиз етиш мениң дадыма.</verse>
				<verse number="13">Мениң ягыларым утансын, ёк болуп гитсин, маңа яманлыгы ниет эдйәнлер утанч билен бетнамлыга бүрелсин.</verse>
				<verse number="14">Мен болса хемише умыт багларын, Саңа алкыш үстүне алкыш айдарын.</verse>
				<verse number="15">Дилим узаклы гүн сөзләр догрулыгыңы хем-де халас этмек үчин эдйәнлериңи; оларың саны акыл етирерден кән.</verse>
				<verse number="16">Мен Хөкмүрован Реббиң гудратлы гүйҗи билен гелерин, Сениң, диңе Сениң догрулыгыңы ыглан эдерин.</verse>
				<verse number="17">Эй, Худай, яшлыгымдан маңа тербие бердиң, мен хениз-де гудратларыңы беян эдйәрин.</verse>
				<verse number="18">Җар эдйәнчәм гелҗек несле гүйч-кувватыңы, инди догулҗакларың әхлисине Сениң гүйҗүңи, гаррасам-да, башым чаларса-да мени ташлама.</verse>
				<verse number="19">Эй, Худай, Сениң догрулыгың гөклере етйәр, Сен берҗай этдиң әгирт ишлери. Эй, Худай, бармы Сен ялы?</verse>
				<verse number="20">Көп гөргә, яман мушакгатлара мени учратдың, йөне гайтадан мени яшайша говушдырарсың, ериң тейинден мени ене чыкарарсың Сен.</verse>
				<verse number="21">Бейгелдерсиң мениң ат-абрайымы, калбыма берерсиң Сен рахатлыгы.</verse>
				<verse number="22">Эй, Худайым, мен арфада вепалылыгыңы өверин. Эй, Ысрайыл Мукаддеси, лирада Саңа алкыш айдарын.</verse>
				<verse number="23">Мен Саңа нагма айданымда, дилим, халас болан җаным шатлык билен гыгырар.</verse>
				<verse number="24">Дилим узаклы гүн догрулыгыңы айдар, чүнки маңа яманлыгы ниет эденлер масгара болуп, утанҗа галды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="71">
				<verse number="1">Эй, Худай, патыша пай бер адалатыңдан, ша оглуна – Өз догрулыгыңдан.</verse>
				<verse number="2">Гой, ол догрулык билен халкыңа казылык этсин, гарыпларыңа адалатлы хөкүм чыкарсын.</verse>
				<verse number="3">Гой, даглар халка абаданлык хабарыны гетирсин, депелер адалаты, гой, ыглан этсин.</verse>
				<verse number="4">Ша халкың гарыпларының хакыны, гой, алып берсин, мәтәчлериң огулларыны халас эйлесин, залымлары, гой, вейран этсин!</verse>
				<verse number="5">Тә Гүн хем Ай шөхле сачярка, несиллербойы, гой, ол яшасын.</verse>
				<verse number="6">Инсин орлан яйла бир ягмыр кимин, ери суварян чабгалар кимин.</verse>
				<verse number="7">Онуң гүнлеринде адалатлык гүллесин. Ай йитип гидйәнчә абаданчылык болсун.</verse>
				<verse number="8">Деңизден-деңзе, Евфрат дерясындан ериң учларына ченли, гой, ол өз хөкүмини йөретсин.</verse>
				<verse number="9">Чөлде яшаянлар оңа баш эгсин, душманлары, гой, топрак яласын.</verse>
				<verse number="10">Таршыш шалары ве деңиз якасындакылар оңа пач-хырач төлесин, Шеба ве Себа шалары совгат гетирсин.</verse>
				<verse number="11">Оңа әхли шалар, гой, тагзым этсин, оңа әхли миллетлер, гой, хызмат этсин.</verse>
				<verse number="12">Чүнки ол халас эдйәр мәтәҗи өзүне перят эденде, гарыбы-да, көмекчиси болмадык ынсанлары-да.</verse>
				<verse number="13">Онуң эҗизлере, мәтәчлере рехими инйәр, ол мәтәчлериң җаныны аман галдыряр.</verse>
				<verse number="14">Гораяр сүтемден, зорлукдан оларың җанларыны, назарында гымматлы оларың ганы.</verse>
				<verse number="15">Патыша, гой, узак яшасын! Шеба алтынындан оңа берилсин, онуң үчин элмыдама дога окалсын, узаклы гүн оңа алкыш айдылсын.</verse>
				<verse number="16">Юртда галла болелин болсун, дагларың депелеринде, гой, толкун атсын, онуң хасылы Ливандакы дей көп болсун; шәхер халкы яйла оты кимин, гой, паҗарласын.</verse>
				<verse number="17">Онуң ады бакы яшасын, Гүн астында онуң ады гүллесин, әхли халклар онда ялкансын, әхли миллетлер оңа, гой, багтлы дийсин.</verse>
				<verse number="18">Ысрайыл Худайына, Реббе алкышлар болсун! Гудратлары диңе Ол эдйәр.</verse>
				<verse number="19">Онуң шөхратлы адына бакы алкышлар болсун! Онуң шөхраты тутуш ериң йүзүне долсун. Омын! Омын!</verse>
				<verse number="20">Йышай оглы Давудың дога-дилеглери тамамланды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="72">
				<verse number="1">Догрудан-да, Худай Ысрайыла йүреги пәк боланлара ягшыдыр.</verse>
				<verse number="2">Йөне тас бүдрәпди мениң аякларым, тас тайыпды мениң гадамларым.</verse>
				<verse number="3">Чүнки текепбирлере гөриплик этдим: олар эрбетлик эдйән-де болса, абадан дурмушларының бардыгыны гөрдүм.</verse>
				<verse number="4">Чүнки олар җебир чекмейәне меңзейәр, оларың сагдын, семиз беденлери бар.</verse>
				<verse number="5">Олар бейлекилер ялы азап чекмейәр, бейлекилер ялы кынчылыга дучар болмаяр.</verse>
				<verse number="6">Шоңа гөрә текепбирликлери боюнларыны монҗук кимин безейәр, зулум олары эгинбаш кимин бүрейәр.</verse>
				<verse number="7">Ягдан яңа габаряр оларың гөзи, гөвүн хыялларындан долуп-дашяр йүреги.</verse>
				<verse number="8">Олар яңсылаяр, бетпәл гүрлейәр, гопбамсырап, зулум билен горкузяр.</verse>
				<verse number="9">Оларың агызлары гөклере хүҗүм эйлейәр, диллери болса ерде бош затлары яңраяр.</verse>
				<verse number="10">Шонуң үчин Худай халкы шолара тарап өврүлйәр, оларың гепине гулак габардяр.</verse>
				<verse number="11">Текепбирлер диййәр: «Худай биләермикә? Бейик Худай мундан хабарлымыка?»</verse>
				<verse number="12">Ине, текепбирлер шейле гүрлейәр; олар элмыдама гайгысыз-гамсыз, өз байлыгыны артдыряндырлар.</verse>
				<verse number="13">Мен бидерек ере калбымы пәк саклапдырын, гүнә этмекден сакланыпдырын.</verse>
				<verse number="14">Чүнки узаклы гүн кынчылыга сезевар болдум, хер сәхерде мен эҗир чекдим.</verse>
				<verse number="15">«Мен хем шолар ялы гүрлеҗек» диен болсадым, онда Худайың халкының өңүнде дөнүк болардым.</verse>
				<verse number="16">Муңа акыл етирҗек болуп пикире батдым, эмма тә Худайың мукаддес өйүне гирйәнчәм, бу маңа җуда кын болуп гөрүнди. Шондан соң эрбетлериң соңуна дүшүнип галдым.</verse>
				<verse number="17"></verse>
				<verse number="18">Догрудан-да, Сен сүрчек ерлерде гойдуң олары, харабалыга дүшер ялы этдиң олары.</verse>
				<verse number="19">Олар бир салымда вес-вейран болды, вехимден яңа ёк болуп гитди!</verse>
				<verse number="20">Эй, Таңры Сен пейда болан вагтыңда, дүйш гөрүп оянылан пурсатдакы дей, пуҗа чыкарарсың хыялларыны.</verse>
				<verse number="21">Калбым хасратдан яңа долуп-дашанда, йүрегим санҗым-санҗым боланда,</verse>
				<verse number="22">надан болуп, дүшүнмәндирин, хайван кимин болупдырын Сениң өңүңде.</verse>
				<verse number="23">Йөне шонда-да мыдама Сениң билендирин, Сен тутярсың мени голумдан.</verse>
				<verse number="24">Несихатларың билен маңа ёл гөркезйәрсиң, соңунда мени хормат билен кабул эдерсиң.</verse>
				<verse number="25">Мениң гөклерде Сенден башга кимим бар? Сениң билен ерде-гөкде ёк мәтәчлигим.</verse>
				<verse number="26">Теним, йүрегим ысгындан дүшйәр, йөне Худай йүрек кувватым, бакы несибәм.</verse>
				<verse number="27">Догрудан-да, Сенден узаклашянлар ёк болуп гидер, Өзүңе бивепалык эденлери Сен ёк эдерсиң.</verse>
				<verse number="28">Мениң үчин болса Худая якынлашмак ягшыдыр. Мен Хөкмүрован Ребби өзүме пена эдиндим; мен Онуң әхли эден ишлерини ыглан эдерин.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="73">
				<verse number="1">Эй, Худай, нәме үчин бизи хемишелик ташладың? Нәме үчин өриңдәки гоюнлара ловлаяр Сениң газабың?</verse>
				<verse number="2">Ятла Сен гадымдан Өзүң үчин сайлан халкыңы – Өзүңе тайпа эдинмек үчин азат эденлериңи, ятла Сен месген тутунан Сион дагыңы.</verse>
				<verse number="3">Мүдими харабалыклара ховлук-да, сал Сен назары – душман вейран этди мукаддес өйүңдәки әхли затлары.</verse>
				<verse number="4">Ыбадат өйүнде душманларың арлап гыгырды, олар нышанларыны шол ерде дикди.</verse>
				<verse number="5">Олар гөйә гүр агачлыга палталары айлап салян кишиниң кешбиндедилер.</verse>
				<verse number="6">Инди болса әхли хашамларыны бир пурсадың ичинде палта, чекич билен парчаладылар.</verse>
				<verse number="7">Мукаддес өйүңи ода якдылар, Сениң месгениңи харамладылар, оны ер билен егсан этдилер.</verse>
				<verse number="8">Өз-өзлерине шейле дийдилер: «Оларың барыны табын эделиң». Худайың юрдундакы әхли ыбадат өйлерини ода бердилер.</verse>
				<verse number="9">Биз гөрмейәрис гудратлы аламатлары, инди хич бир пыгамбер хем ёк; хачана ченли шейле болҗагыны билйән арамызда ёк.</verse>
				<verse number="10">Эй, Худай, душман хачана ченли яңсыламалы? Душман Сениң адыңа эбедилик дил етирсинми?</verse>
				<verse number="11">Нәме үчин голуңы ыза чекйәрсиң? Элиңи голтугыңдан чыкарып, ёк эт олары!</verse>
				<verse number="12">Эй, Худай, эзелден бәри Сен Патышамсың, ер йүзүнде халас эдиш ишлерини берҗай эдйәрсиң.</verse>
				<verse number="13">Гудратың билен Сен деңзи бөлдүң, деңиз аждархаларының башларыны сувларда дөвдүң.</verse>
				<verse number="14">Ливятаның башларыны күл-оврам эдип, оны чөл вагшыларына шам эдип бердиң.</verse>
				<verse number="15">Гөзбашлар ярдырып, булаклары акдырдың, хайбатлы дерялары гус-гуры этдиң.</verse>
				<verse number="16">Гүндиз Сениңки, гиҗе Сениңки, Сен гөгүң ышыкларыны, Гүни беркарар этдиң.</verse>
				<verse number="17">Ериң әхли чәклерини Сен чекдиң, Сен томсы, гышы яратдың.</verse>
				<verse number="18">Я Реб, ятла душманың яңсылайшыны, акмак халкың Сениң адыңы хар эдишини.</verse>
				<verse number="19">Вагшы хайванлара берме Өз гумрың җаныны, эбедилик унутма пукараларың яшайшыны.</verse>
				<verse number="20">Өз әхтиңи ятла, чүнки юрдуң әхли букы ерлери зулум өйлеринден яңа дос-долы.</verse>
				<verse number="21">Эзиленлер рысва болмасын, пукаралар, мәтәчлер адыңы шөхратландырсын.</verse>
				<verse number="22">Эй, Худай, галк-да, даваң үчин давалаш, акмагың гүнузын Сени яңсылайшыны ятла.</verse>
				<verse number="23">Өз душманларыңың сеслерини унутма; Саңа гаршы баш галдырянларың гохы дынгысыз артяр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="74">
				<verse number="1">Айдымчылар топарының ёлбашчысына. «Хеләк этме» әхеңинде айдылян. Асафың мезмуры. Нагма.</verse>
				<verse number="2">Эй, Худай, Саңа шүкүр эдйәрис, Сен Өз барлыгыңы аян эдйәң, шүкүр эдйәрис, Биз Сениң гудратларың хакда айдярыс.</verse>
				<verse number="3">Диййәрсиң: «Өз беллән вагтым геленде, йүз гөрмезлик билен хөкүм чыкарарын Мен.</verse>
				<verse number="4">Ер ве онуң илаты титрән вагтында, Мендирин онуң диреглерини беркиден»</verse>
				<verse number="5">Өвүнҗеңлере: «Өвүнмәң» диййән, эрбетлере: «Гүйҗүңизе даянмаң» диййән.</verse>
				<verse number="6">Сиз өз кувватыңыза магтанмаң, еңсәңизи дим-дик тутуп гүрлемәң.</verse>
				<verse number="7">Чүнки еңиш не гүндогардан, не гүнбатардан, не-де чөлдендир.</verse>
				<verse number="8">Казылык эдйән диңе Худайдыр, бирини песелдип, бирини бейгелдйән Олдур.</verse>
				<verse number="9">Чүнки кәсе Реббиң элинде, ол гүйчли гарылып, көпүклейән шерапдан долы. Реб газабы ве шерабы кәседен гуяр: ер йүзүниң әхли эрбетлери, оны лөдересине ченли ичерлер.</verse>
				<verse number="10">Мен болса элмыдама беян эдерин, Якубың Худайына нагма айдарын.</verse>
				<verse number="11">Ол эрбетлериң әхли кувватыны сындырар, догруларың кувватыны болса Ол беленде галдырар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="75">
				<verse number="1">Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Киришли саз гураллары үчин. Асафың мезмуры. Нагма.</verse>
				<verse number="2">Худай Яхудада мешхурдыр, Онуң ады Ысрайылда бейикдир.</verse>
				<verse number="3">Онуң чадыры Салимдедир, Онуң меканы Сиондадыр.</verse>
				<verse number="4">Ол шол ерде дөвди отлы пейкамлары хем-де галканы, гылыҗы хем-де сөвеш ярагларыны.</verse>
				<verse number="5">Сен нур дей шөхле сачярсың, авлаглара бай болан даглардан дабаралысың.</verse>
				<verse number="6">Арслан йүреклилер олҗасыны алдырдылар, олар бакы ука гитдилер. Иң гүйчлүлериң хич бириниң-де элини галдырмага гурбы чатмады.</verse>
				<verse number="7">Эй, Якубың Худайы, Сениң кәйинҗиңден атлар, сөвеш арабалары доңуп галдылар.</verse>
				<verse number="8">Сен вехимлисиң! Газаба мүнеңде ким дуруп билер?</verse>
				<verse number="9">Сен гөклерден ыглан этдиң карары; ер йүзүниң әхли пукарасыны халас этмәге, Сен казылык этмек үчин аяга галдың, шонда ер йүзи эйменип, үмсүмлик болды.</verse>
				<verse number="10"></verse>
				<verse number="11">Саңа өвги газандырар хатда ынсан газабы, газабыңдан гутуланлар-да Саңа өвги айдарлар.</verse>
				<verse number="12">Бейик Худайыңыза садака айдың, олары бериң, төверегиндәкилериң бары вехимли Худая совгат гетирсин.</verse>
				<verse number="13">Шазадаларың рухуны сындырян Олдур, ер йүзүниң шаларына вехимли Олдур.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="76">
				<verse number="1">Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Едутуның мукамына лайыклыкда. Асафың мезмуры.</verse>
				<verse number="2">Мен Худая перят эдйәрин, мени эшидери ялы перят эдйәрин.</verse>
				<verse number="3">Мушакгатлы гүнүмде Таңрыны агтарярын, голларымы гиҗесине дынувсыз гөге герйәрин, мениң җаным теселлини кабул этмейәр.</verse>
				<verse number="4">Худайы ятлап, ахы-нала чекйәрин, Ол хакда оя батярын, рухум ысгындан дүшйәр.</verse>
				<verse number="5">Сен мениң гөзлерими укудан гойдуң, ынҗалыкдан гачып, гүрләп билмейәрин.</verse>
				<verse number="6">Гадымы гүнлер, көне дөвүр барада оя батярын.</verse>
				<verse number="7">Ятлаярын, гиҗесине өз йүрегим билен сөхбет эдйәрин ойланярын, рухум ичгин-ичгин чинтгейәр:</verse>
				<verse number="8">Эйсем Таңры эбедилик рет эдәйдими? Инди менден асла разы болмазмы?</verse>
				<verse number="9">Эйсем сөйгүси эбедилик кесиләйдими? Берен сөзлерини хич хачан берҗай этмезми?</verse>
				<verse number="10">Худай мерхемет этмеги унудайдымы? Гахарында рехим-шепагатыны бес эдәйдими?</verse>
				<verse number="11">Дийдим: «Бейик Худай инди тарапымызы тутмаяр – бу мени лапыкеч эдйәр».</verse>
				<verse number="12">Мен Реббиң эденлерини яда саларын, Сениң гадымы гудратларыңы ятлап гечерин.</verse>
				<verse number="13">Әхли ишлериң барада пикир эдерин, Сениң бейик ишлериң барада оя батарын.</verse>
				<verse number="14">Сениң ёлуң мукаддесдир, эй, Худай, Худайымыз ялы бейик хайсы худай бар?</verse>
				<verse number="15">Сен гудратлары эдйән Худайсың, Сен халклар арасында гүйҗүңи аян эденсиң.</verse>
				<verse number="16">Сен кувватлы голуң билен Өз халкыңы: Якубың, Юсубың несиллерини азат эйледиң.</verse>
				<verse number="17">Эй, Худай, сувлар Сени гөрдүлер, Сени гөренлеринде хедер этдилер, дүйпсүз чуңлуклар галпылдадылар.</verse>
				<verse number="18">Булутлар ягмыр дөкдүлер, гөклер гүбүрдедилер, пейкамларың чар тарапа учдулар.</verse>
				<verse number="19">Харасат ичинде гүррүлдиңиң сеси яңланды, йылдырымларың дүнйәни ягтыландырды, ер титрәп, лерзана гелди.</verse>
				<verse number="20">Сениң ёлуң деңиз ичреди, Сениң ёдаң хайбатлы сувлар ичреди, эмма аяк ызларың гөрүнмейәрди.</verse>
				<verse number="21">Сен халкыңа Мусаны, Харуны чопан белледиң, олара гоюн сүрүсине дек Сен ёл гөркездиң.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="77">
				<verse number="1">Эй, халкым, таглыматыма дыкгат бер, мениң сөзлериме гулак гой.</verse>
				<verse number="2">Мен сизе тымсал айдып берейин, гадымыетиң сырларыны беян эдейин.</verse>
				<verse number="3">Эшиден ве билен затларымызы, аталарымызың бизе айданларыны.</verse>
				<verse number="4">Олары зүрятларындан гизлемерис биз; Реббиң шанлы ишлерини, гүйч-кувватыны, Онуң гөркезен гудратларыны, гелҗек несле ыглан эдерис.</verse>
				<verse number="5">Гелҗек неслиң, инди догулҗакларың билери ялы, оларың хем өз нобатында чагаларына айдары ялы, умытларыны Худая баглары ялы, Худайың эденлерини унутман, Онуң парзларыны саклары ялы, йүреклери Худая вепа бермедик, рухы Оңа садык болмадык аталары дей дикдүшди, питнечи болмазы ялы, Ол Якубың неслине – Ысрайыл халкына кануны берди. Перзентлерине оны өвретмеклиги ата-бабаларымыза Ол эмр этди.</verse>
				<verse number="6"></verse>
				<verse number="7"></verse>
				<verse number="8"></verse>
				<verse number="9">Ок-яй билен ярагланан Эфрайым несли, сөвеш гүнүнде өкҗе гөтерди.</verse>
				<verse number="10">Олар Худайың әхтини сакламадылар, Онуң канунына гөрә йөремекден йүз дөндүрдилер.</verse>
				<verse number="11">Унутдылар Онуң ишлерини, олара гөркезен гудратларыны.</verse>
				<verse number="12">Ол Мүсүр юрдунда, Зоган дүзүнде, аталарының өңүнде гудратлы ишлери этди.</verse>
				<verse number="13">Ол деңзи бөлди, олары ондан гечирди, сувлары бир үйшмек кимин дурузды.</verse>
				<verse number="14">Гүндизине ёл гөркезди Ол булут билен, бүтин гиҗе – одуң ягтысы билен.</verse>
				<verse number="15">Ол чөлде гаяны ярды, чуңлуклардан дей олары болелин сувдан гандырды.</verse>
				<verse number="16">Ол гаядан сувлар чогдурды, сувлары дерялар кимин акдырды.</verse>
				<verse number="17">Йөне шонда-да Оңа гаршы гүнә этмеги, чөлде Бейик Худай гаршы баш гөтермеги, довам этдилер.</verse>
				<verse number="18">Йүреклеринде Худайы сынага салып, өз күйсән иймитлерини талап этдилер.</verse>
				<verse number="19">Худая гаршы сөзләп, шейле дийдилер: «Худай чөлде сачак язып билерми?</verse>
				<verse number="20">Хава, Ол гаяны ярып, сувлар чогдурды, акарлары долуп-дашдырды, эмма Өз халкына чөрек берип билерми? Оны эт билен үпҗүн эдип билерми?»</verse>
				<verse number="21">Реб муны эшиденде дергазап болды, Якуп халкына гаршы ялын туташды, Ысрайыл халкына газабы өр боюна галды.</verse>
				<verse number="22">Себәби олар Худая иман этмеди, Онуң халас эдиш гүйҗүне бил багламады.</verse>
				<verse number="23">Муңа гарамаздан, Ол асмана буюрды, гөклериң гапыларыны ачып гойберди.</verse>
				<verse number="24">Олар иер ялы үстлерине манна ягдырды, олара гөклериң галласыны иберди.</verse>
				<verse number="25">Адам огуллары перишделериң чөрегини ийди, Ол олара болелин иймит иберди.</verse>
				<verse number="26">Гөклерде гүндогар елини Ол өвүсдирди, кувваты билен гүнорта елини Ол гөнүкдирди.</verse>
				<verse number="27">Эт ягдырды үстлерине бир тозан кимин, ганатлы гушлары – деңиз чәгеси кимин.</verse>
				<verse number="28">Булары гачырды чадырларының араларына, месгенлериниң даш-төверегине.</verse>
				<verse number="29">Олар герк-гәбе ийип дойдулар, себәби Ол оларың күйсән задыны берди.</verse>
				<verse number="30">Эмма хениз ислеглеринден эл гөтермәнкә, иймитлери хениз агызларындака,</verse>
				<verse number="31">Худайың газабы оларың үстүнден инди. Ол оларың иң даявларыны өлдүрди, Ысрайылың новҗуванларыны ере гаплады.</verse>
				<verse number="32">Эмма шонда-да гүнәлерини довам этдилер, Онуң гудратларына ынанмадылар.</verse>
				<verse number="33">Шоңа гөрә, оларың гүнлерини пуҗа чыкарды, йылларыны ховп-хатара гаплады.</verse>
				<verse number="34">Олары өлдүрен махалы Оны агтарярдылар, тоба эдип, эрҗеллик билен Оны гөзлейәрдилер.</verse>
				<verse number="35">Олар Худайың өзлериниң гаясыдыгыны Бейик Худайың өзлериниң Пенакәридигини ятлаярдылар.</verse>
				<verse number="36">Олар агызлары билен Оңа яранярдылар, эмма диллери билен ялан сөзлейәрдилер.</verse>
				<verse number="37">Йүреклери болса Оңа садык дәлдилер, олар Онуң әхтине бивепадылар.</verse>
				<verse number="38">Йөне рехим-шепагат эдип, оларың гүнәсини Ол багышлады, олары хеләк этмеди, гахарыны көп гезек олардан совды, бүтин газабыны ояндырмады.</verse>
				<verse number="39">Онуң ядындады оларың бир ынсандыгы, гечип гидйән ве доланмаян бир шемалдыгы.</verse>
				<verse number="40">Нәче гезек чөлде Оңа гаршы баш галдырдылар, сәхрада Оны гамландырдылар!</verse>
				<verse number="41">Худайы өвран-өвран сынап гөрдүлер, Ысрайылың Мукаддесини өҗүкдирдилер.</verse>
				<verse number="42">Ятламадылар Онуң гүйҗүни, олары душмандан азат эден гүнүни.</verse>
				<verse number="43">Мүсүрде гөркезен аламатларыны, Зоган дүзүндәки гудратларыны:</verse>
				<verse number="44">олар деряларындан ичмесин дийип, Ол акарларыны гана өвүрди.</verse>
				<verse number="45">Олары ялмап-ювутсын дийип, үстлерине сиңек сүрүсини иберди. Олары башагай этсинлер дийип, гурбагалар иберди.</verse>
				<verse number="46">Гемриҗи чекиртгә берди хасылларыны, юмуртгадан чыкан чекиртгә – зәхмет рәхнетлерини.</verse>
				<verse number="47">Долы билен вейран этди үзүмлерини, чабга билен – инҗир агачларыны.</verse>
				<verse number="48">Дола берди мал-гараларыны, йылдырымлара – сүрүлерини.</verse>
				<verse number="49">Оларың үстлерине иберди, Өз гахарының ховруны, газабы, дергазабы хем-де беланы – гырян перишделериң бир топарыны.</verse>
				<verse number="50">Ол ёл берди Өз газабына: өлүмден горамады олаң җаныны, мергә берди өмүрлерини.</verse>
				<verse number="51">Мүсүрде хеләкледи әхли новбахарлары – Хамың чадырларындакы илкинҗи зүрятлары.</verse>
				<verse number="52">Өз халкыны болса гоюнлар кимин ёла рована этди, чөлде олары бир сүри кимин Ол угрукдырды.</verse>
				<verse number="53">Олары ховп-хатардан горап әкитди, эйменмедилер, душманларыны болса деңиз ювутды.</verse>
				<verse number="54">Гетирди олары Өз мукаддес юрдуна – элиниң еңип алан дагына.</verse>
				<verse number="55">Миллетлери оларың өңүнден ковды, чадырларында Ысрайыл тирелерини орнатды, мүлклерини пайлап, олара мирас хөкмүнде берди.</verse>
				<verse number="56">Олар болса хениз-де Бейик Худайы сынаярдылар, Оңа гаршы баш галдырярдылар, парзларыны берҗай этмейәрдилер.</verse>
				<verse number="57">Дәнип, аталары дек бивепадылар, әхтибарсыз кеман кимин ынамсыздылар.</verse>
				<verse number="58">Оны өҗүкдирйәрдилер сеждегәхлери билен, габанҗаңлыгыны оярярдылар бутлары билен.</verse>
				<verse number="59">Худай эшидип, газаба мүнди, Ысрайылы бүс-бүтинлей рет этди.</verse>
				<verse number="60">Ынсанлар арасындакы месгени болан Шилодакы чадырыны терк этди,</verse>
				<verse number="61">Есирлиге берди Әхт сандыгыны, душманларың элине – Өз шөхратыны.</verse>
				<verse number="62">Өз халкыны гылыҗа берди, Өз сайлан халкына дергазап болды.</verse>
				<verse number="63">Йигитлерини от ялмап ювутды, гызларына той айдымлары айдылман галды.</verse>
				<verse number="64">Руханылары гылычдан өлди, оларың дул хатынлары яс тутуп билмеди.</verse>
				<verse number="65">Шонда Таңры галкды укудан оянан кимин, шерапдан айңалмадык бир эркек кимин.</verse>
				<verse number="66">Ол душманларына өкҗе гөтертди, олары бакы рысвалыга сезевар этди.</verse>
				<verse number="67">Ол Юсубың чадырыны рет этди, Эфрайымың тиресини сайламады-да,</verse>
				<verse number="68">сайлап алды Яхуда тиресини – Өзүниң сөен Сион дагыны.</verse>
				<verse number="69">Мукаддес өйүни Ол бина этди, белент гөклер дей, эбедилик беркарар эден дүнйәси кимин.</verse>
				<verse number="70">Өз бендеси Давуды сайлап, оны гоюн агылындан Ол алды.</verse>
				<verse number="71">Оны сайлап-сечен миллети Ысрайыла – Өз халкы болан Якуп неслине чопанчылык этмеклик үчин, гузулы гоюнларың ызындан Ол алып галды.</verse>
				<verse number="72">Давут пәк йүрек билен олары бакды, олары өкде эллери билен ол угрукдырды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="78">
				<verse number="1">Эй, Худай, кесеки миллетлер Сениң сайлан топрагыңа аралашдылар, мукаддес ыбадатханаңы харамладылар, Иерусалими вейран этдилер.</verse>
				<verse number="2">Сениң бенделериңиң җесетлерини бердилер гөк гушларына, Сениң садыкларыңың этини – ериң вагшы хайванларына.</verse>
				<verse number="3">Иерусалимиң даш-төверегине сув кимин оларың ганларыны дөкдүлер, олары җайлан болмады.</verse>
				<verse number="4">Гоңшуларымыза болдук биз гүлки, төверегимиздәкилере – рысва, ойнатгы.</verse>
				<verse number="5">Я Реб, хачана ченли гахарланҗак? Бизе мүдимилик гахарланҗакмы? Габанҗаңлыгың от дей ловлап янҗакмы?</verse>
				<verse number="6">Сен Өз газабыңы дөк Сени танамаян миллетлериң үстүне, адыңы чагырмаян шалыкларың үстүне.</verse>
				<verse number="7">Чүнки олар ювутдылар Якуп халкыны, вес-вейран этдилер онуң юрдуны.</verse>
				<verse number="8">Аталарымызың гүнәлерини бизе йүклеме, бизи гаршыламага ховлуксын Сениң рехимиң, чүнки җуда тапдан дүшендирис биз.</verse>
				<verse number="9">Эй, Худай, Халасгәримиз! Өз шанлы адыңың хатырасына, Сен ярдам эйле, Өз адыңың хатырасына, бизи халас эт, гүнәден сапла.</verse>
				<verse number="10">«Оларың Худайы ниреде?» дийип, гой, миллетлер айтмасын. Сениң бенделериң дөкүлен ганларының алынянлыгы гөз алнымызда, гой, миллетлер билсин.</verse>
				<verse number="11">Хузурыңа туссагларың наласы етсин; өлүме хөкүм эдиленлери гора Сен Өз бейик гүйҗүңе гөрә.</verse>
				<verse number="12">Я Таңры, гоңшуларымызың Сени яңсылан яңсыларыны еди эссе эдип оларың башындан индер.</verse>
				<verse number="13">Онсоң биз – Сениң халкың, өриң сүрүси, шүкүр эдерис Саңа эбеди, шөхратыңы беян эдерис несиллербойы.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="79">
				<verse number="1">Айдымчылар топарының ёлбашчысына. «Әхт лилиясы» әхеңинде айдылян. Асафың мезмуры.</verse>
				<verse number="2">Эй, Ысрайыл Чопаны, Эй, Юсуба сүрә дей ёл Гөркезйән, гулак гой! Эй, керупларың үстүнде Отуран, нур сач!</verse>
				<verse number="3">Эфрайымың, Беняминиң, Манашаң өңүнде; гүйҗүңи ояр, гел-де халас эт.</verse>
				<verse number="4">Эй, Худай, Сен бизи дикелт, йүзүң нур сачсын, халас болалы.</verse>
				<verse number="5">Я Хөкмүрован Худайымыз Реб! Өз халкың дога-дилеглерине Сен хачана дек болҗак гахарлы?</verse>
				<verse number="6">Сен олара гөзяшлы чөрек ийдирдиң, гөзяшларыны сув кимин ичирдиң.</verse>
				<verse number="7">Гоңшы халклар биз бабатда җедел эдйәрлер, душманларымыз үстүмизден гүлйәрлер.</verse>
				<verse number="8">Бизи дикелт, эй, Хөкмүрован Худай! Йүзүң нур сачсын, халас болалы.</verse>
				<verse number="9">Үзүм нахалыны Сен Мүсүрден гетирдиң, миллетлери ковуп, оны отуртдың.</verse>
				<verse number="10">Сен онуң үчин тайярладың топрагы, ол көк уруп, долдурды юрды.</verse>
				<verse number="11">Даглар бүренди онуң саясына, әпет кедр дарагты – шахаларына.</verse>
				<verse number="12">Ол деңзе ченли узатды шахаларыны, деря ченли – өз пудакларыны.</verse>
				<verse number="13">Эмма хер өтегчиниң онуң мивесини ёлуп билери ялы, Сен онуң хаятларыны нәме үчин вейран эйледиң?</verse>
				<verse number="14">Токай екегапаны оны дагадяр, мейдан җандарлары оны гемирйәр.</verse>
				<verse number="15">Долан, эй, Хөкмүрован Худай! Гөклерден сал Сен назары, гөр бу үзүм багыны –</verse>
				<verse number="16">элиң отурдан бу нахалыны, Өзүң үчин кувватландыран ынсан оглуңы.</verse>
				<verse number="17">Олар оны отда якдылар, оны чапдылар. Гой, олар Сениң газаплы бакышыңдан йитип гитсинлер.</verse>
				<verse number="18">Эмма көмек эт сагыңдакы ынсана Сен оны Өзүң үчин гетиренсиң кемала</verse>
				<verse number="19">Шонда йүз өвүрмерис Сенден хич хачан; бизе яшайыш бер, чагырарыс Сениң адыңы.</verse>
				<verse number="20">Бизи дикелт, я Хөкмүрован Худайымыз Реб! Йүзүң нур сачсын, халас болалы.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="80">
				<verse number="1">Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Гититде. Асафың мезмуры.</verse>
				<verse number="2">Кувватымыз болан Худая нагмалар айдың, Якубың Худайына җошуп хешелле какың.</verse>
				<verse number="3">Мукама башлаң: депрек, хош овазлы лираны, арфаны чалың.</verse>
				<verse number="4">Тәзе Ай, долан Ай вагтында, байрам гүнүмизде сурнайлар чалың.</verse>
				<verse number="5">Чүнки бу – Ысрайылың парзлары, Якуп Худайының берен адалатлы хөкүмлери.</verse>
				<verse number="6">Юсуп несли Мүсүрден чыкып гайданда, Худай муны оңа дүзгүн хөкмүнде берди. Мен бир нәтаныш дилиң овазыны эшитдим:</verse>
				<verse number="7">«Мен гершиңи дындырдым йүкден, сениң эллериң халас болды себетден.</verse>
				<verse number="8">Мушакгат ичинде чагырдың, сени халас эйледим, гөк гүррүлдисинден Мен җогап бердим. Мерибаның боюнда сени сынадым.</verse>
				<verse number="9">Диңле, эй, халкым, хабардар эдейин сени: эй, Ысрайыл, вах, диңлән болсадың Мени!</verse>
				<verse number="10">Ят худай араңызда болмасын, кесеки худая сежде этмегин.</verse>
				<verse number="11">Мен – Реб, сениң Худайың, чыкардым Мен сени Мүсүр юрдундан. Агзыңы гиңден ач, оны долдурайын.</verse>
				<verse number="12">Эмма халкым сесиме гулак асмады, Ысрайыл Маңа табын болмады.</verse>
				<verse number="13">Шонуң үчин ниетлерине гөрә яшасын дийип, Мен олары кесир йүреклерине табшырдым.</verse>
				<verse number="14">Вах, халкым Маңа гулак асан болсады! Ысрайыл Мениң ёлумдан йөрән болсады!</verse>
				<verse number="15">Шонда тиз боюн эгдирердим ягыларыны, душманларына гөнүкдирердим Мен Өз элими.</verse>
				<verse number="16">Ребби йигренйәнлер оңа ялым-юлум эдерди, кысматлары эбеди довам эдерди.</verse>
				<verse number="17">Мен оңа сайлама бугдай ийдирердим, гаядан акан бал билен оны дойрардым».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="81">
				<verse number="1">Худай Өз меҗлисинде орнуна гечип, ылахы барлыкларың арасында казылык эдйәр.</verse>
				<verse number="2">Худай шейле диййәр: «Хачана дек адалатсыз казылык эдип, сиз эрбетлере тарапгөйлик этмекчи?</verse>
				<verse number="3">Адалатлы чөзүң гарыбың, етимиң даваларыны, гораң эзилениң, мәтәҗиң хак-хукугыны.</verse>
				<verse number="4">Халас эдиң эҗиз билен мәтәҗи, эрбетлериң голундан азат эдиң олары.</verse>
				<verse number="5">Сиз билмейәрсиңиз, дүшүнмейәрсиңиз, сиз гараңкылыкда йөрейәрсиңиз, ериң бинятлары лерзана гелйәр».</verse>
				<verse number="6">Мен диййәрин: «Сиз худайларсыңыз, Бейик Худайың огуллары – сизиң барыңыз.</verse>
				<verse number="7">Эмма адам оглы кимин сиз өлерсиңиз, шазадалар кимин йыкыларсыңыз».</verse>
				<verse number="8">Галк, эй, Худай, казылык эт ериң йүзүне чүнки Сениңкидир әхли миллетлер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="82">
				<verse number="1">Нагма. Асафың мезмуры.</verse>
				<verse number="2">Эй, Худай, дымма, эй, Худай, үмсүм, бипервай болма.</verse>
				<verse number="3">Серет, душманларың питне турузяр, Сени йигренйәнлер башларыны галдыряр.</verse>
				<verse number="4">Сениң халкыңа гаршы эрбет ниет эдинйәр, Сениң гораянларыңа гаршы дил бирикдирйәр.</verse>
				<verse number="5">Диййәрлер: «Гелиң, ёк эдели, гой, олар миллет болмасын, мундан бейләк Ысрайылың ады, гой, агзалмасын».</verse>
				<verse number="6">Олар бир чукура түйкүрип, дил бирикдирйәр хем-де Саңа гаршы әхт баглашяр:</verse>
				<verse number="7">эдомлар ве ысмайыллар, моваплар ве хагарлар,</verse>
				<verse number="8">Гебал, Аммон хем-де Амалек, Пилишт хем-де Суруң илаты,</verse>
				<verse number="9">Ашур-да гошулды, олар Лут огулларыны голдады.</verse>
				<verse number="10">Сен Мидяна хем-де Кишон чайында Сисера билен Ябына эденлериңи оларың башындан индер.</verse>
				<verse number="11">Олар Эндорда хеләк эдилди, олар топрагың дөкүнине өврүлди.</verse>
				<verse number="12">Ореп ве Зееп ялы эт сердарларыны, Зебах ве Салмунна дек – әхли серкердесини.</verse>
				<verse number="13">Олар: «Гелиң, Худайың өрүлерини өзүмизе мүлк эдинели» дийдилер.</verse>
				<verse number="14">Эй, Худайым, түвелейдәки тозана, ел өңүндәки харпыга өвүр олары.</verse>
				<verse number="15">Одуң токайы көйдүрши кимин, ялның даглары отлайшы кимин,</verse>
				<verse number="16">харасадың билен ковала Сен олары, апы-тупаның билен горкуз олары.</verse>
				<verse number="17">Утанҗа гапла олаң йүзүни, я Реб, шонда олар агтарар Сениң адыңы.</verse>
				<verse number="18">Бакы рысва болуп, гой, довла дүшсүн, утанч ичинде ёк болуп гитсин.</verse>
				<verse number="19">Гой, олар билсин: Реб – диңе Сенсиң, тутуш ериң Бейик Худайысың!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="83">
				<verse number="1">Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Гититде. Кораның несиллериниң мезмуры.</verse>
				<verse number="2">Эй, Хөкмүрован Реб! Сениң месгениң ненеңси эзиз!</verse>
				<verse number="3">Реббиң ховлуларыны күйсәп, мениң җаным ысгындан дүшйәр; йүрегим, теним дири Худая шатланып, нагмалар айдяр.</verse>
				<verse number="4">Сениң гурбанлык сыпаң янында хатда серче хем тапяр өзүне бир өй, гарлавач хем – өз чагалары үчин хөвүртге, эй, Хөкмүрован Реб, Патышам хем-де Худайым!</verse>
				<verse number="5">Багтлыдыр Сениң өйүңде месген тутанлар, олар мыдама Сени шөхратландырарлар.</verse>
				<verse number="6">Багтлыдыр Сенден кувват алянлар, калбында Сиона элтйән ёлы арзувлаянлар!</verse>
				<verse number="7">Олар Агы-перят җүлгесинден геченде, ол ер чешмелер меканына өврүлйәр, гүйзки ягыш ол ере берекет берйәр.</verse>
				<verse number="8">Оларың кувваты барха мөвҗейәр, Сионда Худайың хузурында хәзир боларлар.</verse>
				<verse number="9">Я Хөкмүрован Худайымыз Реб, эшит догамы, диңле мени, эй, Якубың Худайы!</verse>
				<verse number="10">Эй, Худай хошамай серет патыша – галканымыза, мерхемет эт Өз сечип-сайланыңа.</verse>
				<verse number="11">Чүнки Сениң ховлуларыңда гечен еке гүн башга ерде гечен мүң гүнден ягшы. Эрбетлериң чадырларында мен яшанымдан, Худайымың өйүниң босагасында дураным ягшы.</verse>
				<verse number="12">Чүнки Худайымыз Реб – Гүнүмиз ве галканымыз, Ол мерхемет ве шөхрат берйәр; Ол догры ёлдан йөрейәнлерден хич бир ягшылыгыны гайгырян дәлдир.</verse>
				<verse number="13">Эй, Хөкмүрован Реб! Саңа бил баглаянлар нәхили багтлы!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="84">
				<verse number="1">Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Кораның несиллериниң мезмуры.</verse>
				<verse number="2">Я Реб, Сен Өз юрдуңа мерхемет этдиң, Якуп халкының абаданлыгыны ене гайтарып бердиң.</verse>
				<verse number="3">Өз халкыңың этмишлерини гечирдиң, онуң әхли гүнәлерини Сен багышладың.</verse>
				<verse number="4">Әхли газабыңы Сен җылавладың, ёвуз газабыңы Сен көшешдирдиң.</verse>
				<verse number="5">Эй, бизи халас эйлейән Худай, багтыяр гүнлеримизи ене-де гайтар, бизе болан гахар-газабыңдан эл гөтер.</verse>
				<verse number="6">Сен гахарланҗакмы бизе эбеди? Несилден-несле гечирҗекми Өз гахарыңы?</verse>
				<verse number="7">Халкыңың Сенде шатланып билери ялы, Сен бизи гайтадан дикелтҗек дәлми?</verse>
				<verse number="8">Я Реб, бизе садык сөйгиңи гөркез, Өз халас эдишиңи бизе пешгеш эт.</verse>
				<verse number="9">Диңләрин Бейик Худайың айтҗакларыны. Ол халкының, садыкларының гайтадан акмаклык этмези ялы, олара вада берйәр парахатлыгы.</verse>
				<verse number="10">Онуң шөхратының юрдумызда месген тутары ялы, Ол Өзүнден горкянлары догрудан-да, хемише халас этмәге тайяр!</verse>
				<verse number="11">Сөйги билен вепадарлык бирлешер, догрулык парахатлык билен биригер.</verse>
				<verse number="12">Вепадарлык ерден гөгерер, догрулык-да асмандан гарар.</verse>
				<verse number="13">Хава, Реб ягшы затлары берер, топрагымыз өз хасылыны эчилер.</verse>
				<verse number="14">Догрулык Онуң өңүнден йөрәр, Онуң гадамларына ёлы тайынлар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="85">
				<verse number="1">Я Реб, гулак гой, маңа җогап бер, чүнки мен гарып ве мәтәчдирин.</verse>
				<verse number="2">Җанымы гора, мен Саңа садык, Өзүңе бил баглаян бендәңи Сен халас эйле; мениң Худайым Сенсиң.</verse>
				<verse number="3">Я Таңры, маңа мерхемет эйле, мен узаклы гүн Саңа перят эдйәрин.</verse>
				<verse number="4">Сен шатландыр Өз бендәңиң калбыны, чүнки Саңа, эй, Таңры, табшырярын җанымы.</verse>
				<verse number="5">Я Таңры, Сен ягшы ве гечиримли, Сени чагырянларың барына эчилйәрсиң садык сөйгиңи.</verse>
				<verse number="6">Я Реб, гулак гой мениң догама, дыкгат бер перядымың дат-бидадына.</verse>
				<verse number="7">Мушакгатлы гүнүмде чагырян Сени, чүнки Сен берерсиң маңа җогабы.</verse>
				<verse number="8">Я Таңры, худайлар арасында Сен кимин ёкдур, Сениң ишлериңе тай гелҗек ёкдур.</verse>
				<verse number="9">Я Таңры, ярадан миллетлериң әхлиси гелип, Сениң гашыңда сежде эдерлер, Сениң адыңа шөхрат айдарлар.</verse>
				<verse number="10">Чүнки Сен бейиксиң, аҗайып ишлери эдйән хем Сенсиң, диңе Сенсиң – еке-тәк Худай.</verse>
				<verse number="11">Я Реб, хакыкатыңда гезерим ялы, маңа өврет Сен Өз ёлуңы. Сениң адыңдан горкарым ялы, Өзүңе багла мениң йүрегими.</verse>
				<verse number="12">Я Таңры, мениң Худайым, тутуш калбым билен Саңа шүкүр эдйәрин, Сениң адыңы элмыдама тарып эдерин.</verse>
				<verse number="13">Чүнки маңа болан садык сөйгиң бейикдир, Сен җанымы өлүлер дүнйәсинден халас эйледиң.</verse>
				<verse number="14">Эй, Худай, текепбирлер гаршыма галяр, залымлар топары мени өлдүрҗек боляр, олар Сен барада хич ойланмаяр.</verse>
				<verse number="15">Сен болса, я Таңры, рехимли, мерхеметли Худайсың, Сен гиң гөвүнли, өрән вепалы, садык сөйгә бай.</verse>
				<verse number="16">Маңа назар сал-да, мерхемет эйле, гуҗур-гайратыңдан бер Өз бендәңе, кенизиңиң оглуны Сен халас эйле.</verse>
				<verse number="17">Өз хошамайлыгыңдан бир нышан гөркез, мени йигренйәнлер оны гөрүп, утанҗа галсын. Себәби, я Реб, Сен көмек этдиң, Сен маңа гөвүнлик бердиң.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="86">
				<verse number="1">Кораның несиллерине. Мезмур. Нагма.</verse>
				<verse number="2">Реб шәхериниң биняды мукаддес даглардадыр. Реб сөййәр Якуп халкының әхли месгенлерини, айратын-да Сионың дервезелерини.</verse>
				<verse number="3">Эй, Худай шәхери! Сен хакда шөхратлы затлар айдыляр.</verse>
				<verse number="4">Реб шейле диййәр: «Өзүми танаянларың янында Мен Рахабы ве Бабылы агзайын, Пилишт, Сур, Эфиопия юртларыны ятлайын; Диййәрлер: „Бу адам Сионда доглан“».</verse>
				<verse number="5">Сион бабатда шейле айдылар: «Бу адам хем, ол адам хем шу ерде доглан». Бейик Худайың хут Өзи оны беркарар эдер.</verse>
				<verse number="6">Реб «Бу адам Сионда доглан» дийип, халкларың санавыны язанда белләр.</verse>
				<verse number="7">«Мениң әхли гөзбашларым Сионда» дийип, багшылар ве тансчылар бирагыздан айдарлар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="87">
				<verse number="1">Нагма. Кораның несиллериниң мезмуры. Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Киришли саз гуралында айдылян нагма. Эзра неслинден Хейманың маскили.</verse>
				<verse number="2">Я Реб, мени халас эйлейән Худай, гиҗе-гүндиз гашыңда дат-перят этдим.</verse>
				<verse number="3">Сениң хузурыңа дога-дилегим барсын, диңле мениң дат-перядымы.</verse>
				<verse number="4">Чүнки мушакгатлардан долудыр җаным, өлүлер дүнйәсине голайландыр мең өмрүм.</verse>
				<verse number="5">Мен габра инип барянлардан сайылдым, бир меҗалсыз адам дек болдум.</verse>
				<verse number="6">Мен өлүлер арасына ташланып, Сени инди асла яда салмаян, Сениң элиңден узага дүшүп, габырда ятан җесет дек болдум.</verse>
				<verse number="7">Сен мени габрың дүйбүнде, түмлүкде, чуңлукда гойдуң.</verse>
				<verse number="8">Сениң газабыңың лабыры үстүме инди, әхли толкунларың мени юмурды.</verse>
				<verse number="9">Дост-яранларымдан мени айырдың, мени олара йигренҗи этдиң. Дашымдан багланан, чыкып билмейән.</verse>
				<verse number="10">Хасратдан яңа күтелди гөзүм, я Реб, хер гүн Сени чагырдым, мен эллерими Саңа узатдым.</verse>
				<verse number="11">Сен гудратлары мерхумлара этҗекми? Өлүлер Саңа өвги айдармы?</verse>
				<verse number="12">Сениң сөйгиң җар эдилерми габырда, Сениң вепадарлыгың – хеләкчилик еринде?</verse>
				<verse number="13">Гудратларың билинйәрми түмлүкде, Сениң догрулыгың – унудылма юрдунда?</verse>
				<verse number="14">Мен болса, я Реб, Саңа перят эдйәрин, ир сәхерде Саңа дога эдйәрин.</verse>
				<verse number="15">Я Реб, нәме үчин рет эдйәң мени? Нәме үчин гизлейәң менден йүзүңи?</verse>
				<verse number="16">Мен чагалыкдан бәри гөргүли, өлүм халында, ховпларыңа учрап, умытдан дүшдүм.</verse>
				<verse number="17">Сениң газабың үстүме инди, вехимиңиң хүҗүмлери мени юмурды.</verse>
				<verse number="18">Олар узаклы гүн сил дек габаяр, әхли тарапдан төверегими гуршаяр.</verse>
				<verse number="19">Узаклашдырдың менден достларымы, якынларымы, гараңкылык – ялңыз ёлдашым.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="88">
				<verse number="1">Эзра неслинден болан Эйтаның маскили</verse>
				<verse number="2">Я Реб, элмыдама Сениң сөйгиңе нагма айдарын, дилим вепадарлыгыңы беян эдер несилден-несле.</verse>
				<verse number="3">Дийдим: «Сениң сөйгиң бакы беркарар, вепадарлыгың гөклер дей мәкәм».</verse>
				<verse number="4">Дийдиң: «Сайланым билен Мен әхт баглашдым. Өз гулум Давуда Мен касам этдим:</verse>
				<verse number="5">„Эбеди беркарар эдерин сениң неслиңи, несиллербойы бина эдерин сениң тагтыңы“».</verse>
				<verse number="6">Я Реб, гөклер өвги айтсын гудратларыңа, мукаддеслер меҗлисинде – вепадарлыгыңа.</verse>
				<verse number="7">Чүнки гөклерде Реббе тай гелҗек бармы? Ылахы барлыкларың арасында Реб дейин бармы?</verse>
				<verse number="8">Худай мукаддеслер маслахатында өрән хайбатлы, төверегиндәкилериниң хеммесинден вехимли.</verse>
				<verse number="9">Я Хөкмүрован Бейик Худай! Сен дек, я Реб, кувватлы бармы? Вепадарлыгың гуршаяр Сени.</verse>
				<verse number="10">Гудузлан деңзе йөредйәң Өз хөкүмиңи, толкунлары мөвҗәнде, көшешдирйәң олары.</verse>
				<verse number="11">Сен маслык кимин мынҗыратдың Рахабы, гүйчли голуң билен пытратдың ягыларыңы.</verse>
				<verse number="12">Гөклер Сениңки, Ер-де Сениңки, Сен беркарар этдиң әлеми, ондакы әхли затлары.</verse>
				<verse number="13">Сен яратдың демиргазыгы ве гүнортаны, Табор, Хермон шатлыклы тарыплаяр Сениң адыңы.</verse>
				<verse number="14">Бардыр Сениң кувватлы голуң, Сениң элиң гүйчли, голуң белентдир.</verse>
				<verse number="15">Сениң тагтың дүйби – догрулык хем-де адыллык, өңүңден йөрейәр – сөйги хем вепалылык.</verse>
				<verse number="16">Шатлык шовхуныны билйән халк нәхили багтлы! Я Реб, олар Сениң йүзүңиң нурунда гезйәр!</verse>
				<verse number="17">Узаклы гүн Сени арша чыкаряр, догрулыгың аркалы олар бейгелйәр.</verse>
				<verse number="18">Чүнки гүйчлериниң шөхраты – Сенсиң, хошамайлыгың билен бейгелйәр бизиң гүйҗүмиз.</verse>
				<verse number="19">Бизиң галканымыз – Реббиңки, шамызы Ысрайылың Мукаддеси белледи.</verse>
				<verse number="20">Сен бирвагтлар аянлыкда Өз садыкларыңа шейле дийипдиң: «Мен эдермене көмек бердим, Мен халкың ичинден оны сайладым.</verse>
				<verse number="21">Мен Өз гулум Давуды тапдым, башына мукаддес ягымы чалып, оны сайладым.</verse>
				<verse number="22">Элим элмыдама оны сөйгетләр, голум хем оны кувватландырар.</verse>
				<verse number="23">Душман оны алдава салмаз, эрбет адам оңа хич сүтем этмез.</verse>
				<verse number="24">Душманларыны өңүнде вейран эдерин, оны йигренйәнлери гырып ташларын.</verse>
				<verse number="25">Онуң билен болар сөйгим, вепадарлыгым, Мениң адым билен онуң гүйҗи бейгелер.</verse>
				<verse number="26">Онуң элини гоярын деңзиң үстүнде, Онуң голуны – деряларың үстүнде.</verse>
				<verse number="27">Ол батлы гыгырып диер: „Сен – мениң Атам Худайым, гутулыш Гаям!“</verse>
				<verse number="28">Мен новбахарлыгы оңа берерин, оны дүнйә шаларының иң бейиги эдерин.</verse>
				<verse number="29">Өз садык сөйгими онуң үчин бакы сакларын, онуң билен эден әхтиме садык галарын.</verse>
				<verse number="30">Мен бакы беркарар эдерин онуң неслини, гөклериң гүнлери дей – онуң тагтыны.</verse>
				<verse number="31">Эгер огуллары Мениң парзларымдан йүз өвүрселер, адалатлы хөкүмлериме гөрә йөремеселер,</verse>
				<verse number="32">Мениң парзларымы сакламасалар, табшырыкларымы берҗай этмеселер,</verse>
				<verse number="33">таяк билен җезаландырарын этмишлерини, гамчы билен – оларың гүнәлерини.</verse>
				<verse number="34">Эмма Давутдан айырмарын сөйгими, Мен вепадарлыгыма галплык этмерин.</verse>
				<verse number="35">Мен Өз эден әхтими бозмарын, агзымдан чыкан сөзден дәнмерин.</verse>
				<verse number="36">Бир гезек Өз мукаддеслигимден ант ичдим, Давуда ялан сөзлемерин Мен.</verse>
				<verse number="37">„Онуң несли довам эдер эбеди, Мениң гашымда онуң тагты – Гүн ялы.</verse>
				<verse number="38">Гөкде садык шаятлык болан, бакы беркарар эдилен Ай ялы болар“».</verse>
				<verse number="39">Эмма Сен оны ташладың, кабул этмедиң, Өз сечип-сайланыңа Сен гахарландың.</verse>
				<verse number="40">Өз гулуң билен эден әхтиңден дәндиң, онуң җыгасыны тозана гардың.</verse>
				<verse number="41">Онуң әхли диварларыны юмурдың, беркитмелерини вес-вейран этдиң.</verse>
				<verse number="42">Өтегчилериң әхлиси оны талаяр, гүлки болды ол гоңшуларына.</verse>
				<verse number="43">Ягыларыны ондан үстүн чыкартдың, онуң душманларыны Сен бегендирдиң.</verse>
				<verse number="44">Онуң гылыҗының тыгыны ыза өвүрдиң, Сен оны сөвешде хич голдамадың.</verse>
				<verse number="45">Шан-шөхратының соңуна чыкдың, онуң тагтыны ере пылчадың.</verse>
				<verse number="46">Яшлык гүнлерини Сен гысга этдиң, оны утанҗа гойдуң.</verse>
				<verse number="47">Я Реб, йүзүңи гизлеҗек хачана ченли? Сен Өзүңи гизлеҗекми эбеди? Хачана ченли газабың яндырар от-алав ялы?</verse>
				<verse number="48">Сен ядыңа сал өмрүмиң гысгадыгыны. Хайсы панылык үчин яратдың бар ынсан огулларыны?</verse>
				<verse number="49">Хей-де яшап, өлүм йүзүни гөрмейән бармы? Өлүлер дүнйәсиниң пенҗесинден гутулан бармы?</verse>
				<verse number="50">Я Таңры, Сениң өңки сөйгиң ниреде? Сен вепадарлыгыңда әхт этдиң-ә Давуда!</verse>
				<verse number="51">Я Таңры, ятла бенделериңиң рысвалыгыны, көп халкларың сөгүнҗини гурсагымда гөтеришими,</verse>
				<verse number="52">Я Реб, Сениң ягыларыңың яңсылайшыны, сечип-сайланыңың хер әдимини яңсылайшыны.</verse>
				<verse number="53">Реб алкыша мынасып асырларбойы! Омын! Омын!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="89">
				<verse number="1">Худайың адамы Мусаның догасы</verse>
				<verse number="2">Я Таңры, месгенимиз болдуң несиллербойы.</verse>
				<verse number="3">Даглар эмеле гелмезден озал, топрагы, әлем-җаханы яратмазыңдан озал, эзелден эбедә ченли болан Худай – Сен.</verse>
				<verse number="4">«Эй, адам огуллары, доланың» дийип, Сен бизи топрага доландырярсың.</verse>
				<verse number="5">Сениң назарыңда мүң йыл дүйнки гечен гүн я гиҗәниң нобаты ялы.</verse>
				<verse number="6">Олары сырып әкидйәрсиң, олар дүйш ялы, олар сәхер чагы битйән от ялы; ол ир сәхерде өсүп, гүллейәр, агшамына болса орлуп, гураяр.</verse>
				<verse number="7">Сениң гахарыңдан яңа биз ёк болярыс, газабыңдан яңа довла дүшйәрис.</verse>
				<verse number="8">Сен гүнәлеримизи гойдуң өңүңде, гизлин гүнәлеримизи – Өз гөзлериңиң алнында.</verse>
				<verse number="9">Әхли гүнлеримиз газабыңың астында гечйәр, йылларымыз бир дем кимин соңланып баряр.</verse>
				<verse number="10">Етмиш йыл – өмрүмизиң гүнлери, сегсен йыл – эгер болайсак гүйчли, оларың иң ягшысы гечйәр азап билен күлпетде, басым гечйәр, биз ёк болуп гидйәрис.</verse>
				<verse number="11">Ким Сениң гахарыңың гүйҗүни билйәр? Газабыңың вехимине дүшүнйән бармы?</verse>
				<verse number="12">Йүрегимизиң парасатлы болары ялы, санамагы өврет гүнлеримизи.</verse>
				<verse number="13">Долан, я Реб! Хачана ченли биз гарашмалы? Өз бенделериңе эт Сен рехими!</verse>
				<verse number="14">Узаклы гүн шатланып, бегенер ялы, ир сәхерде садык сөйгиң билен бизи хошвагт эйле.</verse>
				<verse number="15">Мушакгат чекдирен гүнлериңиң, яманлык гөрен йылларымызың өвезини долуп, бизи шат эйле.</verse>
				<verse number="16">Сениң ишиң аян болсун бенделериңе, шан-шөхратың – оларың чагаларына.</verse>
				<verse number="17">Худайымыз Таңрың мерхемети биз билен болсун. Хайырлы эт эллеримизиң ишини, хава, эллеримизиң иши хайырлы болсун!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="90">
				<verse number="1">Бейик Худайың пенасында яшаян ынсан Гудратыгүйчлиниң көлегесини месген эдинер.</verse>
				<verse number="2">Реббе диерин: «Мениң пенам хем-де беркитмәм, мениң Худайым, өзүмиң бил баглаяным».</verse>
				<verse number="3">Ол халас эдер сени авчың торундан хем-де хеләклейҗи мергиден.</verse>
				<verse number="4">Ол перлери билен сени басырар; ганатларының астында пена тапарсың, Онуң вепадарлыгы галкан, совутдыр.</verse>
				<verse number="5">Горкмарсың гиҗәниң ховп-хатарындан я-да гүндиз учян пейкамдан,</verse>
				<verse number="6">түмлүкде ассырынлык билен гелйән мергиден я гүнортан чагы тоздурян вейранчылыкдан.</verse>
				<verse number="7">Гапдалыңда мүң адам, сагыңда он мүң адам йыкылар, эмма бу затлар саңа янашмаз.</verse>
				<verse number="8">Сен гөзлериң билен йөне гарарсың, эрбетлериң җезаларыны гөрерсиң.</verse>
				<verse number="9">Чүнки сен Реббе: «Мениң пенамсың» дийип, Бейик Худайы өзүңе месген эдиндиң.</verse>
				<verse number="10">Шоңа гөрә яманлык саңа асла янашмаз, бела-бетер чадырыңың янына гелмез.</verse>
				<verse number="11">Сени әхли ёлларыңда горамак үчин, перишделерине сен бабатда Ол эмр эдер.</verse>
				<verse number="12">Аягың даша бүдремез ялы, олар сени эллеринде гөтерер.</verse>
				<verse number="13">Арсланы, йыланы сен депгиләрсиң, ёлбарсы, алахөврени сен басгыларсың.</verse>
				<verse number="14">Реб диййәр: «Мени сөййәнлери халас эдерин, адымы билйәнлере пена боларын.</verse>
				<verse number="15">Мени чагыранларында җогап берерин. Мушакгатларда олар билен боларын, азат эдип, шан-шөхрата бесләрин.</verse>
				<verse number="16">Олара узак өмүр багыш эдерин олара халас эдишими Мен гөркезерин».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="91">
				<verse number="1">Мезмур. Сабат гүни үчин нагма.</verse>
				<verse number="2">Я Реб, не аҗайып Саңа шүкүрлер этмек, я Бейик Худай, адыңа нагмалар айтмак!</verse>
				<verse number="3">Он киришли гуралда ве арфада, лирада мукамлар чалып, гиҗе-гүндиз сөйгиңи, вепадарлыгыңы беян эйлемек!</verse>
				<verse number="4"></verse>
				<verse number="5">Чүнки, я Реб, ишлериң билен мени шат этдиң, эллериңиң ишлерине шатланып нагма айдарын.</verse>
				<verse number="6">Я Реб, ненең бейик Сениң ишлериң! Гаты чуңдур Сениң ой-пикирлериң!</verse>
				<verse number="7">Кемакыл адам муны билмейәр, акмак муңа хич дүшүнмейәр.</verse>
				<verse number="8">Эмма эрбетлер от дей гөгерселер-де, беткәрлер гүллеселер-де, олар бакы вейранчылыга хөкүм эдилен.</verse>
				<verse number="9">Эмма Сен, я Реб, бакы белентсиң.</verse>
				<verse number="10">Ине, я Реб, душманларың, Сениң душманларың, йитип гидерлер, ине, әхли беткәрлер даргадыларлар.</verse>
				<verse number="11">Сен мени ябаны өкүз дек кувватлы этдиң, башыма тәзе яг гуюп, мени сайладың.</verse>
				<verse number="12">Душманымың еңлишини гөрди гөзлерим, маңа гаршы галянларың хеләк болшуны эшитди мениң гулагым.</verse>
				<verse number="13">Догры адамлар палма агаҗы дей паҗарлар, Ливаның кедр дарагты дей бой алар.</verse>
				<verse number="14">Олар экилендир Реббиң өйүнде, гүллейәрлер Худайымызың ховлуларында.</verse>
				<verse number="15">Олар гарраса-да, миве гетирйәрлер, элмыдама ширели хем-де яшылдыр.</verse>
				<verse number="16">Олар: «Реб догрудыр, Ол мениң гаям, Онда нәхаклык ёкдур!» дийип айдарлар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="92">
				<verse number="1">Реб хөкүм сүрйәр, Ол шөвкете бесленен. Реб гудрата бесленен, оны гушанан – дүнйә бина эдилен, асла сарсмаз Ол.</verse>
				<verse number="2">Сениң тагтың овалдан бина эдилен, Сен барсың эзелден бәри.</verse>
				<verse number="3">Я Реб, силлер бейгелди, силлер өз сесини гаталтды, силлер гүввүлдисини артдырды.</verse>
				<verse number="4">Эмма әгирт сувлар сесинден, кувватлы деңиз толкунларындан, бейикдәки Реб хас кувватлыдыр.</verse>
				<verse number="5">Сениң дүзгүнлериң өрән әхтибарлыдыр. Я Реб, мукаддеслик өйүңе бакы махсусдыр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="93">
				<verse number="1">Я Реб, өч алян Худай, нуруңы сач, эй, өч алян Худай!</verse>
				<verse number="2">Галк, эй, ер йүзүниң Казысы, текепбирлере пәлине гөрә бер җезасыны!</verse>
				<verse number="3">Я Реб, эрбетлер хачана ченли, хачана ченли эрбетлер дабараланар?</verse>
				<verse number="4">Улумсылык сачяр оларың агзы, өвүнйәр беткәрлериң хеммеси.</verse>
				<verse number="5">Я Реб, олар халкыңы эзйәр, Сениң миллетиңе эҗир чекдирйәр.</verse>
				<verse number="6">Олар дул хатыны, гелмишеги өлдүрйәр хем-де етимлериң ганына галяр.</verse>
				<verse number="7">Диййәрлер: «Реб гөрмейәр. Якубың Худайы дыкгат бермейәр».</verse>
				<verse number="8">Дүшүниң, эй, халкың кемакыллары, эй, акмаклар, хачан боларкаңыз пайхаслы?</verse>
				<verse number="9">Гулагы ярадан, хей, эшитмезми? Гөзе шекил берен, хей-де, гөрмезми?</verse>
				<verse number="10">Миллетлери тоба гетирйән, ынсаныете билим өвредйән җеза бермезми?</verse>
				<verse number="11">Реб билйәр ынсанларың пикирлерини хем-де бу пикирлериң паныдыгыны.</verse>
				<verse number="12">Я Реб, Сениң тербиелейән ынсаның, Өз кануныңы өвредйән ынсаның нәхили багтлы!</verse>
				<verse number="13">Сен эрбетлериң габры тайяр болянча, бу ынсаны мушакгатлык дөврүнде аман галдыряң.</verse>
				<verse number="14">Чүнки Реб Өз халкыны ташламаз, Ол сайлан халкыны асла терк этмез.</verse>
				<verse number="15">Чүнки адалат догрулыга доланар, йүреги догрулар хем оңа эерер.</verse>
				<verse number="16">Мениң үчин эрбетлериң гаршысына ким галар? Мениң үчин беткәрлере ким гаршы дурар?</verse>
				<verse number="17">Эгер Реб көмекчим болмадык болса, җаным габрың үмсүмлигине эййәм гөчерди.</verse>
				<verse number="18">«Аягым бүдрейәр» диен махалым, мени, я Реб, садык сөйгиң голдады.</verse>
				<verse number="19">Йүрек гайгыларымың артан махалы, Сениң теселлиң җаныма рахатлык берйәр.</verse>
				<verse number="20">Зулум канунларыны дүзйән эрбет хөкүмдарлар, эйсем Саңа яран болуп билерми?</verse>
				<verse number="21">Олар догры ынсаның җанына гаршы дил бирикдирйәрлер, бигүнәни өлүме хөкүм эдйәрлер.</verse>
				<verse number="22">Эмма Реб болды мениң беркитмәм, Худайым – пена эдинен гаям.</verse>
				<verse number="23">Ол оларың яманлыгыны өзлерине гайтарар, олары эрбетликлери үчин гырып түкедер; Худайымыз Реб олары гырып түкедер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="94">
				<verse number="1">Гелиң, Реббе нагма айдалы, халас эдйән гаямыза шатланып, айдым айдалы.</verse>
				<verse number="2">Шүкүрлеримиз билен хузурына баралы, алкыш айдымларыны айдып, Оңа хешелле какалы.</verse>
				<verse number="3">Чүнки Реб бейик Худайдыр, әхли худайларың бейик Шасыдыр.</verse>
				<verse number="4">Онуң элиндедир ер чуңлуклары, Онуңкыдыр дагың чүр депелери.</verse>
				<verse number="5">Деңиз Онуңкыдыр, чүнки Ол яратды оны, гуры ере шекил берди Онуң эллери.</verse>
				<verse number="6">Гелиң, сежде эдип, тагзым эдели, бизи ярадан Реббиң өңүнде дыза чөкели.</verse>
				<verse number="7">Чүнки Ол бизиң Худайымыздыр, биз Онуң өрүсиниң халкыдырыс, Онуң элиндәки гоюнлардырыс. Бу гүн сиз Мениң сесими эшитсеңиз:</verse>
				<verse number="8">«Мерибада, ол гүн Маса чөлүндәки дей, сиз гататмаң йүрегиңизи.</verse>
				<verse number="9">Ол ерде аталарыңыз Мени барлады, эденлерими гөрсе-де, Мени сынады.</verse>
				<verse number="10">Кырк йыллап шу несли Мен йигренч сайдым. Дийдим: „Бу халкың йүреги Менден узакдыр, Мениң ёлларымдан йөрейән дәлдир“.</verse>
				<verse number="11">Шоңа гөрә, олар дынчлык меканыма гирмезлер дийип, Өз газабымда Мен касам этдим».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="95">
				<verse number="1">Реббе тәзе нагма айдың, Реббе нагма айт, эй, тутуш ер йүзи!</verse>
				<verse number="2">Реббе нагма айдың, Онуң адына алкышлар окаң, халас эдйәндигини гүнсайын бушлаң.</verse>
				<verse number="3">Миллетлере ыглан эдиң шан-шөхратыны, әхли халклара – гудратлы ишлерини.</verse>
				<verse number="4">Чүнки Реб бейик, Ол белент сена мынасып, бизиң сеждәмизе диңе Ол лайык. Ол миллетлериң худайларындан хас вехимлидир.</verse>
				<verse number="5">Халкларың бар худайлары йөне бир бутдур, эмма гөклери Реб ярадандыр.</verse>
				<verse number="6">Онуң хузурындадыр хормат, шан-шөхрат, Онуң меканындадыр гөзеллик, кувват.</verse>
				<verse number="7">Эй, халкларың тирелери, Ребби васп эдиң, Реббиң шөхратыны, гүйҗүни өвүң.</verse>
				<verse number="8">Реббиң адына лайык шөхраты бериң, гурбанлык гетирип, ховлуларына гириң.</verse>
				<verse number="9">Реббе шанлы мукаддеслигинде сиз сежде эдиң, эй, ер йүзүндәкилер, Онуң өңүнде титрәң.</verse>
				<verse number="10">Миллетлер арасында сиз шуны айдың: «Реб – Патыша! Берк беркарар эдилди дүнйә, ол сарсмаз асла. Ол йүз гөрмезден халклара казылык эдер».</verse>
				<verse number="11">Гой, гөклер бегенсин, ер хем шатлансын. Деңиз ве онуң ичиндәкилериң әхлиси, гой, гүввүлдешсин.</verse>
				<verse number="12">Мейдан ве ондакы бар затлар шатлыкдан җошсун. Шонда токай агачлары Реббиң өңүнде</verse>
				<verse number="13">нагмалар айдар, чүнки Ол гелйәр; Ол дүнйә казылык этмәге гелйәр. Ол дүнйә догрулык билен, халклара Өз вепадарлыгы билен казылык эдер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="96">
				<verse number="1">Реб хөкүм сүрйәр, гой, ер шатлансын, хемме адалар, гой, бегенишсин.</verse>
				<verse number="2">Онуң даш-төвереги – булут ве түмлүк, тагтының дүйби – догрулык хем-де адыллык.</verse>
				<verse number="3">Онуң өңүнден от-алав йөрейәр, төверекдәки душманларыны яндыряр.</verse>
				<verse number="4">Йылдырымлары дүнйәни ягтыландыряр, ер йүзи гөрйәр хем галпылдаяр.</verse>
				<verse number="5">Даглар мум дек эрейәр Реббиң өңүнде – тутуш ер йүзүниң Таңрысының өңүнде.</verse>
				<verse number="6">Гөклер Онуң догрулыгыны җар эдйәр. Әхли халклар Онуң шан-шөхратыны гөрйәр.</verse>
				<verse number="7">Бидерек бутларына магтанып, шекиллере сежде эдйәнлер утандырыляр. Оңа тагзым эдиң, эй, әхли худайлар!</verse>
				<verse number="8">Я Реб, Сениң карарларыңы Сион эшидип, шадыян боляр, Яхуданың гызлары хем бегенйәр.</verse>
				<verse number="9">Я Реб, Сен ер йүзүнде иң бейигисиң, әхли худайлардан беленде чыкарылансың.</verse>
				<verse number="10">Эй, Ребби сөййәнлер, яманлыгы йигрениң! Ол садыкларының җанларыны аман саклаяр, олары эрбет адамың элинден халас эйлейәр.</verse>
				<verse number="11">Нур догуляр догрулар үчин, шадыянлык – йүреги догрулар үчин.</verse>
				<verse number="12">Эй, догрулар, Ребде шатланың, мукаддес адына шүкүрлер эдиң.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="97">
				<verse number="1">Реббе тәзе нагманы айдың, чүнки Ол гудратлы ишлери этди. Голы, мукаддес голы, Оңа еңиш гетирди.</verse>
				<verse number="2">Реб Өз еңшини аян эйледи, миллетлериң назарында догрулыгыны аян эйледи.</verse>
				<verse number="3">Худай ысрайыл халкыны сөййәр, Ол хемише Өз халкына вепадар. Дүнйәниң дөрт күнҗеги Худайымызың еңшини гөрди.</verse>
				<verse number="4">Эй, бүтин дүнйә, Реббе хешелле какың, шатлык нагмасыны, алкышлар айдың.</verse>
				<verse number="5">Реббе лирада, лирада овазлы алкышлар айдың.</verse>
				<verse number="6">Сурнайың, шахың сеслери билен Патышамыз-Реббиң өңүнде хешелле какың.</verse>
				<verse number="7">Гүввүлдешсин деңиз ве ондакыларың әхлиси, дүнйә ве онда яшаянларың бары.</verse>
				<verse number="8">Реббиң өңүнде дерялар эллерин чарпсын, байырлар җошгунлы нагмалар айтсын, чүнки Ол ер йүзүне казылык этмәге гелйәр. Ол догрулык билен дүнйә казылык эдер, халклара йүз гөрмезлик билен казылык эдер.</verse>
				<verse number="9"></verse>
			</chapter>
			<chapter number="98">
				<verse number="1">Реб хөкүм сүрйәр, халклар, гой, галпылдасын! Ол керуплар арасында тагт гуруп отыр, гой, ер титресин!</verse>
				<verse number="2">Реб Сионда бейикдир, әхли халклардан бейгелдилендир.</verse>
				<verse number="3">Гой, олар өвсүнлер Сениң бейик, горкунч адыңы, Сен – мукаддес хем-де гудратлы!</verse>
				<verse number="4">Сен адалаты сөййән Патыша: йүз гөрмезлиги, адалаты, догрулыгы беркарар этдиң; булары Якуп неслинде Сен амал этдиң.</verse>
				<verse number="5">Худайымыз Ребби бейгелдиң, Онуң аягына йыкылып, сиз сежде эдиң: мукаддесдир Ол!</verse>
				<verse number="6">Руханыларының арасында Муса, Харун бар, Ребби чагырянларың арасында Шамувел хем бар. Олар Реббе дога этдилер, Ол җогап берди.</verse>
				<verse number="7">Ол олара булут сүтүнинден гүрледи, олар Онуң берен дүзгүнини, парзларыны саклады.</verse>
				<verse number="8">Эй, Худайымыз Реб, Сен җогап бердиң. Сен этмишлери үчин җеза берсең-де, олар үчин багышлайҗы Худай болансың.</verse>
				<verse number="9">Худайымыз Ребби бейгелдиң, Онуң мукаддес дагында сиз сежде эдиң. Мукаддесдир Худайымыз Реб!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="99">
				<verse number="1">Эй, бүтин ер йүзи, Реббе хешелле какың.</verse>
				<verse number="2">Реббе шатлык билен сиз гуллук эдиң, нагма айдып, Онуң гашына барың.</verse>
				<verse number="3">Ол Бейик Худайдыр, сиз муны билиң. Ол бизи яратды, биз-де Онуңкы, биз – өрүсиниң гоюнлары ве Онуң халкы.</verse>
				<verse number="4">Дервезелеринден гириң шүкүрлер билен, ховлуларына – өвгүлер билен. Оңа шүкүр эдиң, адына алкышлар айдың.</verse>
				<verse number="5">Чүнки Реб ягшы, Онуң сөйгүси бакы, вепадарлыгы – несиллербойы.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="100">
				<verse number="1">Мен садыклык ве адалат барада нагма айдарын, я Реб, мен Саңа шатланып, нагма айдарын.</verse>
				<verse number="2">Мен кәмиллик ёлундан йөрәрин. Вах, хачан гелеркәң мениң яныма?! Өйүмде йүрек кәмиллигинде яшарын.</verse>
				<verse number="3">Гөз алнымда яман зада мен ёл бермерин, гүнә этмеги мен йигренйәрин, гүнә маңа янашмаз.</verse>
				<verse number="4">Йүрек азгынлыгындан дашда боларын, яманлыга шәрик болмарын.</verse>
				<verse number="5">Гизлинликде якынына төхмет атаны вейран эдерин, гөзи ер гөрмейәне, текепбир йүреклә чыдап билмерин.</verse>
				<verse number="6">Юрдуң садыкларының маңа ёлдаш болары ялы, мен олара мәхир билен гарарын. Мениң гуллугымда кәмиллик ёлунда гезйәнлер дурар.</verse>
				<verse number="7">Хилегәрлик эдйән мең өйүмде яшамаз, ялан сөзлейән гашымда дурмаз.</verse>
				<verse number="8">Реббиң шәхеринден беткәрлери ковмаклык үчин, сәхерсайын юртдакы эрбетлери вейран эдерин.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="101">
				<verse number="1">Дерде батан ве арзыны Реббиң өңүне дөкйән гөргүлиниң догасы</verse>
				<verse number="2">Я Реб, догамы эшит, Саңа етсин мениң перядым.</verse>
				<verse number="3">Кын гүнүмде менден йүзүңи совма, гулак гой маңа, чагыран гүнүмде маңа тизрәк җогап берсене.</verse>
				<verse number="4">Чүнки гүнлерим түссе дей йитйәр, сүңклерим туташан одун дек яняр.</verse>
				<verse number="5">Йүрегим яралы, от дек гурады, менде чөрек иймәге ысгын галмады.</verse>
				<verse number="6">Иңңилдимиң зарындан яңа, мениң дерим сүңклериме япышяр.</verse>
				<verse number="7">Мен чөл-беевандакы бир хүви ялы, харабалыкдакы бир байгуш ялы.</verse>
				<verse number="8">Гөзүме асла гелмейәр укы, мен үчекдәки ялңыз гушҗагаз ялы.</verse>
				<verse number="9">Узаклы гүн душманларым мени яңсылаярлар, үстүмден гүлйәнлер адымы нәлетлейәрлер.</verse>
				<verse number="10">Сениң гахар-газапларың зерарлы, күли чөрек кимин иййәрин, гөзяшларым гарылан ичги ичйәрин. Сен мени гөтерип, гыра ташладың.</verse>
				<verse number="11"></verse>
				<verse number="12">Агшам көлегеси дей мениң гүнлерим, мен от кимин саралып солдум.</verse>
				<verse number="13">Сен болса, я Реб, тагтда отырсың бакы, Сениң адың довам эдер несиллербойы.</verse>
				<verse number="14">Сен галкарсың, Сиона рехим эдерсиң, чүнки оңа мерхемет этмек вагтыдыр; етип гелди белленен вагт.</verse>
				<verse number="15">Сениң бенделериң онуң дашларыны эзиз гөрйәрлер, онуң вейранлыгына хайпы гелйәрлер.</verse>
				<verse number="16">Миллетлер горкар Реббиң адындан, дүнйә шалары горкар Онуң шан-шөхратындан.</verse>
				<verse number="17">Себәби Реб Сионы гайтадан гурар, шан-шөхратында Ол пейда болар.</verse>
				<verse number="18">Дыкгат берер пукараның догаларына, әсгермезлик этмез оларың дога-дилегне.</verse>
				<verse number="19">Инди догулҗаклар Ребби шөхратлар ялы, гой, бу гелҗек несил үчин язгы эдилсин.</verse>
				<verse number="20">Чүнки туссагларың ахы-зарыны эшитмек үчин, өлүме хөкүм эдиленлери бошатмак үчин, Реб мукаддес белентлигинден ашак серетди, Ол гөклерден ере назар айлады.</verse>
				<verse number="21"></verse>
				<verse number="22">Ол халклар, шалыклар Реббе сежде этмәге үйшенлеринде, Сионда Реббиң адыны, Иерусалимде шан-шөхратыны ыглан этсинлер дийип, шулары этди.</verse>
				<verse number="23"></verse>
				<verse number="24">Ол орта ёлда мени тапдан дүшүрди, Ол мениң гүнлерими гысгалтды.</verse>
				<verse number="25">Диййәрин: «Эй, мениң Худайым, өмрүмиң ярында дүнйәден алма. Сениң йылларың довам эдйәр несиллербойы».</verse>
				<verse number="26">Сен гадымыетде ериң бинядын тутдуң, гөклер хем Сениң эллериңиң ишидир.</verse>
				<verse number="27">Олар йитип гидер, Сен болса довам эдерсиң, олар көне эгинбаш кимин даргап гидерлер; Сен олары эгинбаш кимин чалшарсың, олар гечип гидерлер.</verse>
				<verse number="28">Эмма Сениң шол өңкүлигиң, соңы ёкдур Сениң йылларың.</verse>
				<verse number="29">Сениң бенделериңиң чагалары асуда яшар, оларың зүрятлары хузурыңда беркарар болар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="102">
				<verse number="1">Реббе алкыш айт, эй, мениң көңлүм, мукаддес адыны алкышла, эй, тутуш җан-багрым.</verse>
				<verse number="2">Реббе алкыш айт, эй, мениң җаным, Онуң эден ягшылыкларыны асла унутма.</verse>
				<verse number="3">Әхли гүнәлериңи Ол багышлаяр, әхли дертлериңе Ол шыпа берйәр.</verse>
				<verse number="4">Өмрүңи габырдан халас эйлейәр, садык сөйги, мерхемет җыгасыны саңа гейдирйәр.</verse>
				<verse number="5">Сени өмүрбойы ягшылыклар билен Ол разы эдйәр: бүргүдиңки ялы тәзеленйәр сениң яшлыгың.</verse>
				<verse number="6">Реб эзиленлериң әхлиси үчин берҗай эдйәр хак-адалаты.</verse>
				<verse number="7">Ол Муса гөркезди Өз ёлларыны, ысрайыл халкына – Өз ишлерини.</verse>
				<verse number="8">Реб рехимдар ве мерхеметли, садык сөйгә бай ве гиң гөвүнли,</verse>
				<verse number="9">Ол бизи хемише язгарып дурмаз, Өз гахарыны бакы сакламаз.</verse>
				<verse number="10">Ол бизе гүнәлеримизе гөрә гаранок, языкларымыза гөрә Ол гайтаранок.</verse>
				<verse number="11">Чүнки гөклер ерден нәхили белентде болса, Реббиң садык сөйгүси Ондан горкянлара шонча-да бейик.</verse>
				<verse number="12">Гүндогар гүнбатардан нәхили узакда болса, шонча-да Ол гүнәлеримизи бизден айыряр.</verse>
				<verse number="13">Атаның өз огулларына рехим эдиши кимин, Реб хем Ондан горкянлара эдйәр рехими.</verse>
				<verse number="14">Чүнки ничик ярадыландыгымызы Ол билйәр, бизиң бир топракдыгымыз ядына дүшйәр.</verse>
				<verse number="15">Ынсан өмри ота меңзейәр, мейдан гүли кимин олар гүллейәр,</verse>
				<verse number="16">үстүнден шемал өвүсйәр: ол хем ёк боляр; өңки ери оны инди хич танамаяр.</verse>
				<verse number="17">Эмма Ребден горкянлар үчин, эзелден эбедә ченли довам эдйәр Онуң сөйгүси. Реббиң әхтини саклап, буйругыны берҗай эдйәнлер үчин, Реббиң гутулышы довам эдйәр несиллербойы.</verse>
				<verse number="18"></verse>
				<verse number="19">Реб тагтыны гөклерде беркарар этди, Онуң шалыгы әхли ере хөкмүровандыр.</verse>
				<verse number="20">Эй, Реббиң эдермен перишделери – Онуң буйрукларыны берҗай эдйәнлер, Онуң айдан сөзүне табын болянлар, Ребби алкышлаң!</verse>
				<verse number="21">Эй, Онуң ислегини берҗай эдип, Оңа хызмат эдйән мелеклери, Ребби алкышлаң!</verse>
				<verse number="22">Эй, Онуң хөкүм сүрйән ерлериндәки ярадан затларының әхлиси, Ребби алкышлаң! Эй, җаным, Ребби алкышла!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="103">
				<verse number="1">Реббе алкыш айт, эй, мениң җаным! Сен нәхили бейик, я Бейик Худайым! Шөхрата, шөвкете бесленйәнсиң Сен!</verse>
				<verse number="2">Сен нуры дон кимин геййәң, гөклери чадыр дек герйәң.</verse>
				<verse number="3">Сен отагларыңы сувларың үстүнде гуряң, булутлары Өзүңе сөвеш арабасы эдинйәң, елиң ганатларына мүнүп айланяң.</verse>
				<verse number="4">Сен илчилери еллер дек эдйәң, эмелдарлары от-алав эдйәң.</verse>
				<verse number="5">Сен ери бинятларының үстүнде гурдуң, ол сарсмаз асырларбойы.</verse>
				<verse number="6">Сен оны чуңлуклара беследиң, даглар сувларың астында галды.</verse>
				<verse number="7">Сувлар Сениң кәйинҗиңден ыза чекилйәр, гүррүлдиңиң сесини эшидип, гачяр.</verse>
				<verse number="8">Олар даглардан ашып, җүлгелере – Сениң олар үчин беллән ериңе инйәр.</verse>
				<verse number="9">Сувлар гайдып ер йүзүни өртмесин дийип, олар гечмесин дийип, бир серхет гойдуң.</verse>
				<verse number="10">Сен чешмелери җүлгелере акдыряң, олар дагларың араларындан акяр.</verse>
				<verse number="11">Әхли мейдан хайванларыны хем сува якяр, гуланлары сувдан гандыряр.</verse>
				<verse number="12">Гөк гушлары чешмелериң бойнунда месген тутуняр, япракларың арасындан олар сайрашяр.</verse>
				<verse number="13">Сен даглары белентликдәки месгениңден суваряң, Сениң ишлериңиң мивесинден ер канагатланяр.</verse>
				<verse number="14">Ынсанлар, маллар топракдан азыгыны эдинсин дийип, олар үчин галла, отлар өсдүрйәң:</verse>
				<verse number="15">ынсан калбыны шатландырян шерабы, онуң йүзүни ялдырадян зейтун ягыны, ынсан йүрегине кувват берйән чөреги.</verse>
				<verse number="16">Реббиң агачлары – Онуң отурдан Ливан кедрлери бол суварыляр.</verse>
				<verse number="17">Ол ерде гушлар хөвүртгелейәр, онуң чүр башында леглек хөвүртге гуряр.</verse>
				<verse number="18">Белент даглар даг гечилери үчиндир, байырлар торсуклара пенадыр.</verse>
				<verse number="19">Ол мөвсүмлери кесгитлемек үчин Айы яратды, Гүн хем өз яшмалы вагтыны билйәр.</verse>
				<verse number="20">Гиҗе боляр Сен гараңкы дүшүрениңде, әхли җеңңел хайванлары җанланяр шонда.</verse>
				<verse number="21">Ав үчин арсланлар арлаяр, олар Худайдан рыскларыны дилейәр.</verse>
				<verse number="22">Гүн догяр, олар ыза чекилйәр, сүренлерине гирйәр-де, ятяр;</verse>
				<verse number="23">ынсан өз ишине уграяр, агшама ченли ол зәхмет чекйәр.</verse>
				<verse number="24">Я Реб, Сениң ишлериң ненең көпсанлы! Сен оларың барыны этдиң пайхаслы, Сениң яраданларыңдан ер йүзи долы.</verse>
				<verse number="25">Ине, деңиз: ол әгирт ве гиң ол ерде сан-саҗаксыз сүйрениҗилер, улулы-кичили җандарлар бардыр.</verse>
				<verse number="26">Ол ерде гәмилер йүзйәр, деңиз ичре ойнасын дийип ярадан аждархаң-да бар.</verse>
				<verse number="27">Рыскларыны вагтында берерсиң дийип, оларың бары Саңа гарашяр.</verse>
				<verse number="28">Сен берйәрсиң – олар йыгнаяр, элиңи ачярсың – нәз-ныгматдан дойяр.</verse>
				<verse number="29">Сен йүзүңи гизлейәрсиң – олар ховсала дүшйәр, җанларыны алярсың – олар өз топрагына доланяр.</verse>
				<verse number="30">Җан берйән демиңи иберйәң – олар ярадыляр, Сен ериң йүзүни тәзелейәрсиң.</verse>
				<verse number="31">Гой, Реббиң шөхраты эбеди болсун, Реб Өз ишлери бабатда шадыян болсун.</verse>
				<verse number="32">Ол ере середйәр, ол хем титрейәр, даглара элин дегирйәр – олар түтейәр.</verse>
				<verse number="33">Мен өмүрбойы Реббе нагма айдарын, демим барка Худайыма алкыш окарын.</verse>
				<verse number="34">Мениң ойланмаларым, гой, Онуң гөвнүнден турсун, чүнки мен Ребде шатланяндырын.</verse>
				<verse number="35">Гой, гүнәлилер ер йүзүнден ёк болсун, эрбет адамлар инди асла болмасын. Реббе алкыш айт, эй, мениң җаным. Реббе шан-шөхрат болсун!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="104">
				<verse number="1">Реббе шүкүр эдиң ве сежде эдиң, халклар арасында Онуң ишлерини җар эдиң.</verse>
				<verse number="2">Оңа нагма айдың, Оны шөхратландырың, әхли гудратлы ишлери барада сиз гүррүң бериң.</verse>
				<verse number="3">Реббиң мукаддес ады билен магтаның; Оны агтарянларың йүреги шатлыкдан долсун.</verse>
				<verse number="4">Реббе, Онуң кувватына сыгының, дынгысыз Онуң хузурыны агтарың.</verse>
				<verse number="5">Эй, Реббиң бендеси Ыбрайымың зүряды, Онуң сайланлары – Якубың несли! Ятлаң Онуң гөркезен гудратларыны, мугҗызаларыны, агзындан чыкан карарларыны.</verse>
				<verse number="6"></verse>
				<verse number="7">Ол – Худайымыз Реб, Ол тутуш ер йүзүне казылык эдйәр.</verse>
				<verse number="8">Ол әхтини, мүң несле берен сөзүни, Ыбрайым билен эден әхтини, Ысхага берен Өз вадасыны элмыдама ятда саклаяр.</verse>
				<verse number="9"></verse>
				<verse number="10">Дийди: «Мен сизе Кенган юрдуны, мирасыңыза дүшен пай хөкмүнде берерин». Муны Якуба тассыклады канун хөкмүнде, Ысрайыла – мүдими әхт хөкмүнде.</verse>
				<verse number="11"></verse>
				<verse number="12">Шонда олар аз санлыдылар, гаты аз ве шол ерде гелмишекдилер.</verse>
				<verse number="13">Гечйәрдилер бир миллетден башга миллете, бир шалыкдан – башга шалыга.</verse>
				<verse number="14">Реб олары эзмәге хич ёл бермеди, шолар себәпли Ол шалара кәеди.</verse>
				<verse number="15">Дийди: «Сайлап-сеченлериме сиз эл дегирмәң, пыгамберлериме яманлык этмәң».</verse>
				<verse number="16">Шонда Реб юрда ачлык дүшүрди, Онуң әхли азыгыны вейран эйледи.</verse>
				<verse number="17">Өңлеринден бир адамы ёллады: Юсуп гул эдилип сатылды.</verse>
				<verse number="18">Онуң аякларына зынҗыр урулды, бойны демир халка салынды.</verse>
				<verse number="19">Реббиң айданлары берҗай болянча, Онуң сөзи Юсубы сынап барлады.</verse>
				<verse number="20">Патыша адам иберип, оны бошатды, халкларың хөкүмдары оны азат эйледи.</verse>
				<verse number="21">Оңа эмелдарларының үстүнден ыгтыяр берип, яшулуларына пайхас өвретсин дийип, Юсубы өз өйүне хоҗайын этди, тутуш мүлкүне хөкүмдар гойды.</verse>
				<verse number="22"></verse>
				<verse number="23">Онсоң Ысрайыл Мүсүре гелди, Якуп Хам юрдунда гелмишек болуп яшады.</verse>
				<verse number="24">Реб Өз халкыны җуда көпелтди, олары душманларындан кувватлы этди.</verse>
				<verse number="25">Худай бенделериниң җанына каст этсинлер дийип, душманларың йүрегинде Өз халкына йигренч дөретди.</verse>
				<verse number="26">Реб оларың арасына бендеси Мусаны ве сечип-сайлан Харуныны ёллады.</verse>
				<verse number="27">Оларың арасында гөркездилер Реббиң аламатларыны, Хам юрдунда – гудратларыны.</verse>
				<verse number="28">Реб гараңкы дүшүрди, юрды гараңкыратды, Муса билен Харун Онуң сөзүнден чыкып билмеди.</verse>
				<verse number="29">Ол оларың сувуны гана өвүрди. Оларың балыкларыны гырып ташлады.</verse>
				<verse number="30">Мүсүр юрды, хатда ша отаглары-да, гурбагалардан дос-долы болды.</verse>
				<verse number="31">Реб буюрды, сиңек сүрүси гелди, чиркейлер тутуш юртларыны долдурды.</verse>
				<verse number="32">Ол ягыш дерегине долы ягдырды, тутуш юртларына ялынлы йылдырымлар чакдырды.</verse>
				<verse number="33">Реб үзүм багларыны, инҗир агачларыны урды, юртларындакы агачлары чым-пытрак этди.</verse>
				<verse number="34">Ол буюрды: чекиртгелер, сан-саҗаксыз ганат багламадык чекиртгелер хүҗүм эйледи.</verse>
				<verse number="35">Олар Мүсүрдәки өсүмликлериң барыны ийди, топрагының хасылыны ювутды.</verse>
				<verse number="36">Реб өлдүрди Мүсүрдәки новбахарлары – бар гүйч-кувватлары болан илкинҗи зүрятларыны.</verse>
				<verse number="37">Соңра Ысрайыллары ол ерден алтын-күмүшли эдип чыкарды, оларың тирелериниң арасында бүдрән болмады.</verse>
				<verse number="38">Олар чыкып гайдансоңлар Мүсүр бегенди, чүнки олар зерарлы үстлерине ховп-хатар абанды.</verse>
				<verse number="39">Реб өртги хөкмүнде яйды булуды, гиҗе ышык берсин дийип – алавы.</verse>
				<verse number="40">Диледилер, Ол бедене иберди, гөгүң чөрегини болелин берди.</verse>
				<verse number="41">Ол гаяны ярды, сув чогуп чыкды, ол чөлүстанлыкда деря дей акды.</verse>
				<verse number="42">Чүнки Өз бендеси Ыбрайыма берен мукаддес вадасыны Ол яда салды.</verse>
				<verse number="43">Ол шатлык билен чыкарды Өз халкыны, нагма билен чыкарды сечип-сайланларыны.</verse>
				<verse number="44">Олар Худайың парзларыны саклары ялы, Онуң канунларыны берҗай эдери ялы, башга миллетлериң юрдуны олара берди. Олар шол халкларың экинлериниң хасылыны ордулар. Реббе шан-шөхрат болсун!</verse>
				<verse number="45"></verse>
			</chapter>
			<chapter number="105">
				<verse number="1">Реббе шан-шөхрат болсун! Шүкүр эдиң, чүнки Ол ягшы, Онуң сөйгүси бакы.</verse>
				<verse number="2">Реббиң бейик ишлерини беян эдип билҗек бармыка? Оңа лайык шан-шөхрат айдып билҗек бармыка?</verse>
				<verse number="3">Адалаты гораянлар, элмыдама догрулык эдйәнлер нәхили багтлы!</verse>
				<verse number="4">Я Реб, халкыңа мерхемет эдениңде, мени яда сал. Сениң сечип-сайланларыңың абаданлыгыны гөрүп билерим ялы, халкыңың шатлыгына шатланып билерим ялы, сайлан халкың билен биле магтанып билерим ялы, олары халас эдениңде маңа көмек эт.</verse>
				<verse number="5"></verse>
				<verse number="6">Биз хем ата-бабаларымыз дей гүнә ишлери этдик, языклы болдук, яманлык этдик.</verse>
				<verse number="7">Ата-бабаларымыз Мүсүрде гудратларыңа дүшүнмедилер, болдан-бол садык сөйгиңи ятламадылар. Гызыл деңзиң якасында баш галдырдылар.</verse>
				<verse number="8">Эмма Ол гудратыны билдирмек үчин, Өз адының хатырасына олары халас эйледи.</verse>
				<verse number="9">Ол Гызыл деңзе буюрды, ол хем гурады, олары чуңлукдан гуры ерден кимин гечирди.</verse>
				<verse number="10">Олары душман элинден халас эйледи, олары ягының пенҗесинден Ол азат этди.</verse>
				<verse number="11">Сувлар душманларының үстүни өртди, олардан хич бири аман галмады.</verse>
				<verse number="12">Шонда Онуң сөзлерине уйдулар, Оңа шөхрат нагмасыны айтдылар.</verse>
				<verse number="13">Эмма олар Онуң ишлерини тиз унутдылар, Онуң маслахатына гарашмадылар.</verse>
				<verse number="14">Олар чөлде ачгөзлүге гөвүн бердилер, чөл-бееванда Худайы сынап гөрдүлер.</verse>
				<verse number="15">Ол оларың дилеглерини битирди, эмма үстлерине гыргын иберди.</verse>
				<verse number="16">Олар дүшелгеде Муса, Реббиң руханысы Харуна гөрип болдулар.</verse>
				<verse number="17">Ер ярылып Датаны ялмап ювутды, Абырамың топланышыгының үстүни өртди.</verse>
				<verse number="18">Оларың топланышыгында от алавлады, эрбетлери ялын яндырды.</verse>
				<verse number="19">Олар Хорепде өкүзиң хейкелини ясап, гуйма бута сежде этдилер.</verse>
				<verse number="20">Олар Худайың шан-шөхратыны от иййән өкүзиң шекилине чалышды.</verse>
				<verse number="21">Олар Худайы – Мүсүрде бейик ишлери, Хам юрдунда гудратлары ишлери, Гызыл деңизде хайбатлы ишлери эден Халасгәрлерини ятдан чыкарды.</verse>
				<verse number="22"></verse>
				<verse number="23">Ол олары ёк этмек ховпуна салды, эмма Муса, Онуң сайланы, Оңа төвелла этди, Онуң яндырыҗы газабын совды.</verse>
				<verse number="24">Олар гөзел юрды әсгермедилер, Онуң берен сөзүне ынанмадылар.</verse>
				<verse number="25">Өз чадырларында хүңүрдешдилер, Реббиң сесини диңлемедилер.</verse>
				<verse number="26">Шоңа гөрә, олары чөлде ёкларын дийип, миллетлер арасындан зүрятларыны ёкларын дийип, олары ер йүзүне даргатҗак дийип, элини галдырып, Реб касам этди.</verse>
				<verse number="27"></verse>
				<verse number="28">Соңра Багалпегор бутуна бил багладылар, өлүлере багыш эдилен гурбанлыклары олар ийдилер.</verse>
				<verse number="29">Олар эденлери билен Ребби газапландырды, мерги оларың башына инди.</verse>
				<verse number="30">Шонда Пинехас дуруп төвелла этди, мерги тогтады.</verse>
				<verse number="31">Бу оңа догрулык хөкмүнде несиллербойы бакы сайылды.</verse>
				<verse number="32">Олар Мерибаның боюнда Ребби газапландырды, Муса олар зерарлы оңайсыз ягдая галды.</verse>
				<verse number="33">Чүнки олар онуң рухуны гайгыландырды, онуң дили ойланышыксыз сөзлери айтды.</verse>
				<verse number="34">Олар Реббиң буйранларыны берҗай этмедилер – олар халклары ёкламадылар.</verse>
				<verse number="35">Гайтам миллетлере гарышып, оларың дәп-дессурына эердилер.</verse>
				<verse number="36">Оларың бутларына хызмат этдилер, бутлар хем олара дузак болдулар.</verse>
				<verse number="37">Олар өз огулларыны ве гызларыны галп худайлара гурбан этдилер.</verse>
				<verse number="38">Олар огулларыны ве гызларыны Кенган бутларына гурбан этдилер, оларың бигүнә ганын дөкдүлер; юрды ган билен харамладылар.</verse>
				<verse number="39">Эденлери билен харам болдулар, өз ишлери аркалы зына этдилер.</verse>
				<verse number="40">Реб Өз халкына гаршы газаба мүнди, сайлап-сечен халкыны Ол йигренч сайды.</verse>
				<verse number="41">Олары миллетлериң элине берди, олары йигренйәрлер үстлеринден агалык сүрди.</verse>
				<verse number="42">Душманлары олара җебир чекдирди, олары гүйч билен боюн эгдирди.</verse>
				<verse number="43">Ол энчеме гезек олары халас эйледи, эмма олар пәллеринден яңа баш галдырдылар, өз гүнәлери зерарлы кемсидилдилер.</verse>
				<verse number="44">Эмма Ол дат-перятларыны эшиден вагты, оларың мушакгатларына назар айлады.</verse>
				<verse number="45">Оларың хатырасына Өз әхтини ядына салды, садык сөйгүсиниң боллугына гөрә рехим эйледи.</verse>
				<verse number="46">Олары есир эденлериң калбына олар бабатда рехим-шепагат салды.</verse>
				<verse number="47">Эй, Худайымыз Реб, бизи халас эт! Мукаддес адыңа шүкүрлер эдер ялы, Сениң шөхратыңа буйсанар ялы, миллетлериң арасындан бизи топлап ал.</verse>
				<verse number="48">Ысрайыл Худайы Реббе эзелден эбедә ченли алкышлар болсун! Әхли халк, гой, «Омын!» дийсин. Реббе шан-шөхрат болсун!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="106">
				<verse number="1">«Реббе шүкүр эдиң, чүнки Ол ягшы, Онуң сөйгүси бакы!» –</verse>
				<verse number="2">дийип, Реббиң азат эденлери, гой, айтсын. Ол олары душман элинден халас эйледи,</verse>
				<verse number="3">олары ят юртлардан йыгнап җемледи: гүндогардан хем гүнбатардан демиргазыкдан хем гүнортадан.</verse>
				<verse number="4">Олар чөл-бееванда сергездан болды, илатлы шәхере элтйән ёлы тапып билмеди.</verse>
				<verse number="5">Ачлыгың, тешнелигиң дердинден яңа, оларда ысгын-мыдар галмады.</verse>
				<verse number="6">Олар мушакгатларында Ребби чагырды, Ол хем гөргүлеринден халас эйледи.</verse>
				<verse number="7">Олар месген тутар ялы шәхере барып етйәнчә, Ол олары гөни ёлдан йөретди.</verse>
				<verse number="8">Реббиң садык сөйгүси үчин, адамзада эдйән аҗайып ишлери үчин, гой, олар Оңа шүкүрлер этсин.</verse>
				<verse number="9">Чүнки Ол тешне җаны гандыряр, аҗыганы нәз-ныгматдан доюряр.</verse>
				<verse number="10">Олар гараңкылыкда ве түмлүкде яшады, зынҗырлара, җебир-җепа багланды.</verse>
				<verse number="11">Чүнки олар Худай сөзүне табын болманды, Бейик Худайың өвүдине әсгермезлик эдипди.</verse>
				<verse number="12">Реб агыр зәхмет аркалы олары боюн эгдирди: йыкылдылар, асла ярдам берен болмады.</verse>
				<verse number="13">Олар мушакгатларында Ребби чагырды, Ол хем гөргүлеринден халас эйледи.</verse>
				<verse number="14">Олары гараңкылыкдан ве түмлүкден чыкарды, оларың зынҗырларыны гырып ташлады.</verse>
				<verse number="15">Реббиң садык сөйгүси үчин, адамзада эдйән аҗайып ишлери үчин, гой, олар Оңа шүкүрлер этсин.</verse>
				<verse number="16">Чүнки Ол бүрүнч дервезелери чым-пытрак этди, демир сөелери икә бөлүп ташлады.</verse>
				<verse number="17">Өз гүнәли ёллары ве этмишлери зерарлы, акылсызлар җебир-җепалар чекди.</verse>
				<verse number="18">Олар иймитиң ислендигини йигренди, өлүм дервезелериниң агзына барды.</verse>
				<verse number="19">Олар мушакгатларында Ребби чагырды, Ол хем гөргүлеринден халас эйледи.</verse>
				<verse number="20">Ол сөзүни иберди ве шыпа берди, олары габра инмекден халас эйледи.</verse>
				<verse number="21">Реббиң садык сөйгүси үчин, адамзада эдйән аҗайып ишлери үчин, гой, олар Оңа шүкүрлер этсин,</verse>
				<verse number="22">шүкүр гурбанлыкларыны, гой, хөдүрлесин, Онуң ишлерини шатлык нагмасында беян эйлесин.</verse>
				<verse number="23">Деңиздәки гәмилерде йүзйәнлер, хайбатлы сувларда сөвда эдйәнлер</verse>
				<verse number="24">Реббиң ишлерини, чуңлуклардакы аҗайып ишлерини гөрдүлер:</verse>
				<verse number="25">Ол буюрды-да, тупанлы гай турузды, ол хем деңзиң толкунларыны галкдырды.</verse>
				<verse number="26">Гәмичилер гөге галды, чуңлуга инди, горкудан яңа җанлары чыкара гелди.</verse>
				<verse number="27">Серхош кимин ыранып энтирекледи, акыл-хушлары башындан учды.</verse>
				<verse number="28">Олар мушакгатларында Ребби чагырды, Ол хем гөргүлеринден халас эйледи.</verse>
				<verse number="29">Ол тупаны асудалыга өвүрди, деңиз толкунлары көшешди.</verse>
				<verse number="30">Шатландылар, чүнки үмсүмлик болды, Ол оларың ислән гәми дуралгасына етирди.</verse>
				<verse number="31">Реббиң садык сөйгүси үчин, адамзада эдйән аҗайып ишлери үчин, гой, олар Оңа шүкүрлер этсин.</verse>
				<verse number="32">Олар халк җемагатында Оны бейгелтсин, яшулулар меҗлисинде Оны шөхратландырсын.</verse>
				<verse number="33">Реб юрт илатының эрбетликлери зерарлы, дерялары өвүрйәр чөлүстанлыга, сувуң гөзбашларыны – тешне топрага, берекетли топрагы – шорлук ерлере.</verse>
				<verse number="34"></verse>
				<verse number="35">Ол чөли өвүрйәр как көллерине, гурак топрагы – сув гөзбашына.</verse>
				<verse number="36">Ол шол ерде ач-сувсузлары яшадяр, олар хем яшамак үчин шәхер гуруняр.</verse>
				<verse number="37">Олар мейданлара экин экйәр, үзүм багларыны отурдяр хем-де болдан – бол хасылы аляр.</verse>
				<verse number="38">Худайың берекеди аркалы олар көпелйәр, Ол мал-гараларыны хич азалтмаяр.</verse>
				<verse number="39">Эмма мәтәчлер эзъет, мушакгат, хасрат зерарлы, азалып, боюн эгдириленде,</verse>
				<verse number="40">Ол шазадаларың үстүне бетнамлык гуйяр, олары ёл-ёдасыз чөлде сергездан эдйәр.</verse>
				<verse number="41">Мәтәҗи болса гөргүлеринден дындыряр, онуң машгаласыны сүри кимин көпелдйәр.</verse>
				<verse number="42">Йүреги догрулар муны гөрүп шатланяр, эрбетлер болса агзыны юмяр.</verse>
				<verse number="43">Пайхасы болан муңа үнс берсин, Реббиң садык сөйгүсини аңласын.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="107">
				<verse number="1">Нагма. Давудың мезмуры</verse>
				<verse number="2">Йүрегим сарсмаз, эй, Худай, сарсмаз мениң йүрегим: мен нагмалар айдып, мукам чаларын.</verse>
				<verse number="3">Оян сен, эй, мениң йүрегим. Ояның, арфа хем лира! Мен даңы оярарын нагмалар билен.</verse>
				<verse number="4">Я Реб, халклар арасында Саңа шүкүр эдерин, миллетлер арасында Саңа нагма айдарын.</verse>
				<verse number="5">Чүнки Сениң сөйгиң гөклере етйәр, вепалылыгың булутлара дирейәр.</verse>
				<verse number="6">Эй, Худай, гөклерден-де ёкары бейгел, тутуш ер йүзүне долсун Сениң шөхратың!</verse>
				<verse number="7">Өз сөййәнлериңиң гутулып билери ялы, голуң билен халас эт, маңа җогап бер.</verse>
				<verse number="8">Вада берди Худай Өз мукаддес өйүнден: «Улы шатлык билен Мен Шекеми бөлерин хем-де Сукот дересини өлчәрин.</verse>
				<verse number="9">Гилгат Мениңки, Манаша Мениңки, Эфрайым – тувулгам, Яхуда – патышалык хасам.</verse>
				<verse number="10">Мовап – ювунмак үчин легеним, Эдомың үстүне зыңарын Мен чарыгымы. Пилишт топрагында еңиш дабарасы билен гыгырарын Мен».</verse>
				<verse number="11">Берк гала ким мени элтер? Мени Эдома ким алып гидер?</verse>
				<verse number="12">Эй, Худай, эйсем Сен бизи рет эдәйдиңми? Эй, Худай, инди гошунларымыз билен гитҗек дәлми Сен?</verse>
				<verse number="13">Душманларымызы еңмәге бизе көмек эт, себәби ынсан көмеги бидерек затдыр.</verse>
				<verse number="14">Худай аркалы еңиш газанарыс, душманларымызы депелеҗек Олдур.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="108">
				<verse number="1">Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Давудың мезмуры Дымма, эй, сенамың Худайы!</verse>
				<verse number="2">Чүнки эрбетлер, хилегәрлер маңа гаршы агзыны ачып, яланчы диллери билен гаршыма олар геплейәр.</verse>
				<verse number="3">Олар йигренч сөзлери билен мени гуршаяр, себәпсиз ере мениң билен урушяр.</verse>
				<verse number="4">Мен олар үчин дога-дилег эдйәрин, олар болса сөйгиме дерек мени язгаряр.</verse>
				<verse number="5">Олар ягшылыгыма яманлык эдйәр, сөйгиме дерек мени йигренйәр.</verse>
				<verse number="6">Олар шейле диййәр: «Гой, онуң гаршысына эрбет адам чыксын, гаралавҗы онуң сагында дурсун.</verse>
				<verse number="7">Ишине гараланда, айыплы чыксын, онуң дога-дилеги гүнә сайылсын.</verse>
				<verse number="8">Онуң гүнлери санлыҗа болсун, башга онуң орнуны алсын.</verse>
				<verse number="9">Онуң чагалары, гой, етим болсун, аялы хем дул болуп галсын.</verse>
				<verse number="10">Чагалары энтәп, гой, гедай гезсин, харабалыкларындан чыкарылып, чөрек дилесин.</verse>
				<verse number="11">Сүйтхор онуң бар задыны гарбасын, агыр зәхметиниң рәхнетини кесеки гөрсүн.</verse>
				<verse number="12">Хич ким оңа, гой, мерхемет этмесин, етимлерине хич кимиң хайпы гелмесин.</verse>
				<verse number="13">Гой, онуң несли кесилсин, гелҗекки несилден онуң ады, гой, өчүрилсин.</verse>
				<verse number="14">Аталарының гүнәси элмыдама Реббиң өңүнде, гой, ятланылсын, эҗесиниң языгы өчүрилмесин!</verse>
				<verse number="15">Гой, гүнәлери элмыдама Реббиң өңүнде болсун, ер йүзүнде ятланмаз ялы, гой, Ол оны кесип ташласын.</verse>
				<verse number="16">Чүнки ол мерхемет этмеги яда салмады, гайтам гарыбы, мәтәҗи, йүреги гамлыны өлдүрҗек болуп, олары ызарлап гезди.</verse>
				<verse number="17">Ол гаргышы сөйди; гой, гаргышы өз башындан инсин, ол хич киме ягшылыгы арзувламады, гой, оңа-да хич ким ягшылыгы арзув этмесин!</verse>
				<verse number="18">Ол гаргышы дон эдип гейди: гой, ол сув кимин сиңсин онуң тенине, яг кимин – онуң сүеклерине.</verse>
				<verse number="19">Шоңа гөрә, гой, ол эшик кимин оны доласын, гүнде гушанян гушагы болсун».</verse>
				<verse number="20">Гой, Реббе мени яманлаянларың, җаныма гаршы сөз айдянларың алҗак алмыты шулар дей болсун.</verse>
				<verse number="21">Эмма Сен, эй, Хөкмүрован Реб, мениң бәхбидими ара Өз адың хатырасына Садык сөйгиңиң ягшыдыгы себәпли, мени халас эт.</verse>
				<verse number="22">Чүнки мен гарып ве мәтәчдирин, эзъет чекйәр мениң йүрегим.</verse>
				<verse number="23">Агшам көлегеси дек йитип гидйәрин, олар мени чекиртге дей какярлар.</verse>
				<verse number="24">Агыз беклемеден яңа дызымың кувваты гачды, гөврәм ягсызлыкдан яңа хорланып галды.</verse>
				<verse number="25">Мени яманлаянлара болдум бир гүлки, мени гөренлеринде яйкаяр олар башыны.</verse>
				<verse number="26">Я Реб, Худайым, маңа көмек эт, Өз садык сөйгиң хатырасына мени халас эт.</verse>
				<verse number="27">Билсинлер бу ишде Сениң элиң бардыгыны, я Реб, муны Сениң эдендигиңи.</verse>
				<verse number="28">Гой, олар гаргаберсин, эмма Сен ак пата берерсиң! Олар баш галдыряр, эмма масгара болар, Сениң бендәң болса шадыян болар.</verse>
				<verse number="29">Мени язгарянлар бетнамлыга бүренсин, гой, олар рысвалыгыны дон эдип гейсин.</verse>
				<verse number="30">Мен Реббе көп шүкүр этҗек, улы җемагатда Оны шөхратландырҗак.</verse>
				<verse number="31">Чүнки Ол мәтәҗиң сагында дуряр, оны өлүме хөкүм эдйәнлериң элинден халас эйлейәр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="109">
				<verse number="1">Худай реббиме шейле сөзледи: «Душманларыңы аяк астына салянчам, Мениң сагымда отур».</verse>
				<verse number="2">Реб Сиондан узадар шалык хасаңы, душманларыңа йөрет сен өз хөкүмиңи.</verse>
				<verse number="3">Сөвеш гүнүңде герчеклериң мукаддес шөхрата бесленип, мейлетин болар, яшлыгың сәхер чыгы дей доланып гелер.</verse>
				<verse number="4">Реб ант ичди, Ол ондан дәнмез: «Мәликсадык дереҗесиндәки мүдимилик руханысың сен».</verse>
				<verse number="5">Таңры сениң тарапдарыңдыр: Ол газаба мүнен гүнүнде шалары күл-пеекун эдер.</verse>
				<verse number="6">Реб миллетлере хөкүм чыкарар, оларың юрдуны ләшлеринден долдурар. Ол тутуш ериң йүзүнде баштутанлары күл-пеекун эдер.</verse>
				<verse number="7">Сен болса ёлдакы чешмеден ичип, өз башыңы белент тутарсың.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="110">
				<verse number="1">Реббе шан-шөхрат болсун! Мен догруларың меҗлисинде ве җемагатда тутуш калбым билен Реббе шүкүр эдерин.</verse>
				<verse number="2">Бейикдир Реббиң ишлери, олары агтаряр бар мушдаклары.</verse>
				<verse number="3">Онуң иши дабарадан, шөхратдан долы, Онуң догрулыгы довам эдйәр эбеди.</verse>
				<verse number="4">Ол ятдан чыкмаҗак гудратлы ишлери этди, Реб мерхеметли хем-де рехимли.</verse>
				<verse number="5">Ол Өзүнден горкянлара берйәр рысгалы, эден әхти ядындадыр мүдими.</verse>
				<verse number="6">Ол халкына ишлериниң гудратыны гөркезди: миллетлериң мирасыны олара берди.</verse>
				<verse number="7">Онуң эллериниң ишлери вепалы ве адалатлы, Онуң бар буйруклары ыгтыбарлыдыр.</verse>
				<verse number="8">Эллериниң ишлери беркарар эдилди асырларбойы, вепалылык ве догрулык оларың бинятлары.</verse>
				<verse number="9">Реб Өз халкыны халас эйледи, Өз әхтини бакы буюрды; Онуң ады мукаддес хем-де вехимли.</verse>
				<verse number="10">Ребден горкмак – даналык башы, муны амал эдйәнлериң дүшүнҗелери догры. Онуң сенасы довам эдйәр асырларбойы.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="111">
				<verse number="1">Реббе шан-шөхрат болсун! Ребден горкян, буйрукларындан леззет алян нәхили багтлы!</verse>
				<verse number="2">Онуң зүряды юртда кувватлы болар, догруларың несли берекет тапар.</verse>
				<verse number="3">Болелинлик, байлык онуң өйүнде болар, догрулыгы довам эдер асырларбойы.</verse>
				<verse number="4">Догры ынсан үчин хатда гараңкыда нур догар, ол мәхрибан, догручыл ве рехимлидир.</verse>
				<verse number="5">Җомарт, карз берйән ынсан говудыр, ол ишлерини адалатлы ёла гойяндыр.</verse>
				<verse number="6">Чүнки догры ынсан хич хачан сарсмаз, мүдимилик ол унудылмаз.</verse>
				<verse number="7">Ол шум хабардан горкмаз, Реббе бил баглап, йүреги сарсмаз.</verse>
				<verse number="8">Онуң йүреги мәкәм, ол асла эйменмез, иң соңунда душманларының еңлишин гөрер.</verse>
				<verse number="9">Ол сахылык билен пайлады, мәтәҗе берди, онуң догрулыгы довам эдер эбеди, ат-абрайы билен биле артяр кувваты.</verse>
				<verse number="10">Эрбет адам муны гөрүп, газаба мүнйәр, дишини гыҗаяр ве рухдан дүшйәр; эрбет адамың гөвүн ислеглери пуч болар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="112">
				<verse number="1">Реббе шан-шөхрат болсун! Эй, Реббе хызмат эдйәнлер, шөхратландырың, Реббиң адына шан-шөхрат болсун!</verse>
				<verse number="2">Шиндиден эбедә ченли Реббиң ады алкышлы болсун!</verse>
				<verse number="3">Гүнүң догян еринден батян ерине ченли, Реббиң адына шан-шөхрат болсун!</verse>
				<verse number="4">Реб әхли миллетлерден белентде, Онуң шан-шөхраты гөклер үстүнде.</verse>
				<verse number="5">Эйсем Худайымыз Реб кимин бармы? Ол гөклерде отуран болса-да,</verse>
				<verse number="6">эглип, гөге, ере назар айлаяр.</verse>
				<verse number="7">Ол гарыплары ерден галдыряр, мәтәчлери күл ичинден чыкаряр,</verse>
				<verse number="8">олары шазадаларың янында, Өз халкының шазадалары билен отурдяр.</verse>
				<verse number="9">Өнелгесиз аялың өйүни дикйәр, оны чагаларына гувандырып, багтыяр эдйәр. Реббе шан-шөхрат болсун!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="113">
				<verse number="1">Ысрайыл Мүсүрден чыкып гайданда, Якуп несли дили башга халкдан гайданда,</verse>
				<verse number="2">Яхуда Худайың мукаддес өйүне, Ысрайыл хем Онуң шалыгына өврүлди.</verse>
				<verse number="3">Деңиз гөрүп, өкҗе гөтерди, Иордан дерясы терс угра акды.</verse>
				<verse number="4">Даглар бөкҗеклешди гочлар ялы, депелер хем – гузулар ялы.</verse>
				<verse number="5">Эй, деңиз, нәме үчин гачдың? Эй, Иордан дерясы, нәме үчин терсине акдың?</verse>
				<verse number="6">Эй, даглар, нәме үчин бөкҗеклешдиңиз сиз гочлар ялы, депелер хем – гузулар ялы?</verse>
				<verse number="7">Гаяны сув ховзуна өвүрйән, чакмак дашы сув гөзбашына өвүрйән Реббиң өңүнде, Якуп Худайының өңүнде титре, ер йүзи!</verse>
				<verse number="8"></verse>
				<verse number="9">Бизе дәл, я Реб, бизе дәл, сөйгиң ве вепадарлыгың хатырасына шан-шөхрат бер Сен Өзүңе!</verse>
				<verse number="10">«Ханы оларың Худайы?» дийип, нәме үчин миллетлер айтсын?!</verse>
				<verse number="11">Бизиң Худайымыз гөклерде Ол гөвнүниң ислән задыны эдйәр.</verse>
				<verse number="12">Миллетлериң бутлары күмүш, тылладыр, олар ынсан эллериниң ишидир.</verse>
				<verse number="13">Оларың агзы бар, йөне гүрлемейәр, гөзлери бар, йөне гөрмейәр.</verse>
				<verse number="14">Гулаклары бар, йөне эшитмейәр, бурунлары хем ыс-кок алмаяр.</verse>
				<verse number="15">Эллери бар, йөне хич зат дуймаяр, аяклары бар, йөне йөремейәр, богазларындан сес-үйн чыкмаяр.</verse>
				<verse number="16">Шолар дек болар олары ясанлар, ве олара бил баглан әхли ынсанлар.</verse>
				<verse number="17">Эй, Ысрайыл, Реббе бил багла! Ол сениң көмегиң хем-де галканың.</verse>
				<verse number="18">Эй, Харуның несли, Реббе бил багла! Ол сениң көмегиң хем-де галканың.</verse>
				<verse number="19">Эй, Ребден горкян, Оңа бил багла! Ол сениң көмегиң хем-де галканың.</verse>
				<verse number="20">Реб бизи ядына салды, Ол бизе ак пата берер. Ол Ысрайылың неслине ак пата берер, Ол Харуның неслине ак пата берер.</verse>
				<verse number="21">Ребден горкянлара, улы-кичә ак пата берер;</verse>
				<verse number="22">гой, Реб сизи хем-де зүрятларыңызы көпелтсин;</verse>
				<verse number="23">гой, гөги-ери ярадан Реб сизе ак пата берсин.</verse>
				<verse number="24">Гөклер Реббиңкидир, ери болса Реб ынсан огулларына берди.</verse>
				<verse number="25">Мерхумлар, габра инйәнлериң хич бири Ребби шөхратландырмаяр.</verse>
				<verse number="26">Эмма шиндиден эбедә ченли, биз Реббе айтҗак алкышы. Реббе шан-шөхрат болсун!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="114">
				<verse number="1">Ребби сөййәрин, чүнки Ол эшитди сесими, дат-перядымы.</verse>
				<verse number="2">Ол маңа гулак гояндыгы себәпли, Оны чагырарын мен өмүрбойы.</verse>
				<verse number="3">Өлүм танаплары маңа оралды, өлүлер дүнйәсиниң сүтемлери үстүме инди, мени җебир-җепа, гам-гусса басды.</verse>
				<verse number="4">Мен шонда чагырдым Ребби: «Я Реб, ялбарярын, халас эт мениң җанымы!»</verse>
				<verse number="5">Реб догры ве мерхеметли, бизиң Худайымыз рехимли.</verse>
				<verse number="6">Реб гораяр сада ынсаны, тапдан дүшенимде, Ол мени халас эйледи.</verse>
				<verse number="7">Рахатлыгыңа өврүл, эй, мениң җаным, чүнки Реб саңа җомартлык этди.</verse>
				<verse number="8">Сен өлүмден халас этдиң җанымы, гөзяшлардан – мениң гөзүми, бүдремекден – аякларымы.</verse>
				<verse number="9">Мен дирилер диярында Реббиң хузурында гезерин.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="115">
				<verse number="1">«Эҗирлерим җуда көп» дийип гүрледим, йөне шонда-да мен иман этдим.</verse>
				<verse number="2">Ховсала дүшен вагтымда: «Әхли ынсанлар яланчы» дийдим.</verse>
				<verse number="3">Реббиң маңа эден ягшылыкларының өвезини нәдип долайын?</verse>
				<verse number="4">Гутулыш пыяласыны галдырып, Реббим дийип Оны чагырарын.</verse>
				<verse number="5">Бүтин халкының өңүнде Реббе эден касамларымы берҗай эдерин.</verse>
				<verse number="6">Реббиң садыкларының өлүми Онуң үчин нәхили агыр!</verse>
				<verse number="7">Я Реб! Мен Сениң бендәң, мен Сениң бендәң, Сениң гырнагың оглы; Сен зынҗырларымы гырып ташладың.</verse>
				<verse number="8">Саңа шүкүр гурбанлыгыны хөдүр эдерин, Реббиң адыны мен чагырарын.</verse>
				<verse number="9">Бүтин халкының өңүнде, Реб өйүниң ховлуларында, эй, Иерусалим, сениң ичиңде, Реббе эден касамларымы берҗай эдерин. Реббе шан-шөхрат болсун!</verse>
				<verse number="10"></verse>
			</chapter>
			<chapter number="116">
				<verse number="1">Реббе шөхратландырың, әхли миллетлер! Оны бейгелдиң сиз, эй, әхли халклар!</verse>
				<verse number="2">Чүнки Онуң бизе болан сөйгүси улы, Онуң вепадарлыгы бакы. Реббе шан-шөхрат болсун!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="117">
				<verse number="1">Реббе шүкүр эдиң, чүнки Ол ягшы, Онуң сөйгүси бакы!</verse>
				<verse number="2">Гой, Ысрайыл дийсин: «Онуң сөйгүси бакы».</verse>
				<verse number="3">Гой, Харуның несли дийсин: «Онуң сөйгүси бакы».</verse>
				<verse number="4">Гой, Ребден горкянлар дийсин: «Онуң сөйгүси бакы».</verse>
				<verse number="5">Дарыган чагымда чагырдым Ребби, Реб җогап берди, гөвнүме салды гиңлиги.</verse>
				<verse number="6">Реб – тарапдарым, горкмаярын мен, ынсан маңа нәме эдип билсин?</verse>
				<verse number="7">Реб көмекчи дек тарапдарымдыр, мени йигренйәнлере дабаралы серетҗекдирин.</verse>
				<verse number="8">Ынсана бил багландан, Ребби пена эдинмек ягшы.</verse>
				<verse number="9">Шалара бил багландан, Ребби пена эдинмек ягшы.</verse>
				<verse number="10">Әхли миллетлер гуршап алды дашымы, Реббиң ады билен серпикдирдим олары.</verse>
				<verse number="11">Олар гуршап алды мениң дашымы, чар тарапдан габады мени, Реббиң ады билен серпикдирдим олары.</verse>
				<verse number="12">Олар ары кимин мени гуршады, йөне яндак оды дек сөнди, Реббиң ады билен серпикдирдим олары.</verse>
				<verse number="13">Йыкыларым ялы, гаты итилдим, эмма Реб болды мениң көмегим.</verse>
				<verse number="14">Реб – гүйҗүм хем-де айдымым, Ол мениң Халасгәримдир.</verse>
				<verse number="15">Догруларың чадырларында шатлык, еңиш нагмалары яңланяр: «Реббиң голы зор ишлери гөркезйәр!</verse>
				<verse number="16">Реббиң голы беленде галяр! Реббиң голы зор ишлери гөркезйәр!»</verse>
				<verse number="17">Мен өлмерин, аман яшарын хем-де Реббиң ишлерини ыглан эдерин.</verse>
				<verse number="18">Реб мени берк җезаландырды, эмма өлүме мени бермеди.</verse>
				<verse number="19">Ачың маңа догрулык дервезелерини, мен гирип, Реббе шүкүр эдейин.</verse>
				<verse number="20">Бу – Реббиң дервезелери, догрулар ондан гирерлер.</verse>
				<verse number="21">Мен Саңа шүкүр эдейин, чүнки җогап бердиң, мени халас эйледиң.</verse>
				<verse number="22">Уссаларың рет эден дашы, бинаның бурч дашы болды.</verse>
				<verse number="23">Муны Реб этди, бу назарымызда тәсин сайылды.</verse>
				<verse number="24">Бу – Реббиң ярадан гүни, гелиң онда бегенели ве шатланалы.</verse>
				<verse number="25">Я Реб, ялбарярыс, халас эт бизи, Я Реб, ялбарярыс, бер үстүнлиги.</verse>
				<verse number="26">Реб адындан гелйән болсун алкышлы! Реб өйүнден сизиң үчин этҗек дога-дилеги.</verse>
				<verse number="27">Бейик Худайдыр, үстүмизе нур сачан Олдур. Гурбанлык малыны алың, оны гурбанлык сыпасына даңың.</verse>
				<verse number="28">Сен – мениң Худайым, Саңа шүкүрлер этҗек, Сен – мениң Худайым, мен Сени бейгелтҗек.</verse>
				<verse number="29">Реббе шүкүр эдиң, чүнки Ол ягшы, Онуң сөйгүси бакы!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="118">
				<verse number="1">Кәмил ёлдан йөрейәнлер, Реббиң канунына гөрә яшаянлар багтлыдыр!</verse>
				<verse number="2">Онуң дүзгүнлерини саклаянлар, тутуш калбы билен Оны агтарянлар багтлыдыр!</verse>
				<verse number="3">Олар нәхак иши этмейәр, олар Онуң ёлларындан йөрейәр.</verse>
				<verse number="4">Буйрукларыңы ыхласлы берҗай этмеги, Сен эмр этдиң.</verse>
				<verse number="5">Парзларыңы берҗай эдерим ялы, хернә үйтгемеседи мениң ёлларым.</verse>
				<verse number="6">Шонда табшырыкларыңа назар саланымда, мен утанмарын.</verse>
				<verse number="7">Адалатлы хөкүмлериңи өвренен чагым, пәк йүрекден Саңа өвги айдарын.</verse>
				<verse number="8">Сениң парзларыңы берҗай эдерин, бүтинлей терк этмегин мени.</verse>
				<verse number="9">Яш ынсан ёлуны нәдип пәк саклап билер? Оны Сениң сөзүңе гөрә горамак билен.</verse>
				<verse number="10">Сени агтарярын тутуш йүрегим билен, мени табшырыкларыңдан азашдырма Сен.</verse>
				<verse number="11">Саңа гаршы гүнә этмәйин дийип, Сениң вадаңы йүрегимде аяп сакладым.</verse>
				<verse number="12">Я Реб, Саңа алкышлар болсун! Маңа өврет Сен Өз парзларыңы.</verse>
				<verse number="13">Агзыңдан чыкан адалатлы хөкүмлериң барыны, мен дилим билен ыглан эдйәрин.</verse>
				<verse number="14">Сениң дүзгүнлериңден леззет алярын, гөйә әхли байлыга эе болан ялы болярын.</verse>
				<verse number="15">Буйрукларың барада мен ойланарын, Сениң ёлларыңа дыкгат берерин.</verse>
				<verse number="16">Парзларыңдан леззет аларын, Сениң сөзүңи мен унутмарын.</verse>
				<verse number="17">Яшап, сөзүңи саклап билерим ялы, Сен бендәңе эт җомартлыгы.</verse>
				<verse number="18">Кануныңың аҗайыплыгыны гөрерим ялы, Сен ач мениң гөзлерми.</verse>
				<verse number="19">Мен бир гелмишек ериң йүзүнде, Өз табшырыкларыңы гизлеме менден.</verse>
				<verse number="20">Адалатлы хөкүмлериңе болан күйсегим, элмыдама пагыш-пара эдйәр мениң йүрегим.</verse>
				<verse number="21">Сен кәейәрсиң табшырыкларыңдан азашанлара: текепбирлере хем-де лагнатлылара.</verse>
				<verse number="22">Утанч билен бетнамлыгы Сен менден айыр, чүнки дүзгүнлериңи мен сакландырын.</verse>
				<verse number="23">Хөкүмдарлар отурып, маңа гаршы дил бирикдирйәр, бендәң болса парзларың барада ой-пикире батяр.</verse>
				<verse number="24">Сениң дүзгүнлериң – кейпикөклүгим, олар мениң – геңешдарларым.</verse>
				<verse number="25">Мениң җаным гара ере япышяр, Өз сөзүңе лайыклыкда маңа бер өмри.</verse>
				<verse number="26">Мен беян эденимде өз ёлларымы, Сен маңа бердиң җогабы; өврет маңа Өз парзларыңы.</verse>
				<verse number="27">Маңа дүшүндир Өз дүзгүнлериңиң ёлуны, аҗайып ишлериң барада мен ойланайын.</verse>
				<verse number="28">Гайгы-гамдан яңа җаным басыляр, Өз сөзүңе лайыклыкда маңа кувват бер.</verse>
				<verse number="29">Ялан ёллары менден узак эт, мерхеметиң билен маңа кануныңы өврет.</verse>
				<verse number="30">Вепалылык ёлуны мен сайлап алдым, Сениң адалатлы хөкүмлериңи өңүмде гойдум.</verse>
				<verse number="31">Я Реб, дүзгүнлериңден мәкәм япышдым, Сен мени утанҗа гойма.</verse>
				<verse number="32">Табшырыкларыңың ёлундан ылгаярын мен, чүнки Сен калбымың дүшүнҗесини гиңелтдиң.</verse>
				<verse number="33">Я Реб, парзларыңың ёлуны өврет, мен оны ахыра ченли сакларын.</verse>
				<verse number="34">Маңа дүшүнҗе бер кануныңы берҗай эдерим ялы, оны тутуш йүрегим билен сакларым ялы.</verse>
				<verse number="35">Табшырыкларыңың ёлундан Сен мени йөрет, чүнки мен ондан алярын леззет.</verse>
				<verse number="36">Диңе өз бәхбидими арамаз ялы, Өз дүзгүнлериңе тарап өвүр йүрегими.</verse>
				<verse number="37">Бош хысырдылардан сов гөзлерими, Өз ёлларыңда маңа бер яшайышы.</verse>
				<verse number="38">Өзүңден горкянлара бердиң ваданы: мен-бендәң бабатда хем тассыкла оны.</verse>
				<verse number="39">Менден сов горкян масгаралыгымы, чүнки Сениң адалатлы хөкүмлериң ягшыдыр.</verse>
				<verse number="40">Җан-тенден күйсейәрин буйрукларыңы, Өз догрулыгыңда маңа бер яшайышы.</verse>
				<verse number="41">Я Реб, Өз берен вадаңа гөрә, садык сөйгиң гелсин, халас эт мени.</verse>
				<verse number="42">Шонда өзүми яңсыланлара җайдар җогап берерин, чүнки Сениң сөзүңе бил баглаяндырын.</verse>
				<verse number="43">Хакыкат сөзүни бүтинлей алма агзымдан, чүнки адалатлы хөкүмлериңе умыт баглаяндырын.</verse>
				<verse number="44">Мен дынгысыз, бакы, эбеди Сениң кануныңы берҗай эдерин.</verse>
				<verse number="45">Мен Сениң буйрукларыңы агтардым, шонуң үчин эрканалыкда гезерин.</verse>
				<verse number="46">Шаларың өңүнде дүзгүнлериңи айдарын, хич утанмарын.</verse>
				<verse number="47">Сениң табшырыкларыңдан леззет алярын, чүнки олары мен сөййәндирин.</verse>
				<verse number="48">Табшырыкларыңы сөйүп, олара тарап эллерими герйәрин, парзларың барада оя батярын.</verse>
				<verse number="49">Өз бендәңе берен сөзүңи ятла, ол аркалы умыт беренсиң маңа.</verse>
				<verse number="50">Ол дарыган гүнүмде мениң теселлим, чүнки Сениң вадаң маңа яшайыш берйәр.</verse>
				<verse number="51">Текепбирлер мени көп яңсылаяр, шонда-да кануныңдан йүз өвүрмейән.</verse>
				<verse number="52">Гадымы адалатлы хөкүмлериң барада ойлананымда, я Реб, мен тапярын теселли.</verse>
				<verse number="53">Кануныңы терк эдйән эрбетлери гөренимде, гахар-газап гуршаяр мени.</verse>
				<verse number="54">Гелмишек болуп яшан хер бир еримде, Сениң парзларың айдымым болды.</verse>
				<verse number="55">Я Реб, Сени гиҗесине мен ятлаярын, Сениң кануныңы берҗай эдйәрин.</verse>
				<verse number="56">Мен шейле дурмушы амал эдйәрин: буйрукларыңы берҗай эдйәрин.</verse>
				<verse number="57">Реб – мениң пайым Сениң сөзүңи сакламагы мен вада этдим.</verse>
				<verse number="58">Тутуш калбым билен Саңа ялбарярын: «Өз вадаңа гөрә, маңа мерхемет эйле».</verse>
				<verse number="59">Өз ёлларым барада ойлананымда, гадамымы дүзгүнлериңе тарап өвүрдим.</verse>
				<verse number="60">Табшырыкларыңы берҗай этмеклик үчин алңасап, олары гиҗикдирмедим.</verse>
				<verse number="61">Эрбетлериң танаплары маңа дузак болса-да, Сениң кануныңы мен унутмадым.</verse>
				<verse number="62">Сениң хөкүмлериң адалатлыдыгы үчин, яры гиҗе туруп, Саңа өвги айдярын.</verse>
				<verse number="63">Сенден горкянларың барына, буйрукларыңы берҗай эдйәнлериң барына хемра болярын.</verse>
				<verse number="64">Я Реб, ериң йүзи садык сөйгиңден долы, маңа өврет Өз парзларыңы.</verse>
				<verse number="65">Я Реб, вадаңа гөрә, Өз бендәңе этдиң Сен ягшылыгы.</verse>
				<verse number="66">Маңа өврет пайхас билен билими, чүнки табшырыкларыңа мен иман этдим.</verse>
				<verse number="67">Эҗир чекмезден өң мен азашыпдым, эмма инди Сениң сөзүңи берҗай эдйәрин.</verse>
				<verse number="68">Сен ягшысың, эдйәрсиң ягшылыклары, маңа өврет Өз парзларыңы.</verse>
				<verse number="69">Текепбирлер маңа мыҗабат атяр, мен болса тутуш калбым билен буйрукларыңы берҗай эдйәрин.</verse>
				<verse number="70">Оларың йүреклери даша өврүлди, хич зат дуймаяр, мен болса кануныңдан леззет алярын.</verse>
				<verse number="71">Сениң парзларыңы өвренмек үчин, эҗир чекеним маңа ягшылык болды.</verse>
				<verse number="72">Сениң агзыңың сөзлән кануны маңа мүңлерче алтын-күмүшден говы.</verse>
				<verse number="73">Сениң эллериң мени ярадып, маңа дурк берди, табшырыкларыңы өвренерим ялы бер дүшүнҗәни.</verse>
				<verse number="74">Сенден горкянлар мени гөрүп шатланар, чүнки Сениң сөзүңе умыт багладым.</verse>
				<verse number="75">Я Реб, билйәрин: адылдыр Сениң хөкүмлериң, вепалылыгың себәпли маңа эҗир чекдирдиң.</verse>
				<verse number="76">Өз бендәңе берен вадаңа гөрә, садык сөйгиң маңа теселли болсун.</verse>
				<verse number="77">Рехим эт, гой, мен яшайын чүнки кануның – кейпикөклүгим.</verse>
				<verse number="78">Текепбирлер, гой, утанҗа галсын, чүнки олар нәхак ере шылтак атдылар, мен болса буйрукларың барада оя батарын.</verse>
				<verse number="79">Сенден горкянлар дүзгүнлериңи билери ялы, гой, олар маңа өврүлсин.</verse>
				<verse number="80">Утанҗа галмазым ялы, калбым парзларыңда, гой, кәмил болсун.</verse>
				<verse number="81">Халас эдишиңе интизар болуп, җаным өртенйәр, мен Сениң сөзүңе умыт баглаян.</verse>
				<verse number="82">Сениң вадаңа интизар мениң гөзлерим, «Хачан теселли берерсиң?» дийип сораян.</verse>
				<verse number="83">Түсседен заяланан мешик дей болдум, эмма Сениң парзларыңы мен унутмадым.</verse>
				<verse number="84">Сениң бендәң гарашмалы хачана ченли? Аңтайҗыларыма хачан чыкарҗак Сен хөкүмиңи?</verse>
				<verse number="85">Текепбирлер маңа чукур газдылар, олар Сениң кануныңа гөрә яшамаярлар.</verse>
				<verse number="86">Сениң табшырыкларыңың бары ыгтыбарлыдыр, маңа көмек эт, олар нәхак ере азар берйәрлер.</verse>
				<verse number="87">Олар мени тас ёк эдипди ериң йүзүнден, шонда-да буйрукларыңы мен терк этмедим.</verse>
				<verse number="88">Агзыңың дүзгүнлерини саклап билерим ялы, Өз садык сөйгиңде маңа бер яшайышы.</verse>
				<verse number="89">Я Реб, Сениң сөзүң гөклерде бакы беркарар болды.</verse>
				<verse number="90">Вепалылыгың довам эдйәр несиллербойы, Сен дүнйәни гурдуң, ол хем мәкәм дур.</verse>
				<verse number="91">Әхли зат шу гүне ченли беллейшиң дек дур, чүнки олар Саңа гуллук эдйәрлер.</verse>
				<verse number="92">Эгер кануның кейпикөклүгим болмадык болса, ёк болуп гидердим гайгы-гамымда.</verse>
				<verse number="93">Асла унутмарын буйрукларыңы, чүнки олар аркалы маңа яшайыш бердиң.</verse>
				<verse number="94">Мен Сениңки, мени халас эт, чүнки буйрукларыңа бердим мен дыкгат.</verse>
				<verse number="95">Эрбетлер мени ёк этҗек болуп, букуда ятяр, мен болса дүзгүнлериң барада пикире батян.</verse>
				<verse number="96">Гөрдүм әхли кәмилликлериң чәклидигини, эмма Сениң табшырыкларың ченденаша гиң.</verse>
				<verse number="97">Сениң кануныңы җуда сөййәрин! Ол узаклы гүн мениң ойланмаларым.</verse>
				<verse number="98">Сениң табшырыгың мени душмандан пайхаслы эдйәр, чүнки ол элмыдама мениң аңымда.</verse>
				<verse number="99">Әхли халыпаларымдан пайхаслы болдум, чүнки Сениң дүзгүнлериң – ойланмаларым.</verse>
				<verse number="100">Яшулулардан-да көп аңлаяндырын, чүнки буйрукларыңы берҗай эдйәрин.</verse>
				<verse number="101">Сениң сөзүңи сакламак үчин, әхли яман ёлдан мен гача дурдум.</verse>
				<verse number="102">Сениң хөкүмлериңден йүз өвүрмедим, чүнки маңа Сен тәлим бердиң.</verse>
				<verse number="103">Сениң вадаң маңа нәхили сүйҗи! Ол агзыма балдан-да сүйҗи!</verse>
				<verse number="104">Буйрукларың аркалы болдум пайхаслы, шонуң үчин йигренйәрин хер ялан ёлы.</verse>
				<verse number="105">Сениң сөзүң – чыра аякларыма, ол – ягтылык мениң ёдама.</verse>
				<verse number="106">Адалатлы хөкүмлериңи берҗай эдерин дийип, мен касам этдим ве берҗай этдим.</verse>
				<verse number="107">Мен җебир-җепалар чекдим; Я Реб, Өз вадаңа гөрә бер яшайышы.</verse>
				<verse number="108">Я Реб, гурбанлык хөкмүнде кабул эт алкышларымы хем-де өврет маңа адалатлы хөкүмлериңи.</verse>
				<verse number="109">Җаным дынгысыз ховп астында болса-да, Сениң кануныңы унутмаярын.</verse>
				<verse number="110">Эрбетлер маңа дузак гурса-да, Сениң буйрукларыңдан азашмаярын.</verse>
				<verse number="111">Сениң дүзгүнлериң – бакы мирасым, чүнки олар мениң йүрек шатлыгым.</verse>
				<verse number="112">Сениң парзларыңы берҗай этмеги йүрегиме дүвдүм бакы, ахыра ченли.</verse>
				<verse number="113">Икийүзлүлери мен йигренйәрин, Сениң кануныңы болса сөййәрин.</verse>
				<verse number="114">Сен мениң гизленйән ерим хем-де галканым, мен Сениң сөзүңе умыт баглаярын.</verse>
				<verse number="115">Эй, беткәрлер, менден айрылың, мен Худайымың табшырыкларыны берҗай эдейин.</verse>
				<verse number="116">Вадаңа гөрә мени сөйгетле, гой, мен яшайын, өз умыдымдан хич утанмайын.</verse>
				<verse number="117">Маңа даянч бол, халас болайын, парзларыңа элмыдама дыкгат берейин.</verse>
				<verse number="118">Парзларыңдан азашанлары Сен рет эдйәрсиң, чүнки оларың хилеси пучдур.</verse>
				<verse number="119">Чөп-чөр кимин ташлаярсың ер йүзүндәки әхли эрбетлери, шоңа үчин мен сөййәрин дүзгүнлериңи.</verse>
				<verse number="120">Сениң вехимиңден титрейәр теним, мен горкярын хөкүмлериңден.</verse>
				<verse number="121">Адалатлы ве хак ишлери этдим, мени сүтемкәрлеримиң элине берме.</verse>
				<verse number="122">Кепиллендир Өз бендәңиң абаданлыгыны, текепбирлер эзмесин мени.</verse>
				<verse number="123">Халас эдишиңе, догры вадаңың берҗай болмагына мениң гөзлерим интизар галды.</verse>
				<verse number="124">Бендәңе садык сөйгиңде гара, парзларыңы өврет Сен маңа.</verse>
				<verse number="125">Мен Сениң бендәң, пайхас бер маңа, акыл етирейин дүзгүнлериңе.</verse>
				<verse number="126">Инди Реббиң херекет этмели вагты, чүнки ынсанлар боздулар Сениң кануныңы.</verse>
				<verse number="127">Мен велин алтындан, сап алтындан-да көп сөййәрин Сениң табшырыкларыңы.</verse>
				<verse number="128">Догры сайярын әхли буйрукларыңы, йигренйәрин хер ялан ёлы.</verse>
				<verse number="129">Аҗайыпдыр Сениң дүзгүнлериң, шонуң үчин олары берҗай эдйәрин.</verse>
				<verse number="130">Сөзлериңиң беяны ягтылык берйәр, сада ынсанлара дүшүнҗе берйәр.</verse>
				<verse number="131">Табшырыкларыңа болан күйсегден яңа, агзымы ачамда-да, хова етмейәр маңа.</verse>
				<verse number="132">Адыңы сөййәнлере эдишиң ялы, назар салып, маңа мерхемет эйле.</verse>
				<verse number="133">Өз вадаңа гөрә мәкәм эт әдимлерими, хич бир яманлык үстүмден хөкүм сүрмесин.</verse>
				<verse number="134">Ынсан сүтеминден азат эт мени, мен Сениң буйрукларыңы берҗай эдейин.</verse>
				<verse number="135">Бендәңиң үстүне сач йүзүң нуруны, маңа өврет Өз парзларыңы.</verse>
				<verse number="136">Гөзлеримиң яшы сил дейин акяр, чүнки ынсанлар кануныңы берҗай этмейәр.</verse>
				<verse number="137">Я Реб, Сен – догры, Сениң хөкүмлериң хем адалатлы.</verse>
				<verse number="138">Сениң буйран дүзгүнлериң адыл хем-де җуда вепалы.</verse>
				<verse number="139">Ыхласым мени якып-яндыряр, чүнки душманларым унудяр Сениң сөзүңи.</verse>
				<verse number="140">Сениң вадаң өрән ыгтыбарлыдыр, Сениң бендәң оны сөййәндир.</verse>
				<verse number="141">Әсгерилмән, кемсидилсем-де, унутмаярын буйрукларыңы.</verse>
				<verse number="142">Сениң догрулыгың – бакы догрулык, Сениң кануның хем хак.</verse>
				<verse number="143">Мушакгат ве күлпет үстүме инди, шонда-да табшырыкларыңдан леззет алярын.</verse>
				<verse number="144">Сениң дүзгүнлериң догры асырларбойы, маңа пайхас бер, гой, мен яшайын.</verse>
				<verse number="145">Тутуш йүрегим билен перят эдйәрин, Я Реб, маңа җогап бер, мен парзларыңы берҗай эдейин.</verse>
				<verse number="146">Сени чагырярын, мени халас эт, дүзгүнлериңи берҗай эдейин.</verse>
				<verse number="147">Гүн догманка туруп, перят эдйәрин, Сениң сөзүңе умыт баглаярын.</verse>
				<verse number="148">Сениң вадаң барада ойланмак үчин, гөзлерим узаклы гиҗәни оя гечирди.</verse>
				<verse number="149">Өз садык сөйгиңе гөрә эшит сесими, я Реб, адалатыңа гөрә маңа бер яшайышы.</verse>
				<verse number="150">Мени яман ниет билен ызарлаянлар якына гелди, олар Сениң кануныңдан узакдадырлар.</verse>
				<verse number="151">Эмма Сен якынсың, я Реб. Сениң табшырыкларың әхлиси хакдыр.</verse>
				<verse number="152">Билйәрдим озалдан бәри: Сениң дүзгүнлериң бакы беркарар.</verse>
				<verse number="153">Җебир-җепамы гөр-де, халас эт мени, чүнки унутмаян мен кануныңы.</verse>
				<verse number="154">Хакымы алып бер, азат эт мени, вадаңа гөрә маңа бер яшайышы.</verse>
				<verse number="155">Халас болардан узакдыр эрбетлер, чүнки олар агтармаяр Сениң парзларыңы.</verse>
				<verse number="156">Я Реб, әгирт Сениң рехимиң, маңа адалатлы хөкүмлериңе гөрә бер яшайышы.</verse>
				<verse number="157">Мени аңтаянлар хем-де душманларым көп, эмма шонда-да дүзгүнлериңден чыкян дәлдирин.</verse>
				<verse number="158">Йигренч билен гараярын мен дөнүклере, олар буйрукларыңы берҗай этмейәр.</verse>
				<verse number="159">Гөр, нәхили сөййәрин буйрукларыңы! Садык сөйгиңе гөрә бер яшайышы.</verse>
				<verse number="160">Я Реб, хакыкатдыр Сениң сөзлериң! Адалатлы хөкүмлериңиң бары асырларбойы.</verse>
				<verse number="161">Шазадалар мени нәхак ере аңтаяр, эмма йүрегим Сениң сөзүңден горкяр.</verse>
				<verse number="162">Улы хазына эдинен кимин, Сениң вадаңа бегенйәрин мен.</verse>
				<verse number="163">Яланы йигренип, оны неҗис сайярын, мен Сениң кануныңы сөййәрин.</verse>
				<verse number="164">Сениң адалатлы хөкүмлериң үчин, гүнде еди гезек Сени шөхратландырярын.</verse>
				<verse number="165">Улы абаданлык бар кануныңы сөййәнлер үчин, олар асла бүдремез.</verse>
				<verse number="166">Я Реб, халас эдишиңе умыт баглаярын, табшырыкларыңы берҗай эдйәрин.</verse>
				<verse number="167">Калбым берҗай эдйәр дүзгүнлериңи, мен олары җуда сөййәрин.</verse>
				<verse number="168">Берҗай эдйәрин буйрукларыңы, дүзгүнлериңи, чүнки мениң әхли ёлларым мәлимдир Саңа.</verse>
				<verse number="169">Я Реб, перядым, гой, Саңа етсин, Өз вадаңа гөрә маңа дүшүнҗе бер.</verse>
				<verse number="170">Ялбарышым, гой, Саңа етсин, Өз вадаңа гөрә мени халас эт.</verse>
				<verse number="171">Дилим өвгүлер сачар, чүнки маңа парзларыңы өвретдиң;</verse>
				<verse number="172">дилим Сениң вадаңы нагма эдинер, чүнки табшырыкларыңың әхлиси догры.</verse>
				<verse number="173">Сениң элиң маңа, гой, ярдам берсин, чүнки табшырыкларыңа табын болмагы мен карар этдим.</verse>
				<verse number="174">Я Реб, халас эдишиңи күйсейәрин мен, Сениң кануныңдан леззет алярын.</verse>
				<verse number="175">Гой, көңлүм яшасын, Сени шөхратландырсын, Сениң адалатлы хөкүмлериң маңа, гой, көмек берсин.</verse>
				<verse number="176">Йитен гоюн кимин азашдым, гөзле бендәңи, чүнки табшырыкларыңы унутмаярын.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="119">
				<verse number="1">Мушакгатлы вагтым чагырдым Ребби, Ол хем маңа берди җогабы.</verse>
				<verse number="2">Я Реб, яланчы агыздан, хилели дилден халас эт мени.</verse>
				<verse number="3">Эй, хилели дил, саңа гөр-бак нәме эдилер! Онуң үстесине нәме гошулар?</verse>
				<verse number="4">Эдермениң йити оклары, оҗарың яндырыҗы көзлери!</verse>
				<verse number="5">Дат-бидат мениң халыма! Чүнки Мешекде сергездан болдум, Кедар чадырларында месген тутмалы болдум;</verse>
				<verse number="6">дава-җенҗел агтарян халкың ичинде, узак вагтлап месген тутмалы болдум.</verse>
				<verse number="7">Парахатлыгың тарапдары мен, эмма агзымы ачан бадыма, олар эййәм уруш-җенҗеле тайяр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="120">
				<verse number="1">Гөзлерими дага айлаян маңа ярдам ниреден гелер?</verse>
				<verse number="2">Ярдам гелер ери, гөги ярадан Ребден.</verse>
				<verse number="3">Ол сениң аягыңы тайдырмаз, сени гораян Худай иркилмез.</verse>
				<verse number="4">Серет, Ысрайылы гораян Худай не уклар, не-де иркилер.</verse>
				<verse number="5">Реб сениң Аркадагыңдыр, Реб сагыңдакы көлегәңиңдир.</verse>
				<verse number="6">Гүнортан чагы Гүн сени урмаз, гиҗесине Ай зепер етирмез.</verse>
				<verse number="7">Реб сени бела-бетерден горар, Ол сениң җаныңы горар.</verse>
				<verse number="8">Шиндиден асырларбойы, Реб горар гиришиңи хем чыкышыңы.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="121">
				<verse number="1">Маңа «Реббиң өйүне гидели» диенлеринде бегендим.</verse>
				<verse number="2">Эй, Иерусалим! дервезелериңден әтледи гадамларымыз!</verse>
				<verse number="3">Иерусалим битеви бир шәхер дек бина эдилен.</verse>
				<verse number="4">Ысрайыла берлен кануна гөрә, тирелер, Реб тирелери ол ере Реббе шүкүрлер этмәге гидйәр.</verse>
				<verse number="5">Ол ерде казылык тагты – Давут өйүниң тагты бина эдилен.</verse>
				<verse number="6">«Сени сөййәнлер аман яшасын! Диварларыңың ичинде парахатчылык болсун, гала диңлеринде ховпсузлык болсун!» дийип, Иерусалимиң парахатлыгы үчин дога-дилеглер эдиң.</verse>
				<verse number="7"></verse>
				<verse number="8">Доганларым билен якынларымың хатырасына, «Сенде рахатлык болсун!» диййәрин.</verse>
				<verse number="9">Худайымың Реббиң өйүниң хатырасына сениң аманлыгың үчин дога эдйәрин.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="122">
				<verse number="1">Эй, гөклердәки тагтда Отуран, гөзлерими Саңа бакан галдырярын.</verse>
				<verse number="2">Гулларың өз эелериниң элине бакышы кимин, гырнакларың өз бикелериниң элине бакышы кимин, Худайымыз Реб бизе мерхемет эдйәнчә, бизиң гөзлеримиз Оңа дикилги.</verse>
				<verse number="3">Бизе мерхемет эт, я Реб, бизе мерхемет эт, кемсидилмеден халыс болдук биз.</verse>
				<verse number="4">Бикәрлериң яңсыларындан, текепбирлериң кемситмесинден, халыс болды бизиң җанымыз.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="123">
				<verse number="1">«Эгер Реб тарапдарымыз болмадык болса, нәме боларды? – эй, Ысрайыл, җогап бер шуңа! –</verse>
				<verse number="2">Реб тарапдарымыз болмадык болса, адамлар бизе гаршы аяга галанларында,</verse>
				<verse number="3">бизе гаршы гахарлары янып ловланда, олар бизи дири ялмап-ювдарды,</verse>
				<verse number="4">силлер бизи сырып-сүпләрди, сув акымы бизи гирдабына доларды,</verse>
				<verse number="5">хайбатлы сувлар үстүмизден ашарды.</verse>
				<verse number="6">Бизи оларың агзына ав этмедик Реббе алкышлар болсун!</verse>
				<verse number="7">Авчының дузагындан гуш кимин гачып гутулдык: дузак гырылды, биз хем гутулдык.</verse>
				<verse number="8">Ери, гөги ярадан Реб көмегимиздир».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="124">
				<verse number="1">Реббе бил баглаянлар Сион дагы дей: ол сарсмаз, ол дурар асырларбойы.</verse>
				<verse number="2">Дагларың Иерусалими гуршайшы ялы, шиндиден асырларбойы Реб гуршаяр Өз халкының дашыны.</verse>
				<verse number="3">Догруларың юрдунда эрбетлер хөкүм сүрмезлер бакы, ёгса догруларың хем яманлык этмеги ахмал.</verse>
				<verse number="4">Я Реб, Сен ялка, ягшылары ве пәк йүреклилери.</verse>
				<verse number="5">Эмма Реб өзлериниң эгри ёлларына совланлары, беткәрлер билен биле җезаландырар; гой, Ысрайылда рахатлык болсун!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="125">
				<verse number="1">Реб Сионың абаданлыгыны гайтаранда, бу бизе бир дүйш кимин гөрүнди.</verse>
				<verse number="2">Шонда гүлкүден долуды бизиң агзымыз, шатлык шовхунындан – бизиң дилимиз. Шонда миллетлер арасында шейле дийилди: «Реб олара бейик ишлери этди».</verse>
				<verse number="3">Реб бизе бейик ишлери этди, шоңа гөрә, биз шатлыкдан долы.</verse>
				<verse number="4">Ягшың чөли гүлзарлыга өврүши кимин, я Реб, гайтар бизе өңки абаданлыгы.</verse>
				<verse number="5">Гөзяш билен экин экенлер, хешелле какып, хасыл орарлар.</verse>
				<verse number="6">Тохумлы чуваллары аглап гөтерип барян, десселерини гөтерип, шатлык билен доланар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="126">
				<verse number="1">Эгер өйи Реб бина этмесе, оны бина эдйәнлериң азабы пучдур. Эгер шәхери Реб горамаса, гаравулың оя дурмагы пучдур.</verse>
				<verse number="2">Экленмек үчин дер дөкмегиңиз, ир туруп, гич ятмагыңыз пучдур. Хава, Ол сөййәнине хатда ятырка-да рысгал берйәндир.</verse>
				<verse number="3">Чагалар Ребден болан мирасдыр, ятгының мивеси Ондан сылагдыр!</verse>
				<verse number="4">Яшлык чагының огуллары эдермениң элиндәки пейкамлар ялы:</verse>
				<verse number="5">сагдагыны олардан долдуран багтлы! Ол дервезеде душманы билен гүрлешен вагты утандырылмаз.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="127">
				<verse number="1">Ребден горкян, Онуң ёлларындан йөрейән нәхили багтлы!</verse>
				<verse number="2">Сен өз эл зәхметиңиң мивесини иерсиң, ялканарсың, ягшылык сениңки болар.</verse>
				<verse number="3">Аялың мивели үзүм агаҗы дей болар сениң өйүңде огулларың зейтун нахаллары дей – сачагыңың башында</verse>
				<verse number="4">Ребден горкян, ине, шейле ялканар!</verse>
				<verse number="5">Реб саңа Сиондан ак пата берер! Өмүрбойы Иерусалимиң ровачлыгыны гөрерсиң.</verse>
				<verse number="6">Сен огулларыңың огулларыны гөрерсиң. Гой, Ысрайылда рахатлык болсун!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="128">
				<verse number="1">«Маңа яшлыгымдан бәри көп хүҗүм этдилер – – дийип, инди Ысрайыл айтсын. –</verse>
				<verse number="2">Маңа яшлыгымдан бәри көп хүҗүм этдилер. Йөне менден үстүн чыкмадылар.</verse>
				<verse number="3">Сүрүмчилер мениң аркамы сүрдүлер, олар узын кешлерини чекдилер».</verse>
				<verse number="4">Эмма вепалы Реб эрбетлериң танапларыны гырып ташлады.</verse>
				<verse number="5">Сионы йигренйәнлериң әхлиси гой, утанып, ызына дөнсүн.</verse>
				<verse number="6">Гой, олар үчекде гөгерип, гүллемәнкә солян от кимин болсун.</verse>
				<verse number="7">Ондан оракчы гысымыны долдурмаз, дессе богян гуҗагыны долдурмаз.</verse>
				<verse number="8">«Чәҗиңе берекет! Өмрүңе берекет!» дийип, өтегчи айтмаз.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="129">
				<verse number="1">Я Реб, чуңлуклардан чагырян Сени.</verse>
				<verse number="2">Эй, Таңры, эшит сесими, дат-перятларымың сесини гулагың диңлесин үнсли.</verse>
				<verse number="3">Я Реб, гүнәлери хасаба алсаң, я Таңры, хузурыңда ким дуруп билер?</verse>
				<verse number="4">Эмма Сенден горкарлар ялы, Сенде бардыр гечиримлилик.</verse>
				<verse number="5">Мен Реббе интизар, җаным интизар, мен Онуң сөзүне умыт баглаян.</verse>
				<verse number="6">Гаравуллар даңың атмагына интизар, хава, гаравуллар даңың атмагына интизар, мениң җаным шондан хем көп Таңра интизар.</verse>
				<verse number="7">Эй, Ысрайыл, Реббе багла өз умыдыңы: Реб садык сөйгүсини гөркезйәр, Ол хемише халас этмәге тайяр.</verse>
				<verse number="8">Ысрайылы әхли гүнәлеринден Ол халас эдер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="130">
				<verse number="1">Я Реб, мениң йүрегимде текепбирлик ёк, гөзлерим хем улумсылык билен гаранок, Дүшүнип билмейән җуда бейик ишлере мен улашамок.</verse>
				<verse number="2">Терсине, сүйтден айрылан чаганы энәниң көшешдириши дей, җаныма басалык бердим ве көшешдирдим.</verse>
				<verse number="3">Эй, Ысрайыл, Реббе багла өз умыдыңы, шиндиден асырларбойы!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="131">
				<verse number="1">Я Реб, ятла Давуды хем-де онуң чекен җепаларыны,</verse>
				<verse number="2">онуң Реббе вада бершини, Якубың Гудратлы Худайына әхт эдишини:</verse>
				<verse number="3">«Реб үчин бир ер, Якубың Гудратлы Худайына месген тапянчам, өйүме гирмерин, дүшегиме гечип ятмарын, гөзлериме укы бермерин, габакларымы ымызгандырмарын».</verse>
				<verse number="4"></verse>
				<verse number="5"></verse>
				<verse number="6">Ине, Эфратда Әхт сандыгы барада эшитдик, Егарым топрагында биз оны тапдык.</verse>
				<verse number="7">Йөрүң, Онуң месгенине гиделиң, Онуң аягына йыкылып, сежде эделиң.</verse>
				<verse number="8">Галк, я Реб, гир Сен дынчлык меканыңа Өз гүйҗүңиң нышаны Әхт сандыгы билен.</verse>
				<verse number="9">Руханыларың догрулык лыбасына бесленсин, садыкларың, гой, шатланып, нагмалар айтсын.</verse>
				<verse number="10">Гулуң Давудың хатырасына, Өз сечип-сайланыңдан Сен йүз өвүрме.</verse>
				<verse number="11">Реб Давут билен ыгтыбарлы әхт баглашды, Ол эден әхтинден дәнмез: «Сениң зүрятларыңдан бирини отурдарын сениң тагтыңда.</verse>
				<verse number="12">Эгер зүрятларың берҗай этсе әхтими хем-де олара өвреден дүзгүнлерими, оларың зүрятлары хем сениң тагтыңда отурарлар эбеди».</verse>
				<verse number="13">Чүнки Реб Сионы сечип-сайлады, оны Өзүне месген этмек иследи:</verse>
				<verse number="14">«Бу Мениң бакы дынчлык меканым, оны күйседим: шу ерде месген тутарын.</verse>
				<verse number="15">Мен онуң азыгыны болелин берекетләрин, онуң мәтәчлерини нандан дойрарын.</verse>
				<verse number="16">Руханыларыны гутулыш лыбасына бесләрин, онуң садыклары шатланып, нагмалар айдар.</verse>
				<verse number="17">Мен ол ерде Давудың кувватыны өсдүрҗек, Өз сайланымың шамчырагына элмыдама нур берҗек.</verse>
				<verse number="18">Онуң душманларыны рысвалыга бүрәрин, онуң депесиндәки тәч болса ялкымын сачар».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="132">
				<verse number="1">Доганларың биле яшамаклары гөр, нәхили говы хем-де якымлы!</verse>
				<verse number="2">Бу баша гуюлян мукаддес яг ялыдыр, сакгала, Харуның сакгалына, онуң гейиминиң якасына сырыгян мукаддес яг ялыдыр!</verse>
				<verse number="3">Ол Сион дагларына дүшйән Хермоның болдан-бол чыгы киминдир. Чүнки Реб ол ерде ялканыш, бакы яшайыш болсун дийип, табшырык берди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="133">
				<verse number="1">Эй, Реббе әхли хызмат эдйәнлер – гиҗесине Реб өйүнде дурянлар, Ребби алкышлаң!</verse>
				<verse number="2">Мукаддес өе тарап эллериңизи галдырып, Ребби алкышлаң.</verse>
				<verse number="3">Ери-гөги ярадан Реб, гой, сизе Сиондан ак пата берсин.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="134">
				<verse number="1">Реббе шан-шөхрат болсун! Эй, Реббе хызмат эдйәнлер, Реббиң адыны шөхратландырың! Эй, Реббиң өйүнде, Худайымызың өйүниң ховлусында хызмат эдйәнлер, Ребби шөхратландырың!</verse>
				<verse number="2"></verse>
				<verse number="3">Реббе шан-шөхрат болсун! Чүнки Реб ягшы. Онуң адына нагмалар айдың, чүнки бу өрән леззетли.</verse>
				<verse number="4">Чүнки Реб Өзи үчин Якуп неслини, Өз генҗи хөкмүнде Ысрайылы сечип-сайлады.</verse>
				<verse number="5">Мен билйәрин Реббиң бейикдигини, Таңрымызың әхли таңрылардан үстүндигини.</verse>
				<verse number="6">Гөклерде, ериң йүзүнде, деңизлерде, бар чуңлукларда Реб Өз гөвнүниң ислән задыны эдйәр.</verse>
				<verse number="7">Ол ериң учларындан булутлары турузяр, ягыш үчин йылдырымлар чакдыряр, Өз аммарларындан ели чыкаряр.</verse>
				<verse number="8">Ол Мүсүрде ынсанларың ве хайванларың илкинҗи догланларыны өлдүрди.</verse>
				<verse number="9">Эй, Мүсүр, Ол сениң ичиңе – фараоның, әхли хызматкәрлериниң үстүне аламатлары, мугҗызалары ёллады.</verse>
				<verse number="10">Ол көп миллетлери гырды, гүйчли патышалары өлдүрди:</verse>
				<verse number="11">аморларың патышасы Сихоны, башанларың патышасы Огы ве әхли Кенган шалыкларыны.</verse>
				<verse number="12">Оларың топрагыны мирас хөкмүнде, сайлама мүлк хөкмүнде Өз ысрайыл халкына берди.</verse>
				<verse number="13">Я Реб, Сениң адың эбеди, я Реб, Сен ятланарсың асырларбойы.</verse>
				<verse number="14">Реб Өз халкыны хаклы чыкарар, Өз бенделерине рехим-шепагат эдер.</verse>
				<verse number="15">Миллетлериң бутлары күмүш-тылладыр, олар ынсан эллериниң ишидир.</verse>
				<verse number="16">Оларың агзы бар, йөне гүрләнок, гөзлери бар, йөне гөренок.</verse>
				<verse number="17">Гулаклары бар, йөне эшиденок, агызларында хич бир дем хем ёк.</verse>
				<verse number="18">Шолар дек болар бутлары ясанлар, олара бил баглан әхли ынсанлар.</verse>
				<verse number="19">Эй, Ысрайыл несли, Ребби алкышлаң, эй, Харун несли, Ребби алкышлаң.</verse>
				<verse number="20">Эй, Леви несли, Ребби алкышлаң, эй, Ребден горкянлар, Ребби алкышлаң.</verse>
				<verse number="21">Иерусалимде месген тутан Реббе Сиондан алкышлар болсун! Реббе шан-шөхрат болсун!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="135">
				<verse number="1">Реббе шүкүр эдиң, чүнки Ол ягшы, Онуң сөйгүси бакы.</verse>
				<verse number="2">Худайлар Худайына шүкүр эдиң, Онуң сөйгүси бакы.</verse>
				<verse number="3">Таңрылар Таңрысына шүкүр эдиң, Онуң сөйгүси бакы.</verse>
				<verse number="4">Бейик гудратлары эдйән диңе Олдур, Онуң сөйгүси бакы.</verse>
				<verse number="5">Гөклери пайхас билен ярадан Олдур, Онуң сөйгүси бакы.</verse>
				<verse number="6">Ери сувларың үстүне язан хем Олдур, Онуң сөйгүси бакы.</verse>
				<verse number="7">Улы ышыклары ярадан Олдур, Онуң сөйгүси бакы.</verse>
				<verse number="8">Гүндиз хөкүм сүрер ялы Гүни ярадан Олдур, Онуң сөйгүси бакы.</verse>
				<verse number="9">Гиҗе хөкүм сүрер ялы Айы, йылдызлары ярадан Олдур, Онуң сөйгүси бакы.</verse>
				<verse number="10">Мүсүриң новбахарларыны өлдүрен Олдур, Онуң сөйгүси бакы.</verse>
				<verse number="11">Гүйчли эли, узадан голы билен, ысрайыллары Мүсүрден чыкаран Олдур, Онуң сөйгүси бакы.</verse>
				<verse number="12"></verse>
				<verse number="13">Гызыл деңзи икә бөлен Олдур, Онуң сөйгүси бакы.</verse>
				<verse number="14">Ысрайыллары онуң ортасындан гечирен Олдур, Онуң сөйгүси бакы.</verse>
				<verse number="15">Фараоны, гошуныны Гызыл деңизде дерби-дагын эден-де Олдур, Онуң сөйгүси бакы.</verse>
				<verse number="16">Өз халкына чөлде ёл гөркезен Олдур, Онуң сөйгүси бакы.</verse>
				<verse number="17">Бейик патышалары өлдүрен Олдур, Онуң сөйгүси бакы.</verse>
				<verse number="18">Кувватлы патышалары ёк эден Олдур, Онуң сөйгүси бакы.</verse>
				<verse number="19">Аморларың патышасы Сихоны ёк эден Олдур, Онуң сөйгүси бакы.</verse>
				<verse number="20">Башаның патышасы Огы ёк эден Олдур, Онуң сөйгүси бакы.</verse>
				<verse number="21">Оларың топрагыны мирас хөкмүнде берен Олдур, Онуң сөйгүси бакы.</verse>
				<verse number="22">Оларың топрагыны мирас хөкмүнде Ысрайыла – Реббе хызмат эдйән халка берен-де Олдур, Онуң сөйгүси бакы.</verse>
				<verse number="23">Пес гүнүмизде бизи ятлан Олдур, Онуң сөйгүси бакы.</verse>
				<verse number="24">Душманларымыздан бизи халас эден Олдур, Онуң сөйгүси бакы.</verse>
				<verse number="25">Әхли җанлы-җандара иймит берйән Олдур, Онуң сөйгүси бакы.</verse>
				<verse number="26">Гөгүң Худайына шүкүр эдиң, Онуң сөйгүси бакы.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="136">
				<verse number="1">Бабыл сувларының боюнда отурып, Сионы ятлан вагтымыз гөзяш дөкүпдик.</verse>
				<verse number="2">Шол ердәки дерек агачларындан өз лираларымызы асып гоюпдык.</verse>
				<verse number="3">Бизи есир аланлар шол ерде нагма талап этдилер, бизе эзъет беренлер шадыянлыгы талап этдилер. «Бизе Сион нагмаларындан бирини айдың» дийдилер.</verse>
				<verse number="4">«Ят топракда ненең эдип Реббиң нагмасыны айдалы?!»</verse>
				<verse number="5">Эй, Иерусалим, эгер сени унутсам, гой, элим хүнәрини унутсын.</verse>
				<verse number="6">Эгер сени яда салмасам, Иерусалим шатлыгымың сересидир диймесем, гой, дилим дамагыма япышсын!</verse>
				<verse number="7">Я Реб, Иерусалимиң йыкылан гүни: «Оны юмруң, оны юмруң дүйбүне ченли!» диен эдомлары Сен ядыңа сал!</verse>
				<verse number="8">Эй, Бабыл гызы, эй, вейран болмуш, сениң бизе эденлериңи гайтарҗак нәхили багтлы!</verse>
				<verse number="9">Сениң балаларыңы даша урҗак нәхили багтлы!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="137">
				<verse number="1">Я Реб, түйс йүрекден Саңа шүкүр эдерин, ылахы барлыклар өңүнде Саңа нагма айдарын.</verse>
				<verse number="2">Мукаддес ыбадатханаңың өңүнде сежде эдерин, Саңа сөйгиң, вепадарлыгың үчин шүкүр эдерин. Чүнки Сен Өз адыңы хем-де сөзүңи әхли затдан бейгелтдиң.</verse>
				<verse number="3">Чагыран гүнүмде Сен җогап бердиң, җанымы гүйч билен кувватландырдың.</verse>
				<verse number="4">Я Реб, ер йүзүниң әхли шалары Саңа шүкүр эдйәрлер, чүнки эшитдилер агзыңдан чыкан сөзлери.</verse>
				<verse number="5">Олар Реббиң ёллары барада нагма айдарлар, чүнки Реббиң шөхраты бейик.</verse>
				<verse number="6">Реб бейик болса хем, песпәллере назарын саляр, эмма текепбирлери узак ерден сайгаряр.</verse>
				<verse number="7">Мушакгат ичинде гезсем-де, мени аман саклаяң, душманларыма гаршы Өз элиңи узадяң. Сениң голуң мени халас эйлейәр.</verse>
				<verse number="8">Реб мениң арымы алар; я Реб, Сениң сөйгиң эбеди галар, Өз эллериңиң ишини Сен терк эйлеме.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="138">
				<verse number="1">Я Реб, мени сынаярсың ве танаярсың!</verse>
				<verse number="2">Отурып-туршумы Өзүң билйәрсиң, пикирлерими узаклардан аңярсың.</verse>
				<verse number="3">Йөрейшими, ятышымы ызарлаярсың, мениң әхли ёлларымы Сен танаярсың.</verse>
				<verse number="4">Хениз агзымдан бир сөз чыкманка, я Реб, Сен оны эййәм долы билйәрсиң.</verse>
				<verse number="5">Ызымдан, өңүмден Сен гуршаярсың, Сен үстүме Өз элиңи гойярсың.</verse>
				<verse number="6">Муны билмек мениң үчин җуда аҗайып, ол белент, мен оны аңып билемок.</verse>
				<verse number="7">Сениң Рухуңдан нирә гидейин?! Сениң хузурыңдан нирә гачайын?!</verse>
				<verse number="8">Гөклере галсам, ол ерде Сен бар! Өлүлер дүнйәсине инсем, ол ерде Сен бар!</verse>
				<verse number="9">Сәхериң ганатларына мүнүп, деңзиң иң узак еринде чадыр гурунсам,</verse>
				<verse number="10">хатда ол ерде-де элиң ёл гөркезер маңа. Сениң голуң мени сөйгетләр.</verse>
				<verse number="11">Дийсем: «Гой, түмлүк мени бүресин, мени гуршан ягтылык гиҗә өврүлсин».</verse>
				<verse number="12">Сениң үчин түмлүк гараңкы дәлдир! Гиҗе хем гүндиз ялы ягтыдыр, Сениң билен түмлүк-де ягтылык дейдир.</verse>
				<verse number="13">Сен мениң ичгошларымы яратдың, энем гөвресиндекәм Сен шекил бердиң.</verse>
				<verse number="14">Мен Саңа өвги айдярын, чүнки мени аҗайып, тәсин яратдың. Аҗайыпдыр Сениң ишлериң, муны җуда оңат билйәндир калбым.</verse>
				<verse number="15">Пынханлыкда ярадылан махалым, ериң чуңлукларында эмеле гелен махалым, Сенден гизлин дәлди мениң сүңклерим.</verse>
				<verse number="16">Хениз шекилсизкәм мени гөзлериң гөрди, маңа белленилен гүнлериң хич бири хениз гелмәнкә, оларың хер бири Сениң китабыңда эййәм язылгы.</verse>
				<verse number="17">Эй, Худай, пикирлериң маңа нәхили эзиз! Оларың сан-саҗагы ёк!</verse>
				<verse number="18">Эгер санайын дийсем, оларың саны чәгеден-де көп, олары санап билседим, Сен дек яшардым узак.</verse>
				<verse number="19">Эй, Худай, эрбет адамлары Сен ёк этседиң! Эй, ганхорлар, айрылың менден!</verse>
				<verse number="20">Олар Сен барада бетпәллик билен гүрлейәр, душманларың адыңы ерликсиз ере агзаяр.</verse>
				<verse number="21">Я Реб, Сени йигренйәнлери мен йигренйәрин, Саңа гаршы баш галдырянлары неҗис сайярын.</verse>
				<verse number="22">Олары бүтинлей мен йигренйәрин, мен олары душман сайярын.</verse>
				<verse number="23">Эй, Худай, мени барла-да, йүрегими бил! мени сына-да, пикирлерими бил!</verse>
				<verse number="24">Гөр, мен эрбет ёлдан барян болмайын, эбедилик ёлуна мени угрукдыр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="139">
				<verse number="1">Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Давудың мезмуры.</verse>
				<verse number="2">Я Реб, яманлардан мени халас эт, залым адамлардан мени пенала.</verse>
				<verse number="3">Олар бетниетлери йүрегине дүвйәр, олар дынгысыз уруш турузяр.</verse>
				<verse number="4">Олар йылан ялы диллерини йителдйәр, агызларында йылан зәхери бардыр.</verse>
				<verse number="5">Я Реб, мени эрбедиң элинден сакла хем-де залым адамдан гора. Олар аягыма бадак атмак ислейәр.</verse>
				<verse number="6">Текепбирлер маңа гизлин дузак гойдулар, торларының йүплерини язып гойдулар, ёлуң гырасында мениң үчин гапан гурдулар.</verse>
				<verse number="7">Реббе дийдим: «Мениң Худайым Сенсиң, я Реб, дады-перядымың сесини эшит.</verse>
				<verse number="8">Эй, Хөкмүрован Реб, гүйчли Халасгәримсиң сөвеш гүни башымы Сен горандырсың.</verse>
				<verse number="9">Я Реб, эрбет адамы мырадына етирме, онуң бетниетлери берҗай болмасын, ол бейгелмесин!»</verse>
				<verse number="10">Мени габанларың агзындан чыкан гаргышлар, гой, оларың өз башларындан инсин.</verse>
				<verse number="11">Оларың үстүне көйдүриҗи көзлер дөкүлсин, гой, олар ода, чуң горпа дүшсүн, гой, олар асла чыкып билмесин.</verse>
				<verse number="12">Төхметчилер юртда, гой, орнашмасын, бетбагтлык залым адамы, гой, ав эдинсин.</verse>
				<verse number="13">Билйәрин: Реб эзиленлериң ишине гарар, мәтәчлере адалатлы карар чыкарар.</verse>
				<verse number="14">Догрулар Сениң адыңа шүкүр эдерлер, догры ынсанлар хузурыңда месген тутарлар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="140">
				<verse number="1">Я Реб, Сени чагырярын, тиз дадыма етиш дат-перядымың сесини эшит!</verse>
				<verse number="2">Хузурыңда догам сайылсын хошбой түссе дей, эллерими галдырышым – агшам гурбанлыгы дей.</verse>
				<verse number="3">Я Реб, гаравул гой мениң агзыма, мениң дилими гора.</verse>
				<verse number="4">Йүрегим яманлыга йыкгын болмасын, гүнә эдйән адамлар билен эрбет ишлери этмәйин, оларың нәз-ныгматларындан асла датмайын.</verse>
				<verse number="5">Гой, догры ынсан мени урсун, бу ягшылыкдыр, гой, маңа ол кәесин, бу башыма якымлы яг киминдир, мениң башым оны, гой, рет этмесин. Догрудан-да, эрбетлериң ишлерине гаршы дилег эдйәрин.</verse>
				<verse number="6">Оларың баштутанлары гаядан ашак зыңланда, мениң сөзлерими эшидер, чүнки олар якымлы.</verse>
				<verse number="7">Бириниң ер сүренде топрагы агдаршы ялы, бизиң-де сүңклеримиз өлүлер дүнйәсиниң агзында чашар.</verse>
				<verse number="8">Мениң гөзлерим Саңа дикилги, я Хөкмүрован Реб! Сени пена эдинйәрин, мени горагсыз гойма!</verse>
				<verse number="9">Мени гора оларың дузакларындан хем-де беткәрлериң – гапанларындан.</verse>
				<verse number="10">Гой, эрбетлер өз торларына дүшсүн, мен болса саг-аман гечип гидейин.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="141">
				<verse number="1">Мен гаты сес билен Реббе перят эдйәрин, гаты сес билен Реббе мен ялбарярын.</verse>
				<verse number="2">Онуң өңүне арз-халымы дөкйәрин, Онуң өңүнде гайгыларымы беян эдйәрин.</verse>
				<verse number="3">Рухум тапдан дүшен махалы, Сен билйәнсиң мениң ёлумы! Йөрейән ёдамда маңа дузак гурдулар.</verse>
				<verse number="4">Сагыма бак-да, гөр: хич ким маңа хормат гоймаяр, маңа инди гачалга-да ёк, хич ким җанымың гайгысыны этмейәр.</verse>
				<verse number="5">Я Реб, Саңа перят эдйәрин, диййәрин: «Сен – мениң пенам, дирилер диярында – мениң несибәм».</verse>
				<verse number="6">Мениң перядыма дыкгат бер, чүнки гаты песелендирин. Аңтаянлардан мени халас эт, чүнки олар менден гүйчлүдир!</verse>
				<verse number="7">Зындандан азат эт мени, адыңа шүкүр эдейин! Я Реб! Маңа җомартлык эдениң үчин, догрулар мени гуршарлар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="142">
				<verse number="1">Я Реб, догамы эшит, дады-перядыма гулак гой; Өз садыклыгыңда ве догрулыгыңда, маңа җогап бер!</verse>
				<verse number="2">Өз бендәң билен дава гиришме, чүнки дирилериң хич бири Сениң өңүңде айыпсыз чыкмаз.</verse>
				<verse number="3">Душманлар аңтаяр мениң җанымы, ер билен егсан этдилер яшайшымы, гадымыетде өленлер кимин, олар түмлүкде отуртды мени.</verse>
				<verse number="4">Шоңа гөрә, рухум сустланды, мениң йүрегим сарсды.</verse>
				<verse number="5">Гадымкы гүнлери яда салярын, Сениң әхли эденлериң барада оя батярын, Сениң эллериңиң иши барада пикир эдйәрин.</verse>
				<verse number="6">Саңа тарап эллерими герйәрин. Җаным гурак топрак дей Саңа тешнедир.</verse>
				<verse number="7">Я Реб, маңа тизрәк җогап берәй-дә! Мениң рухум ысгындан дүшйәр! Габра инйәнлере меңземез ялы, менден гизлеме Сен Өз йүзүңи.</verse>
				<verse number="8">Эртирлерине маңа дуйдур садык сөйгиңи, чүнки Саңа баглаян били. Маңа билдир йөремели ёлумы, чүнки мен Саңа интизардырын.</verse>
				<verse number="9">Я Реб, душманларымдан халас эт мени, мен Сени пена эдинйәндирин!</verse>
				<verse number="10">Маңа Өз ырадаңы берҗай этмеги өврет, чүнки мениң Худайым Сенсиң! Сениң ягшы Рухуң дүз ёлдан мени әкитсин!</verse>
				<verse number="11">Я Реб, Өз адың хатырасына, гора Сен яшайшымы! Өз догрулыгыңың хатырасына, мушакгатдан халас эйле җанымы!</verse>
				<verse number="12">Өз садык сөйгиңиң хатырасына, мениң душманларымы хеләк эдерсиң; җаныма эзъет берйәнлериң барыны вейран эдерсиң, чүнки мен Сениң бендәңдирин.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="143">
				<verse number="1">Мениң эллериме урушмагы, бармакларыма сөвешмеги өвредйән гаям Реббе алкышлар болсун!</verse>
				<verse number="2">Ол мениң садык сөйгимдир, мениң галам, беркитмәм, Халасгәримдир, мениң галканым, Пенакәримдир. Ол халклары маңа табын эдйәндир.</verse>
				<verse number="3">Я Реб, ынсан киммишин, Сен онуң аладасыны эдериң ялы? Ынсан оглы киммишин, Сен онуң пикирини эдериң ялы?</verse>
				<verse number="4">Ынсан бир дем киминдир, онуң өмри гечип барян көлеге дейдир.</verse>
				<verse number="5">Я Реб, Өз гөклериңи яр ве ашага ин, даглара эл дегир, гой, түтесинлер!</verse>
				<verse number="6">Йылдырымлар чакдыр, пытрат олары, пейкамларыңы ягдыр, даргат олары!</verse>
				<verse number="7">Бейикликден узат элиңи, хайбатлы сувлардан, кесекилерден азат эт, халас эт мени.</verse>
				<verse number="8">Оларың агзы ялан сөзлейәр, олар ялан касам үчин саг элини галдыряр.</verse>
				<verse number="9">Эй, Худай, Саңа тәзе нагма айдарын, он киришли гуралда Саңа мукам чаларын.</verse>
				<verse number="10">Сенсиң шалара еңишлер берйән, бендәң Давуды залым гылычдан азат эйлейән.</verse>
				<verse number="11">Мени азат эт, кесекилериң элинден халас эт мени. Оларың агзы ялан сөзлейәр, ялан касам үчин олар саг элини галдыряр.</verse>
				<verse number="12">Огулларымыз яш чагында, өсүмлик дей паҗарлап өссүн. Гызларымыз көшгүң хашамланан сүтүнлери дей болсун.</verse>
				<verse number="13">Аммарларымыз дүрли азык-овкатлардан, гой, долуп-дашсын. Гоюнларымыз өрүлерде мүңлерче, он мүңлерче болуп өрңесин.</verse>
				<verse number="14">Сыгырларымызың хөври көп болсун, душман гала диварыны, гой, бөвүсмесин; олар бизи есирлиге алмасын, көчелеримизде ахы-налыш болмасын!</verse>
				<verse number="15">Шейле ялканан халк нәхили багтлы! Худайы Реб болан халк нәхили багтлы!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="144">
				<verse number="1">Эй, Худайым, мениң Патышам! Мен Сени бейгелдерин, Сениң адыңа эбеди ве бакы алкыш айдарын.</verse>
				<verse number="2">Саңа хер гүн алкыш айдарын, адыңы эбеди ве бакы шөхратландырарын.</verse>
				<verse number="3">Реб бейик, Ол ченсиз өвгә мынасып, Онуң бейиклиги ынсан аңына сыгмаз.</verse>
				<verse number="4">Сениң ишлериң несилербойы тарып эдилер, Сениң гудратлы ишлериң хем ыглан эдилер.</verse>
				<verse number="5">Сениң белентлигиңиң шанлы шөвкети, аҗайып ишлериң барада мен ойланарын.</verse>
				<verse number="6">Олар хайбатлы ишлериң гудратындан гүррүң берерлер, мен хем Сениң бейикдигиңи ыглан эдерин.</verse>
				<verse number="7">Сениң болелин ягшылыгың дабарасыны беян эдерлер, Сениң догрулыгың барада нагма айдарлар.</verse>
				<verse number="8">Реб мерхеметли хем рехимли, гиң гөвүнли, садык сөйгә байдыр.</verse>
				<verse number="9">Реб хеммелер үчин ягшыдыр, Ол әхли яраданларына мерхемет эдйәр.</verse>
				<verse number="10">Я Реб, әхли ишлериң Саңа шүкүр эдерлер, әхли садыкларың Саңа алкыш айдарлар.</verse>
				<verse number="11">Сениң шалыгыңың шанлы шөвкетини, гудратлы ишлериңи ынсанлара билдирмек үчин, олар Сениң шалыгыңың шөхратыны айдарлар, Сениң гудратыңдан гүррүң берерлер.</verse>
				<verse number="12"></verse>
				<verse number="13">Сениң шалыгың – мүдими шалык, хөкүмдарлыгың – несиллербойы. Реб әхли сөзлеринде вепадар, Ол әхли ишлеринде рехимдар.</verse>
				<verse number="14">Реб сөйгетлейәр әхли йыкыланлары, Ол дикелдйәр әхли бүкүленлери.</verse>
				<verse number="15">Хеммәниң гөзлери Саңа умыт билен гараяр, Сен өз вагтында оларың рыскыны берйәрсиң.</verse>
				<verse number="16">Сен элиңи ачярсың, әхли җандарлара ислән задыны берйәрсиң.</verse>
				<verse number="17">Реб әхли ёлларында догрудыр, Ол әхли ишлеринде рехим-шепагатлыдыр.</verse>
				<verse number="18">Реб Өзүни чагырянларың хеммесине, Өзүни чындан чагырянларың хеммесине якындыр.</verse>
				<verse number="19">Ол Өзүнден горкянлары мырадына етирйәр, оларың налышыны эшидйәр ве халас эдйәр.</verse>
				<verse number="20">Реб Өзүни сөййәнлериң әхлисини гораяр, эмма эрбетлериң барыны Ол хеләк эдер.</verse>
				<verse number="21">Мениң агзым Реббе өвгүлер айдар, җанлы-җандарларың бары асырларбойы мукаддес адына алкышлар айдар!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="145">
				<verse number="1">Реббе шан-шөхрат болсун! Ребби шөхратландыр, эй, мениң җаным!</verse>
				<verse number="2">Мен өмүрбойы Ребби шөхратландырарын, демим барка Худайыма нагма айдарын.</verse>
				<verse number="3">Шазадалара, ынсан оглуна хич бил багламаң, чүнки олар халас этмейәр.</verse>
				<verse number="4">Оларың җаны чыкып, топрага гайдып баранда, шол гүнүң өзүнде ниетлери пуч боляр.</verse>
				<verse number="5">Ненең багтлы Якубың Худайына даянян, онуң Худайы Реббе умыт баглаян!</verse>
				<verse number="6">Ери, гөги, деңзи ве олардакы әхли җанлы-җандарлары ярадан Олдур, садыклыгы эбеди саклаян Олдур.</verse>
				<verse number="7">Ол эзиленлериң хакыны алып берйәндир, ачлара нан берйән Олдур, Реб есирлери бошадяр.</verse>
				<verse number="8">Реб көрлериң гөзүни ачяр, Реб бүкүленлери дикелдйәр, Реб догры ынсанлары сөййәр.</verse>
				<verse number="9">Реб гелмишеклери гөзден салмаяр, дул хатынлары, етимлери голдаяр, эмма эрбетлериң ёлуны вейран эдйәндир.</verse>
				<verse number="10">Реб хөкүм сүрер эбеди, эй, Сион, сениң Худайың – несиллербойы. Реббе шан-шөхрат болсун!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="146">
				<verse number="1">Реббе шан-шөхрат болсун! Чүнки Худайымызы нагма билен өвмек ягшыдыр, леззетлидир, Ол өвгүлере лайыкдыр.</verse>
				<verse number="2">Реб Иерусалими бина эйлейәр, Ысрайылың пытранларыны җемлейәр.</verse>
				<verse number="3">Гөвни сыныклара Ол шыпа берйәр, оларың яраларыны даңяр.</verse>
				<verse number="4">Йылдызларың саныны Ол хасаплаяр, оларың әхлисини Ол атландыряр.</verse>
				<verse number="5">Реббимиз бейикдир, кувваты көпдүр, пайхасының хич чәги ёкдур.</verse>
				<verse number="6">Реб песпәллери галдыряр, Ол эрбетлери ере пылчаяр.</verse>
				<verse number="7">Реббе шүкүр нагмаларыны айдың, Худайымыза лирада мукамлар чалың!</verse>
				<verse number="8">Ол гөклери булутлара бүрейәр, топрак үчин ягышлары тайынлап гойяр, байырларда гөк отлары гөгердйәр.</verse>
				<verse number="9">Ол хайванлара, җүйгүлдешйән гарга чагаларына оларың рыскыны берйәр.</verse>
				<verse number="10">Ол не бедевиң гүйҗүнден вагтыхош боляр, не-де уршуҗының аягындан кейпи чаг боляр.</verse>
				<verse number="11">Реб Өзүнден горкянлардан, Онуң садык сөйгүсине умыт баглаянлардан, кейпи чаг боляр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="147">
				<verse number="1">Эй, Иерусалим, Реббе өвги айт! Эй, Сион, Худайыңа шан-шөхрат болсун!</verse>
				<verse number="2">Чүнки Ол дервезелериңиң килтлерини беркидйәр, галадакы чагаларыңа ак пата берйәр.</verse>
				<verse number="3">Чәклериңде парахатлыгы беркарар эдйәр, сайлама бугдайдан сени доюряр.</verse>
				<verse number="4">Ол буйрукларыны ере гөндерйәр, Онуң сөзи тизлик билен яйраяр.</verse>
				<verse number="5">Гар ягдырып, ери ак ёргана бүрейәр, күл кимин гыравы Ол сепелейәр.</verse>
				<verse number="6">Бузларыны парчалап, ере ташлаяр, Реббиң аязына дөз гелҗек бармы?</verse>
				<verse number="7">Ол буюряр, бузлар эрейәр, ел өсдүрип, сувлар акдыряр.</verse>
				<verse number="8">Ол Якуп халкына ыглан эдйәр сөзүни, Ысрайыла – парзларыны ве хөкүмлерини.</verse>
				<verse number="9">Реб башга хич миллете шейле этмейәр, олар Онуң адалатлы хөкүмлерини билмейәр. Реббе шан-шөхрат болсун!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="148">
				<verse number="1">Реббе шан-шөхрат болсун! Гөклерден Ребби шөхратландырың, белентликлерде Оны шөхратландырың!</verse>
				<verse number="2">Эй, әхли перишделери, Оны шөхратландырың! Эй, әхли гөгүң гошунлары, Оны шөхратландырың!</verse>
				<verse number="3">Эй, Ай ве Гүн, Оны шөхратландырың! Эй, әхли нурлы йылдызлар, Оны шөхратландырың!</verse>
				<verse number="4">Эй, гөклериң гөклери, эй, гөклериң үстүндәки сувлар, Оны шөхратландырың!</verse>
				<verse number="5">Гой, олар Ребби шөхратландырсын! Чүнки Ол буюрды, олар эмеле гелди.</verse>
				<verse number="6">Реб олары бакы, мүдими беркарар этди, хич үйтгемеҗек бир парзы берди.</verse>
				<verse number="7">Эй, земинде яшаянлар, Ребби шөхратландырың: эй, деңиз ләхеңлери, чуңлукларың әхлиси,</verse>
				<verse number="8">эй, от ве долы, гар ве думан, Онуң сөзүни берҗай эдйән тупан еллери,</verse>
				<verse number="9">эй, даглар ве байырларың әхлиси, мивели агачлар, кедр дарагтларың әхлиси,</verse>
				<verse number="10">эй, хайванлар ве әхли мал-гара сүйрениҗилер ве гушлар,</verse>
				<verse number="11">эй, ер йүзүниң шалары, әхли халклары, шазадалар, дүнйәниң әхли хөкүмдарлары,</verse>
				<verse number="12">эй, яш гызлар хем-де йигитлер, яшулулар хем-де чагалар.</verse>
				<verse number="13">Гой, олар Реббиң адыны шөхратландырсын, чүнки диңе Онуң ады бейгелдилендир, Онуң шан-шөхраты ерден-гөкден белентдир.</verse>
				<verse number="14">Ол Өз халкының кувватыны артдырды, шоңа гөрә, эй, Онуң әхли садыклары, Оңа якын болан ысрайыл халкы, Реббе шан-шөхрат болсун!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="149">
				<verse number="1">Реббе шан-шөхрат болсун! Реббе тәзе нагма айдың, садыклар җемагатында Оңа өвгүлер айдың!</verse>
				<verse number="2">Ысрайыл Яраданына шатлансын! Сион перзентлери Шасына, гой, бегенсин!</verse>
				<verse number="3">Олар танс эдип, Оны шөхратландырсын, депрекде, лирада Оңа мукамлар чалсын!</verse>
				<verse number="4">Чүнки Реб Өз халкындан гөвнүхош боляр, Ол песпәллери гутулыша беслейәр.</verse>
				<verse number="5">Садыклар акланып, гой, бейгелсинлер, дүшеклеринде шатланып, нагма айтсынлар.</verse>
				<verse number="6">Диллеринде Худая өвгүлер болсун, эллеринде икийүзли гылычлар болсун.</verse>
				<verse number="7">Олар миллетлерден, гой, өч алсынлар, халклара җеза берсинлер.</verse>
				<verse number="8">Патышаларыны зынҗырласынлар, асылзадаларына гандал урсунлар.</verse>
				<verse number="9">Олар бабатда язылан хөкүми берҗай этсинлер! Мунуң өзи садыкларың бары үчин хорматдыр. Реббе шан-шөхрат болсун!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="150">
				<verse number="1">Реббе шан-шөхрат болсун! Оны мукаддес өйүнде шөхратландырың, Оны кувватлы гөклеринде шөхратландырың!</verse>
				<verse number="2">Оны гудратлы ишлери үчин шөхратландырың, Онуң аҗайып белентлигине лайык шөхратландырың!</verse>
				<verse number="3">Оны сурнайларың сеси билен шөхратландырың, арфада ве лирада шөхратландырың!</verse>
				<verse number="4">Депрек какып, танс эдип, шөхратландырың, киришли гурал, түйдүк чалып, шөхратландырың!</verse>
				<verse number="5">Оны овазлы кимваллар билен шөхратландырың, Оны белент овазлы кимваллар билен шөхратландырың!</verse>
				<verse number="6">Бурнунда дирилик непеси боланларың бары, Ребби шөхратландырсын! Реббе шан-шөхрат болсун!</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="20">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Ысрайыл патышасы, Давут оглы Сүлейманың пәхимлери.</verse>
				<verse number="2">Бу пәхимлер даналыгы ве өвүт-несихаты билмек, пайхаслы сөзлериң манысына дүшүнмек үчиндир.</verse>
				<verse number="3">Парасатлы хем-де догручыл болмак, адыллык ве деңлик, өвүт-несихаты өзлешдирмек,</verse>
				<verse number="4">садалара пайхас, яшлара билим ве акыл бермек үчиндир.</verse>
				<verse number="5">Бу пәхимлере хем тымсаллара, аталар сөзлерине ве маталларына дүшүнмек үчиндир. Акылдарлар булары эшидип, билимини артдырсын, дүшби адамлар сагдын маслахат алсын.</verse>
				<verse number="6"></verse>
				<verse number="7">Билимиң башлангыҗы – Ребден горкмаклык; диңе акмаклар даналыгы хем өвүт-несихаты хар эдйәрлер.</verse>
				<verse number="8">Диңле, оглум, атаңың несихатларыны, энеңиң өвүтлеринден йүз өвүрме.</verse>
				<verse number="9">Ол сениң башыңа аҗайып тәч, бойнуңа монҗук болар.</verse>
				<verse number="10">Эй, оглум, сени гүнәкәрлер аздырҗак болса ылалашма.</verse>
				<verse number="11">Эгер олар: «Бизиң билен йөр. Ган дөкмек үчин букуда гарашалы, себәпсиз ере бигүнәни өлдүрели.</verse>
				<verse number="12">Олары өлүлер дүнйәси ялы дирилигине, габра иненлер дей тутушлайын ювудалың.</verse>
				<verse number="13">Хер хили байлык тапарыс, өйүмизи олҗадан долдурарыс.</verse>
				<verse number="14">Әхлимиз үчин хорҗун бир болсун, арамызда шәриклигимиз дең болсун» дийселер,</verse>
				<verse number="15">эй, оглум, олар билен бир ёлдан йөреме, оларың ёл-ёдасына гадам урма.</verse>
				<verse number="16">Чүнки олар шере ковалашярлар, ган дөкмәге ховлугярлар.</verse>
				<verse number="17">Гушуң гөзүниң өңүнде оңа тор гурмак пучдур. Йөне букуда гарашянларың өз ганы дөкүлер, букуда отыркалар, оларың алҗак җаны өз җаны болар.</verse>
				<verse number="18"></verse>
				<verse number="19">Оларың такдыры шейле болар, зулума гызыгып топлан байлыгы өз җаныны алар.</verse>
				<verse number="20">Даналык көчеде гаты сесленйәр, базар ерлеринде җар чекйәр.</verse>
				<verse number="21">Җемендели ерлерде гыгыряр, шәхер дервезесиниң агзында сөзлейәр:</verse>
				<verse number="22">«Эй, наданлар, хачана ченли наданлыгы сөйҗексиңиз? Масгаралайҗылар хачана ченли өз масгараламагындан кейп алҗаккалар? Акмаклар хачана ченли билими йигренҗеккәлер?</verse>
				<verse number="23">Мениң кәйинҗиме үнс берсеңиз, рухумы үстүңизе дөкерин. Мен сөзүми сизе билдирерин.</verse>
				<verse number="24">Мен сизи чагырдым, мени рет этдиңиз; элими узатдым, хич ким оңа үнс бермеди.</verse>
				<verse number="25">Гайтам әхли маслахатымы рет этдиңиз, мениң кәйинҗими дуймак ислемедиңиз.</verse>
				<verse number="26">Мен-парасат бетбагтлыгыңыза гүлйәндирин; сизи горкы басанда яңсыларын.</verse>
				<verse number="27">Сизи горкы гай кимин басанда, бетбагтлык харасат болуп иненде, мушакгат хем гайгы башыңыза дүшенде,</verse>
				<verse number="28">мени чагырарсыңыз, йөне мен җогап бермерин. Мени ир эртирден агтарарсыңыз, эмма тапмарсыңыз.</verse>
				<verse number="29">Чүнки олар билими йигрендилер, Ребден горкмагы макул билмедилер.</verse>
				<verse number="30">Мениң маслахатымы кабул этмедилер, әхли кәйинҗими йигрендилер.</verse>
				<verse number="31">Мунуң үчин олар тутан ёлларының мивесини иерлер, өз пәллеринден тапарлар.</verse>
				<verse number="32">Чүнки наданлар ёлдан чыкып өлерлер, акмаклары гелеңсизлик хеләк эдер.</verse>
				<verse number="33">Мени диңләнлер парахат мекан тутарлар, яманлыкдан горкман аман боларлар».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Оглум, мениң сөзүми кабул эдип, буйругымы калбыңда сакласаң,</verse>
				<verse number="2">даналыга гулак асып, дүшүнҗә йүрегиңи берсең,</verse>
				<verse number="3">хава, пайхасы чагырсаң, дүшүнҗә ялбарсаң,</verse>
				<verse number="4">оны күмүш ялы гөзлесең, хазына дек агтарсаң,</verse>
				<verse number="5">шонда Ребден горкмаклыга акыл етирип, Худайы танамагы башарарсың.</verse>
				<verse number="6">Чүнки даналык берйән Ребдир, билим хем дүшүнҗе Онуң агзындан чыкяндыр.</verse>
				<verse number="7">Ол догручыллара ярдам берйәр, садыклыкда гезйәнлере галкан боляр.</verse>
				<verse number="8">Ол адалат ёлларыны гораяр, Өзүне садыкларың ёлуны гораяр.</verse>
				<verse number="9">Шонда догручыллыга ве адалата акыл етирерсиң, адыллыга ве ягшы ёла дүшүнерсиң.</verse>
				<verse number="10">Чүнки даналык сениң йүрегиңе гирер, билим калбыңа хош якар.</verse>
				<verse number="11">Акыллылык сени горар, дүшүнҗе саңа середер.</verse>
				<verse number="12">Даналык сени яман ёлдан, эрбет геплейәнлерден халас эдер.</verse>
				<verse number="13">Олар догры ёлы ташлап, гараңкылык ёлундан йөрейәрлер.</verse>
				<verse number="14">Яман иш эдип шатланярлар, яманың эрбетлигине гуванярлар.</verse>
				<verse number="15">Оларың ёллары эгридир, ёдалары өврүмлидир.</verse>
				<verse number="16">Худай билен әхтини унудандан, башдашындан айрылышан аялдан, дили сүйҗи кесеки зенандан даналык сени халас эдер.</verse>
				<verse number="17"></verse>
				<verse number="18">Чүнки шейле зенаның өйи өлүме элтйәр, ёллары земиниң тейине баряр.</verse>
				<verse number="19">Онуң янына гирен ызына доланып билмез, гайдып яшайыш ёлуна етмез.</verse>
				<verse number="20">Шонуң үчин ягшы иш эдйәниң ёлундан йөре, догручылларың ёлуны тут.</verse>
				<verse number="21">Чүнки юртда догручыллар мекан тутарлар, садыклар шол ерде галарлар.</verse>
				<verse number="22">Йөне эрбетлик эдйәнлер ир өлерлер, хайынлар көки билен гырларлар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Оглум, унутма өвреденлерими, буйрукларымы калбыңда сакла.</verse>
				<verse number="2">Чүнки олар өмрүң йылларыны узалдар, абаданлыгыңы көпелдер.</verse>
				<verse number="3">Садык сөйгиңи терк этме. Багла олары бойнуңа. Йүрегиң гатына язып гой.</verse>
				<verse number="4">Шонда сен Худайың хем адамларың назарында мерхемет ве абрай тапарсың.</verse>
				<verse number="5">Өз дүшүнҗәңе даянма, бүтин йүрегиң билен Реббе бил багла.</verse>
				<verse number="6">Бар ишлериңде Оны тана, Ол сениң ёлларыңы догрулар.</verse>
				<verse number="7">Өзүңи акыллы сайма; Ребден горк, ямандан чекил.</verse>
				<verse number="8">Шонда сениң җаныңа сагдынлык, бедениңе шыпа берлер.</verse>
				<verse number="9">Ребби бүтин байлыгың хем илкинҗи хасылың билен хорматла.</verse>
				<verse number="10">Шонда сениң аммарың долуп-дашар, челеклериң тәзе шерапдан җошар.</verse>
				<verse number="11">Реббиң тербиесини терк этме, оглум. Онуң кәйинҗине гысынма.</verse>
				<verse number="12">Чүнки атаның эй гөрйән оглуна темми берши ялы, Реб хем сөенини тербиелейәндир.</verse>
				<verse number="13">Даналык тапан, дүшүнҗе газанан адам багтлыдыр.</verse>
				<verse number="14">Чүнки онуң гирдеҗиси күмүшден, пейдасы алтындан артыкдыр.</verse>
				<verse number="15">Даналык җөвхерден гыммат, хич бир арзылы зат оңа тай гелмез.</verse>
				<verse number="16">Узак өмүр онуң саг элинде, байлык хем шөхрат сол элинде.</verse>
				<verse number="17">Онуң ёллары якымлы ёлдур, барча ёдалары хем саламатлыкдыр.</verse>
				<verse number="18">Япышанлар үчин ол дурмуш дарагтыдыр. Оны гайым тутанлар багтлыдыр.</verse>
				<verse number="19">Реб даналык билен җаханы бина этди; дүшүнҗе билен гөклери ерлешдирди.</verse>
				<verse number="20">Онуң билиминден чуңлуклар бөвсүлди, булутлар чыгыны пүркди.</verse>
				<verse number="21">Оглум, даналыгы, акыллылыгы горап сакла, гөзүңден салма.</verse>
				<verse number="22">Шейле этсең, олар җаныңа яшайыш, бойнуңа безег болар.</verse>
				<verse number="23">Онсоң аман-эсен гезерсиң, бүдремерсиң.</verse>
				<verse number="24">Отурсаң аркайын боларсың, ятсаң сүйҗи ука гидерсиң.</verse>
				<verse number="25">Дуйдансыз гелйән ховпдан, эрбетлериң башына инен вейранчылыкдан горкма.</verse>
				<verse number="26">Чүнки Реб сениң әхтибарың болар, аягыңы дузага дүшмекден саклар.</verse>
				<verse number="27">Элиңден гелйәркә, мәтәчлерден ярдамыңы аяма.</verse>
				<verse number="28">Элиңде барка, якыныңа: «Гит, соң гел, эртир берерин» дийме.</verse>
				<verse number="29">Саңа ынанып, аркайын яшаян якыныңа гаршы яман ниет этме.</verse>
				<verse number="30">Яманлык этмедик адам билен нәхак җеделлешме.</verse>
				<verse number="31">Залыма гөзүң гитмесин, онуң ёлларыны сайлама.</verse>
				<verse number="32">Реб азгын адамлары йигренйәр, Ол догручыллара якын боляр.</verse>
				<verse number="33">Реб эрбетлериң өйүни нәлетлейәр, догручылларың юрдуны болса ялкаяр.</verse>
				<verse number="34">Реб яңсылайҗылары яңсылаяндыр, песпәл адамлара рехим эдйәндир.</verse>
				<verse number="35">Акыллылар шөхрата эе боларлар, акмаклар болса уяда галарлар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Огулларым, диңләң атаңызың өвүт-тербиелерини, дүшүнҗе алмак үчин гулак асың.</verse>
				<verse number="2">Чүнки сизе говы билим берйәрин, мениң өвүдимден йүз өвүрмәң.</verse>
				<verse number="3">Менем атамың перзендидим, энемиң эй гөрйән ялңызыдым.</verse>
				<verse number="4">Атам маңа шейле өвретди: «Сөзлерими йүрегиңе багла. Буйрукларымы берҗай эт, шонда яшарсың.</verse>
				<verse number="5">Даналык ал, пайхаса эе бол. Айданларымы унутма, сөзүмден чыкма.</verse>
				<verse number="6">Даналыкдан айрылма, ол сени горар; сөй оны, саңа гөзегчилик эдер.</verse>
				<verse number="7">Даналыгың башы шудур – оңа эе бол. Бир зат сатын алсаң – пайхас ал.</verse>
				<verse number="8">Оңа хормат гой, ол сени гөге гөтерер; оны багрыңа бас, ол сени шөхратландырар.</verse>
				<verse number="9">Башыңа гүллерден боглан аҗайып тәч гейдирер; өвүшгинли тәҗи серпай эдер».</verse>
				<verse number="10">Диңле, оглум, айданларымы кабул эт, узалар өмрүң.</verse>
				<verse number="11">Саңа даналык ёлларыны өвретдим, догрулык ёдаларындан йөретдим.</verse>
				<verse number="12">Йөрәниңде аягыңа пәсгелчилик болмаз; ылганыңда бүдремерсиң.</verse>
				<verse number="13">Тербийә берк япыш. Оны гойберме, оны гора. Чүнки ол сениң яшайшыңдыр.</verse>
				<verse number="14">Эрбедиң ёдасына гадам басма, йөреме яманларың ёлундан.</verse>
				<verse number="15">Даш дур шол ёлдан. Ондан гитме. Ондан совлуп геч.</verse>
				<verse number="16">Чүнки яманлык этмеселер уклап билмейәрлер; бирини бүдретмесе, гөзи бүрүлмез.</verse>
				<verse number="17">Олар эрбетлик наныны иййәрлер, залымлык шерабыны ичйәрлер.</verse>
				<verse number="18">Йөне догручылларың ёдасы даң шапагы ялыдыр, гүн догянча, гитдигиче ягтыляндыр.</verse>
				<verse number="19">Эрбетлериң ёлы түм-гараңкылык ялыдыр, олар нәмә бүдрәндигини билмейәрлер.</verse>
				<verse number="20">Оглум, сөзлериме үнс бер, айдянларыма гулак ас.</verse>
				<verse number="21">Олары гөзүңден салма, йүрегиң төрүнде сакла.</verse>
				<verse number="22">Чүнки олары тапана яшайыш, тенлерине шыпа берлер.</verse>
				<verse number="23">Бар гүйҗүң билен йүрегиңи гора, чүнки яшайшың гөзбашы йүрекден гайдяр.</verse>
				<verse number="24">Агзыңдан эгрилиги, дилиңден хилегәрлиги айыр.</verse>
				<verse number="25">Гөзлериң догры өңе серетсин, назарың гөни өңе дикилсин.</verse>
				<verse number="26">Аяк басҗак ёдаңы догрула, шонда әхли ёлларың берк болар.</verse>
				<verse number="27">Сага-сола совулма, яманлыкдан даш дур.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Оглум, акыллылыгы горар ялы, додагың билими горар ялы, мениң даналыгыма үнс бер; дүшүнҗәме гулак ас.</verse>
				<verse number="2"></verse>
				<verse number="3">Чүнки бозук аялың додагындан бал дамяндыр, сөзлери ягдан юмшакдыр.</verse>
				<verse number="4">Эмма соңунда ёвшан ялы аҗыдыр, икийүзли гылыч ялы йитидир.</verse>
				<verse number="5">Онуң аяклары өлүме, әдимлери өлүлер дүнйәсине тарапдыр.</verse>
				<verse number="6">Ол яшайша барян ёл барада ойланмаяр; угры булашык, өзи муны билмейәр.</verse>
				<verse number="7">Шонуң үчин, огулларым, мени диңләң, агзымың сөзлеринден чыкмаң.</verse>
				<verse number="8">Ол аялдан гача дуруң, онуң босагасына якынлашмаң.</verse>
				<verse number="9">Ёгса абрайдан дүшерсиң, залыма бергидар боларсың.</verse>
				<verse number="10">Чекен азабың хөзирини башгалар гөрер, газанҗың өзгәниң өйүне гидер.</verse>
				<verse number="11">Ах чекип наларсың өмрүң соңунда, тениң хем бедениң гуранда.</verse>
				<verse number="12">Диерсиң шонда: «Мен нәме үчин тербийәни йигрендим, йүрегим-де кәйинҗи рет этди?</verse>
				<verse number="13">Мугаллымларымы диңлемедим, өвредйәнлере гулак асмадым.</verse>
				<verse number="14">Җемленен җемагатың өңүнде, тас масгара болупдым».</verse>
				<verse number="15">Сувы диңе өз гуйыңдан, өз чешмәң акаба сувундан ич.</verse>
				<verse number="16">Чешмелериң көчелере, булакларың мейданчалара яйрасынмы?</verse>
				<verse number="17">Олары өзге билен пайлашма, олар диңе өзүңки болсун.</verse>
				<verse number="18">Булагың сувлары ак паталы болсун, яшлыкда өйленениңе гуван.</verse>
				<verse number="19">Ол бир сөйгүли җерен, нәзик марал ялыдыр, онуң гөвүслери сени гандырсын. Мыдама кейпли җош.</verse>
				<verse number="20">Оглум, сени нәме үчин башга аял җошдурмалы? Нәме үчин зынахор аялы багрыңа басҗак?</verse>
				<verse number="21">Ынсаның ёллары Реббиң гөзүниң алнындадыр, оларың әхли ёдаларыны сынлаяндыр.</verse>
				<verse number="22">Эрбетлер өз этмишинде тутулып, гүнәлерине багланярлар.</verse>
				<verse number="23">Олар тербиесизликден өлерлер, аша акмаклыгындан азашарлар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">Оглум, карз алҗага кепил гечип, оңа дерек эл берен болсаң,</verse>
				<verse number="2">өз дилиңден дузага дүшенсиң, өз сөзлериң билен тутулансың.</verse>
				<verse number="3">Ондан халас болмак үчин шейле этмели, оглум. Якының пенҗесине дүшениңе гөрә, бар-да, онуң өңүнде өзүңи кичелт. Ялбар.</verse>
				<verse number="4">Гөзүңе укы берме, габагыңы юмма.</verse>
				<verse number="5">Авчыдан гачан җерен кимин, гушбазың элинден сыпан гуш кимин өзүңи гутар.</verse>
				<verse number="6">Эй, ялта, гарынҗаның янына бар; оларың ишлейшине серет-де, акыл ал!</verse>
				<verse number="7">Оларың не баштутаны, не гөзегчиси, не-де хөкүмдары бар.</verse>
				<verse number="8">Томусда өз иймитини топлаярлар, оракда өз азыгыны йыгнаярлар.</verse>
				<verse number="9">Эй, ялта киши, сен хачана ченли ятҗак? Укудан хачан оянҗак?</verse>
				<verse number="10">Биразаҗык укламак, бираз иркилмек үчин, гышарып гол говшураныңда, гарыплык гаракчы ялы, мәтәчлик яраглы адам мысалы башыңдан инер.</verse>
				<verse number="11"></verse>
				<verse number="12">Дейюс билен яманың ялан яшаяр агзында.</verse>
				<verse number="13">Ол гөзлерини гыпяр, аяклары билен ышарат эдйәр, бармагы билен үмлейәр.</verse>
				<verse number="14">Йүрегинде мекир ниет бар, мыдама дава-җенҗел турузяр.</verse>
				<verse number="15">Шонуң үчин оңа бетбагтчылык дуйдансыз инер; пагыш-пара болар, шыпа тапылмаз.</verse>
				<verse number="16">Реб алты зады, догрусы, еди зады йигренйәндир:</verse>
				<verse number="17">текепбир гөзи, яланчы дили, бигүнә ган дөкйән эли,</verse>
				<verse number="18">яман ниетли йүреги, яманлыга ёртян аяклары,</verse>
				<verse number="19">ялан ягдырян галп шаяды, доганлар арасында дава дөредйән адамы.</verse>
				<verse number="20">Оглум, атаң буйругыны берҗай эт, энең өвүтлеринден йүз өвүрме.</verse>
				<verse number="21">Олары мыдам йүрегиңде сакла, бойнуңа багла.</verse>
				<verse number="22">Ёлбелет боларлар саңа йөрән махалың; горарлар сени ятан махалың; гүррүңдеш боларлар оя вагтыңда.</verse>
				<verse number="23">Яман аялдан, сүйҗи дилли зынахор аялдан горамак үчин, буйрук – чыра, өвүт – нур, кәйинч-тербие – яшайша ёлдур.</verse>
				<verse number="24"></verse>
				<verse number="25">Онуң гөзеллигине йүрегиңден хөвес этме, кирпиклериниң есири болма.</verse>
				<verse number="26">Лолының бахасы бир дөвүм чөреге дурса-да, бу кемчин гымматлы җаны авлаяндыр.</verse>
				<verse number="27">Ким этегинде от гөтерер-де, эшигини якмаз?</verse>
				<verse number="28">Ким көзүң үстүнден йөрәр-де, дабаны көймез?</verse>
				<verse number="29">Якынының аялына янашан хем шейле боляр; оңа эл дегрен җезасыз галмаз.</verse>
				<verse number="30">Ачка гарныны доюрмак үчин огурлан огрыны йигренйән дәлдирлер ахырын?</verse>
				<verse number="31">Йөне ол тутулса, еди эссе эдип гайтарар, өйүниң бар байлыгыны бермели болар.</verse>
				<verse number="32">Зына эдйән адам кемакылдыр, ол өз җаныны хеләк эдйәр.</verse>
				<verse number="33">Ол тенине яра алар, биабрайчылыга учрар, пәкленип болмаҗак уяда галар.</verse>
				<verse number="34">Чүнки габанҗаңлык эркек кишини газапландыряр, ол өч аланда, хич рехим этмез.</verse>
				<verse number="35">Ол сениң пара-пешгешиңе бакмаз, нәче төлесең-де, хич разы болмаз.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">Оглум, мениң сөзлерими сакла, буйрукларымы унутма.</verse>
				<verse number="2">Буйрукларымы сакла, шонда яшарсың, өвүтлерими гөзүң гөреҗи ялы ая.</verse>
				<verse number="3">Олары бармакларыңа дак, йүрегиң гатына язып гой.</verse>
				<verse number="4">Өзүңи зынахор аялдан саклар ялы, сүйҗи дилли башга аялдан горар ялы, даналыга: «Сен мениң уям» дий. Пайхаса: «Гарындашым» дий.</verse>
				<verse number="5"></verse>
				<verse number="6">Бир гезек мен өз өйүмиң пенҗиресинден, гөзенегиң арасындан ашак середйәрдим.</verse>
				<verse number="7">Надан җахылларың арасында бир кемакыл яш йигиди гөрдүм.</verse>
				<verse number="8">Алагараңкыда, агшамара, гиҗе аралашып, гараңкы дүшенде, бурчдакы ол аялың өйүне голай көчеден гечип, онуң өйүне тарап баряр.</verse>
				<verse number="9"></verse>
				<verse number="10">Серет, бир аял өңүнден чыкды, лолы лыбасындакы гара йүрекли аял оны гаршы алды.</verse>
				<verse number="11">Ол шермендедир хем хөтҗетдир, өз өйүнде отурып билмез.</verse>
				<verse number="12">Бир гөрсең көчеде, бир гөрсең базарда, хер бурчда бир адама гарашяндыр.</verse>
				<verse number="13">Аял йигиди гуҗагына гарбап, оны огшаяр, йүзүни галңадып, шейле диййәр:</verse>
				<verse number="14">«Мен шу гүн вадамы ерине етирдим, саламатлык гурбанлыгыны бердим.</verse>
				<verse number="15">Шонуң үчин сени гаршыламага чыкдым, гөзлегиңе чыкдым-да, инди тапдым.</verse>
				<verse number="16">Дүрли гүлли мүсүр матасындан дүшек яздым.</verse>
				<verse number="17">Дүшегиме хошбой ыслы мүр, ахалот хем далчын сепдим.</verse>
				<verse number="18">Гел, эртире ченли ышкдан доюп-ганянчак, айшы-эшретден леззет алалы.</verse>
				<verse number="19">Чүнки әрим өйде ёк; ол узак ёла гитди.</verse>
				<verse number="20">Янына күмүшли хорҗуныны алды. Ай долянча, өе доланмаз».</verse>
				<verse number="21">Энчеме сөз билен өзүне майыл эдйәр, сүйҗи дили билен йигиди ыряр.</verse>
				<verse number="22">Йигит өлдүрилмәге алнып барылян өкүз ялы, багрындан ок гечйәнчә, дузага ховлугян сугун ялы, җанының кастынадыгыны билмән тора барян гуш мысалы, аялың ызына дүшйәр.</verse>
				<verse number="23"></verse>
				<verse number="24">Шол себәпли, огулларым, маңа гулак гоюң, айтҗак сөзүме үнс бериң.</verse>
				<verse number="25">Йүрегиңиз онуң ёлуна ырылмасын, онуң ёдаларында азашмаң.</verse>
				<verse number="26">Чүнки ол көплери яралап йыкды, пидалары сансыз-саҗаксыздыр.</verse>
				<verse number="27">Онуң өйи өлүлер дүнйәсиниң ёлудыр, өлүме инйәндир.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">Даналык чагырмаярмы эйсем? Белент җар чекйән дүшүнҗе дәлмидир?</verse>
				<verse number="2">Даналык ёл якасындакы белентлигиң үстүнде, ёдаларың чатрыгында дуряр.</verse>
				<verse number="3">Ол шәхер дервезелериниң агзында, гирелгелериң өңүнде дуруп җар чекйәр:</verse>
				<verse number="4">«Эй, адамлар, мен сизи чагырярын, чагырышымы ынсан огулларына гөнүкдирйәрин.</verse>
				<verse number="5">Наданлар, акыллы болуң! Сиз, акмаклар, акылыңыза айланың.</verse>
				<verse number="6">Диңләң, мен мөхүм затлары айдярын, догрыны беян эдйәрин.</verse>
				<verse number="7">Чүнки дилим шексиз хакыкаты геплейәр, агзым яланы йигренйәр.</verse>
				<verse number="8">Бар сөзүм догрудыр, ёкдур эгри-яланы.</verse>
				<verse number="9">Дүшүнйәне оларың әхлиси айдыңдыр, билим тапанлар үчин догрудыр.</verse>
				<verse number="10">Күмши дәл, несихатымы ал, сап алтын орнуна билим ал.</verse>
				<verse number="11">Чүнки даналык җөвхерден говудыр, хич арзылы зат оңа тай гелмез.</verse>
				<verse number="12">Мен даналыкдырын, пәхим-пайхас билен яшаярын, билим хем акыллылык мендедир.</verse>
				<verse number="13">Ребден горкмак яманлыгы йигренмекдир. Мен текепбирлиги хем улумсылыгы, яманлык ёлуны, яланчы дили йигренйәрин.</verse>
				<verse number="14">Өвүт хем сагдын чөзгүт мендедир. Пайхас мендирин, гүйч-кувват хем мендедир.</verse>
				<verse number="15">Мен аркалы патышалар шалык эдйәрлер, хөкүмдарлар адыл хөкүм чыкарярлар.</verse>
				<verse number="16">Сердарлар, эмелдарлар, барча догручыл хөкүм йөредйәнлер мениң үстүм билен хөкүм сүрйәрлер.</verse>
				<verse number="17">Мени сөййәнлери сөййәрин, мени ыхлас билен агтарянлар тапярлар.</verse>
				<verse number="18">Байлык, шөхрат, түкенмез мал-мүлк ве адалат мендедир.</verse>
				<verse number="19">Мениң мивәм тылладан, сап алтындан говудыр, мениң пейдам сайлама күмүшден оңатдыр.</verse>
				<verse number="20">Өзүми сөййәнлере байлыгы мирас берйән, оларың хазыналарыны долдурян. Чүнки мен догрулык ёлундан, адалат ёдаларындан йөрейән.</verse>
				<verse number="21"></verse>
				<verse number="22">Реб овал башда мени эмеле гетирди, Онуң эден ишлериниң илкинҗиси мендим.</verse>
				<verse number="23">Гадымыетде, Дүнйә ярадылмаздан өң, башда мен беркарар эдилдим.</verse>
				<verse number="24">Дүйпсүз сувлар ёкка, бол сувлы чешмелер ёкка догулдым.</verse>
				<verse number="25">Даглары ерде дикелтмәнкә, депелер дөремезден өң эмеле гелдим. Реб земини, ериң топрагыны энтек яратманды.</verse>
				<verse number="26"></verse>
				<verse number="27">Худай гөклери беркарар эден махалы, дүйпсүз сувларың йүзүне гөзъетим чекенде, мен ол ердедим.</verse>
				<verse number="28">Гөкде булутлары беркидип, дүйпсүз сувларда чешмелери гоянда,</verse>
				<verse number="29">сувлар буйругымдан чыкмасын дийип, деңзе чәк чекен махалы, Ериң бинядыны тутан махалы,</verse>
				<verse number="30">бир усса ялы мен Онуң янындадым. Хер гүн Онуң бегенҗидим, Онуң хузурында элмыдам шатланярдым.</verse>
				<verse number="31">Онуң тутуш дүнйәсинден шатландым, ынсан огулларына бегендим.</verse>
				<verse number="32">Инди, огулларым, мени диңләң! Мениң ёлумы тутянлар нәхили багтлы!</verse>
				<verse number="33">Өвүт-несихатыма гулак гоюп, акыл-пайхаслы болуң, оны харламаң.</verse>
				<verse number="34">Хер гүн дервезәми гаравуллап, гапымы горап, мени диңлейән адам багтлыдыр!</verse>
				<verse number="35">Чүнки мени тапан яшайшы тапар ве Реббиң разылыгыны газанар.</verse>
				<verse number="36">Ким мени тутмаса, өз җанына зыян эдйәр. Мени йигренйәнлериң әхлиси өлүми сөййәндир».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">Даналык өзүне җай гурды, онуң еди сүтүнини ёнды.</verse>
				<verse number="2">Гурбанлык сойды, шерабыны хәзирләп, сачагыны язды.</verse>
				<verse number="3">Кенизлерини ёллап, шәхериң белент еринден җар чекдилер:</verse>
				<verse number="4">«Ким надан болса, бәрик совулсын!» Кемакыла болса шейле диййәр:</verse>
				<verse number="5">«Гел, мениң нанымдан ий, тайярлан шерабымдан ич.</verse>
				<verse number="6">Наданлыкдан чык, шонда яшарсың. Пайхас ёлундан йөре».</verse>
				<verse number="7">Масгаралайҗа кәйән өзүне уят гетирер, эрбетлик эдйәни язгаран өзүне зыян етирер.</verse>
				<verse number="8">Масгаралайҗа кәеме, ёгса сени йигренер. Акылдара кәе, ол сени сөер.</verse>
				<verse number="9">Акылдара өвретсең, акылдарлыгы артар, догручыла өвретсең, билими артар.</verse>
				<verse number="10">Даналыгың башлангыҗы Ребден горкмакдыр. Мукаддеслиги танамак болса пәхим-пайхасдыр.</verse>
				<verse number="11">Чүнки мениң үстүмден сениң гүнлериң узалар, өмрүң йыллары артар.</verse>
				<verse number="12">Акыллы болсаң, өзүңе пейда. Масгараласаң-да, оны өзүң чекерсиң.</verse>
				<verse number="13">Акмак аял шермендедир, надандыр, хич зат билйән дәлдир.</verse>
				<verse number="14">Өйүниң гапысының алнында, шәхериң белент еринде отурып, ёлдан гечип барянлары чагырмак үчин җар чекйәр:</verse>
				<verse number="15"></verse>
				<verse number="16">«Ким надан болса, бәрик совулсын!» Кемакыла болса:</verse>
				<verse number="17">«Огурлык сув сүйҗүдир, гизлин ийилйән нан тагамлы» диййәндир.</verse>
				<verse number="18">Эмма ол ерде өлүмиң бардыгыны, онуң янына баранларың өлүлер дүнйәсиниң дүйбүндедигини билмейәрлер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">Сүлейманың пәхимлери Акыллы огул атасына шатлыкдыр, акмак огул энесине гайгыдыр.</verse>
				<verse number="2">Эрбетлик билен газанылан байлыгың пейдасы ёкдур, догрулык болса өлүмден халас эдйәндир.</verse>
				<verse number="3">Реб догручылы ач гойян дәлдир, йөне эрбетлериң арзувыны рет эдйәндир.</verse>
				<verse number="4">Ялта эл гарыплык гетирйәр, ишеңңир эл байлык.</verse>
				<verse number="5">Томусда йыгнаян парасатлы огулдыр, Орак вагтында уклаян атасыны уяда гойяр.</verse>
				<verse number="6">Догруларың башына берекет ягяр, эрбедиң дилинде зорлук гизленйәр.</verse>
				<verse number="7">Догруларың ятланмагы ялканышдыр, эрбетлериң ады чүйрейәндир.</verse>
				<verse number="8">Калбында даналык болан өвүди кабул эдер, акмагың дили болса бела элтер.</verse>
				<verse number="9">Садыклыкда гезен аман гезйәндир, эгри ёлдан йөрән аян боляндыр.</verse>
				<verse number="10">Гөз гыпян гам-гусса дучар болар, акмагың дили башына бела гетирер.</verse>
				<verse number="11">Догруларың агзы яшайыш булагыдыр, эрбетлериң агзы зорлугы өртйәндир.</verse>
				<verse number="12">Йигренч гахар-газабы ояряр, сөйги болса бар языгы багышлаяр.</verse>
				<verse number="13">Дүшүнҗели адамың дилинден даналык дөкүлйәр, кемакылың аркасына болса гамчы гарашяр.</verse>
				<verse number="14">Акыллылар билими гораярлар, акмагың дили болса хеләкчилиге гетирйәр.</verse>
				<verse number="15">Байың галасы онуң байлыгыдыр, гарыбың ёксуллыгы онуң хеләкчилигидир.</verse>
				<verse number="16">Догрының газанҗы яшайша гетирйәр, эрбетлериң газанҗы гүнә гетирйәр.</verse>
				<verse number="17">Тербийәни саклаян яшайыш ёлундадыр, кәйинҗи рет эдйән болса ёлдан азашяндыр.</verse>
				<verse number="18">Йигренҗи яшырян киши – яланчы, гыбат яйрадян болса акмакдыр.</verse>
				<verse number="19">Гепи көпүң языгы бардыр, эмма агзына эелик эдйән адам парасатлыдыр.</verse>
				<verse number="20">Догручылың дили сайлама күмүшдир, эрбетлериң йүреги хич зада дуряр.</verse>
				<verse number="21">Догручылың агзы көплери бакяр, акмаклар болса кемакыллыкдан өлйәр.</verse>
				<verse number="22">Реббиң берекеди байлык гетирйәр, Ол бу байлыга дерт-алада гошмаз.</verse>
				<verse number="23">Акмак яманлыга шатланар, дүшүнҗели адам даналыга.</verse>
				<verse number="24">Эрбедиң горкусы башына гелер, догручыллар мырадына етер.</verse>
				<verse number="25">Тупан гечйәр, эрбетлер ёк боляр, догручыллар болса эбеди беркдир.</verse>
				<verse number="26">Ишякмаза иш буюрмак, дилиңе бурч деген, гөзүңе түссе долан ялыдыр.</verse>
				<verse number="27">Ребден горкмак өмри узалдяндыр, эрбедиң өмри гысгаляр.</verse>
				<verse number="28">Догручылың умыды шатлык гетирйәр, эрбедиң умыды пуҗа чыкяр.</verse>
				<verse number="29">Реббиң ёлы догрулара пенадыр, шерлере болса горкы-беладыр.</verse>
				<verse number="30">Догручыл хич хачан орнундан сарсмаз, эрбетлер ер йүзүнде галмаз.</verse>
				<verse number="31">Догручылың дилинден даналык яйраяндыр, ялан сөзлейән дил кесилип ташланяндыр.</verse>
				<verse number="32">Догручылың агзы мынасып сөзи билйәр, эрбедиң агзындан эгрилик чыкяр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">Реббиң йигренени галп терезидир, догры өлчегден болса гөвни хош боляндыр.</verse>
				<verse number="2">Текепбирлик гелсе, масгарачылык гелйәндир, акылдарлык болса кичигөвүнлилер билендир.</verse>
				<verse number="3">Догры адамың догручыллыгы оңа ёл гөркезйәндир, дөнүгиң хилегәрлиги болса оны хеләк эдйәндир.</verse>
				<verse number="4">Газап гүнүнде мал-мүлк хайыр берйән дәлдир, догручыллык болса өлүмден гутарар.</verse>
				<verse number="5">Садык адамың догрулыгы онуң ёлуны гөнелдер, эрбетлер болса өз эрбетлиги зерарлы йыкылар.</verse>
				<verse number="6">Догры адамлары догручыллыгы халас эдйәр, хайынлар өз небсине чолашярлар.</verse>
				<verse number="7">Эрбет адам өлсе, онуң умыт-ниетем өлйәр, онуң бай болмак тамасы пуҗа чыкяр.</verse>
				<verse number="8">Догры адам мушакгатдан гутуляр, оңа дерек эрбетлер мушакгата учраяр.</verse>
				<verse number="9">Имансыз якыныны дили билен хеләклейәр, догручыл болса билим билен гутуляр.</verse>
				<verse number="10">Догруларың иши ровач аланда, шәхер бегенйәр, эрбетлер өленде той-дабара боляр.</verse>
				<verse number="11">Догручылларың дилегинден шәхер беленде галяр, эрбетлериң дилинден ол вейран боляр.</verse>
				<verse number="12">Якыныны кемсидйән кемакылдыр, дүшүнҗели адамың агзындан сөз чыкмаяр.</verse>
				<verse number="13">Гыбаткеш башганың сырыны паш эдйәндир, ынамдар гөвүн сырдаш боляндыр.</verse>
				<verse number="14">Маслахатсыз миллет хеләк боляндыр, маслахатчы көп болан ерде еңиш бар.</verse>
				<verse number="15">Нәтанша кепил болан көп зыян чекер, кепил болмакдан гачан дынч гезер.</verse>
				<verse number="16">Мылакатлы аял хормат, залымлар байлык газаняндыр.</verse>
				<verse number="17">Мерхеметли өзүне пейда гетирйәр, залым болса өзүне зыян эдйәр.</verse>
				<verse number="18">Эрбедиң газанҗы галплыкдыр, догрулык экйән хөкман хакыны алар.</verse>
				<verse number="19">Йүрекден догручыл ынсан – яшайша, яманлыгы ызлаян – өлүме баряр.</verse>
				<verse number="20">Гара йүреклилер Реббе неҗисдир, Реб садык ёлдан хошалдыр.</verse>
				<verse number="21">Мен сөз берйән, элбетде, яман җезасыз галмаз, догруларың несиллери гутулар.</verse>
				<verse number="22">Салыкатлылыкдан йүз өврен гөрмегей аялың ягдайы доңзуң бурнуна дакылан алтын ысырга ялыдыр.</verse>
				<verse number="23">Догрулар диңе ягшылыгы арзувлар, эрбетлериң гарашяны гахар-газап.</verse>
				<verse number="24">Бири бар пайлаяндыр, байлыгы болса артяр. Бири бар – гаты гысык, диңе мәтәчлиге говушяр.</verse>
				<verse number="25">Сахы адамың берекеди артар, сув берене сув берлер.</verse>
				<verse number="26">Галласыны гизлейәне халк гаргаяр, галла сатяның башына берекет ягяр.</verse>
				<verse number="27">Ягшылык гөзлейән мерхемет газаняр, яманлык гөзлейән яманлыга етер.</verse>
				<verse number="28">Байлыгына байрынян йыкылар, догрулар болса тәзе балдак ялы өсер.</verse>
				<verse number="29">Хоҗалыгына бетбагтлык гетирен ел гысымлан ялы болар, акмак акыллы адамың хызматкәри болар.</verse>
				<verse number="30">Догрының мивеси яшайыш дарагтыдыр, акылдар адам ынсанлары газаняр.</verse>
				<verse number="31">Дүнйәде догры адам җезаландырылса, эрбет билен гүнәкәриң алмыты, гөр, нәче эссе болар!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">Тербийәни сөййән билими сөййәндир, кәйинҗи йигренйән болса самсыкдыр.</verse>
				<verse number="2">Ягшы адам Реббиң мерхеметини газаняндыр, эрбет ниетлини болса хөкүм эдйәндир.</verse>
				<verse number="3">Адам эрбетлик билен беркәп билмез, догруларың көкүни хич зат гопармаз.</verse>
				<verse number="4">Мынасып аял әриниң башының тәҗидир, бинамыс аял болса сүегиңи чүйредер.</verse>
				<verse number="5">Догручылың пикири адылдыр, эрбетлериң маслахаты хайынлыкдыр.</verse>
				<verse number="6">Эрбетлериң геп-гүррүңи ган дөкмәге тешнедир, догруларың дили болса олары халас эдер.</verse>
				<verse number="7">Эрбетлер дүңдерилип ёк боляндыр, догруларың өйи болса берк дуряндыр.</verse>
				<verse number="8">Ынсан акыл-пайхасына гөрә өвүлйәр, адамда эгри хыял болса халанмаяр.</verse>
				<verse number="9">Өзүни улумсы тутуп, нана зар болан адамдан, гүнүни өзи долаян гарамаяк говудыр.</verse>
				<verse number="10">Догручыл киши малының җаныны хем гайгыряр, эрбетлериң рехими хем залымлыкдыр.</verse>
				<verse number="11">Ерини беҗерйән адамың наны бол болар, бош хыяла эерйән болса кемакылдыр.</verse>
				<verse number="12">Эрбетлер яманларың олҗасыны ислейәр, догручылларың болса көки өсйәр.</verse>
				<verse number="13">Яманлар языклы гүррүңинден дузага дүшйәр, догручыллар кынчылыкдан ёл тапяр.</verse>
				<verse number="14">Ынсан дилиниң мивесинден ягшылык тапар, эллериниң хызматы өзүне серпай болар.</verse>
				<verse number="15">Акмагың ёлы өз гөзүне догрудыр, акылдар адам маслахаты диңлейәр.</verse>
				<verse number="16">Акмагың гахары деррев билдирйәндир, сересаплы киши гөвне дегленини яшыряндыр.</verse>
				<verse number="17">Хакыкаты айдян адыл геплейәндир, галп шаят болса яланы.</verse>
				<verse number="18">Ойланман геплейән дил гылыч ялы санҗыляндыр, акылдарың дили болса шыпа берйәндир.</verse>
				<verse number="19">Чын дил эбедиликдир, яланчы дил аз салымлыкдыр.</verse>
				<verse number="20">Яман ниетлиниң йүрегинде хиле бардыр, саламатлыгы ниетлейән болса шатлык алар.</verse>
				<verse number="21">Догручыл адама хич бела гелмез, эрбетлериң башы беладан гутулмаз.</verse>
				<verse number="22">Ялан дил Реб үчин неҗисликдир, догручыллык ислейәнлерден болса Ол хошалдыр.</verse>
				<verse number="23">Сересаплылар билими өзи үчин саклаяр, акмагың йүреги болса акмаклыгыны әшгәр эдйәр.</verse>
				<verse number="24">Җаныпкешиң эли хөкүм сүрер, ялта меҗбуры ише гидер.</verse>
				<verse number="25">Гайгылы йүрек адамы чөкерйәр, ягшы сөз болса оны шатландыряр.</verse>
				<verse number="26">Догручыл адам якынына ёл гөркезйәндир, эрбетлериң ёлы болса азашдыряндыр.</verse>
				<verse number="27">Ялтаның эли тутан авуны биширмез, гайратлы болса гымматлы хазына.</verse>
				<verse number="28">Догрулык ёлунда яшайыш бардыр, ол ёлда өлүм ёкдур.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">Акыллы огул атасының өвреденини диңлейәр, масгаралайҗы болса кәйинҗе гулак асмаяр.</verse>
				<verse number="2">Ягшылар агзының мивесинден хасыл алар, йөне хайынларың ислеги зулумдыр.</verse>
				<verse number="3">Дилине берк җаныны гораяндыр, агзыбошлар хеләкчилиге баряндыр.</verse>
				<verse number="4">Ялтаның гөвни ислейәр, йөне хич зат газанмаяр, җаныпкешиң гөвни болса докмәдедир.</verse>
				<verse number="5">Догручыл ялан сөзи йигренйәр, эрбет болса рысвалык гетирйәр.</verse>
				<verse number="6">Догручыллык догруларың ёлуны гораяр, йөне гүнә эрбетлери йыкяндыр.</verse>
				<verse number="7">Бири бардыр, өзүни бай гөркезйәндир, йөне хич зады ёк. Бири бардыр, өзүни гарып гөркезйәндир, эмма байлыгы көп.</verse>
				<verse number="8">Адамың байлыгы җанына төлег боляр, йөне гарып хайбаты диңлейән дәлдир.</verse>
				<verse number="9">Догручылың нуры шөхле сачяр, эрбедиң чырасы өчйәр.</verse>
				<verse number="10">Текепбирликден диңе җедел дөрейәр, маслахат сораянда даналык.</verse>
				<verse number="11">Дуйдансыз гелен байлык барха азалар, эл билен чөплейән көп газанар.</verse>
				<verse number="12">Узага чекен тама йүрек дердидир, хасыл болан ислег яшайыш дарагтыдыр.</verse>
				<verse number="13">Өвүди әсгермейән өзүни хеләк эдйәр, буйругы саклаян болса сылаг-серпай аляр.</verse>
				<verse number="14">Акылдарың өвүди өлүм дузагындан совян яшайыш чешмесидир.</verse>
				<verse number="15">Сагдын пикир мерхемет газаняр, хайының ёлы мушакгата баряр.</verse>
				<verse number="16">Сересаплылар билим билен иш эдйәндирлер, акмак болса самсыклыгыны гөркезйәндир.</verse>
				<verse number="17">Эрбет илчи баша бела гетирйәр, садык илчи болса шыпа гетирйәр.</verse>
				<verse number="18">Өвүт-несихаты рет эден гарыплык хем биабрайлык алар, кәйинҗи кабул эдене хормат.</verse>
				<verse number="19">Амала ашан арзув җана рахатлык берйәр, яманлыкдан айрылмагы акмак йигренйәр.</verse>
				<verse number="20">Акылдарлар билен йөрейән акыллы болар, акмак билен гатнашян зыяна галар.</verse>
				<verse number="21">Гүнәкәри бетбагтлык ковалаяр, догручыллар болса ягшылык сылагыны аляр.</verse>
				<verse number="22">Ягшы адам агтык-човлукларына-да мирас галдыряр, йөне гүнә эдйәнлериң байлыгы догрулара галяр.</verse>
				<verse number="23">Гарыбың ери бол хасыл берйәр, йөне ол адалатсызлык билен сүпүрилип әкидилйәр.</verse>
				<verse number="24">Таягыны гайгырян адам оглуны йигренйәндир, оны сөййән болса вагтында тербие берйәр.</verse>
				<verse number="25">Догручылың дойянча ийҗеги бардыр, эмма эрбетлериң гарны ач галар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="14">
				<verse number="1">Акылдар зенан өйүни гуряр, акмак аял болса өйүни өз эли билен юмуряр.</verse>
				<verse number="2">Догрулыкда йөрейән Ребден горкяндыр, Ёлдан чыкян болса, Оны йигренйәндир.</verse>
				<verse number="3">Текепбириң сөзи – өзүне гамчы, дананың додагы болса өзүни гораяндыр.</verse>
				<verse number="4">Өкүзлер ёк вагты ахыр арасса, хасылың болчулыгы болса өкүзиң гүйҗи билендир.</verse>
				<verse number="5">Садык шаят ялан сөзлемез, галп шаят хер деминде ялан ягдыряндыр.</verse>
				<verse number="6">Масгаралайҗы даналык агтарса-да, оны тапян дәлдир, дүшүнҗели адама болса билим аңсатдыр.</verse>
				<verse number="7">Акмагың янындан чекил, чүнки онуң агзындан билим алмарсың.</verse>
				<verse number="8">Пайхаслы адамың даналыгы өз ёлуна дүшүнмеги үчиндир, акылсызың акмаклыгы болса алдавчылыкдыр.</verse>
				<verse number="9">Акмаклар гүнә гүлйәндирлер, йөне хошаллык догручылларың арасындадыр.</verse>
				<verse number="10">Йүрек өз дердини өзи билйәндир, шатланса-да кесеки гошулян дәлдир.</verse>
				<verse number="11">Эрбетлериң өйи вейрана дөнйәр, догручылларың чадыры паҗарлап өсйәр.</verse>
				<verse number="12">Ёл бардыр, адама догры ялы гөрүнйәр, йөне онуң соңы өлүме баряр.</verse>
				<verse number="13">Кәте гүлки ичинде-де йүрегиң гамгын, шатлыгың соңунда-да гам бардыр.</verse>
				<verse number="14">Выждансыз өз ёлларындан, ягшы адам өз эденинден канагатланар.</verse>
				<verse number="15">Надан хер сөзе ынаняндыр, пайхаслы адам болса өз әдимини ойлаяндыр.</verse>
				<verse number="16">Акыллы адам яманлыкдан горкуп гача дуряндыр, акмак болса хетденаша батырсырап, соңуны саймаз.</verse>
				<verse number="17">Гахарҗаң адам акмаклык эдйәндир, мекир адам хем йигренилйәндир.</verse>
				<verse number="18">Наданлар акмаклыгы мирас аляр, пайхаслылар болса билим тәҗини геййәр.</verse>
				<verse number="19">Яманлар ягшыларың өңүнде, эрбетлер догручылың гапысында баш эгйәндир.</verse>
				<verse number="20">Гарыбы өз якынлары-да йигренйәндир, байы болса сөййән көпдүр.</verse>
				<verse number="21">Өз якыныны йигренйәнлер гүнә эдйәндир, гарыба рехим эдйән болса багтлыдыр.</verse>
				<verse number="22">Яманлыгы ниет эдйәнлер ялңышмаярлармы? Ягшылыгы пикир эдйәнлер садык сөйги газанмаярлармы?</verse>
				<verse number="23">Хер бир зәхметден хайыр гелер, бош геп диңе мәтәчлик гетирер.</verse>
				<verse number="24">Даналыгың байлыгы хормат тәҗидир, акмакларың безеги оларың акмаклыгыдыр.</verse>
				<verse number="25">Чын шаят адамы халас эдйәндир, яланчы шаят болса дөнүклик эдйәндир.</verse>
				<verse number="26">Ребден горкяна гүйчли гораг бардыр, онуң чагаларына-да пена болар.</verse>
				<verse number="27">Ынсаны өлүм дузагындан совар ялы, Ребден горкмак яшайыш чешмесидир.</verse>
				<verse number="28">Патышаның шөхраты халкың көплүгиндедир, халкың ёк болмагы хөкүмдарың хеләкчилигидир.</verse>
				<verse number="29">Гиң гөвүнли адамың дүшүнҗеси көпдүр, даргурсак болса акмаклыгы бейгелдйәндир.</verse>
				<verse number="30">Асуда пайхас бедене яшайыш берйәр, гөриплик болса сүеклери чүйредйәр.</verse>
				<verse number="31">Эҗизи эзйән оны Яраданы ынҗадяндыр, мәтәҗе мерхемет эдйән Яраданы хорматлаяндыр.</verse>
				<verse number="32">Эрбет өз яманлыгындан йыкыляр, догручыла болса өлүмде хем пена гарашяр.</verse>
				<verse number="33">Даналык дүшүнҗели йүрекде яшаяр, хатда акмаклар арасында-да билдирйәр.</verse>
				<verse number="34">Догрулык миллети бейгелдйән болса, гүнә халклара утанчдыр.</verse>
				<verse number="35">Пайхаслы иш эдйән хызматкәр патышаның мерхеметини газаняр, масгара иш эдйән болса Онуң газабына дучар боляр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="15">
				<verse number="1">Мылайым җогап гахары совяр, гаты сөз газабы җошдуряр.</verse>
				<verse number="2">Даналыгың дилинден билим яйраяр, акмагың агзындан акмаклык чыкяр.</verse>
				<verse number="3">Реббиң гөзи хемме ердедир, ямана-ягша бакяндыр.</verse>
				<verse number="4">Мылайым дил яшайыш дарагтыдыр, бозук дил рухы чөкерйәр.</verse>
				<verse number="5">Акмак атасының өвүдини рет эдйәндир, тербийә гулак асян болса сересаплыдыр.</verse>
				<verse number="6">Догрының өйүнде байлык көпдүр, эрбедиң газанҗында мушакгат бардыр.</verse>
				<verse number="7">Дананың дили билим яйрадяр, акмагың аңы бейле дәлдир.</verse>
				<verse number="8">Эрбетлериң гурбанлыгы Реббе йигренҗидир, догручылларың догасы-да Онуң гуванҗыдыр.</verse>
				<verse number="9">Эрбетлериң ёлы Реббе йигренҗидир, догручыллыгы ызлаяны болса Ол халаяндыр.</verse>
				<verse number="10">Догры ёлы терк эдйән берк җеза алар, тербийәни йигренйән өлүме барар.</verse>
				<verse number="11">Өлүлер дүнйәси ве хеләкчилик ери Реббе ачык болса, ынсан йүреги Оңа хас хем аяндыр.</verse>
				<verse number="12">Масгаралайҗы адам кәйинҗи халаян дәлдир, ол акылдарың янына хем гитмез.</verse>
				<verse number="13">Йүрек шатлыгы йүзи ягтылдяр, йүрек ызасы рухы сындыряр.</verse>
				<verse number="14">Дүшүнҗели адамың йүреги билим агтаряндыр, акмакларың агзы болса акмаклыкдан ганяндыр.</verse>
				<verse number="15">Гарыпларың хемме гүни мушакгат, йөне ягшы йүрек мыдамалык мейлисдир.</verse>
				<verse number="16">Көп байлык билен кынчылыкда яшаныңдан, аз байлык билен Ребден горкуп яшамак ягшыдыр.</verse>
				<verse number="17">Йигренч билен ийлен гөле этинден, сөйги билен ийлен буламак говудыр.</verse>
				<verse number="18">Гахарҗаң дава турузяндыр, гиң гөвүнли болса җенҗели ятыряндыр.</verse>
				<verse number="19">Ялтаның ёлы тикенли айманча меңзейәр, догручылың ёлы болса дүздүр.</verse>
				<verse number="20">Акыллы огул атасыны гувандыряр, акмак огул болса энесини йигренйәр.</verse>
				<verse number="21">Акмаклык кемакыллара шатлыкдыр, дүшүнҗелилер болса догры йөрейәр.</verse>
				<verse number="22">Маслахат болмаса максатлар пучдур, маслахатчы көп боланда мырат хасыл боляр.</verse>
				<verse number="23">Ынсана шатлык говы җогапдан гелйәндир, ерликли сөз адама шатлык гетирйәндир.</verse>
				<verse number="24">Акылдара ёкардакы дурмуш ёлундан йөремеги ашакдакы өлүлер дүнйәсинден дашлашмагы үчиндир.</verse>
				<verse number="25">Реб текепбирлериң өйүни йыкяндыр, дул хатының чәгини болса гораяндыр.</verse>
				<verse number="26">Яман ниет Реббе йигренҗидир, якымлы сөзлери болса тәмиз сайяр.</verse>
				<verse number="27">Небсине чапян өйүне алада гетирйәр, параны йигренйән болса узак яшаяр.</verse>
				<verse number="28">Догручылың аңы җогап беренде ойланяндыр, эрбетлериң агзы яманлыгы совуряндыр.</verse>
				<verse number="29">Реб эрбетлерден дашдадыр, догручылларың догасыны болса эшидйәр.</verse>
				<verse number="30">Гөзүң нуры йүреги бегендирйәр, хош хабар болса сүңкүңе кувват берйәр.</verse>
				<verse number="31">Яшайыш өвүдини диңлейән гулак парасатлылар арасында месген тутар.</verse>
				<verse number="32">Өвүт-несихаты тутмаян өз җаныны йигренйәндир, өвүди диңлейән болса дүшүнҗе газаняр.</verse>
				<verse number="33">Ребден горкмаклык даналыгы өвредйәндир, хормат пес гөвүнлиликден соң гелйәндир.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="16">
				<verse number="1">Йүрегиң пикирлери ынсандан, йөне дилиң җогабы Ребдендир.</verse>
				<verse number="2">Адамың әхли ёллары өз гөзүне сапдыр, йөне рухуңа сын эдйән Ребдир.</verse>
				<verse number="3">Ишлериңи Реббе табшыр, ниетлериң беркарар болар.</verse>
				<verse number="4">Реб әхли зады бир максадына дөретди, хатда эрбеди хем яман гүн үчин.</verse>
				<verse number="5">Әхли текепбир Реббе йигренҗидир. Хатырҗем бол, олар җезасыз галмаз.</verse>
				<verse number="6">Садык сөйги этмишден саплаяр, Ребден горкмак яманлыкдан совяр.</verse>
				<verse number="7">Адамың ишлери Реббиң гөвнүнден туранда, оны хатда душманлары билен ярашдыряр.</verse>
				<verse number="8">Харамлыкдан гелен улы газанчдан, халаллыкдан гелен аз говудыр.</verse>
				<verse number="9">Адам йүрегинден ниет эдйәр, онуң әдимине болса Реб хөкүм эдйәр.</verse>
				<verse number="10">Рухубелент чөзгүт патышаның дилиндедир, ол адалатсыз хөкүм чыкармаз.</verse>
				<verse number="11">Догры терези ве гапан Реббиңкидир, торба ичиндәки әхли чеким дашлары Онуң ишидир.</verse>
				<verse number="12">Патышаның эрбетлик этмеги йигренчликдир, себәби тагт догручыллык билен беркарардыр.</verse>
				<verse number="13">Догры сөз патышаның гөвнүнден туряр, ол догры геплейәни сөййәр.</verse>
				<verse number="14">Патышаның газабы өлүм чапарыдыр, йөне парасатлы адам оны көшешдирйәр.</verse>
				<verse number="15">Патышаның йүзүндәки нурда яшайыш бардыр, мерхемети яз ягшыны гетирйән булут ялыдыр.</verse>
				<verse number="16">Даналык алмак алтындан говудыр, пайхас күмүшден оңатдыр.</verse>
				<verse number="17">Догручыллыгың шаёлы яманлыкдан совуляр, ёлуна дыкгат эдйән өз җаныны гораяндыр.</verse>
				<verse number="18">Хеләкчиликден өң текепбирлик, йыкылмакдан өң гедемлик гелйәндир.</verse>
				<verse number="19">Текепбирлер билен олҗа пайлашандан, кичигөвүнли гарыпларың арасында болмак говы.</verse>
				<verse number="20">Сөзе үнс берйән ровач тапар, Реббе ынанян болса багтлыдыр.</verse>
				<verse number="21">Йүреги парасатла пайхаслы дийилйәр, якымлы сөзлейиш билими артдыряр.</verse>
				<verse number="22">Акыл-пайхас эеси үчин яшайыш чешмесидир, акмак үчин акмаклык җезадыр.</verse>
				<verse number="23">Даналыгың йүреги диле пайхас берйәр, онуң сөзүни ынанчлы эдйәр.</verse>
				<verse number="24">Якымлы сөзлейиш бал ялы сүйҗүдир, җана якымлы, сүңке шыпадыр.</verse>
				<verse number="25">Ёл бардыр, адама догры ялы гөрүнйәр, йөне онуң соңы өлүме алып баряр.</verse>
				<verse number="26">Зәхмет чекдирйән онуң ишдәсидир, ачлыгы оны меҗбур эдйәндир.</verse>
				<verse number="27">Яманлар эрбетлиги газяндыр, дили көйдүриҗи от киминдир.</verse>
				<verse number="28">Эгри адам дава яйрадяр, гыбаткеш достлары бири-биринден айыряр.</verse>
				<verse number="29">Зулум эдйән якыныны алдап, яман ёла саляр.</verse>
				<verse number="30">Гөзүни гырпян эгри ишлери ниет эдйәр, додагыны чөвүрйән болса яманлык дөредйәр.</verse>
				<verse number="31">Догрулык ёлунда агаран сач хормат тәҗидир.</verse>
				<verse number="32">Гиң гөвүнли адам гүйчлүлерден үстүндир, өзүне эрк эдйән шәхери басып аландан үстүндир.</verse>
				<verse number="33">Биҗе этеге атыляр, йөне хөкүм Ребдендир.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="17">
				<verse number="1">Рахатлыкдакы бир дөвүм гуры нан давадан долы җайдакы мейлисден говудыр.</verse>
				<verse number="2">Масгара оглуң үстүнден пайхаслы гул хөкүм сүрер ве доганлар хатарында мираса шәрик болар.</verse>
				<verse number="3">Күмүш гөвечде, алтын күреде сыналян болса, йүреклери барлаян Ребдир.</verse>
				<verse number="4">Яманлык эдйән эрбет додаклара үнс берйәндир, яланчы яман ниетли диле гулак асяндыр.</verse>
				<verse number="5">Гарыбы яңсылаян Яраданы кемсидйәндир, бетбагтлыга шатланян болса җезасыз галмаз.</verse>
				<verse number="6">Агтыклар гарры адамларың тәҗидир, огулларың шан-шөхраты болса эне-аталарыдыр.</verse>
				<verse number="7">Дүрдәне сөз акмага ярашмаса, алдавлы сөз хем асылзада хич гелишмейәр.</verse>
				<verse number="8">Пара оны берйәниң гөзүне бир тумар киминдир, ол нирә өврүлсе, үстүнлик гетирер.</verse>
				<verse number="9">Языгы гечйәни сөйги хөвеслендирйәндир, дава-җенҗели гайталаян болса достуны йитирйәр.</verse>
				<verse number="10">Дүшүнҗели адама бир кәйинч акмага урлан йүз көтекден агырдыр.</verse>
				<verse number="11">Яманлар диңе булагайлык турузяндыр, олара гаршы болса залым чапар гөндерилер.</verse>
				<verse number="12">Акмагың акылсызлыгына душ боланыңдан, чагасыны алдыран ая душ гелмек говудыр.</verse>
				<verse number="13">Ягшылыга яманлык гайтаряның өйүнден яманлык гитмез.</verse>
				<verse number="14">Дава-җенҗелиң башы бөвсүлен бөвет ялыдыр, шонуң үчин оны туташманка бес эт.</verse>
				<verse number="15">Эрбеди аклаян билен догручыл адамы язгаряның икисини-де Реб йигренйәндир.</verse>
				<verse number="16">Нәме үчин акмагың элинде даналык алмага пул болсун? Онда өвренмек ниети ёк.</verse>
				<verse number="17">Якының сени хемме вагт сөййәндир, доган кынчылыклы пурсадың үчин догландыр.</verse>
				<verse number="18">Дүшүнҗеси кемлик эдйән кемакыл якынының дерегине эл берип кепил боляндыр.</verse>
				<verse number="19">Языгы сөййән даваны сөййәндир, ким босагасыны белент гурса, сүңкүниң дөвүлмегине гарашяндыр.</verse>
				<verse number="20">Эгри йүрек ягшылык тапмаяр, эгри дил болса, кынчылыга дүшйәр.</verse>
				<verse number="21">Акмагың атасы хасрат чекер, акылсызың атасы шатлыгы билмез.</verse>
				<verse number="22">Шадыян йүрек оңат шыпадыр, сынык рух сүегиңи гурадяндыр.</verse>
				<verse number="23">Адалат ёдаларыны ёймак үчин, эрбет адам гизлин пара аляндыр.</verse>
				<verse number="24">Дүшүнҗели адам даналыга середйәндир, акмагың назары ериң аңры четине.</verse>
				<verse number="25">Акмак огул атасына хасрат, дограна дертдир.</verse>
				<verse number="26">Языксыза җериме салмак нәдүрсдир, асылзада-да догручыллыгы үчин җеза бермек дүрс дәлдир.</verse>
				<verse number="27">Сөзүни җылавлаян билимлидир, дүшүнҗели адам болса мылайым рухлудыр.</verse>
				<verse number="28">Акмак хем дыманда акыллы, агзыны юманда, дүшүнҗели сайыляндыр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="18">
				<verse number="1">Үзңеликде яшаян өз исләнини эдйәндир, ол әхли сагдын өвүде гаршы гидйәндир.</verse>
				<verse number="2">Акмак адам дүшүнҗеден дәл-де, диңе өз пикирини айтмакдан кейпленйәндир.</verse>
				<verse number="3">Эрбетлик билен йигренч гелйәндир, биабрайлык билен-де масгарачылык.</verse>
				<verse number="4">Ынсаның агзындан чыкян сөзлер дүйпсүз сувлар киминдир, даналык болса җошуп акян булак мысалыдыр.</verse>
				<verse number="5">Хөкүмде эрбедиң тарапында болуп, догручылы хаксыз чыкармак дүрс дәлдир.</verse>
				<verse number="6">Акмагың дили җенҗел турузяр, онуң агзы таягы чагыряр.</verse>
				<verse number="7">Акмага дилинден бела гелйәндир, онуң додагы җанына дузакдыр.</verse>
				<verse number="8">Гыбаткешиң сөзлери датлы лукма ялыдыр, олар гарныңа сиңйәр.</verse>
				<verse number="9">Ишинде ялталык эдйән юмруҗының доганыдыр.</verse>
				<verse number="10">Реббиң ады берк галадыр, догручыллар онуң ичине өзүни атып ховпсуз болярлар.</verse>
				<verse number="11">Байларың байлыгы – оларың берк галасы, онуң хыялында бейик хаят киминдир.</verse>
				<verse number="12">Хеләкчиликден өң адамың йүреги текепбир боляндыр, хормат пес гөвүнлиликден соң гелйәр.</verse>
				<verse number="13">Диңлемән җогап бермек акмаклык хем утанчдыр.</verse>
				<verse number="14">Адамың дердини рухы чекип билйәр, йөне сынык руха ким чыдам эдер.</verse>
				<verse number="15">Пайхаслы адам билим аляндыр, даналыгың гулагы билим агтаряр.</verse>
				<verse number="16">Совгат гапылары ачяр, эмелдарларың янына элтйәр.</verse>
				<verse number="17">Башга бири гелип, оңа сораг берйәнчә, давада илки геплән догры ялы гөрүнйәндир.</verse>
				<verse number="18">Биҗе даваны тогтадяндыр, гүйчли гаршыдашларың арасындакы меселәни чөзйәндир.</verse>
				<verse number="19">Өйкели доган ичине аралашып болмаян берк галадыр, аралыкдакы дава болса, галаның гөзенекли гапысы ялыдыр.</verse>
				<verse number="20">Адам агзының мивесинден канагатланяр, дилиниң хасылындан дойяр.</verse>
				<verse number="21">Өлүмем, яшайышам дилиң ыгтыярында, дили сөййән хасылындан иер.</verse>
				<verse number="22">Говы аяла говшан говулык тапяндыр ве Реббиң разылыгыны газаняндыр.</verse>
				<verse number="23">Гарып ялбарып геплейәндир, бай болса гөдек җогап берйәндир.</verse>
				<verse number="24">Досты көп боланың хеләкчилиги-де болар, йөне догандан-да якын дост бар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="19">
				<verse number="1">Эгри дилли акмакдан, садыклыкда гезйән гарып говудыр.</verse>
				<verse number="2">Билимсиз гайрат ягшы дәлдир, Аша ховлугян ёлуны йитирйәр.</verse>
				<verse number="3">Адамы өз акмаклыгы йыкяр, йүрегинден болса Реббе гахарланяр.</verse>
				<verse number="4">Байлык танышлары бетер көпелдйәр, гарып болса өз якынынданам айрыляр.</verse>
				<verse number="5">Галп шаят җезасыз галмаз, ялан сөзлейәнем гачып гутулмаз.</verse>
				<verse number="6">Җомардың йүзүни күйсейәнлер көп, хеммелер эли ачыга дост.</verse>
				<verse number="7">Гарыбы хемме доганлары йигренйән болса, достлары онданам бетер терк эдйәр, ялбарып ызындан ылгаса, олар эййәм ёкдур.</verse>
				<verse number="8">Пәхим-пайхас газанян өзүни сөййәр, дүшүнҗелилиги саклаян болса ровачлык тапяр.</verse>
				<verse number="9">Галп шаят җезасыз галмаз, ялан сөзлейән хем хеләк болар.</verse>
				<verse number="10">Акмага айшы-эшретде яшамагың гелишмейши ялы, гула хем бегиң үстүнден хөкүм сүрмек хас бетер гелишйән дәлдир.</verse>
				<verse number="11">Пайхаслы адам гиң гөвүнли болар, язык гечмек онуң шөхратыдыр.</verse>
				<verse number="12">Патышаның газабы арслан награсы киминдир, онуң разылыгы болса отларың үстүниң чыгы ялыдыр.</verse>
				<verse number="13">Акмак огул атасына беладыр, аялың игенҗи үзнүксиз дамҗа ялыдыр.</verse>
				<verse number="14">Өй ве мал-мүлк аталардан мирас, йөне пайхаслы аял Ребдендир.</verse>
				<verse number="15">Ялталык гафлат укусына батыряр, ялта адам ачлык чекйәр.</verse>
				<verse number="16">Худайың буйругыны амал эдйән өз җаныны гораяр, ёлларына үнс бермейән болса өлер.</verse>
				<verse number="17">Ким гарыба мерхемет эдйән болса, Реббе карз берйәр, Реб онуң өвезини гайтарар.</verse>
				<verse number="18">Умыт барка оглуңа темми бер, йөне гахарың гелип, оны хеләк этме.</verse>
				<verse number="19">Гаты гахарҗаң адам җеза чекер, эгер оны халас этсең, муны ене гайталамалы боларсың.</verse>
				<verse number="20">Ахыр акыллы боларың ялы, несихата гулак гой, өвүди кабул эт.</verse>
				<verse number="21">Адамың йүрегинде ниет көпдүр, эмма Реббиң максады амала ашяр.</verse>
				<verse number="22">Адамдан гарашыляны вепалылыкдыр, Гарып адам яланчыдан ягшыдыр.</verse>
				<verse number="23">Ким Ребден горкян болса яшар! Ол канагатлы хем кынчылыксыз яшар.</verse>
				<verse number="24">Ялта табага узадан элини хатда агзына етирмез.</verse>
				<verse number="25">Масгаралайҗыны ур, наданлар пайхаслылык өвренер, дүшүнҗелини тербиеле, ол билим алар.</verse>
				<verse number="26">Атасына зулум эдйән ве энесини ковян огул масгаралык хем ыснат гетирйәр.</verse>
				<verse number="27">Оглум, эгер билимли сөзлерден азашсаң, өвүди диңлемекден сакланарсың.</verse>
				<verse number="28">Нәмынасып шаят адалатың үстүнден гүлйәр, эрбетлериң агзы яманлык иййәр.</verse>
				<verse number="29">Масгаралайҗы үчин җеза, акмагың ягырнысына ургы тайярдыр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="20">
				<verse number="1">Шерап биабрай эдйәндир, чакыр дава-җенҗел турузяндыр. Оңа алданяның әхлиси акылсыздыр.</verse>
				<verse number="2">Патышаның газабы арсланың награсы киминдир, онуң гахарыны гетирйән өз җанына төвекгеллик эдйәндир.</verse>
				<verse number="3">Давадан гачмак адама абрай гетирйәр, бар акмак җеделе тайяр.</verse>
				<verse number="4">Ялта ер сүрмән, орак вагтында хасыл гөзләр, йөне тапмаз.</verse>
				<verse number="5">Ынсаның йүрегиндәки пикир чуң сув киминдир, дүшүнҗели адам оны чекип чыкарар.</verse>
				<verse number="6">Көп адам өзүне «Мен вепалы» диййәндир, йөне ынамдар бирини ким тапып билер?</verse>
				<verse number="7">Догручыл садыклыкда йөрейәр, онуң ызында чагалары нәхили багтлы болар!</verse>
				<verse number="8">Хөкмүрован тагтында отурян патыша әхли яманлыгы гөзлери билен сайгаряр.</verse>
				<verse number="9">«Йүрегими тәмизледим, гүнәден пәклендим» дийип, ким айдып билер?</verse>
				<verse number="10">Ики дүрли терези дашының, ики дүрли өлчегиң икиси хем Реббе йигренҗидир.</verse>
				<verse number="11">Хатда чага хем эден ишиниң пәкдигини я догрудыгыны өз херекети билен аян эдйәр.</verse>
				<verse number="12">Диңлейән гулагы, гөрйән гөзи – икисинем Реб ярадандыр.</verse>
				<verse number="13">Гарып болмазың ялы, укыны сөйме, гөзүңи ач, наның бол болар.</verse>
				<verse number="14">Сатын алян: «Эрбет, эрбет» диййәндир, аңыррак барып болса өвйәндир.</verse>
				<verse number="15">Алтын бар, җөвхерем көпдүр, йөне билимли дил тапылгысыз затдыр.</verse>
				<verse number="16">Нәтанша кепил боланың гейимини ал, кесекә кепил боландан гирев ал.</verse>
				<verse number="17">Хиле билен газанылан нан сүйҗүдир, соңра агзы чагылдан долар.</verse>
				<verse number="18">Максатлар маслахат билен беркарар боляндыр; сагдын маслахатлар билен урша гит.</verse>
				<verse number="19">Гыбаткеш сыры паш эдйәндир, агзыбош билен гатнашык ачма.</verse>
				<verse number="20">Ата-энесини нәлетлейәниң түм гараңкылыкда чырасы сөнер.</verse>
				<verse number="21">Башда басым алнан мирас соңунда берекетли болмаз.</verse>
				<verse number="22">«Яманлыгы ерине саларын» дийме, Реббе гараш, Ол сени халас эдер.</verse>
				<verse number="23">Галп терези дашы Реббе йигренҗидир, хилели терези хем говы дәлдир.</verse>
				<verse number="24">Адамың хер әтҗек әдими Ребдендир. Шейле болансоң, адам өз ёлуна нәдип дүшүнсин?</verse>
				<verse number="25">Задыны пәхимсиз багыш эдйән адам дузага дүшер, ол әхт эденден соң ойланар.</verse>
				<verse number="26">Акыллы патыша эрбетлери совруп, оларың үстүнде дөвек дөвйәр.</verse>
				<verse number="27">Адамың рухы Реббиң чырасыдыр, ол ынсан калбының бүтин җүммүшини барлаяр.</verse>
				<verse number="28">Садыклык ве ынамдарлык патышаны гораяр, онуң тагты садыклыкдан беркарар боляр.</verse>
				<verse number="29">Йигитлик кувваты оларың шөхратыдыр, чал сачлар болса гаррыларың абрайыдыр.</verse>
				<verse number="30">Ыз галдырян ургы яманлыкдан тәмизлейәр, көтеклер болса калбың җүммүшини пәклейәр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="21">
				<verse number="1">Патышаның йүреги Реббиң элинде акар яп ялыдыр, оны ислән тарапына өвүрйәндир.</verse>
				<verse number="2">Адамың әхли ёлы өз гөзүне догрудыр, эмма йүрекдәкини өлчейән Ребдир.</verse>
				<verse number="3">Догрулык ве адалатлылык этмек Реббе гурбанлык беренден якымлыдыр.</verse>
				<verse number="4">Улумсы назар, текепбир йүрек, эрбетлериң чырасы гүнәдир.</verse>
				<verse number="5">Җаныпкешиң максады диңе болчулыга гетирйәр, алңасак адамларың бары мәтәч дүшйәндир.</verse>
				<verse number="6">Ялан сөз билен топланан хазына өлүме ковалап барян үмүр-думандыр.</verse>
				<verse number="7">Эрбетлериң зорлугы өзлерини сүпүрип әкидйәндир, чүнки олар адалаты берҗай этмекден боюн гачыряндыр.</verse>
				<verse number="8">Языклының ёлы эгридир, пәклериң болшы догрудыр.</verse>
				<verse number="9">Игенҗең аял билен өйде яшандан, үчегиң бир бурчунда яшамак егдир.</verse>
				<verse number="10">Эрбедиң гөвни яманлык күйсейәр, якыны онуң гөвнүнден турмаяр.</verse>
				<verse number="11">Масгаралайҗа җеза берленде, надан акыллы боляндыр, дана адам тәлим аланда, билимини артдыряндыр.</verse>
				<verse number="12">Догручыл эрбедиң өйүни сынлаяр, эрбетлер хеләкчилиге баряр.</verse>
				<verse number="13">Гарыбың дады-перядына гулак асмадыгың өз дады-перядына-да җогап берилмез.</verse>
				<verse number="14">Гизлин берлен совгат гахары, голтуга сокулан пара гүйчли газабы ятыряр.</verse>
				<verse number="15">Адалаты берҗай этмек догручыл адама шатлыкдыр, яман иш эдйәне хеләкчиликдир.</verse>
				<verse number="16">Дүшүнҗе ёлундан совлан өлүлер топарында орнашар.</verse>
				<verse number="17">Хезиллиги сөййән мәтәчдир, шерабы ве ягы сөййән баямаз.</verse>
				<verse number="18">Эрбетлер догручыл үчин, бивепалар хем садык үчин төлег болар.</verse>
				<verse number="19">Игенҗең хем гахарҗаң аял билен яшандан, чөлде яшамак говудыр.</verse>
				<verse number="20">Арзылы хазына хем яг дананың җайындадыр, акмак болса барыны сымышлар.</verse>
				<verse number="21">Догручыллык хем садыклык ызлаян адам яшайыш хем хормат тапар.</verse>
				<verse number="22">Акылдар адам гүйчлүлериң шәхерине барып, оларың бил баглаян беркитмесини юмуряр.</verse>
				<verse number="23">Агзына ве дилине берк җаныны беладан гораяндыр.</verse>
				<verse number="24">Ченденаша бихая иш эдйән гедем хем текепбир адамың ады масгаралайҗыдыр.</verse>
				<verse number="25">Ялтаны өз хөвеси өлдүрйәр, чүнки онуң эллери ишден боюн гачыряр.</verse>
				<verse number="26">Ол узак гүн ачгөзлүк билен ислейәр, догручыл болса өлчемән берйәр ве гысганмаяр.</verse>
				<verse number="27">Эрбетлериң гурбанлыгы йигренҗидир, эгер ол яман ниет билен гетирен болса, онданам бетердир.</verse>
				<verse number="28">Галп шаят хеләк болар, диңлейән адамың сөзи довам эдер.</verse>
				<verse number="29">Эрбет адам йүзүни галңадяндыр, догручыл адам болса өз ёлуны ойлаяндыр.</verse>
				<verse number="30">Реббе гаршы дуруп билҗек хич бир даналык, дүшүнҗе я-да маслахат ёкдур.</verse>
				<verse number="31">Ат сөвеш гүни үчин сейисленйәндир, эмма еңиш Ребдендир.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="22">
				<verse number="1">Ягшы ат-абрай көп байлыкдан артык, сылаг-хормат хем күмүш-алтындан ягшыдыр.</verse>
				<verse number="2">Бай билен гарыбың бир меңзешлиги бар, оларың икисини-де ярадан Ребдир.</verse>
				<verse number="3">Пайхаслы адам ховпы гөрүп гизленйәндир, надан гөни гидип җеза аляндыр.</verse>
				<verse number="4">Кичигөвүнлилигиң, Ребден горкмагың сылагы байлык, абрай ве яшайышдыр.</verse>
				<verse number="5">Эгри адамың ёлунда тикенлер ве дузаклар бардыр. Өз җанына хайпы гелйән олардан даш дурар.</verse>
				<verse number="6">Чаганы догры ёл билен тербиеле, улаланда хем шондан совулмаз.</verse>
				<verse number="7">Байлар гарыпларың үстүнден хөкүм сүрйәндир, бергили-де карз берениң гулудыр.</verse>
				<verse number="8">Адалатсызлык экйән бела-бетер орар, газабың таягындан хеләк болар.</verse>
				<verse number="9">Сахы адам ялканяндыр, чүнки ол чөрегинден эҗизлере берйәр.</verse>
				<verse number="10">Масгаралайҗыны ков, шонда җенҗел ёк болар, төхметдир-даваның ызы кесилер.</verse>
				<verse number="11">Пәк йүреклилиги сөййән, мерхеметли сөзлейән патышаның якыны болар.</verse>
				<verse number="12">Реббиң гөзлери билими гораяндыр, вепасызың сөзлерини болса ялана чыкаряндыр.</verse>
				<verse number="13">Ялта диййәр: «Дашарда арслан бар, ёлда ол мени парчалар».</verse>
				<verse number="14">Азгын аялың агзы дүйпсүз горпдур, Реббиң газабына душан оңа йыкылар.</verse>
				<verse number="15">Чаганың йүрегинде акмаклык көк уряндыр, йөне тербие таягы оны акмаклыкдан узаклашдыряндыр.</verse>
				<verse number="16">Бай болмак үчин гарыплары эзйән хем-де байлара совгат берйән диңе гарып дүшер.</verse>
				<verse number="17">Гулак ас-да, акылдарларың сөзүни диңле, мениң өвретҗек затларыма дыкгат эт.</verse>
				<verse number="18">Сен олары калбыңда сакласаң, оларың әхлиси дилиңде болса якымлы болар.</verse>
				<verse number="19">Сениң Реббе ынанҗың болары ялы, мен шу гүн саңа, хут саңа өвредйәрин.</verse>
				<verse number="20">Гайданыңда сени ёлланлара чын сөз хем ынамлы җогап берериң ялы, мен саңа маслахат хем билим үчин отуз несихат язып берейин.</verse>
				<verse number="21"></verse>
				<verse number="22">Гарыбы гарыплыгы себәпли талама, мәтәҗи меҗлисде эзме.</verse>
				<verse number="23">Чүнки оларың тарапыны Реб тутар, олары таланы Ол талар.</verse>
				<verse number="24">Оларың ёлларына өвренишип, җаныңы дузага дүшүрмезиң үчин, гахарҗаң адам билен тиркешме, гызма адам билен гатнашык ачма.</verse>
				<verse number="25"></verse>
				<verse number="26">Бири билен эл беришме, бирине кепил болянлардан болма.</verse>
				<verse number="27">Төлемәге задың болмаса, ашагыңдакы дүшегиңи алмазлармы нәме?</verse>
				<verse number="28">Ата-бабаң гоян гадымы арачәк дашыны сүйшүрме.</verse>
				<verse number="29">Ишине өкде адамлары гөрйәңми? Олар гарамаягың хызматыны этмез, патышаларың хузурында дурар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="23">
				<verse number="1">Хөкүмдар билен нахар иймәге отураныңда, өңүңде гойлана сын эт.</verse>
				<verse number="2">Хоран болсаң, богазыңа пычак гой.</verse>
				<verse number="3">Онуң нәз-ныгматына хөвес этме, чүнки ол хилели чөрекдир.</verse>
				<verse number="4">Баяҗак болуп агыр зәхмет чекме, пәхимли бол, бу пикириңден эл чек.</verse>
				<verse number="5">Сениң гөзүң байлыга каклышанда, шол байлык гидйәндир, чүнки ол бирден ганат чыкарып, бүргүт ялы асмана учяндыр.</verse>
				<verse number="6">Гысганч адамың чөрегини ийме, онуң леззетли нәз-ныгматларына хөвес этме.</verse>
				<verse number="7">Чүнки ол ичинден пейдасыны хасаплаян ялыдыр, «Ий, ич!» диййәндир, йөне йүреги сениң билен дәлдир.</verse>
				<verse number="8">Иен лукмаңы гусарсың, сүйҗи сөзлериңи еле соврарсың.</verse>
				<verse number="9">Акмага сөз айтма, чүнки ол айдан даналыгыңы йигренер.</verse>
				<verse number="10">Гадымы арачәк дашыны сүйшүрме, етимлериң экин еринден алма.</verse>
				<verse number="11">Чүнки оларың Хоссары гүйчли, оларың давасыны сениң билен Ол тутар.</verse>
				<verse number="12">Калбыңы өвүт-несихата, гулакларыңы-да билимли сөзлере бер.</verse>
				<verse number="13">Тербийәни чагаларыңдан гайгырма; тербие таягы олары өлдүрмез.</verse>
				<verse number="14">Эгер сен олары таяк билен урсаң, җанларыны өлүлер дүнйәсинден халас эдерсиң.</verse>
				<verse number="15">Оглум, сениң йүрегиң акыллы болса, мениң йүрегим хем шатланар.</verse>
				<verse number="16">Сен догры сөзләниңде, мениң гөвнүм шатланар.</verse>
				<verse number="17">Гүнәкәрлере гөзүң гитмесин, мыдам Ребден горкуп гез.</verse>
				<verse number="18">Чүнки сениң гелҗегиң болар ахырын, умыдың үзүлмез.</verse>
				<verse number="19">Оглум, диңле, сен акыллы бол, йүрегиңи догры ёла сал.</verse>
				<verse number="20">Шерап ичегенлериң я-да эт иегенлериң арасында болма.</verse>
				<verse number="21">Чүнки ичеген ве иеген хар дүшер, укучыллык болса адама йыртык җул гейдирйәндир.</verse>
				<verse number="22">Атаңы диңле, ол сени дүнйә индерди, энеңи йигренме гарран вагтында.</verse>
				<verse number="23">Хакыкаты сатын ал, оны сатма. Даналыгы, өвүди, пайхасы хем сатын ал.</verse>
				<verse number="24">Догручылың атасы көп бегенер, парасатлы перзенди дүнйә индерен, оңа гуванар.</verse>
				<verse number="25">Ата-энең гувансын, сени догран бегенсин.</verse>
				<verse number="26">Оглум, йүрегиңи маңа багла, гөзлериңи мениң ёлларыма дик.</verse>
				<verse number="27">Чүнки лолы дүйпсүз горпдур, кемчин-де дар гуюдыр.</verse>
				<verse number="28">Ол гаракчы кимин ёлда пейләп дуруп, вепасызларың саныны артдыряр.</verse>
				<verse number="29">Ах чекйән ким? Вах чекйән ким? Җенҗел кимиңки? Нала кимиңки? Себәпсиз яраланан ким? Гөзлери гызаран ким?</verse>
				<verse number="30">Шерабың башында узак отурянларыңкы, гарышык ичгини ичип гөрйәнлериңки.</verse>
				<verse number="31">Шерабың алына, пыялада өвшүн атышына, аңсатлык билен ашак саркянына бакма.</verse>
				<verse number="32">Соңунда йылан кимин чакяндыр, алахөврен болуп сокяндыр.</verse>
				<verse number="33">Гөзлериң гең-таң затлары гөрер, сениң аңың эгри сөзлер айдар.</verse>
				<verse number="34">Сен кә деңиз ортасында ятан ялы, кә гәминиң богалдагында отуран ялы боларсың.</verse>
				<verse number="35">«Мени урдулар, агыры дуймадым; мени енчдилер, оны билмедим. Яңадан ичмек үчин, хачан турарын?» диерсиң.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="24">
				<verse number="1">Яманлара гөзүң гитмесин, олар билен биле болмак ислеме.</verse>
				<verse number="2">Чүнки оларың гөвни зорлук барада пикир эдйәндир, диллери ичигарачылыгы геплейәндир.</verse>
				<verse number="3">Өй даналык билен гуруляндыр, дүшүнҗе биленем беркарар эдилйәндир.</verse>
				<verse number="4">Билим билен өйүң ичи гымматлы хем якымлы байлыкдан доляндыр.</verse>
				<verse number="5">Парасатлы адам гүйчлүлерден гүйчлүдир, билимли адам өз гүйҗүни артдырар.</verse>
				<verse number="6">Чүнки сен уршуңы сагдын маслахат билен алып барярсың, маслахатчының көп еринде еңиш бардыр.</verse>
				<verse number="7">Акмак үчин даналык өрән белентдедир, меҗлисде ол агзыны ачып билмейәр.</verse>
				<verse number="8">Ниетини ямана дикйәне питнечи дийилйәндир.</verse>
				<verse number="9">Акмаклыгы ниетлемек гүнәдир, масгаралайҗы болса адамлара йигренҗидир.</verse>
				<verse number="10">Агыр гүнде тапдан дүшсең, сениң гүйҗүң аздыр.</verse>
				<verse number="11">Өлүме алнып барылянлары халас эт, бүдрәп барянлары ызына чек.</verse>
				<verse number="12">Эгер сен: «Биз билмедик» дийсең, йүреклери Сынаян муны билмезми? Сениң җаныңы Гораян оны аңмазмы? Ол хер киме ишине лайык гайтармазмы?</verse>
				<verse number="13">Оглум, бал ий, чүнки ол якымлыдыр, бал дамагыңа датлыдыр.</verse>
				<verse number="14">Даналык хем сениң җаныңа бал ялыдыр, оны тапсаң, гелҗегиңи тапарсың. Умыдың үзүлмез.</verse>
				<verse number="15">Эрбет адам ялы догручылың месгенине гаршы букуда ятма, онуң юрдуны йыкма.</verse>
				<verse number="16">Чүнки догручыл адам еди гезек йыкылса-да, ерден галяндыр, эрбеди бетбагтлык йыкяндыр.</verse>
				<verse number="17">Душманың йыкыланда шатланма, бүдресе йүрегиң бегенмесин.</verse>
				<verse number="18">Ёгса оны Реб гөрүп, Ол сенден нәразы болар, гахарыны душманыңдан совар.</verse>
				<verse number="19">Яманлык эдйәнлер үчин гахарыңы гетирме, эрбетлере гөзүң гитмесин.</verse>
				<verse number="20">Чүнки оларың гелҗеги болмаз, эрбетлериң чырасы өчер.</verse>
				<verse number="21">Оглум, Ребден хем патышадан горк. Олара гаршы питнечилер билен гатнашык этме.</verse>
				<verse number="22">Чүнки оларың бетбагтлыгы дуйдансыз гелер, Реб хем патышадан етҗек вейранчылыгы ким билер?</verse>
				<verse number="23">Шулар хем акылдарларың сөзлеридир: Хөкүмде тарапгөйлик этмек ягшы дәлдир.</verse>
				<verse number="24">Эрбеде: «Сен догрусың» диени халклар нәлетләр, оны миллетлер йигренер.</verse>
				<verse number="25">Карар чыкарянларың шәхди шат болар, олара ягшы алкышлар гелер.</verse>
				<verse number="26">Догры җогап додагыңдан огшалян ялыдыр.</verse>
				<verse number="27">Дашардакы ишлериңи битир, экин мейданыңы тертибе сал, соңра өйүңи гур.</verse>
				<verse number="28">Якыныңа себәпсиз ере шаятлык этме, дилиң билен алдама.</verse>
				<verse number="29">«Маңа нәме эден болса, менем шоны эдерин, этмишине гөрә гайтарарын» дийме.</verse>
				<verse number="30">Мен ялта адамың мейданындан, кемакылың үзүм багының гапдалындан гечдим.</verse>
				<verse number="31">Ине, бар ери хашал от басан экен, үстүни бүрмек өртен экен, дашындакы дивары йыкылан экен.</verse>
				<verse number="32">Назар салдым хем оя батдым, гөренимден сапак алдым.</verse>
				<verse number="33">Биразаҗык укламак, бираз иркилмек үчин, гышарып гол говшураныңда, гарыплык галтаман ялы, мәтәчлик яраглы адам мысалы башыңдан инер.</verse>
				<verse number="34"></verse>
			</chapter>
			<chapter number="25">
				<verse number="1">Булар хем Сүлейманың пәхимлеридир. Олары Яхуда патышасы Хизкияның эмелдарлары гөчүрип алыпдырлар.</verse>
				<verse number="2">Яшырын иш Худайың шөхратыдыр, иши дерңемек болса патышаның шөхратыдыр.</verse>
				<verse number="3">Асман белент, ериң ашагы чуң; патышаның йүреги хем шейледир, оны дерңәп болян дәлдир.</verse>
				<verse number="4">Күмүшден хапаны айыр, зергәре бир гап болар.</verse>
				<verse number="5">Эрбет адамы патышаның хузурындан айыр, шонда тагт догручыллык билен беркарар болар.</verse>
				<verse number="6">Патышаның хузурында өзүңи ёкары тутма, бейиклериң орнунда дурма.</verse>
				<verse number="7">Чүнки асылзадаларың өңүнде кичелмегиңден, эмелдарың саңа: «Төре геч» диймеги говудыр. Гөзүң гөрен задыны</verse>
				<verse number="8">деррев каза гетирме. Соңра якының сени утандыранда нәме эдерсиң?</verse>
				<verse number="9">Даваны якының өзи билен эт, башганың сырыны паш этме.</verse>
				<verse number="10">Ёгса эшиден адам сени уяда гояр, хемише яман атлы боларсың.</verse>
				<verse number="11">Еринде айдылан сөз күмүш меҗимәниң ичинде гойлан алтын алма ялыдыр.</verse>
				<verse number="12">Диңлейән гулага акылдарың кәйинҗи тылла ысырга ве алтын безег ялыдыр.</verse>
				<verse number="13">Садык илчи өзүни иберенлер үчин, орак вагтында гарың салкынлыгы ялыдыр. Ол өз хоҗайынының непесини җанландырар.</verse>
				<verse number="14">Берилмедик совгат билен өвүнйән адам ягмырсыз булут ве бош ел ялыдыр.</verse>
				<verse number="15">Хөкүмдар сабыр билен ырыляндыр, мылайым сөз иң күтегиң хем аңына етйәндир.</verse>
				<verse number="16">Бал тапдыңмы? Етерлик ий, аша дүшүп гусайма.</verse>
				<verse number="17">Якының өйүне йыгы-йыгы бармакдан аягыңы кес, сенден ирип, сени йигренәймесин.</verse>
				<verse number="18">Якынына гаршы галп шаятлык эдйән адам гүрзүдир, гылычдыр, йити окдур.</verse>
				<verse number="19">Аладалы гүнде вепасыз адама ынанмак, чүйрүк дише ве майып аяга ынанан ялыдыр.</verse>
				<verse number="20">Гамлы йүреге айдым айтмак совук ховада гейим чыкармак ве яра сирке гуймак ялыдыр.</verse>
				<verse number="21">Эгер душманың ач болса, оңа нан бер, сувсан болса сув бер.</verse>
				<verse number="22">Шонда онуң башына көз гоярсың, Реб сени сылаглар.</verse>
				<verse number="23">Демиргазык ели ягыш гетирйәндир, гыбаткеш дил йүзлери гахарлы эдйәндир.</verse>
				<verse number="24">Игенҗең аял билен өйде яшандан, үчегиң бир бурчунда яшамак говудыр.</verse>
				<verse number="25">Узак юртдан гелен хош хабар тешне бокурдага совук сув ялыдыр.</verse>
				<verse number="26">Эрбетлериң өңүнде ян берен догручыл адам буландырылан чешме, хапаланан булак мысалыдыр.</verse>
				<verse number="27">Балы көп иймек ягшы дәлдир, шөхратпаразлыкдан шөхрат гөзлемек говы дәлдир.</verse>
				<verse number="28">Өзүне буйруп билмейән киши диварсыз, вейран эдилен шәхер киминдир.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="26">
				<verse number="1">Томусда гар ве орак дөврүнде ягын ялы, акмага хем хормат ярашян дәлдир.</verse>
				<verse number="2">Серчәниң эйләк-бейләк учушы ялы, гарлаваҗың учуп гидиши кимин, себәпсиз нәлетем тәсир этмез.</verse>
				<verse number="3">Ата гамчы, эшеге ногта, акмагың ягырнысына-да таяк ярашяндыр.</verse>
				<verse number="4">Акылсызың акмаклыгына гөрә җогап берме, ёгса сенем оңа меңзәрсиң.</verse>
				<verse number="5">Акылсыза акмаклыгына гөрә җогап бер, ёгса өзүни акыллы саяр.</verse>
				<verse number="6">Акмагың үсти билен хабар ёллаян өзүне зыян эдер хем азап чекер.</verse>
				<verse number="7">Ысмазың аягы нәхили салпарян болса, акмагың агзындакы пәхим хем шейледир.</verse>
				<verse number="8">Дашы сапана берк даңып гоян адам нәхили болса, акмага хормат гойян-да шейледир.</verse>
				<verse number="9">Серхошуң элине батан тикен нәхили болса, пәхим-де акмагың агзында шейледир.</verse>
				<verse number="10">Душ гелени яралаян кеманчы нәхили болса, акмагы, бир өтегчини хакына тутян хем шейледир.</verse>
				<verse number="11">Өз гусугына өврүлип гелйән ит нәхили болса, акмаклыгыны гайталаян акмак хем шейледир.</verse>
				<verse number="12">Өз гөзүне акылдар гөрүнйән адамы гөрдүңми? Акмага болан умыт онуңкыдан көпдүр.</verse>
				<verse number="13">Ялта: «Көчеде арслан, ёлда ёлбарс бар» диййәндир.</verse>
				<verse number="14">Гапы өз петлелеринде нәхили айланян болса, ялта-да өз дүшегинде шейледир.</verse>
				<verse number="15">Ялта элини табага узадып, оны агзына етирмәге ядаяндыр.</verse>
				<verse number="16">Ялта өз гөзүне сагдын пикирли җогап берйән еди кишиден-де акыллыдыр.</verse>
				<verse number="17">Өзүне дегишли болмадык дава гошулян гечип барян итиң гулагындан тутян адам ялыдыр.</verse>
				<verse number="18">Өз якыныны алдап: «Мен оюн эдйән ахырын» диййән адам гор, ок ве өлүм ягдырян киши ялыдыр.</verse>
				<verse number="19"></verse>
				<verse number="20">Одун гутаранда, от сөнйәндир, шугулчының ёк еринде дава түкенйәндир.</verse>
				<verse number="21">Көмүр көз үчин, одун от үчин, җенҗелчи дава туташдырмак үчин герек.</verse>
				<verse number="22">Гыбаткешиң сөзлери датлы лукма киминдир, олар хут ичиңе сиңйәндир.</verse>
				<verse number="23">Сүйҗи дилли хем яман йүрекли адам күмүш сувы чайылан тоюн гап ялыдыр.</verse>
				<verse number="24">Йигренҗини дили билен өртйәндир, гөвнүнде болса хиле саклаяндыр,</verse>
				<verse number="25">онуң мылайым геплейшине ынанма, чүнки йүрегинде еди йигренч бардыр.</verse>
				<verse number="26">Йигренҗини хиле билен өртсе-де, яманлыгы җемагата аян боляндыр.</verse>
				<verse number="27">Ким горп газса, оңа өзи йыкылар, ким ёкары даш тогаласа, ол өз үстүне гайдар.</verse>
				<verse number="28">Яланчы дил ынҗыдян адамларыны йигренйәндир, яранҗаңлык эдйән дил хеләкчилик дөредйәндир.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="27">
				<verse number="1">Эртирки гүнүң барада өвүнме, чүнки сен гүнүң нәме гетирҗегини билйән дәлсиң.</verse>
				<verse number="2">Сени өз агзың дәл, башгалар өвсүн, өз дилиң дәл, кесеки өвсүн.</verse>
				<verse number="3">Даш агырдыр, чәге йүкдүр, йөне акмагың мечев бермеги ол икисинден-де агырдыр.</verse>
				<verse number="4">Газап забундыр, гахар сил киминдир, эмма габанҗаңлыгың өңүнде ким дуруп билер?</verse>
				<verse number="5">Ачык кәйинч яшырын сөйгүден говудыр.</verse>
				<verse number="6">Достуң салан ярасы вепалылыкдандыр, йөне душманың посалары көпдүр.</verse>
				<verse number="7">Док адам балы йигренйәндир, ач кишә аҗы затлар хем сүйҗүдир.</verse>
				<verse number="8">Хөвүртгесинден даш гиден гуш нәхили болса, өз өйүнден дашлашан адам-да шейледир.</verse>
				<verse number="9">Хошбой яг ве атыр йүреги шатландыряндыр, якының якымы йүрекден берен маслахатындадыр.</verse>
				<verse number="10">Өз якыныңы, атаң якыныны терк этме, башыңа бела гелен гүни доганың өйүне гитме, узакдакы догандан, якын гоңшы ягшыдыр.</verse>
				<verse number="11">Оглум, акыллы бол, мениң йүрегими шатландыр, шонда гыҗалат берселер, мен җогап берерин.</verse>
				<verse number="12">Пайхаслы адам бела-бетери гөрүп гизленйәндир, надан болса, өңе гечип зыян чекйәндир.</verse>
				<verse number="13">Нәтанша кепил боланың гейимини ал, кесекә кепил боландан гирев ал.</verse>
				<verse number="14">Бири даң-сәхер туруп, гаты сес билен гоңшусындан саглык-аманлык сораса, оңа нәлет сайылар.</verse>
				<verse number="15">Игенҗең аял хем үзнүксиз дамян дамҗалар бири-бирине меңзешдир. Ол аялы сакламак ели дурузмак я-да саг элиң билен ягы гысымыңда сакламак ялыдыр.</verse>
				<verse number="16"></verse>
				<verse number="17">Демир демри, адам адамы йителдйәндир.</verse>
				<verse number="18">Инҗир агаҗына середйән онуң мивесини иер, хоҗайынына середйән хорматлы болар.</verse>
				<verse number="19">Сувуң йүзүнде йүзүң гөрнүши ялы, адам йүрегинде хем өзи гөрүнйәр.</verse>
				<verse number="20">Өлүлер дүнйәсиниң ве хеләкчилик ериниң доймайшы ялы, адамың гөзи-де асла дойян дәлдир.</verse>
				<verse number="21">Күмүш гөвечде, алтын күреде сыналян болса, адам хем өвгүде сыналяндыр.</verse>
				<verse number="22">Акмагы сокуда галла гарып, сокудашы билен дөвсең-де, ондан акмаклыгы айрылмаз.</verse>
				<verse number="23">Өз сүрүлериң ягдайыны ягшы бил, малларыңа үнс бер.</verse>
				<verse number="24">Чүнки байлык эбеди дәлдир, тәч-де элмыдама несилден-несле гечйән дәлдир.</verse>
				<verse number="25">Отлар орлуп, майса гөрненде, дагларың оты йыгналанда,</verse>
				<verse number="26">токлулар сени гейиндирер, текелер мейданың бахасыны өдәр.</verse>
				<verse number="27">Гечилериң сүйди сениң ийҗегиң, ичериң иймити, хызматкәриң гүзеранына хем етерлик болар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="28">
				<verse number="1">Эрбет адам хич ким коваламаса-да гачяндыр, догручыл болса арслан кимин батырдыр.</verse>
				<verse number="2">Юрт гозгалаң этсе, сердары көпелйәндир, аң-дүшүнҗели адам аркалы болса, абаданлык довам эдйәндир.</verse>
				<verse number="3">Эҗизлери эзйән гарып хасылы сүпүрип әкидйән чабга ялыдыр.</verse>
				<verse number="4">Кануны бозянлар эрбетлери өвйәндир, кануны саклаянлар болса олар билен гөрешйәндир.</verse>
				<verse number="5">Яман адамлар адалата дүшүнйән дәлдир, Ребби агтарянлар болса оңа долы дүшүнйәндир.</verse>
				<verse number="6">Садык ёлда гезйән гарып эгри ёлдан йөрейән байдан ягшыдыр.</verse>
				<verse number="7">Дүшүнҗели огул кануны саклаяр, хоранлар билен ёлдаш болан атасына ыснат гетирер.</verse>
				<verse number="8">Пейда ве гөтерим билен байлыгыны артдырян оны гарыплара сахават эдйән адам үчин йыгнаяндыр.</verse>
				<verse number="9">Ким кануны диңлемезлик үчин гулагыны дыкян болса, онуң Худайдан дилеги-де йигренҗидир.</verse>
				<verse number="10">Ким догручыллары яман ёла чекйән болса, өз газан горпуна өзи йыкылар. Садыклар болса ягшылыгы мирас аларлар.</verse>
				<verse number="11">Бай өз гөзүне акыллыдыр, дүшүнҗели гарып болса оны сынлап танаяндыр.</verse>
				<verse number="12">Догрулар үстүн чыканда, улы дабара боляндыр, эмма эрбетлер гүйҗе эе болса, адамлар букуляндыр.</verse>
				<verse number="13">Языкларыны яшыран үстүнлик газанмаз, олары боюн алып терк этсе, мерхемет тапар.</verse>
				<verse number="14">Мыдама Ребден горкян адам нәхили багтлы! Йүрегини гаталдянлар болса бела учраяр.</verse>
				<verse number="15">Эҗиз халкың эрбет хөкүмдары арлаян арслан, топулян айы ялыдыр.</verse>
				<verse number="16">Дүшүнҗесиз хөкүмдар җуда залымдыр, адалатсыз газанҗы йигренйән болса өмрүни узалдяндыр.</verse>
				<verse number="17">Бириниң ганына галан адам габра ченли гачар, оны хич ким голдамасын.</verse>
				<verse number="18">Садык гезйәнлер халас болар, эгри ёллы адамлар болса дуйдансыз йыкылар.</verse>
				<verse number="19">Өз ерини беҗерйәниң наны бол болар, бош ишлере ковалашян гарыплыга дучар болар.</verse>
				<verse number="20">Садык адамың ялкавы көп болар, байлыгың ызында харс урян болса җезасыз галмаз.</verse>
				<verse number="21">Тарапгөй болмак ягшы дәлдир, бир дөвүм нан дийип ынсан языклы болар.</verse>
				<verse number="22">Гысганч адам байлыгың ызында харс уруп, башына гарыплыгың гелҗегини билйән дәлдир.</verse>
				<verse number="23">Дили билен яранҗаңлык эдйәнден, бирине кәейән көп гөвүн авлар.</verse>
				<verse number="24">Ата-энесини талап, ене «Бу язык дәлдир» диййән гаракчының шәригидир.</verse>
				<verse number="25">Ачгөз адам җенҗелчидир, Реббе бил баглаян болса доклукда яшар.</verse>
				<verse number="26">Өзүне ынанян акмакдыр, парасатлы гезйән болса гутулар.</verse>
				<verse number="27">Ёксула ярдам эдйән мәтәч болмаз, гөрмезлиге салян болса, нәлетсиз галмаз.</verse>
				<verse number="28">Эрбетлер гүйҗе эе боланда, адамлар букуляндыр, олар хеләк боланда болса, догручыллар гүйчленйәндир.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="29">
				<verse number="1">Көп гезек кәелсе-де бойнуёгынлык эдйән дуйдансыз хеләкчилиге учрар, мелхем ёкдур.</verse>
				<verse number="2">Догручыллар гүйчлененде, халк бегенйәндир. Эрбетлер хөкүм сүренде, халк ахы-нала чекйәндир.</verse>
				<verse number="3">Даналыгы сөййән огул атасыны шатландыряндыр, эмма лолулара яран болан мал-мүлкүни ёклаяндыр.</verse>
				<verse number="4">Патыша юрды адалат билен беркидйәндир, пара алян болса оны тоздуряндыр.</verse>
				<verse number="5">Якынына яранҗаңлык эдйән адам онуң аягына тор гуряндыр.</verse>
				<verse number="6">Яман адамың языгы өзүне гапандыр, догручыл болса айдым айдып шатланяндыр.</verse>
				<verse number="7">Догручыл адам эҗизлериң хакына үнс берйәндир, эрбет болса шу меселә дүшүнйәнем дәлдир.</verse>
				<verse number="8">Масгаралайҗы адамлар шәхерде от горсаяндырлар, акылдарлар болса гахар-газабы көшешдирйәндирлер.</verse>
				<verse number="9">Акыллы адам акмак билен казыетде давалашанда, акмак гызанда-да, гүленде-де рахатлык бермез.</verse>
				<verse number="10">Ганхор айыпсыз адамлары йигренйәндир, хатда догры адамларың җаныны алмакчы боляндыр.</verse>
				<verse number="11">Акмак бар гахарыны дашына чыкаряндыр, акыллы адам болса гахарына басалык берйәндир.</verse>
				<verse number="12">Хөкүмдар ялан сөзе гулак салса, онуң әхли эмелдарлары эрбет болар.</verse>
				<verse number="13">Гарып билен залымың бир меңзешлиги бар, икисиниң гөзүне-де Реб ягтылык берйәр.</verse>
				<verse number="14">Патыша эҗизлере адалатлы хөкүм чыкарса, онуң тагты эбеди беркарар болар.</verse>
				<verse number="15">Таяк ве кәйинч даналык гетирйәндир, башына гойберилен чага болса энесини утанҗа гойяндыр.</verse>
				<verse number="16">Эрбетлер гүйчлененде, язык хем көпелйәндир, догручыллар болса оларың йыкыляныны гөрерлер.</verse>
				<verse number="17">Оглуңы тербиеле, ол саңа рахатлык берер, өзүңе якымлы болар.</verse>
				<verse number="18">Гөкден аянлык болмаса, халк җылавсыз боляндыр. Кануны берҗай эдйән болса багтлыдыр.</verse>
				<verse number="19">Гул диңе сөз билен тербиеленйән дәлдир, чүнки дүшүнсе-де гулак асмаз.</verse>
				<verse number="20">Ойланман геплейән адамы гөрдүңми? Акмага болан умыт онуңкыдан көпдүр.</verse>
				<verse number="21">Ким гулуны яшлыкдан ләликсиреден болса, соңунда оны мирасдары этмели болар.</verse>
				<verse number="22">Гахарҗаң адам җенҗел турузяндыр, газаплы адам язык этдирйәндир.</verse>
				<verse number="23">Адамың текепбирлиги оны песелдйәндир, песгөвүнли адам болса хормат газаняндыр.</verse>
				<verse number="24">Огры билен шәрик болян өзүни йигренйәндир, ол гүнәленмеги эшитсе-де, хич гепләп билмейәр.</verse>
				<verse number="25">Адамдан горкмак дузакдыр, Реббе бил баглаян болса аман галяндыр.</verse>
				<verse number="26">Хөкүмдарың гөзүне илмек ислейән көпдүр, йөне адам адалаты Ребден аляндыр.</verse>
				<verse number="27">Адалатсыз адам догручыллара йигренҗидир, догры адам хем эрбетлере йигренҗидир.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="30">
				<verse number="1">Массалы Якениң оглы Агурың ваҗып сөзлери Шол адам Итиеле саргаяр, Итиеле ве Укала шейле диййәр:</verse>
				<verse number="2">Мен адам болардан самсык, ынсан дүшүнҗеси менде ёк.</verse>
				<verse number="3">Не даналыгы өврендим, не Мукаддеси билдим.</verse>
				<verse number="4">Ким гөге чыкып, ашак инди? Ели овуҗында топлан ким? Сувлары гейиминде оран ким? Ким ериң әхли учларыны беркарар этди? Онуң ады нәме? Онуң оглуның ады нәме? Билйәңми нәме?</verse>
				<verse number="5">Худайың хер бир сөзи сап хакыкатдыр. Ол Өзүне сыгынянлара галкандыр.</verse>
				<verse number="6">Онуң сөзлерине хич зат гошма, саңа кәйинмесин, яланчы чыкайма.</verse>
				<verse number="7">Мен Сенден ики зат диледим, өлмәнкәм олары менден гайгырма:</verse>
				<verse number="8">Галплыгы, ялан сөзлүлиги менден даш эт, мени гарып хем, бай хем этме. Док болуп: «Реббим ким?» дийип, Сени инкәр этмезим ялы, гарыплыкда огурлык эдип, Худайымың адына ыснат гетирмезим ялы, етерлик пайымы бер мениң.</verse>
				<verse number="9"></verse>
				<verse number="10">Хызматкәри хоҗайынына яманлама, ёгса саңа гаргыш эдер, сен языклы чыкарсың.</verse>
				<verse number="11">Шейле адамлар бар, атасына гаргаяндыр, энесине алкыш эдйән дәлдир.</verse>
				<verse number="12">Шейле адамлар бар, өзүни тәмиз сайяндыр, аслында болса харамлыкдан пәкленен дәлдир.</verse>
				<verse number="13">Адамлар бар, бакышы шейле текепбир, габаклары нәхили ёкары.</verse>
				<verse number="14">Шейле адамлар бар, ер йүзүнден гарыплары, адамлар арасындакы мәтәчлери сымышламак үчин дишлери гылыч, азылары пычакдыр.</verse>
				<verse number="15">Сүлүгиң ики гызы бар: «Бер! Бер!» дийип гыгыряр. Үч зат бардыр, хич доймаз, хас такыгы дөрт зат «Бесдир» диймез:</verse>
				<verse number="16">Өлүлер дүнйәси, өнелгесиз ятгы, сувдан ганмаян топрак, «Бесдир» диймейән от.</verse>
				<verse number="17">Атасыны масгаралап, энесини диңлемән, хар эдйән гөзи дере гаргалары чокар, бүргүтлер иер.</verse>
				<verse number="18">Мени хайран галдырян үч зат бар, догрусы дөрт зада акылым етмейәр:</verse>
				<verse number="19">Гөкде бүргүдиң ёлы, гаяда йыланың ёлы, деңизде гәминиң ёлы, йигидиң улугыза болан ёлы.</verse>
				<verse number="20">Зына эдйән аялың ёлы-да шейледир: Ол иййәндир, агзыны сүпүрип: «Яман иш эдемок» диййәндир.</verse>
				<verse number="21">Үч затдан ер сарсяндыр, ягны дөрт зады гөтерип билмейәр:</verse>
				<verse number="22">Гул патыша боланда, акмак иймитден доянда,</verse>
				<verse number="23">Халанмаян гарры гыз әре чыканда, гырнак бикесиниң орнуны эеләнинде.</verse>
				<verse number="24">Дүнйәде дөрт майда зат бар. Йөне олар гаты акыллыдырлар:</verse>
				<verse number="25">Гарынҗалар гүйчли җандар дәлдирлер, азыгыны велин томусда тайярлаяндырлар.</verse>
				<verse number="26">Гая торсуклары кувватсыз җандардыр, йөне хинини гаяда гуряндыр.</verse>
				<verse number="27">Чекиртгелериң патышасы ёкдур, йөне әхлиси сап-сап болуп чыкяндыр.</verse>
				<verse number="28">Келпезәни эл билен тутуп боляндыр, йөне патышаларың көшгүнде боляндыр.</verse>
				<verse number="29">Гадамы овадан үч зат, догрусы йөриши овадан дөрт зат бардыр:</verse>
				<verse number="30">Хайванларың иң батыры, хич биринден гачмаян арслан.</verse>
				<verse number="31">Магтанып йөрейән хораз ве теке, гошуны янында болан патыша.</verse>
				<verse number="32">Эгер сен акмак болуп өзүңи өвсең я яманлыгы ниет эден болсаң, онда элиңи агзыңа тут.</verse>
				<verse number="33">Чүнки сүйди гысмакдан яг, бурнуңы гысмакдан ган, газабы гысмакдан дава чыкяндыр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="31">
				<verse number="1">Масса патышасы Лемувала эҗесиниң өвреден ваҗып сөзлери</verse>
				<verse number="2">Нәме, оглум? Гөврәмден өнен зүрядым! Нәме диейин, Худайдан диләп алан оглум?</verse>
				<verse number="3">Гүйҗүңи хем ёлларыңы патышалары хеләклейән аяллара берме.</verse>
				<verse number="4">Эй, Лемувал, шерап ичмек патышалара ярашмаз, чакыр хөкүмдарлара гелишмез.</verse>
				<verse number="5">Олар ичип, дүзгүни унудаймасынлар, әхли эзиленлериң хакыны ёяймасынлар.</verse>
				<verse number="6">Чакыры хеләк болуп баряна, шерабы аҗы хасрат чекйәне бергин.</verse>
				<verse number="7">Олар ичип, гарыплыгыны унутсын, азабыны яда салмасын.</verse>
				<verse number="8">Агзыңы дилсизлер үчин, хоссарсызларың хакы үчин ачгын.</verse>
				<verse number="9">Гепле, догручыллык билен хөкүм чыкар, гарыбың ве мәтәҗиң хакыны алып бер.</verse>
				<verse number="10">Башарҗаң аялы ким тапып билйәр? Онуң гадыр-гымматы җөвхерден ёкарыдыр.</verse>
				<verse number="11">Әри оңа йүрекден бил баглаяндыр, хич зада мәтәч болмаз.</verse>
				<verse number="12">Ол әрине яманлык дәл-де, бүтин өмрүне ягшылык эдйәндир.</verse>
				<verse number="13">Йүңи ве зыгыры сайлаяндыр, эллери хөвес билен ишлейәндир.</verse>
				<verse number="14">Ол сөвда гәмилери ялы, ичерисиниң ийҗегини узакдан гетирйәндир.</verse>
				<verse number="15">Энтек гараңкыка туруп, ичерисине нахар, хызматкәрлерине табшырык берйәндир.</verse>
				<verse number="16">Ойланып, экин мейданыны сатын аляндыр, элиниң газанҗы билен үзүмлери отурдяндыр.</verse>
				<verse number="17">Билини берк гушап, голларына гүйҗүни топлаяндыр.</verse>
				<verse number="18">Харыдының пейдасыны билйәндир, чырасы гиҗесине-де сөнйән дәлдир.</verse>
				<verse number="19">Элини чарха гойяндыр, бармаклары иги тутяндыр.</verse>
				<verse number="20">Гарыба эли ачыкдыр, мәтәҗе элини узадяндыр.</verse>
				<verse number="21">Ичериси үчин гардан горкян дәлдир, чүнки бүтин ичериси галың гейинйәндир.</verse>
				<verse number="22">Өзи ёрган көпейәндир, лыбасы непис кетени ве гырмызыдыр.</verse>
				<verse number="23">Әри шәхер дервезесиниң алнында таналяр, юрдуң яшулуларының арасында отуряндыр.</verse>
				<verse number="24">Кетениден лыбаслар тикип сатяндыр, сөвдагәрлере гушаклар элтип берйәндир.</verse>
				<verse number="25">Гүйч хем хормат онуң лыбасыдыр. Гелҗеге середип гуваняндыр.</verse>
				<verse number="26">Даналык билен сөзлейәндир, дилинде оңат өвүтлер бардыр.</verse>
				<verse number="27">Ичерисиниң ишлерине оңат середйәндир, ялталык чөрегини иййән дәлдир.</verse>
				<verse number="28">Чагалары туруп, оңа алкыш айдяндыр, әри хем туруп, оны тарыплаяндыр:</verse>
				<verse number="29">«Башарҗаңлык билен ишлейән зенан көпдүр, йөне сен оларың барындан ёкарысың».</verse>
				<verse number="30">Гөрмегейлик алдавчыдыр, оваданлык пучдур, диңе Ребден горкян аял тарыпланяндыр.</verse>
				<verse number="31">Эллериниң мивесини оңа бериң, гой, шәхер дервезесинде оны ишлери өвсүн.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="21">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Бу Иерусалимде патышалык эден Давудың оглы Вагызчының сөзлеридир.</verse>
				<verse number="2">Вагызчы: «Бидерек! Бидерек! Бары бидерек!» диййәр.</verse>
				<verse number="3">Ынсан Гүнүң астында чекйән зәхметинден нәме пейда тапяр?</verse>
				<verse number="4">Бир несил гидип, бир несил гелйәр; эмма бу дүнйә эбедилик галяр.</verse>
				<verse number="5">Гүн догяр, яшяр; өз догҗак ерине тарап ховлугяр.</verse>
				<verse number="6">Ел гүнорта тарап өвүсйәр, соңра демиргазыга өврүлйәр. Ол төвереге айланып-айланып, ене өз айлавына доланяр.</verse>
				<verse number="7">Әхли дерялар деңзе акяр, эмма деңиз долмаяр. Дерялар тәзеден акмак үчин өз акян ерине доланярлар.</verse>
				<verse number="8">Бар зат иризйәр. Муны сөз билен беян эдип болмаз. Гөз гөрмекден доймаяр, гулак-да эшитмекден.</verse>
				<verse number="9">Нәме болан болса, ене шол болар, нәме эдилен болса, ене шол эдилер. Гүнүң астында тәзе зат ёк.</verse>
				<verse number="10">«Серет, ине, шу тәзе» дийип болҗак зат бармы? Ол овалдан барды, бизден өңем болупдыр.</verse>
				<verse number="11">Өңки болуп гечени хич ким ятламаз; индики гелҗеклер-де хәзирки хем соңкы болҗак затлары ятламаз.</verse>
				<verse number="12">Мен, Вагызчы, Иерусалимде Ысрайылың патышасыдым.</verse>
				<verse number="13">Гөгүң астында эдилйән әхли затлар барада пайхас билен гөзлег хем барлаг гечирмеги йүрегиме дүвдүм. Ишли болсунлар дийип, бу Худайың ынсанлара берен агыр юмшудыр.</verse>
				<verse number="14">Гүнүң астында эдилйән әхли ишлери гөрдүм; ине, бары бидерек, салгыма чапмак.</verse>
				<verse number="15">«Эгрини гөнелдип болмаз; ёк зады-да санап болмаз».</verse>
				<verse number="16">Өз-өзүме шейле дийдим: «Ине, мен бейик болуп, пайхасда өзүмден өң Иерусалимде хөкмүрованлык эденлериң хеммесинден оздум. Йүрегим пайхас билен билиме байды».</verse>
				<verse number="17">Акылдарлыга, телбеликдир акмаклыга дүшүнмәге йүрегими бердим. Мунуң-да салгыма чапмакдыгыны билдим.</verse>
				<verse number="18">«Пайхас нәче көп болса, гусса-да шонча көпдүр. Билимини артдырянлар, дердини-де артдыряндырлар».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Өз-өзүме шейле дийдим: «Гел, сени леззет билен сынайын, леззет ал». Эмма бу-да бидерек болды.</verse>
				<verse number="2">Гүлки барада: «Акмаклык», леззет барада: «Нәме пейда гетирйәр?» дийдим.</verse>
				<verse number="3">Бедениме шерап билен леззет бермеги, акмаклыга урмагы йүрегиме дүвдүм, йүрегим маңа энтегем пайхас билен ёл гөркезйәрди. Мен муны өз гысга өмүрлериниң довамында гөгүң астында эдерлери ялы, ынсанлар үчин нәмәниң ягшыдыгыны билмек үчин этдим.</verse>
				<verse number="4">Бейик ишлер этдим: җайлар гурдум, үзүм агачларыны экдим,</verse>
				<verse number="5">өзүме бакҗалар ве сейил багларыны эдиндим; оларда хер хили мивели агачлары экдим.</verse>
				<verse number="6">Өсүп отуран баглары сувармак үчин, ховузлар эдиндим.</verse>
				<verse number="7">Гуллардыр гырнаклар сатын алдым; өз өйүмде доглан гулларым барды, сүри-сүри мал-гарам барды. Олар менден өң Иерусалимде боланларыңкыдан көпди.</verse>
				<verse number="8">Өзүм үчин алтын, күмүш ве патышаларың, велаятларың хазыналарыны топладым. Эркекдир аял айдымчылары хакына тутдум. Ислендик эркегиң гөвнүне ярамлы гөзел гырнак аяллар эдиндим.</verse>
				<verse number="9">Шейдип, мен бейгелип, өзүмден өң Иерусалимде боланларың әхлисинден оздум. Пайхасым шонда-да мениң биленди.</verse>
				<verse number="10">Гөзлеримиң ислән задыны гайгырмадым; йүрегими хич бир леззетден махрум этмедим; калбым эден хер ишимден леззет алды. Бу чекен әхли зәхметимиң муздуды.</verse>
				<verse number="11">Онсоң эллеримиң эден әхли ишлерине, чекен әхли зәхметиме серетдим. Ине, буларың бары бидерекди, салгыма чапмакды. Гүнүң астында хич бир пейдалы зат ёкды.</verse>
				<verse number="12">Соңра мен үнсүми акылдарлыга, телбелиге ве акмаклыга тарап гөнүкдирдим. Патышаның ерине гелҗек адам эййәм эдилен ишлерден башга нәме эдип билер?</verse>
				<verse number="13">Ягтылыгың гараңкылыкдан бәхбитли болшы кимин, акылдарлыгың хем акмаклыкдан бәхбитлидигини билдим.</verse>
				<verse number="14">«Акыллының гөзлери башындадыр; акылсыз болса гараңкылыкда гезйәндир. Эмма хеммесиниң такдырының бир экенлигини билдим».</verse>
				<verse number="15">Онсоң мен өз-өзүме: «Акылсызың башына гелен мениң-де башыма гелер. Онда акыллы болмагымың пейдасы нәме?» Өз-өзүме: «Бу-да бидерек» дийдим.</verse>
				<verse number="16">Чүнки акыллы-да акылсыз кимин унудылар, гелҗекде хеммелер унудылар. Нәме үчин акыллы акылсыз кимин өлйәр?</verse>
				<verse number="17">Шонуң үчин дурмушы йигрендим, чүнки Гүнүң астында эдилйән ишлер маңа хасрат гетирди. Бары бидерек, салгыма чапмак.</verse>
				<verse number="18">Мен Гүнүң астында чекен әхли зәхметими йигрендим, чүнки мен бар газанҗымы өзүмден соң гелҗеге гоюп гитмели.</verse>
				<verse number="19">Онуң акыллы я-да акылсыз болҗакдыгыны ким билйәр? Муңа гарамаздан, олар Гүнүң астында пайхас билен чекен бүтин зәхметиме эелик эдерлер. Бу-да бидерек.</verse>
				<verse number="20">Шейдип, мен Гүнүң астында чекен бүтин зәхметимден умыдымы үздүм.</verse>
				<verse number="21">Чүнки адам пайхас, билим ве уссатлык билен зәхмет чекйәр, йөне ол барыны хич бир зәхмет чекмедик башга адама галдырмалы боляр. Бу-да бидерек, улы адалатсызлык!</verse>
				<verse number="22">Ынсанлар Гүнүң астында чекен әхли зәхметинден, өзүне зор салмакдан нәме пейда тапяр?</verse>
				<verse number="23">Оларың бүтин өмри дертден, зәхмети гуссадан долы; йүреги гиҗесине-де рахатланмаяр. Бу-да бидерек!</verse>
				<verse number="24">Адама ийип-ичмекден ве чекен зәхметинден леззет алмакдан башга говы зат ёк. Эмма мунуң-да Худайдандыгына гөз етирдим.</verse>
				<verse number="25">Чүнки ким Онсуз ийип, леззет алып билйәр?</verse>
				<verse number="26">Чүнки Худай пайхасы, билими ве шатлыгы Өзүни разы эдене берйәндир. Гүнәли адама болса, Худайы разы эдене берсин дийип топламак, йыгнамак ишини берйәр. Бу-да бидерек, салгыма чапмак.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Хер задың өз мөврити бар, гөгүң астында хер задың өз вагты бар:</verse>
				<verse number="2">Догулмагың өз вагты бар, өлмегиң өз вагты; экмегиң өз вагты бар, ормагың өз вагты.</verse>
				<verse number="3">Өлдүрмегиң өз вагты бар, шыпа бермегиң өз вагты; юмурмагың өз вагты бар, дикелтмегиң өз вагты.</verse>
				<verse number="4">Агламагың өз вагты бар, гүлмегиң өз вагты; яс тутмагың өз вагты бар, танс этмегиң өз вагты.</verse>
				<verse number="5">Дашлары пытратмагың өз вагты бар, даш үйшүрмегиң өз вагты; гуҗак ачмагың өз вагты бар, ондан сакланмагың өз вагты.</verse>
				<verse number="6">Агтармагың өз вагты бар, йитирмегиң өз вагты, сакламагың өз вагты бар, зыңмагың өз вагты.</verse>
				<verse number="7">Йыртмагың өз вагты бар, тикмегиң өз вагты; дыммагың өз вагты бар, геплемегиң өз вагты.</verse>
				<verse number="8">Сөймегиң өз вагты бар, йигренмегиң өз вагты; уршуң өз вагты бар, парахатчылыгың өз вагты.</verse>
				<verse number="9">Ишлейәне чекйән зәхметинден нәме пейда бар?</verse>
				<verse number="10">Ынсанлара ишли боларлары ялы Худайың берен ишини гөрдүм.</verse>
				<verse number="11">Худай әхли зады өз вагтында гөзел этди. Шейле хем эбедилиги ынсаның йүрегине салды, йөне шонда-да олар Худайың овалдан ахыра ченли эден ишини аңлап билмезлер.</verse>
				<verse number="12">Ынсан үчин шатланмакдан ве өмүрбойы ягшылык этмекден говы задың ёкдугыны билйәрин.</verse>
				<verse number="13">Хер кесиң ийип-ичип, өз бар зәхметинден леззет алмагы Худайың берен сылагыдыр.</verse>
				<verse number="14">Мен Худайың эден хер ишиниң эбеди галҗакдыгыны билйәрин; оңа хич зады гошуп болмаз, ондан хич зады айрып болмаз. Худай бу ишлерини хеммелер Өзүнден горксунлар дийип этди.</verse>
				<verse number="15">Хәзир нәме бар болса, ол өң хем боландыр; гелҗекде болҗак хәзир хем бардыр. Худай өтени ене гайтаряр.</verse>
				<verse number="16">Мен ене Гүнүң астында казылыкда адалатың дерегине-де, догрулыгың дерегине-де пислигиң бардыгыны гөрдүм.</verse>
				<verse number="17">Ичимден: «Худай догры адама хем, эрбет адама хем казылык эдер; чүнки Худайың Өзи хер меселе, хер иш үчин вагт белледи» дийдим.</verse>
				<verse number="18">Ынсанлар барада ичимден: «Өзлериниң хайванлар ялыдыкларыны гөрсүнлер дийип, Худай ынсанлары сынаяр» дийдим.</verse>
				<verse number="19">Ынсанларың-да, хайванларың-да такдыры бирдир. Бири нәхили өлйән болса, бейлекиси-де шейле өлйәр; хеммесиниң бир деми бар; адам хайвандан үстүн дәлдир, чүнки бары бидерек.</verse>
				<verse number="20">Әхлиси бир ере гидйәр; әхлиси топракдандыр, әхлиси-де ене топрага доланяр.</verse>
				<verse number="21">Ынсанларың рухы ёкарык галярмы, хайванларың рухы ашак ере инйәрми, ким билйәр?</verse>
				<verse number="22">Шейдип, мен ынсана өз эден ишинден леззет алмакдан башга ягшы задың ёкдугыны гөрдүм, чүнки бу онуң муздудыр. Дүнйәден өтенден соң, нәме болҗагыны гөркезмек үчин хич ким ынсаны ызына гетирип билмез.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Мен ене Гүнүң астында эдилйән бар зулумлары гөрдүм. Эзилйәнлериң гөзяшларыны гөрдүм, олара теселли берйән ёкды. Гүйч олары эзйәнлериң элиндеди, эзилйәнлере теселли берйән ёкды.</verse>
				<verse number="2">Биреййәм өлүп гиденлери дирилерден багтлы сайдым. Эмма энтек догулмадык, Гүнүң астында эдилйән пис ишлери гөрмедик, буларың икисинден-де багтлыдыр.</verse>
				<verse number="3"></verse>
				<verse number="4">Мен ене-де бир адамың бар чекен зәхметиниң, уссатлык билен эден әхли ишлериниң гоңшусына болан гөриплик зерарлы эдилендигини гөрдүм. Бу-да бидерек, салгыма чапмак.</verse>
				<verse number="5">«Акылсыз голуны говшурып отурып, өзүни хеләк эдйәр».</verse>
				<verse number="6">Эмма бир овуч асудалык ики овуч зәхметден ве салгыма чапмакдан говудыр.</verse>
				<verse number="7">Мен Гүнүң астында ене-де бир бидереклик гөрдүм:</verse>
				<verse number="8">Ине, бир ялңыз адам барды; онуң не оглы барды, не-де доганы. Чекйән зәхметиниң соңы ёкды, йөне шонда-да гөзи байлыкдан доймаярды. Ол: «Мен ким үчин зәхмет чекйәрин? Ким үчин өзүми леззет алмакдан махрум эдйәрин?» дийип сорады. Бу-да бидерек, ёвуз юмуш.</verse>
				<verse number="9">Ики адам бир адамдан ягшыдыр, чүнки зәхметлери үчин ягшы музд алярлар.</verse>
				<verse number="10">Эгер бири йыкылса, бейлекиси ёлдашыны галдырар. Эмма йыкыланда еке боланың халына вай! Йыкылса оны галдырҗак ёкдур.</verse>
				<verse number="11">Ики киши биле ятса, йылнарлар; эмма еке киши нәхили йылнып билер?</verse>
				<verse number="12">Бириниң еке кишиден үстүн чыкмагы әхтимал, йөне ики киши оңа гаршылык гөркезер. Үч тар йүп аңсатлык билен үзүлмез.</verse>
				<verse number="13">Маслахата гулак гоймаян гарры, акылсыз патышадан гарып, акыллы йигит ягшыдыр.</verse>
				<verse number="14">Хакыкатдан-да, өз юрдунда гарып доглан хем болса, бендиликден бошан патыша болуп билер.</verse>
				<verse number="15">Мен Гүнүң астында гезип йөрен әхли ынсанларың, патышаның орнуны эелән бу йигидиң ызына эерйәндигини гөрдүм.</verse>
				<verse number="16">Онуң баштутанлык эдйән әхли халкы сан-саҗаксызды. Эмма соң геленлер ондан разы болмазлар. Элбетде, бу-да бидерек, салгыма чапмак.</verse>
				<verse number="17">Худайың өйүне гиден махалың херекетлериңе эсеван эт; Худайы диңлемек үчин хузурына гелмек, акылсызлар тарапындан хөдүрленен гурбанлыкдан оңатдыр; чүнки олар яманлык эдйәнлерини билйән дәлдирлер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Хич хачан алңасаклык билен геплеме, Худайың хузурында йүрек сөзүни айтмага ховлукма; чүнки Худай гөкдедир, сен ердесиң. Шонуң үчин аз сөзле.</verse>
				<verse number="2">Дүйшүң гайгы-аладаның көпдүги үчин гелши ялы, самсык геп-де, көп сөзлүликден гелйәндир.</verse>
				<verse number="3">Худая айдылан худайёлыңы гиҗикдирме. Чүнки Худай акылсызлардан хошал дәлдир; вадаңы берҗай эт.</verse>
				<verse number="4">Вада бермезлик вада берип, оны берҗай этмезликден ягшыдыр.</verse>
				<verse number="5">Дилиң саңа гүнә этдирмесин; Худайың илчисиниң өңүнде: «Вадам сәвлик» дийме. Нәме үчин Худай сениң сөзүңе гахарланып, эллериңиң ишини ёк этсин?</verse>
				<verse number="6">Көп хыяллылык ве бош сөзлер бидерекдир; сен Худайдан горк.</verse>
				<verse number="7">Эгер юртда гарыпларың эзилишини, адалатың ве догрулыгың бозулышыны гөрсең, муңа хайран галма; чүнки хер ёкары везипелиниң үстүнден өзүнден ёкары баштутан гоюляр ве оларың үстүнде өзлеринден ёкары боланлар бар.</verse>
				<verse number="8">Хеммелер экин мейдандан пейда гөрйәр, хатда патыша хем ондан гирдеҗи аляр.</verse>
				<verse number="9">Пулы сөййән, пулдан доймаз, байлыгы сөййән-де, газанчдан. Бу-да бидерек.</verse>
				<verse number="10">Харытлар көпеленде, оны иййәнлер-де көпелйәндир; гөзлери билен гөрмекден башга эесине ондан нәме хайыр бар?</verse>
				<verse number="11">Аз ийсе-де, көп ийсе-де, зәхметкешиң укусы сүйҗүдир. Эмма байың байлыгы оны укудан саклар.</verse>
				<verse number="12">Гүнүң астында бир эрбет дерт гөрдүм: топланан байлык эесине зелел гетирди.</verse>
				<verse number="13">Байлык бетбагтчылык билен ёк болуп гитди. Чагалары болса-да, олара бермәге хич зат галмаз.</verse>
				<verse number="14">Энесинден нәхили доглан болса, бу дүнйәден шейле-де гидер. Зәхметинден хич бир зады элинде гөтерип, өзи билен әкидип билмез.</verse>
				<verse number="15">Бу-да бир эрбет дертдир: нәхили гелен болса, шейле-де гидер. Бош ере чекен зәхметиниң оңа нәме хайры бар?</verse>
				<verse number="16">Өмүрбойы чөрегини гараңкылык, гайгы-гуссалык, хассалык ве газап ичинде иййәндир.</verse>
				<verse number="17">Ине, мениң гөреним шудур: ынсана ийип-ичип, Худайың өзүне берен гысга өмрүниң ичинде Гүнүң астында чекйән бүтин зәхметинден леззет алмак ярамлыдыр; чүнки бу онуң такдырыдыр.</verse>
				<verse number="18">Шейле хем Худай бир адама байлык, мал-мүлк берип, оңа булардан леззет алмага, такдырына кайыл болуп, өз зәхметинден леззет алмага кувват берен болса, бу Худайың пешгешидир.</verse>
				<verse number="19">Ынсан өмрүниң гүнлерини көп ятламаз, чүнки Худай онуң калбыны шатлык билен эелейәр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">Гүнүң астында гөрен бир эрбет задым бар, бу ынсана аграм саляр.</verse>
				<verse number="2">Худай адама байлык, мал-мүлк ве абрай берйәр, әхли ислән задындан кемлик эдйәни ёк, йөне оңа булардан леззет алмага мүмкинчилик бермейәр, оны бир кесеки иййәр. Бу бидерек, эрбет дертдир.</verse>
				<verse number="3">Эгер бир адам йүз чаганың атасы болуп, көп йыл яшаса, өмри узак болуп, йөне дурмушың нәз-ныгматларындан леззет алмаса, хормат билен җайланылмаса, мениң үчин өли доглан чага ондан говудыр.</verse>
				<verse number="4">Чүнки өли чага бидерек догуляр, гараңкылык ичинде йитип гидйәр, ады гараңкылыга өртүлйәр.</verse>
				<verse number="5">Шейле хем ол не Гүни гөрди, не-де бир зат билди. Эмма бу чаганың рахатлыгы ол адамыңкыдан артыкдыр.</verse>
				<verse number="6">Ол адам ики мүң йыл яшаса-да, абаданлыкдан леззет алса-да, ахырында бейлекилер ялы ол хем өтүп гитмейәрми?</verse>
				<verse number="7">Ынсаның бар зәхмети агзы үчиндир, йөне шонда-да ол хич канагатланмаз.</verse>
				<verse number="8">Акыллының акылсыздан нәме артыгы бар? Гарып ынсанларың өңүнде нәхили гезмелидигини билсе-де, мунуң оңа нәме хайры бар?</verse>
				<verse number="9">Барыңа канагат этмек калбың арзув этмесинден ягшыдыр. Бу-да бидерек, салгыма чапмак.</verse>
				<verse number="10">Нәме бар болса, оңа эййәм ат гойландыр; ынсаның нәмедиги беллидир. Ол өзүнден гүйчли билен давалашып билмез.</verse>
				<verse number="11">Көп сөз бидереклиги артдыряр; мунуң ынсана нәме пейдасы бар?</verse>
				<verse number="12">Бидерек дурмушында, көлеге кимин гечип гидйән гысга өмрүниң гүнлеринде ынсан үчин нәмәниң говудыгыны ким билйәр? Бу дүнйәден гиденден соң, Гүнүң астында нәме болҗакдыгыны ынсана ким айдып билер?</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">Ягшы ат хошбой ыслы ягдан, өлүм гүни доглуш гүнүнден говудыр.</verse>
				<verse number="2">Яс өйүне гитмек той өйүне гитмекден говудыр. Чүнки хер кесиң ахыры өлүмдир; яшаянлар муны ятда сакласынлар.</verse>
				<verse number="3">Гусса гүлкүден ягшыдыр, чүнки йүзүң гамгын болмагындан йүрек говуланяндыр.</verse>
				<verse number="4">Акыллының йүреги яс өйүндедир; акылсызың йүреги болса хезиллик өйүндедир.</verse>
				<verse number="5">Биакылың айдымындан акыллының кәйинҗи ягшыдыр.</verse>
				<verse number="6">Догрудан-да, акылсызың гүлкүси газаның астында янян яндагың шатырдысы ялыдыр. Бу-да бидерек.</verse>
				<verse number="7">Харам газанч акыллыны акылындан азашдыряр, пара йүреги аздыряр.</verse>
				<verse number="8">«Өңүм геленден соңум гелсин» дийлендир; сабырлы текепбирден говудыр.</verse>
				<verse number="9">Тизгахар болма, чүнки гахар акылсызларың гурсагында орнашяр.</verse>
				<verse number="10">«Нәме үчин гечен гүнлер бу гүнден говуды?» дийип сорама, чүнки бу совалы пайхас билен сорамаярсың.</verse>
				<verse number="11">Даналык мирас кимин говудыр; дүнйәде яшаянлар үчин хайырлыдыр.</verse>
				<verse number="12">Даналыгың саясы пулуң саясы киминдир. Билимиң бәхбиди будур: даналык оңа эе боланлара яшайыш берйәр.</verse>
				<verse number="13">Худайың ишине серет; Онуң эгрелденини ким догралдып билйәр?</verse>
				<verse number="14">Ягшы гүнде шат бол, гара гүнде муны ятла: ынсан өзүнден соң нәме болҗагыны билмесин дийип, Худай ягшылыгы-да, бетбагтлыгы-да яратды.</verse>
				<verse number="15">Нетиҗесиз өмрүмде бар зады гөрдүм: догры адам догрулыгында ёк боляр, пис адам пислигинде өмрүни узалдяр.</verse>
				<verse number="16">Өте догры болма, өте акылдарлык этме. Нәме үчин өзүңи хеләк этҗек?</verse>
				<verse number="17">Гаты эрбет болма, акмагам болма. Нәме үчин өз вагтыңдан өң өлмели?</verse>
				<verse number="18">Бу дуйдурышларың бирине япышып, бейлекисинден эл чекмезлигиң говудыр, чүнки Худайдан горкян адам булары тутар.</verse>
				<verse number="19">Пайхас дана адамы шәхердәки он хөкүмдардан хас гүйчли эдйәндир.</verse>
				<verse number="20">Догрусы, ер йүзүнде диңе ягшылык эдип, хич бир гүнә этмейән догры адам ёк.</verse>
				<verse number="21">Адамларың диййән хер сөзүне үнс берме, ёгсам хызматкәриң саңа эдйән гаргышыны эшидерсиң.</verse>
				<verse number="22">Сениң хем башгалара телим гезек гаргандыгыңы калбың билйәндир.</verse>
				<verse number="23">Буларың барыны пайхас билен сынадым; «Дана боларын» дийдим. Эмма ол менден узакды.</verse>
				<verse number="24">Узак, гаты чуң болан зады ким тапып билер?</verse>
				<verse number="25">Мен акылдарлыгы, сорагларымың җогабыны билмәге, агтарып тапмага, пислигиң акмаклыкдыгыны, акмаклыгың телбеликдигини билмәге йүрегими гөнүкдирдим.</verse>
				<verse number="26">Дузак кимин, йүреги гапандыр тор кимин, эллери зынҗыр кимин болан аялы өлүмден аҗы гөрдүм. Худайы хошал эдйән адам ол аялдан гачып гутуляр, йөне гүнәкәр онуң элине дүшйәр.</verse>
				<verse number="27">Ине, Вагызчы шейле диййәр: «Сорагларымың җогабыны тапмак үчин бир-бирден санап чыкдым;</verse>
				<verse number="28">йүрегим өвран-өвран агтарды, йөне мен тапмадым. Мүң кишиниң арасындан бир догры адамы тапдым, йөне оларың әхлисиниң арасындан бир догры аялы-да тапмадым.</verse>
				<verse number="29">Ине, мен муны билдим: Худай ынсаны догры эдип яратды, йөне олар көп тосламалар ойлап тапдылар».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">Дана тай гелҗек бармы? Затларың манысыны ким билйәр? Пайхас ынсаның йүзүни нурландыряр, оңа мәхир берйәр.</verse>
				<verse number="2">Худайың хузурында патыша садык болҗакдыгыңа ант ичендигиң үчин, онуң табшырыкларыны сакла.</verse>
				<verse number="3">Патышаның хузурындан чыкмага ховлукма, яман ишиң тарапдары болма, чүнки патыша ислән задыны эдйәндир.</verse>
				<verse number="4">Патышаның сөзи гүйчлүдир. Ким оңа: «Нәме эдйәрсиң?» дийип билер?</verse>
				<verse number="5">Табшырыгы берҗай эдйәне зелел етмез; дана адамың йүреги хачан нәме этмелидигини билйәндир.</verse>
				<verse number="6">Ынсаның дерди гаты агыр болса-да, хер бир ишиң өз мөврити бардыр.</verse>
				<verse number="7">Ол хакыкатдан нәме болҗакдыгыны билйән дәлдир; ким оңа нәме болҗакдыгыны айдып билер?</verse>
				<verse number="8">Ели сакламага хич кимиң гүйҗи етйән дәлдир, өлүм гүнүни сакламага-да хич кимиң гүйҗи етмез. Бу сөвешден гачып болмайшы ялы, пислик-де пис адамы өлүм гүнүнден халас эдип билмез.</verse>
				<verse number="9">Мен буларың хеммесини гөрдүм, Гүнүң астында эдилйән әхли ише үнс бердим; бир адамың бейлекиниң үстүнден агалык этмеси онуң зыянынадыр.</verse>
				<verse number="10">Соңра мен пислериң җайлананыны гөрдүм: олар мукаддес ере гелип-гидердилер, эден писликлери үчин шәхерде тарыпланардылар. Бу-да бидерек.</verse>
				<verse number="11">Яман ише гаршы хөкүмиң тиз чыкарылмаяндыгы үчин, ынсанларың йүреги яманлык этмәге тайындыр.</verse>
				<verse number="12">Гүнәкәр йүз гезек яманлык эдип, өмрүни узалдян болса-да, мен ене Худайдан горкянларың говулык гөрҗекдигини билйәрин, чүнки олар Онуң хузурында горкярлар.</verse>
				<verse number="13">Эмма пис адам говулык гөрмез, көлегәниң узалышы ялы онуң өмри узалмаз, чүнки ол Худайың хузурында горкян дәлдир.</verse>
				<verse number="14">Ер йүзүнде эдилйән бир бидереклик бар: пислериң ишине мынасып болайҗак зат догры адамларың башына гелйәр; догры адамларың ишине мынасып болайҗак зат пислериң башына гелйәр. Мен бу-да бидереклик диййәрин.</verse>
				<verse number="15">Шонуң үчин мен леззет алмаклыгы макул гөрйәрин, чүнки Гүнүң астында ынсан үчин ийип-ичмекден ве леззет алмакдан говы зат ёк. Худайың Гүнүң астында берен өмрүниң бүтин гүнлеринде чекен зәхметинден ынсана хемра болҗак диңе шатлыкдыр.</verse>
				<verse number="16">Мен пайхасы билмеги, ынсаның гөзлериниң гиҗе-гүндиз укы гөрмән, ер йүзүнде эдйән ишини өвренмеги ниетиме дүвдүм.</verse>
				<verse number="17">Шейдип, Худайың әхли ишлерини гөрдүм. Гүнүң астында эдилйән ишлере дүшүнип болмаяр. Ынсан оны агтарҗак болуп, нәче сынанышса-да, тапмаз, хатда дана адам муны билйәндигини айтса-да, тапып билмез.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">Буларың хеммесини йүрегимде саклап, шейле нетиҗә гелдим: догрулар, дана адамлар ве оларың ишлери Худайың элинде. Сөйгиниң гарашяндыгыны я-да йигренҗиң гарашяндыгыны ынсан билйән дәлдир.</verse>
				<verse number="2">Хеммәниң такдыры бирдир: догручылың-да, писиң-де, ягшының-да, яманың-да, тәмизиң-де, харамың-да, гурбанлык берйәниң-де, гурбанлык бермейәниң-де такдыры бирдир. Ягшы адама нәме болса, гүнәкәре-де шол болар; ант ичйәне нәме болса, ант ичмекден горкяна-да шейле болар.</verse>
				<verse number="3">Гүнүң астында эдилйән ишлериң иң яманы шудур: хеммәниң такдыры бир. Ине, ынсанларың йүреги писликден долудыр; өмүрлериниң довамында йүреклеринде телбелик бар. Соңра олар өлүлере гошуляндырлар.</verse>
				<verse number="4">Әхли яшаянларың арасындакы хер кес үчин умыт бар; чүнки дири ит өли ёлбарсдан ягшыдыр.</verse>
				<verse number="5">Яшаянлар өлҗекдигини билйәндирлер, йөне өлүлер хич зат билйән дәлдир. Олар үчин мундан бейләк пешгеш болмаз, хатда олары ятламазлар хем.</verse>
				<verse number="6">Оларың сөйгүси, йигренҗи ве габанҗаңлыгы эййәм ёк боландыр. Өлүлер Гүнүң астында болуп гечйән әхли затлара гошулып билмезлер.</verse>
				<verse number="7">Гит-де, чөрегиңи шатлык билен ий, шерабыңы гөвнүхошлук билен ич; чүнки Худай сениң эден ишлериңден эййәм разы болды.</verse>
				<verse number="8">Эшигиң мыдама ак болсун; башыңың хошбой ыслы ягы кемлик этмесин.</verse>
				<verse number="9">Гүнүң астында өзүңе берлен бош өмрүң бүтин довамында сөййән аялың билен дурмушдан леззет ал, чүнки дурмушдан, Гүнүң астында чекйән зәхметиңден галан пайың будур.</verse>
				<verse number="10">Элиң этмәге нәме тапса, оны бар гүйҗүң билен эт, чүнки сениң барян өлүлер диярыңда не иш, не дүшүнҗе, не билим, не-де даналык болар.</verse>
				<verse number="11">Гүнүң астында ене бир зат гөрдүм: ярыш йүврүклериңки дәл, сөвеш-де гүйчлүлериңки; чөрек даналарыңкы дәл, байлык-да дүшүнҗелиниңки; мәхир-де билимлиниңки дәлдир. Чүнки хер кес аматсыз вагта ве хадыса дучар боляндыр.</verse>
				<verse number="12">Ынсан хачан хасрат гелҗекдигини билйән дәлдир. Залым тора дүшен балыклар кимин, дузага дүшен гушлар кимин ынсанлар хем үстүне бетбагтлык дуйдансыз иненде, тора дүшйәрлер.</verse>
				<verse number="13">Гүнүң астында мен ене бир даналыгы гөрдүм, мениңче ол җуда ваҗып.</verse>
				<verse number="14">Аз илатлы бир кичи шәхер барды. Бир гүйчли патыша оңа хүҗүм эдип, оны габады; гаршысына әпет габав десгаларыны гурдурды.</verse>
				<verse number="15">Бу шәхерде бир дана гарып тапылды, ол шәхери пайхасы билен халас этди. Эмма хич ким бу гарыбы ятламады.</verse>
				<verse number="16">Онсоң мен дийдим: «Даналык гүйчден говудыр», йөне гарып адамың пайхасы әсгерилмейәр, онуң сөзлери эшидилмейәр.</verse>
				<verse number="17">Акыллының имисалалыкда айдан сөзлери, акылсызларың арасындакы хөкүмдарың гыкылыгындан говудыр.</verse>
				<verse number="18">Акылдарлык уруш ярагларындан говудыр, йөне бир гүнәкәр көп ягшылыклары ёк эдйәндир.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">Өли сиңеклериң атырчының ягыны порсадып заялайшы ялы, азаҗык акмаклык-да акылдарлыгы ве хорматы хараплаяндыр.</verse>
				<verse number="2">Акыллының йүреги догрулыга тарап, акылсызың йүреги болса эгрилиге тарапдыр.</verse>
				<verse number="3">Акылсыз ёлда йөрәнде-де, дүшүнҗеси кемлик эдйәндир, ол акмакдыгыны хеммелере әшгәр эдйәндир.</verse>
				<verse number="4">Хөкүмдарың саңа гахары гелсе-де, ериңи ташлап гитме, чүнки мылайымлык улы языкларың үстүни өртйәндир.</verse>
				<verse number="5">Гүнүң астында ене-де бир яманлык гөрдүм. Бу хөкүмдар тарапындан гойберилйән сәвликдир:</verse>
				<verse number="6">Акмак ёкары ерлерде гоюляр, бай пес ерде отуряр.</verse>
				<verse number="7">Мен ат мүнйән гуллары, гуллар ялы пыяда йөрейән хөкүмдарлары гөрдүм.</verse>
				<verse number="8">Чукура оны газяның өзи гачяндыр; дивары дешйәни йылан чакяндыр.</verse>
				<verse number="9">Даш кесйәне дашлардан шикес етер; одун айырян өзүне ховп салар.</verse>
				<verse number="10">Эгер палта күтек болса, йүзи йителдилмесе, оңа көпрәк гүйч сарп этмели боляндыр. Даналык болса үстүнлиге элтйәндир.</verse>
				<verse number="11">Эгер йылан овсунмаздан өң чакса, овсунчының пейдасы ёкдур.</verse>
				<verse number="12">Акыллының сөзлери оңа хормат гетирер, акылсызың сөзлери болса оны хеләк эдер.</verse>
				<verse number="13">Дилиндәки сөзлери акмаклык билен башланып, яман телбелик билен гутаряр.</verse>
				<verse number="14">Акылсыз көп геплейәндир. Хич ким нәме болҗагыны билйән дәлдир. Ким оңа өзүнден соң нәме болҗакдыгыны айдып билер?</verse>
				<verse number="15">Акылсызың зәхмети оны ядадяндыр, хатда ол шәхере гидйән ёлы-да билйән дәлдир.</verse>
				<verse number="16">Эй, җуван патышалы, хөкүмдарлары эртирине мейлис гурян юрт, дат гүнүңе!</verse>
				<verse number="17">Шасы асылзада, хөкүмдарлары серхошлык үчин дәл-де, гүйчленмек үчин өз вагтында мейлис гурян юрт багтлыдыр!</verse>
				<verse number="18">Ялталык зерарлы үчек чөкйәндир, ишсиз эллер зерарлы өе сув гечйәндир.</verse>
				<verse number="19">Мейлис кейпи-сапа үчин эдилйәндир, шерап дурмуша шатлык берйәндир, пул хер мәтәчлигиң өвезини доляндыр.</verse>
				<verse number="20">Патыша хатда ичиңден-де гаргама, өз ятян отагыңда бая гаргама, чүнки гөкдәки гуш хабар әкидер, ганатлы гуш сөзүңи етирер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">Наны сува ат, бирнәче гүнден ене оны тапарсың.</verse>
				<verse number="2">Эмләгиңи еди, хатда секиз кишә пайла, чүнки сен бу дүнйәде нәхили бетбагтчылыгың болҗакдыгыны билйән дәлсиң.</verse>
				<verse number="3">Гара булут ягыш ягдыряндыр. Гүнорта я демиргазыга тарап йыкылан агач йыкылан еринде галар.</verse>
				<verse number="4">Еле середйән экин экмез; булутлара бакян орак ормаз.</verse>
				<verse number="5">Елиң ёлуны ве гөврели энәниң гөвресиндәки чага нәдип җан гирйәнини билмейшиң ялы, сен хемме зады ярадан Худайың ишлерини-де билйән дәлсиң.</verse>
				<verse number="6">Тохумыңы ирден сеп, агшам-да элиң бош дурмасын. Чүнки сен хайсы ишиң бәхбитли болҗакдыгыны билйән дәлсиң.</verse>
				<verse number="7">Ышык гөзелдир. Гүни гөрмек гөзлере хош якяндыр.</verse>
				<verse number="8">Узак йыллап яшаянлар хем хер бир яшан гүне шатлансынлар, йөне көп гараңкы гүнлериң болҗакдыгыны-да унутмасынлар. Бар болян зат бидерекдир.</verse>
				<verse number="9">Эй, яш йигит, яшлыгыңда шатлан; гой, йүрегиң сени җуван гүнлериңде бегендирсин. Йүрегиң исләни билен, гөзлериң гөрени билен гит. Эмма билип гой, буларың хеммеси үчин Худай саңа казылык эдер.</verse>
				<verse number="10">Гайгыны йүрегиңден чыкар, азабы бедениңден дашлашдыр, чүнки яшлык-да, җуванлык-да гысга вагтлыкдыр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">Җуванлыгыңда, агыр гүнлер гелмәнкә, «олардан леззет алмарын» дийҗек йылларың голайлашманка, өзүңи Яраданы ятла.</verse>
				<verse number="2">Сениң үчин Гүн, ышык, Ай, йылдызлар гаралманка, ягышдан соң булутлар ызына гайтманка, Оны ятла.</verse>
				<verse number="3">Шол гүн өйи гораянлар титрешерлер, гүйчли адамлар эглерлер, эл дегирмени билен дәне үвейәнлер ишини тогтадарлар, себәби оларың саны аздыр, пенҗиреден середйәнлериң гөзлери гараңкыраяр.</verse>
				<verse number="4">Көчә ачылан гапылар япылар, дегирмениң сеси кесилер; адамлар гуш сесине оянарлар, гызларың нагмасы кесилер.</verse>
				<verse number="5">Бейикликден горкарлар, ёллар горкулы болар; бадам агаҗы гүлләр, чекиртге өзүни зор билен чекер, хөвес йитер, чүнки ынсан өз эбеди өйүне гидер, яс тутянлар көчелерде айланышарлар.</verse>
				<verse number="6">Күмүш зынҗыр гырылманка, алтын кәсе дөвүлмәнкә, булак башындакы күйзе овранманка, гуйының башындакы чарх дөвүлмәнкә,</verse>
				<verse number="7">ердәки топрак овалкы ягдайына өврүлмәнкә, рух оны берен Худайың янына доланып барманка, өзүңи Яраданы ятла.</verse>
				<verse number="8">Вагызчы: «Бидерек! Бидерек! Бары бидерек!» диййәр.</verse>
				<verse number="9">Вагызчы дана болмакдан башга-да халка билим хем өвретди. Ол гөзлег гечирип, өвренип, көп пәхимлери ерли-еринде гойды.</verse>
				<verse number="10">Вагызчы якымлы сөзлери тапмага чалышды. Онуң язанлары догры ве хак сөзлерди.</verse>
				<verse number="11">Дананың сөзлери чишлер киминдир; топланан пәхимли сөзлер берк какылан чүйлер ялыдыр. Пәхимли сөзлер бир чопан тарапындан берлендир.</verse>
				<verse number="12">Булардан башга-да, эй, оглум, сак бол. Көп китап язмагың соңы ёкдур, көп окамак беден үчин аргынлыкдыр.</verse>
				<verse number="13">Хемме зат айдылды. Нетиҗе шудур: Худайдан горк ве Онуң табшырыкларыны сакла, чүнки бу ынсаның эсасы борҗудыр;</verse>
				<verse number="14">хер бир ише, гизлин болан хер ише – исле ягшы болсун, исле яман – Худай казылык эдер.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="22">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Додаклары билен, гой, мени өпсүн! Чүнки шерапдан датлыдыр сөйгиң!</verse>
				<verse number="2">Мүшки-анбарларың ненеңси хошбой, адың-да дөкүлен атыр дей, шонуң үчин гызлар сөййәрлер сени.</verse>
				<verse number="3">Мени өзүң билен алай, ховлугалы. Шазадам мени ички отагына гетирди. Сениң үчин шатланалы ве гуваналы; шерапданам зыяда тарыплалы сениң ышкыңы. Сен оларың сөйгүсине мынасып!</verse>
				<verse number="4">Эй, Иерусалим гызлары, гараягыз-да болсам, гөрмегейдирин, гара мен Кедарың чадырлары дей, овадан мен Сүлейманың перделери дей.</verse>
				<verse number="5">Гараягызлыгыма бакмаң, Гүн гаралтды мени. Энемиң огуллары маңа гахарландылар; үзүм багына мени сакчы гойдулар, йөне өз үзүм багыма бакып билмедим.</verse>
				<verse number="6">Эй, көңлүмиң ашыгы, айтсана маңа, ниреде бакяң сүриңи? Гүнорта чагы олара ниреде дынч берйәң? Ёлдашларыңың сүрүлериниң янында нәме үчин сергездан зенан дек болайын?</verse>
				<verse number="7">Эй, гөзеллериң солтаны! Эгер билмесең, сүриниң ызы билен гит, чопанларың чадырының янында овлакларыңы бак.</verse>
				<verse number="8">Фараоның сөвеш арабасына гошулан байтала меңзедйән сени, эй, мениң магшугым!</verse>
				<verse number="9">Шелпели яңакларың, хүнҗүли бойнуң не гөзел!</verse>
				<verse number="10">Күмүш дүвмели тылла шелпелер ясарыс саңа.</verse>
				<verse number="11">Шазадам супрасында отырка, нард атырым хошбой ысыны сачды.</verse>
				<verse number="12">Ашыгым мениң үчин гөвүслеримиң арасында ятян мүр богдаҗыгыдыр.</verse>
				<verse number="13">Ашыгым мениң үчин Эйнгеди үзүм багларындакы хына гүллериниң чогдамыдыр.</verse>
				<verse number="14">Сен ненеңси гөзел, Сөйгүли дилдарым, мениң! Сен ненеңси гөзел, гөгерчин гөзлим!</verse>
				<verse number="15">Гөр, нәхили сыратлы сен, эй, мениң сөйгүли ярым, ненеңси хошрой сен! Гөк майсалыкдыр ятян еримиз.</verse>
				<verse number="16">Кедрдендир диреглери өймүзиң, арчадандыр үчеги.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Мен Шароның бәгүли, дерелериң чигилдемидирин.</verse>
				<verse number="2">Тикен арасындакы чигилдемдир дилдарым, гызлар ичинде.</verse>
				<verse number="3">Җеңңел агачларының арасындакы алма агаҗы дей, йигитлериң арасында сөйгүли ярым. Леззетлидир маңа саясы онуң, мивесиниң тагамы агзымдан гитмез.</verse>
				<verse number="4">Ол мени мейлисхана гетирди, маңа сөйги мейли барды онда.</verse>
				<verse number="5">Кишмишлер билен мени гүйчлендир, гурпландыр алмалар билен, чүнки ышк хесери мени гаплады.</verse>
				<verse number="6">Сол эли келләмиң астында, гуҗаклаяр мени саг эли билен.</verse>
				<verse number="7">Эй, Иерусалим гызлары, җеренлердир чөл маралларындан ант ичйәрин: өзи ислейәнчә ышкы оярмаң, бирахатландырмаң!</verse>
				<verse number="8">Ярымың овазыдыр бу! Ине, ол дагларың үстүнде бөкҗекләп, депелериң үстүнде товсаклап гелйәр.</verse>
				<verse number="9">Җерене, кейик овлагына меңзейәр дилдарым. Ине, ол ховлымызың дашында дуруп, пенҗирелерден гараяр, гөзенеклерден середйәр.</verse>
				<verse number="10">Сөйгүлим маңа шейле дийди: «Тур, дилдарым, гөзелим тур, йөр биле гидели.</verse>
				<verse number="11">Гыш өтди, ягыш-да диңди.</verse>
				<verse number="12">Ерде гүллер ачылып, нагма пурсады гелди. Үлкәмизде гумрының овазы эшидилйәр.</verse>
				<verse number="13">Инҗир мивесини дүвйәр, үзүмлер гүл ачяр, хошбой ысыны сачяр. Тур, дилдарым, гөзелим, йөр биле гидели».</verse>
				<verse number="14">Гая говакларындакы, учут кенардакы гөгерчиним, җемалыңы гөрейин, эшидейин сениң овазың, ширин овазың, җемалың-да аҗайыпдыр.</verse>
				<verse number="15">Бизе тилкилери, үзүм багларыны вейран эдйән тилкиҗиклери тутуп бериң, чүнки үзүм багларымыз гүл ачяр.</verse>
				<verse number="16">Сөйгүлим мениңки, мен-де онуңкыдырын; сүрүсини чигилдемлериң арасында бакяр ол.</verse>
				<verse number="17">Даң атып, көлегелер йитйәнчә, долан ызыңа, сөйгүлим, Бесер дагларындакы җерен дей, кейик овлагы дей бол!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Көңүл ашыгымы гиҗе дүшегимден агтардым; гөзләп тапмадым оны.</verse>
				<verse number="2">Инди туруп, шәхере чыкарын, көчелерден, мейданчалардан көңүл ашыгымы агтарарын. Гөзләп тапмадым оны.</verse>
				<verse number="3">Айланып йөрен, шәхер гөзегчилери душды маңа. Олардан: «Көңүл ашыгымы гөрдүңизми?» дийип сорадым.</verse>
				<verse number="4">Оларың деңинден гечен дессиме, көңүл ашыгымы тапдым мен. Оны саклап, энемиң өйүне, мени дограның отагына гетирйәнчәм, гойбермедим.</verse>
				<verse number="5">Эй, Иерусалим гызлары, җеренлердир чөл маралларындан ант ичйәрин: өзи ислейәнчә ышкы оярмаң, бирахатландырмаң!</verse>
				<verse number="6">Түссе сүтүни дей чөлден чыкып гелйән ким? Ондан тәҗирлериң хошбой ыслы атырларындан эдилен мүрүң ве якымлы ыслы түтетгиниң хошбой ысы барк уряр.</verse>
				<verse number="7">Ана, Сүлейманың ша пайтуны! Ысрайылың алтмыш герчегидир онуң дашында.</verse>
				<verse number="8">Әхлиси гылычлы, сөвеше өкде; гиҗәниң вехиминден биллери гылычлыдыр.</verse>
				<verse number="9">Сүлейман ша ливан агачларындан өзүне ша пайтуныны ясатды:</verse>
				<verse number="10">сүтүнлери күмүшден, тирсеклиги гызылдан, отургыҗы гырмызы махмалдан. Ичи Иерусалим гызларының сөйгүсине бесленен.</verse>
				<verse number="11">Эй, Сион гызлары, даша чыкың-да, Сүлейманы той гүнүнде, йүрекден шат гүнүнде эҗесиниң башына гейдирен тәҗине бакың!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Ненеңси гөзел сен, дилдарым, ненеңси гөзел! Бүренҗегиң астында гөгерчин гөзлим. Гилгат дагындан инип гелйән гечилериң сүрүсине огшаяр сачың.</verse>
				<verse number="2">Гыркылып, сувдан чыкып гелйән гоюн сүрүсине огшаяр дишлериң. Әхлиси экизлидир, ялкы дәлдир олар.</verse>
				<verse number="3">Гырмызы сапак дей додакларың, агзың-да не аҗайып. Бүренчекде гизленен яңакларың энара меңзейәр.</verse>
				<verse number="4">Давудың горхана диңидир бойнуң, мүң герчегиң галканы асылгыдыр ондан.</verse>
				<verse number="5">Майсалыкда отлаян экиз җерен овлагына огшаяр ики гөвсүң.</verse>
				<verse number="6">Даң атып, көлегелер йитйәнчә, мүр дагына, якымлы ыслы түтетги байрына гидерин.</verse>
				<verse number="7">Катды-каматың ненеңси гөзел, эй, дилдарым! Сенде хич бир кемлик ёк.</verse>
				<verse number="8">Ливандан биле гидели, эй, гелинлигим; Ливандан мениң билен гайт! Амана депесинден, Сенир, Хермон депелеринден, ширлериң сүренлеринден, гаплаңлы даглардан ашып гел.</verse>
				<verse number="9">Эй, эзизим, гелинлигим, көңлүми майыл этдиң, гөзлериң билен бир бакышда, бойнуң хүнҗүсиниң бири билен көңлүми майыл этдиң.</verse>
				<verse number="10">Не ширин сөйгиң сениң, эй, эзизим, гелинлигим! Ышкың шерапдан, атырыңың хошбой ысы әхли хошбой ыслы затлардан леззетлидир!</verse>
				<verse number="11">Додакларыңдан бал дамяр, эй, гелинлигим; бал билен сүйт бар дилиң астында; лыбасларыңың якымлы ысы Ливаның хошбой ысы дей.</verse>
				<verse number="12">Эй, эзизим, гелинлигим, сен бир гапысы япык багсың, агзы япык гуюсың, мөхүрленен чешмесиң.</verse>
				<verse number="13">Нахалларың нар бакҗасыдыр: сайлама мивелери билен, хына хем нард атырлары билен,</verse>
				<verse number="14">атырдыр загпыран билен, ыслы гамышдыр далчын билен, дүрли якымлы ыслы агачлар билен, хошбой мүрдүр ахалот билен, дүрли хошбой ыслы затлар билен.</verse>
				<verse number="15">Сен баг чешмесисиң, шыпалы сув гуюсысың, Ливаның акар сувусың.</verse>
				<verse number="16">Оян, эй, демиргазык ели! Гел, эй, гүнорта ели! Багымың үстүнден өвүс, онуң атыр ысы чар тарапа яйрасын. Ярым өз багына гелсин, сайлама мивелерини ийсин!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Эй, эзизим, гелинлигим, мен багыма гелйәрин; мүрүм билен атырымы йыгнаян, бал өйҗүгими, балымы иййән, шерабымы, сүйдүми ичйән. Ийиң, эй, сөйгүли ярлар! Эй, ышкың есирлери, ийип-ичиң, ышкдан мес болуң!</verse>
				<verse number="2">Мен укуда, йөне көңлүм оя. Ине, бу ярымың овазы. «Гапыны ач, эзизим, дилдарым мениң, гөгерчиним, пәкизәм мениң! Башым чыга эзилен, сачым-да гиҗәниң немине».</verse>
				<verse number="3">Эшигими чыкарыпдым геейинми ене? Аякларымы ювупдым хапалайынмы ене?</verse>
				<verse number="4">Элини гапы дешигинден узатды ярым, ышкым оңа галкынды.</verse>
				<verse number="5">Турдум ярыма гапы ачмага, эллеримден дамды мүр, бармакларымдан акды мүр гулпуң тутаваҗына.</verse>
				<verse number="6">Гапыны ачдым ярыма, йөне гиден экен ол. Овазына эзилди йүрегим. Агтардым, тапмадым оны; чагырдым, җогап бермеди.</verse>
				<verse number="7">Шәхерде айланып йөрен гөзегчилер маңа душдулар; мени урдулар, яраладылар, шәхер диварларының сакчылары бүренҗегими башымдан айырдылар.</verse>
				<verse number="8">Эй, Иерусалим гызлары! Сизе ялбарярын, ярымы гөрсеңиз айдың, ышкдан хесерләндирин.</verse>
				<verse number="9">Ярың бейлекилерден нәмеси артык, эй, гөзеллер гөзели? бизе ант ичериң ялы, ярыңың бейлекилерден нәмеси артык?</verse>
				<verse number="10">Акмеңиз, гүлгүне йүзлүдир, ярым, он мүңлериң арасында сайланяр ол.</verse>
				<verse number="11">Сап алтындыр башы, сачлары буйра, гарга дей гара.</verse>
				<verse number="12">Онуң гөзлери булак башында сүйде ювнуп отуран гөгерчин ялы; олар отурдылан гымматбаха дашлары ялы.</verse>
				<verse number="13">Атыр сачян гүлхана дей яңаклары, мүр дамдырян бәгүле огшаяндыр додаклары.</verse>
				<verse number="14">Голлары йүзи сары якут билен безелен тогалак алтындыр, гөвреси гөк якуда гапланан пил сүңкүдир.</verse>
				<verse number="15">Аяклары сап алтын үстүнде отурдылан мермер сүтүнлер дей, гөрки Ливан дей, сайлама кедр агачлары дей.</verse>
				<verse number="16">Додаклары иң датлы, катды-каматы овадан. Бу мениң ярымдыр, достумдыр, эй, Иерусалим гызлары!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">Ярың нирә гитди, эй, гөзеллериң гөзели? Хайсы яна йөнелди ол? Оны ызлалы сениң билен.</verse>
				<verse number="2">Ярым өз багына, атыр сачян гүлханасына, багларда сүрүсини бакмага, чигилдемлер йыгмага гитди.</verse>
				<verse number="3">Ярым мениңки, мен онуңкы; сүрүсини чигилдемлериң арасында бакяр ол.</verse>
				<verse number="4">Эй, дилдарым, Тирса шәхери дей гөзелсиң сен, хошройсың Иерусалим дей, туглы гошун дей шөвкетли.</verse>
				<verse number="5">Гөзлериңи менден сов, мен олара бенди! Гилгат дагындан инип гелйән гечи сүрүсине огшаяр сачың.</verse>
				<verse number="6">Гыркылып, сувдан чыкып гелйән гоюн сүрүсине огшаяр дишлериң. Әхлиси экизлидир, ялкы дәлдир олар.</verse>
				<verse number="7">Бүренчекде гизленен яңаклар энара меңзейәр.</verse>
				<verse number="8">Шаның алтмыш аялы бар хем сегсен гырнагы, гызлар-да сан-саҗаксыздыр.</verse>
				<verse number="9">Гөгерчинимиң, пәкизәмиң болса деңи-тайы ёк, энесиниң эзиз гызы ол, найбашысы ол. Гызлар оны гөрүп, оңа багтлы дийдилер; ша аялларыдыр гырнаклары оны өвдүлер.</verse>
				<verse number="10">Шапак дей ялпылдаян, Ай дек гөзел, Гүн дей парлаян, туглы гошун дей шөвкетли ким бу?</verse>
				<verse number="11">Җүлгәниң хасылына серетмәге, үзүм багларының гунчаларыны, нарларың гүллерини гөрмәге хоз багына гитдим.</verse>
				<verse number="12">Билмән галдым, ислег-хыҗувым мени нәдип шанлы халкымың сөвеш арабаларына мүндүрди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">Долан, эй, шуламлы гыз, долан! Долан, саңа бакалы, долан. Ики топарың тансына томаша эдйән дей, шуламлы гыза бакҗаксыңыз нәме үчин?</verse>
				<verse number="2">Не гөзел чарыклы аякларың, эй, асылзада гызы! Бутларың өкде зергәриң элинден чыкан гөвхер мысалы.</verse>
				<verse number="3">Гарышык шераплы хич эгсилмез ша кәсе мысалыдыр гөбегиң. Гарның чигилдемлере гушанан бугдай топбагына меңзейәр.</verse>
				<verse number="4">Экиз җерен овлагына огшаяр ики гөвсүң.</verse>
				<verse number="5">Бойнуң пил сүңкүнден эдилен диң дей, гөзлериң Батраббим дервезесиниң янындакы Хешбон ховузлары дей. Бурнуң Дамаска бакып дуран Ливан диңи дей.</verse>
				<verse number="6">Башың Кармел дагы дей дик болуп, зүлплериң беневшедир, ша олара бенди болды.</verse>
				<verse number="7">Сен ненеңси гөзел, ненеңси хошрой, эй, мылакатлы дилдарым!</verse>
				<verse number="8">Боюң серви агаҗына, гөвүслериң үзүм салкымларына меңзейәр.</verse>
				<verse number="9">Серви агаҗына чыкып, шахаларындан япышайын дийдим. Гөвүслериң үзүм салкымлары дей, демиң алмалар дей хошбой,</verse>
				<verse number="10">Додакларың сайлама шерап дей леззет эчилсин. Шерап ярым үчин аксын, уклап ятанларың додакларындан сүзүлсин.</verse>
				<verse number="11">Мен ярымыңкы, ол маңа майыл.</verse>
				<verse number="12">Эй, ярым, гиң сәхра чыкалы, гел; гел, оба гиҗелерине сейил эдели.</verse>
				<verse number="13">Ир сәхер үзүм багларына гидели, гөрели, гунчалапмы, гүлләпми үзүм, хем-де нар. Шол ерде ышкымы багыш эдерин саңа.</verse>
				<verse number="14">Мандрагораларың ысы барк уряр, гапымызда тәзе хем гурадылан дүрли сайлама мивелер бар, олары сең үчин сакладым, эй, ярым.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">Кәшгә энемиң гөвсүнден эмен агам дей болсадың маңа! Дашарда душанымда, өпердим сени, хич ким мени язгармазды.</verse>
				<verse number="2">Өңүңе дүшүп, энемиң өйүне гетирердим сени, өвүт берердиң сен маңа. Хошбой ыслы шерапдан, энарларымың сувундан ичирердим саңа.</verse>
				<verse number="3">Сол эли келләмиң астында, Гуҗаклаяр мени саг эли билен.</verse>
				<verse number="4">Эй, Иерусалим гызлары, сизе ялбарярын: өзи ислейәнчә ышкы оярмаң, бирахатландырмаң!</verse>
				<verse number="5">Ярына сөенип, чөлден чыкып гелйән ким? Алма агаҗының астында оярдым сени. Энең шол ерде дүнйә индерди сени, ол шол ерде агыры чекип, догурды сени.</verse>
				<verse number="6">Йүрегиңде, голуңда сакла мени мөхүр дей; чүнки ышк өлүм дей гүйчли, габанҗаңлык габыр дей ёвуз. Ышкың ялны отлы ялындыр, ловлаян ялындыр ол.</verse>
				<verse number="7">Ышкы не бол сувлар сөндүрер, не-де дерялар оны гарк эдип билер. Ынсан ышк үчин бары-ёгуны берсе-де, ол йигренч билен рет эдилерди.</verse>
				<verse number="8">Кичи уям бар, мәмелери хениз төзленмедик, уямыза сөз айдылан гүни онуң үчин нәме эдерис?</verse>
				<verse number="9">Дивар болан болсады ол, үстүнде күмүш диңлер гурардык, гапы болан болсады, оны кедр агаҗына гаплардык.</verse>
				<verse number="10">Мен бир дивар, гөвүслерим-де диңлер дей. Шоңа гөрә ярымың гөзүне кәмил гөрүнйән мен.</verse>
				<verse number="11">Сүлейманың Багалхамонда үзүм багы барды, оны сакчылара табшырды ол; херси хасыл үчин мүң күмүш теңңе бермелиди.</verse>
				<verse number="12">Мениң-де үзүм багым өзүмиңкидир; эй, Сүлейман, мүң теңңе сениңки болсун, ики йүз күмүш хасылың сакчыларыныңкы болсун!</verse>
				<verse number="13">Эй, багларда месген тутан! Ёлдашларым овазыңы диңлейәрлер; мен-де овазыңы эшидейин.</verse>
				<verse number="14">Ылга, эй, ярым! Барк урян дагларың үстүнде җерен дей, кейик овлагы дей болгун.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="23">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Яхуда патышалары Узыяның, Ётамың, Ахазың ве Хизкияның дөврүнде Амозың оглы Ишаяның Яхуда ве Иерусалим бабатда гөрен гөрнүшлери.</verse>
				<verse number="2">Эй, гөк, эшит, эй, ер, гулак гой! Реб шейле диййәр: «Мен чагалары экледим, улалтдым, эмма олар гаршыма баш гөтердилер.</verse>
				<verse number="3">Өкүз өз эесини танаяр, эшек-де эесиниң ахырыны, эмма Ысрайыл Мени танамаяр, халкым Маңа дүшүнмейәр».</verse>
				<verse number="4">Гүнә эдйән миллетиң, языгы агыр халкың, пислик эдйән зүрятларың, азгынлык эдйән чагаларың халына вай! Олар Ребби терк этдилер, Ысрайылың Мукаддесини әсгермедилер, Ондан йүз өвүрдилер.</verse>
				<verse number="5">Нәме үчин ене-де җеза гөзлейәрсиңиз? Нәме үчин башбозарлыгыңызы бес этмейәрсиңиз? Башыңыз бүтинлей яраланан, йүрегиңиз дуршуна солуп-саралан.</verse>
				<verse number="6">Депәңизден дабаныңыза ченли сагат ериңиз ёк, ган өймелердир, яралар, ганы акып дуран яралар. Олар арассаланмадык, саралмадык, яг билен юмшадылмадык.</verse>
				<verse number="7">Юрдуңыз харабалык, шәхерлериңиз ода янан; кесекилер гөзүңизиң алнында юрдуңызы ялмаярлар, оны хараба өвүрйәрлер.</verse>
				<verse number="8">Сион гызы үзүмликдәки чадыр кимин, хыяр атызындакы чатма кимин, дашы габалан шәхер кимин болуп галар.</verse>
				<verse number="9">Эгер Хөкмүрован Реб бирнәчәмизи аман галдырмадык болсады, Содом ялы болардык, Гомора меңзәрдик.</verse>
				<verse number="10">Эй, Содом баштутанлары, Реббиң сөзүни эшидиң! Эй, Гомора халкы, Худайымызың канунына гулак гой!</verse>
				<verse number="11">Реб шейле диййәр: «Көп гурбанлыкларыңызың Маңа хайры нә? Гочлардан берлен якма гурбанлыкларындан, бага бакылан малларың ягындан дойдум. Өкүзлериң, гузуларың ве эркечлериң ганындан леззет алмаярын.</verse>
				<verse number="12">Хузурыма шейле гелип, ховлымы депеләп йөрмегиңизи ким сизден талап этди?</verse>
				<verse number="13">Садака бермек бидерекдир, якымлы ыслы түтетгиңиз Маңа неҗисликдир. Тәзе Ай байрамында, Сабат гүнүнде пислик эдйәркәңиз гураян меҗлисиңизе, йыгнанышыгыңыза чыдап билмейәрин.</verse>
				<verse number="14">Йүрекден йигренйәрин Тәзе Ай ве бейлеки байрамларыңызы. Булар Маңа йүк болдулар, ядадым Мен олары гөтермекден.</verse>
				<verse number="15">Дилег эдип эллериңизи галдыраныңызда, сизе үнс бермерин, нәче дилег этсеңиз-де, сизи диңлемерин; эллериңиз гана боялыпдыр.</verse>
				<verse number="16">Ювнуң, тәмизлениң, пис ишлериңизи терк эдиң гөзүмиң алнындан, яманлык этмеги бес эдиң.</verse>
				<verse number="17">Ягшылык этмеги өврениң, адалаты агтарың, эзъет чекйәни халас эдиң, етими гораң, дул хатына арка дуруң».</verse>
				<verse number="18">Реб шейле диййәр: «Гелиң, инди дүшүнишелиң, гүнәлериңиз гырмызы дек болса-да, олар гар кимин ак боларлар, гырмызы дек гызыл болсалар-да, ак йүң дек боларлар.</verse>
				<verse number="19">Эгер сөзлерими гөвүнҗеңлик билен диңлесеңиз, юрдуң нәз-ныгматыны иерсиңиз.</verse>
				<verse number="20">Боюн гачырып, баш гөтерәйсеңиз велин, сизи гылыч ялмар». Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="21">Садык шәхер нәхили зынахор болды! Ол өң адалатдан долуды, догрулык месген тутупды онда, инди болса ганхорлар!</verse>
				<verse number="22">Күмшүң галында өврүлди, шерабыңа сув гатылды.</verse>
				<verse number="23">Хөкүмдарларың питнечә өврүлдилер, огрулара шәрикдир олар, әхлиси пара ятды, пешгешлериң ызында халлан атярлар. Етимиң хукугыны горамаярлар, дул хатының давасына гарамаярлар.</verse>
				<verse number="24">Шонуң үчин Хөкмүрован Таңры Реб, Ысрайылың гудратлы Худайы шейле диййәр: «Ягыларымың үстүнден газабымы дөкерин, душманларымдан өч аларын!</verse>
				<verse number="25">Элими саңа гаршы узадарын, харамлыгыңыздан ашгар билен тәмизләрин сени, әхли яныкларыңы айрарын.</verse>
				<verse number="26">Казыларыңы озалкы халына, маслахатчыларыңы өңки халына дикелдерин. Шондан соң саңа: „Догрулык шәхери, садык шәхер“ дийлер».</verse>
				<verse number="27">Сион адалатлылык билен халас эдилер, тоба эденлер догрулык билен.</verse>
				<verse number="28">Питнечилер ве гүнәкәрлер бирликде гырларлар, Ребби терк эдйәнлер-де ёк боларлар.</verse>
				<verse number="29">Хөвес эден кераматлы агачларыңыз үчин утанарсыңыз, сайлан багларыңыз үчин йүзүңиз гызарар.</verse>
				<verse number="30">Сиз япрагы гуран чынар агаҗы кимин боларсыңыз, сувсуз галан бага меңзәрсиңиз.</verse>
				<verse number="31">Гүйчлүлер чөпе дөнерлер, ишлери учгуна меңзәр, ишлери-де, өзлери-де ода янарлар, ол оды сөндүрен болмаз.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Амозың оглы Ишаяның Яхуда ве Иерусалим бабатда гөрен гөрнүшлери.</verse>
				<verse number="2">Ахыркы гүнлерде шейле боляр: Реббиң өйи дагларың иң бейиги дей беркарар эдилер, депелерден белент болар ол, әхли миллетлер оңа тарап эңерлер.</verse>
				<verse number="3">Көп халклар гелип, шейле диерлер: «Гелиң, Реббиң дагына – Якубың Худайының өйүне чыкалың; ёдаларындан йөрәр ялы, Ол бизе Өз ёлларыны өвредер». Чүнки канун Сиондан, Реббиң сөзи Иерусалимден чыкар.</verse>
				<verse number="4">Реб миллетлер арасында казылык эдер, көп халкларың даваларыны чөзер; олар гылычларындан азал, найзаларындан орак ясарлар; миллет миллете гаршы гылыч галдырмаз, сөвешмеги өвренмезлер инди.</verse>
				<verse number="5">Эй, Якубың несиллери, гелиң, Реббиң нурунда йөрәлиң!</verse>
				<verse number="6">Сен Өз халкыңы, ягны Якубың неслини терк этдиң. Олар гүндогарың палчыларындан, пилиштлилериңки ялы мүнечҗимлерден долы, кесеки халк билен эл беришйәрлер олар.</verse>
				<verse number="7">Оларың юрды алтын-күмүшден долы, хазыналары түкениксиздир, юрт атлардан долы, сөвеш арабалары сан-саҗаксыздыр.</verse>
				<verse number="8">Оларың юрды бутлардан долы, өз эллериниң ишине, бармакларының ясан задына сежде эдйәрлер.</verse>
				<verse number="9">Муңа гөрә ынсан кичелдилер, хер кес песелдилер, олары багышлама!</verse>
				<verse number="10">Реббиң ховпундан, Онуң шан-шөхратындан гаяларда букулың, топрак астында гизлениң.</verse>
				<verse number="11">Халкың гедем бакышлары песелдилер, ынсан текепбирлиги эглер, шол гүн диңе Реб бейгелдилер.</verse>
				<verse number="12">Хөкмүрован Реббиң бир гүни бар, шол гүн әхли текепбирлери, гедемлери, әхли бейгелдиленлери песелдер,</verse>
				<verse number="13">Ливаның әхли бейик ве белент башлы кедр агачларына, Башаның бар дубларына гаршыдыр,</verse>
				<verse number="14">Әхли белент даглара, бейик депелере гаршыдыр.</verse>
				<verse number="15">Хер бир бейик диңе, хер бир берк гала гаршыдыр.</verse>
				<verse number="16">Таршыш гәмилериниң барыны, овадан гайыкларың хеммесини ёк эдер.</verse>
				<verse number="17">Ынсан мен-менлиги, хем гедемлиги песелдилер, шол гүн диңе Реб бейгелдилер.</verse>
				<verse number="18">Бутлар бүтинлей ёк эдилер.</verse>
				<verse number="19">Реб ери лерзана салмага галканда, ынсанлар Онуң ховпундан, шан-шөхратындан, гаялардакы говаклара, ериң дешиклерине гирерлер.</verse>
				<verse number="20">Шол гүн адамлар өзлериниң сежде этмек үчин ясан алтын-күмүш бутларыны көрсычанларың, ярганатларың өңүне окларлар.</verse>
				<verse number="21">Реб ери лерзана салмага галканда, ынсанлар Онуң шан-шөхратындан, ховпундан гаялардакы говаклара, керт гаялардакы җайрыклара гирерлер.</verse>
				<verse number="22">Соңы өлүмли ынсанлара бил багламаң. Ким болупмыш олар?</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Ине, Хөкмүрован Таңры Реб Иерусалимден, Яхудадан ярдамы ве азыгы, наны ве сувы кесер.</verse>
				<verse number="2">Сөвешиҗилердир эсгерлери, казылардыр пыгамберлери, палманлардыр яшулулары,</verse>
				<verse number="3">эллибашылары, атлы-абрайлы адамлары, маслахатчылардыр мекир гөзбагчылары, өкде җадыгөйлери арадан айрар.</verse>
				<verse number="4">Етгинҗеклери олара баштутан эдерин, гөвнүне геленини эдйәнлер олара хөкмүрованлык эдерлер.</verse>
				<verse number="5">Ынсан ынсана, гоңшы гоңшусына сүтем эдер, яшлар яшулулары, гарамаяк адамлар абрайлы адамлары сыламазлар.</verse>
				<verse number="6">Гарындаш гарындашына япышып, өз уругындан болана шейле диер: «Эгниңде эшигиң бар, сен бизе баштутан бол! Бу харабалыклар сениң гол астыңда болсун».</verse>
				<verse number="7">Шол гүн ол адам гыгырып, шейле диер: «Мен яраңызы сарап билмен; өйүмде не чөрек бар, не-де гейим, мени халка баштутан этмәң».</verse>
				<verse number="8">Иерусалимиң бүдрейәндиги, Яхуданың йыкыляндыгы үчин, Реббиң шөхратлы барлыгыны әсгермән сөзлериниң ве эдйән ишлериниң Реббе гаршы боландыгы үчин шейле болар.</verse>
				<verse number="9">Йүз кешплери өзлериниң гаршысына шаятлык эдйәр, гүнәлерини Содом ялы әшгәр эдйәрлер, олары яшырмаярлар, оларың дат гүнүне! Бетбагтчылыгы сатын алдылар олар.</verse>
				<verse number="10">Догрулара айдың, ягшылык гөрерлер олар, өз ишлериниң мивесини иерлер.</verse>
				<verse number="11">Пислериң дат гүнүне! Бетбагтчылык инер оларың башына, эллери билен эденлерини эгинлери билен чекерлер.</verse>
				<verse number="12">Чагалары халкыма сүтем эдйәрлер, аяллары үстлеринден хөкүм сүрйәрлер. Эй, халкым, баштутанларыңыз сизи азашдырярлар, йөреҗек ёдаларыңызы булашдырярлар.</verse>
				<verse number="13">Реб дава тутмага еринден галяр, халклара казылык этмек үчин аяга галяр.</verse>
				<verse number="14">Реб халкының яшулулары, хөкүмдарлары билен хөкүме гиришйәр: «Үзүмчилиги вейран эден сизсиңиз, өйлериңиз гарыпдан талан олҗаңыздан долы.</verse>
				<verse number="15">Халкымы эзип, гарыплары ере чалмага нәме хакыңыз бар?» Муны Гудратыгүйчли-Хөкмүрован Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="16">Реб шейле диййәр: «Сион гызлары текепбирдирлер, тумшукларыны гөге тутуп йөрейәрлер, нәзиргешип середйәрлер, нәз-керешме билен әдим әдип, аяк халкаларыны шыңңырдадярлар.</verse>
				<verse number="17">Шонуң үчин Таңры Сион гызларының келлесини кел эдер, Реб маңлайларыны такырадар.</verse>
				<verse number="18">Шол гүн Таңры овадан аяк-халкаларыны, алын безеглерини, гымматбаха монҗукларыны,</verse>
				<verse number="19">гулакхалкаларыны, билезиклерини ве яглыкларыны, бөрүклерини, топук-халкаларыны, гушакларыны, атыр чүйшеҗиклерини ве дога-тумарларыны,</verse>
				<verse number="20">йүзүклерини ве бурун халкаларыны,</verse>
				<verse number="21">той лыбасларыны, күртелерини, чабытларыны ве эл гапҗыкларыны,</verse>
				<verse number="22">йүз айналарыны, йүпек лыбасларыны, бөрүклерини ве бүренчеклерини айрар.</verse>
				<verse number="23">Атырың дерегине порсы ыс, бил гушагың дерегине йүп, буйра зүлплериң дерегине келлик, беземен лыбасың дерегине җул, гөзеллигиң дерегине утанч болар.</verse>
				<verse number="24">Эркеклериң гылычдан гырларлар, эдермен уршуҗыларың сөвешде өлерлер.</verse>
				<verse number="25">Сионың дервезелери ах чекип, яс тутар, шәхер чоларып, гуры ерде отурар».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Шол гүн еди аял бир эркеге япышып, шейле диер: «Өз чөрегимизи ийип, өз эшиклеримизи геерис, сениң адыңы алсак боляр, бизи утанчдан гутар».</verse>
				<verse number="2">Шол гүн Реббиң шахасы гөзел, шөхратлы болар; юрдуң мивеси Ысрайылың аман галанларына буйсанч хем абрай болар.</verse>
				<verse number="3">Сионда галанлара – Иерусалимде аман галанлара, Иерусалимде ады дурмуш китабына языланлара, «Мукаддес» дийлер.</verse>
				<verse number="4">Таңры Сион гызларының пислигини ювар, Иерусалимде дөкүлен ганы хөкүм ве алав рухы билен тәмизләр.</verse>
				<verse number="5">Соңра Реб Сион дагының хер яныны, ол ерде топлананларың үстүни гүндизине булут ве түссе билен, гиҗесине парлак от ялны билен өртер. Бүтин шөхратың үсти өртгүли болар.</verse>
				<verse number="6">Бу өртүк гүндиз ыссыда көлеге болар, гайда, ягышда пена ве гачыбаталга болар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Сөйгүлиме үзүмчилик хакдакы сөйги нагмамы айдайын: мес топраклы депеде сөйгүлимиң үзүмчилиги бар.</verse>
				<verse number="2">Оны агдарып, дашлардан арассалады, сайлама үзүмлер экди. Ортасында гөзегчилик диңини дикди, үзүм сыкмак үчин чукур газды. Үзүм хасылына гарашды, эмма ол ябаны үзүм берди.</verse>
				<verse number="3">Инди, эй, Иерусалим илаты, Яхуда халкы! Мен билен үзүмчилигимиң арасында казылык эдиң.</verse>
				<verse number="4">Үзүмчилигим үчин ене нәме эдейин Мен? Эдилмән галдырылан иш бармы? Хасылына гарашанымда, нәме үчин ябаны үзүм берди?</verse>
				<verse number="5">Инди Мен сизе үзүмчилигиме нәме этҗекдигими айдарын. Мен онуң хаядыны айрарын, ол вейран эдилер; онуң диварыны йыкарын, оны басгылап заяларлар.</verse>
				<verse number="6">Оны хараба өврерин, оны пудамазлар, ери беҗермезлер, онда чалыдыр тикенеклер битер; булутлара-да онуң үстүне ягыш ягдырмазлыгы буйрарын.</verse>
				<verse number="7">Хөкмүрован Реббиң үзүмчилиги Ысрайылың несиллеридир, хош гөрйән багы-да, яхуда халкыдыр. Ол адалата гарашды, йөне зулум гөрди; догрулыга гарашды, йөне дады-перят эшитди.</verse>
				<verse number="8">Өй үстүне өй, ер үстүне ер эдинйәнлериң дат гүнүне! Өзүңизден башга ер гоймаярсыңыз, юртда диңе сиз яшамалымы нәме?</verse>
				<verse number="9">Хөкмүрован Реббиң шейле диенини эшитдим: «Бейик хем гөзел җайлар хараба өврүлер, ичинде хич ким галмаз.</verse>
				<verse number="10">Үзүмчилигиң он танап ери бир мешик шерап берер, он батман тохум диңе бир батман хасыл берер».</verse>
				<verse number="11">Ир туруп, чакыр угрунда ылгаянларың, гич агшама ченли шерап ичип, мөвч алянларың дат гүнүне!</verse>
				<verse number="12">Мейлислеринде лирадыр арфа, депрекдир түйдүк чалнып, шерап ичилйәр, йөне Реббиң ишлерине үнс бермейәрлер, Онуң элиниң ишлерини гөрмейәрлер.</verse>
				<verse number="13">Мунуң үчин халкым наданлыкдан есир эдилип әкидилер, ат-абрайлы адамлары ачлыкдан өлер, көплери болса тешнеликден гырлар.</verse>
				<verse number="14">Шонуң үчин доймагы билмейән өлүлер дүнйәси агзыны гиңден ачды; Иерусалимиң ат-абрайлылары, көплүги, шовхунчылары, шады-хоррамлары бу дүнйә гирерлер,</verse>
				<verse number="15">Ынсан песелдилер, хер кес кичелдилер, текепбир бакышлар песелдилер.</verse>
				<verse number="16">Эмма Хөкмүрован Реб адалатлылыкда бейгелдилер, Мукаддес Худай догрулыкда Өз мукаддеслигини гөркезер.</verse>
				<verse number="17">Гоюнлар өз өрүлериндәки ялы отларлар, овлак-гузулар харабалыкларың арасында отларлар.</verse>
				<verse number="18">Этмиши яланчылык йүплери билен, гүнәни араба танаплары билен сүйрейәнлериң дат гүнүне!</verse>
				<verse number="19">Олар: «Гой, Худай ховлуксын, ишини тиз этсин, биз-де гөрели; Ысрайылың Мукаддесиниң ниетләни тиз амала ашсын, биз хем оны билели».</verse>
				<verse number="20">Ямана ягшы, ягша яман диййәнлериң, зулматы нур, нуры зулмат сайянларың, аҗа сүйҗи, сүйҗә аҗы диййәнлериң дат гүнүне!</verse>
				<verse number="21">Өзлерини пайхаслы, дүшүнҗели сайянларың дат гүнүне!</verse>
				<verse number="22">Шерап ичмекде батырларың, чакыр гармакда гүйчлүлериң,</verse>
				<verse number="23">пара үчин гүнәкәри аклаянларың, догрыны хакындан махрум эдйәнлериң дат гүнүне!</verse>
				<verse number="24">Одуң сыпалы ялмайшы кимин, гуры отуң алав ичинде ашак чөкүши кимин, оларың көки-де шейле чүйрәр, гүллери тозан кимин гөге соврулар; чүнки олар Хөкмүрован Реббиң кануныны рет этдилер, Ысрайылың Мукаддесиниң сөзүни әсгермедилер.</verse>
				<verse number="25">Мунуң үчин Реббиң газабы Өз халкына гаршы ловлаяр, элини олара гаршы узадып, җеза берйәр; даглар титрешйәр, маслыклары зибил кимин көчелерде ятыр, Шонда-да Онуң газабы көшешмәнди, эли энтек хем җеза бермәге тайын.</verse>
				<verse number="26">Ол узакдакы миллетлере нышан иберер, олары ериң аңры уҗундан сыкылык билен чагырар, ине, олар дазлап, тизден етип гелерлер.</verse>
				<verse number="27">Ичинде ядавы, бүдрейәни болмаз, хич ким иркилмез я-да укламаз, биллериниң гушагы говшамаз, чарыкларының багы үзүлмез.</verse>
				<verse number="28">Оклары йитидир, яйлары-да дартыландыр, атларының тойнаклары чакмакдаша меңзейәр, арабаларының тигирлери түвелее.</verse>
				<verse number="29">Аррылдылары арсланыңкы дей, яш ширлер кимин арлаярлар; арлап, авуны тутярлар, оны алып гидйәрлер, халас этҗек ёк.</verse>
				<verse number="30">Шол гүн олар авуның үстүнде деңиз гүввүлдиси кимин арларлар, ким юрда назар салса, ине, гараңкылык хем хасрат; нур гара булутлар билен өртүлер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">Узыя патышаның өлен йылы бейик хем шөхратлы тагтың үстүнде отуран Таңрыны гөрдүм. Лыбасының сыйы ыбадатхананы долдурярды.</verse>
				<verse number="2">Онуң ёкарсында серафлар дурды; херсиниң алты ганаты барды. Олар ганатларының икиси билен йүзлерини, бейлеки икиси билен аякларыны бүрейәрдилер, галан икиси билен-де учярдылар.</verse>
				<verse number="3">Олар бири-бирине шейле дийди: «Хөкмүрован Реб мукаддесдир, мукаддесдир, мукаддесдир. Тутуш әлем Онуң шөхратындан долудыр».</verse>
				<verse number="4">Оларың сесине гапының сөелери сарсды, Худайың өйи түсседен долды.</verse>
				<verse number="5">Мен хем шейле дийдим: «Мениң дат гүнүме! Мен хеләк болдум, чүнки мен агзы харам адамдырын ве агзы харам адамларың арасында яшаярын. Ине, гөзлерим Шаны-Хөкмүрован Ребби гөрди».</verse>
				<verse number="6">Онсоң серафларың бири маңа тарап учды. Онуң элинде гурбанлык сыпасындан әтишгир билен алнан көрәп дуран көз барды.</verse>
				<verse number="7">Сераф көзи агзыма дегрип, шейле дийди: «Ине, бу көз додакларыңа дегди. Инди языкларың айрылды, гүнәлериңден сапландың».</verse>
				<verse number="8">Соңра Реббиң сесини эшитдим. Ол: «Кими иберейин? Бизиң үчин ким гидер?» дийди. Мен: «Ине, мен; мени ибер!» дийдим.</verse>
				<verse number="9">Ол шейле дийди: «Бар-да бу халка: „Эшидип дурсаңыз-да, хич дүшүнмейәрсиңиз, середип дурсаңыз-да, хич аңламаярсыңыз“ дий.</verse>
				<verse number="10">Бу халкың йүрегини күтелт, гулакларыны кер эт, гөзлерини гап, гөзлери билен гөрмесин, гулаклары билен эшитмесин, аңлары билен аңламасын, Маңа дөнүп, шыпа тапмасынлар».</verse>
				<verse number="11">Онсоң мен: «Я Реб хачана ченли?» дийип сорадым. Ол шейле җогап берди: «Шәхерлер вейран болуп, илатсыз галянчалар, өйлер адамсыз галып, юрт бүтинлей хараба өврүлйәнчә,</verse>
				<verse number="12">Реб хеммелери узаклара ковуп, юрдуң ичинде терк эдилен ерлер көпелйәнчә,</verse>
				<verse number="13">халкың ондан бири галса-да, юрт ене-де якылар. Эмма дагдан я-да дуб чапыланда көклериниң галышы кимин, мукаддес несил-де юртда көк кимин болар».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">Ресин Сирияның патышасыды; Ремаляның оглы Пека Ысрайылың патышасыды. Олар Иерусалиме гаршы уруш этмәге чыкдылар, йөне оңа гаршы сөвеш эдип билмедилер. Шол дөвүрде Узыяның агтыгы, Ётамың оглы Ахаз Яхуданың патышасыды.</verse>
				<verse number="2">Давудың несли Сирияның Эфрайым билен бирлешенини эшиденде, Ахазың йүреги еле титрейән җеңңел агачлары ялы титреди.</verse>
				<verse number="3">Онсоң Реб Ишая шейле дийди: «Оглуң Шеяряшуп билен ёкаркы ховза акян ябың аягындакы кир ювулян мейданың ёлунда Ахазы гаршыламага гидип, оңа шуны айдың:</verse>
				<verse number="4">„Гулак гой, рахатлан, горкма. Бу түсселәп дуран ики отлы кесиндиден, Сирия шасы Ресиниң ве Ремаляның оглуның ловлаян газабындан хедер этме.</verse>
				<verse number="5">Сириялылар ве эфрайымлылар өз патышасы Ремаляның оглы билен саңа гаршы дилдүвшүк гурады.</verse>
				<verse number="6">Олар: ‘Гелиң, Яхуданың үстүне чозалың, оны горкузып, басып алалың ве Табеелиң оглуны патыша эделиң’ дийдилер.</verse>
				<verse number="7">Эмма Хөкмүрован Реб шейле диййәр: ‘Бу амала ашмаз, берҗай болмаз ол.</verse>
				<verse number="8">Дамаск Сирияның пайтагтыдыр, Ресин Дамаскың баштутаныдыр. Халк болмакдан галар Эфрайым, алтмыш бәш йылың ичинде сынып.</verse>
				<verse number="9">Самария Эфрайымың пайтагты, Ремаляның оглы Самарияның башы, ынамда берк дурмасаңыз, берк дурмарсыңыз асла’“».</verse>
				<verse number="10">Реб ене-де Ахаза:</verse>
				<verse number="11">«Худайың Ребден аламат сора; гой, ол өлүлер дүнйәсинден чуң, гөк кимин бейик болсун» дийди.</verse>
				<verse number="12">Эмма Ахаз: «Сораҗак дәл, Ребби сынаҗак дәл» дийди.</verse>
				<verse number="13">Онсоң Ишая шейле дийди: «Гулак гоюң, эй, Давудың несиллери! Ынсанлары иризениңиз сизе азлык эдип, инди Худайымы хем иризҗекмисиңиз?</verse>
				<verse number="14">Мунуң үчин Реббиң Өзи сизе бир аламат берер. Ине, гыз гөврели болуп, огул дограр. Онуң адына Иманувел дакар.</verse>
				<verse number="15">Ол ягшыны ямандан сайгарып билйәнчә, диңе гаймак билен бал иер.</verse>
				<verse number="16">Йөне огланың ягшыны ямандан сайгармагы өвренмезинден өң, сени горка салан ики патышаның юрды терк эдилер.</verse>
				<verse number="17">Реб сениң, халкыңың ве ата-бабаларың несиллериниң башларына Эфрайымың Яхудадан бөлүнип айрылан гүнүнден бәри гөрүлмедик гүнлери гетирер; Ашур патышасыны гетирер».</verse>
				<verse number="18">Шол гүн Реб Мүсүр деряларының аягучларындакы сиңеклере, Ашур юрдундакы арылара сыгырар.</verse>
				<verse number="19">Олар хем гелип, япашак дерелерде, гаяларың җайрыкларында, әхли тикенекли гырымсы агачларда ве өрүлерде орнашарлар.</verse>
				<verse number="20">Шол гүн Реб Евфрат дерясының аңырсындан кирейине алнан пәки билен, ягны Ашур патышасы билен сачыңызы, аякларыңызың түйлерини ве сакгалыңызы сырар.</verse>
				<verse number="21">Шол гүн бир адам бир гулаҗын билен ики гоюн саклар.</verse>
				<verse number="22">Ол сагып алан бол сүйдүнден гаймак иер; юртда галан хер кес гаймак хем бал иер.</verse>
				<verse number="23">Шол гүн бахасы мүң күмүш теңңә барабар болан мүң дүйп үзүмли тутуш ер чалылык ве тикенлик ерлере өврүлер.</verse>
				<verse number="24">Тутуш юрт чалылыга ве тикенлиге өврүлер; адамлар ол ере окдур яйлары билен гидер.</verse>
				<verse number="25">Чалылардан ве тикенлерден горкыңыза өңки кәтменленен депелере гидип билмерсиңиз; ол ерлер мал гойберилйән, гоюнларың басгылаян ери болар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">Реб маңа: «Бир улы тагта ал-да, айдың гөрүнйән харплар билен онуң йүзүне „Махер-шалал-хашбаз“ дийип яз.</verse>
				<verse number="2">Мен Урыя руханы билен Яберекяның оглы Закаряны Өзүме ынамлы шаятлар хөкмүнде чагырарын» дийди.</verse>
				<verse number="3">Онсоң мен пыгамбер аял билен ятдым. Ол гөврели болуп, бир огул догурды. Реб маңа: «Адына Махер-шалал-хашбаз дак.</verse>
				<verse number="4">Чага „кака“, „эҗе“ диймеги өвренмезден өң, Дамаскың ве Самарияның байлыгыны Ашур патышасы олҗа алар» дийди.</verse>
				<verse number="5">Реб ене сөзүни довам эдип:</verse>
				<verse number="6">«Бу халк хаял акян Шилова сувуны рет этди, оларың Ресиниң хем Ремаляның оглундан көңүллери шат болды.</verse>
				<verse number="7">Шонуң үчин Реб Евфрат дерясының гүйчли сил сувларыны, Ашур патышасыны ве онуң шөхратыны бу халкың үстүне гетирер. Ол онуң әхли җарларындан ашып, бүтин кенарларына долар.</verse>
				<verse number="8">Ол җошуп, Яхуда гечер ве оны-да басар; юрдуң богазына етер. Яйылан ганатларының герими юрдуң әхли чәклерине етер, эй, Иманувел».</verse>
				<verse number="9">Эй, миллетлер, гидиң, уршуң, йөне сиз гырларсыңыз! Гулак гоюң, эй, узакдакы әхли юртлар! Биллериңизи гушаң, йөне горкуң! Биллериңизи гушаң, йөне сиз гырларсыңыз!</verse>
				<verse number="10">Биле маслахат гечирерсиңиз, йөне ол баша бармаз; сөз сөзләрсиңиз, йөне ол амала ашмаз, чүнки Худай бизиң билендир.</verse>
				<verse number="11">Реббиң гүйчли эли үстүмдекә, Ол маңа бу халкың ёлундан йөремезлиги дуйдурып, шейле дийди:</verse>
				<verse number="12">«Бу халкың дилдүвшүк диййән хер задына дилдүвшүк диймәң, оларың горкян затларындан горкмаң, хедер этмәң.</verse>
				<verse number="13">Хөкмүрован Ребби, диңе Оны мукаддес сайың; Ондан горкуң, Ондан хедер эдиң!</verse>
				<verse number="14">Ол мукаддес өй болар, эмма Ол Ысрайылың ики патышалыгына бүдреме дашы, йыкян гая, Иерусалимиң илатына дузак ве тор болар.</verse>
				<verse number="15">Оларың көпүси бүдрәп, йыкылар, юмрулар, дузага дүшүрилип, тутулар».</verse>
				<verse number="16">Шәгиртлеримиң арасында шаятлыгы багла, кануны мөхүрле.</verse>
				<verse number="17">Мен Якубың несиллеринден йүзүни гизлейән Реббе интизар, Оңа умыт багларын.</verse>
				<verse number="18">Ине, мен ве Реббиң маңа берен чагалары, Сион дагында месген тутян Хөкмүрован Реббиң Ысрайылдакы аламатлары ве нышаныдыр.</verse>
				<verse number="19">Халк сизе шейле дийсе: «Пышырдаян ве самырдаян рух чагырянлара ве җадыгөйлере йүз тутуң; халк өвүт-несихат үчин өз худайларына, дирилериң адындан өлүлере йүз тутмалы дәлми нәме?» Шейле диййәнлер даң шапагыны гөрмезлер!</verse>
				<verse number="20"></verse>
				<verse number="21">Олар мушакгат хем ачлык ичинде юртда ыкмандалык эдерлер; ач галанларында газапланып, өз патышаларыны ве худайларыны нәлетләрлер. Гөге-де, юрда-да бакарлар, эмма диңе хасрат, гараңкылык ве элхенч түмлүк гөрерлер. Олар түмлүге ковларлар.</verse>
				<verse number="22"></verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">Муңа гарамаздан, азап ичиндәкилер түкениксиз түмлүкде болмаз. Гечмишде Ол Зебулун ве Нафталы юрдуны песелтди, эмма гелҗекде Деңиз якасындакы ёлы, Иорданың аңырсыны ве миллетлериң Җелилесини шөхратландырар.</verse>
				<verse number="2">Бейик бир нур гөрди, түмлүкде гезйән халк; түм гараңкылыкда яшаянларың үстлерине нур сачылды.</verse>
				<verse number="3">Миллети көпелтдиң Сен, артдырдың оларың шатлыгын, хасылда шатланышлары дей, Сениң өңүңде гуванярлар, олҗа пайлашян дей галкынышярлар.</verse>
				<verse number="4">Оларың агыр боюнтырыгыны, геришлериндәки сердессесини, сүтемкешлериниң хасасыны дөвдүң мидянларың башына гетирен гүнүң дек.</verse>
				<verse number="5">Сөвешдәки эсгерлериң әдиклери, әхли гана булашан эшиклери, ода ташланып якылар.</verse>
				<verse number="6">Бизиң үчин бир чага догулды, бир огул берилди бизе, хөкүмдарлык онуң гершинде болар; Онуң ады Аҗайып Маслахатчы, Гудратлы Худай, Эбеди Ата, Парахатлык Шазадасы болар.</verse>
				<verse number="7">Хөкүмдарлыгы дынувсыз өсер, парахатчылыгы түкениксиз болар. Давудың тагтындан бакы беркарар эдер өз патышалыгыны. Патышалыгы адалатлылык хем догрулык билен голдар. Хөкмүрован Реббиң ыхласы билен амала ашар бу.</verse>
				<verse number="8">Таңры Якубың неслине гаршы сөз иберди, ол Ысрайылда берҗай болды.</verse>
				<verse number="9">Бүтин халк, Эфрайымың, Самарияның илатлары муны билерлер. Олар текепбирлик, йүрек буйсанҗы билен шейле диййәрлер:</verse>
				<verse number="10">«Керпичлер йыкылды, йөне ёнулан дашлардан гурарыс биз, керкав агачлары кесилип ташланды, йөне кедр агачларыны экерис биз».</verse>
				<verse number="11">Муңа гөрә Реб Ресиниң ягыларына онуң гаршысына чыкмага гүйч берди, душманларыны аяга галдырды оларың,</verse>
				<verse number="12">гүндогардан сириялылары, пилиштлилери гүнбатардан. Олар Ысрайылы ювударлар, агызларыны ачарлар-да. Йөне Реббиң газабы сөнмәнди шонда-да, эли энтек-де җеза бермәге тайын.</verse>
				<verse number="13">Өзүне җеза Берене тарап өврүлмеди халк, Хөкмүрован Реббе табын болмады.</verse>
				<verse number="14">Шонуң үчин Ысрайылдан башы-да, гуйругы-да, палма шахасыны-да, гамшы-да бир гүнде кесип ташлар Реб.</verse>
				<verse number="15">Яшулулар хем ат-абрайлы адамлар-а башдыр, ялан зады өвредйән пыгамберлер болса гуйрукдыр.</verse>
				<verse number="16">Ёл гөркезйәнлер бу халкы азашдырярлар, олара эеренлер болса бетбагтчылыга учраярлар.</verse>
				<verse number="17">Мунуң үчин Реб оларың яшларына гуванмаз, рехим этмез етимине, дул хатынына, чүнки хер кес худайсыз хем пис, хеммәниң агзындан акмак сөз чыкяр. Булара гарамаздан, Реббиң газабы сөнмәнди, эли шинди җеза бермәге тайын.</verse>
				<verse number="18">Пислик от кимин яняр, чалыдыр тикенлери ялмаяр ол, токайың гүр ерлерини туташдыряр, түссе ал-асмана галяр.</verse>
				<verse number="19">Хөкмүрован Реббиң газабындан юрт янар, халкы от якып-яндырар, хич ким өз доганына рехим этмез.</verse>
				<verse number="20">Халк онда-мунда тапаныны иер, йөне шонда-да доймаз, ач болар, хер кес өз гарындашының этини иер.</verse>
				<verse number="21">Эфрайым билен Манаша бири-бирини ювударлар, билеликде Яхуда хүҗүм эдерлер, сөнмәнди Реббиң газабы барыбир, энтек хем җеза бермәге тайын эли.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">Адалатсыз парзлары чыкарянларың дат гүнүне! зорлук перманыны язянларың вай халына!</verse>
				<verse number="2">Эҗизлериң хакыны иййәрсиңиз, ёксуллары адалатдан махрум эдйәрсиңиз, дул хатынлары авлаярсыңыз, етимлер олҗаңыз боляр.</verse>
				<verse number="3">Җеза гүни, узакдан бетбагтчылык геленде, нәме эдеркәңиз? Кимден көмек сораркаңыз, ниреден җай тапаркаңыз байлыгыңыза?</verse>
				<verse number="4">Есирлериң арасында дыза чөкмекден, Җесетлере бүдрәп йыкылмакдан гайры чәрәңиз болмаз сизиң. Барыбир сөнмәнди Реббиң газабы, җеза бермәге тайындыр хенизем Онуң эли.</verse>
				<verse number="5">Дат гүнүңе, Ашур! Ол гахарымың хасасыдыр! Элиндәки таягыдыр газабым!</verse>
				<verse number="6">Оны худайсыз миллетиң гаршысына, газапланан халкымың гаршысына иберйәрин, оңа таламагы, таланыны олҗа алмагы, олары көчелериң палчыгы кимин аяк астына алмагы буюрдым.</verse>
				<verse number="7">Эмма Ашур патышасы бейле ниет эденок, бейле пикир этмейәр ол; йүрегинде көп миллетлери гырмак, көки-дамары билен ёк этмек күйүндедир онуң.</verse>
				<verse number="8">Ол шейле диййәр: «Лешгербашыларымың әхлиси патыша дәлми нәме?</verse>
				<verse number="9">Кално шәхери Каркемиш кимин дәлми? Арпат кимин дәлми Хамат? Самария Дамаск кимин дәлми?</verse>
				<verse number="10">Иерусалим билен Самарияныңкыдан-да бейик ойма бутлары болан бутпараз патышалыклары эле салшым ялы,</verse>
				<verse number="11">Самария ве онуң бутларына эдишим ялы, Иерусалиме ве онуң бутларына-да шейле эдерин».</verse>
				<verse number="12">Реб Сион дагында ве Иерусалимде әхли ишини гутаранда шейле диер: «Ашур патышасыны текепбир йүрегине, гедем бакышына гөрә җезаландырарын».</verse>
				<verse number="13">Чүнки Ашур патышасы шейле диййәр: «Муны өз элимиң гүйҗи билен, өз пайхасым билен газандым, мен пайхаслыдырын. Миллетлериң серхетлерини айырдым, оларың хазыналарыны таладым, тагтындан агдардым гүйчли шалары.</verse>
				<verse number="14">Миллетлериң байлыгыны тапды элим, хөвүртге тапан ялы; терк эдилен юмуртгаларың йыгналышы кимин, бүтин дүнйәни йыгнадым. Ганат какып, агзыны ачып, сес чыкаран болмады».</verse>
				<verse number="15">Палта өзүни ишледйәниң янында өвүнерми? Бычгы өзүни уланяндан бейгелдерми өзүни? Өзүни гөтерйәни гөтерерми таяк? Өзүни галдыряны галдырармы хаса?</verse>
				<verse number="16">Мунуң үчин Хөкмүрован Таңры Реб, Ашурың семизлерине хорлук ёллар, Онуң шөхратының астында от ялыны туташар.</verse>
				<verse number="17">Ысрайылың Нуры от, онуң Мукаддеси ялын болар, ялын онуң тикенлеридир чалыларыны бир гүнде якып-яндырар.</verse>
				<verse number="18">Гөзел токайларыдыр, мес топраклы ерлерини бүтинлей ёк эдер Реб, хеләк болар агыр дерде ёлуган адам дей.</verse>
				<verse number="19">Токайларында галан агачлар шейле аз велин, чага-да санап, язып билер олары.</verse>
				<verse number="20">Шол гүн Ысрайылың аман галанлары ве Якубың несиллериниң халас боланлары мундан бейләк өзлерине җеза берйәне дәл-де, эйсем түйс йүрекден Ысрайылың Мукаддесине бил багларлар.</verse>
				<verse number="21">Аман галанлар, Якубың аман галанлары гудратлы Худая доланарлар.</verse>
				<verse number="22">Халкың Ысрайыл деңиз якасындакы чәге дей көп болса-да, онуң диңе аман галанлары Худая доланарлар. Карар эдилен хеләкчилик догрулык билен амала ашырылар.</verse>
				<verse number="23">Гудратыгүйчли-Хөкмүрован Реб хөкүм эдиши ялы, бүтин ер йүзүнде хеләкчилиги амала ашырар.</verse>
				<verse number="24">Шонуң үчин Гудратыгүйчли-Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Эй, Мениң Сионда яшаян халкым! Мүсүрлилер кимин сизе гаршы хасасыны галдырып, таяк билен уранда, сиз ашурлылардан горкмаң.</verse>
				<verse number="25">Ине, бираз вагтдан гахарым ятышар, газабым ашурлылары хеләк этмәге гөнүгер.</verse>
				<verse number="26">Ореп гаясында мидянлары вейран эдиши кимин, Хөкмүрован Реб олара гаршы гамчы галдырар. Хасасыны Мүсүрде ёкары галдырышы кимин деңзиң үстүне узадар.</verse>
				<verse number="27">Шол гүн ашурлыларың йүки сизиң гершиңизден, боюнтырыгы сизиң бойнуңыздан айрылар; семизлигиңизден яңа боюнтырык дөвлер».</verse>
				<verse number="28">Аят шәхерине гелйәрлер олар, Мигрондан гечйәрлер, Микмашда йүклерини гойярлар.</verse>
				<verse number="29">Гечелгеден гечйәрлер олар, Гебада бир гиҗе дүшлейәрлер, Рама шәхери лерзана гелйәр, Шавулың Гибга шәхериниң илаты гачяр.</verse>
				<verse number="30">Бар сесиңе гыгыр, эй, Галлым гызы! Гулак гой, эй, Лайша! Эй, гөргүли Анатот!</verse>
				<verse number="31">Мадмена гачып гидйәр, Гебимиң илаты пена агтаряр.</verse>
				<verse number="32">Бу гүн душманлар Нопда галарлар, Сион гызының дагына, Иерусалимиң депесине юмрук ченәр.</verse>
				<verse number="33">Ине, Хөкмүрован Таңры Реб гудратлы гүйҗи билен кесер шахалары, иң бейик агачлар чапылар, белентликлери ере язылар.</verse>
				<verse number="34">Токайың гүр ерлерини палта билен чапар, Ливан Гудратлы Боланың өңүнде йыкылар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">Йышайың көтүгинден бир пудак чыкар, көкүнден гөгерен Шаха миве берер.</verse>
				<verse number="2">Реббиң Рухы: даналык хем пайхас, маслахат хем гүйч-гудрат, Ребби билмек хем Ондан горкмак рухы Онуң үстүнде болар.</verse>
				<verse number="3">Ол Ребден горкмакдан леззет алар, гөршүне гөрә хөкүм чыкармаз Ол, эшидишине гөрә карар чыкармаз.</verse>
				<verse number="4">Гарыплара догрулык билен казылык эдер Ол, ер йүзүндәки пукаралар үчин догры карар чыкарар. Буйрук билен җезаландырар дүнйәни Ол, пислери-де Өз сөзлери билен өлдүрер.</verse>
				<verse number="5">Догрулык хем садыклык гушак болар билине.</verse>
				<verse number="6">Мөҗек билен гузы бир ерде яшар, бир ерде ятар гаплаң ве овлак, гөле, арслан ве бир яшар мал биледир, олары бир яш бала бакар.</verse>
				<verse number="7">Сыгыр айы билен биле отлар, балалары-да биле ятар оларың, арслан өкүз дек саман иер.</verse>
				<verse number="8">Эмйән чага гара йыланың хининиң агзында ойнар, сүйтден айрылан чага элини кепҗебашың хинине сокар.</verse>
				<verse number="9">Мукаддес дагымда зелел етирилмез, хич ким хеләк эдилмез, бүтин ер йүзи деңзиң сувдан долушы дей, Ребби билмекден долар.</verse>
				<verse number="10">Шол гүн Йышайың көки халклара нышан болар; миллетлер Оңа йүз тутарлар, Онуң месгени шөхратлы болар.</verse>
				<verse number="11">Шол гүн Ашурдан, Мүсүрден, Патросдан, Эфиопиядан, Эйламдан, Шингардан, Хаматдан ве адаларда аман галан халкыны ызына гетирмек үчин, Таңры икинҗи гезек элини узадар.</verse>
				<verse number="12">Ол миллетлер үчин байдак галдырар, Ысрайылың сүргүндәкилерини топлар, ер йүзүниң дөрт күнҗегинден, Яхуданың дарганларыны йыгнар.</verse>
				<verse number="13">Эфрайымың габанҗаңлыгы айрылар, Яхуданың душманлары ёк эдилер, Эфрайым Яхуда гөрипчилик этмез, Яхуда Эфрайыма душманчылык этмез.</verse>
				<verse number="14">Олар билеликде гүнбатардакы пилиштлилериң үстүне хүҗүм эдерлер, билеликде гүндогарың халкыны таларлар, Эдома, Моваба гаршы эл галдырарлар, аммонлар табын боларлар олара.</verse>
				<verse number="15">Мүсүр деңзиниң айлагыны бүтинлей гурадар Реб, гүйчли ели билен элини Евфрат дерясына галгадар, еди чешмә бөлер оны, чарыклы гечерлер адамлар ондан.</verse>
				<verse number="16">Ысрайылларың Мүсүрден чыкан гүни Ысрайыла эдиши ялы, Реббиң Ашурда аман галан халкы үчин улы ёл ачылар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">Шол гүн сиз, ысрайыллар шейле диерсиңиз: «Я, Реб Саңа шүкүр эдерин, Сен бизе гахарланан хем болсаң, гахарың совулды, теселли бердиң бизе Сен.</verse>
				<verse number="2">Элбетде, Худай Халасгәримдир, Оңа бил багларын, горкмарын мен, чүнки Реб еке-тәк гүйҗүмдир, айдымымдыр, Ол мениң Халасгәрим болды».</verse>
				<verse number="3">Шатлык билен гуюлардан сув чекишиңиз дей, шатлык билен-де халас эдилерсиңиз.</verse>
				<verse number="4">Шейле диерсиңиз шол гүн: «Реббе шүкүр эдиң, Онуң адына өвгүлер айдың; миллетлериң арасында Онуң ишлерини аян эдиң, Адының бейикдигини җар эдиң.</verse>
				<verse number="5">Реббе өвгүлер айдың, Ол бейик ишлер этди; ер йүзи билсин муны!</verse>
				<verse number="6">Эй, Сион халкы, хешелле как, гыгыр! Араңыздакы Ысрайылың Мукаддеси бейикдир!»</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">Бабыл хакда Амозың оглы Ишая аянлык аркалы гелен пыгамберлик:</verse>
				<verse number="2">Ялаңач дагың үстүнде байдак дикиң, сөвешиҗилере гыгырың сесиңиз етдигинден, беглериң дервезелеринден гирер ялы, олара эл булаң.</verse>
				<verse number="3">Өзүме багыш эдиленлере буйрук бердим, уршуҗыларымы, шаныма гуванянларымы газабымы дөкдүртмек үчин чагырдым.</verse>
				<verse number="4">Даглардакы гыкылыга гулак гоюң, бу көп халкларың сесине меңзейәр! Бир ере йыгнанышян миллетлериң, патышалыкларың гөчгүнли сесини диңләң! Хөкмүрован Реб сөвеше гошун топлаяр.</verse>
				<verse number="5">Өз газабының яраглары билен бүтин ер йүзүни вейран этмек үчин, узак үлкелерден, дүнйәниң аңры уҗундан гелер Реб.</verse>
				<verse number="6">Перят эдиң, Реббиң гүни якындыр! Ол Гудратыгүйчли тарапындан вейранчылык дей гелер.</verse>
				<verse number="7">Мунуң үчин эллер говшар, хер ынсаның йүреги ярылар.</verse>
				<verse number="8">Довла дүшер олар, ыза хем гайгы басар; бургусы тутян дей, агыры чекер олар, аңалып бирек-биреге бакарлар, йүзлери ялын дек ловлар.</verse>
				<verse number="9">Ине, Реббиң гүни, ёвуз гүн гелйәр, ер йүзүни хараба өвүрмек үчин, ондакы гүнәкәрлери ёк этмек үчин, газап билен, гахар оды билен гелйәр.</verse>
				<verse number="10">Гөкдәки йылдызлар, оларың топлумы ышык бермезлер; Гүн догса-да гаралар, Ай нуруны сачмаз.</verse>
				<verse number="11">Мен дүнйәни яманлыгы үчин, этмишлери үчин җезаландырарын эрбетлери; текепбирлериң гедемлигиниң соңуна чыкарын, залымларың улумсылыгыны песелдерин.</verse>
				<verse number="12">Ынсанлары сап алтындан, адамлары Опыр гызылындан-да хас гымматлы эдерин.</verse>
				<verse number="13">Шонуң үчин гөклери титредерин, Реббиң гахар оды ловлаян гүни, Хөкмүрован Реббиң газабындан ер йүзи лерзана гелер.</verse>
				<verse number="14">Коваланян җерен кимин, чопансыз гоюнлар кимин, хер кес өз халкына, хер киши өз юрдуна гачар.</verse>
				<verse number="15">Тутуланлар найзадан гечирилер, эле дүшен гылычдан өтүрилер.</verse>
				<verse number="16">Чагалары гөзлериниң алнында парча-парча эдилер, өйлери таланар, аялларына эл урлар.</verse>
				<verse number="17">Ине, Мен күмше гызмаян, алтыны сөймейән мадайлары олара гаршы өҗүкдирйәрин.</verse>
				<verse number="18">Яш йигитлери ере язар яйлары, бәбеклере рехим этмезлер, гөзлери чагалары гайгырмаз.</verse>
				<verse number="19">Худай патышалыкларың иң гөзели болан, бабыллыларың буйсанҗы болан шөхратлы Бабылы ер билен егсан эдер Содом хем Гомора ялы.</verse>
				<verse number="20">Ол ер илатсыз галар, хич хачан яшайыш болмаз онда, араплар чадырларыны дикмезлер, чопанлар сүрүлерини бакмазлар.</verse>
				<verse number="21">Вагшы хайванлар ятар ол ерде, байгушдан долар өйлери, дүегушлар месген тутар, гечилер бөкҗекләрлер ол ерде.</verse>
				<verse number="22">Сарайларында сыртланлар, көшклеринде шагаллар увлашар; Бабылың соңы якындыр, онуң гүнлери узак болмаз.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="14">
				<verse number="1">Эмма Реб Якубың неслине рехим эдер, Ысрайылы ене сайлар ве олары өз юрдунда орнашдырар. Кесекилер олара гошулып, ысрайыл халкына бирлешерлер.</verse>
				<verse number="2">Халклар ысрайыллары өз ерлерине алып гелерлер. Ысрайыл халкы Реббиң берен юрдунда башга халклары өзлерине гул-гырнак эдерлер; өзлерини есир эденлери есир эдип, өзлерине зулум эденлериң үстүнден агалык сүрерлер.</verse>
				<verse number="3">Реб сизи ызаңыздан, гайгыңыздан ве чекен агыр ишиңизден азат эденде,</verse>
				<verse number="4">Бабыл патышасына шу тымсалы айдарсыңыз: «Ине, зулумкешиң соңы гелди! Онуң текепбирлиги тамам болды!</verse>
				<verse number="5">Реб пислериң таягыны, хөкүмдарларың хасасыны дөвди.</verse>
				<verse number="6">Ол халклара газаплы, үзнүксиз зарбалар урды, миллетлери газап билен, дынувсыз зулум билен доландырды.</verse>
				<verse number="7">Бүтин дүнйә дынчлыкда, рахатлыкда; олар айдыма башлаярлар.</verse>
				<verse number="8">Сервилер ве Ливаның кедр агачлары үстүнден шатланып, шейле диййәрлер: „Аяк астына дүшелиң бәри, хич ким бизи чапмага гелмейәр“».</verse>
				<verse number="9">Сен гелйәркәң өлүлер дүнйәси гаршыламага ховлугяр; ол сениң үчин өлүлери, ер йүзүниң әхли башлыкларыны ояряр; миллетлериң әхли шаларыны тагтларындан турузяр.</verse>
				<verse number="10">Оларың хеммеси саңа: «Сен-де биз ялы эҗизледиң, бизе меңзедиң!» диерлер.</verse>
				<verse number="11">Шан-шөхратың, арфаларың сеси өлүлер дүнйәсине индерилди; астыңа гуртлар дүшелди, үстүң гурчуклара бүрелди.</verse>
				<verse number="12">Эй, парлак йылдыз, даң оглы, гөкден нәхили гачдың! Эй, миллетлери еңен сен, инди өзүң ере йыкылдың!</verse>
				<verse number="13">Сен йүрегиңде дийдиң: «Гөклере чыкарын, тагтымы Худайың йылдызларындан ёкарда гоярын. Җемагатың топланан дагында, Зафон дагында отурарын.</verse>
				<verse number="14">Булутларың депесине чыкарын, Бейик Худай ялы эдерин өзүми».</verse>
				<verse number="15">Эмма сен өлүлер дүнйәсине, габрың дүйбүне индерилерсиң.</verse>
				<verse number="16">Гөренлер чиңерилип середерлер саңа, сен хакда ойланып, шейле диерлер: «Ери сарсдыран, патышалыклары титреден,</verse>
				<verse number="17">дүнйәни чөле дөндерен, шәхерлери ер билен егсан эден, есирлери өйлерине гойбермедик шумы?»</verse>
				<verse number="18">Миллетлериң патышаларының әхлиси, херси өз габрында, шөхрат ичинде ятыр.</verse>
				<verse number="19">Эмма терк эдилен чага кимин габрыңдан дашары атылдың; гылычдан гечирилен, габрың дашлы дүйбүне атылан җесетлер билен өртүлйәрсиң. Аяк астында депеленен маслык дей,</verse>
				<verse number="20">бейлеки шалар ялы җайланмарсың; чүнки сен өз юрдуңы вейран этдиң, өз халкыңы гырдың. Пислик эдйәнлериң несли асла ятланмасын!</verse>
				<verse number="21">Аталарының этмишлери зерарлы, огулларыны өлдүрмәге тайынлаң, олар галып, дүнйәни эелемесинлер, ер йүзүни шәхерлерден долдурмасынлар.</verse>
				<verse number="22">«Мен олара гаршы галарын, Бабылың адыны, аман галанларыны, огулларыны ве несиллерини ёк эдерин». Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="23">«Оны байгушхана, батгалыга өврерин, хеләкчилик сүбсеси билен сүпүрерин» Муны Хөкмүрован Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="24">Хөкмүрован Реб ант ичип, шейле диййәр: «Нәхили ниет эден болсам, шейле-де болар, нәме карара гелен болсам, шол-да амала ашар.</verse>
				<verse number="25">Ашурлылары Өз юрдумда сындырарын, дагларымда олары аяк астына аларын; оларың боюнтырыгы халкымдан айрылар, йүклери халкымың герденинден дүшүрилер».</verse>
				<verse number="26">Бүтин дүнйә хакда эдилен карар будур, әхли миллетлере тарап узан эл будур.</verse>
				<verse number="27">Хөкмүрован Реб карар этди, ким Оңа пәсгел берип билер? Ол элини узатды, ким оны ызына өврүп билер?</verse>
				<verse number="28">Ахаз патышаның өлен йылы шу пыгамберлик гелди:</verse>
				<verse number="29">«Өзүңизи уран таяк дөвүлди дийип шатланмаң, эй, пилиштлилер! Йылан тохумындан кепҗебаш дөрәр, онуң мивеси-де учян мәхнет йылан болар.</verse>
				<verse number="30">Гарыпларың гарыбы дояр, мәтәчлер ховпсузлыкда ятарлар, эмма сениң көкүңи ачлыкдан яңа гырарын, аман галанларыңыз-да өлерсиңиз.</verse>
				<verse number="31">Перят эт, эй, дервезе! Нала чек, эй, шәхер! Эй, пилиштлилер, горкудан титрәң! Демиргазыкдан түссе чыкяр, гошун хатар-хатар болуп гелйәр».</verse>
				<verse number="32">Миллетиң чапарларына нәме җогап берлер? Реб Сионы бина этди, Халкының мәтәчлери онда пена тапарлар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="15">
				<verse number="1">Мовап хакындакы пыгамберлик: Хакыкатдан Мовабың Ар шәхери бир гиҗеде харабалыга өврүлйәр, Мовап вейран болды! Хакыкатдан Мовабың Кир шәхери бир гиҗеде харабалыга өврүлйәр, Мовап вейран болды!</verse>
				<verse number="2">Дибон халкы агламак үчин ыбадатхана, сеждегәхлере чыкяр; Мовап халкы Небо, Мейдеба үчин перят эдйәр. Хер кесиң башы такырланяр, хер кесиң сакгалы сырыляр.</verse>
				<verse number="3">Көчелеринде җул гейинйәрлер, үчеклерде, мейданчаларда хер кес перят эдйәр, зар-зар аглашяр.</verse>
				<verse number="4">Хешбон билен Элгала налыш эдйәр, сеслери Яхаса ченли эшидилйәр. Шонуң үчин Мовабың эсгерлери аглашяр, горкудан йүреклери галдыраяр.</verse>
				<verse number="5">Йүрегим Мовап үчин налыш эдйәр, гачгаклары Согара, Эглат Шелишия гачярлар. Олар аглашып, Лухутың ёкарсына чыкярлар. Вейранчылыкдан перят чекйәрлер Хоронайым ёлунда.</verse>
				<verse number="6">Нимрим сувлары гурады; отлар солды, тәзе от гөгермеди, гөк өвүсйән зат галмады асла.</verse>
				<verse number="7">Мунуң үчин газанан байлыкларыны, бар топлан затларыны сөвүт җүлгесине әкидерлер.</verse>
				<verse number="8">Агы билен долды тутуш Мовап юрды; оларың перяды Эглайыма, налышы Беерелиме етйәр.</verse>
				<verse number="9">Димоның сувлары гандан долы, эмма Мен мунданам бетерини гетирерин Димоның башына, Мовапдан гачанларың, юрдуң аман галанларының үстүне шир гетирерин.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="16">
				<verse number="1">Сәхра ёлы билен Селадан Сион гызының дагына, юрдуң хөкүмдарларына гузулары ёллаң.</verse>
				<verse number="2">Арнон гечелгесинде Мовабың аяллары хөвүртгесинден ковлан өйсүз-өвзарсыз гушлара меңзейәр.</verse>
				<verse number="3">«Маслахат бер, адалаты берҗай эт. Гүнортан чагы гиҗе кимин үстүмизе сая сал. Ковуланлары гизле, гачгаклары эле берме.</verse>
				<verse number="4">Мовапдан ковланлар месген тутсун араңызда; вейран эдйәнлерден олара пена болуң». Сүтемкәр ёк болуп, вейранчылык соңланар, талаңчылар йитирим боларлар.</verse>
				<verse number="5">Тагт мерхемет билен беркидилер, садыклык билен шалык сүрер Давудың несиллеринден бири, адалаты агтарян хөкүмдар догрулыгы йөредер.</verse>
				<verse number="6">Мовабың текепбирлиги, онуң хетденаша гедемлиги, мен-менлиги, улумсылыгы, газабы барада эшитдик; бош ере өвүнйәр ол.</verse>
				<verse number="7">Шонуң үчин Мовап перят этсин, хер кес Мовап үчин нала чексин, Кирхараседиң кишмишли көкелери үчин яс тутуң, гам чекиң.</verse>
				<verse number="8">Хешбоның экин мейданлары, Сибманың үзүмчиликлери гурады; башга миллетлериң баштутанлары сайлама үзүмчиликлери басгыладылар; үзүмчиликлер Язере етип, чөле ченли яйылды; шахалары яйрап, деңизден-де ашды.</verse>
				<verse number="9">Шонуң үчин Язер агысы билен Сибманың үзүмчиликлери үчин агларын мен; гөзяшым билен суварарын сизи, эй, Хешбон ве Элгала! Чүнки томус мивелериң, хасыл йыгналян дөврүндәки шагалаң шовхуныңыз кесилди.</verse>
				<verse number="10">Шатлык хем бегенч айрылды хасыллы баглардан; үзүмчиликлерде не айдым айдыляр, не-де хешелле какыляр; үзүм сыкянчы үзүм сыкмаяр, кесдим оларың шагалаң шовхуныны.</verse>
				<verse number="11">Шол себәпден йүрегим Мовап үчин, Калбым Кирхарасет үчин лира дек нала чекйәр.</verse>
				<verse number="12">Моваплылар сеждегәхлерине чыкып, өзлерини тапдан дүшүрйәрлер; өз мукаддес ерлерине дилег этмәге гидйәрлер, йөне бу хич пейда бермез.</verse>
				<verse number="13">Бу Реббиң Мовап хакында гечмишде айдан сөзүди.</verse>
				<verse number="14">Инди Реб шейле диййәр: «Хакына тутма ишчиниң мөхлети ялы үч йылың довамында Мовабың шан-шөхраты улы халкы билен бирликде абрайдан дүшер; гутуланлары җуда аз ве гүйчсүз болар».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="17">
				<verse number="1">Дамаск барадакы пыгамберлик: Ине, Дамаск инди шәхер сайылмаз, ол харабачылыга өврүлер.</verse>
				<verse number="2">Арогер шәхерлери терк эдилер, сүрүлериң ятян ерине өврүлер, олары үркүзен болмаз.</verse>
				<verse number="3">Эфрайымда гала галмаз, Дамаскда ша болмаз, Сирияның аман галанлары Ысрайыл огулларының шөхраты дей болар. Муны Хөкмүрован Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="4">Шол гүн Якубың шөхраты өчер, семиз гөвреси хорланар.</verse>
				<verse number="5">Оракчыларың дәне хасылыны йыгнайшы дей, дәне башларыны алшы дей эллериниң, Рапалар җүлгесине дәне башларының топланышы дей, болар Ысрайыл хем.</verse>
				<verse number="6">Зейтун агаҗының мивеси какылып алнандан соң, депесинде ики-үч зейтуның галышы дей, шахаларының учларында дөрт-бәшисиниң галышы дей, диңе биразы аман галдырылар. Муны Ысрайыл Худайы Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="7">Шол гүн халк назарыны Ярадана дикер, гөзлери Ысрайылың Мукаддесини гөрер.</verse>
				<verse number="8">Өзлериниң гуран гурбанлык сыпаларына бакмазлар, эллери билен ясан Ашера бутларына, түтетги сыпаларына серетмезлер.</verse>
				<verse number="9">Шол гүн оларың берк галалары ысрайыллардан гачан хивилериң, аморларың терк эден шәхерлери кимин чөле дөнер.</verse>
				<verse number="10">Сен өз Халасгәр Худайыңы унутдың, Пенакәриң болан Гаяны ятламадың. Шоңа гөрә якымлы өсүмликлер эксең-де, өзге юртлаң аҗайып нахалларыны отуртсаң-да,</verse>
				<verse number="11">олары экен гүнүң өсдүрсең-де, отурдыланлары эртеси гүллетсең-де, хассалык ве эмсиз дерт гүнүнде хасылың еле соврулар.</verse>
				<verse number="12">Бетбагтчылык! Көп миллетлериң гүввүлдиси! Деңзиң гүввүлдиси дей гүвлейәр олар! Ах! Халкларың гүввүлдиси! Гүйчли толкунлар дей гүввүлдешйәрлер!</verse>
				<verse number="13">Миллетлер гүйчли толкунларың увлайшы дек увлашарлар, эмма Ол олара кәйәр, даглардакы шемала учян чөп-чалам дей, узаклара гачарлар олар, түвелейиң өңүндәки тогаланян тоз дей тогаланарлар.</verse>
				<verse number="14">Агшамара, ине, ховп! Сәхерден өң ол ёк боляр. Бизи тоздурянларың пайы, бизи талаянларың кысматы шудур.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="18">
				<verse number="1">Эфиопия деряларының аңырсында ганатларыны пасырдадян юрдуң дат гүнүне!</verse>
				<verse number="2">Ол Нил дерясының үсти билен гамыш гәмилеринде илчилерини ёллаяр. Эй, йылдам чапарлар, юртлары дерялар билен бөлүнйән, узын бойлы, овадан беденли миллете, хер яна горкы сачан халка, хайбатлы хем басыбалыҗы миллете гидиң!</verse>
				<verse number="3">Эй, бүтин дүнйәниң илаты, ер йүзүнде яшаянлар! Дагларың чүр башында байдак дикиленде середиң! Сурнай чалнанда диңләң!</verse>
				<verse number="4">Реб маңа шейле дийди: «Гүнүң ховурлы ыссысы дек, хасыл вагтындакы чыглы булут дек, месгенимден үмсүм середерин».</verse>
				<verse number="5">Хасыл йыгымындан өң, гүллеме гутаранда, гүл үзүм болуп етишенде, ол баг гайчысы билен пудаклары кесер, яйраян шахалары кесип ташлар.</verse>
				<verse number="6">Хеммеси даглардакы йыртыҗы гушлара, ердәки вагшы хайванлара галдырылар. Олар томсуна йыртыҗы гушлара, гышына вагшы хайванлара шам боларлар.</verse>
				<verse number="7">Шол вагт юртлары дерялар билен бөлүнйән, узын бойлы, овадан беденли миллет, хер яна горкы сачан халк, хайбатлы хем басыбалыҗы миллет, Хөкмүрован Реббе, Хөкмүрован Реббиң адыны гоян ере, Сион дагына совгатлар гетирер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="19">
				<verse number="1">Мүсүр барадакы пыгамберлик: Ине, йылдам булуда атланып, Мүсүре гелйәр Реб, Мүсүр бутлары титрешерлер, мүсүрлилериң йүреклери ярылар хузурында Онуң.</verse>
				<verse number="2">«Мүсүрлилери бири-бирине гаршы өҗүкдирерин, доган доганың гаршысына, гоңшы гоңшусының гаршысына, шәхер шәхериң гаршысына, патышалык патышалыгың гаршысына уршар.</verse>
				<verse number="3">Мүсүрлилериң зәхресини ярарын, ниетлерини пуҗа чыкарарын, бутларындан, өли рухларындан, җадыгөйлерден, рух чагырянлардан маслахат сорарлар.</verse>
				<verse number="4">Мүсүрлилери залым хоҗайының элине берерин, рехимсиз патыша хөкүм сүрер үстлеринден». Муны Хөкмүрован Таңры Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="5">Нилде сув галмаз, деря чекилер, гурар.</verse>
				<verse number="6">Онуң яплары порсар, такырар, гурар Мүсүр чешмелери, гамышлар, гаргылар чүйрәр.</verse>
				<verse number="7">Нилиң төверегиндәки, якасындакы чайырлар, онуң боюндакы бар экинлер гурап, соврулып, ёк болуп гидерлер.</verse>
				<verse number="8">Балыкчылар яс тутарлар, Ниле чеңңек ташлаянлар аглашарлар, сува тор атянларың сусты басылар.</verse>
				<verse number="9">Зыгырдан мата докаянлар лапыкеч боларлар, ак биз докаянлар умытдан дүшерлер.</verse>
				<verse number="10">Онуң докмачылары ховсала дүшерлер, әхли хакына тутуланлар гам чекерлер.</verse>
				<verse number="11">Зоган шәхериниң хөкүмдарлары акмакдыр! Фараоның пайхаслы маслахатчылары пәхимсиз маслахат берйәрлер, сиз фараона нәдип: «Мен акылдарларың оглудырын, гадымы шаларың неслидирин» дийип билйәрсиңиз?</verse>
				<verse number="12">Ханы, ниреде сениң акылдарларың? Гой, саңа айтсынлар олар, Хөкмүрован Реббиң Мүсүре гаршы нәме ниетләндигини аян этсинлер.</verse>
				<verse number="13">Зоганың хөкүмдарлары акмаклык этдилер! Мемфисиң баштутанлары алдандылар, тире баштутанлары Мүсүри азашдырдылар.</verse>
				<verse number="14">Реб акылы чашырян рухлары иберди, серхошуң өз гусугының үстүнде ыранышы дей, олар мүсүрлилери бар ишинде азашдырдылар.</verse>
				<verse number="15">Мүсүриң хич киме дады етмез, не баш, не гуйрук, не палма шахасы, не-де гамыш оңа ярдам эдер.</verse>
				<verse number="16">Шол гүн мүсүрлилер аял ялы болуп, Хөкмүрован Реббиң өзлерине гаршы эл галдырар горкусындан яңа титрешерлер.</verse>
				<verse number="17">Яхуда юрды мүсүрлилере ховп салар. Янында Яхуданың ады агзалан хер кес Хөкмүрован Реббиң Мүсүре гаршы тайынлаян карарындан горкар.</verse>
				<verse number="18">Шол гүн Мүсүрде бәш шәхер кенган дилинде гепләп, Хөкмүрован Ребден ант ичерлер. Оларың бири Хеләкчилик Шәхери дийип атландырылар.</verse>
				<verse number="19">Шол гүн Мүсүриң ортарасында Реббе гурбанлык сыпасы, серхединде болса бир сүтүн дикилер.</verse>
				<verse number="20">Бу Мүсүр топрагында Хөкмүрован Реббе аламат ве шаят болар. Олар зулумдарлары зерарлы Реббе перят эденлеринде, Реб мүсүрлилере бир халасгәр хем горагчы ёллап, олары халас эдер.</verse>
				<verse number="21">Реб Өзүни мүсүрлилере танадар. Шол гүн мүсүрлилер Ребби танарлар. Олар гурбанлыкларыдыр галла садакалары билен Реббе ыбадат эдерлер; олар Реббе вада берип, оны берҗай эдерлер.</verse>
				<verse number="22">Реб Мүсүри җезаландырар, ене-де Өзи олара шыпа берер. Мүсүрлилер Реббе доланарлар, Реб-де оларың ялбармаларыны диңләп, олара шыпа берер.</verse>
				<verse number="23">Шол гүн Мүсүрден Ашура улы ёл болар. Ашурлылар Мүсүре гелерлер, мүсүрлилер-де Ашура гидерлер. Мүсүрлилер ашурлар билен биле ыбадат эдерлер.</verse>
				<verse number="24">Шол гүн Ысрайыл Мүсүр билен Ашурың янында үчүнҗи юрт болар. Оларың үсти билен дүнйә ялканар.</verse>
				<verse number="25">Хөкмүрован Реб: «Халкым Мүсүр, Өз элимиң иши болан Ашур ве мирасым Ысрайыл ялкансын!» дийип, олара ак пата берер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="20">
				<verse number="1">Ашур патышасы Саргон баш серкердесини Ашдода ёллап, оңа гаршы сөвешип, Ашдоды эле салды.</verse>
				<verse number="2">Шол вагт Реб Амозың оглы Ишая: «Гит-де, эгниңдәки җулы, аягыңдакы чарыгыңы чыкар» дийди. Ишая шейле эдип, диңе ички гейиминде аякялаң гезиберди.</verse>
				<verse number="3">Реб шейле дийди: «Эдил гулум Ишаяның Мүсүре ве Эфиопия аламат хем нышан хөкмүнде үч йыллап диңе ички гейимде, аякялаң гезиши кимин,</verse>
				<verse number="4">Ашурың патышасы-да Мүсүре утанч болсун дийип, мүсүрлилери сүргүн эдип, эфиопиялылары есир алып, яшлардыр гаррылары ялаңач, аякялаң, отыръерлери ачык халда әкидер.</verse>
				<verse number="5">Эфиопия умыт баглаян, Мүсүре өвүнйән халк горкар ве утанҗа галар.</verse>
				<verse number="6">Шол гүн бу кенар якасында яшаянлар шейле диерлер: „Ине, Ашур патышасындан халас болмак үчин ярдам исләп, умыт багланларымыза, гөр, нәмелер болды! Инди биз нәхили гачып гутуларыс?“».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="21">
				<verse number="1">Деңиз янындакы чөл хакда пыгамберлик: Түвелейлериң гүнортадан гелши дей, басыбалыҗы-да горкунч юртдан, чөлден гелер.</verse>
				<verse number="2">Бир горкунч гөрнүш аян болды, хайын хайынлык эдйәр, талаңчы талаяр. Хүҗүм эт, эй, Эйлам! Габа, эй, Мадай! Бабыл себәпли болан налышларың соңуна чыкарын.</verse>
				<verse number="3">Мунуң үчин санҗы тутды билимден, догурян аялың бургусы дек, бургулар тутды мени; эшидйәнлеримден яңа ики бүкүлдим, гөрйәнлеримден яңа горкы гаплады.</verse>
				<verse number="4">Йүрегим бикарардыр, саңңылдаян горкудан яңа; күйсән алагараңкылыгым вехиме салгар.</verse>
				<verse number="5">Иййәрлер, ичйәрлер, халылар дүшәп, сачак язып. Эй, серкерделер, туруң-да, галканлары яглаң!</verse>
				<verse number="6">Реб маңа шейле дийди: «Гит-де бир гөзегчи гой, гой, ол хабар берсин гөренини.</verse>
				<verse number="7">Ол сөвеш арабаларыны, җүбүт-җүбүт атлылары, эшеклилери, дүелилери гөренде, дыкгат берсин, үнс берсин».</verse>
				<verse number="8">Гөзегчи гыгырды: «Я Реб, гөзегчилик диңидир гүндизлерине орнум, нобатчылык чекйән бүтин гиҗеләп.</verse>
				<verse number="9">Җүбүт-җүбүт атлылар гелйәр, ине, өз сөвеш арабаларыны тиркәп. „Йыкылды, Бабыл йыкылды; онуң бут-худайлары ере язылды, оврадылды“» дийип җогап берди ол.</verse>
				<verse number="10">Эй, харманда дөвлен, еле соврулан халкым! Хөкмүрован Ребден, Ысрайылың Худайындан эшиденлеримдир, сизе аян эдйәним.</verse>
				<verse number="11">Дума барадакы пыгамберлик: Сегирден чагыряр бири мени: «Эй, гөзегчи, даң атара нәче вагт бар? Нәче вагт бар даңың ягтылмагына?»</verse>
				<verse number="12">«Даң атып баряр, йөне энтек гиҗе. Ене сораҗак болсаңыз сораң, соңра өврүлип гелиң» диййәр гөзегчи.</verse>
				<verse number="13">Арабыстан хакындакы пыгамберлик: Эй, деданлыларың кервенлери! Гиҗәни Арабыстан җеңңелинде гечирерсиңиз.</verse>
				<verse number="14">Эй, Тейма юрдуның халкы, сувсана сув, босгунлара чөрек бер.</verse>
				<verse number="15">Олар гылычдан гачдылар, сырылан гылычдан, чекилен яйдан, агыр сөвешден гачдылар.</verse>
				<verse number="16">Реб маңа шейле диййәр: «Хакына тутма ишчиниң мөхлети ялы бир йылың довамында Кедарың шан-шөхраты сөнер.</verse>
				<verse number="17">Кедар огулларының эдермен уршуҗылардан галан кеманчылары аз болар». Муны Ысрайыл Худайы Реб дийди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="22">
				<verse number="1">Гөрнүш җүлгеси барада пыгамберлик: Барыңыз үчеклере чыкар ялы, сизе нәме болды?</verse>
				<verse number="2">Эй, шовхун-шагалаңлы, гох-галмагаллы, шадыян шәхер! Өлдүриленлериң гылычдан өлмеди, сөвешде-де өлмеди.</verse>
				<verse number="3">Әхли баштутанларың билеликде гачдылар; яйларыны уланмадылар, есир дүшдүлер, узаклара гачдылар, йөне тапыланларың бары эле дүшди.</verse>
				<verse number="4">Мунуң үчин мен: «Назарыңы менден сов, зар-зар аглайын» дийдим. Эзиз халкымың вейранчылыгы үчин теселли бермәң маңа.</verse>
				<verse number="5">Гөрнүш җүлгесинде Гудратыгүйчли-Хөкмүрован Реббиң ховсалалы, табын эдйән, алҗыраңңы гүни болар. Диварлар йыкылар бу гүн, даглара перят эдилер.</verse>
				<verse number="6">Эйлам сөвеш арабалары, атлылары билен сагдагыны галгадяр, Кир гошуны галканларыны сомлаяр.</verse>
				<verse number="7">Сөвеш арабаларындан хырын-дыкындыр гөзел җүлгелериң, атлылар дервезелерде нызама дурдулар.</verse>
				<verse number="8">Яхуданың өртгүси айрылды. Шол гүн җеңңелиң горханасына серетдиң.</verse>
				<verse number="9">Давут шәхериндәки көп җайрыклары гөрдүңиз, ашакы ховза сув топладыңыз.</verse>
				<verse number="10">Иерусалимиң өйлерини санадыңыз, дивары беркитмек үчин өйлери йыкдыңыз.</verse>
				<verse number="11">Көне ховзуң сувлары үчин, ики диварың арасындан сув ховданыны газдыңыз. Йөне оны Ярадана серетмедиңиз, овалдан Тайынланы гөрмедиңиз.</verse>
				<verse number="12">Шол гүн Гудратыгүйчли-Хөкмүрован Реб яс багламага чагырды сизи, сачларыңызы үтүп, җул гейинмәге чагырды.</verse>
				<verse number="13">Эмма сиз өкүз, гоюн өлдүрип, эт ийип, шерап ичип, шатланярсыңыз, бегенйәрсиңиз. «Гелиң, иелиң, ичелиң, эртир биз өлерис» диййәрсиңиз.</verse>
				<verse number="14">Хөкмүрован Реб гулагыма: «Элбетде, өлйәнчәңиз бу гүнәңизден сапланмарсыңыз» дийди. Муны Гудратыгүйчли-Хөкмүрован Реб диййәр.</verse>
				<verse number="15">Гудратыгүйчли-Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Гит-де, патышаның эмелдары, көшк хәкими Шебнаның янына бар-да, оңа шейле дий:</verse>
				<verse number="16">„Бу ерде нәме ишиң бар? Өзүңе габыр газар ялы кимиң бар? Өзүңе белентде габыр газярсың, гаяда өзүңе дынч ер эдинйәрсиң.</verse>
				<verse number="17">Эй, гүйчли киши, Реб сени гүйч билен тогалар. Ол сени ыкҗам тутуп,</verse>
				<verse number="18">айлап-айлап, топ кимин бир гиң юрда ташлар. Сен ол ерде өлерсиң. Аҗайып сөвеш арабаларың ол ерде галар. Өз җенабыңың өйүни биабрай эден сенсиң.</verse>
				<verse number="19">Сени орнуңдан коварын, везипәңден бошадыларсың.</verse>
				<verse number="20">Шол гүн Мен гулум Хилкия оглы Элякымы чагырарын.</verse>
				<verse number="21">Сениң донуңы оңа гейдирип, гушагыңы онуң билине гушарын. Хәкимиетиңи оңа берерин; ол Иерусалимиң илатына ве Яхуда халкына ата болар.</verse>
				<verse number="22">Давудың өйүниң ачарыны онуң гершинден асарын. Онуң ачаныны хич ким япып билмез, япаныны хич ким ачып билмез.</verse>
				<verse number="23">Оны ере газык кимин гайым какарын, ол өз несиллерине хормат тагты болар.</verse>
				<verse number="24">Чадырың газыга багланышы ялы, онуң уругының чагаларының, агтыкларының абрайы-да оңа баглыдыр“».</verse>
				<verse number="25">Хөкмүрован Реб: «Шол гүн ере гайым какылан газык еринден согрулар; ол чапылып йыкылар; оңа багланан чадыр-да ёк болар» диййәр. Муны Реб айдяндыр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="23">
				<verse number="1">Сур хакындакы пыгамберлик: Эй, Таршыш гәмилери, Сур вейран болды, перят эдиң! өйсүз-өвзарсыз галды ол. Кипрден сизе хабар гелди.</verse>
				<verse number="2">Эй, ада илаты, деңизден гечйәнлериң үсти билен баян Сидон тәҗирлери, дымың!</verse>
				<verse number="3">Бол сувлар якасында Шихорың галласы, Нилиң хасылы гирдеҗиңди. Миллетлериң тәҗириди ол.</verse>
				<verse number="4">Утан, эй, Сидон, деңиз якасындакы гала, деңиз шейле диййәр: «Не бургы тутды, не-де догурдым, не яш йигитлери кемала гетирдим, не-де яш гызлары етишдирдим».</verse>
				<verse number="5">Суруң халына гынанар Мүсүр, ол барада эшиденде.</verse>
				<verse number="6">Таршыша гечиң, эй, адалылар, перят эдиң!</verse>
				<verse number="7">Аслы овалдан бәри болан, узак үлкелери юрт эдинен шагалаңлы шәхериңиз шумы?</verse>
				<verse number="8">Тәчлери берйән Сура гаршы бейле карар чыкаран ким? Суруң тәҗирлери шазадаларды, тәҗирлери дүнйәниң абрайлы адамларыды.</verse>
				<verse number="9">Бүтин шан-шөхратың гедемлигини ёк этмек үчин, дүнйәниң әхли абрайлы адамларыны биабрай этмек үчин, Хөкмүрован Реб шейле карар чыкарды.</verse>
				<verse number="10">Эй, Таршыш гызы, юрдуңдан Нил кимин геч; инди бөкденч болмаз.</verse>
				<verse number="11">Реб деңиз үстүне элини узадып, патышалыклары титретди; ёк этмеги буюрды ол Кенган галаларыны.</verse>
				<verse number="12">Ол дийди: «Эй, Сидоның эзилен бой гызы, сен инди шатланмарсың. Бар, Кипре гит, ол ерде-де саңа дынчлык болмаз».</verse>
				<verse number="13">Бабыллыларың юрдуна серед-ә, бу халк инди ёк! Вагшы хайванларың элине берди ашурлылар оны. Олар габав диңлерини дикдилер, галаларыны йыкып, хараба өвүрдилер оны.</verse>
				<verse number="14">Перят эдиң, эй, Таршыш гәмилери! Галаңыз вейран болды.</verse>
				<verse number="15">Шол гүнден башлап, Сур етмиш йыл – бир патышаның өмрүче унудылар. Етмиш йыл соң Суруң башына бир кемчин хакдакы айдымда айдыланлар гелер:</verse>
				<verse number="16">Эй, унудылан кемчин, шәхере айлан лира ал-да! Лира чал-да, көп айдымлар айт, сени ятларлар белки-де.</verse>
				<verse number="17">Етмиш йылдан соң, Реб Суры идәр. Сур сөвдасына доланып, ер йүзүндәки әхли патышалыклар билен зына эдер.</verse>
				<verse number="18">Онуң дүшевүнди, газанҗы Реббе багыш эдилер. Булар хазынада топланып сакланмаз, йөне ол газанчлар Реббиң хузурында яшаянлар үчин болелин азыга хем гөзел эшиклере харч эдилер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="24">
				<verse number="1">Ине, Реб ер йүзүни вейран эдип чолардар, ериң йүзүни танар ялы этмез Ол, илатыны даргадар.</verse>
				<verse number="2">Халкың-да, руханың-да, гулуң-да, хоҗайының-да, гырнагың-да, бикәниң-де, сатын аляның-да, сатяның-да, бергидарың-да, алгыдарың-да, карздарың-да, карз берениң-де такдыры бирдир.</verse>
				<verse number="3">Ер йүзи бүтинлей вейран эдилип таланар. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="4">Ер йүзи соляр, гураяр хеләк болуп, йитип гидер дүнйә; дүнйәниң халкларының гүйчлүлери хеләк боларлар.</verse>
				<verse number="5">Илатлар харама чыкарды дүнйәни, олар канунлардан чыкдылар, парзлары сакламадылар, эбеди әхти боздулар.</verse>
				<verse number="6">Муңа гөрә дүнйә лагнат ягяр, илаты языкларының җезасыны чекйәр, шонуң үчин ер йүзүниң илаты янып, гаты аз адам галяр.</verse>
				<verse number="7">Тәзе шерап гутаряр, соляр үзүм агаҗы, ах чекйәр шадыянлар.</verse>
				<verse number="8">Депреклерем шат овазыны кесди, шадыян сеслер эшидилмеди, лира сем болды.</verse>
				<verse number="9">Инди айдым айдып, шерап ичмезлер, агызлара аҗы дегер ичги.</verse>
				<verse number="10">Вейран болан шәхер харабалыкдыр, хич ким гирмез ялы, әхли өй япылды.</verse>
				<verse number="11">Көчелерде шерап үчин налашярлар, шатлыкдан нам-нышан галмады, бегенч дүнйәни терк этди.</verse>
				<verse number="12">Шәхер харабалык, бөлек-бөлекдир дервезелер.</verse>
				<verse number="13">Зейтун агаҗы какыланда, хасыл йыгыландан соң, артып галан үзүмлер билен нәме эдилйән болса, дүнйәдәки миллетлер билен-де шейле болар.</verse>
				<verse number="14">Олар сеслерини гаталдып, бегенҗине хешелле какарлар, Реббиң бейиклиги үчин гүнбатардан гыгырышарлар.</verse>
				<verse number="15">Шонуң үчин гүндогарда Ребби өвүң, Ысрайылың Худайы Реббиң адыны шөхратландырың деңиз адаларында.</verse>
				<verse number="16">Өвги айдымлары яңланяр ериң аңры уҗунда: «Догры Болана шөхрат!» Эмма мен: «Гарамаңлай, гарамаңлай! Дат гүнүме! Дөнүклер дөнүклик эдйәрлер, дөнүклиги чәксиз оларың» дийдим.</verse>
				<verse number="17">Эй, ер йүзүниң илаты, горкы, чукур ве дузак башыңызда!</verse>
				<verse number="18">Горкы сесинден гачан чукура гапгарылар, чукурдан чыкан дузага дүшер, гөгүң пенҗирелери ачылар, ериң бинятлары титрәр.</verse>
				<verse number="19">Җайрык-җайрык болар ер йүзи, бөлек-бөлек болар ол, ер йүзи гүйчли сарсар.</verse>
				<verse number="20">Серхош кимин ыраң атар ол, сакчы җайы кимин чайканар, языклары оңа агыр йүк болар, йыкылар-да, соң галмаз ол.</verse>
				<verse number="21">Шол гүн Реб гөкде гөк гошунларыны, ерде дүнйәниң шаларыны җезаландырар.</verse>
				<verse number="22">Ерземине туссаг кимин топланарлар, зындана габаларлар, бирнәче гүнден соң җезаландырыларлар.</verse>
				<verse number="23">Айың йүзи гызарар, Гүн утанар; Хөкмүрован Реб Сион дагында, Иерусалимде хөкүм сүрер, Яшулуларының өңүнде Өз шөхратыны гөркезер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="25">
				<verse number="1">Я Реб, Сенсиң мениң Худайым! Сени арша чыкарарын, алкыша бесләрин адыңы, чүнки Сен аҗайып ишлер этдиң, овалдан карар этдиң, кәмил садыклык билен.</verse>
				<verse number="2">Сен шәхери даш үйшмегине, диварлы шәхери харабалыга өвүрдиң; кесекилериң көшклери болан шәхерлери ёк этдиң, олар бина эдилмез асла.</verse>
				<verse number="3">Шонуң үчин гүйчли халклар шөхратландырар Сени; ёвуз миллетлериң шәхерлери Сенден горкарлар.</verse>
				<verse number="4">Сен ёксуллара пена, мәтәчлере мәтәчлигинде пена болдуң, тупандан гораян гачыбаталга, ыссыдан гораян көлеге болдуң. Рехимсизлериң гахарлы деми дивара урулян тупан кимин,</verse>
				<verse number="5">гурак ердәки ыссы киминдир, кесекилериң галмагалыны ятырарсың; булут көлегеси билен ыссыны басышың кимин, ёвузларың айдымы-да ятырылды.</verse>
				<verse number="6">Хөкмүрован Реб бу дагда әхли халклар үчин бол иймитли, сап шераплы, йиликли, бол этден, сүзүлен сап шераплы мейлис гурар.</verse>
				<verse number="7">Бүтин халклары өртен өртүги, әхли миллетлериң үстүндәки япынҗаны бу дагдан ёк эдер.</verse>
				<verse number="8">Өлүми эбедилик ювудар Ол; гөзяшлары сүпүрер Хөкмүрован Реб, халкының утанҗыны бүтин ер йүзүнден айрар Ол. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="9">Шол гүн шейле дийлер: «Ине, Худайымыз будур, биз Оңа умыт багладык, Ол бизи халас этди. Бизиң умыт баглан Реббимиз будур; халас боланымыз үчин бегенелиң, шатланалың!»</verse>
				<verse number="10">Реббиң эли бу дагда болар, дерсли чукурда саманың депелениши кимин моваплылар-да өз ерлеринде басгыланар.</verse>
				<verse number="11">Йүзүҗиниң йүзҗек болуп, эллерини галгадышы кимин, олар-да онуң ичинде эллерини галгадарлар; эмма Худай эллериниң уссатлыгына гарамаздан, оларың текепбирлерини песелдер.</verse>
				<verse number="12">Ер билен егсан эдилер, диварларындакы беркитмелер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="26">
				<verse number="1">Шол гүн Яхуда юрдунда шу айдым яңланар: «Бизде гүйчли шәхер бар, Худайың халас эдиши диварлардыр сеңңерлер ялыдыр.</verse>
				<verse number="2">Дервезелери ачың, садык, догры миллет ичери гирсин.</verse>
				<verse number="3">Пикири Өзүңе йөнеленлери долы рахатлыкда саклаярсың, чүнки олар Саңа бил баглаярлар.</verse>
				<verse number="4">Реббе эбедилик бил багла, чүнки Бейик Худай эбеди Гаядыр.</verse>
				<verse number="5">Текепбирлери кичелдйәр, бейик шәхери йыкып, ер билен егсан эдйәр оны.</verse>
				<verse number="6">Ол шәхер эҗизлериң аяклары, мәтәчлериң дабанлары билен басгыланар».</verse>
				<verse number="7">Догруларың ёлы дүздүр. Эй, Адыл Болан, догруларың ёдасыны текизлейәрсиң.</verse>
				<verse number="8">Я Реб, Хөкүмлериңиң ёдасында, биз Саңа интизар, Сениң адың ве ятланмагың йүрегимизиң ислегидир.</verse>
				<verse number="9">Гиҗе калбым Сени күйсейәр, җаным Сени чынлакай ызлаяр, хөкүмлериң ер йүзүндекә, дүнйәниң бүтин илаты догрулыгы өвренер.</verse>
				<verse number="10">Пислер мерхемет газансалар-да, догрулыгы өвренмезлер, адалатсызлык эдерлер, догруларың юрдунда. Реббиң шан-шөхратыны гөрмезлер.</verse>
				<verse number="11">Я Реб, эл галдырдың, эмма оны гөрмедилер. Халкыңа болан ыхласыңы гөрүп, утансынлар олар. Душманларыңа ниетленен от, гой, олары ювутсын.</verse>
				<verse number="12">Я Реб, рахатлык берҗек Сенсиң, әхли эден ишлеримизи берҗай эден Сенсиң.</verse>
				<verse number="13">Я Реб, Худайымыз, Сенден башга хөкүмдарлар бизе агалык этдилер, эмма биз диңе Сениң адыңа хормат гойярыс.</verse>
				<verse number="14">Ол хөкүмдарлар өлди, олар инди ёк, Сен олары җезаландырып, хеләк этдиң, олары хич ким ятламаз асла.</verse>
				<verse number="15">Я Реб, Сен миллети көпелтдиң! Миллети көпелдип, Өзүңе шөхрат газандың; юрдуң әхли чәклерини гиңелтдиң.</verse>
				<verse number="16">Я Реб, хасрат ичинде сени агтардылар, Сенден темми аланларында, пышырдап зордан дилег этдилер.</verse>
				<verse number="17">Догурмак пурсады якынлашанда, бургудан эҗир чекип, гыгырян аял нәхили болса, биз-де, я Реб, Сениң өңүңде шейле болдук.</verse>
				<verse number="18">Биз гөврели болдук, эҗир чекдик, эмма елден башга зат догурмадык, ер йүзүне еңиш гетирмедик, дүнйәниң илаты йыкылмады.</verse>
				<verse number="19">Эмма өлүлериң яшар, җесетлер дирелер. Эй, топрак астында ятанлар, ояның, шатлыкдан айдым айдың! Чыгың эртириң чыгы киминдир, топракдакы мерхумлар яшайша етер.</verse>
				<verse number="20">Гелиң, эй, халкым, отагларыңыза гириң-де, ичинден япың гапылары! Газап гечйәнчә, аз салым гизлениң.</verse>
				<verse number="21">Ине, Реб дүнйәниң әхли илатына этмишлери үчин җеза бермәге Өз меканындан чыкып гелйәр; ер үстүне дөкүлен ганы әшгәр эдер, өлдүриленлерини яшырмаз инди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="27">
				<verse number="1">Шол гүн Реб газаплы, хайбатлы, гудратлы гылыч билен гачян, товланян йылан Ливятаны – деңиз аждархасыны җезаландырар.</verse>
				<verse number="2">Шол гүн «Аҗайып үзүмчилик барада айдым айдың.</verse>
				<verse number="3">Мен – Реб онуң сакчысыдырын, оны хер пурсат суварярын, хич ким зыян етирмесин дийип, гиҗе-гүндиз гораярын.</verse>
				<verse number="4">Мен газаплы дәл, чалылар, тикенлер гаршыма чыкса, олар билен сөвешип, барыны ода якарын.</verse>
				<verse number="5">Я-да ол пена ызлап, Маңа япышсын, Мениң билен ярашык этсин, ярашык этсин Мениң билен.</verse>
				<verse number="6">Гелҗекде Якуп көк урар, Ысрайыл гунчалап гүлләр, ер йүзүни миведен долдурар.</verse>
				<verse number="7">Реб ысрайыллары җезаландыранларың җезаландырышы кимин җезаландырдымы? я-да ысрайыллары өлдүренлериң өлдүриши кимин өлдүрдими?</verse>
				<verse number="8">Реб Ысрайыла хөкүм этди, ковуп, сүргүн этди; олары газаплы деми билен ковуп чыкарды, гүндогардан өвүсйән ел дек.</verse>
				<verse number="9">Шейдип, Якубың этмиши өтүлер, гүнәсиниң өтүлмегиниң долы мивеси шу болар: Гурбанлык сыпаларының әхли дашлары хек дашлары дей оврадыланда, не Ашера бутлары, не-де түтетги сыпалары галар.</verse>
				<verse number="10">Диварлы шәхер терк эдилйәр, чөл кимин терк эдилен, ташланан юртдыр бу; гөлелер ол ерде отлап, агачларың шахаларыны иййәрлер; ол ерде ятярлар.</verse>
				<verse number="11">Пудаклары гурап дөвлер, аяллар гелип, олары якарлар. Бу халк дүшүнмейән халкдыр; шонуң үчин Яраданы олара рехим этмез, Дөредиҗиси олара мерхемет гөркезмез».</verse>
				<verse number="12">Шол гүн Реб Евфрат дерясындан Мүсүр дерясына ченли сизи харман дөвеги дей енҗер, ысрайыллары еке-екеден топлар.</verse>
				<verse number="13">Шол гүн улы сурнай чалнар; Ашур юрдунда хеләк боланлар, Мүсүре сүргүн эдиленлер гелип, Иерусалимдәки мукаддес дагда Реббе ыбадат эдерлер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="28">
				<verse number="1">Эфрайым серхошларының буйсанян тәҗиниң дат гүнүне! Онуң шөхратлы гөзеллиги солуп барян гүллер киминдир, хасыллы дерәниң башындакы шәхериң дат гүнүне! Шерапдан доянлар оңа гуванярлар.</verse>
				<verse number="2">Ине, Реббиң гудратлы, гүйчли бир адамы бар; вейран эдйән долы тупаны кимин, гүйчли ягыш сили кимин, Өз эли билен шәхери ере чалар.</verse>
				<verse number="3">Эфрайымың серхошларының буйсанҗы болан тәҗи аяк астында депеленер.</verse>
				<verse number="4">Хасыллы дерәниң башында ерлешен, шөхратлы гөзеллиги солуп барян гүл, томусдан өң етишен инҗир дек болар; оны гөрен, тиз ёлуп иер.</verse>
				<verse number="5">Шол гүн халкының аман галанларына шөхрат тәҗи, гөзеллик җыгасы болар Хөкмүрован Реб.</verse>
				<verse number="6">Хөкүм күрсүсинде отуряна адалатлык рухы, дервезеде душмана зарба уряна медет болар.</verse>
				<verse number="7">Руханыдыр пыгамберлер-де шерапдан яңа ыраң атярлар, чакыр зерарлы энтиреклейәрлер; шерап ичип ёлдан чыкярлар, шерапдан башлары айланяр, чакыр зерарлы энтреклейәрлер, нәхак гөрнүшлер гөрйәрлер, хөкүм эденлеринде бүдрейәрлер.</verse>
				<verse number="8">Әхли сачаклары гусукдан долы, арасса ер ёкдур асла.</verse>
				<verse number="9">«Олар билими киме өвредйәрлер? Хабары киме дүшүндирйәрлер? Сүйтден кесиленлереми? Эмҗекден айрыланларамы?</verse>
				<verse number="10">Буйрук үстүне буйрук, буйрук үстүне буйрук, дүзгүн үстүне дүзгүн, дүзгүн үстүне дүзгүн, бираз бу ерде, бираз ол ерде».</verse>
				<verse number="11">Инди бу халка кесеки агзы билен гепләр Реб дүшнүксиз дилде сөзләр.</verse>
				<verse number="12">Олара: «Бу дынчлык еридир, аргынлара дынч бериң, бу дынчлык еридир» дийди; эмма диңлемек ислемедилер.</verse>
				<verse number="13">Шонуң үчин олар гидип, аркан йыкылып, яраланарлары ялы, дузага дүшүп, тутулары ялы, Реббиң сөзи олар үчин: «Буйрук үстүне буйрук, буйрук үстүне буйрук, дүзгүн үстүне дүзгүн, дүзгүн үстүне дүзгүн, бираз бу ерде, бираз ол ерде» болар.</verse>
				<verse number="14">Мунуң үчин эй, масгаралайҗылар, Иерусалимдәки бу халка хөкүмдарлык эдйән сиз, Реббиң сөзүни эшидиң!</verse>
				<verse number="15">Сиз: «Биз өлүм билен әхт эдишдик, ылалашык баглашдык өлүлер дүнйәси билен; улы бетбагтчылык иненде юрда, гечип гидер, бизе етмез, чүнки биз яланчылыгы пена эдиндик, галплык ичинде гизлендик» дийдиңиз.</verse>
				<verse number="16">Шонуң үчин Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Ине, Мен Сионда бина дашыны, сыналан дашы, гымматбаха бурч дашыны, ынамдар бина гойярын; Оңа бил баглан ховсала дүшмез.</verse>
				<verse number="17">Адалаты өлчег йүпи, догрулыгы терези эдерин; долы ягып яланчылык пенасыны сүпүрип әкидер, сувлар басар гачыбаталганы.</verse>
				<verse number="18">Өлүм билен эден әхтиңиз ятырылар, Габыр билен баглашан ылалашыгыңыз пуҗа чыкар; улы бетбагтчылык геленде, ер билен егсан боларсыңыз.</verse>
				<verse number="19">Бетбагтчылык хер геченде, сизи сүпүрип әкидер, ол хер сәхер, гиҗе-гүндизине гечер». Хабара дүшүнениңизде, сизи горкы гаплар.</verse>
				<verse number="20">Үстүнде узалардан гысга болар дүшек, өртүнмәге инсиз болар ёрган.</verse>
				<verse number="21">Өз ишини, тәсин ишини, амалыны, гең амалыны ерине етирмек үчин, Перазим дагындакы ялы аяга галар Реб, Гибгон җүлгесиндәки ялы газаба мүнер.</verse>
				<verse number="22">Инди масгараламаңызы бес эдиң, ёгсам зынҗырларыңыз агралар, бүтин юрдуң вейран эдилҗекдиги барада карара гелендигини Гудратыгүйчли-Хөкмүрован Ребден эшитдим.</verse>
				<verse number="23">Гулак гоюң, сесими эшидиң, үнс бериң, сөзүми диңләң.</verse>
				<verse number="24">Сүрүмчилер экин экмек үчин дынувсыз ер сүрйәрлерми? Ери кешләп, малалап гезйәрлерми?</verse>
				<verse number="25">Ери текизләнлеринден соң, күнҗи, зире сепмейәрлерми? Бугдайы хатарлайын, арпаны өз еринде, язлык бугдайы-да өз еринде экмейәрлерми?</verse>
				<verse number="26">Худайы олара гөркезме берер, өвредер.</verse>
				<verse number="27">Күнҗи дөвек билен дөвүлмез, тигир йөредилмез зирәниң үстүнден, күнҗи токмак билен, зире-де таяк билен дөвүлйәр.</verse>
				<verse number="28">Бугдай чөрек үчин үвелйәр, эмма ол эбедилик дөвүлмез, үстүнден арабадыр атлар айланса-да, бугдай үвелмез.</verse>
				<verse number="29">Бу-да Хөкмүрован Ребдендир, Онуң маслахаты аҗайып, пайхасы бейикдир.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="29">
				<verse number="1">Давудың месген тутан шәхери Ариелиң дат гүнүне! Йылың йылына байрамларыңыз довам эдиберсин.</verse>
				<verse number="2">Ариеле азап чекдирерин, яс тутар, перят эдер ол, Мениң үчин гурбанлык оҗагы кимин болар.</verse>
				<verse number="3">Даш-төверегиңде дүшелге гурарын, төверегиңе габав диңлер гуруп, сени габарын, гаршыңа беркитмелер дикерин.</verse>
				<verse number="4">Сен песелдилип, ериң астындан гепләрсиң, сөзлериң топрак ичинден гелер; сесиң җының сеси дек ерден чыкар, топрагың тейинден пышырдап эшидилер сөзлериң.</verse>
				<verse number="5">Душманларыңың көпүси тоз дек болар, залымларың соврулан саман чөпи дейиндир. Бирденкә, дуйдансыз,</verse>
				<verse number="6">Хөкмүрован Реб гөк гүррүлдиси билен, ер титремеси, улы шовхун билен, харасат ве тупан билен, ялмаян одуң ялны билен гелер.</verse>
				<verse number="7">Ариеле гаршы сөвешйән әхли миллетлер, онуң ве галаларының гаршысына сөвешйәнлер, оны гысянлар дүйш кимин, гиҗеки гөрнүш кимин боларлар.</verse>
				<verse number="8">Дүйшүнде нахар иен ач киши, оянансоңам ач боляндыр, дүйшүнде сув ичен тешне, оянансоңам тешнедир. Сион дагына гаршы сөвешйән әхли миллетлер топары-да шу ахвала дүшер.</verse>
				<verse number="9">Доңуп галың, гатап галың! өзүңизи көр эдиң, гөречден галың, серхош болуң, йөне шерапдан дәл, энтирекләң, йөне чакырдан дәл.</verse>
				<verse number="10">Реб сизи агыр ука батырды, пыгамберлер гөзлериңизи юмдурды, гөргүрлер башларыңызы өртди.</verse>
				<verse number="11">Әхли гөрнүш сизиң үчин мөхүрли китабың сөзлери киминдир. Оны окап билйәнлере берип: «Шуны ока» дийсеңиз, олар: «Окап билмейәрис, ол мөхүрленен» диерлер.</verse>
				<verse number="12">Окап билмейәнлере берип: «Шуны ока» дийсеңиз, олар: «Окап билмейәрис» диерлер.</verse>
				<verse number="13">Реб шейле диййәр: «Бу халк Маңа якынлашып, дили, додаклары билен Мени хорматлаяр, йөне йүреклери Менден узакдадыр. Ынсан буйрукларына гөрә Маңа ыбадат эдйәрлер олар.</verse>
				<verse number="14">Муңа гөрә Мен ене бу халкың арасында гудратлар, гудрат үстүне гудрат гөркезерин. Даналары даналыкдан махрум болар, акыллылары акылдан айрылар».</verse>
				<verse number="15">Өз ниетлерини Ребден гизлемәге чалышянларың, дат гүнүне! Ишлери гараңкылыкда болуп, олар: «Бизи ким гөрйәр? Бизи ким танаяр» диййәрлер.</verse>
				<verse number="16">Сиз бар зады терсине өвүрйәрсиңиз, күйзегәр тоюн билен дең хасапланармы? Ясалан зат өзүни ясана: «Ол мени ясамады» диерми? Шекиллендирилен зат шекиллендирене: «Онуң дүшүнҗеси ёк диерми?»</verse>
				<verse number="17">Ливан аз салымың ичинде хасыллы мейдана өврүлмезми, мес топраклы ер токай кимин гөрүнмезми?</verse>
				<verse number="18">Шол гүн керлер китабың сөзлерини эшидерлер, түмлүк, гараңкылык ичинде көрлериң гөзлери ачылар.</verse>
				<verse number="19">Пукаралар ене Ребде шатлык тапарлар, мәтәчлер Ысрайылың Мукаддесинде галкынарлар.</verse>
				<verse number="20">Залымлар ёк боларлар, масгаралайҗыларың соңуна чыкылар, яманлык этмәге гарашянлар ёк эдилер.</verse>
				<verse number="21">Олар ынсана төхмет атярлар, каза дузак гурярлар, шәхер дервезесинде. Хаклыны адалатдан нәхак махрум эдйәрлер.</verse>
				<verse number="22">Мунуң үчин Ыбрайымы халас эден Реб Якубың несиллери хакда шейле диййәр: «Якуп инди утанмаз, Онуң йүзи гызармаз инди.</verse>
				<verse number="23">Өз элим билен ярадан чагаларымы өз араларында гөренлеринде, адымы мукаддес саярлар; Якубың Мукаддесини мукаддес саярлар, Ысрайыл Худайындан горкарлар.</verse>
				<verse number="24">Ёлундан азашанлар дүшүнерлер, арз-шикаят эдйәнлер тәлим аларлар».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="30">
				<verse number="1">«Питнечи халкың дат гүнүне! Олар Мениңкини дәл-де, өз ниетлерини берҗай эдйәрлер; Менден сорашман ылалашык баглашып, гүнә үстүне гүнә гошярлар. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="2">Фараоның пенасында пеналамак үчин, Мүсүриң көлегесинде гоналга гөзлемек үчин, Менден геңешсиз Мүсүре гидйәрлер.</verse>
				<verse number="3">Фараоның горагы олара утанч, рысвалык болар Мүсүриң көлегесини пеналамак.</verse>
				<verse number="4">Баштутанлары Зоганда болуп, илчилери Ханасе етенем болсалар,</verse>
				<verse number="5">өзлерине пейдасы болмадык халк зерарлы утанҗа галар олар. Не ярдам берйәр бу халк, не-де пейда берйәр, гайтам олары утанҗа ве гыҗалата гойяр».</verse>
				<verse number="6">Негеп хайванлары барада пыгамберлик: уркачы хем эркек арсланың, алахөврениң хем учян йыланың яшаян, алада хем хасрат юрдуның үстүнден гечип, байлыкларыны эшеклериниң аркасына, хазыналарыны дүелериниң өркүҗине атып, пейдасыз халка әкидип берйәрлер.</verse>
				<verse number="7">Мүсүриң ярдамы бош хем пейдасыздыр. Мунуң үчин Мен оны: «Үмсүм отурян Рахап» дийип атландырдым.</verse>
				<verse number="8">Инди гит-де, муны ясы даш бөлегине яз, дүйрленен кагыза гечир. Бу гелҗекки гүнлер үчин эбеди шаят болсун!</verse>
				<verse number="9">Бу питнечи халк, хилегәр огуллар, Реббиң өвүдине гулак гоймаян огуллардыр.</verse>
				<verse number="10">Олар гөргүрлере: «Гөрмәң», пыгамберлере: «Бизе догры затлары пыгамберлик этмәң, сүйҗи сөзлер айдың бизе, хилели затлары пыгамберлик эдиң.</verse>
				<verse number="11">Ёлдан совлуң, ёдадан айрылың, бизи Ысрайылың Мукаддеси билен йүзлешдирмәң» диййәрлер.</verse>
				<verse number="12">Мунуң үчин Ысрайыл Мукаддеси шейле диййәр: «Бу сөзи рет эдип, зулум хем хилегәрлиге бил баглап, олара даяняндыгыңыз үчин,</verse>
				<verse number="13">бу этмиш белент диварда пейда болуп опурылып гелйән җайрык кимин болар; диварың йыкылышы дуйдансыз болуп гечер.</verse>
				<verse number="14">Дөвлүши күйзегәриң күйзесиниң дөвлүши киминдир; ол шейле бир пытрар велин, дөвүклериң арасында оҗакдан от алмага, гуюдан сув алмага яраҗак бөлек тапылмаз».</verse>
				<verse number="15">Мунуң үчин Хөкмүрован Реб, Ысрайылың Мукаддеси шейле диййәр: «Маңа доланып, рахатлык тапанда халас боларсыңыз; гүйҗүңиз асудалыкда ве ынамда болар», йөне сиз ислемейәрсиңиз.</verse>
				<verse number="16">Сиз: «Ёк, биз атлы гачарыс» дийдиңиз. Шонуң үчин гачарсыңыз! Сиз: «Йүврүк атлара мүнерис» дийдиңиз. Шонуң үчин ковгучылар йүврүк болар.</verse>
				<verse number="17">Бир кишиниң хайбатындан мүң киши гачар, бәш кишиниң хайбатындан сиз гачарсыңыз, аман галанларыңыз дагың депесиндәки байдак сырыгы, депедәки байдак кимин боларсыңыз.</verse>
				<verse number="18">Реб сизе мерхемет этҗек болуп гарашяр, ёкарда сизе рехим этмәге хәзир, чүнки Реб адалат Худайыдыр; Оңа интизарлар нәхили багтлы!</verse>
				<verse number="19">Эй, Сионың-Иерусалимиң халкы, агламарсыңыз инди сиз! Перят эдениңизде, сизе мерхемет эдер Ол, оны эшиденинде, сизе җогап берер.</verse>
				<verse number="20">Реб сизе азап чөрегини, күлпет сувуны берсе-де, Мугаллымыңыз инди гизленмез, гөзүңиз билен Оны гөрерсиңиз.</verse>
				<verse number="21">Сага, сола өврүлениңизде, ызыңыздан: «Ёл будур, шундан йөрәң» диен сеси эшидерсиңиз.</verse>
				<verse number="22">Онсоң күмүш билен өртүлен бутларыңызы, алтына гапланан хейкеллериңизи харам саярсыңыз; олары харам эсги хөкмүнде ташларсыңыз, сиз олара: «Гүм болуң!» диерсиңиз.</verse>
				<verse number="23">Реб ере сепен тохумыңыз үчин ягыш берер, ер хасылының чөреги бол ве берекетли болар. Шол гүн мал-гараларыңыз гиң өрүлерде отларлар.</verse>
				<verse number="24">Ер беҗерйән өкүзлер билен эшеклер күрек ве ябак билен соврулан сайлама ийм иер.</verse>
				<verse number="25">Улы гыргынчылык гүнүнде, диңлер йыкыланда, хер бейик дагда, хер белент байырда акар сувлы чешмелер болар.</verse>
				<verse number="26">Реббиң Өз халкының яраларыны сарап, Өз етирен шикесине шыпа берен гүни, Айың нуры Гүнүң нуры дек, Гүнүң нуры еди Гүнүң нуры дек, еди эссе артык болар.</verse>
				<verse number="27">Ине, Реббиң Өзи узакдан гелйәр, ловлаян газап билен гара булудың ичиндедир Ол; додаклары гахардан долы, дили ялмаян от киминдир.</verse>
				<verse number="28">Онуң деми җошуп, кекирдеге етйән чешме киминдир, миллетлери хеләкчилик элегинден гечирер, халкларың агзында ёлдан азашдырян агыззырык болар.</verse>
				<verse number="29">Мукаддес байрам белленйән гиҗесиндәки дек айдым айдарсыңыз; Реббиң дагына, Ысрайылың Гаясына түйдүк чалып чыкян дек, йүрегиңиз шатланар.</verse>
				<verse number="30">Реб хайбатлы сесини эшитдирер, ловлаян газап билен, ялмаян от ялны билен, булутларың партламасы билен, тупан хем долы билен голуның гудратыны гөркезер.</verse>
				<verse number="31">Реббиң сесинден Ашур вехим эдер, Ол хасасы билен Ашуры урар.</verse>
				<verse number="32">Реббиң оларың үстүнден индерйән җеза хасасының хер зарбасы депреклердир лиралар билен амала ашырылар; Реб газаплы сөвешлер билен гаршысына чыкар онуң.</verse>
				<verse number="33">Җесетлер якылян бир ер тайынланды, хава, ол патыша үчин тайынланды; ол ер чуңңур хем гиң эдилди, ол одун билен долдурылды. Күкүрт акымы кимин оны яндырар Реббиң деми.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="31">
				<verse number="1">Медет сорап, Мүсүре гидйәнлериң, атлара даянянларың, көпдүклери үчин сөвеш арабаларына, гүйчлүдиклери үчин атлылара бил баглаянларың дат гүнүне! Олар Ысрайылың Мукаддесине йүз тутмаярлар, Ребден маслахат сорамаярлар.</verse>
				<verse number="2">Эмма Реб данадыр, Ол бетбагтчылык гетирер, сөзүни ызына алмаз, яманлык эдйәнлере гаршы аяга галар, пислере көмек эдйәнлере гаршы чыкар.</verse>
				<verse number="3">Мүсүрлилер Худай дәл, ынсандыр, рух дәлдир, тендир атлары; Реб элини узаданда, көмекчи-де, көмек алан-да йыкылар, әхлиси бирликде хеләк болар.</verse>
				<verse number="4">Чүнки Реб маңа шейле дийди: «Арслан, авуның башында арлаян яш арслан, бир топар чопан болуп, дашына гечселер-де, оларың сесинден горкмаз, галмагалларындан үркмез, Хөкмүрован Реб-де, Сион дагында, онуң депесинде урушмак үчин ашак инер шейдип.</verse>
				<verse number="5">Гушларың ганат герип, өз чагаларыны горайшы дек, Хөкмүрован Реб-де Иерусалими горар; Ол оны горар, халас эдер, рехим эдер, азат эдер».</verse>
				<verse number="6">Эй, ысрайыл халкы, гаршысына улы питне турзан Реббе тарап өврүлиң!</verse>
				<verse number="7">Шол гүн хер кес, гүнә үчин өз эли билен ясан алтындыр күмүш бутларыны рет эдер.</verse>
				<verse number="8">«Онсоң ашурлылар ынсаныңкы болмадык гылычдан йыкыларлар, адамзадыңкы болмадык гылычдан өлерлер, олар гылычдан гачарлар, яш йигитлери-де гул эдилер.</verse>
				<verse number="9">Горкудан яңа йыкылар оларың гаясы, серкерделери байдагы гөрүп титрешерлер». Муны оды Сионда, оҗагы Иерусалимде болан Реб айдяндыр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="32">
				<verse number="1">Ине, патыша догрулык билен шалык эдер, хөкүмдарлар адалатлык билен хөкүм сүрерлер.</verse>
				<verse number="2">Оларың херси елден букы, тупандан пена, гурак ерде булаклар, тешне юртдакы улы гаяның көлегеси дек болар.</verse>
				<verse number="3">Гөрйәнлериң гөзлери юмулмаз, эшидйәнлер-де гулак гоярлар.</verse>
				<verse number="4">Акылсызың акылы гоялар, сакав ачык-айдың гепләр.</verse>
				<verse number="5">Акмага мундан бейләк асылзада дийилмез, ярамаза хормат гоюлмаз.</verse>
				<verse number="6">Акмак биэдеплик билен геплейәр, онуң ниети пислик этмекдир, иши яманлык этмек, Реббе дил етирмек, ачлары ач, сувсузлары сувсуз гоймакдыр.</verse>
				<verse number="7">Хилегәриң ярагы ямандыр, пукара догры сөзлейән хем болса, олар ялан сөзлери билен оны хеләк этҗек болуп, ниетлерини ямана дикйәндирлер.</verse>
				<verse number="8">Эмма асылзада асыллы ниет эдйәр, асыллы ишлеринде берк дуряр ол.</verse>
				<verse number="9">Эй, өзлерине буйсанян аяллар, туруң, сесими эшидиң! Эй, өзлерине даянян аяллар, сөзүме гулак гоюң!</verse>
				<verse number="10">Эй, өзлерине буйсанян аяллар, бир йылдан соңра титрешерсиңиз, чүнки үзүм хасыл бермез, миве йыгымы болмаз.</verse>
				<verse number="11">Эй, өзлерине даянян аяллар титрешиң, эй, өзлерине буйсанян аяллар сандырашың, эшиклериңизи чыкарып атып, билиңизе җул баглаң!</verse>
				<verse number="12">Аҗайып экин мейданлары үчин, хасыллы үзүм багы үчин, дөшүңизе уруп аглашың!</verse>
				<verse number="13">Халкымың тикендир чалы битен топрагы үчин, шадыян шәхердәки шатлыкдан долы өйлер үчин аглашың!</verse>
				<verse number="14">Көшк терк эдилер, шовхунлы шәхер бош галар; галадыр гөзегчи диңи харабалыга, гуланларың гиң ерине, сүрүлериң өрүсине өврүлер.</verse>
				<verse number="15">Үстүмизе ёкардан Рух дөкүлйәнчә, чөл хасыллы мейдана өврүлйәнчә, мес топраклы ер токая дөнйәнчә шейле болар.</verse>
				<verse number="16">Онсоң чөлде адалат месген тутар, догрулык хасыллы мейданда яшар.</verse>
				<verse number="17">Догрулыгың мивеси рахатлык, нетиҗеси асудалык, эбеди ховпсузлыкдыр.</verse>
				<verse number="18">Халкым өйлеринде рахатлыкда, ховпсуз ерлерде, асуда месгенде яшарлар.</verse>
				<verse number="19">Җеңңел бүтинлей ёк болса-да, ер билен егсан эдиленем болса шәхер,</verse>
				<verse number="20">хер чешмәниң боюнда экин экйән, өкүзи, эшеги бош иберйән сиз багтлы боларсыңыз!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="33">
				<verse number="1">Өзи вейран эдилмән, вейран эдйәниң, өзүне дөнүклик эдилмән, дөнүклик эдйәниң дат гүнүне! Вейран эдениңден соң, өзүңи-де вейран эдерлер; дөнүклик этмеги бес эдениңде, саңа-да дөнүклик эдилер.</verse>
				<verse number="2">Я Реб, бизе мерхемет эт! Биз Саңа умыт баглаярыс. Сәхерлерине гүйч бер, хасратлы пурсатларда бизи халас эт!</verse>
				<verse number="3">Гудратлы сесиңден халклар гачярлар, шан-шөхратыңдан миллетлер дагашярлар.</verse>
				<verse number="4">Олҗаңыз чекиртгелериң йыгнайшы кимин йыгналяр, олар чекиртгелериң топулышы дей олҗаның үстүне топулярлар.</verse>
				<verse number="5">Бейикдир ёкарда отуран Реб, адалатдан, догрулыкдан долдуряр Ол Сионы.</verse>
				<verse number="6">Ол сениң дөвүрлериң берк бинядыдыр, бол даналык хем билим болар; Ол ызыгидерли халас эдер. Ребден горкмак халкының хазынасыдыр.</verse>
				<verse number="7">Ине, батырлары көчелерде перят эдйәрлер, зар-зар аглашярлар парахатчылык илчилери.</verse>
				<verse number="8">Шаёллар чоларяр, ёлагчылар ол ёлдан гечмез. Шертнама бозуляр, антларыны рет эдйәрлер, ынсанлары әсгермейәрлер.</verse>
				<verse number="9">Юрт яс тутуп, рухдан дүшйәр, Ливан утанчдан саралып-соляр, Шарон Араба чөли киминдир; Башан ве Кармел япракларыны дөкйәр.</verse>
				<verse number="10">Реб: «Инди аяга галарын, инди бейгелерин, беленде гөтерилерин.</verse>
				<verse number="11">Сиз самандан хамыла болуп, сыпал догурярсыңыз; демиңиз сизи ялмаян отдур.</verse>
				<verse number="12">Халклар янып, күл боларлар, кесилип, ода якылан тикенлер дек боларлар».</verse>
				<verse number="13">Эй, узакдакылар, эденлерими эшидиң, эй, якындакылар, гудратымы билиң!</verse>
				<verse number="14">Сиондакы гүнәкәрлер довла дүшүп, худайсызлар лерзана гелди: «Хайсымыз ялмаян одуң башында орнашып билерис?»</verse>
				<verse number="15">Догручыл яшап, догры сөзлейәнлер сүтем билен газанылан газанҗы йигренйәнлер, элини пара алмакдан саклаянлар, ган дөкүшиклиге гулак габартмаянлар, яманлыга гөзлерини юмянлар</verse>
				<verse number="16">белентликлерде яшарлар. Гаялардакы галалар пеналары болар, чөреклери берлер, тешне галдырылмазлар.</verse>
				<verse number="17">Гөзүңиз патышаны гөзеллигинде гөрер, узаклара узаян юрды гөрер.</verse>
				<verse number="18">Пикириңде өңки ховплы гүнлер барада ойланарсың: «Салгыт топлан ниреде? Пач йыгнан ниреде? Диңлери санан ниреде?»</verse>
				<verse number="19">Мундан бейләк выҗырдашян, ят дилде геплейән текепбир халкы гөрмерсиңиз.</verse>
				<verse number="20">Байрамлар гечирилйән Сион шәхерине серет! Гөзлериңиз асуда мекан, сарсмаз чадыр болан Иерусалими гөрер, онуң газыклары согрулмаз асла, йүплериниң хич бири үзүлмез.</verse>
				<verse number="21">Гиң дерялардыр чешмелериң болан еринде, шөхратлы Реб биз билен болар, олардан не күрекли гәмилер, не-де улы гәмилер гечер.</verse>
				<verse number="22">Реб бизиң казымыздыр, бизиң канун чыкарыҗымыздыр, Реб патышамыздыр, Ол бизи халас эдер.</verse>
				<verse number="23">Гәмилериңиң йүплери чөзүлди, богалдагы гайым саклап билмейәр, елкени ачып билмеди. Шонда көп олҗалар пайлашылар; хатда агсаклар-да олҗа талаң салар.</verse>
				<verse number="24">Сион илатының хиҗиси: «Мен сыркав» диймез; ол ерде яшаян халкың этмишлери өтүлер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="34">
				<verse number="1">Эй, миллетлер, голайрак гелиң-де, эшидиң! Эй, халклар, диңләң! Ер йүзи ве ондакы хер кес, дүнйәдәкилер, онда дөрәнлериң бары эшитсин!</verse>
				<verse number="2">Реб миллетлере гахарланяр, гошунларына гаршы газабы туташяр, олары бүтинлей ёк эдер, өлүме берер.</verse>
				<verse number="3">Өлүлери дашары ташланар, маслыкларының ысы яйрар, даглардан оларың ганы акар.</verse>
				<verse number="4">Гөгүң әхли гошунлары чүйрәр, асман кагыз кимин дүйрленер; әхли асман җисимлери үзүм агаҗының япрагы дек, инҗир агаҗының япрагы дек соларлар.</verse>
				<verse number="5">Гылыҗым гөклерде гандан ганды, ине, гылыҗым Эдомың үстүне, бүтинлей ёк этҗек халкымың үстүне җеза үчин инер.</verse>
				<verse number="6">Реббиң гылыҗы гана буланандыр, гузудыр овлакларың ганындан долудыр, яг, гочларың бөврек ягы билен өртүлендир; Реббиң Босрада гурбанлыгы бар, Эдомда улы гыргын болар.</verse>
				<verse number="7">Ябаны гәвмишлер, өкүзчелердир, гүйчли өкүзлер ере серлер. Юртлары гана эзилер, топраклары яга.</verse>
				<verse number="8">Реббиң өч гүни, Сионың ынҗамасындан ар алыш йылы болар.</verse>
				<verse number="9">Эдомың чешмелери эргин шепбиге топрагы күкүрде, юрды янып дуран шепбиге өврүлер.</verse>
				<verse number="10">Гиҗе-гүндиз сөнмез ол, түссеси бакы түтәр, несилден-несле чоларар ятар, асырлар бойы ичинден хич ким гечмез.</verse>
				<verse number="11">Готанлар билен кирпилер Эдомы эеләрлер, байгушлардыр гаргалар месген тутарлар онда, Реб онуң үстүне алҗыраңңылык йүпүни, вейранчылык йүпүни өлчемек үчин чекер.</verse>
				<verse number="12">Шалык сүрер ялы асылзадалары ёк инди, әхли хөкүмдарлары хич инди.</verse>
				<verse number="13">Көшклеринде тикенлер, галаларында читчитидир бүрмеклер гөгерер, шагалларың меканына, дүегушларың месгенине өврүлер.</verse>
				<verse number="14">Вагшы хайванлар сыртланлара душарлар, даг гочлары хөвүрлерини чагырарлар, гиҗеки җандарлар-да ол ерде орнашып, дынч алмага ер тапарлар.</verse>
				<verse number="15">Ол ерде байгушлар хөвүртгеләп, юмуртгалар ве чагалар, олары өз саясына үйшүрерлер, чайкеллер-де җүбүт-җүбүтден топланар.</verse>
				<verse number="16">Реббиң китабындан окап агтарың: булардан хиҗиси-де кем болмаз, хич бири өз җүбүтини йитирмез. Муны Реб буюрды, Онуң Рухы олары үйшүрди.</verse>
				<verse number="17">Олар үчин биҗе атды, Өз эли билен юрды өлчәп пайлады, Олар оны бакы эеләрлер, ол ерде яшарлар несиллер бойы.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="35">
				<verse number="1">Чөл-бееван ве гуры ер шатланар, чөл гуванып, неркес кимин гүлләр.</verse>
				<verse number="2">Гүл-пүрчүк болар ол, шатлыкдан, гуванчдан яңа нагма айдар. Ливаның гөзеллиги, Кармелиң, Шароның гөрки берлер оңа. Олар Реббиң шөхратыны, Худайымызың шан-шөхратыны гөрерлер.</verse>
				<verse number="3">Эҗиз голлара гуҗур бериң, кувват бериң эҗиз дызлара.</verse>
				<verse number="4">Товшанйүреклилере: «Гайрата галың! Горкмаң! Ине, Худайыңыз өч алмага гелйәр, Ол мынасып хак билен гелип, сизи халас эдер» дийиң.</verse>
				<verse number="5">Шонда көрлериң гөзлери, керлериң гулаклары ачылар;</verse>
				<verse number="6">Агсаклар кейик кимин бөкҗекләрлер, лал диллер шатлыкдан айдым айдарлар; дүзден сувлар, чөлден чешмелер чогуп чыкар;</verse>
				<verse number="7">Гызгын гум ховдана, тешне топрак сув булакларына өврүлер; шагалларың месген тутан мейданына гамыш, гаргы гамыш битер.</verse>
				<verse number="8">Ол ерде шаёл болар, оңа Мукаддес Ёл дийлер; харам адам ондан гечмез, ол диңе шол Ёла голай яшаянларыңкы болар, хатда акмаклар-да ол ёлдан азашмаз.</verse>
				<verse number="9">Арслан болмаз ол ерде, йыртыҗы хайван ол ёла чыкмаз, олар онда тапылмаз, бу ёлдан диңе халас эдиленлер йөрәрлер.</verse>
				<verse number="10">Реббиң азат эденлери ыза доланарлар, айдым айдып, Сиона гайдып гелерлер; эбеди шатлыга говшар олар, бегенчден, шатлыкдан доларлар, гайгыдыр гам-гусса ёк болар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="36">
				<verse number="1">Хизкия патышаның шалыгының он дөрдүнҗи йылында Ашур патышасы Санхерип Яхуданың әхли галаларына гаршы хүҗүм эдип, олары басып алды.</verse>
				<verse number="2">Ашур патышасы баш везирини улы гошун билен Лакышдан Иерусалиме Хизкия патышаның янына иберди. Ол гелип, Чырпыҗы мейданының ёлундакы ёкаркы ховданың янындакы ябың янында дурды.</verse>
				<verse number="3">Көшги доландырыҗы Хилкияның оглы Элякым, Шебна кәтип ве Асафың оглы Ёва – патышаның баш эмелдары, оларың янына бардылар.</verse>
				<verse number="4">Баш везир олара Хизкия шейле дийиң дийди: «Бейик Ашур патышасы шейле диййәр: „Сен нәмә бил баглаярсың?</verse>
				<verse number="5">Сен харбы укыбың ве гүйч-кувватың гүррүңини эдйәрсиң, эмма олар бош сөзлердир. Сен киме бил баглап, мениң гаршыма гозгалаң туруздың?</verse>
				<verse number="6">Ине, сен дөвүк гамыш кысмы Мүсүре бил баглаярсың. Эмма ким шол дөвүк гамша хаса хөкмүнде сөенсе, шонуң элине батар. Мүсүр патышасы фараон хем өзүне бил баглаянларың хеммеси үчин-де шейледир.</verse>
				<verse number="7">Эгер сен маңа: ‘Биз Худайымыз Реббе бил баглаярыс’ дийсең, онда Хизкияның Яхуда ве Иерусалиме йүзленип: ‘Сиз Иерусалимде шу гурбанлык сыпасының өңүнде сежде эдиң’ дийип, онуң йыкан сеждегәхлери, гурбанлык сыпалары Худайыңкы дәлми нәме?</verse>
				<verse number="8">Инди гел-де, мениң җенабым Ашур патышасы билен бәслеш. Эгер-де мен сизе ики мүң саны ат берсем, сиз олара мүнмәге шонча адам тапып билерсиңизми?</verse>
				<verse number="9">Онсоң сиз нәдип җенабымың иң пес дереҗели серкердесини еңип билҗек? Сиз сөвеш арабалары ве атлылары бар дийип, Мүсүре бил баглаярсыңызмы?</verse>
				<verse number="10">Мунуң үстесине-де, сиз мени бу юрды вейран этмәге Ребден ругсатсыз гелендир өйдйәрсиңизми? Реб маңа шу юрдуң үстүне чоз-да, оны дерби-дагын эт дийди“».</verse>
				<verse number="11">Онсоң Элякым, Шебна ве Ёва баш везире шейле дийдилер: «Хайыш эдйәрис, биз гулларың билен өз дүшүнйән дилимизде – арамейче гүрлеш. Бизиң билен яхудаларың дилинде гүрлешме, диварың үстүндәки адамлар диңләп дурлар».</verse>
				<verse number="12">Эмма баш везир олара шейле җогап берди: «Җенабым мени бу сөзлери диңе җенабыңыза ве сизе айтмак үчин ёлладымы нәме? Диварың үстүнде отуран адамлара айтмак үчин хем ёлламадымы эйсем? Олар хем сизиң ялы өз тәретлерини ийип, өз пешевлерини ичерлер».</verse>
				<verse number="13">Онсоң баш везир дик дуруп, бар сеси билен гыгырып, яхуда дилинде гепледи. Ол: «Бейик патыша болан Ашур патышасының сөзлерини диңләң.</verse>
				<verse number="14">Патыша шейле диййәр: „Хизкия өзүңизи алдатмаң, ол сизи халас эдип билмез“.</verse>
				<verse number="15">Хизкия: „Реб бизи хөкман халас эдер ве бу шәхер Ашур патышасының элине берилмез“ дийип, сизе Реббе бил баглатмасын.</verse>
				<verse number="16">Хизкия гулак асмаң! Ашур патышасы шейле диййәр: „Мениң билен ярашык эдиң-де, мениң яныма гелиң. Шонда хер ким өз үзүмчилигиниң хем-де инҗир дарагтының мивесинден ийип, өз гуюсындан сув ичер.</verse>
				<verse number="17">Соңра мен гелип, сизи өз юрдуңыза меңзеш бир юрда алып барарын. Ол ер бугдай, шерап, чөрек, үзүмлик меканыдыр“.</verse>
				<verse number="18">Хизкияның: „Реб бизи халас эдер“ дийип, алдамакчы болян сөзлерине гулак асмаң. Хайсы миллетлериң худайлары өз юрдуны Ашур патышасының элинден халас эдипдир?</verse>
				<verse number="19">Хамадың, Арпадың худайлары ниреде? Сепарвайымың худайлары ниреде? Самарияның худайлары олары мениң элимден халас этдилерми?</verse>
				<verse number="20">Реббиң Иерусалими мениң элимден халас эдери ялы, бу худайларың арасында өз юртларыны мениң элимден халас эдени бармы?»</verse>
				<verse number="21">Эмма халкдан сес чыкмады, оңа җогап гайтаран болмады, чүнки Хизкия патыша: «Оңа җогап гайтармаң» дийип табшырыпды.</verse>
				<verse number="22">Шейдип, көшги доландырыҗы Хилкияның оглы Элякым, Шебна кәтип ве Асафың оглы Ёва – патышаның баш эмелдары дагы якаларыны йыртып, Хизкияның янына гелип, оңа баш везириң сөзлерини айдып бердилер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="37">
				<verse number="1">Хизкия патыша Рабшаканың сөзлерини эшиден-де, якасыны йыртып, җул гейнип, Реббиң өйүне гитди.</verse>
				<verse number="2">Патыша көшги доландырыҗы Элякымы, Шебна мүрзәни ве яшулы руханылары Амозың оглы Ишая пыгамбериң янына иберди. Хеммеси җул гейдилер.</verse>
				<verse number="3">Олар Ишая пыгамбере шейле дийдилер: «Хизкия патыша шейле диййәр: „Шу гүн биз хасрат, җеза ве рысвалык астындадырыс; бизиң ягдайымыз кувваты болмадык гөврели аялың чага догурян болшы ялыдыр.</verse>
				<verse number="4">Онуң алыхезрети Ашур патышасының иберен баш везириниң дири Худайы масгараламак үчин айдан сөзлерини, белки, Худайың Реб эшидендир; Худайың Реб шол сөзлери үчин олары җезаландырар. Инди аман галан адамлар үчин дилег эт“».</verse>
				<verse number="5">Хизкияның хызматкәрлери Ишая пыгамбериң янына геленлеринде,</verse>
				<verse number="6">Ишая пыгамбер олара шейле дийди: «Җенабыңыза айдың, Реб шейле диййәр: „Ашур патышасының хызматкәрлериниң Мени кемсидип айдан сөзлерини эшидениң үчин олардан горкма.</verse>
				<verse number="7">Мен онуң ичине бир рух иберерин велин, ол бир хабар эшидип, өз юрдуна доланар. Мен оны өз юрдунда гылыч билен өлдүрдерин“».</verse>
				<verse number="8">Баш везир Ашур патышасының Лакышдан гайдандыгыны эшидип, ызына доланды. Ол патышаның Либна галасына гаршы уршуп йөрендигини гөрди.</verse>
				<verse number="9">Патыша Эфиопия патышасы Тирхаканың өзи билен урушмага чыкандыгыны эшиденде, ол Хизкияның янына чапарлар ёллады.</verse>
				<verse number="10">Ашур патышасы Яхуда патышасы Хизкия шейле хабар иберди: «Бил баглаян Худайың „Иерусалим Ашур патышасының элине берилмез“ дийип, сени алдамасын.</verse>
				<verse number="11">Ашур патышасының әхли юртлары бүтинлей ёк эдип, халкларың башына нә гүнлери гетирендигини эшиденсиң. Инди сиз халас эдилермикәңиз?</verse>
				<verse number="12">Ата-бабаларымың дерби-дагын эден миллетлерини – Гозаны, Хараны, Ресепи ве Теласарда болан Эден халкыны өз худайлары ата-бабаларыңың элинден халас этдими?</verse>
				<verse number="13">Хамат, Арпат ве Сепарвайым галаларының шалары, Хенаның ве Ывахың шалары ниреде?»</verse>
				<verse number="14">Хизкия хаты чапарларың элинден алып окады. Онсоң ол Реббиң өйүне барып, хаты Реббиң өңүнде ачып гойды.</verse>
				<verse number="15">Хизкия Реббиң хузурында дилег эдип, шейле дийди:</verse>
				<verse number="16">«Эй, керупларың үстүнде тагт гуран Ысрайыл Худайы Реб! Бүтин дүнйәниң патышалыкларының Худайы Сенсиң, Сен еке-тәксиң. Ери-гөги ярадан-да Сенсиң.</verse>
				<verse number="17">Я Реб, гулак ас-да, эшит, я Реб, гөзлериңи ач-да гөр. Санхерибиң дири Худайы масгаралап айдан сөзлерини эшит.</verse>
				<verse number="18">Я Реб, хакыкатданам, Ашур патышалары әхли миллетлери ве оларың юртларыны вейран этдилер.</verse>
				<verse number="19">Шол миллетлериң худайларыны ода атып якдылар, олар худайлар дәлди. Олар адамларың агачдан ве дашдан ясан бутларыды.</verse>
				<verse number="20">Инди, эй, Худайымыз Реб, бизи Ашур патышасының элинден халас эт. Я Реб, гой, бүтин дүнйәниң әхли патышалыклары Сениң еке-тәк Худайдыгыңы билсинлер».</verse>
				<verse number="21">Онсоң Амозың оглы Ишая пыгамбер шейле сөзлер билен Хизкияның янына адам иберди: «Ысрайыл Худайы Реб шейле диййәр: „Ашур патышасы Санхерип барада дилег эдендигиң үчин,</verse>
				<verse number="22">Реббиң ол барада айдан сөзлери шудур: Сион бой гызы йигренч билен сени кемсидйәр, Иерусалим гызы сениң үстүңден гүлйәр.</verse>
				<verse number="23">Сен кими масгаралап, киме дил етирдиң? Кимиң гаршысына сесиңе бат берип, киме улумсылык билен габак галдырдың? Ысрайылың Мукаддесине!</verse>
				<verse number="24">Хызматкәрлериң үсти билен Таңрыны масгаралап, шейле дийдиң: ‘Биртопар сөвеш арабаларым билен дагларың үстүне чыкдым, Ливаның җүммүшине бардым, онуң иң узын кедр агачларыны, гөзел серви агачларыны чапдым. Мен онуң иң бейик депесине, гүр җеңңелине барып етдим.</verse>
				<verse number="25">Мен гуюлар газып, сувуны ичдим. Мүсүриң әхли деряларыны, өз дабаным билен гуратдым’.</verse>
				<verse number="26">Эшитмедиңми нәме сен озалдан шу нетиҗә геленими? Гадымдан бәри муны йүрегиме дүвүп йөрдүм, инди шу гүн оны амала ашырярын, сен галалары вейран эдерсиң, харабачылыга өврерсиң.</verse>
				<verse number="27">Бу галаларың илаты эҗизди, алҗырап ховсала дүшдүлер. Олар мейдан өсүмликлериниң, мымык гөк майсалыкларың, тамың үстүндәки отларың, өсмәнкә гурап ёк болшы дек болдулар.</verse>
				<verse number="28">Эмма сениң отурып-туршуңы, гирип-чыкышыңы, Маңа гаршы дызайшыңы билйәрин.</verse>
				<verse number="29">Мениң гаршыма дызанлыгың, гопбамсылыгың гулагыма гелип етендиги үчин, бурунлыгымы бурнуңа, агыззырыгымы-да агзыңа дакып, сени гелен ёлуң билен ызыңа уградарын Мен“».</verse>
				<verse number="30">Ишая Хизкия шейле дийди: «Сениң үчин аламат шудур: „Шу йыл ве гелҗек йыл сиз өзи битен зады иерсиңиз, үчүнҗи йыл болса өзүңиз экип, хасылыны оруп алың ве үзүм багларыны отурдың-да, шоларың мивелерини ийиң.</verse>
				<verse number="31">Яхуда несиллериниң гутулып аман галанлары ене-де ашакда көк уруп, ёкарда миве берерлер.</verse>
				<verse number="32">Аман галанлар Иерусалимден, халас боланлар Сион дагындан чыкып гелерлер. Бу Хөкмүрован Реббиң ыхласы билен амала ашар“».</verse>
				<verse number="33">Реб Ашур патышасы барада шейле диййәр: «Ол бу шәхере гирмез, ок атмаз, бу шәхериң гаршысына галканлы чыкмаз ве шәхериң диварына яплап япгыды дикмез.</verse>
				<verse number="34">Ол гелен ёлы билен ызына гайдар, бу шәхере гирмез. Муны Мен – Реб айдяндырын.</verse>
				<verse number="35">Мен бу шәхери Өзүмиң хем-де гулум Давудың хатырасы үчин горап, оны халас эдерин».</verse>
				<verse number="36">Реббиң перишдеси гидип, ашурлыларың дүшелгесинде йүз сегсен бәш мүң адамы өлдүрди. Эртеси даңдан туруп гөрселер, ол ери җесетден долы экен!</verse>
				<verse number="37">Ашур патышасы Санхерип дүшелгәни ташлап, өйүне гитди. Ол Ниневә гелип, шол ерде галды.</verse>
				<verse number="38">Санхерип өз худайы Нисрокың бутханасында оңа сежде эдип дурка, огуллары Адраммелек билен Саресер какаларыны гылыч билен өлдүрдилер-де, Арарат юрдуна гачып гитдилер. Онсоң онуң ерине оглы Эсархадон патыша болды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="38">
				<verse number="1">Шол дөвүрлерде Хизкия кеселләп, өлүм яссыгында ятырды. Амозың оглы Ишая пыгамбер онуң янына гелип: «Реб шейле диййәр: „Өйүңдәкилере весъет эт, чүнки сен өлерсиң, сен бу кеселден гутулмарсың“» дийди.</verse>
				<verse number="2">Онсоң Хизкия йүзүни дивара тарап өврүп, Реббе дилег эдип:</verse>
				<verse number="3">«Саңа ялбарярын, я Реб, мениң Саңа бүтин калбым билен вепалы боланымы хем-де Сениң назарыңда догры ишлери эденими ятла» дийди. Хизкия соҗап-соҗап аглады.</verse>
				<verse number="4">Шондан соң Ишая пыгамбере Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="5">«Гит-де, Хизкия шейле дий: „Атаң Давудың Худайы Реб: ‘Сениң дилегиңи эшитдим, гөзяшларыңы гөрдүм. Мен сениң өмрүңи он бәш йыл узалдарын.</verse>
				<verse number="6">Мен сени ве бу шәхери Ашур патышасының элинден халас эдерин. Мен Иерусалими горарын’ диййәр дий“».</verse>
				<verse number="7">Реб берен вадасыны ерине етирер. Ребден саңа аламат шудур:</verse>
				<verse number="8">«Ине, Мен Ахазың басганчагына дүшен көлегәни он әдим ыза сүйшүрерин». Шейдип, Гүн дүшмели еринден он әдим ыза чекилди.</verse>
				<verse number="9">Яхуда патышасы Хизкия кеселинден гутуландан соң шулары язды:</verse>
				<verse number="10">«„Өмрүмиң иң ягшы чагында, мен гитмели; өлүлер дүнйәсиниң дервезелеринден гирип, галан йылларымдан махрум эдилдим“ дийдим.</verse>
				<verse number="11">„Дирилер юрдунда Ребби гөрмерин. Бу дүнйәде яшаянлар кимин ынсана гөзүм дүшмез мундан артык“ дийдим.</verse>
				<verse number="12">Өйүм чопаның чадыры кимин согрулып, элимден алынды. Өмрүми докмачы кимин кесдим, Реб мени эришден кесди; бир гүнүң ичинде соңума чыкдың.</verse>
				<verse number="13">Эртире ченли сабырсызлык билен гарашдым; ол арслан кимин бар сүңклерими дөвди; бир гүнүң ичинде соңума чыкдың.</verse>
				<verse number="14">Гарлавач, дурна кимин гыгырдым, гумры кимин иңледим, гөзлерим гөге бакмакдан ядады. Я Реб, мен зулум ичинде, дадыма етиш!</verse>
				<verse number="15">Нәме диейин? Мениң билен геплешен, муны эден Ребдир, калбымың хасратлыдыгы зерарлы өмүрбойы песпәл гезерин.</verse>
				<verse number="16">Я Реб, ынсанлары яшадян Сенсиң, мени-де Сен яшадярсың, мени сагалт, мени яшат!</verse>
				<verse number="17">Чекен эҗирим-эзъетим өз хайрыма болды; мени сөендигиң үчин җанымы хеләкчилик чукурындан сакладың, әхли гүнәлерими аркаңа атдың.</verse>
				<verse number="18">Өлүлер дүнйәси Саңа шүкүрлер айтмаз, өлүм Саңа өвгүлер айтмаз, Сениң вепалылыгыңа умыт баглап билмезлер габра инйәнлер.</verse>
				<verse number="19">Бу гүн мениң эдишим ялы, дирилер, диңе дирилер Саңа шүкүр эдйәрлер, аталар перзентлерине Сениң вепалылыгыңы билдирйәрлер.</verse>
				<verse number="20">Реб мени халас эдер, бүтин өмрүмиз бойы Реббиң өйүнде киришли саз гураллары билен нагмалар айдарыс».</verse>
				<verse number="21">Ишая пыгамбер Хизкияның хызматкәрлерине: «Енҗилен инҗир гетириң-де, оны патышаның чыбанының үстүне япың. Шондан соң ол сагалар» дийипди.</verse>
				<verse number="22">Хизкия Ишая пыгамберден: «Үчүнҗи гүни мениң Реббиң өйүне барҗакдыгыма нәме аламат болар?» дийип сорапды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="39">
				<verse number="1">Шол дөвүрде Бабыл патышасы Баладаның оглы Меродакбаладан Хизкия патышаның кеселләндигини ве сагаландыгыны эшидип, оңа векиллеринден хатлар билен пешгеш ёллады.</verse>
				<verse number="2">Хизкия Бабыл патышасының векиллерини шатлык билен кабул этди; олара хазынасындакы күмшүни, алтыныны, хошбой ыслы затларыны, гымматбаха ягларыны, яраг горханасыны хем-де аммарларындакы затлары гөркезди. Ол көшгүндәки ве бүтин патышалыгындакы затларың барыны векиллере гөркезди.</verse>
				<verse number="3">Онсоң Ишая пыгамбер Хизкия патышаның янына гелип, ондан: «Бу адамлар саңа нәме дийдилер? Олар сениң яныңа ниреден гелдилер?» дийип сорады. Хизкия хем: «Олар узак юрт Бабылдан гелдилер» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="4">Ишая: «Олар сениң көшгүңде нәмелер гөрдүлер?» дийип, Хизкиядан сорады. Хизкия: «Олар мениң көшгүмдәки затларың әхлисини гөрдүлер. Аммарларымда олара гөркезилмедик задым галмады» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="5">Онсоң Ишая пыгамбер Хизкия шейле дийди: «Хөкмүрован Реббиң сөзүни эшит:</verse>
				<verse number="6">„Бир гүн сениң көшгүңдәки затларың хеммеси ве ата-бабаларыңың тә шу гүне ченли йыгнан затларының бары Бабыла әкидилер, екеҗе зат хем галдырылмаз.</verse>
				<verse number="7">Сениң өз багрыңдан өнен огулларың Бабыла сүргүн эдилип, шол ерде патышаның көшгүнде агталар боларлар“».</verse>
				<verse number="8">Онсоң Хизкия Ишая пыгамбере: «Реббиң сениң үстүң билен айдан сөзи ягшы сөздүр» дийди. Хизкия: «Мениң дөврүмде асудалык ве ховпсузлык болар» дийип пикир эдйәрди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="40">
				<verse number="1">Худайыңыз: «Теселли бериң, халкыма теселли бериң» диййәр.</verse>
				<verse number="2">Иерусалиме мылайым сөзлери айдың: сөвеш мөхлетиниң гутарандыгыны, языкларының гечилендигини, гүнәлериниң җезасыны Реббиң элинден ики эссе эдип аландыкларыны ыглан эдиң.</verse>
				<verse number="3">Бир сес гыгыряр: «Сәхрада Реббе ёл тайынлаң, чөлде Худайымыз үчин ёда дүзләң.</verse>
				<verse number="4">Әхли дерелер бейгелдилер, әхли даглар ве депелер песелдилер, аңңат ерлер текизленер, бейикли-песли ерлер дүзлүге өврүлер.</verse>
				<verse number="5">Шонда Реббиң шөхраты аян болар, әхли ынсанлар оны бирликде гөрерлер, муны айдян Ребдир».</verse>
				<verse number="6">«Җар эт!» диййәр бир сес. Мен: «Нәмәни җар этмели?» дийдим. Әхли ынсанлар отлук киминдир, оларың гөзеллиги мейдан гүли киминдир.</verse>
				<verse number="7">Реб демини үфләнде, от гураяр, гүл соляр. Хакыкатдан хем, халк отлукдыр.</verse>
				<verse number="8">От гураяр, гүл соляр, эмма Худайымызың сөзи эбеди галяр.</verse>
				<verse number="9">Эй, Сион, хош хабар, бейик дага чык! Эй, Иерусалим, хош хабар, сесиңи батлы гаталт! Сесиңи батландыр, горкма; Яхуда шәхерлерине: «Ине, Худайыңыз!» дийиң.</verse>
				<verse number="10">Ине, Хөкмүрован Реб гүйҗи билен гелйәр, Ол гудрат билен хөкүм сүрйәр, байрагы янындадыр, лайык хакы өңүндедир.</verse>
				<verse number="11">Ол сүрүсини чопан кимин бакяр, гузулары Өз элине аляр, олары гөтерип, багрына басяр, эне гоюнлара ёл гөркезйәр.</verse>
				<verse number="12">Сувлары гошавуҗы билен, гөклери гаршы билен өлчән ким? Ериң тозуны өлчеге салан, Байырлары терезиде, даглары гапанда чекен ким?</verse>
				<verse number="13">Реббиң Рухуна ким акыл етирди? Ким Оңа маслахат берип билди?</verse>
				<verse number="14">Акыл үчин Ол кимден маслахат сорады? Адалат ёлуны Оңа өвреден ким? Оңа билим берип, пайхас ёлуны гөркезен ким?</verse>
				<verse number="15">Ине, миллетлер ягыш дамҗасы кимин, терезилердәки тоз кимин сайыляр, Ол адалары тоз дейин әкидйәр.</verse>
				<verse number="16">Ливан җеңңелиниң одуны етерлик болмаз, маллары якма гурбанлыга азлык эдйәр.</verse>
				<verse number="17">Әхли миллетлер Онуң өңүнде хич затдыр, олары хич зат хасаплап, бошлукдан-да пес сайяр.</verse>
				<verse number="18">Онда Худайы киме меңзедйәрсиңиз? Хайсы меңзетмәни уланярсыңыз Онуң үчин?</verse>
				<verse number="19">Бутумы? Оны бир хүнәрмент гуйяр, зергәр оны алтына гаплаяр, онуң үчин күмүш зынҗыр ясаяр.</verse>
				<verse number="20">Бейле гурбанлыга гурбы чатмаян киши, бир чүйремез агаҗы сайлаяр. Мәкәм отурдылан бут ясатҗак болуп, өкде уссаның гөзлегине чыкяр.</verse>
				<verse number="21">Билмейәрмисиңиз? Эшитмедиңизми? Сизе башдан айдылмадымы? Дүнйә ярадыланы бәри дүшүнмедиңизми?</verse>
				<verse number="22">Земин гүммезинде отурян Олдур, ерде яшаянлар чекиртгелер киминдир, гөклери перде кимин герип, яшамак үчин чадыр кимин язян Олдур.</verse>
				<verse number="23">Шазадалары хич эдйән, дүнйәниң хөкүмдарларыны пуҗа чыкарян Олдур.</verse>
				<verse number="24">Олар экилип, сепилип, балдаклары ере зордан көк уран дессине, Реб демини үфлейәр, олар гураярлар, харасат олары саман дек совуряр.</verse>
				<verse number="25">«Мени киме меңзедерсиңиз? Ким Маңа тай гелер?» Муны Мукаддес Болан диййәр.</verse>
				<verse number="26">Гөзлериңизи гөге тарап галдырың, Булары ярадан ким? Реб гөкдәки гошунлары екеме-еке чыкаряр, атларыны тутуп, чагыряр, Онуң зор гүйҗүне, бейик гудратына гөрә оларың хич бири кемлик этмейәр.</verse>
				<verse number="27">Нәме үчин, эй, Якуп, эй, Ысрайыл: «Ёлум Реббе аян дәлдир, Худайым хакыма дыкгат бермеди» диййәрсиңиз?</verse>
				<verse number="28">Билмейәрсиңизми? Эшитмедиңизми? Реб – эбеди Худай, ериң әхли күнҗегиниң Ярадыҗысы. Ол эҗизлейән я-да ядаян дәлдир, Онуң дүшүнҗесине акыл етмез.</verse>
				<verse number="29">Ол эҗизлери кувватландыряр, меҗалсызларың гүйҗүни артдыряр,</verse>
				<verse number="30">Хатда яшлар-да ысгындан гачып, ядаярлар, яш йигитлер-де бүдрәп, йыкылярлар.</verse>
				<verse number="31">Эмма Реббе умыт баглаянлар тәзеден гүйч топларлар, бүргүтлер дек ганат яйып беленде галарлар, йүврерлер, йөне ядамазлар, йөрәрлер, йөне ысгындан гачмазлар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="41">
				<verse number="1">«Эй, адалар, Мениң хузурымда дымың, халклар тәзеден гүйч топласынлар, олар якына гелип, геплесинлер; хөкүм үчин биле топланалың.</verse>
				<verse number="2">Гүндогардан догры адамы аяга галдыран ким? Оны хызматына чагыран ким? Миллетлери онуң элине берйәр, патышалары аяк астында эзйәр, олары гылыҗы билен тозана, соврулан самана өвүрйәр яйы билен.</verse>
				<verse number="3">Ковалаяр олары, саг-аман гечйәр аяк басмадык ёдасындан.</verse>
				<verse number="4">Башдан несиллери чагырып, булары эден, тамамлан ким? Мен – Реб олар билен илкибашдан болдум, ахырда хем олар билен болҗак Мендирин.</verse>
				<verse number="5">Адалар муны гөрүп, горкярлар, ериң аңры учлары титрешйәрлер, олар якынлашып гелйәрлер.</verse>
				<verse number="6">Херси бейлекисине көмек эдйәр, бири-бирине: „Батыр бол!“ диййәр.</verse>
				<verse number="7">Хүнәрмент зергәри, чекич билен текизлейән сандала уряны рухландыряр. Кебширлейиш хакда: „Бу говы болды“ диййәр; гозганмаз ялы чүй билен беркидйәр.</verse>
				<verse number="8">Эмма сени, эй, бендәм Ысрайыл, Өз сайланым Якуп, достум Ыбрайымың несиллери,</verse>
				<verse number="9">ериң аңры уҗундан топладым, узак ерлерден чагырып: „Сиз Мениң бендәмсиңиз, Мен сизи сайладым, терк этмедим“ дийдим.</verse>
				<verse number="10">Горкмаң, сизиң билендирин Мен, хедер этмәң, Худайыңыздырын Мен, сизе гүйч берерин, ярдам эдерин, садык саг голум билен сөйгет берерин.</verse>
				<verse number="11">Сизе гаршы газапланянларың әхлиси утандырылар, иле рысва эдилер. Хич зат дек ёгалып гидерлер сизе гаршы чыкянлар.</verse>
				<verse number="12">Душманларыңызы тапып билмерсиңиз агтарарсыңыз-да, хич затча болман ёгалып гидерлер сизе гаршы чыкянлар.</verse>
				<verse number="13">Худайыңыз Мен – Реб саг элиңизден тутарын, сизе: „Горкмаң, ярдам эдерин“ диййән Мендирин.</verse>
				<verse number="14">Эй, ер гурчугы Якуп, эй, Ысрайыл адамлары, горкмаң! Сизе көмек эдерин. Муны Мен – Реб, Ысрайылың Мукаддеси, Пенакәриңиз айдяндыр.</verse>
				<verse number="15">Ине, Мен сизи йити, тәзе, дишли дөвек гуралы этдим; сиз даглары дөверсиңиз, оврадарсыңыз, байырлары саман чөпи кимин эдерсиңиз.</verse>
				<verse number="16">Сиз олары соврарсыңыз, шемал олары учурып әкидер, харасат олары пытрадар. Онсоң сиз Ребде шатланарсыңыз, Ысрайылың Мукаддесинде шөхратланарсыңыз.</verse>
				<verse number="17">Гарыплар, мәтәчлер сув агтарярлар, йөне сув ёк; тешнеликден кепейәр агызлары, Мен – Реб олара җогап берерин, Ысрайыл Худайы Мен олары терк этмерин.</verse>
				<verse number="18">Мен ачык депелерден дерялар, дерелериң ортасындан булаклар акдырарын; чөли көле, гуры ери сувлы чешмелере өврерин.</verse>
				<verse number="19">Чөлде кедр, акация, мирт, зейтун агачларыны отурдарын, сервини, чынары, арчаны сәхрада биле дикерин.</verse>
				<verse number="20">Онсоң хеммелер муны Реббиң элиниң эдендигини, Ысрайылың Мукаддесиниң ярадандыгыны гөрерлер, билерлер, акыл етирерлер, дүшүнерлер».</verse>
				<verse number="21">Реб: «Даваңызы айдың» диййәр, Якубың Патышасы: «Субутнамаңызы гетириң» диййәр.</verse>
				<verse number="22">«Бутларыңызы гетириң, гой, олар нәме болҗагыны айтсынлар, ойланып, соңуны билеримиз ялы гечмишде боланлары аян этсинлер, я-да болҗак затлары бизе хабар берсинлер.</verse>
				<verse number="23">Сизиң худайлардыгыңызы билеримиз ялы, бизе мундан соң болҗак затлары билдириң; горкуп, хедер эдеримиз ялы, я ягшылык, я-да яманлык эдиң.</verse>
				<verse number="24">Эмма сиз хич затсыңыз, ишлериңиз-де бидерек; сизи сайлан йигренҗидир.</verse>
				<verse number="25">Мен демиргазыкдан бирини өҗүкдирдим, ол гелйәр, гүндогардан адымы тутуп чагырян бири. Ол күйзегәриң тойны депелейши кимин хөкүмдарлары палчык кимин депеләр.</verse>
				<verse number="26">Биз билер ялы, ким муны башлангычдан ыглан этди? „Ол мамла“ диеримиз ялы, ким өңүнден хабар берди? Хич ким хабар бермеди, хич ким җар этмеди, хич ким сөзлериңизи эшитмеди.</verse>
				<verse number="27">Илки Сиона: „Ине, олар!“ дийип аян этдим, Иерусалиме хабарчы ёлладым.</verse>
				<verse number="28">Серетдим, йөне хич ким ёк, араларында маслахатчы ёк, сорагыма җогап берҗек ёк.</verse>
				<verse number="29">Ине, оларың хеммеси галп, ишлери хич затдыр, бутлары бош елдир».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="42">
				<verse number="1">Ине, Мениң голдаян бендәм, гөвнүхош болуп сайланым; Рухумы оңа бердим, ол миллетлере адалат гетирер.</verse>
				<verse number="2">Ол гыгырмаз, сесини гаталтмаз, сеси көчелерде асла яңланмаз.</verse>
				<verse number="3">Енҗилен гамшы дөвмез, түтейән пелтәни сөндүрмез, садыклык билен адалат гетирер.</verse>
				<verse number="4">Эҗизлемез, рухдан дүшмез ол, ер йүзүнде адалаты беркидйәнчә, адалар онуң канунына гарашарлар.</verse>
				<verse number="5">Гөклери ярадып, олары герен, ери ве ондакылары яян, ондакы ынсанлара дем берен, онда гезйәнлере җан берен Худай шейле диййәр:</verse>
				<verse number="6">«Мен – Реб сени догрулык билен чагырдым, элиңден тутуп, горарын сени, халка әхт хөкмүнде берерин сени, Сени миллетлере нур эдерин.</verse>
				<verse number="7">Көр гөзлери ачмак, туссаглары туссаглыкдан, зулматда отуранлары зындандан азат этмек үчин сени халка әхт, миллетлере нур эдерин.</verse>
				<verse number="8">Мен Ребдирин. Бу Мениң адымдыр; шөхратымы башга хич кесе, өвгүлерими бутлара бермерин.</verse>
				<verse number="9">Ине, өңки затлар амала ашды, Мен тәзе затлары ыглан эдйәрин; йүзе чыкмаздан өң олары сизе аян эдйәрин».</verse>
				<verse number="10">Эй, деңиз сыяхатчылары, деңзиң ичиндәкилер, адалар ве онда яшаянлар, Реббе тәзе айдым айдың, ериң аңры уҗундан өвгүлер айдың!</verse>
				<verse number="11">Чөл ве онуң шәхерлери, кедарлыларың яшаян обалары сесини гаталтсын! Селаның илаты шатлыкдан айдым айтсын, дагларың башындан гыгырышсынлар!</verse>
				<verse number="12">Олар Ребби шөхратландырып, адаларда Оңа өвгүлер айтсынлар.</verse>
				<verse number="13">Реб пәлван дек өңе гидйәр, уршуҗы кимин газабыны артдыряр, гыгырып, сөвеш награсыны чекйәр, душманларындан үстүндигини гөркезйәр.</verse>
				<verse number="14">Мен узак вагтлап дымдым, үмсүм болуп, Өзүми сакладым; инди догурян аял дек чыгырарын, соҗап дем аларын.</verse>
				<verse number="15">Даглары, байырлары вейран эдерин, әхли өсүмликлерини гурадарын, дерялары адалара өврерин, ховданлары гурадарын.</verse>
				<verse number="16">Көрлери билмейән ёлларындан әкидерин, идерин таныш болмадык ёдаларындан, өңлеринде гараңкылыгы ягтылыга, чаркандаклы ерлери текиз ере өврерин. Мендирин булары этҗек, олары терк этмерин.</verse>
				<verse number="17">Ойма бутлара бил баглап, гуйма бутлара: «Худайларымыз сизсиңиз» диййәнлер ызларына улы утанч билен дөндерилер.</verse>
				<verse number="18">Эй, керлер эшидиң! Эй, көрлер, середиң, гөрүң!</verse>
				<verse number="19">Бендәмден башга ким көр? Ким ёллан хабарчым дек кер? Ким Маңа багыш эдилен дек көр? Я Реббиң бендеси кимин көр?</verse>
				<verse number="20">Ол көп затлары гөрйәр, эмма үнс бермейәр, гулаклары ачык, йөне эшитмейәр.</verse>
				<verse number="21">Өз догрулыгы зерарлы кануныны бейгелтмек, шөхратландырмак Реббе ярады.</verse>
				<verse number="22">Эмма бу даган, таланан халкдыр. Әхлиси говакларда дузага дүшен, Туссагханаларда гизленен; олар олҗа болдулар, халас эдйән ёк. Таландылар, «Ызына гайтар!» диййән ёк.</verse>
				<verse number="23">Араңызда муңа гулак гойҗак, гелҗекде үнсли диңлеҗек бармы?</verse>
				<verse number="24">Якубы талаңчылара, Ысрайылы гаракчылара берен ким? Бу гаршысына гүнә эден Реббимиз дәлмиди? Олар Онуң ёлундан йөремек ислемедилер, Онуң канунына гулак асмадылар.</verse>
				<verse number="25">Мунуң үчин Ол ловлаян газабыны, залым уршы үстлеринден индерди; олары хемме тарапдан отлады, эмма олар шонда-да дүшүнмедилер, олары якды, йөне үнс бермедилер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="43">
				<verse number="1">Эмма инди, эй, Якуп, сени ярадан, эй, Ысрайыл, сени дөреден Реб шейле диййәр: «Горкма, чүнки Мен сени азат этдим, адыңы тутуп чагырдым, сен Мениңкисиң.</verse>
				<verse number="2">Сениң билен боларын сувлардан гечениңде, дерялардан гечениңде, сени гарк этмез олар, одуң ичинден йөрәниңде янмарсың, ялын якмаз сени.</verse>
				<verse number="3">Мен сениң Худайың Реб, Ысрайылың Мукаддеси, сениң Халасгәриң. Мен саңа төлег хөкмүнде Мүсүри, сениң ериңе Эфиопияны, Себаны бердим.</verse>
				<verse number="4">Назарымда эзиз, гадырлы болуп, сени сөййәндигим үчин, сениң өвезиңе адамлар, халклар берерин җаныңың дерегине.</verse>
				<verse number="5">Горкма, Мен сениң билендирин; перзентлериңи гүндогардан, сени гүнбатардан гетирерин.</verse>
				<verse number="6">Демиргазыга: „Олары бер“, гүнорта: „Олары саклама“ диерин; огулларымы узакдан, гызларымы ериң четлеринден,</verse>
				<verse number="7">Маңа дегишли болан хер кеси, Өз шөхратым үчин яраданымы, шекил берип дөреденими гетир.</verse>
				<verse number="8">Гөзли көрлери, гулаклы керлери өңе чыкар.</verse>
				<verse number="9">Әхли миллетлер бир ере йыгнансын, халклар топлансын, оларың арасында ким муны ыглан этди? Хайсысы болуп геченлери өңден билдирди? Гүвәлерини гетирип, өзлерини акласынлар, башгалар эшидип: „Бу догры“ дийсинлер.</verse>
				<verse number="10">Сиз Мениң шаядымсыңыз, муны Мен – Реб айдяндырын. Өз сайлан бенделеримсиңиз, Сиз Мени билип, Маңа ынам эдиң, Мениң Шолдугыма дүшүниң, Менден өң хич худай болан дәлдир, Менден соң-да хиҗиси болмаз.</verse>
				<verse number="11">Мен, диңе Мен Ребдирин, Менден башга Халасгәр ёкдур.</verse>
				<verse number="12">Мен ыглан этдим, халас этдим, аян этдим, араңызда башга худай ёк; сиз Мениң шаятларым. Муны Мен – Реб айдяндырын.</verse>
				<verse number="13">Овалдан бәри Мен Олдурын. Элимден халас эдип билҗек ёкдур. Мениң эденими ятырып билҗек бармы?»</verse>
				<verse number="14">Пенакәриңиз, Ысрайылың Мукаддеси Реб шейле диййәр: «Сизиң хатыраңыза Бабыла лешгер ёллап, әхли бабыллылары гачгаклар хөкмүнде буйсанян гәмилеринде гетирерин.</verse>
				<verse number="15">Сизиң Мукаддесиңиз, Ысрайылы Ярадан, Патышаңыз Реб Мендирин».</verse>
				<verse number="16">Деңизден ёл, чуң сувлардан ёда ачяр Реб, сөвеш арабалары, атлары, гошунлары сөвешиҗилери билен чыкаряр Ол; олар йыкылып, галып билмейәрлер, өчүрилйәрлер, пелтелер дек сөндүрилйәрлер. Булары эдйән Реб шейле диййәр:</verse>
				<verse number="17"></verse>
				<verse number="18">«Ятламаң өтен затлары, көне затлара үнс бермәң.</verse>
				<verse number="19">Ине, Мен бир тәзе зат эдйәрин, ол хәзир башлаяр, гөрмейәрмисиңиз? Мен чөлде ёл, сәхрада дерялар эмеле гетирерин.</verse>
				<verse number="20">Ябаны хайванлар, шагаллардыр дүегушлар Мени хорматларлар. Мен Өз сайлан халкымы гандырмак үчин чөлде сувлар, сәхрада дерялар билен үпҗүн этдим.</verse>
				<verse number="21">Маңа алкыш айтсынлар дийип, Өзүм үчин яратдым бу халкы.</verse>
				<verse number="22">Эмма сен, эй, Якуп, чагырмадың Мени, эй, Ысрайыл, Менден ирдиң сен!</verse>
				<verse number="23">Гоюнларыңызы гетирмедиңиз Маңа якма гурбанлык үчин, гурбанлыкларыңыз билен Мени сыламадыңыз. Садакалары сизе агыр йүк этмедим, якымлы ыслы түтетги билен иризмедим.</verse>
				<verse number="24">Хошбой ыслы гамыш сатын алмадыңыз Маңа, гурбанлыкларыңызың ягындан доюрмадыңыз, гүнәлериңиз билен Маңа йүк болдуңыз гайтам, этмишлериңиз билен Мени ириздиңиз.</verse>
				<verse number="25">Өз хатырам үчин языкларыңызы өчүрйән Мендирин, Мен гүнәлериңизи ятламарын.</verse>
				<verse number="26">Маңа ятлат! Гел, билеликде давалашалың, акланар ялы делиллериңи айт.</verse>
				<verse number="27">Илкинҗи атаңыз гүнә этди, төвеллачыларыңыз гаршыма чыкдылар.</verse>
				<verse number="28">Мунуң үчин биабрай этдим ыбадатхананың руханыларыны, Якубы долы вейранчылыга, Ысрайылы рысвалыга хөкүм этдим».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="44">
				<verse number="1">«Эмма инди, эй, бендәм Якуп, сайлан Ысрайылым, гулак гой!</verse>
				<verse number="2">Сени ярадан, ятгыда сизе шекил берен Мен Реб геплейәрин. Горкма, эй, бендәм Якуп, ягны сайланым Ешурун!</verse>
				<verse number="3">Мен сувсуз топрага сувлар дөкерин, гуры ерлере чешмелер акдырарын; несиллериңиң үстүне Рухумы, перзентлериңиң үстүне берекедими дөкерин.</verse>
				<verse number="4">Олар гөк яйладакы отлар кимин, акар сувлар якасындакы сөвүтлер кимин бой аларлар.</verse>
				<verse number="5">Бири: „Мен Реббиңки“ диер, бейлекиси өз адына Якуп дакар, ене бири: „Реббиңки“ дийип язар элине, өзүни Ысрайыл дийип атландырар».</verse>
				<verse number="6">Ысрайылың Патышасы ве Пенакәри Реб, Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Мен илкинҗи ве ахыркыдырын, Менден башга худай ёкдур.</verse>
				<verse number="7">Маңа меңзейән бармы? Ол аян этсин, гадымы халкы беркарар эделим бәри болуп геченлери айдып берсин ол; гелҗек затлары ыглан этсин, инди болҗак затлары хабар берсин.</verse>
				<verse number="8">Горкмаң, эйменмәң, Саңа овалдан айтмадыммы, билдирмедимми нәме? Сиз Мениң шаятларым! Худай бармы Менден башга? Башга Гая ёкдур, хич бирини билмейәрин».</verse>
				<verse number="9">Бут ясаянларың бары бидерекдир, олара яраян затлар пейдасыздыр, оларың шаятлары не гөрйәр, не-де зат билйәр. Утанҗа галдырылар олар.</verse>
				<verse number="10">Дерде яравсыз худайы, я гуйма буты ким ясаяр?</verse>
				<verse number="11">Ине, онуң әхли ёлдашлары утандырылар, хүнәрментлериң өзлери адамлардыр. Әхлиси йыгнанышып, әхлиси биле дурсунлар; довла дүшер олар, утанҗа галар.</verse>
				<verse number="12">Демирчи гуралыны алып, онуң билен көзде ишлейәр; ол бута чекич билен шекил берйәр, гүйчли голы билен онуң үстүнде ишлейәр. Ол аҗыгып, гүйчден гачяр; сувсузлыкдан меҗалсыз боляр.</verse>
				<verse number="13">Агач уссасы йүп билен өлчейәр, галам билен беллик эдйәр, төрпи билен шекил берйәр, исгене билен беллейәр. Бутханада гоймак үчин буты адам шекилли ясаяр, ынсан гөзеллигине гөрә ясаяр.</verse>
				<verse number="14">Ол кедр агачларыны кесйәр, серви ве дуб агачларыны аляр. Токайың агачларындан бирини сайлаяр, дагдан агаҗыны отурдяр, ягыш оны өсдүрйәр.</verse>
				<verse number="15">Агач ынсана одун боляр, ол гетирен одуны билен хем йылыняр, одуны якып, чөрек биширйәр. Шейле хем өзүне бир таңры ясап, ыбадат эдйәр оңа, бут ясап, сежде эдйәр оңа.</verse>
				<verse number="16">Одунларың ярысыны якып, одуң үстүнде кебап биширйәр, ондан ийип дойяр. Ол йылнып, шейле диййәр: «Ине, йылындым, алавың ховруны дуйдум!»</verse>
				<verse number="17">Галанындан болса бир таңры ясаяр, өзүне бут ясап, сежде эдйәр оңа, ыбадат эдйәр, дилег эдип, шейле диййәр: «Мени халас эт, мениң таңрымсың сен!»</verse>
				<verse number="18">Олар хич зат билмейәрлер, дүшүнмейәрлер, чүнки гөрмесинлер дийип гөзлери, дүшүнмесинлер дийип йүреклери багланды.</verse>
				<verse number="19">Хич ким ойланып гөрмейәр, «Одуның ярысыны якдым, көзүне чөрек биширдим, этден кебап эдип ийдим, инди галанындан йигренҗи зат ясайынмы? Бир бөлек агаҗа сежде эдейинми?» диер ялы акыл-пайхас ёк.</verse>
				<verse number="20">Күли хөрек эдинйәрлер алданан калплары азашдыряр олары, җанларыны халас эдип билмейәрлер, «Саг элимдәки зат ялан дәлми?» дийип билмейәрлер.</verse>
				<verse number="21">«Булары ятла, эй, Якуп, эй, Ысрайыл, сен мениң бендәмсиң; сиз мениң бендәмсиңиз, Мен яратдым сизи, эй, Ысрайыл, Мен сени унутмарын.</verse>
				<verse number="22">Языкларыңызы булут кимин, гүнәлериңизи думан кимин айрарын. Маңа долан, чүнки Мен сизи ызыңыза алдым».</verse>
				<verse number="23">Айдым айдың, эй, гөклер, чүнки муны Реб этди; гыгырышың, эй, ериң чуңлуклары; эй, даглар, җеңңел ве ондакы агачлар шатлыкдан айдым айдың, чүнки Якубы Реб азат этди, Ысрайылда Өзүни шөхратландырды.</verse>
				<verse number="24">Сизе ятгыда шекил берен Пенакәриңиз Реб шейле диййәр: «Әхли зады ярадан, гөклери еке Өзи яйрадан, ялңыз Өзи ери язан,</verse>
				<verse number="25">галп пыгамберлериң аламатларыны пуҗа чыкарян, палчылары акмак эдйән, акылдарлара зарба берип, билйәнлерини самсыклыга өвүрйән,</verse>
				<verse number="26">бендесиниң сөзүни тассыклаян, илчилериниң айданларыны амала ашырян, Иерусалиме: „Илатлы боларсың!“, Яхуда шәхерлерине: „Булар тәзеден гурлар, харабаларыңы дикелдерин!“ диййән,</verse>
				<verse number="27">чуңлуга: „Гура, деряларыңы гурадарын“ диййән,</verse>
				<verse number="28">Куреше: „Мениң чопанымдыр, бар максатларымы ол амала ашырар“, Иерусалиме: „Тәзеден гурлар“, ыбадатхана: „Дүйбүң тутулар“» диййән Реб Мендирин.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="45">
				<verse number="1">Реб сечип-сайланына, саг элинден тутанына, Куреше шейле диййәр: «Өңүңде миллетлери баш эгдирерин, патышалары гүйҗүнден махрум эдерин, гапылары ачарын өңүңде, дервезелер япылмаз.</verse>
				<verse number="2">Мен өңүңден гидип, даглары текизләрин, бүрүнч гапылары күл эдерин, демир килтлерини дөверин.</verse>
				<verse number="3">Адыңы тутуп чагыран Ысрайыл Худайы Мениң Ребдигими билмегиң үчин, гараңкылыгың хазыналарыны, гизлин ерлердәки байлыклары саңа берерин.</verse>
				<verse number="4">Сен мени танамасаң-да, бендәм Якубың, сайланым Ысрайылың хатырасына адыңы тутуп чагырып, хормат гойдум саңа.</verse>
				<verse number="5">Мен Ребдирин, башгасы ёкдур, Менден башга Худай ёкдур. Мени танамасаң-да, саңа Мен гүйч берерин. Гүндогардан гүнбатара деңеч Менден башганың ёкдугыны билсинлер дийип, Мен гүйч берерин саңа.</verse>
				<verse number="6"></verse>
				<verse number="7">Нуры, гараңкылыгы ярадян Мендирин, абаданчылыгы, бетбагтчылыгы гетирйән-де Мендирин; буларың хеммесини Мен – Реб эдйәндирин.</verse>
				<verse number="8">Эй, гөклер, ёкардан ягдырың, булутлар догрулык ягдырсын; ер ачылып, гутулыш мивесини берсин, онуң билен бирликде догрулык битсин; булары Мен – Реб яратдым».</verse>
				<verse number="9">Яраданы билен давалашяның дат гүнүне! Ериң күйзе дөвүклериниң арасындакы бир күйзе дөвүги! Тоюн өзүни шекил берйәне: «Нәме ясаярсың?» «Ясан задың тутаваҗы ёк» диерми я?</verse>
				<verse number="10">Атасына: «Нәме үчин дүнйә индердиң мени?» Энесине: «Нәме үчин догурдың мени?» диййәниң дат гүнүне!</verse>
				<verse number="11">Ысрайылың Мукаддеси, оны ярадан Реб шейле диййәр: «Огулларымың гелҗеги хакда Мени сораг эдйәңизми? Элимиң иши хакда буйрук берйәңизми Маңа?</verse>
				<verse number="12">Мен ери дөретдим, онда ынсанлары яратдым; эллерим гөклери герди, асман җисимлерине буйрук бердим.</verse>
				<verse number="13">Куреши догрулык билен оярдым, бүтин ёлларыны догруларын; Мениң шәхерими ол дикер, есирлерими төлегсиз, пешгешсиз азат эдер ол». Муны Хөкмүрован Реб диййәр.</verse>
				<verse number="14">Реб шейле диййәр: «Мүсүриң байлыгы, Эфиопия сөвдасы, узын бойлы сабалылар саңа гелерлер, сениңки болар. Гандаллы гуллар яныңа гелип, сениң ызыңа эерерлер, саңа тагзым эдип ялбарарлар: „Худай диңе сениң билендир, башгасы ёкдур; Ондан башга худай ёкдур“».</verse>
				<verse number="15">Хакыкатдан-да, Өзүни гизлейән Худай Сенсиң, эй, Ысрайыл Худайы, эй, Халасгәр!</verse>
				<verse number="16">Әхли бут ясаянлар утандырылар, рысва эдилер; әхлиси биле рысва болар оларың.</verse>
				<verse number="17">Эмма Ысрайылы Реб халас этди, Ол бакы халас эдйәр; асырлар бойы утанҗа галмарсыңыз, рысва эдилмерсиңиз.</verse>
				<verse number="18">Гөклери ярадан, Ол Худай, дүнйәни ярадан, оңа шекил берен, оны беркиден, бош болмасын, адамлы болсун диен Реб шейле диййәр: «Мен Ребдирин, Менден башга хич ким ёкдур».</verse>
				<verse number="19">Мен гизлинликде, түмлүк меканында геплемедим, Якубың неслине: «Мени чола ерден агтарың» диймедим. Мен – Реббиң сөзлейәни хакыкатдыр, догрулыкдыр беян эдйәни.</verse>
				<verse number="20">Эй, миллетлерден гачып гутуланлар, топланың, бир ере топланың, бирек-биреге якынлашың! Агач бутлары гөтерип гезйәнлер, халас эдип билмейән худайдан дилег эдйәнлериң билйән зады ёкдур.</verse>
				<verse number="21">Билдириң, даваңызы айдың, гой, хеммеси үйшүп маслахатлашсынлар! Муны овалдан айдан ким? Гечмишде аян эден ким? Мен – Реб дәлмидир? Менден башга худай ёкдур, Мен адыл Худай ве Халасгәрдирин, Менден башга хич ким ёкдур.</verse>
				<verse number="22">Эй, ериң дөрт күнҗегиндәкилер, Маңа доланың-да, халас болуң! Мен Худайдырын, Менден башгасы ёкдур.</verse>
				<verse number="23">Өз барлыгымдан ант ичдим, агзымдан чыкан сөз догрудыр, ол бош дәлдир: «Хер бир дыз өңүмде эпилер, хер бир дил Менден ант ичер».</verse>
				<verse number="24">Олар: «Догрулык хем кувват ялңыз Ребдедир» диерлер. Оңа газап билдиренлериң әхлиси хузурына гелип, утанарлар.</verse>
				<verse number="25">Ысрайылың бүтин несли Ребде акланар, шөхратланар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="46">
				<verse number="1">Бел худайы дыза чөкйәр, Небо худайы эгилйәр, хейкеллери өкүзлере йүкленйәр; дашаян затларыңыз агыр йүк дей, ядав хайванлара йүкленилйәр;</verse>
				<verse number="2">худайлар эгилйәрлер, дыза чөкйәрлер, хейкеллерини халас эдип билмән, өзлери сүргүн эдилйәрлер.</verse>
				<verse number="3">Эй, Якубың несли, Ысрайыл неслиниң аман галанлары! Гөвреде галаныңыз бәри этдим аладаңызы, догланыңыз бәри элимде гөтердим.</verse>
				<verse number="4">Гарраныңызда-да, Мен Шолдурын, сачыңыз агаранда хем сизи гөтерерин, сизи Мен яратдым, Өзүм гөтерерин, Мен гөтерип, сизи халас эдерин.</verse>
				<verse number="5">Мени киме меңзедйәрсиңиз? Ким билен деңешдирйәрсиңиз? Киме деңейәрсиңиз, Маңа меңзейән бармы?</verse>
				<verse number="6">Алтыны торбадан гуйянлар, күмши терезиде чекйәнлер бир зергәри хакына тутярлар, ол-да олардан бир худай ясаяр; олар ере йүзин дүшүп, оңа сежде эдйәрлер.</verse>
				<verse number="7">Оны геришлерине алып гөтерйәрлер, еринде гойярлар, ол шол ерде дуряр, еринден гозганып билмейәр. Җогап бермейәр оңа перят эденлеринде, хич бир беладан гутармаяр.</verse>
				<verse number="8">Эй, гүнәкәрлер, унутмаң муны, мерт болуң, чыкармаң ятдан.</verse>
				<verse number="9">Гадымда болан-гечен затлары ятлаң, Мен Худайдырын, Менден башга Худай ёкдур, Мен Худайдырын, Маңа меңзейән ёкдур.</verse>
				<verse number="10">Овалдан ахыра болҗагы, хениз болмадыклары аян эдйәрин. Мен: «Берҗай болар максатларым, бар ислеглерими амал эдерин» диййәрин.</verse>
				<verse number="11">Гүндогардан бир йыртыҗы гушы, максадымы берҗай этҗек бирини узак юртдан чагырдым. Булары айдан Мендирин, ерине-де етирерин; Мен ниет этдим, амала ашырарын оны.</verse>
				<verse number="12">Эй, гутулышдан узак болан дикдүшдилер, гулак гоюң Маңа!</verse>
				<verse number="13">Мен халас этмек үчин якын гелйәрин, узакда дәлдирин, узак эглемерин халас эдишими, Сионы халас эдерин, Ысрайыла шөхратымы берерин.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="47">
				<verse number="1">«Эй, бойы етен Бабыл гызы, ашак дүш-де, тоза чөк! Эй, кесетлер гызы, ерде отур, тагтың ёкдур! Нәзик, мылайым, дийилмез инди саңа.</verse>
				<verse number="2">Дегирмен дашларыны ал-да, ун үве, айыр япынҗаңы, лыбасыңы чыкар, дерялардан геч, балдырларыңы ялаңачла-да.</verse>
				<verse number="3">Ялаңачлыгың аян болар, айбың ачылар. Өч аларын Мен, хич кими аямарын».</verse>
				<verse number="4">Пенакәримиз Ысрайылың Мукаддесидир, Хөкмүрован Ребдир ады.</verse>
				<verse number="5">«Эй, Бабыл гызы, үмсүм отур, түмлүге гит! Саңа „патышалыкларың меликеси“ дийилмез инди.</verse>
				<verse number="6">Халкыма гахарландым, мирасымы харлап, сениң элиңе бердим; сен олара рехим этмедиң; хатда гоҗалара-да агыр боюнтырык атдың.</verse>
				<verse number="7">Сен: „Мен эбеди мелике боларын“ дийдиң, булара үнс бермедиң, нәме болҗагыны ойланмадың».</verse>
				<verse number="8">Эй, эшрети сөййән, ховпсузлыкда яшап, ичинден: «Диңе мен, менден башга ёк, дул отурмарын, перзент йитгисини гөрмерин» диййән сен муңа гулак гой инди!</verse>
				<verse number="9">Буларың икиси-де бир гүнде, дуйдансыз башыңа гелер: перзентлериңден айрыларсың, дул галарсың. Гөзбагчылар көпем болса, җадыгөйлериң болам болса, буларың бары башыңа гелер.</verse>
				<verse number="10">Өз пислигиңе бил багладың; сен: «Мени хич ким гөрмейәр» дийдиң. Пайхасың ве билимиң сени азашдырды, ичиңден: «Диңе мен, менден башга ёк» дийдиң.</verse>
				<verse number="11">Мунуң үчин башыңа бела гелер, җадыгөйлик билен халас эдип билмерсиң; башыңа бетбагтчылык инер, өңүни алып билмерсиң сен онуң; дуйдансыз үстүңе гелер осламаян вейранчылыгың.</verse>
				<verse number="12">Яшлыгыңдан бәри угрунда җан чекен җадыгөйлериңдир гөзбагчыларың билен гал, белки, олардан пейда гөрерсиң, белки, олар билен горкузарсың!</verse>
				<verse number="13">Маслахатчыларың көплүгинден яңа ядадың. Гой, мүнечҗимлер, хер ай үчин тәлейнама дүзйәнлер, өр турсунлар-да, башыңа гелҗек затлардан сени гутарсынлар инди.</verse>
				<verse number="14">Ине, олар сыпал киминдирлер, от олары яндыряр; җанларыны ялның гүйҗүнден халас эдип билмейәрлер. Бу от не чоюнара көз, не-де алав болар башында отурара.</verse>
				<verse number="15">Ине, биле зәхмет чекишенлер, яшлыгыңдан сениң билен иш салшанлар нәхили болуп чыкярлар; өз ёлуна рованадыр оларың херси, халас эден болмаз сени.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="48">
				<verse number="1">Эй, Якубың несли, гулак гой! Ысрайылың ады билен атландырылан, Яхуданың билинден өнен, сиз, Ребден ант ичйәрсиңиз, ятлаярсыңыз Ысрайыл Худайыны, эмма чын йүрекден, догрулык билен этмейәрсиңиз булары.</verse>
				<verse number="2">Өзлерини мукаддес шәхерден дийип, Ысрайыл Худайына даянярлар олар; Онуң ады Хөкмүрован Ребдир.</verse>
				<verse number="3">«Гечмишдәкилери овалдан Мен беян этдим, Мениң агзымдан чыкды, Мен олары билдирдим; дуйдансыз шейле этдим, олар берҗай болды.</verse>
				<verse number="4">Сизиң кесирдигиңизи Мен билйәндирин. Еңсе дамарыңыз демирдендир, маңлайыңыз мисдендир.</verse>
				<verse number="5">Булары сизе овалдан беян этдим. „Булары эден мениң бутум, ойма, гуйма хейкеллерим булары буйрук берди“ диймезиңиз ялы, берҗай болманкалар, олары сизе аян этдим.</verse>
				<verse number="6">Инди эшиденлериңизиң әхлисини гөрүң; олары ыглан этҗек дәлмисиңиз? Индиден бейләк сизе тәзе затлары, сизиң билмейән, гизлин затларыңызы айдарын.</verse>
				<verse number="7">Булар яңы ярадылды, гечмишде дәл, шу гүне деңеч билмедиңиз булары, „Булары эййәм билйәрдик“ диердиңиз ёгса.</verse>
				<verse number="8">Не эшитдиңиз сиз, не-де билдиңиз, овалдан гулагыңыз ачылманды. Мен сизиң дөнүклик этҗекдигиңизи билдим, догланыңыздан бәри сизе топалаңчы дийилди.</verse>
				<verse number="9">Өз адымың хатырасына гахарымы ятырярын, гахарымы саклаярын Өз хорматымың хатырасына, ёк эдердим сизи ёгсам.</verse>
				<verse number="10">Ине, сени сапладым, йөне күмүш дек дәл, азап күресинде сынадым сени.</verse>
				<verse number="11">Өз хатырама, Өз мертебәме муны эдйәрин, нәме үчин Мениң адым харлансын? Башга бермерин Өз шөхратымы.</verse>
				<verse number="12">Эй, Якуп, эй, чагыраным Ысрайыл, Мени диңле! Мен Шолдурын, Илкинҗи-де, Ахыркы-да Мендирин.</verse>
				<verse number="13">Ериң бинядыны гоян Мениң элимдир, Мениң саг элимдир гөклери яйрадан; бары бирликде өңүмде дурярлар, олары чагыранымда».</verse>
				<verse number="14">Хеммәңиз топланың, диңләң! Бутларың хайсысы булары өңден аян этди? Реб бирини сайлап-сечер, ол Реббиң Бабыла гаршы максадыны амала ашырар, онуң голы бабыллылара гаршы болар.</verse>
				<verse number="15">«Мен, хава, Мен гепледим, оны Мен чагырдым, Мен гетирдим, ол өз ёлунда үстүнлик газанар.</verse>
				<verse number="16">Маңа якынлашың-да, муны эшидиң! Овалдан яшырын геплән дәлдирин Мен, шондан бәри Мен шол ерде». Инди Хөкмүрован Реб мени ве Рухуны иберди.</verse>
				<verse number="17">Пенакәриңиз, Ысрайылың Мукаддеси Реб шейле диййәр: «Пейдалы зады өвредйән сизе, йөремели ёлуңыздан әкидйән Худайыңыз Реб Мендирин.</verse>
				<verse number="18">Табшырыкларыма гулак асан болсадыңыз, шонда абаданлыгыңыз деря дей, догрулыгыңыз деңиз толкунлары дей боларды.</verse>
				<verse number="19">Перзентлериңиз чәге дей, несиллериңиз чәге овнуклары дей боларды; атлары хузурымдан айрылмаз, ёк эдилмез».</verse>
				<verse number="20">Бабылдан чыкың, кесетлерден гачың, муны шатлыклы оваз билен аян эдиң, җар эдиң, аңры четине етсин земиниң; «Реб бендеси Якубы азат этди!» дийиң.</verse>
				<verse number="21">Чөллериң ичи билен әкидиленде-де, сувсаманды олар, олар үчин гаядан сув акдырды; Ол гаяны ярды, сув чогуп чыкды ондан.</verse>
				<verse number="22">Реб: «Пислере рахатлык ёкдур» диййәр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="49">
				<verse number="1">Эй, адалар, мени диңләң! Эй, узакдакы халклар, гулак асың! Ятгыдакам Реб мени чагырды, энемиң гөвресиндекәм адымы тутды.</verse>
				<verse number="2">Дилими кесгир гылыч кимин этди, мени элиниң көлегесинде гизледи; йити ок эдип, Өз сагдагында яшырды мени.</verse>
				<verse number="3">Ол маңа: «Сен Мениң бендәмсиң, эй, Ысрайыл, Мен сенде шөхратланарын» дийди.</verse>
				<verse number="4">Онсоң мен: «Бидерек зәхмет чекдим, бидерек, бихуда сарп этдим гүйҗүми; йөне хакым Реб билендир, сылагым Худайым билендир».</verse>
				<verse number="5">Якуп неслини Өзүне гайтармагым үчин, Ысрайылы Онуң өңүне топламагым үчин, ятгыдакам маңа шекил берип, бендесине өвүрди Реб мени. Мен Реббиң назарында хормат газандым, Худайым мениң гүйч-гудратым болды.</verse>
				<verse number="6">Ол: «Якубың тирелерини тәзеден дикелтмек үчин, ысрайылың горалып саклананларыны ызына гетирмек үчин бендәм болмагың етерлик дәлдир, сени миллетлере нур эдерин, сениң үстүң билен ериң аңры чәгине ченли халас эдерин» диййәр.</verse>
				<verse number="7">Ынсаның кемсидйәнине, халкың йигренйәнине, хөкүмдарларың гулуна Ысрайылың Пенакәри, онуң Мукаддеси Реб шейле диййәр: «Патышалар сени гөрүп, аяга галарлар, хөкүмдарлар ики бүкүлип тагзым эдерлер, Ысрайылың Мукаддеси, сени сайлан Реб садыкдыр».</verse>
				<verse number="8">Реб шейле диййәр: «Мерхемет гөркезҗек дөврүмде саңа җогап берерин, көмек эдерин халас этҗек гүнүмде; сени горарын, халка әхт хөкмүнде берерин сени сен юрды тәзеден дикелдерсиң, чоларып галан мүлки пайларсың.</verse>
				<verse number="9">Есирлере: „Чыкың“, гараңкыдакылара: „Гөрнүң“ диерсиң. Олар ёл бойларында отларлар, такыр депелерде өри тапарлар.</verse>
				<verse number="10">Аҗыкмазлар, сувсамазлар, җөвза хем Гүн олары якмаз, чүнки олара рехим эдениң Өзи ёл гөркезер, олары сув чешмелерине гетирер.</verse>
				<verse number="11">Әхли дагларымы ёла өврерин, шаёлларым беленде галдырылар.</verse>
				<verse number="12">Ине, олар узаклардан, кәси демиргазыкдан, кәси гүнбатардан, хатда Синим юрдундан гелерлер.</verse>
				<verse number="13">Шатлыкдан гыгырың, эй, гөклер! Эй, земин, беген! Айдыма гыгырышың, эй, даглар! Реб Өз халкына теселли берди, эҗир чекйәнлере рехим эдер.</verse>
				<verse number="14">Эмма Сион: „Реб терк этди мени, Таңрым мени унутды“ дийди.</verse>
				<verse number="15">Эмдирйән эне баласыны унудып билерми? Өзүнден өнен чага рехим этмезми? Хатда эне өз баласыны унутса-да, Мен сени унутмарын.</verse>
				<verse number="16">Ине, Мен адыңы эллеримиң аясына яздым, диварларың гөз өңүмдедир элмыдам.</verse>
				<verse number="17">Огулларың ховлугышып гелерлер, сени вейран эденлер чыкып гидерлер.</verse>
				<verse number="18">Гөзлериңи даш-төвереге айла-да, серет, оларың хеммеси топланып, яныңа гелйәрлер. Барлыгымдан ант ичйәрин, оларың бары сениң үчин безег болар, гелин дек олары дакынарсың. Муны Мен – Реб айдяндырын.</verse>
				<verse number="19">Ериң вейран эдилип, чоларан болса-да, хараба дөнен болса-да юрдуң, инди юрт халкыңа дарлык эдер, сени ювудып-ялманлар сенден узаклашарлар.</verse>
				<verse number="20">Агыр йитги астында доглан чагаларың ене саңа шейле диерлер: „Бу ер бизе дарлык эдйәр, месген тутара бизе ер бер“.</verse>
				<verse number="21">Шонда сен ичиңден диерсиң: „Булары маңа ким догруп берди? Чагасыздым, өнелгесиздим, сүргүн эдилип ковлупдым; эйсем булары ким улалтды? Еке-ялңыз галыпдым, булар ниреден гелип чыкдылар?“».</verse>
				<verse number="22">Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Ине, миллетлере элим билен ышарат эдерин, халклара байдагымы галдырарын; олар огулларыңы гуҗакларында гетирерлер, гызларыңы геришлеринде гөтерерлер.</verse>
				<verse number="23">Патышалар саңа аталык, ша аяллары саңа энелик эдерлер. Олар саңа тагзым эдип, аяк тозуңызы яларлар. Шонда сен Мениң Ребдигими билерсиң. Маңа умыт баглаянлар утанҗа галмаз».</verse>
				<verse number="24">Гүйчлиниң элинден олҗасыны алып болармы? Залымың есир аланларыны азат эдип болармы?</verse>
				<verse number="25">Эмма Реб шейле диййәр: «Хава, гүйчлиниң есирлери ызына алнар, залымың олҗасы элинден азат эдилер; Мен саңа гаршы дурана гаршы дуруп, чагаларыңы халас эдерин.</verse>
				<verse number="26">Саңа сүтем эдйәнлериң өзлерини өзүне ийдирерин, тәзе шерап ичен дей өз ганларындан серхош боларлар. Онсоң әхли ынсанлар Мениң Ребдигими, сениң Халасгәриңдигими, Пенакәриңдигими, Якубың Гудратлы Худайыдыгымы билерлер».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="50">
				<verse number="1">Реб шейле диййәр: «Эҗеңиз талак зерарлы гитдими? Эйсем бергидар болуп сатдыммы сизи? Ине, сиз өз этмишлериңиз себәпли сатылдыңыз, сизиң языкларыңыз зерарлы эҗеңиз ковулды.</verse>
				<verse number="2">Нәме үчин геленимде, хич ким ёкды? Нәме үчин чагыранымда, хич ким җогап бермеди? Сизи азат этмәге гысгамы голум? Я сизи халас этмәге Менде гүйч ёкмы? Өз кәйинҗим билен деңзи гурадярын, дерялары чөле өвүрйәрин; балыклар сувсузлыкдан порсаярлар, тешнеликден өлйәрлер.</verse>
				<verse number="3">Гөклере гара гейдирйәрин, җулы оларың өртгүси эдйәрин».</verse>
				<verse number="4">Меҗалсызлара сөз билен ярдам эдерим ялы Хөкмүрован Реб маңа дана дил берди. Ол дана адамлар дей диңлесин дийип, гулагымы ояряр хер сәхер.</verse>
				<verse number="5">Хөкмүрован Реб гулагымы ачды, мен гаршы чыкмадым, ыза чекилмедим.</verse>
				<verse number="6">Өзүми урянлара аркамы, сакгалымы үтйәнлере яңагымы тутдум; масгараланмакдан, түйкүрмеден йүзүми гизлемедим.</verse>
				<verse number="7">Хөкмүрован Реббиң маңа ярдам берендиги үчин, мен утанҗа галмадым, йүзүми чакмакдашы дей этдим, мен утандырылмаҗагымы билйәрин.</verse>
				<verse number="8">Мени аклаҗак якынымдадыр, мениң билен давалашҗак ким? Гелиң, йүзлешелиң. Гүнәкәрлейҗим ким мениң? Гой, яныма гелсин!</verse>
				<verse number="9">Маңа ярдам эдйән Хөкмүрован Ребдир. Ким мени гүнәли чыкарҗак? Оларың әхлиси гейим дей көнелер, олара гүе дегер.</verse>
				<verse number="10">Сизиң араңызда Ребден горкуп, Онуң гулуның сөзүне гулак асян бармы? Гараңкылыкда гезйән, ышыгы болмадык, Реббиң адына бил баглап, Худайына даянсын.</verse>
				<verse number="11">Эмма от якып, алавлы оклар гушанан сизиң хеммәңиз өз одуңызың ышыгында, якан алавлы окларыңызың арасында гезиң! Мениң элимден башыңыза гелҗек шудур: сиз азап ичинде ятарсыңыз.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="51">
				<verse number="1">Реб шейле диййәр: «Эй, догрулыгы ызарлаянлар, эй, Ребби агтарянлар, Маңа гулак гоюң! Кесилип алнан гаяңыза, газылып чыкарылан чукурыңыза середиң.</verse>
				<verse number="2">Атаңыз Ыбрайыма, өзүңизи догран Сара назар айлаң; Ыбрайымы чагыранымда, ол екеди, эмма Мен оны ялкадым, көпелтдим».</verse>
				<verse number="3">Реб Сиона, онуң әхли харабаларына теселли берер, онуң чөлүни Эрем дей эдер, Реббиң багы дей эдер онуң сәхрасыны; шатлык ве бегенч, шүкүр ве айдым сеси эшидилер ондан.</verse>
				<verse number="4">«Мени диңле, эй, халкым, Маңа гулак гой, эй, миллетим! Менден бир канун чыкар; адалатым халклара нур болар.</verse>
				<verse number="5">Азат этмек үчин тиз чыкарын, Мен халас этмәге ёла дүшдүм, голларым халклара хөкүм эдер, адалар Маңа интизардырлар, гудратыма умыт баглаярлар.</verse>
				<verse number="6">Гөзлериңизи гөклере дикиң, ашага, ере середиң; гөклер түссе кимин йитип гидер, ер йүзи эшик кимин тозар; онда яшаянлар хем чыбын дек өлерлер, эмма Мен ынсанлары бакы халас эдерин, олары азат эдерин.</verse>
				<verse number="7">Эй, догрулыгы билйәнлер, канунымы йүрегинде саклаянлар, Мени диңләң! Ынсанларың язгармаларындан горкмаң, оларың сөгүнчлеринден хедер этмәң.</verse>
				<verse number="8">Гүе олары эшик кимин иер, олары йүң кимин иер гүе; Мен болса сизи элмыдама азат эдерин, асырлар бойы сизи халас эдерин».</verse>
				<verse number="9">Оян, эй, Реббиң голы, оян, гудраты гейин! Гадым гүнлердәки дек, овалкы несиллердәки дек оян! Рахаб аждарханы парчалан, парран дешен Сен дәлмидиң?</verse>
				<verse number="10">Деңзи, улы чуңлугың сувларыны гурадан, азат эдиленлер гечсин дийип, деңзиң чуң ерлерини ёла өврен Сен дәлмидиң?</verse>
				<verse number="11">Реббиң азат эденлери доланарлар, айдым айдып, Сиона гелерлер, башларында эбеди шатлык болар, бегенч хем шатлык тапарлар олар, гам-гусса хем нала ёк болар.</verse>
				<verse number="12">«Сизе гөвүнлик берйән Мендирин, нәме үчин өлүмли ынсандан, от кимин солян адам оглундан горкярсыңыз?</verse>
				<verse number="13">Сизи ярадан, гөклери яйрадан, ериң дүйбүни тутан Ребби унутдыңыз. Сизи ёк этмек ниетинде болан зулумкәриң газабындан узаклы гүн горкярсыңыз. Ханы, зулумкәриң газабы ниреде?</verse>
				<verse number="14">Есирлер басым азат эдилер, өлмез, габра инмез олар, чөреклери кемлик этмез.</verse>
				<verse number="15">Толкунлары увласын дийип, деңзи чайкаян Худайыңыз Реб Мендирин». Онуң ады Хөкмүрован Ребдир.</verse>
				<verse number="16">«Сөзлерими агзыңа салдым, сени элимиң көлегесинде гизледим; гөклери беркарар этдим, ериң дүйбүни тутдум, Сиона: „Сен Мениң халкымсың“ дийдим».</verse>
				<verse number="17">Оян, эй, Иерусалим оян, аяга гал! Реббиң газап кәсесини Онуң элинден ичдиң, серхошлык кәсесини башыңа чекдиң.</verse>
				<verse number="18">Өз догран әхли огулларының ичинде Иерусалиме ёл гөркезйәни ёк; экләп-саклан әхли огулларының арасында элинден тутуп, оңа голдав берйәни ёк.</verse>
				<verse number="19">Башыңа бу ики бела: харабачылык ве вейранчылык, ачлык ве гылыч гелди. Ким саңа дуйгудашлык билдирер? Саңа нәдип гөвүнлик берейин?</verse>
				<verse number="20">Огулларың тапдан дүшүп, хер көчәниң башында ятырлар, тора дүшен даг кейиги ялы болуп; Реббиң газабындан, Худайың кәйинҗинден пүрепүр олар.</verse>
				<verse number="21">Мунуң үчин, эй, азап чекен, чакырсыз серхош болан халк, муны эшит!</verse>
				<verse number="22">Таңры Реббиңиз, Өз халкыны гораян Худайыңыз шейле диййәр: «Ине, Мен серхош эдйән кәсәни элиңден алдым, Мениң газап кәсәмден мундан бейләк ичмерсиң.</verse>
				<verse number="23">Бу кәсәни сүтемкәрлериңиң элине берерин, Олар саңа: „Үстүңден гечеримиз ялы, ерде йүзин ят“ дийди. Сенем олар гечер ялы ер кимин, ёл кимин этдиң аркаңы».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="52">
				<verse number="1">Оян, эй, Сион, оян! Гудратыңа беслен! Эй, Иерусалим, мукаддес шәхер, гөзел лыбаса гир! Сүннетсизлер, харам адамлар ичери гирмезлер асла.</verse>
				<verse number="2">Үстүңдәки тозаны как-да, гал, эй, Иерусалим, тагтда отур. Бойнуңдакы зынҗыры үз, эй, Сион, есир гыз!</verse>
				<verse number="3">Реб шейле диййәр: «Сиз мугт сатылдыңыз, ызыңыза пул төленмән алнарсыңыз».</verse>
				<verse number="4">Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Халкым месген тутҗак болуп, овал Мүсүре гидипди; соңра ашурлар олара нәхак сүтем этдилер».</verse>
				<verse number="5">Реб: «Инди бу ерде нәмәм бар?» диййәр. «Халкым бидерек ере әкидилди, хөкүмдарлары перят эдйәрлер. Адым узаклы гүн харланяр». Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="6">«Мунуң үчин халкым Мениң адымы билер; шонуң үчин геплейәниң Мендигими шол гүн билерлер. Ине, бу Мендирин».</verse>
				<verse number="7">Дагдан ашып, парахатлыгы ыглан эдйән хабарчының гелши не гөзелдир! Ол: «Реб Халасгәрдир» дийип җар эдип, Сиона: «Худайың хөкүм сүрйәр» дийип, хош хабар гетирйәр.</verse>
				<verse number="8">Диңләң! Гаравулларың сеслерини гаталдяр, шатланып, биле айдым айдярлар; Реббиң Сиона гайдып гелшини өз гөзлери билен гөрерлер олар.</verse>
				<verse number="9">Эй, Иерусалимиң харабалары, шатлык билен айдыма гыгырың! Реб Өз халкына теселли берди, Иерусалими азат этди.</verse>
				<verse number="10">Әхли миллетлериң гөзлериниң алнында Реб мукаддес билегини чермеди; ериң аңры уҗы Худайымызың халас эдйәндигини гөрер.</verse>
				<verse number="11">Барың, гидиң, ол ерден чыкың! Харам затлара эл дегирмәң; ол ерден чыкып, тәмизлениң, эй, Реббиң гап-гачларыны гөтерйәнлер!</verse>
				<verse number="12">Эмма сиз гыссаглы чыкмарсыңыз, гачып гитмерсиңиз; чүнки Реб сизиң өңүңизден гидер, Ысрайыл Худайы ызыңызда гораг болар.</verse>
				<verse number="13">Ине, гулум ровачланар, ол бейгелдилер, ёкары галдырылар, гаты беленде чыкарылар.</verse>
				<verse number="14">Көплер оңа хайран галды. Онуң кешби әхли ынсаныңкыдан бетнышанды, сыраты ынсан оглуныңка меңземейәрди.</verse>
				<verse number="15">Ол көп миллетлери гең галдырар; патышалар онуң янында агзыны юмарлар; чүнки олар өң айдылмадык зады гөрүп, эшитмедик затларына дүшүнерлер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="53">
				<verse number="1">Бизиң хабарымыза ким ынанды? Реббиң гүйч-гудраты киме аян болды?</verse>
				<verse number="2">Ол Реббиң өңүнде нәзик майса дек, гуры ердәки көк дей өсди; бизиң оңа середеримиз ялы, онда не шекил, не сырат барды, арзувларымыз ялы кешп ёкды.</verse>
				<verse number="3">Ол әсгерилмеди, ынсанлар оны рет этди, ол дерди, хассалыгы билйән адамды; адамлар ондан йүзлерини өвүрдилер, ол әсгерилмеди, хич затча-да гөрмедик оны биз.</verse>
				<verse number="4">Ол бизиң хассалыгымызы өз үстүне йүкледи, бизиң дертлеримизи чекди; биз болса ол Худай тарапындан җезаландырылып, урлуп эҗир чекендир дийип пикир этдик.</verse>
				<verse number="5">Эмма ол бизиң языкларымыз үчин яраланды, бизиң этмишлеримиз үчин эзъет чекди, рахатлыгымыз үчин җеза онуң башына гелди, онуң яралары аркалы биз шыпа тапдык.</verse>
				<verse number="6">Әхлимиз эдил гоюн ялы азашдык; өз ёлумыз билен гитдик херимиз, Реб әхлимизиң этмишимизи оңа йүкледи.</verse>
				<verse number="7">Оңа сүтем эдилди, ол эҗир чекди, эмма шонда-да агзыны ачмады. Союлмага әкидилип барян гузы дек, гыркымчының өңүндәки сессиз гоюн дек, хич агзыны ачмады ол.</verse>
				<verse number="8">Ол сүтем, адалатсызлык билен әкидилди. Онуң несли хакда ким айдып билҗек? Ол дирилер диярындан махрум эдилди, халкымың языгы үчин зарба оңа дегди.</verse>
				<verse number="9">Онуң габры пислер билен болды. Ол бай адамың янында җайланды, ол хич хили сүтем этмәнди, агзындан ялан сөзлер чыкманды.</verse>
				<verse number="10">Эмма онуң эзилмеси, дерт чекмеси Реббиң ислегиди. Онуң җаны гүнә гурбанлыгы эдилсе, ол неслини гөрер, онуң өмри узар; Реббиң ислеги ол аркалы ровачланар.</verse>
				<verse number="11">Җанының чекен җебир-җепаларының хөзирини гөрүп, ол канагатланар. Өз билшине гөрә, Мениң догры гулум көплери аклар, өз үстүне алар оларың этмишини.</verse>
				<verse number="12">Шонуң үчин Мен оңа бейик адамларың арасындан пай берерин; олҗаны гүйчлүлер билен пайлашар ол, җаныны гурбан этди ол, языклылар билен бир сайылды; ол көплериң гүнәсини өз үстүне алды, оларың языкларының гечилмегини диледи.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="54">
				<verse number="1">Реб: «Шатлан, эй, чага догмадык, өнелгесиз, бургуда болмадык, бегенчден айдым айт! Чүнки өң терк эдилен аялың огуллары әрли аялың огулларындан көп болар» диййәр.</verse>
				<verse number="2">Чадырыңың ерини гиңелт, месгениңиң перделерини гер, гайгырма; танапларыңы узалт, газыкларыңы беркит.</verse>
				<verse number="3">Сен сага-сола яйыларсың, несиллериң миллетлери эеләп, чола шәхерлерде орнашарлар.</verse>
				<verse number="4">Горкма, утанҗа галмарсың сен; рухдан дүшме, рысва болмарсың сен; яшлыгыңдакы утанҗыңы унударсың, дуллук рысваңы ятламарсың мундан бейләк.</verse>
				<verse number="5">Ярадыҗың сениң әриңдир, Онуң ады Хөкмүрован Ребдир; Ысрайылың Мукаддеси Пенакәриңдир, Оңа бүтин дүнйәниң Худайы дийилйәр.</verse>
				<verse number="6">Реб сени терк эдилен, калбы гуссалы аял дек, рет эдилен яш гелин дек чагырды. Муны Худай диййәр.</verse>
				<verse number="7">«Мен сени бир салым терк этдим, йөне бейик рехим билен сени йыгнарын.</verse>
				<verse number="8">Газап одунда сенден бир салым йүзүми гизледим, эмма саңа рехим эдерин садык сөйги билен». Муны Пенакәриңиз Реб диййәр.</verse>
				<verse number="9">Бу Мениң үчин Нухуң дөври киминдир, Нухуң тупаны ер йүзүнде инди гайталанмаз дийип ант ичишим ялы, саңа-да гахарланмарын инди, хич хачан кәемерин дийип ант ичдим.</verse>
				<verse number="10">Даглар еринден гозганса-да, депелер сарсса-да, садык сөйгим сенден айрылмаз, сарсмаз парахатчылык әхтим. Саңа рехим эден Реб диййәр муны.</verse>
				<verse number="11">«Эй, харасада дүшүп, теселли тапмадык мушакгатлы шәхер! Дашларыңы гымматбаха дашлардан гоюп, гөк якутлар билен дүйбүңи тутарын.</verse>
				<verse number="12">Күңрелериңи лагылдан, дервезелериңи җөвхерден, гымматбаха дашлардан эдерин диварларыңы.</verse>
				<verse number="13">Әхли чагаларың Ребден таглым аларлар, чагаларыңың абаданчылыгы бейик болар.</verse>
				<verse number="14">Догрулыкда беркарар эдилерсиң, сүтемден узакда боларсың, горкмарсың; ховп-хатардан даш боларсың, голайлашмаз саңа.</verse>
				<verse number="15">Саңа хүҗүм этсе бири, Менден дәлдир; ким саңа хүҗүм этсе, саңа боюн эгер.</verse>
				<verse number="16">Ине, көмүр көзүни үфлейән, өз максады үчин яраг ясаян демирчини Мен яратдым. Ёк этсин дийип, хеләк эдиҗини ярадан-да Мендирин.</verse>
				<verse number="17">Сениң гаршыңа ясалан яраг дерде ярамаз, хөкүмде гаршыңа чыкян хер дили айыпларсың. Реббиң бенделериниң мирасы шудур, Мен олары акларын». Муны Реб айдяндыр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="55">
				<verse number="1">Эй, тешнелер, сува гелиң! Эй, пулсузлар, гелиң, галла сатын алың, ийиң! Гелиң, шерабы, сүйди пулсуз алың!</verse>
				<verse number="2">Нәме үчин пулуңы чөрек болмаҗак зада, зәхметиңи доюрмаҗак зада сарп эдйәң? Мени үнсли диңләң, ягшы зады ийиң, җаныңыз нәз-ныгматлардан леззет алар.</verse>
				<verse number="3">Гулак асың, Маңа гелиң, диңләң, яшарсыңыз, сиз билен бакы әхт эдишерин, Давуда вада берен садык сөйгими берерин.</verse>
				<verse number="4">Ине, Мен оны халклара шаят, баштутан хем баш серкерде этдим.</verse>
				<verse number="5">Ине, сиз танамаян миллетлериңизи чагырярсыңыз, сизи танамадык миллетлер-де, сизе гелерлер. Бу Ысрайылың Мукаддеси, Худайыңыз Реб себәплидир, Ол сизи шөхратландырды.</verse>
				<verse number="6">Ребби тапылярка, агтарың, якындака, чагырың.</verse>
				<verse number="7">Пислер өз ёлларындан, эрбетлер өз пикирлеринден дәнип, Реббе доланып барсынлар, Реб олара рехим эдер; Худайымыза долансынлар, Ол гаты гечиримлидир.</verse>
				<verse number="8">«Мениң пикирлерим сизиң пикирлериңиз дәл, сизиң ёлларыңыз Мениң ёлларым дәл». Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="9">«Гөклер ерден нәхили бейикликде болса, Мениң ёлларым-да сизиң ёлларыңыздан, Мениң пикирлерим-де сизиң пикирлериңизден бейикдир.</verse>
				<verse number="10">Ягшың, гарың гөклерден инип, ери суварып, оны өнүмли, хасыллы эдип, экене тохум, чөрек иййәне чөрек берйәнчә, ызына доланмайшы дек,</verse>
				<verse number="11">Мениң агзымдан чыкян сөзүм-де шейле болар; Ол Маңа бош гайдып гелмез, максадымы ерине етирер, этсин дийип иберен ишимде үстүнликли болар» Реб диййәр.</verse>
				<verse number="12">Сиз шатлык билен чыкарсыңыз, парахатлык билен гетирилерсиңиз, даглардыр депелер өңүңизде айдыма гыгырышарлар, бүтин мейданың агачлары-да эл чарпышарлар.</verse>
				<verse number="13">Тикенекли гырымсы агаҗың ерине серви, читчити ерине нар битер; бу Реббе шөхрат гетирер, өлмез-йитмез эбеди аламат болар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="56">
				<verse number="1">Реб шейле диййәр: «Адалаты саклаң, догры ишлери эдиң, ине, Мен тизара азат этмәге гелерин, халас эдишими аян эдерин.</verse>
				<verse number="2">Муны эдйән ынсан, оны берк саклаян нәхили багтлы! Ол Сабат гүнүни амал эдип, оны харламаяр, элини хер хили яман ишден саклаяр».</verse>
				<verse number="3">Гой, Реббе бил баглаян кесеки: «Реб мени Өз халкындан айрар» диймесин, Агта: «Ине, мен бир гуры агачдырын» диймесин.</verse>
				<verse number="4">Реб шейле диййәр: «Сабат гүнлерими амал эдйән, Маңа яраян затлары сайлаян, әхтими берк саклаян агталара</verse>
				<verse number="5">өйүмде, диварларымың ичинде огул-гызларыңкыдан-да зыяда хатыра хем ат берерин; олара өлмез-йитмез эбеди ат берерин.</verse>
				<verse number="6">Реббе хызмат этмек үчин, Реббиң адыны сөймек үчин, Онуң бендеси болмак үчин Реббе бил баглаян кесекилери, Сабат канунымы харламан ерине етирйәнлери, әхтими берк саклаянлары,</verse>
				<verse number="7">мукаддес дагыма гетирерин, ыбадат өйүмде шатландырарын олары; якма гурбанлыклары, башга гурбанлыклары гурбанлык сыпамда кабул эдилер; чүнки Мениң өйүм әхли миллетлер үчин ыбадат өйи дийип атландырылар».</verse>
				<verse number="8">Ысрайылың ковланларыны топлаян Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Мен өйүме эййәм топлананлардан бейлекилерини-де топларын».</verse>
				<verse number="9">Эй, әхли вагшы хайванлар, эй, бүтин җеңңел хайванлары, гелиң, иймәге гелиң!</verse>
				<verse number="10">Ысрайылың сакчылары көр, хич зады билмейәрлер; әхлиси үйрүп билмейән лал итлердир; олар ятып, дүйш гөрйәрлер, укламагы говы гөрйәрлер.</verse>
				<verse number="11">Дояныны билмейән ачгөз итлердир олар. Олар дүшүнҗесиз чопанлардыр; херси өз ёлы билен гидйәр, хер кес өз бәхбидини араяр.</verse>
				<verse number="12">Олар: «Гелиң, шерап гетирелиң! Чакырдан җулк доялың. Эртиримизем шу гүн ялы болар, хатда мунданам хас говы болар» диййәрлер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="57">
				<verse number="1">Догры адамлар өлүп гидйәрлер, хич ким муңа үнс бермейәр. Таква адамлар ёгалярлар, муңа хич ким дүшүнмейәр, догрулар бетбагтчылыкдан гутарыляр.</verse>
				<verse number="2">Олар рахатлыга говушярлар; догрулыкда гезйәнлер өз ерлеринде дынч алярлар.</verse>
				<verse number="3">Эмма сиз, эй, җадыгөйиң чагалары, зынагәриң, кемчиниң зүрятлары, голайрак гелиң!</verse>
				<verse number="4">Кимиң үстүнден гүлйәрсиңиз? Киме гаршы агыз ачып, дилиңизи чыкарярсыңыз? Сиз языклы чагалар дәлмисиңиз? Яланчы несиллер дәлмисиңиз?</verse>
				<verse number="5">Дуб агачларының арасында, гүр япраклы агаҗың астында бутлар билен зына гызышып, дерелерде, гаяларың көвеклеринде чагаларыңызы гурбан эдйән сиз дәлми эйсем?</verse>
				<verse number="6">Деряның йылчыр дашларының арасындадыр пайыңыз, несибәңиз шолардыр сизиң; олара садака хөкмүнде шерап гуйярсыңыз, галла садакасыны хөдүрлейәрсиңиз, булардан соң сизи җезасыз галдырарынмы?</verse>
				<verse number="7">Бейик, улы дагың үстүнде ерлешдирдиңиз дүшегиңизи, гурбанлык хөдүр этмәге чыкдыңыз ол ере.</verse>
				<verse number="8">Гапыларыңызың, сөелериңизиң арка тарапында бутпаразчылыклы хейкеллер гойдуңыз. Мени терк эдип, ялаңачланып, дүшегиңизе гечдиңиз. Оны гиңелтдиңиз; әхт эдишдиңиз олар билен, оларың дүшегини сөйдүңиз, оларың ялаңач беденине серетдиңиз.</verse>
				<verse number="9">Хошбой ыслы яг билен Молек худайың янына гитдиңиз, атырларыңызы көпелтдиңиз; узак ерлере ёлладыңыз илчилериңизи, хатда өлүлер дүнйәсине индердиңиз.</verse>
				<verse number="10">Узак ёллар сизи ядатды, эмма: «Бу бидерек» диймедиңиз сиз. Гүйҗүңизи гайтадан дикелдип, тапдан дүшмедиңиз.</verse>
				<verse number="11">Мени алдап, ятламазыңыз ялы, йүрегиңизде Маңа ер бермезиңиз ялы, кимден эймендиңиз, кимден горкдуңыз? Узак вагтлап дымандыгым себәпли Менден горкмаярсыңызмы сиз?</verse>
				<verse number="12">Догрулыгыңызы, ишлериңизи аян эдерин, непи дегмез буларың сизе.</verse>
				<verse number="13">Перят эдениңизде, топлан бутларыңыз сизи халас этсин, олары ел сүпүрип әкидер, шемал учурып әкидер олары. Йөне Мени пена тутунян юрды мүлк эдинер, Мениң мукаддес дагымы мирас алар.</verse>
				<verse number="14">Ол диер: «Топрагы текизләп, ёл тайынлаң, халкымың ёлундакы пәсгелчиликлери айрың».</verse>
				<verse number="15">Бейик хем белент Болан, эбеди Яшаян, ады Мукаддес Болан шейле диййәр: «Мен бейик, мукаддес ерде яшаярын, песгөвүнлилериң рухуны җанландырмак үчин, эзиленлериң йүреклерини җанландырмак үчин, эзиленлер ве кичигөвүнлилер билен биледирин.</verse>
				<verse number="16">Мен хемише айыплап, элмыдама гахарланмарын; ёгсам ярадан ынсанымың рухы, җаны тапдан дүшер.</verse>
				<verse number="17">Нәхак газанч этмишлери үчин гахарланып, олары җезаландырдым, гахарландым, йүз өвүрдим; эмма олар өз ислән ёлларындан гитдилер.</verse>
				<verse number="18">Оларың ёлларыны гөрдүм, йөне шонда-да олара шыпа берерин, олара ве яс тутянлара ёл гөркезип, теселли берерин.</verse>
				<verse number="19">Диллеринде өвгини Мен яратдым, узакдакылара-да, якындакылара-да рахатлык, улы рахатлык берерин, олара шыпа берерин».</verse>
				<verse number="20">«Эмма пислер толкун атян деңиз ялыдыр, олар асуда болуп билмейәрлер, толкунлары лай ве хапа чыкаряр.</verse>
				<verse number="21">Пислер үчин рахатлык ёкдур» диййәр Худайым Реб.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="58">
				<verse number="1">Гаты гыгыр, чекинме! Сесиңи сурнай кимин гаталт! Халкыма языкларыны, Якубың неслине гүнәлерини ыглан эт.</verse>
				<verse number="2">Олар хер гүн Мени агтарярлар, леззет алярмышлар ёлларымы билмекден, догры иш эдип, Худайың хөкүмлерини терк этмедик миллет кимин Менден адыл хөкүм сораярлар, Худая якынлашмагы арзув эдйәрлер.</verse>
				<verse number="3">Олар: «Биз агыз бекледик, нәме үчин гөрмейәрсиң? Өзүмизи кичелтдик, нәме үчин үнс бермейәрсиң?» диййәрлер. Ине, сиз агыз беклән гүнүңиз өз исләниңизи эдйәрсиңиз, ишчилериңизи агыр ишледйәрсиңиз.</verse>
				<verse number="4">Ине, сиз дава, җенҗел билен, рехимсиз юмруклама билен агыз беклейәрсиңиз. Бу гүнки агыз беклейшиңиз билен ёкарда сесиңизи эшитдирмерсиңиз.</verse>
				<verse number="5">Мениң сайлан агыз беклемәм, ынсаның өзүни кичелтмели гүни шейле болармы? Гамыш кимин башыңызы эгип, җулуң, күлүң үстүнде ятмак үчинми? Сиз муңа агыз беклеме, Реббе ярамлы гүн диййәрсиңизми?</verse>
				<verse number="6">Мениң сайлаян агыз беклемәм адалатсызлык зынҗырларыны гырмак, боюнтырык йүплерини чөзмек, эзиленлери азат этмек, хер бир боюнтырыгы сындырмак үчин дәлми?</verse>
				<verse number="7">Чөрегиңи ач билен пайлашып, өйсүз гарыбы өйүңе гетирмек үчин дәлми? Ялаңаҗы гөренде, оңа эшик берип, гарындашларыңыздан көмегиңизи гайгырмазлык үчин дәлми?</verse>
				<verse number="8">Шонда нуруңыз даң кимин ялпылдар, басым шыпа тапарсыңыз, догрулыгыңыз өңүңизден гидер, Реббиң шөхраты ызда горагыңыз болар.</verse>
				<verse number="9">Онсоң дилег эдерсиңиз, Реб җогап берер; перят эдерсиңиз, Ол: «Мен бу ерде» диер. Араңыздан боюнтырыгы, бармак чоммалтмагы, яман геплери айырсаңыз,</verse>
				<verse number="10">ачларың хатырасына җаныңызы пида этсеңиз, эҗирлилери зерур затлары билен доюрсаңыз, гараңкылыкда нуруңыз ялпылдап, түмлүгиң гүнорта чагы дек болар.</verse>
				<verse number="11">Реб хемише сизе ёл гөркезер, гурак ерлерде сизи канагатландырар, сүегиңизе кувват берер. Сиз суварылан баг кимин, сувы эгсилмейән чешме кимин боларсыңыз.</verse>
				<verse number="12">Көне харабаларыңыз тәзеден дикелдилер, көп асырлардан галан харабаларың дүйбүни гайтадан тутарсыңыз; олар сизе: «Җайрыклары беҗерйән, яшамак үчин көчелери дүзедйән» диерлер.</verse>
				<verse number="13">Сабат гүнүни бозмакдан, мукаддес гүнүмде исләниңизи этмекден саклансаңыз, Сабат гүнүни якымлы, Реббиң мукаддес гүнүни хорматлы сайсаңыз, өзүңизе яраяны этмән, исләниңизи этмән, бош сөзлери сөзлемән, ол гүни хорматласаңыз,</verse>
				<verse number="14">шонда сиз Ребден хошал боларсыңыз, Мен сизи дүнйәниң белентликлерине чыкарарын; атаңыз Якубың мирасыны сизе берерин. Муны Реб айдяндыр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="59">
				<verse number="1">Реббиң эли гысга дәлдир халас этмез ялы, эшитмез ялы гулагы-да агыр дәлдир.</verse>
				<verse number="2">Языкларыңыз Худайыңыз билен араңыза айралык салды, сесиңизи эшитмез ялы, гүнәлериңиз Онуң йүзүни сизден гизледи.</verse>
				<verse number="3">Сизиң эллериңиз ган билен, бармакларыңыз этмишлер билен харамланды; диллериңиз ялан сөзлейәр, пис сөзлер чыкяр агзыңыздан.</verse>
				<verse number="4">Догрулыга чагырян ёк, адалатлы чөзйән ёк даваны. Бош сөзлере умыт баглаяр олар, ялан сөзлейәрлер, бетбагтлыкдан хамыла болуп, яманлык догурярлар.</verse>
				<verse number="5">Кепҗебашың юмуртгаларыны басырярлар, мөй керебини докаярлар; оларың юмуртгаларыны иен өлйәр, алахөврен чыкяр дөвлен юмуртгадан.</verse>
				<verse number="6">Керебинден эгинбаш болмаз оларың, газананлары безененлерине етмейәр, ишлери эрбет ишдир, эллеринде зорлук иши.</verse>
				<verse number="7">Аяклары пислиге ёртяр, бигүнә ган дөкмәге ховлугяр, пикирлери шердир, харабалык, вейранчылык бар ёлларында.</verse>
				<verse number="8">Парахатлык ёлы недир, олар билмейәрлер, адалат ёкдур ёдаларында, өзлерине эгри ёллар этдилер, ол ёллардан йөрейәнлер парахатлыгы билйән дәлдирлер.</verse>
				<verse number="9">Муңа гөрә адалат бизден узакда, гутулыш бизден дашда; биз нура гарашярыс, йөне диңе гараңкылык; ягтылыга гарашярыс, йөне түмлүкден барярыс.</verse>
				<verse number="10">Көрлер кимин дивары сермелейәрис, сермелешип гезйәрис гөзсүз кимин, гүнорта чагы алагараңкыда мысалы бүдрейәрис, гүйчлүлериң арасында өли ялыдырыс.</verse>
				<verse number="11">Әхлимиз айы дей арлаярыс, гөгерчин дей иңңилдейәрис. Адалата гарашярыс, йөне ол ёк; халас эдилмәге гарашярыс, йөне ол бизден узакда.</verse>
				<verse number="12">Өңүңде языкларымыз көпдүр, гүнәлеримиз өзүмизе гаршы шаятлык эдйәр, языкларымыз янымыздадыр, этмишлеримизи биз билйәрис.</verse>
				<verse number="13">Языклы болдук, Ребби рет этдик, Худайымыздан йүз өвүрдик, сүтемиң, питнәниң гүррүңини этдик, калбымыздакы ялан сөзлеримизи сөзледик.</verse>
				<verse number="14">Адалат ыза чекилйәр, догрулык узакда; шәхер мейданчасында бүдрейәр хакыкат, догрулык арамыза гирип билмейәр.</verse>
				<verse number="15">Хакыкат ёк, яманлыкдан гача дурян таланяр, Реб муны гөрди, адалатың ёкдугына гынанды.</verse>
				<verse number="16">Реб хич кимиң ёкдугыны гөрди, арачының ёкдугына гең галды; Өз голы еңиш гетирди Оңа, Өз догрулыгы голдады Оны.</verse>
				<verse number="17">Ол догрулыгы совут кимин гейинди, гутулыш тувулгасыны башына гейди; өч алыш лыбасына бүренди, газап донуны гейди.</verse>
				<verse number="18">Ол хер кесе ишлерине гөрә җеза берер, ягыларына газап, душманларына җеза гарашяр, адалара җеза берер.</verse>
				<verse number="19">Гүнбатардакылар Реббиң адындан, гүндогардакылар Онуң шөхратындан горкарлар. Чүнки Реб ел ковалаян даг сили дей гелер.</verse>
				<verse number="20">«Сиона, Якуп неслинден болуп, языкларындан дөненлере Пенакәр гелер». Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="21">«Мениң болса, олар билен эдйән әхтим, ине, шудур: үстүңиздәки Рухум, агзыңыза салан сөзлерим шу гүнден эбедә ченли өз дилиңизден, зүрятларыңызың дилинден, зүрятларыңызың зүрятларының дилинден дүшмесин». Муны Реб айдяндыр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="60">
				<verse number="1">Тур, парла, нуруң гелди, үстүңде Реббиң шөхраты догды.</verse>
				<verse number="2">Ине, ер йүзүни гараңкылык, халклары түм гараңкылык бүрәр; сениң үстүңде болса Реб пейда болар, үстүңде болар Онуң шөхраты.</verse>
				<verse number="3">Миллетлер ышыгыңа гелерлер, шалар даңыңың ягтысына.</verse>
				<verse number="4">Төвереге сер сал, галдыр башыңы, әхлиси үйшүшип, саңа гелйәрлер. Огулларың узакдан гелерлер, гуҗакда гөтерилер гызҗагазларың.</verse>
				<verse number="5">Шонда олары гөрүп, йүзүң ягтылар, шатлыкдан тирпилдәр йүрегиң, чүнки байлык деңиз үсти билен саңа гетирилер, миллетлериң байлыгы саңа гелер.</verse>
				<verse number="6">Сен дүе сүрүлеринден, Мидян, Эйпа көшеклеринден доларсың; бүтин Шеба халкы гелер. Олар алтындыр якымлы ыслы түтетги гетирип, Реббе алкыш айдарлар.</verse>
				<verse number="7">Кедарың әхли сүрүлери яныңа топланар, Небаётың гочлары саңа хызмат эдерлер, олар гурбанлык сыпамда гурбанлык хөкмүнде кабул эдилер, шөхратлы өйүми шөхратландырарын Мен.</verse>
				<verse number="8">Кимдир бу булут кимин сүйшйәнлер, хөвүртгелерине гөгерчин дек учянлар?</verse>
				<verse number="9">Адалар Маңа умыт баглаярлар элбетде; Худайың Реббиң, Ысрайылың Мукаддесиниң адының хатырасына Таршыш гәмилери өңүрти гелйәрлер, огулларың күмүшдир алтыныны өзлери билен гетирйәрлер. Реб сени шөхратландырды.</verse>
				<verse number="10">Кесекилер диварларыңы дикерлер, оларың шалары саңа хызмат эдерлер; газабымда сени җезаландырдым, йөне мәхримде рехим этдим саңа.</verse>
				<verse number="11">Дервезелериң ачык болар мыдам, миллетлериң өз патышаларының баштутанлыгында байлыкларыны саңа гетирерлери ялы, гиҗе-гүндиз япылмаз.</verse>
				<verse number="12">Саңа хызмат этмедик миллет ве патышалык ёк болар; шол миллетлер бүтинлей вейран эдилер.</verse>
				<verse number="13">Мукаддес өйүми беземек үчин Ливаның байлыгы гелер саңа, Аяк басян ерими шөхратландырмак үчин серви, чынар ве арча агачлары саңа гетирилер.</verse>
				<verse number="14">Саңа эзъет беренлериң несиллери гелип, тагзым эдерлер саңа, сени кемсиденлериң әхлиси аягыңа йыкыларлар; саңа Реббиң шәхери, Ысрайылың Мукаддесиниң Сионы диер олар.</verse>
				<verse number="15">Терк эдилип, йигренилип, үстүңден хич ким гечмеди. Инди болса Мен сени бакы бейик, несилден-несле шатлык эдерин.</verse>
				<verse number="16">Миллетлериң сүйдүни эмерсиң, Сорарсың шаларың гөвсүн. Шонда сен Мен Реббиң Халасгәриңдигими, Пенакәриңдигими, Якубың Гудратлы Худайыдыгымы билерсиң.</verse>
				<verse number="17">Бүрүнч ерине алтын, демир ерине күмүш берерин Мен; агач ерине бүрүнч, демир берерин даш ерине. Парахатчылыгы баштутаның, догрулыгы гөзегчиң эдип белләрин.</verse>
				<verse number="18">Юрдуңда мундан бейләк зорлук, серхетлериң ичинде вейранчылык, гыргынчылык болмаз; Худай халас эдйәр, алкыш болсун Худая.</verse>
				<verse number="19">Мундан бейләк гүндизине Гүн ышыгың болмаз, гиҗесине Ай саңа ышык бермез; чүнки Реб сениң эбеди нуруң болар, шөхратың өз Худайың болар.</verse>
				<verse number="20">Мундан бейләк Гүнүң батмаз, Айың яшмаз, чүнки Реб сениң эбеди нуруң болар, яслы гүнлериң тамам болар.</verse>
				<verse number="21">Бүтин халкың догручыл болар, олар юрды бакы эеләрлер, Өзүмиң шөхратланмагым үчин, экен нахалым, эллеримиң ишидир олар.</verse>
				<verse number="22">Оларың иң азы уруг болар, гүйчли миллет болар иң эҗизи; Мен – Реб муны өз вагтында тиз амал эдерин.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="61">
				<verse number="1">Хөкмүрован Реббиң Рухы үстүмдедир. Гарыплара хош хабары билдирмегим үчин, Ол мени сечип-сайлады; гөвни сыныклара шыпа бермәге, туссаглара азатлыгы ыглан этмәге, зындандакылары бошатмага иберди мени.</verse>
				<verse number="2">Реббиң мерхемет йылыны, Худайымызың өч алҗак гүнүни ыглан этмәге, әхли яс тутянлара гөвүнлик бермәге,</verse>
				<verse number="3">Сионда яс тутянларың аладасыны этмәге: күлүң дерегине овадан башатгыҗыны, ясың дерегине шатлык ягыны, гамгын рухуң дерегине алкыш донуны бермәге иберди мени. Реббиң шөхратыны гөркезмек үчин экилен догрулык дуб агачлары дийлер олара.</verse>
				<verse number="4">Олар гадымы харабалары тәзеден гурарлар, өңки вейран болан ерлери дикелдерлер, несилден-несле вейран болан шәхерлери, харабалыклары абатларлар.</verse>
				<verse number="5">Кесекилер гелип, сүрүлериңизи бакарлар, ят халклар дайханыңыз, багбаныңыз болар.</verse>
				<verse number="6">Сизе болса Реббиң руханылары, Худайымызың хызматкәрлери диерлер; сиз миллетлериң байлыгындан леззет аларсыңыз, оларың шөхратына шәрик боларсыңыз.</verse>
				<verse number="7">Утанч дерегине ики эссе пай аларсыңыз, рысвалык дерегине мирасыңызда шатланарсыңыз; мунуң үчин сиз ики эссе мүлкли боларсыңыз, эбеди шатлык сизиңки болар.</verse>
				<verse number="8">«Мен – Реб адалаты сөййәндирин, талаңчылыгы, нәхаклыгы йигренйәндирин. Олара муздларыны такык берерин, олар билен эбеди әхт баглашарын.</verse>
				<verse number="9">Оларың несиллери миллетлериң арасында, зүрятлары халкларың арасында таналар, гөренлериң әхлиси оларың Реббиң ялкан халкыдыгыны билерлер».</verse>
				<verse number="10">Ребде шатланарын Мен, җаным Худайымда җошар, чүнки Ол мени гутулыш лыбасына беследи, гиевиң тәч гейши дек, гелниң шай-сеп билен безениши дей, Мени догрулык доны билен өртди.</verse>
				<verse number="11">Топрагың өсүмликлерини өсдүриши дек, багың ичиндәки экиленлери гөгердиши дек, Хөкмүрован Реб-де догрулык билен алкышы әхли миллетлериң өңүнде өсдүрер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="62">
				<verse number="1">Сионың догрулыгы нур кимин, халас эдилиш янып дуран чыра дей парлаянча, Сионың хатырасына, Иерусалимиң хатырасына дыммарын.</verse>
				<verse number="2">Миллетлер догрулыгыңы, патышалар шөхратыңы гөрерлер; Реббиң Өз агзындан чыкан тәзе ат билен атландырыларсың.</verse>
				<verse number="3">Реббиң элинде гөзеллик тәҗи, Худайыңың элинде шалык җыгасы боларсың.</verse>
				<verse number="4">Мундан бейләк «Терк эдилен» дийилмез саңа, мундан бейләк «Харабалык» дийилмез юрдуңа, эмма саңа «Сөйдүгим», юрдуңа «Әрли» дийлер; Реб сени сөййәр, юрдуң әрли болар.</verse>
				<verse number="5">Йигидиң гыза өйлениши дек, огулларың-да саңа эе чыкарлар, гиевиң гелни үчин шатланышы дек, Худай-да сениң үчин шатланар.</verse>
				<verse number="6">Эй, Иерусалим, диварларыңда гөзегчилер гойдум, гиҗе-гүндиз асла дыммаз олар. Эй, Реббе ятладянлар, өзүңизе дынч бермәң,</verse>
				<verse number="7">Иерусалими беркидип, оны ер йүзүниң шөхраты эдйәнчә, оңа ынҗалык бермәң.</verse>
				<verse number="8">Реб Өз саг элинден, гүйчли голундан ант ичди: «Инди галлаңы душманларыңа иймит хөкмүнде бермерин, өз зәхметиң сиңен шерабыңы кесекилер ичмезлер.</verse>
				<verse number="9">Хасылыны йыганлар ийип, Реббе алкыш айдарлар, оны топланлар, мукаддес ховлуларымда ичерлер».</verse>
				<verse number="10">Гечиң, гечиң дервезелерден! Халкың ёлуны тайынлаң! Чекиң, чекиң шаёлы, оны дашлардан арассалаң, халклар үчин байдак дикиң!</verse>
				<verse number="11">Реб ериң аңры уҗуна ыглан этди: «Сион гызына шейле дий: „Ине, Халасгәриң гелйәр; Онуң сылагы янындадыр“».</verse>
				<verse number="12">Олара «Мукаддес халк, Реббиң азат эденлери» дийлер, саңа болса «Худайың агтараны, терк эдилмедик шәхер» дийлер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="63">
				<verse number="1">Эдомдан, Босрадан гырмызы эшикли гелйән бу ким? Шөхратлы лыбас ичинде бейик гудрат билен йөриш эдйән бу ким? «Дабара билен геплейән, халас этмәге гүйҗи етйән Мендирин!»</verse>
				<verse number="2">Нәме үчин лыбасың гырмызы, эшигиң үзүм сыкяныңкы кимин?</verse>
				<verse number="3">«Үзүми еке сыкдым, янымда халклардан хич ким ёкды; гахарлыкам сыкдым үзүми, газаплыкам аяк астына алдым; онуң ганы эшиклериме сычрады, бар лыбасымы хапалады.</verse>
				<verse number="4">Өч алыш гүни йүрегимдеди, халас этҗек йылым гелипди.</verse>
				<verse number="5">Мен серетдим, көмекчи ёкды; хич кимиң Мени голдамаяндыгына хайран галдым. Онсоң Өз голум Маңа еңиш гетирди, Өз газабым Мени голдады.</verse>
				<verse number="6">Гахарыма халклары аяк астына алдым, газабыма олары серхош этдим, ганларыны ере дөкдүм».</verse>
				<verse number="7">Реббиң эден әхли ишлерине гөрә Онуң ягшылыгыны, алкышларыны, рехимлерине гөрә, Ысрайыл неслине гөркезен бейик мерхеметини, улы ягшылыгыны агзайын.</verse>
				<verse number="8">Ол: «Элбетде, олар Мениң халкым, Мени алдамаҗак огуллардыр» дийди. Шейдип, оларың Халасгәри болды.</verse>
				<verse number="9">Олар азап чекенде, гынанды Ол. Хузурындан гелен перишде олары халас этди; сөйгүси ве рехими билен азат этди олары; овалдан олары элинде гөтерип гелди.</verse>
				<verse number="10">Эмма олар питне турзуп, Онуң Мукаддес Рухуны ынҗатдылар; Реб-де олара душман болуп, гаршыларына сөвешди.</verse>
				<verse number="11">Худайың халкы гечмиши, Реббиң гулы Мусаны ятлады. Сүрүсиниң чопанлары билен биле олары деңизден гечирен ниреде? Өз Мукаддес Рухуны ичлерине салан ниреде?</verse>
				<verse number="12">Гудратлы голуны Мусаның сагында йөреден, Өзүне эбеди ат эдинмек үчин өңлериндәки сувы бөлен ниреде?</verse>
				<verse number="13">Халкыны деңиз дүйбүнден гечирен ким? Атың бүдремән чөлден гечиши дек олар-да бүдремедилер.</verse>
				<verse number="14">Дерә инйән мал сүрүси дек, Реббиң Рухы олара рахатлык берди. Өзүңе шөхратлы ат эдинмек үчин халкыңа, ине, шейле ёл гөркездиң.</verse>
				<verse number="15">Гөклерден серет, Өз мукаддес, шөхратлы месгениңден бизе назар сал. Ыхласың, гудратың ниреде Сениң? Мерхеметиң, рехимиң ниреде? Олары бизден сакладың.</verse>
				<verse number="16">Атамыз Сенсиң, Ыбрайым бизи билмесе-де, Ысрайыл бизи танамаса-да, я Реб, бизиң Атамызсың Сен, овалдан бәри адың «Пенакәримиздир».</verse>
				<verse number="17">Я Реб, нәме үчин бизи Өз ёлларыңдан азашдырярсың, Сенден горкмазымыз ялы йүреклеримизи гатадярсың? Өз бенделериң хатырасына, Мирасың болан тирелериң хатырасына ыза долан.</verse>
				<verse number="18">Мукаддес халкың аз вагт мукаддес ериңе эелик этди, эмма душманларымыз аяк астына атдылар оны.</verse>
				<verse number="19">Овалдан бәри үстлеринден Сен хөкүм сүрмедик, Сениң адың дакылмадык халка меңзедик биз.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="64">
				<verse number="1">Гөклери ярып, ашак инседиң, Сен! Өңүңде титрешседи даглар!</verse>
				<verse number="2">Алавың чалыны яндырышы дек, сувы гайнадышы дек одуң адыңы душманларыңа танатдыряң, миллетлер өңүңде лерзана гелерлер.</verse>
				<verse number="3">Гарашылмаян горкунч ишлери эдениңде, ер йүзүне индиң, өңүңде даглар титрешди.</verse>
				<verse number="4">Өзүне умыт баглаянлар үчин шейле ишлери эден Худайы овалдан бәри не гулак эшидипди, не-де гөз гөрүпди.</verse>
				<verse number="5">Догры ишлери шатланып эдйәнлери, Сени ятлаянлары гаршылаярсың ёлларыңда. Йөне гүнә батдык биз, Сен гахарландың, биз халас эдилерисми?</verse>
				<verse number="6">Харам адам дей болдук әхлимиз, әхли догры ишлеримиз харам эсги дей. Солярыс биз япрак дей, ел дек алып гидйәр языкларымыз бизи.</verse>
				<verse number="7">Сениң адыңы тутян, Саңа даянҗак болуп, оянян ёк; Сен йүзүңи гизледиң бизден, бизи языкларымызың ыгтыярына бердиң.</verse>
				<verse number="8">Шонда-да Атамыз Сенсиң, я Реб, биз тоюндырыс, Сен күйзегәримиз, Сениң элиңиң ишидирис әхлимиз.</verse>
				<verse number="9">Гаты гахарланма, хемишелик ятлама языгы, я Реб, әхлимиз Сениң халкыңдырыс, муны назара ал!</verse>
				<verse number="10">Мукаддес шәхерлериң чөл болды, Сион дүзлүге, Иерусалим хараба өврүлди.</verse>
				<verse number="11">Аталарымызың Саңа өвги айдан ери болан мукаддес хем гөзел өйүмиз ода янды, әхли эзиз затларымыз хараба өврүлди.</verse>
				<verse number="12">Шулара гарамаздан, я Реб, сакланҗакмы Сен? Дымып, шейле газаплы эзъет берҗекми бизе?</verse>
			</chapter>
			<chapter number="65">
				<verse number="1">Мени сорамаянлара Өзүми аян этдим, агтармаянлар тапдылар Мени. Адымы тутмаян миллете: «Ине, Мен! Ине, Мен!» дийдим.</verse>
				<verse number="2">Мен өз ислеглерине эерип, яман ёлдан йөрейән питнечи халка, гүнузын эллерими узадып отырын.</verse>
				<verse number="3">Ол халк багларда гурбанлык берип, якымлы ыслы түтетги якып керпич сыпада, гөзүмиң алнында ызлы-ызына гахарымы гетирйәр.</verse>
				<verse number="4">Олар габырларың арасында отурып, гизлин ерлерде гиҗәни өтүрйәрлер; доңуз этини иййәрлер, харам эт гайнадярлар газанларында.</verse>
				<verse number="5">Олар: «Дашда дур, якынлашма, мен Сенден мукаддесдирин» диййәрлер. Олар бурнума түсседир, гүнузын янян отдурлар.</verse>
				<verse number="6">Шейле языландыр, ине: «Мен дыммарын, берерин алмытларыны; хава, алмытларыны гурсакларына берерин.</verse>
				<verse number="7">Сизиң языкларыңызың, дагларда якымлы ыслы түтетги якып, депелерде Мени әсгермезлик эден аталарыңызың языкларының алмытыны берерин. Өңки эден ишлерини өлчәп, олары башларына гетирерин» диййәр Реб.</verse>
				<verse number="8">Реб шейле диййәр: «Үзүм хениз ширеликә, кимдир бири: „Оны заялама, берекет шондадыр“ диййәр. Мен-де бенделеримиң хатырасына шейле эдерин, оларың хеммесини хеләклемерин.</verse>
				<verse number="9">Якупдан несиллери чыкарарын, Яхудадан дагларымы мирас алҗагы; Мениң сайланым оны мирас алар, бенделерим ол ерде яшарлар.</verse>
				<verse number="10">Мени агтаран халкым үчин Шарон сүрүлере өри, Акор җүлгеси сыгырлара ятак болар».</verse>
				<verse number="11">«Эмма сиз Ребби терк эдйәнлер, мукаддес дагымы унудянлар, тәлей буты үчин сачак язянлар, кысмат буты үчин гарышык шерап гуйянлар,</verse>
				<verse number="12">Мен-де сизи гылыҗа ниетләрин, барыңыз гырылмак үчин дыза чөкерсиңиз, чагыранымда җогап бермедиңиз, гепләнимде, гулак асмадыңыз, назарымда йигренйән ишлерими этдиңиз, Маңа ярамаяны сайладыңыз».</verse>
				<verse number="13">Мунуң үчин Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Бенделерим иерлер, сиз болса ач боларсыңыз; бенделерим ичерлер, сиз болса сувсарсыңыз; бенделерим шатланарлар, сиз болса утанҗа гойларсыңыз;</verse>
				<verse number="14">Бенделерим йүрек шатлыгындан айдым айдарлар, йөне сиз йүрек дердинден перят эдерсиңиз, хасратлы рух билен перят эдерсиңиз.</verse>
				<verse number="15">Адыңызы Өз сайланларыма гаргыш үчин галдырарсыңыз. Хөкмүрован Реб сизи өлүме хөкүм эдип, башга ат берер Өз бенделерине.</verse>
				<verse number="16">Юртда өзүне ак пата берен, хакыкат Худайының адындан пата берер; юртда ант ичен, хакыкат Худайындан ант ичер. Өңки хасратлар унудылып, гөзлеримден гизленер».</verse>
				<verse number="17">«Ине, Мен тәзе гөк, тәзе дүнйә яратмакчы, өңки затлар ятланмаз, яда дүшмез.</verse>
				<verse number="18">Яратҗак затларыма шатланып, бакы бегениң; Ине, Мен Иерусалими шатлык үчин, халкыны-да бегенч үчин яратҗак.</verse>
				<verse number="19">Иерусалим үчин шатланарын, халкым үчин бегенерин. Инди не агы сеси не-де ахы-нала эшидилер ол ерде.</verse>
				<verse number="20">Онда бирнәче гүн яшап өлен бәбеклер, я-да узак өмүр сүрмедик гоҗалар болмаз; йүз яшында өлен яш сайылар, нәлетленен сайылар йүз яша етмедик.</verse>
				<verse number="21">Олар җайлар салып, онда яшарлар, үзүм агачларыны экип, мивесини иерлер.</verse>
				<verse number="22">Башга бири яшамаз оларың гуранында, башга бири иймез оларың экенин. Чүнки халкымың өмри дарагтыңкы дей узак болар. Сайланларым өз эллериниң ишлеринден леззет алар.</verse>
				<verse number="23">Олар бидерек зәхмет чекмезлер, чага догурмазлар бетбагтлык үчин, оларың өзлери-де, несиллери-де Реббиң ялкан зүрятлары болар.</verse>
				<verse number="24">Олар чагырманка, Мен җогап берерин, гепләп дуркалар, Мен эшидерин.</verse>
				<verse number="25">Бөри билен гузы биле отлар, өкүз дей саман иер шир, йылан гум иер. Мениң тутуш мукаддес дагымда хич киме зелел етирмезлер олар, хич кими хеләк этмезлер» диййәр Реб.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="66">
				<verse number="1">Реб шейле диййәр: «Гөклер Мениң тагтым, ер аягыма күрсүдир. Маңа гурҗак өйүңиз ханы?! Дынчлык меканым ниреде болҗак?!</verse>
				<verse number="2">Өз элим яратды буларың барын, хеммеси-де Мениңкидир! Йөне Мен кичигөвүнлә, рухы сыныга, сөзүме титрейәне назар саларын». Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="3">«Өз ёлларыны сайлаянлар, неҗис ишлеринден леззет алянлар бар. Өкүзи гурбанлык берйән адам өлдүрен билен деңдир, гузыны гурбанлык берйән итиң бойнуны яздыран ялыдыр; галла садакасыны берыән доңзуң ганыны хөдүрлән билен деңдир, якымлы ыслы түтетги түтедйән бута сежде эден ялыдыр.</verse>
				<verse number="4">Олара залымлык этмеги сайларын Менем, горкян затларыны башларына гетирерин; чүнки Мен чагыранымда, хич ким җогап бермеди, гепләнимде, диңлемедилер; Мениң йигренйән ишлерими этдилер, Маңа ярамаян затлары сайладылар».</verse>
				<verse number="5">Эй, Реббиң сөзүне титрейәнлер, Онуң сөзүне гулак гоюң: «Сизи йигренйән, Мениң адым үчин сизи рет эдйән доганларыңыз: „Реб шөхратландырылсын, бизем сизиң шатлыгыңызы гөрели!“ дийдилер. Эмма оларың өзлери утандырылар».</verse>
				<verse number="6">Шәхерден бир гүйчли сес, ыбадатханадан бир сес эшидилйәр! Душманларының җезасыны берйән Реббиң сесидир бу!</verse>
				<verse number="7">Бургусыз догурды, бир огул догурды азап чекмән.</verse>
				<verse number="8">Шейле зады эшиден бармы? Гөрен бармы шейле зады? Юрт бир гүнде доглармы? Бир демде дүнйә инерми миллет? Эмма Сион бургусы тутан дессине огулларыны догурды.</verse>
				<verse number="9">«Мен догурма пурсадына етирибем, догуртмайынмы?» диййәр Реб. «Догурмага гүйч берйән Мен ятгыны япарынмы?» диййәр Худайың.</verse>
				<verse number="10">Иерусалим билен биле шатланың, онуң үчин бегениң, эй, оны сөййәнлер, эй, Иерусалим үчин яс тутянлар, онуң билен биле шатланың.</verse>
				<verse number="11">Онуң гөвсүнден эмип, доярсыңыз, теселли тапарсыңыз; ганып-ганып ичип, долы гөвсүнден леззет аларсыңыз.</verse>
				<verse number="12">Реб шейле диййәр: «Мен абаданчылыгы деря дек, миллетлериң байлыгыны дашгын чешме дек оңа угрукдырарын, ол сизи эмдирип, элинде гөтерер, аягында ыралар.</verse>
				<verse number="13">Энәниң чагасына теселли берши дек, Менем сизе теселли берерин. Сиз Иерусалимде теселли тапарсыңыз».</verse>
				<verse number="14">Булары гөрүп, калбыңыз шатлыкдан долар, бедениңиз майса кимин гүлләп өсер; Реббиң элиниң бенделериниң үстүндедиги аян болар, Онуң газабы болса душманларына гаршыдыр.</verse>
				<verse number="15">Чүнки Реб алав билен гелйәр, сөвеш арабалары түвелей дек, ловлаян газабыны, кәйинҗини ялынлы алав кимин дөкер.</verse>
				<verse number="16">Реб бүтин адамзада отдур гылыҗы билен хөкүм эдер, Реббиң өлдүренлери көп болар.</verse>
				<verse number="17">Бутпараз сеждегәхлерине гирмек үчин, өзлерини мукаддес эдип, инлерини тәмизләнлер, шейле-де доңуз, сычан ве бейлеки харам хайванларың этини иенлериң ортасында баш болуп дураның ызына эеренлер ёк боларлар. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="18">Реб шейле диййәр: «Мен оларың ишлерини-де, ниетлерини-де билйәрин. Әхли миллетлери ве диллери бир ере топламак үчин Мен гелйәрин. Олар гелип, Мениң шөхратымы гөрерлер.</verse>
				<verse number="19">Мен оларың арасында бир аламат гөркезерин. Оларың арасындан гачып гутуланлары миллетлериң арасына, Таршыша, Пула, яйчы Луда, Тубала, Явана, Мен барада эшитмедик, шөхратымы гөрмедик узакдакы адалара ёлларын. Олар Мениң шөхратымы миллетлериң арасында ыглан эдерлер.</verse>
				<verse number="20">Ысрайыл огулларының галла садакасыны халал гапда Реббиң өйүне гетиришлери ялы, олар хем сизиң доганларыңызың барыны атларда, сөвеш арабаларында, ат арабаларында, гатырлардыр дүелерде әхли миллетлериң ичинден топлап, Мениң мукаддес дагыма – Иерусалиме Реббе пешгеш хөкмүнде гетирерлер.</verse>
				<verse number="21">Оларың арасындан бирнәчесини руханы ве леви эдип сайларын».</verse>
				<verse number="22">«Мениң яратҗак тәзе гөгүмиң, тәзе еримиң гөзүмиң алнында дурушлары ялы, сизиң несиллериңиз билен адыңыз-да шейле болар. Хер Тәзе Ай байрамында, хер Сабатда әхли ынсанлар хузурыма гелип, Маңа ыбадат эдерлер». Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="23"></verse>
				<verse number="24">Олар даша чыкып, Маңа гаршы баш галдыранларың җесетлерини гөрерлер. Оларың җесетлерини иййән гурт өлмез, олары якян от сөнмез; олар бүтин адамзада йигренҗи боларлар.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="24">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Булар бенямин топрагындакы Анатот обасында яшаян руханыларың бири болан Хилкияның оглы Ермеяның сөзлеридир.</verse>
				<verse number="2">Амон оглы Ёшыяның Яхудада патышалыгының он үчүнҗи йылында Ермея Реббиң сөзи аян болды.</verse>
				<verse number="3">Ёшыяның оглы Ехоякымың дөврүнден, онуң бейлеки оглы Сидкияның шалыгының он биринҗи йылының бәшинҗи айына ченли, ягны Иерусалим халкының есир эдилип әкидилен вагтына ченли Ермея Реббиң сөзүниң гелмеги довам этди.</verse>
				<verse number="4">Маңа Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="5">«Мен сени энеңиң гөвресинде шекил бермезимден өң танадым. Энеден догулмазыңдан өң сени Өзүме багыш этдим, миллетлере пыгамбер белледим».</verse>
				<verse number="6">Шонда мен: «Вах, Хөкмүрован Реббим! Мен дүзүвли геплемәни-де оңарамок. Мен энтек яш оглан ахыры» дийдим.</verse>
				<verse number="7">Эмма Реб маңа шейле дийди: «Сен өзүңе яш оглан дийме. Кимиң янына иберсем, гидерсиң; нәме буюрсам, шоны айдарсың.</verse>
				<verse number="8">Олардан горкма, сени халас этмек үчин Мен сениң билендирин». Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="9">Соңра Реб элини узадып, агзыма дегирди ве маңа шейле дийди: «Ине, Мен сөзлерими сениң агзыңа салдым.</verse>
				<verse number="10">Бу гүн Мен саңа миллетлери хем шалыклары согруп ташламагы ве йыкмагы, ёк этмеги ве ер билен егсан этмеги, гурмагы ве бина этмеги табшырярын».</verse>
				<verse number="11">Маңа Реббиң шу сөзи аян болды: «Ермея, сен нәме гөрйәрсиң?» дийип сорады. Мен: «Бадам агаҗының шахасыны гөрйәрин» дийдим.</verse>
				<verse number="12">Онсоң Реб маңа: «Догры гөрдүң, чүнки Мен хер бир сөзүмиң амала ашмагына гөзегчилик эдйәрин » дийди.</verse>
				<verse number="13">Маңа ене Реббиң сөзи гелип, Ол: «Нәме гөрйәрсиң?» дийип сорады. Мен: «Демиргазыкда биз тарапа гышарып гайнап дуран газаны гөрйәрин» дийип җогап бердим.</verse>
				<verse number="14">Реб маңа шейле дийди: «Юрдуң әхли илатының үстүне демиргазыкдан бетбагтлык инер.</verse>
				<verse number="15">Ине, Мен демиргазыкдакы әхли миллетлери чагырярын, муны Мен – Реб айдяндырын. Оларың патышаларының әхлиси гелип, өзлериниң тагтыны Иерусалим дервезелериниң гирелгесинде, онуң даш-төверегиндәки диварларының ве Яхуданың әхли шәхерлериниң гаршысында гурарлар.</verse>
				<verse number="16">Оларың Менден йүз өврүп эден әхли писликлери үчин, башга худайлара садакалар берип, өз эллериниң ясан ишлерине сежде эдендиклери үчин, Мен оларың гаршысына Өз хөкүмими ыглан эдерин.</verse>
				<verse number="17">Эмма сен велин, билиңи берк гуша. Тур-да, буюрян әхли затларымы олара айт. Олардан горкма, ёгсам Мен-де сени оларың гөзүниң алнында горка саларын.</verse>
				<verse number="18">Ине, бу гүн Мен сени тутуш юрдуң гаршысына – Яхуда патышаларына, онуң ёлбашчыларына, руханыларына, юрдуң халкына гаршы берк гала, демир сүтүн ве бүрүнч дивар этдим.</verse>
				<verse number="19">Олар сениң гаршыңа сөвешерлер, эмма сенден үстүн чыкмазлар. Чүнки сени халас этмек үчин Мен сениң билендирин». Муны Реб айдяндыр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Маңа Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="2">«Гит-де, шулары Иерусалим халкына җар эт. Реб шейле диййәр дий: „Мен сениң яшлыгыңдакы вепаңы, гелин вагтыңдакы сөйгиңи ятлаян, чөлде – экин битмейән ерде, Мениң ызыма эеришиңи ятлаян.</verse>
				<verse number="3">Ысрайыл Реб үчин мукаддес халкдыр, Онуң хасылының илкинҗи мивесидир. Ондан иенлериң әхлиси языклы болуп, үстлеринден бетбагтлык инди“. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="4">Реббиң сөзүне гулак асың, эй, Якуп несли, Ысрайылың әхли ковумлары!</verse>
				<verse number="5">Реб шейле диййәр: „Менден узаклашар ялы, ата-бабаларыңыз Менден нәме яманлык гөрдүлер? Бидерек затларың ызына эерип, өзлери-де бидерек болдулар.</verse>
				<verse number="6">Олар: ‘Бизи Мүсүрден чыкаран, чөлде, чукурлыкда хем чолалыкда, гурак хем түм гараңкылыкда, хич кимиң аяк басмадык, хич кимиң яшамадык еринде бизе ёл гөркезен Реб ниреде?’ дийип сорамадылар.</verse>
				<verse number="7">Мивесидир нәз-ныгматындан ийсин дийип, гетирдим Мен сизи берекетли ере. Эмма гирениңизде ол ере, харам этдиңиз сиз үлкәми, неҗис зада өвүрдиңиз мүлкүми.</verse>
				<verse number="8">Руханылар: ‘Реб ханы?’ дийип сорамадылар. Казылар Мени танамадылар, ёлбашчылар Маңа гаршы питне туруздылар, пыгамберлер Багал бутуның адындан пыгамберлик эдип, бидерек затларың ызына эердилер.</verse>
				<verse number="9">Шонуң үчин хем Мен ене бир гезек сизи язгарярын. Муны Реб айдяндыр. Мен сизиң чагаларыңызың чагаларыны хем язгарярын.</verse>
				<verse number="10">Киприң кенарякаларына гидип гөрүң, Кедара адам ёллап, үнс билен гөзден гечириң. Сер салың, хей, өң болупмы шейле затлар?</verse>
				<verse number="11">Өз худайларыны чалшан миллет бармы? Ёгсам оларың худайлары Худаям дәл. Эмма Мениң халкым өз шөхратлы Худайыны чалышды бидерек зада.</verse>
				<verse number="12">Эй, гөклер, муңа аңк-таңк болуң, горкудан титрешиң. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="13">Чүнки Мениң халкым ики саны пис иш этди: акар сувларың гөзбашы болан Мени терк этдилер, өзлерине ховданлар, гырасы чат ачан, сув сакламаян ховданлар газдылар.</verse>
				<verse number="14">Ысрайыл гулмы нәме? Ол догабитди хызматкәрми? Онда нечүн ол олҗа болды?</verse>
				<verse number="15">Арсланлар оңа гаршы арладылар, сеслерине бат бердилер. Ысрайыл юрдуны вейран этдилер, шәхерлерини хараба өвүрдилер, ол ерде бир адам-да галмады.</verse>
				<verse number="16">Мемфис ве Тахпанхес халкы пытратды келлечанагыңы.</verse>
				<verse number="17">Терк этдиң ёл гөркезйән Худайың Ребби, индердиң шейдип өз башыңдан булары.</verse>
				<verse number="18">Инди нәме үчин Нилиң сувундан ичмәге гидйәрсиңиз Мүсүре? Евфрат дерясындан ганмага гидйәрсиңиз Ашура?</verse>
				<verse number="19">Сизи өз пислигиңиз җезаландырар, дөнүклигиңиз паш эдер. Өз Худайыңыз Ребби терк этмегиң, Ондан горкмазлыгың писликдигини, аҗыдыгыны билиң хем гөрүң. Муны Гудратыгүйчли-Хөкмүрован Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="20">Сен биреййәм боюнтырыгыңы дөвүп, дийдиң танапларыңы үзүп: ‘Саңа гуллук этмерин’. Хер бир бейик байырлыкда бутлара сежде этдиң, гүр япраклы хер бир агаҗың астында зына этдиң серлип ятып.</verse>
				<verse number="21">Экипдим сени иң оңат тохумдан сайлама үзүм агаҗы хөкмүнде. Эйсем нәдип сен азып, өврүлдиң ябаны үзүм агаҗына?</verse>
				<verse number="22">Ювсаң-да ашгар билен өзүңи, сүртсең-де көп сабыны, дурандыр хузурымда языгыңың тагмасы. Муны Хөкмүрован Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="23">Сен нәдип: ‘Мен харам дәл. Багал бутуның ызына эермедим’ дийип билйәрсиң? Җүлгеде эден гүнәңе серет, нәме эдениңи гөр! Сен өзүни ол ере, бу ере урян йылдам маясың.</verse>
				<verse number="24">Сен чөле өвренишен, гызгын деми билен шемала пышгыран гулансың. Эсрән вагты оны ким саклап билер? Ядамаз оны гөзлейәнлең хиҗиси, эсрән вагты тапарлар оны.</verse>
				<verse number="25">Аягыңы ялаңачлыкдан, богазыңы сувсузлыкдан гора. Эмма сен: ‘Тамакин болма! Мен кесеки худайлары сөйдүм, оларың ызына эерерин!’ дийдиң.</verse>
				<verse number="26">Тутуланында огрының утанышы дек, ысрайыл халкы-да, онуң патышалары-да, ёлбашчыларыдыр руханылары-да, пыгамберлери-де утандылар.</verse>
				<verse number="27">Олар бир агаҗа ‘Сен мениң атамсың’, бир даша ‘Мени сен догурдың’ диййәрлер. Олар Маңа йүзлерини дәл-де, еңселерини өвүрдилер. Эмма башларындан бела иненде, ‘Гел-де, бизи халас эт!’ диййәрлер.</verse>
				<verse number="28">Ханы, өзүңизе ясан худайларыңыз ниреде? Башыңыздан бела иненде, сизи халас эдип билйән болсалар, гой, гелсинлер. Эй, яхуда халкы, шәхерлериң саны нәче болса, худайларыңың саны хем шончадыр.</verse>
				<verse number="29">Нечүн сиз Маңа шикаят эдйәңиз? Барыңыз Маңа гаршы баш галдырдыңыз. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="30">Перзентлериңизе нәхак темми берен экеним, барыбир олар ёла гелмедилер. Өз гылыҗыңыз йыртыҗы арслан дей пыгамберлериңизи ювутды.</verse>
				<verse number="31">Эй, бу дөврүң несиллери, Реббиң сөзүне гулак гоюң. Мен Ысрайыл үчин бир чөллүк, болдуммы түм гараңкы юрт? Нечүн диййәр халкым: ‘Биз эркин, бармарыс яныңа гайдып’?</verse>
				<verse number="32">Хей-де гыз өз шай-сеплерини, гелин өз күртесини унудармы? Эмма халкым Мени сансыз гүнләп унутды.</verse>
				<verse number="33">Сен ойнашларыңы гөзләниңде, ёлуңы тапмага нәхили уссат! Хатда пис аяла-да ёлларыңы өвретдиң.</verse>
				<verse number="34">Этегиң-де бигүнә гарыбың ганына боялан, оны сен огурлыкда тутмадың ёгсам. Бу затларың барына гарамаздан,</verse>
				<verse number="35">сен диййәң: ‘Мен гүнәсиз, элбетде, Реббиң гахары совулды менден’. Ине, ‘Мен гүнә этмедим’ диениң үчин, Мен сениң үстүңден хөкүм чыкарарын.</verse>
				<verse number="36">Нечүн ызлы-ызына эдйәрсиң сен дөнүклик? Ашурда масгара болшуң дек, масгара боларсың Мүсүрде хем.</verse>
				<verse number="37">Реб рет этди бил баглаян халкларыңы, инди ровачлык газанмарсың олаң үсти билен. Чыкарсың элиңи йүзүңе тутуп, ол ерден хем“».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">«Айдалы, бир адам аялының талагыны берйәр, ол аял хем онуң билен айрылышып, башга бирине баряр. Мундан соң яңкы адам бу аялы икинҗи гезек алармы? Бейле этсе юрт бүтинлей харам болмазмы? Сен болса, эй, Ысрайыл, көп ойнашлар билен зына этдиң. Инди бир Маңа тарап өврүлерсиңми? Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="2">Серет, ялаңач гаялара назар сал! Хей, сениң зына этмедик ериң бармы? Чөлдәки гаракчылар ялы ёлларың гырасында отурып, ойнашларыңа гарашдың. Лолучылыгың хем пислигиң билен юрды харама чыкардың.</verse>
				<verse number="3">Шонуң үчин ягмырларың ызы кесилди, яз ягшы ягмады. Сен бихая лола меңзедиң, утанҗың нәмедигини билмедиң.</verse>
				<verse number="4">Инди сен Маңа: „Атам, яшлыгымдан Сен достумсың!</verse>
				<verse number="5">Сен өмүрлик гахарланҗакмы? Өйке-кинәңи бакы саклаҗакмы?“ дийип айтдың. Ине, сен шу затлары айтсаң-да, эдип билен яманлыкларыңы этдиң».</verse>
				<verse number="6">Ёшыя патышаның дөврүнде Реб маңа шейле дийди: «Сен бивепа Ысрайылың эден затларыны гөрдүңми? Хер бир бейик байырда, гүр япраклы хер бир агаҗың астында зына этди.</verse>
				<verse number="7">Мен ол бу затлары эденден соң, Маңа тарап өврүлер өйтдүм, эмма ол өврүлмеди; муны онуң хайын уясы гөрди.</verse>
				<verse number="8">Мен әхли эден зыналары үчин бивепа Ысрайылың талагыны берип, ковуп гойберенимде хем онуң хайын уясы Яхуданың хич горкмандыгыны, гайтам онуң хем лолы болуп, зына эдендигини гөрдүм.</verse>
				<verse number="9">Ысрайыл хич әхмиет бермеди, дашлара ве агачлара сежде этмек билен, зына этди ве юрды бүтинлей харама чыкарды.</verse>
				<verse number="10">Бу әхли затлара гарамаздан, онуң хайын уясы Яхуда Маңа чын йүрекден дәл-де, яландан доланды». Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="11">Реб маңа шейле дийди: «Бивепа Ысрайыл хайын Яхуда гаранда адыл болуп чыкды.</verse>
				<verse number="12">Гит-де, бу сөзлери демиргазыга җар эдип, шейле дий: „Эй, бивепа Ысрайыл, Маңа долан! Муны Реб айдяндыр. Мен мерхеметлидирин, инди Мен саңа газаплы бакмарын, гахарымы бакы сакламарын. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="13">Эмма сен өз языгыңы боюн ал: өз Худайың Реббиң гаршысына баш галдырдың, гүр япраклы хер бир агаҗың астында кесеки худайлара көңүл бердиң, Маңа гулак асмадың. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="14">Эй, бивепа халк, Маңа долан, муны Мен – Реб айдяндырын, чүнки сизиң хоҗайыныңыз Мендирин. Мен сизи бир-бирден шәхерден, ики-икиден уругдан чыкарып, Сиона гетирерин.</verse>
				<verse number="15">Мен сизе Өз гөвнүмдәки ялы чопанлары берҗек, олар сизи билим ве дүшүнҗе билен бакарлар.</verse>
				<verse number="16">Сиз юртда көпелип, сан-саҗаксыз боланыңызда, олар гайдып Реббиң Әхт сандыгыны агзамазлар. Муны Реб айдяндыр. Ол келлә гелмез я-да ятланылмаз, оны күйсемезлер, башгасыны-да ясамазлар.</verse>
				<verse number="17">Шол дөвүр Иерусалим Реббиң тагты дийлип атландырылар ве әхли миллетлер шол ерде, Иерусалимде Реббиң хузурына үйшерлер. Мундан бейләк олар кесирлик билен яман ниетлерине ковалашмазлар.</verse>
				<verse number="18">Шол гүнлерде яхуда халкы ысрайыл халкы билен бирлешер. Икиси бирликде демиргазык юртдан чыкып, Мениң ата-бабаларына мүлк эдип берен юрдума гелер.</verse>
				<verse number="19">Сизи чагаларымың арасында орнашдырып, сизе гөзел юрды – әхли миллетлериң иң аҗайып мирасыны бермекчидим. Сиз Мени Атам дийип чагырарсыңыз, Менден йүз өвүрмерсиңиз өйтдүм.</verse>
				<verse number="20">Эмма бир аялың өз әрине бивепалык эдиши ялы, сиз хем Маңа бивепалык этдиңиз, эй, ысрайыл халкы!“» Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="21">Ялаңач гаялардан бир сес эшидилйәр, бу ысрайыл халкының агысы хем ахы-наласыдыр. Чүнки олар ёлларыны урдурдылар, өзлериниң Худайы Ребби унутдылар.</verse>
				<verse number="22">«Доланың, эй, бивепа перзентлер, Мен бивепалыгыңыза шыпа берерин». Халк диер: «Ине, биз Сениң яныңа гелйәрис, чүнки Худайымыз Реб Сенсиң!»</verse>
				<verse number="23">Догрудан-да, депелерден, даглардан гелйән гыкылыкдыр говгалар яландыр. Хакыкатдан хем Худайымыз Реб Ысрайылы халас эдйәр.</verse>
				<verse number="24">Яшлыгымыздан бәри ата-бабаларымызың бар зәхметини, оларың сыгырдыр гоюн сүрүлерини, огулдыр гызларыны бихая бутлар ювудып-ялмап гелйәрлер.</verse>
				<verse number="25">Утанҗымызда яталың, рысвалык ёрганымыз болсун; чүнки ата-бабаларымыз ве биз яшлыгымыздан тә шу гүне ченли Худайымыз Реббе гаршы гүнә эдип гелдик. Худайымыз Реббе гулак асмадык.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">«Эй, Ысрайыл! Эгер доланмак ислесең, Маңа тарап долан. Эгер азашмасаң, йигренҗи бутларыңы хузурымдан айырсаң, хакыкатда, адыллыкда ве догрулыкда „Дири Ребден ант ичйәрин!“ дийсең, онда миллетлер Ребден пата аларлар, Онуң билен магтанарлар». Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="2"></verse>
				<verse number="3">Шонуң үчин Реб яхуда халкына ве Иерусалим илатына шейле диййәр: «Сүрүлмедик ериңизи сүрүң, тикенлериң арасына экин экмәң.</verse>
				<verse number="4">Эй, яхуда халкы ве Иерусалим илаты, Мен-Реб үчин йүрегиңизи сүннетләп, өзүңизи Маңа бүтинлей багыш эдиң. Ёгсам пис ишлериңиз себәпли Мен газабымы от кимин ловладарын, оны хич ким сөндүрип билмез».</verse>
				<verse number="5">Шуны Яхудада ыглан эт, Иерусалимде җар эт: «Юртда сурнай чалың! Батлы гыгырып дийиң: „Гелиң, үйшүп, берк галалара гирелиң!“.</verse>
				<verse number="6">Сиона тарап ёлы гөркезйән бир нышан гоюң, гачып гутулың, эгленмәң! Чүнки Мен демиргазыкдан бела, әпет бетбагтлык индерерин.</verse>
				<verse number="7">Арслан сүренинден чыкды, миллетлери хеләклейҗи ёла дүшди. Юрдуңызы вейран этмек үчин, Ол меканындан чыкды. Шәхерлериңиз ер билен егсан болуп, илатсыз хараба дөнер.</verse>
				<verse number="8">Мунуң үчин җул гейниң, зарынлап аглаң. Чүнки Реббиң гахар-газабы бизден совулмады».</verse>
				<verse number="9">«Шол гүн патышаның ве баштутанларың йүреги хопугар. Руханылар аңк-таңк боларлар, пыгамберлер гең галарлар». Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="10">Онсоң мен шейле дийдим: «Вах, Хөкмүрован Реб! Бу халкы ве Иерусалими бүтинлей алдап, сизиң үчин саг-саламатлык болҗак дийдиң. Эмма гылыч богазымыза гоюлды!»</verse>
				<verse number="11">Шол вагт бу халка ве Иерусалиме шейле дийлер: «Сәхрадакы ялаңач гаялардан эзиз халкымың үстүне гызгын эпгек өвсер, бу харман совурмак я-да арассаламак үчин дәлдир.</verse>
				<verse number="12">Менден гелен бу эпгек булардан хас гүйчли болар. Олара гаршы хөкүм эден Мен-Ребдирин.</verse>
				<verse number="13">Ине, душман булут кимин гелйәр, сөвеш арабалары харасат киминдир. Онуң атлары бүргүтден йылдамдыр. Дат гүнүмизе, биз вейран болдук!</verse>
				<verse number="14">Йүрегиңи тәмизләп пәкле писликден, эй, Иерусалим, халас боларсың шонда. Эрбет ниетлериңи ене нәче вагт саклаҗак ичиңде?</verse>
				<verse number="15">Чүнки Дандан бир сес эшидилйәр, Эфрайым дагындан өлүм хабары гелйәр».</verse>
				<verse number="16">Миллетлере ыглан эдиң, Иерусалиме җар эдиң: «Ине, олар гелдилер! Узак юртдан габавчылар гелип, Яхуда шәхерлерине гаршы сөвеш награларыны чекерлер.</verse>
				<verse number="17">Олар экин сакчылары ялы онуң даш-төверегини габарлар, чүнки Иерусалим Маңа гаршы баш галдырды. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="18">Булары сениң башыңа гетирен өз ёлларың ве ишлериңдир. Бу сениң җезаң! Нәхили аҗы! Бу сениң йүрегиңиң төрүне етди».</verse>
				<verse number="19">Вах җаным, вах җаным! Агырыма чыдамок! Вах, калбымың айнасы! Йүрегим хасрат чекйәр, үмсүм болуп билемок, чүнки сен, эй, җаным, эшитдиң сурнай сесин, сөвеш награсын.</verse>
				<verse number="20">Бетбагтлык үстүне бетбагтлык гелди, тутуш юрт вес-вейран болды, ёк болды бирденкә чадырларым, бир демде перделерим.</verse>
				<verse number="21">Хачана ченли мен сөвеш тугуны гөрүп, сурнай сесини эшитмеликәм?</verse>
				<verse number="22">«Мениң халкым акмак, олар Мени танамаярлар. Олар кемакыл чагалар, оларда дүшүнҗе ёк. Олар яманлык этмеги башарярлар-да, ягшылык этмегиң нәмедигини биленок».</verse>
				<verse number="23">Мен-Ермея ере сын этдим, ине, ол шекилсиз бошлукды. Асмана бакдым, онда ышык ёкды.</verse>
				<verse number="24">Даглара серетдим, олар титрейәрди, әхли депелер икияна ыраң атярды.</verse>
				<verse number="25">Серетдим, хич бир ынсан ёкды, гөкдәки әхли гушлар учуп гидипдир.</verse>
				<verse number="26">Серетдим, ине, Реббиң хузурындан, Онуң ловлаян газабындан яңа хасыллы топрак чөле дөнүпдир, әхли шәхерлер вейран болупдыр.</verse>
				<verse number="27">Мунуң үчин Реб шейле диййәр: «Тутуш юрт хараба дөнер, йөне Мен онуң бүтинлей соңуна чыкмарын.</verse>
				<verse number="28">Шонуң үчин юрт яс тутар, асман гаралар. Мен сөзледим, Мен карар этдим, гайтмышым этмерин, пикиримден дәнмерин».</verse>
				<verse number="29">Әхли шәхериң халкы атлыларың ве яйчыларың гүпүрдисинден гачяр. Кимси җеңңеле сүмйәр, кимси гаялара дырмашяр. Шәхерлериң әхлиси терк эдилди, оларда хич ким яшамаяр.</verse>
				<verse number="30">Эй, сен, вейран болан шәхер! Сен гырмызы эшиклер гейсең-де, алтын шай-сеплер дакынсаң-да, гөзүңе сүрме чексең-де, газанан задың болмаз. Өзүңи бидерек ере безейәрсиң. Ойнашларың сени йигренйәрлер, олар сениң җаныңың кастына чыкдылар.</verse>
				<verse number="31">Мен бургусы тутян аялың сесини, илкинҗи чагасыны догуряның иңңилдисини, эллерини узадып: «Вай халыма! Ганхорларың өңүнде җаным тапдан дүшйәр-ле!» дийип, соҗаян Сион гызының агысыны эшитдим.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">«Иерусалимиң көчелерине айланың, даш-төверегиңизи сынлаң, белләң! Шәхер мейданчаларында агтарың. Эгер адалаты берҗай эдип, хакыкаты гөзлейән бир адам тапсаңыз, онда Мен бу шәхери багышлайын.</verse>
				<verse number="2">„Ребден ант ичйәрин“ дийселер-де, олар аслында ялан ере ант ичйәрлер».</verse>
				<verse number="3">Я Реб, Сениң назарың хакыката дикилен дәлмидир? Олары урдуң, эмма олар агыры дуймадылар. Олары хеләк этдиң, эмма олар йүз өвүрдилер догры ёлдан. Олар йүзлерини гаядан-да гаталдып, ызларына доланмак ислемедилер.</verse>
				<verse number="4">Мен шейле дийдим: «Булар бир гарып хем акмаклар; чүнки олар Реббиң ёлуны, өз Худайының кануныны билмейәр.</verse>
				<verse number="5">Мен атлы-абрайлы адамларың янына гидип, олар билен геплешейин. Олар Реббиң ёлуны, өз Худайының кануныны билйәндирлер». Эмма оларың бары бирмеңзеш болуп, боюнтырыгы дөвдүлер, йүплери гырдылар.</verse>
				<verse number="6">Шонуң үчин оларың языкларының сансыздыгы, дөнүклигиниң чөкдердиги үчин токайдан арслан чыкып, олары парчалар, чөлден бир мөҗек чыкып, олары хеләкләр. Шәхерлериниң гапдалында бир гаплаң букуда ятып, ким ол ерден даша чыкса, бөлек-бөлек эдер.</verse>
				<verse number="7">«Мундан соң Мен сени нәдип багышлайын? Чагаларың Мени терк этдилер, олар худайларындан ант ичдилер, ёгсам олар Худаям дәл. Олары дойранымда зына этдилер, топарланышып, лолуларың өйлерине гитдилер.</verse>
				<verse number="8">Олар эсрән айгыр атлар ялы болуп, херси өз гоңшусының аялына кишңейәр.</verse>
				<verse number="9">Бу затлар үчин Мен олары җезасыз галдырарынмы? Җаным бейле миллетден өч алмазмы?» Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="10">«Үзүмчилигиң ичинден гечип, оны вейран эдиң, эмма бүтинлей ёк этмәң. Шахаларыны дөвүп ташлаң, олар Реббе дегишли дәлдир.</verse>
				<verse number="11">Ысрайыл ве яхуда халклары Маңа бүтинлей бивепалык этдилер». Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="12">«Олар Реббиң айданыны рет эдип, шейле дийдилер: „Ол хич зат этмез. Бела-бетер башымыздан инмез, биз уруш я-да ачлык гөрмерис.</verse>
				<verse number="13">Пыгамберлер шемал ялыдыр, Реббиң сөзи олара аян дәлдир. Бу күлпетлер олаң өз башындан инсин!“».</verse>
				<verse number="14">Мунуң үчин Хөкмүрован Бейик Худай шейле диййәр: «Шейле сөзлери айдандыклары үчин, сөзлерими агзыңда алава өврерин. Бу халкы болса одун эдерин, от олары яндырып ёк эдер».</verse>
				<verse number="15">«Эй, ысрайыл халкы, сизиң үстүңизе узак юртдан бир миллети чоздурҗак. Ол гүйчли хем гадымы миллетдир. Сен ол миллетиң дилини билмерсиң, нәме айдянына дүшүнмерсиң. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="16">Оларың сагдагы ачык габыр ялыдыр, барысы батыр сөвешиҗилердир.</verse>
				<verse number="17">Олар сизиң хасылыңызы ве иймитиңизи, огул-гызларыңызы ювудып-ялмарлар. Гоюнларыңыздыр сыгырларыңызы, үзүмлериңиздир инҗирлериңизи иерлер. Сизиң бил баглаян берк галаларыңызы гылыч билен вейран эдерлер.</verse>
				<verse number="18">Мен хатда шол гүнлерде-де сени бүтинлей ёк этмерин. Муны Реб айдяндыр».</verse>
				<verse number="19">«Халк сенден: „Нәме үчин Худайымыз Реб бизе бу затлары этди?“ дийип сораса, сен олара шейле җогап бер: „Сиз Оны терк эдип, юрдуңыздакы кесеки худайлара гуллук этдиңиз. Инди сиз хем өзүңизе дегишли болмадык бир юртда кесекилере гуллук эдерсиңиз“.</verse>
				<verse number="20">Муны Якубың неслине җар эт, яхуда халкына ыглан эт.</verse>
				<verse number="21">Эй, гөзли болуп гөрмейән, гулаклы болуп эшитмейән надан хем дүшүнҗесиз халк, инди муңа гулак ас:</verse>
				<verse number="22">Менден горкмарсыңызмы? Муны Реб айдяндыр. Хузурымда титрешмерсиңизми? Мен чәгәни деңзе арачәк этдим, бу эбедилик арачәк болар, хич хачан бозулмаз. Толкунлар дашса-да, үстүн чыкмаз, гүввүлдесе-де, ондан ашмаз».</verse>
				<verse number="23">Эмма бу халк текепбир ве питнечи. Олар аздылар, ёлдан чыкдылар.</verse>
				<verse number="24">Олар муны йүрекден диймейәрлер: «Гелиң, гүйз хем яз ягышларыны өз мөвсүминде ягдырян, биз үчин орак-йыгым хепделерини саклаян Худайымыз Ребден горкалың».</verse>
				<verse number="25">Этмишлериңиз булары сизден узаклашдырды, гүнәлериңиз сизи ягшылыкдан махрум этди.</verse>
				<verse number="26">«Мениң халкымың арасында эрбет адамлар бар. Олар гуш авламак үчин, букуда ятянлар ялы дузак гуруп, ынсанлары тутярлар.</verse>
				<verse number="27">Гушлардан долы капаса ялы, оларың өйлери-де хиледен долы. Шейдип, олар бейгелдилер, баядылар,</verse>
				<verse number="28">семредилер, ёгнадылар. Хетден ашды оларың бетпәллиги, чөзмедилер адалатлы етимиң давасыны, горамадылар гарыбың хич бир хукугыны.</verse>
				<verse number="29">Бу затлар үчин Мен олары җезаландырмарынмы? Мунуң ялы миллетден, хей-де, өч алмарынмы? Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="30">Юртда гең хем элхенч зат болды:</verse>
				<verse number="31">пыгамберлер галп пыгамберлик эдйәрлер, руханылар оларың гөркезмеси билен доландырярлар. Мениң халкым болса муны сөййәр. Эмма бу затларың соңы геленде нәме эдерсиңиз?»</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">«Эй, бенямин халкы, җаныңызы халас этмек үчин Иерусалимден гачың! Тековада сурнай чалың, Бейтхакеремде бир нышан дикиң, чүнки демиргазыкдан бир бетбагтлык, әпет вейранчылык етип гелйәр.</verse>
				<verse number="2">Сион гызы – овадан хем нәзик гызы хеләк эдерин.</verse>
				<verse number="3">Чопанлар сүрүлери билен онуң янына гелерлер. Чадырларыны онуң даш-төверегинде дикип, хер ким өзүниң өри мейданында отлар.</verse>
				<verse number="4">Иерусалиме гаршы сөвешмәге тайярланың. Туруң, гүндизиң гүни чозалың! Ишимиз гайтды! Гүн яшып баряр, өйлән көлегелер узаляр!</verse>
				<verse number="5">Туруң, гиҗе чозалың, галаларыны вейран эделиң!»</verse>
				<verse number="6">Мунуң үчин Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Иерусалимиң агачларыны кесиң, диварына чыкмак үчин япгыт гуруң. Бу шәхер җезаландырылмалыдыр, мунуң ичинде зулумдан башга зат ёкдур.</verse>
				<verse number="7">Чешмеден сув нәхили җошян болса, бу шәхерден-де пислик шейле җошяндыр. Ичинде эшидилйәр зорлук хем зулум, хассалык хем яралар бар гөрйәним.</verse>
				<verse number="8">Эй, Иерусалим, акылыңа айлан, ёгсам Мен сенден йүз өврерин. Сени харабачылыга, илатсыз бир юрда өврерин».</verse>
				<verse number="9">Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Үзүмиң соңкы салкымының йыгналышы ялы, Ысрайылың аман галанлары хем соңкусына ченли йыгналар. Шонуң үчин үзүм йыгянчы дей элиңи соңкы гезек шаха узат».</verse>
				<verse number="10">«Олар эшидер ялы мен киме айдайын, киме дуйдурыш берейин? Середиң, оларың гулаклары гапык, эшитмейәрлер. Олар Реббиң сөзүнден хошал болмаярлар, гайтам, оны яңсылаярлар.</verse>
				<verse number="11">Мунуң үчин мен Реббиң газабындан долудырын, гахарымы сакламакдан халыс ирдим». «Оны көчедәки чагаларың, топланан йигитлериң үстүне дөк. Әр-аялың икисини-де тутуп әкидерлер, гаррыдыр гоҗа-да олардан сыпмаз.</verse>
				<verse number="12">Олар өйлеридир меллеклери билен аяллары берлер башгалара, Мен элими галдырарын бу юрдуң илатына». Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="13">«Улудан-кичә әхлиси харам газанҗың ышкында, пыгамберден рухана ченли хер кес гүн гөрйәр хиле билен.</verse>
				<verse number="14">Саг-саламатлык болмаса хем „саг-саламатлык, саг-саламатлык“ дийип, халкымың ярасыны йүзлей беҗердилер.</verse>
				<verse number="15">Олар өзлерини бихая алып барып, неҗис ишлер этдилер, эмма муңа утанмадылар. Утанып гызармагың нәмедигини билмедилер. Шонуң үчин олар-да хеләк болуп, йыкыланларың арасына йыкыларлар, җезаландыранымда, ер билен егсан боларлар». Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="16">Реб шейле диййәр: «Ёлуң чатрыгында дуруп середиң, овалкы ёдалар хакда сорап, ягшы ёлуң ниредедигини өврениң; ондан йөрәң, җаныңыз рахатлык тапар. Эмма олар: „Ол ёлдан йөремерис“ дийдилер.</verse>
				<verse number="17">Мен сизиң үстүңизден гөзегчи гоюп: „Сурнайың сесине гулак асың!“ дийдим. Эмма олар: „Гулак асмарыс“ дийдилер.</verse>
				<verse number="18">Шонуң үчин хем, эй, миллетлер гулак гоюң. Оларың башындан нәме инҗегини, эй, шаятлар билиң.</verse>
				<verse number="19">Диңле, эй, ер йүзи. Бу халкың башындан бетбагтлык индерерин. Бу оларың эден ниетлериниң мивеси болар, себәби Мениң сөзлериме гулак асмадылар, таглыматымы болса рет этдилер.</verse>
				<verse number="20">Нәме үчин Маңа Шебадан якымлы ыслы түтетги, узак юртдан хошбой ыслы гамыш гетирилйәр? Якма гурбанлыкларыңызы кабул этмерин, садакаларыңыз-да турмаяр гөвнүмден».</verse>
				<verse number="21">Шонуң үчин хем Мен-Реб шейле диййәрин: «Ине, Мен бу халкың өңүне бүдреме дашыны гоярын, ата-энелер чагалары билен бүдрәп йыкылар, гоңшусы досты билен бирликде хеләк болар».</verse>
				<verse number="22">Реб шейле диййәр: «Ине, демиргазык юртдан бир халк гелйәр, ериң уҗундан бир бейик миллет аяга галяр.</verse>
				<verse number="23">Олар яйдыр найза билен ярагланан, өзлери-де рехимсиз хем залымдырлар. Сеслери деңиз ялы гүввүлдейәр. Эй, Сион гызы! Олар атлара атланып, бир адам ялы сөвеше тайярланып, сениң гаршыңа нызама дурдулар».</verse>
				<verse number="24">«Олар хакдакы хабары эшиденимизде, эллеримизиң ысгыны гачды. Догурян аял кимин чекйәрис дерт-азаплары.</verse>
				<verse number="25">Дашары чыкмаң, ёлдан йөремәң, чүнки душманың элинде гылыч бар, әхли тарапдан ховп абаняр.</verse>
				<verse number="26">Эй, Мениң эзиз халкым! Җул гейнип, күл үстүнде отур. Ялңыз чагаң үчин яс тутян дек аҗы гөзяш дөк, чүнки үстүмизе дуйдансыз хеләклейҗи гелер».</verse>
				<verse number="27">«Мен сени халкымың арасында барлагчы хем дерңевчи гойдум, эден ишлерини барларсың, дерңәрсиң.</verse>
				<verse number="28">Оларың бары текепбир питнечидирлер, гыбатдыр төхмет билен яшаярлар. Йүреги бүрүнч, демир дей гатап, хеммеси ёлдан чыкандыр.</verse>
				<verse number="29">Көрүк гыздырыляр, отда гуршун эрейәр, эмма зергәриң бу эден иши пучдур, шонда-да пислик хич айрылмаяр.</verse>
				<verse number="30">Олара „ялан күмүш“ дийлер, чүнки Реб олары рет этди».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">Ермея Реббиң сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="2">«Реббиң өйүниң дервезесинде дуруп, шу сөзи җар эт: „Эй, Реббе ыбадат этмек үчин, бу дервезелерден гирйән тутуш Яхуда! Реббиң сөзүне гулак ас“.</verse>
				<verse number="3">Ысрайылың Худайы, Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Ёлларыңызы хем ишлериңизи дүзедиң, шонда Мен сизи бу ерде яшадарын.</verse>
				<verse number="4">‘Бу Реббиң ыбадатханасы! Реббиң ыбадатханасы! Реббиң ыбадатханасы бу ерде!’ диен сөзлере бил багламаң.</verse>
				<verse number="5">Эгер ёлларыңыздыр ишлериңизи чындан дүзетсеңиз, бири-бириңизе хакыкатдан хем адалатлы гарасаңыз,</verse>
				<verse number="6">гелмишеге, етим билен дул хатына зулум этмесеңиз, бу ерде нәхак ган дөкмесеңиз, өзүңизе зыян етирйән башга худайларың ызына дүшмесеңиз,</verse>
				<verse number="7">онда Мен сизи бу ерде, овалдан ата-бабаларыңыза бакы хем эбедилик берен юрдумда яшадарын.</verse>
				<verse number="8">Ине, сиз дерексиз ялан сөзлере бил баглаярсыңыз.</verse>
				<verse number="9">Сиз огурлык эдйәрсиңиз, адам өлдүрйәрсиңиз, зына эдйәрсиңиз, яландан ант ичйәрсиңиз, Багал бутуна садака хөдүр эдйәрсиңиз, танамаян башга худайларыңызың ызына эерйәрсиңиз.</verse>
				<verse number="10">Соңра шу неҗис ишлери этмек үчин Мениң адым дакылан өе гелип, хузурымда дуруп, ‘Биз халас болдук!’ диййәрсиңизми?</verse>
				<verse number="11">Мениң адым дакылан бу өй сизиң үчин гаракчыларың сүренине өврүлдими? Эмма Мен нәме эдйәниңизи гөрйәрин. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="12">Инди Шилодакы илкинҗи гезек адымы дакан ериме гидиң ве ысрайыл халкымың пислиги үчин, оңа нәме эдендигими гөрүң.</verse>
				<verse number="13">Бу неҗис затларың әхлисини этдиңиз; муны Реб айдяндыр. Мен сизе өвран-өвран айданымда гулак асмадыңыз, сизи чагыранымда җогап бермедиңиз.</verse>
				<verse number="14">Мунуң үчин Мениң адым дакылан, сизиң бил баглан бу өйүңизи – сизе ве ата-бабаларыңыза берен бу ерими Шилоны нәхили ёк эден болсам, шейле эдерин.</verse>
				<verse number="15">Әхли гарындашларыңызы, тутуш эфрайым несиллерини ковшум ялы, сизи хем хузурымдан коварын“.</verse>
				<verse number="16">Эй, Ермея, сен бу халк үчин дилег этме, олар үчин перят этме, ялбарма, хузурымда олара төвеллачы болма, барыбир Мен сени диңлемерин.</verse>
				<verse number="17">Яхуданың галаларында, Иерусалимиң көчелеринде оларың нәме эдйәндиклерини гөрмейәрсиңми?</verse>
				<verse number="18">Чагалары одун йыгнаяр, аталары от якяр, аяллары хамыр югруп, асман меликеси үчин көке биширйәр. Бу халк башга худайлара ичги садакасыны хөдүрлейәр. Бу затлар Мениң гахарымы гетирйәр.</verse>
				<verse number="19">Олар Мени ынҗадярлармы? Ёк, өзлерини ынҗадып, утанҗа галярлар. Муны Мен-Реб айдяндырын.</verse>
				<verse number="20">Мунуң үчин Мен – Хөкмүрован Реб шейле диййәрин: „Ине, Мен гахар-газабымы бу ериң, ынсандыр хайванларың, мейдандакы агачларың, топрагың хасылының үстүне дөкерин. Ол от болуп туташар ве сөндүрилмез“.</verse>
				<verse number="21">Ысрайылың Худайы, Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Якма гурбанлыгыңызы бейлеки садакаларыңыза гошуп, икисиниң хем этини ийибериң.</verse>
				<verse number="22">Чүнки Мен ата-бабаларыңызы Мүсүрден чыкарып гетиренимде, олара якма гурбанлыгы билен бейлеки гурбанлыклар хакда хич зат айтмандым я-да буйрук бермәндим.</verse>
				<verse number="23">Олара диңе шу буйругы берипдим: ‘Маңа гулак асың. Мен сизиң Худайыңыз, сиз хем Мениң халкымсыңыз. Диңе Мениң гөркезен ёлумдан йөрәң, шонда говы гүнлер гөрерсиңиз’.</verse>
				<verse number="24">Эмма олар диңлемедилер, гулак асмадылар, гайтам, кесирлик билен өз яман ниетлерине ковалашып, пис йүреклерине гөрә херекет этдилер. Илерлемегиң дерегине гайра тесдилер.</verse>
				<verse number="25">Ата-бабаларыңызың Мүсүрден чыкан гүнүнден тә шу гүне ченли Мен сизиң яныңыза гулларым болан пыгамберлеримиң әхлисини хер гүн ызлы-ызына ибердим.</verse>
				<verse number="26">Эмма халк Мени диңлемеди, Маңа гулак асмады, гайтам бойнуёгынлык эдип, ата-бабаларындан хем бетер пислик этди“.</verse>
				<verse number="27">Сен олара шу сөзлериң барыны айдарсың, эмма олар сени-де диңлемезлер. Сен олары чагырарсың, эмма олар җогап бермезлер.</verse>
				<verse number="28">Мунуң үчин сен олара шейле дий: „Бу өзлериниң Худайы Реббе гулак асмаян, догры ёла гелмейән миллетдир. Хич ким хакыкаты айтмаяр, ол хакда дил хем ярмаяр.</verse>
				<verse number="29">Эй, яхуда халкы, сачыңы сыр-да, ялаңач гаяларда агы айт. Чүнки Реб газабыны үстүне дөкен бу неслини терк эдип, оны ташлады.</verse>
				<verse number="30">Яхуда халкы Мениң назарымда эрбет ишлери этди, муны Мен – Реб айдяндырын. Олар Мениң адым дакылан өйде неҗис затларыны гоюп, оны мурдар этдилер.</verse>
				<verse number="31">Огул-гызларыны ода якып, гурбанлык этмек үчин, Бенхинном дересинде Топет сеждегәхлерини гурдулар. Бейле иши Мен олара буюрмадым, бейтмек келләме-де гелмеди.</verse>
				<verse number="32">Шонуң үчин хем шейле гүнлер гелер, муны Реб айдяндыр, ол ере Топет я-да Бенхинном дереси дийилмән, Өлүм җүлгеси дийлер. Топетде өлүлери җайламак үчин ер галмаз.</verse>
				<verse number="33">Бу халкың җесетлери гушлара ве йыртыҗы хайванлара шам болар, олары хич ким ковмаз.</verse>
				<verse number="34">Юрдуң харабачылыга өврүлендиги үчин, Яхуданың шәхерлеринде, Иерусалимиң көчелеринде шатлыкдыр гүлки сесини, йигит билен гелниң той сесини кесерин“».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">«Шол вагт Яхуда патышаларының, ёлбашчыларының, руханыларының, пыгамберлериниң сүңклери, Иерусалимиң илатының сүңклери габырларындан чыкарылар. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="2">Бу сүңклер оларың өз сөен, гуллук эден, ызларына эерен, маслахат сорап сежде эден затларының, ягны Гүнүң, Айың, тутуш асман җисимлериниң астына серлер. Олар йыгналып җайланылмаз, топрагың йүзүнде дерс ялы ятар.</verse>
				<verse number="3">Бу пис ковумдан аман галанларың хеммеси даргадан ерлеримде яшайшы дәл-де, өлүми сайлар». Муны Хөкмүрован Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="4">Сен олара Реб шейле диййәр дий: «Йыкылан ынсан галмазмы гайдып? Ёлундан азашанлар гелмезми ёла?</verse>
				<verse number="5">Нәме үчин бу халк ёлдан чыкды? Иерусалим дынгысыз дөнүклик эдйәр. Олар ялана берк япышып, ыза доланмакдан боюн товлаяр.</verse>
				<verse number="6">Мен үнс берип диңледим, догрусыны айтмаяр олар. Хиҗиси: „Бу эденим нәме?“ дийип, өз пислигине тоба этмейәр. Сөвешде чапян ат кимин херси өз ёлуна ёртяр.</verse>
				<verse number="7">Хатда леглек хем өз мөвсүмини билйәр. Гумры, гарлавач, дурна-да гөчмели пурсадыны билйәр. Эмма халкым Мен-Реббиң парзларыны билмейәр.</verse>
				<verse number="8">Нәдип сиз муны айдып билйәңиз: „Биз акыллы, Реббиң кануны биздедир“? Хакыкатда, бу кануны ялана өврен хилегәр канунчыларың галамыдыр.</verse>
				<verse number="9">Акылдарлар утанҗа галдылар, ховп ичинде дузага дүшдүлер. Олар Реббиң сөзүни рет этдилер. Оларда нәме пәхим бар?</verse>
				<verse number="10">Улудан-кичә әхлиси харам газанҗың ышкында, пыгамберден рухана ченли хер кес хиле билен гүн гөрйәр. Шонуң үчин аялларыны башгалара, меллеклерини талаңчылара берерин.</verse>
				<verse number="11">Саг-саламатлык болмаса хем „саг-саламатлык, саг-саламатлык“ дийип, халкымың ярасыны йүзлей беҗердилер.</verse>
				<verse number="12">Неҗис ишлери эденлеринде утандылармы? Ёк, асла утанмадылар. Йүз гызарманың нәмедигини хем билмедилер. Шонуң үчин хем олар-да хеләк болуп, йыкыланларың арасына йыкыларлар, җезаландыранымда ер билен егсан боларлар. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="13">Олаң хасылыны вес-вейран эдерин, үзүм шахалары-да, инҗир агаҗы-да миве бермез, хатда япраклары-да гурар. Олара нәме берен болсам, эллеринден алнар». Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="14">Нәме үчин биз энтек хем бу ерде отырыс? Гелиң, үйшүп, берк галалара чозалың-да, ол ерде хеләк болалың. Реббе гаршы гүнә эдендигимиз үчин, Худайымыз Реб зәхерли сув берип, бизи өлүме сезевар этди.</verse>
				<verse number="15">Саг-саламатлыга гарашдык, эмма хич говулык ёк. Шыпа пурсадына гарашдык, эмма оңа дерек ховп абанды.</verse>
				<verse number="16">Душман атларының хоррулдысы Дандан эшидилйәр, бедевлериниң кишңемесинден тутуш ер йүзи титрейәр. Олар бу юрды, онуң ичиндәки әхли затлары, шәхери хем онда яшаянлары ёк этмәге гелдилер.</verse>
				<verse number="17">«Ине, Мен үстүңизе зәхерли йыланлары, алахөвренлери иберерин, олар сизи чакарлар». Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="18">Дердиме шыпа ёкдур, йүрегим яралыдыр мениң.</verse>
				<verse number="19">Ине, эзиз халкымың перяды ериң аңры уҗундан эшидилйәр: «Реб Сионда дәлмидир? Онуң Патышасы ол ерде дәлми?» «Нәме үчин олар өзлериниң йигренҗи затлары, өзге неҗисликлери билен гахарымы гетирдилер?»</verse>
				<verse number="20">Халк: «Орак дөври өтди, томус гутарды, эмма биз халас болмадык» диййәр.</verse>
				<verse number="21">Бичәре халкымың ярасындан өтри мен-де яралы, яс тутярын, үстүме ховп абанды.</verse>
				<verse number="22">Гилгатда мелхем ёкмудыр? Ол ерде тебип ёкмудыр? Онда нәме үчин бичәре халкымың ярасына эм эдилмейәр?</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">Вах, кәшге башым бир булак, гөзлерим гөзяш чешмеси болсады! Бичәре халкымың өлдүриленлери үчин агласадым мен гиҗе-гүндиз!</verse>
				<verse number="2">Кәшге халкымы ташлап, олардан узакда боларым ялы чөлде бир кервенсарай тапсадым! Чүнки оларың хеммеси зынахор, биртопар хайын.</verse>
				<verse number="3">«Ялан үчин диллерини яй кимин эгрелдйәрлер. Юртда оларың гүйҗи нәдогрулык билен гүйчленйәр, чүнки пислик үстүне пислик эдйәрлер, Мени асла танамаярлар». Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="4">Хер кес өз достундан әгә болсун, хич бир догана ынам этмәң. Чүнки хер бир доган яланчыдыр, хер бир дост ялан геп гездирйәр.</verse>
				<verse number="5">Хер ким өз достуны алдаяр, хич ким хакыкаты сөзлемейәр. Диллерине ялан сөзлемеги өвретдилер, шер ишлер эдип, тоба этмеги билмедилер.</verse>
				<verse number="6">Зулум үстүне зулум, ялан үстүне ялан ягяр! Олар Мени танамакдан йүз өвүрйәрлер. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="7">Мунуң үчин Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Мен олары эредип, сынагдан гечирерин. Бичәре халкымы башга нәме эдип билерин?</verse>
				<verse number="8">Диллери өлдүриҗи пейкамдыр, хиле билен сөзлейәрлер. Гоңшуларына хош сөзлер айдярлар, йүрегинде болса дузак гурярлар.</verse>
				<verse number="9">Бу затлар үчин Мен олары, хей-де, җезаландырмарынмы? Бейле миллетден өч алмарынмы?» Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="10">Мен даглар үчин аглаярын, ахы-нала чекйәрин, чөлүң өрүлери үчин яс тутярын, себәби олар харабалыга өврүлди, ол ерден гечйән ёк. Мал-гараларың сеси эшидилмейәр, гушлар-да, хайванлар-да гачып гитдилер.</verse>
				<verse number="11">Мен Иерусалими вейран эдип, шагаллар сүренине өврерин. Яхуда шәхерлерини илатсыз гоюп, харабачылыга өврерин.</verse>
				<verse number="12">Муңа дүшүнер ялы пайхаслы бири бармыдыр? Муны ыглан эдер ялы Реббиң сөзлән кишиси ким? Нәме үчин юрт вейран болуп, ичинден хич ким гечмез ялы, чөл кимин бошап ятыр?</verse>
				<verse number="13">Реб шейле диййәр: «Олар өзлерине берен канунымы рет этдилер, сөзүме гулак асмадылар, ол боюнча херекет этмедилер.</verse>
				<verse number="14">Гайтам, кесирлик билен ниетлерини ямана дүвүп, ата-бабаларының өвредиши ялы, Багал бутуның ызына эердилер».</verse>
				<verse number="15">Шонуң үчин хем Ысрайыл Худайы Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Мен бу халка аҗы ёвшан ийдирерин, зәхерли сув ичирерин.</verse>
				<verse number="16">Мен олары өзлериниң хем, ата-бабаларының хем танамадык миллетиниң арасына пытрадарын. Олары ёк эдйәнчәм, ызларына гылыч саларын».</verse>
				<verse number="17">Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Ягшы ойланып гөрүң, агычы аяллары чагырың, гелсинлер. Иң эзберлерини чагырдың, гелсинлер.</verse>
				<verse number="18">Деррев гелип, бизиң үчин агы айтсынлар. Гой, гөзлеримизиң яшы кепемесин, габакларымыздан сил болуп аксын».</verse>
				<verse number="19">Ине, Сиондан перят эшидилйәр: «Бизи, гөр, нәхили вейран этдилер! Гаты утанҗа галдык, чүнки юрдумызы терк этдик, өйлеримиз ер билен егсан болды».</verse>
				<verse number="20">Эй, аяллар, Реббиң сөзүни эшидиң, агзындан чыкян сөзе гулак асың. Гызларыңыза яс тутмагы, гоңшыңыза агы айтмагы өвредиң.</verse>
				<verse number="21">Көчелерден чагалары, мейданчалардан яш йигитлери гырып ташламак үчин, өлүм пенҗирелеримизе дырмашып, галаларымыза гирди.</verse>
				<verse number="22">Реб шейле айдяр дий: «Ынсан җесетлери экин мейданына сепилен дерс дей, оракчының ызындакы десселер дей топрага серлер. Олары хич ким йыгнамаз».</verse>
				<verse number="23">Реб шейле диййәр: «Пайхаслы пайхасына, гүйчли гүйҗүне магтанмасын, бай байлыгына өвүнмесин.</verse>
				<verse number="24">Өвүнйән диңе Маңа дүшүнйәнлиги ве танаянлыгы билен өвүнсин, ер йүзүнде садык сөйги, адалат ве догручыллык билен херекет эдйән Мен – Ребдирин. Чүнки Мен булардан леззет алярын. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="25">Шейле гүнлер гелер, тени сүннетли болуп-да, йүреги сүннетсиз адамлары җезаландырарын. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="26">Мүсүри, Яхуданы, Эдомы, аммонлары, Мовабы ве чөлде яшаян гырчув сакгаллыларың хеммесини җезаландырарын. Чүнки бу миллетлериң әхлиси сүннетсиз, тутуш ысрайыл халкының йүреги-де сүннетсиз».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">Эй, ысрайыл халкы, Реббиң сизе айдян сөзүни диңләң.</verse>
				<verse number="2">Реб шейле диййәр: «Гөгүң аламатларындан горкмаң, олардан диңе миллетлер горкяндыр. Миллетлериң ёлундан гөрелде алмаң.</verse>
				<verse number="3">Халкларың дәп-дессурлары бошдур, токайдан кесилен агаҗа уссаның гуралы шекил берйәр.</verse>
				<verse number="4">Оны алтын-күмүш билен безәп, гымылдамаз ялы, чекич билен чүйләп беркидйәрлер.</verse>
				<verse number="5">Оларың бутлары экин гарантгасы ялы, гепләп билйән дәлдирлер. Йөрәп билмейәндиклери үчин олары гөтерип әкитмелидир. Олардан горкмаң: Чүнки олар не яманлык эдерлер, не-де ягшылык».</verse>
				<verse number="6">Саңа меңзеш ёкдур, я Реб. Сен бейиксиң, гудратда адың бейикдир.</verse>
				<verse number="7">Сенден горкмаҗак бармы, эй, миллетлер Шасы?! Чүнки бу диңе Саңа ярашяндыр. Миллетлериң әхли акылдарларының, бар патышалыкларының арасында Сениң ялысы ёкдур.</verse>
				<verse number="8">Оларың бары акмак хем акылсыздыр. Бидерек бутлардан тәлим алярлар, олар гуран агачдан ясаландыр!</verse>
				<verse number="9">Таршышдан – енҗилен күмүш, Упаздан алтын гетирилйәр. Уссаның хем зергәриң хүнәридир бутлар, гөк хем гырмызы эшик гейдирерлер олара, барысы хем өкде хүнәрментлериң ишидир.</verse>
				<verse number="10">Эмма Реб хакыкы Худайдыр, Ол дири Худай хем бакы Патышадыр. Онуң гахарындан титрейәр тутуш ер, газабына гаршы дуруп билмез миллетлер.</verse>
				<verse number="11">«Олара шейле дий: „Гөги хем ери яратмадык худайлар ер йүзүнден ве гөгүң астындан ёк боларлар“».</verse>
				<verse number="12">Ери Өз гудраты билен ярадан Ребдир. Ол пайхасы билен дүнйәни беркарар этди, акылы билен гөклери яйды.</verse>
				<verse number="13">Ол гүрләнде, шаглаяр гөкдәки сувлар, гөтерилйәр ериң учларындан булутлар. Ягыш үчин йылдырымлар чакдыряр, аммарларындан шемал өвүсдирйәр.</verse>
				<verse number="14">Хер бир адам акмак хем надандыр, хер зергәр ясан бутларындан уяда галар, олар ясаландыр, оларда җан ёкдур.</verse>
				<verse number="15">Булар бидерекдир, масгарабазлаң ишидир; җезаландыранымда олар ёк боларлар.</verse>
				<verse number="16">Эмма Якубың пайы бейле дәлдир, чүнки әхли затлары ярадан Худайдыр, Ысрайыл тиреси Онуң мирасыдыр, Онуң ады Хөкмүрован Ребдир.</verse>
				<verse number="17">Эй, габавда отуранлар, шайыңызы тутуң!</verse>
				<verse number="18">Чүнки Реб шейле диййәр: «Ине, бу гезек Мен бу юрдуң илатыны узаклара ташларын. Гөрсүнлер дийип, үстлерине бела индерерин».</verse>
				<verse number="19">Чекйән хасратымдан яңа дат гүнүме! Ярам агыр, эмма мен: «Догруданам, бу мениң дердим, муны чекмегим герек» дийдим.</verse>
				<verse number="20">Чадырым йыкылды, үзүлди әхли танаплары. Чагаларым ташлап гитдилер мени, ёк олар инди. Чадырымы тәзеден дикмәге, хич ким ёк перделерими асмага.</verse>
				<verse number="21">Чүнки азашдылар чопанлар акылындан, Ребби агтармадылар. Шонуң үчин болмады угруна ишлери, даргады әхли сүрүлери.</verse>
				<verse number="22">Диңләң, бир хабар гелйәр! Яхуда шәхерлерини харабалыга, шагаллар сүренине өвүрмек үчин демиргазык юртдан улы гопгун гелйәр.</verse>
				<verse number="23">Я Реб, мен ынсаның ёлуның өз элинде дәлдигини, догры әдим басмагың ыгтыярында дәлдигини билйәрин.</verse>
				<verse number="24">Газабың билен дәл-де, адалатың билен, я Реб, мени тербиеле! Ёгсам мени хич эдерсиң.</verse>
				<verse number="25">Газабыңы дөк Сени танамаян миллетлериң, адыңы чагырмаян халкларың үстүнден. Чүнки олар Якубың неслини ялмадылар, оны ювудып, ёк этдилер, меканыны вейран этдилер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">Ермея Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="2">«Бу әхтиң шертлерине гулак гой. Яхуда халкы билен Иерусалим илатына беян эт.</verse>
				<verse number="3">Олара Ысрайыл Худайы Реб шейле диййәр дий: „Бу әхтиң шертлерине гулак асмадык адама нәлет болсун!</verse>
				<verse number="4">Мен ата-бабаларыңызы Мүсүрден – демир оҗагындан чыкаран гүнүм олара шейле буйрук бердим: ‘Мениң сөзүме гулак асып, Мениң буйран әхли табшырыкларымы ерине етириң. Шонда сиз Мениң халкым, Мен хем сизиң Худайыңыз боларын.</verse>
				<verse number="5">Шейтсеңиз, Мен ата-бабаларыңыза сүйт ве бал акян юрды бермеги ант ичип, берен сөзүми ерине етирерин’. Ине, гөршүңиз ялы, оны сизе бердим“». Онсоң мен: «Гой, шейле болсун, я Реб!» дийип җогап бердим.</verse>
				<verse number="6">Реб маңа бу сөзлериң хеммесини Яхуданың шәхерлеринде, Иерусалимиң көчелеринде җар эт-де, шуны айт дийди: «Бу әхтиң сөзлерине гулак асың, олары берҗай эдиң.</verse>
				<verse number="7">Чүнки Мен сизиң ата-бабаларыңызы Мүсүрден чыкаран гүнүмден тә шу гүне ченли дынгысыз „Сөзүме гулак асың“ дийип, берк дуйдурыш берип гелдим.</verse>
				<verse number="8">Эмма олар диңлемедилер, гулак асмадылар, гайтам, кесирлик билен өз яман ниетлерине эерип, херси өзүче херекет этди. Мунуң үчин Мен бу әхтиң әхли сөзлерини оларың башларындан индердим. Мен олара булары берҗай этмеги буйрупдым, эмма олар этмедилер».</verse>
				<verse number="9">Реб маңа шейле дийди: «Яхуда халкы билен Иерусалимиң илатының арасындакы дилдүвшүгиң үсти ачылды.</verse>
				<verse number="10">Олар ене-де сөзлериме гулак асмак ислемедик ата-бабаларының этмишлерине тарап доландылар. Башга худайларың ызына дүшүп, олара гуллук этдилер. Ысрайыл ве яхуда халкы өзлериниң ата-бабалары билен эден әхтими боздулар.</verse>
				<verse number="11">Шонуң үчин хем Реб шейле диййәр: „Мен оларың башындан бела индерерин, олар гачып, гутулып билмезлер. Олар Маңа дады-перят эдерлер, эмма Мен олары диңлемерин.</verse>
				<verse number="12">Онсоң Иерусалимиң ве Яхуда шәхерлериниң илаты гидип, өзлериниң садака берен худайларына дады-перят эдерлер, эмма бетбагтлык геленде, бу худайлар олары асла халас этмез.</verse>
				<verse number="13">Чүнки худайларың саны шәхерлериң саны билен деңдир, эй, Яхуда! Сиз Иерусалимиң көчелериниң санына гөрә утанчлы затлар үчин гурбанлык сыпаларыны, Багал бутуна гурбанлыклар хөдүр этмек үчин гурбанлык сыпаларыны гурдуңыз.</verse>
				<verse number="14">Эй, Ермея, сен-де бу халк үчин дилег этме, олар үчин дады-перят этме, ялбарма, чүнки бетбагтчылыга учрап, Мени чагыранларында, олары диңлемерин.</verse>
				<verse number="15">Көп пис ишлер эденинден соң, сөйгүли халкымың Мениң өйүмде нәме иши барка? Хатда Реббе багыш эдилен эт көмек этмез. Сиз пислик этмекде шатланярсыңыз.</verse>
				<verse number="16">Реб саңа ‘Мивеси датлы, яшыл япраклы зейтун агаҗы’ дийип ат берди. Эмма гүйчли галмагаллы гопгун билен оны ода берер, онуң шахалары янып күл болар.</verse>
				<verse number="17">Ысрайыл билен яхуда халкы пислик этди, олар Багал бутуна садакалар хөдүр эдип, Мениң гахарымы гетирдилер. Шонуң үчин сени экип отурдан Мен Хөкмүрован Реб башыңдан бетбагтлык индермеги карар этдим“».</verse>
				<verse number="18">Шол вагт Реб халкың эден писликлерини маңа гөркезди. Ол муны маңа әшгәр этди. Я Реб, оларың эден ишлерини маңа аян этдиң.</verse>
				<verse number="19">Мен болсам дамагы чалынмага әкидилен юваш бир гузы киминдим. Оларың: «Гелиң, агаҗы мивеси билен ёк эделиң, мундан бейләк онуң ады ятланмаз ялы, оны дирилериң юрдундан кесип ташлалың» дийип, мениң гаршыма хиле гуряндыкларыны билмедим.</verse>
				<verse number="20">Эмма, эй, адалатлы хөкүм эдйән, йүреклери ве пикирлери сынаян Хөкмүрован Реб! Давамы Саңа аян эдйәрин, олардан алҗак өҗүңи гөрейин!</verse>
				<verse number="21">Шонуң үчин хем сениң җаныңың кастына чыкып: «Сен Реббиң адындан пыгамберлик этмели дәлсиң, ёгсам бизиң элимизден өлерсиң» диййән анатот халкы хакында Хөкмүрован Реб шейле диййәндир.</verse>
				<verse number="22">Хава, Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Мен олары җезаландырарын. Оларың яш йигитлери гылычдан гечирилер, огулдыр-гызлары ачлыкдан өлерлер.</verse>
				<verse number="23">Олардан аман галаны болмаз. Чүнки вагты геленде, Мен анатот халкының башындан бетбагтлык индерерин».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">Я Реб, Сениң билен давалашсам, Сен хемише хаклы чыкярсың. Эмма ене-де адалат барада Сениң билен гүрлешмек ислейәрин. Нәме үчин эрбетлең ёлы ровачланяр? Нәме үчин хайынлар асуда яшаяр?</verse>
				<verse number="2">Олары Сен отуртдың, көк урдулар. Өсүп-улалып, миве бердилер. Сениң адың диллеринден дүшмейәр, эмма йүреклери Сенден узакдыр.</verse>
				<verse number="3">Мени болса, я Реб, Сен танаярсың, мени гөрйәрсиң, Өзүң хакдакы пикирлерими сынаярсың. Олары союлмалы гоюн кимин чыкар-да, союлҗак гүни үчин тайярла.</verse>
				<verse number="4">Хачана ченли юрт яс тутуп, отлар саралып солар? Ол ерде яшаянлаң пис ишлеринден яңа хайванлар билен гушлар йитип гитдилер. Чүнки бу халк диййәр: «Ол бизе нәме болҗагыны гөрмейәр».</verse>
				<verse number="5">Эй, Ермея, пыядалар билен ылгап ядаян болсаң, онда атлылар билен нәдип ярышҗак? Эгер ховпсуз юртда бүдрейән болсаң, онда Иордан җеңңелинден нәдип чыкҗак?</verse>
				<verse number="6">Саңа хатда доган-гарындашларың, өз машгалаң-да хайынлык этди. Еңсәңден сеслерине бат бердилер. Йүзүңе ягшы сөзлер айтсалар-да, ынанмавери сен олара.</verse>
				<verse number="7">Мен халкымы терк этдим, мирасымы ташладым, җандан сөййән халкымы душманларының элине бердим.</verse>
				<verse number="8">Мирасым Мениң үчин токайдакы арслан кимин болды. Маңа тарап награ чекди, шонуң үчин Мен оны йигренйәрин.</verse>
				<verse number="9">Мирасым назарымда гыргы дей болдумы? Хер тарапдан вагшы гушлар үстүне чозды. Гидиң-де, әхли ябаны хайванлары топлаң, гой, олар мирасымы ювудып-ялмасынлар.</verse>
				<verse number="10">Көп чопанлар үзүм багымы вейран этдилер, экин мейданымы депеләп тоздурдылар, аҗайып меллегими такыр чөле өвүрдилер.</verse>
				<verse number="11">Оны харабачылыга дөндердилер, хараба ичинде хузурымда аглаяр. Тутуш юрт вейран болды, эмма хич кимиң пиңине-де дәл.</verse>
				<verse number="12">Чөлдәки әхли депелере талаңчылар гелдилер. Чүнки юрдуң бир четинден бейлекисине ченли Реббиң гылыҗы хеләк эдер, хич ким аман галмаз.</verse>
				<verse number="13">Олар бугдай экип, тикен ордулар, гара зәхмет чекип, хайыр гөрмедилер. Реббиң гахар-газабындан яңа алан хасылларына утансынлар.</verse>
				<verse number="14">«Ысрайыл халкым үчин берен мүлкүме эл уран әхли эрбет гоңшуларымы юртларындан согруп ташларын. Яхуда халкыны-да оларың арасындан согруп ташларын. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="15">Хеммесини согруп ташланымдан соң, олара ене йүрегим авар. Оларың хер бирини өз мүлкүне, өз топрагына гайтарып гетирерин.</verse>
				<verse number="16">Халкыма Багалың адындан ант ичмеги өвредишлери ялы, өзлери-де халкымың ёлларыны ыхлас билен өвренип: „Ребден ант ичйәрин“ дийип, Мениң адымдан ант ичмеги өвренселер, онда олар-да халкымың арасында орнашарлар.</verse>
				<verse number="17">Эмма гулак асмадык хер бир миллети көки билен бүтинлей гопарып ташларын ве ёк эдерин».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">Реб маңа: «Гит-де, өзүңе непис зыгыр матадан тикилен гушак сатын алып, оны билиңе гуша, йөне оны сува батырма» дийди.</verse>
				<verse number="2">Шейлеликде, мен Реббиң сөзи боюнча бир гушак сатын алып, оны билиме гушадым.</verse>
				<verse number="3">Маңа ене Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="4">«Билиңдәки сатын алан гушагыңы ал-да, Евфрат обасына гит. Оны ол ерде бир гаяның җайрыгында гизле».</verse>
				<verse number="5">Реббиң буйругы боюнча мен гидип, гушагы Евфрат обасында гизледим.</verse>
				<verse number="6">Көп гүн геченден соң, Реб маңа: «Тур, Евфрат обасына гит-де, гизлемеги буйран гушагымы ал» дийди.</verse>
				<verse number="7">Онсоң мен Евфрат обасына гитдим, гизлән еримден газып, гушагы алдым. Эмма гушак чүйрәп заяланан экен. Ол хич зада яраҗак дәлди.</verse>
				<verse number="8">Маңа Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="9">«Реб шейле диййәр: „Мен Яхуданың текепбирлигини ве Иерусалимиң аша гедемлигини хут шонуң ялы эдип чүйредерин.</verse>
				<verse number="10">Бу пис халк кесирлик билен өз ислеглерине ковалашып, сөзүме гулак асмак ислемейәр. Олар башга худайларың ызына дүшүп, олара гуллук ве сежде эдйәрлер. Шонуң үчин олар хем хич дерде ярамаян шу гушак ялы боларлар.</verse>
				<verse number="11">Гушак ынсаның билине нәхили япышян болса, Мен хем тутуш ысрайыл ве яхуда халкларыны Өзүме шейле япышдырарын. Оларың Маңа ат-абрай, өвги ве шөхрат гетирҗек Өз халкым болмагыны иследим, эмма олар гулак асмадылар. Муны Реб айдяндыр“.</verse>
				<verse number="12">Олара шу сөзи етир, Ысрайыл Худайы Реб: „Әхли күйзелер шерапдан долар“ диййәр дий. Олар саңа: „Әхли күйзәниң шерапдан долҗагыны биз нәме билйән дәлдирис өйдйәңми?“ диерлер.</verse>
				<verse number="13">Шонда олара Реб шейле диййәр дий: „Бу юртда яшаянларың әхлисини: Давудың тагтында отуран патышалары, руханылары, пыгамберлери, Иерусалимиң тутуш илатыны серхош болянчалар шерапдан дойрарын.</verse>
				<verse number="14">Мен олары ата-энелери ве чагалары билен бирликде бири-бирини гырлышдырарын. Олары ёк эденимде, гөзүм гайгырмаз, хайпым гелмез, йүрегим авамаз. Муны Реб айдяндыр“.</verse>
				<verse number="15">Эшидиң, гулак гоюң, текепбирлик этмәң, чүнки Реб геплейәр.</verse>
				<verse number="16">Гараңкылык дүшүрмезден өң, зулмат дагларында аякларыңызы бүдретмезден өң, Худайыңыз Ребби шөхратландырың. Сиз ышыга гарашярсыңыз, эмма Реб оны өлүм көлегесине өврүп, түм гараңкылыга гаплар.</verse>
				<verse number="17">Эмма сиз муңа гулак асмасаңыз, текепбирлигиңиз үчин гизлинликде агларын; Реббиң сүрүсиниң есир эдилендиги үчин, гөзлеримиң яшы дөкүлип, сил болуп акар.</verse>
				<verse number="18">Патыша билен онуң эҗесине айт: „Тагтыңыздан дүшүп, ашакда отурың, чүнки шөхрат тәҗиңиз башыңыздан айрылды“.</verse>
				<verse number="19">Негебиң шәхерлери япылды, олары ачҗак ёкдур. Бүтин Яхуда сүргүн эдилди, тутушлыгына сүргүн эдилди.</verse>
				<verse number="20">Башыңызы галдырып, демиргазыкдан гелйәнлери гөрүң. Саңа берлен сүри, аҗайып сүриң ниреде?</verse>
				<verse number="21">Ёлбашчы эдип етишдирен адамларыңы Реб өзүңе хоҗайын этсе, нәме диерсиң? Догурян аялың бургусы ялы сени-де санҗы тутмазмы?</verse>
				<verse number="22">Эгер ичиңден: „Нәме үчин бу затлар мениң башыма дүшдүкә?“ диййән болсаң, бу этмишлериңиң көплүги себәпли этегиң ачылды ве намысыңа дегилди.</verse>
				<verse number="23">Эфиопиялы өз тениниң реңкини, гаплаң менеклерини үйтгедип билерми? Сиз хем шонуң ялы шер ишлериңизе уйгунлашансыңыз ягшылык этмеги асла билмейәрсиңиз.</verse>
				<verse number="24">Мен олары чөл ели билен соврулян саман күлкеси кимин даргадарын.</verse>
				<verse number="25">Сениң несибәң, саңа өлчәп берен пайым будур. Муны Мен – Реб айдяндырын, чүнки сен Мени унутдың, ялана бил багладың.</verse>
				<verse number="26">Мен-де уят ериң ачылсын дийип, этегиңи йүзүңе ченли галдырарын.</verse>
				<verse number="27">Мейданда ве депелериң үстүнде сениң эден неҗис ишлериңи: зынахорлыгыңы, эсрәп кишңейшиңи, хаясыз лолучылыгыңы гөрдүм. Дат гүнүңе, эй, Иерусалим! Тәмизленмегиң үчин, ене нәче вагт герек саңа?!»</verse>
			</chapter>
			<chapter number="14">
				<verse number="1">Гуракчылык барада Ермея Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="2">«Яхуда яс тутяр, онуң шәхерлери перят эдйәр. Халкы хасратдан яңа ере чөкди, Иерусалимиң перяды барха гүйҗейәр.</verse>
				<verse number="3">Хан-беглери хызматкәрлерини сув гетирмәге иберйәрлер. Олар гуя гелип, сув тапмаярлар, ызларына бош күйзели доланярлар. Олар алҗыраңңылыга дүшүп, утанч ичинде башларыны бүрейәрлер.</verse>
				<verse number="4">Юртда ягыш ягмансоң, топрак чат ачды. Муңа дайханлар утанып, башларыны бүрейәрлер.</verse>
				<verse number="5">Хатда чөлдәки кейик хем иймәге от болмансоң, ташлаяр яңы гузлан овлагыны.</verse>
				<verse number="6">Гуланлар ялаңач гаяларда дуруп, эдил шагаллар ялы хашлап дем алярлар. Отлы яйла болмансоң, өчди оларың гөзлериниң нуры».</verse>
				<verse number="7">Этмишлеримиз бизе гаршы шаятлык этсе-де, Өз адыңың хатырасына бир зат эдәй, я Реб! Бизиң дөнүклигимиз чөкдердир җуда, чүнки биз Саңа гаршы этдик гүнә.</verse>
				<verse number="8">Эй, Ысрайылың Умыды, хасратлы вагтындакы Халасгәри! Нечүн боляң бу юртда гелмишек ялы, гиҗәни гечирмек үчин дүшлән өтегчи ялы?</verse>
				<verse number="9">Нечүн Сен чашан адам ялы, халас этмәге гүйҗи етмейән батыр сөвешиҗи ялы боляң? Эмма Сен бизиң арамыздасың, биз Сениң адың билен чагырылдык, бизи терк этме, я Реб!</verse>
				<verse number="10">Бу халк хакда Реб шейле диййәр: «Олар, хакыкатдан-да, айланып гезмеги халадылар, аякларына дынчлык бермедилер. Шонуң үчин Мен-Реб олардан хошал дәлдирин. Инди оларың этмишлерини ятларын, гүнәлери үчин җезаландырарын».</verse>
				<verse number="11">Онсоң Реб маңа шейле дийди: «Бу халкың абаданчылыгы үчин дилег этме.</verse>
				<verse number="12">Олар агыз беклеселер-де, оларың перядына гулак асмарын. Олар якма гурбанлыгыны, галла садакасыны хөдүрлеселер-де, Мен олары кабул этмерин. Терсине, гылыч, ачлык ве мерги билен олары ёк эдерин».</verse>
				<verse number="13">Онсоң мен Реббе: «Вах, Хөкмүрован Реббим! Пыгамберлер олара гылыч йүзүни гөрмерсиңиз, ачлык беласыны чекмерсиңиз, бу ерде хакыкатдан-да саг-саламат яшарсыңыз диййәрлер» дийдим.</verse>
				<verse number="14">Реб маңа шейле җогап берди: «Пыгамберлер Мениң адымдан яландан пыгамберлик эдйәрлер. Олары Мен ёлламадым. Олара Мен не буйрук бердим, не-де олар билен геплешдим. Оларың сизе эдйән пыгамберликлери галп гөрнүш, бидерек палчылык билен өз йүреклериниң хилесидир».</verse>
				<verse number="15">Шонуң үчин хем бу пыгамберлер барада Реб шейле диййәр: «Мен ёлламасам хем Мениң адымдан пыгамберлик эдип, „Бу юрда гылыч ве ачлык гелмез“ диййәрлер. Эмма бу пыгамберлериң өзлери гылычдан ве ачлыкдан хеләк боларлар.</verse>
				<verse number="16">Оларың пыгамберлик эден халкы-да ачлык ве гылыч себәпли Иерусалимиң көчелерине ташланар. Оларың өзлерини, аялларыны ве огул-гызларыны җайлан болмаз. Чүнки эден писликлерини Мен оларың өз башларындан индерерин.</verse>
				<verse number="17">Сен олара шу сөзи етир: „Гой, гөзлеримиң яшы гиҗе-гүндиз кепемесин, чүнки бой гызым – эзиз халкым агыр яраланды, гүйчли зарба сезевар болды.</verse>
				<verse number="18">Мейдана чыксам, гылычдан гечириленлери гөрйәрин! Шәхере гирсем, ачлыкдан хеләк боланлары гөрйәрин! Пыгамбер-де, руханы-да хич зада дүшүнмән, юртда энтешип йөрлер“».</verse>
				<verse number="19">Яхуданы бүтинлей рет этдиңми? Сионы йүрекден йигренйәрсиңми? Нәме үчин шыпа тапмаз ялы, бизи бейле яраладың? Биз парахатлык гөзледик, эмма хайыр тапмадык. Шыпа вагтына гарашдык, эмма ховп абаняр.</verse>
				<verse number="20">Я Реб, биз өз пислигимизи, ата-бабаларымызың языгыны боюн алярыс. Чүнки биз Саңа гаршы гүнә этдик.</verse>
				<verse number="21">Өз адыңың хатырасына бизден йүз өвүрме. Өз шөхратлы тагтыңы песелтме. Бизиң билен эден әхтиңи яда сал, оны бозма.</verse>
				<verse number="22">Миллетлериң бутларының арасында ягыш ягдырып билйәни бармы? Асман чабга ягдырып билерми? Муны диңе Сен эдип билйәрсиң, я Бейик Худайымыз! Буларың барыны эдйән Сенсиң. Сендедир умыдымыз!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="15">
				<verse number="1">Соңра Реб маңа шейле дийди: «Хатда Муса билен Шамувел хузурымда дуруп ялбарсалар-да, йүрегим бу халка тарап өврүлмез. Халкымы хузурымдан ков, гой, гитсин!</verse>
				<verse number="2">Олар сенден: „Биз нирә гидели?“ дийип сорасалар, сен олара Реб шейле диййәр дий: „Гыргына хөкүм эдиленлери гыргына, гылыҗа хөкүм эдиленлери гылыҗа, ачлыга хөкүм эдиленлери ачлыга, сүргүне хөкүм эдиленлери сүргүне иберерин“».</verse>
				<verse number="3">«Оларың башындан дөрт хили бетбагтлык индерерин: өлдүрмек үчин – гылыҗы, дүйт-мүйт этмек үчин – итлери, ийип ёк этмек үчин – вагшы гушлар билен йыртыҗы хайванлары иберерин. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="4">Яхуда патышасы Хизкияның оглы Манашаның Иерусалимде эден ишлеринден яңа бүтин дүнйәниң патышалыкларыны ховп астына саларын.</verse>
				<verse number="5">Эй, Иерусалим, кимиң саңа йүреги авар? Сениң үчин ким аглар? Хал-ягдайыңы сорамак үчин ёлундан совлуп, ким сениң яныңа гелер?»</verse>
				<verse number="6">«Сен Мени рет этдиң, ыза тесдиң. Мен хем элими саңа гаршы галдырып, сени ёк эдерин. Мерхемет этмекден халыс ядадым. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="7">Юрдуң дервезелеринде халкымы чаршак билен соврарын. Перзентсиз гоюп, олары хеләк эдерин, чүнки олар пис ёлларындан дәнмедилер.</verse>
				<verse number="8">Оларың дул аялларыны деңиз чәгесинден-де көпелдерин. Йигитлериң хем эҗелериниң үстүне гүнорта чагы хеләклейҗи иберерин. Эҗелерини дуйдансыз горкы ве ховп астына саларын.</verse>
				<verse number="9">Еди чагалы аял деми-демине етмән җан берди. Онуң гүнеши гүндизиң гүни яшды, ол утанҗа галып, масгара болды. Галанларыны болса душманларының өңүнде гылыҗа табшырарын». Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="10">«Вай мениң халыма! Вах, эҗем, сен мени бүтин дүнйә билен җеделлешсин хем дава этсин дийип догрупсың! Мен хич киме карз бермедим хем, алмадым хем. Шонда-да хеммелер маңа нәлет окаярлар».</verse>
				<verse number="11">Реб шейле дийди: «Мен ысрайыл халкыны диңе ягшылык үчин гойберерин. Бетбагтлык ве хасрат дөврүнде душманыңы саңа табын эдерин.</verse>
				<verse number="12">Хич ким демир, онда-да демиргазык демри билен бүрүнҗи дөвүп билмез.</verse>
				<verse number="13">Юрдуң әхли еринде эден гүнәлең үчин талаңа берерин байлыгыңы ве хазынаңы.</verse>
				<verse number="14">Мен сени танамаян юрдуңда душманларыңа гул эдерин, газабым сизе гаршы от болуп туташып, эбедилик янар».</verse>
				<verse number="15">«Я Реб, Өзүң билйәрсиң. Мени яда сал, ярдам эт маңа. Мени ызарланлардан арымы алайын. Олара сабыр-такатлы болма, мени өлдүрмеклерине ёл берме. Бу кемсидилмелере Сениң хатыраң үчин чыдаяндыгымы билгин.</verse>
				<verse number="16">Сениң сөзлериңи тапып ийдим. Сөзлериң маңа шатлык, йүрегиме бегенч берди. Чүнки мен Сениң адың билен тутулдым, эй, Реб Хөкмүрован Худай!</verse>
				<verse number="17">Кейп чекйәнлериң мейлисинде отурмадым, шатланмадым мен. Сениң элиң үстүмде болуп, мени газапдан долдураның үчин ялңыз өзүм отурдым,</verse>
				<verse number="18">Нечүн мениң агырым дынгысыз? Нечүн яраларыма шыпа ёк? Нечүн олары беҗерип болмаяр? Сен мениң үчин сувы ыгтыбарсыз булак, алдавчы бир чешме болҗакмы?»</verse>
				<verse number="19">Мунуң үчин Реб шейле диййәр: «Эгер тоба этсең, сени ене кабул эдип, хузурымда дурзарын. Эгер бидерек сөзлери дәл-де, гымматлы сөзлери айтсаң, Мениң дилим билен гепләрсиң. Бу халкың өзи саңа тарап өврүлер, эмма сен олара тарап өврүлмерсиң.</verse>
				<verse number="20">Мен сени бу халк үчин бүрүнчден берк дивар эдерин. Олар сениң гаршыңа сөвешерлер, эмма еңип билмезлер. Халас этмек, өлүмден гутармак үчин Мен сениң билендирин. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="21">Сени эрбетлериң элинден азат эдерин, рехимсизлериң пенҗесинден халас эдерин».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="16">
				<verse number="1">Маңа Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="2">«Өзүңе аял алма, бу ерде огулларың, гызларың болмасын.</verse>
				<verse number="3">Бу юртда доглан огуллар ве гызлар, олары дүнйә индерен эне-аталар хакда Мен-Реб шейле диййәрин:</verse>
				<verse number="4">Олар агыр кеселлерден өлерлер, олар үчин яс тутулмаз, җесетлери җайланылмаз, топрагың йүзүнде дерс ялы болуп ятарлар. Олар гылычдан ве ачлыкдан хеләк боларлар. Җесетлери гушлара ве йыртыҗы хайванлара шам болар.</verse>
				<verse number="5">Чүнки Реб шейле диййәр: „Яс тутулян өе гирме, матам тутмак, агламак үчин гитме. Чүнки Мен бу халкдан саг-саламатлыгымы, сөйгими ве рехим-шепагатымы айырдым. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="6">Бу юртда улудан-кичә хеммелер өлер. Олары җайламазлар, хич ким олар үчин яс тутмаз, өз беденини яраламаз я-да сачыны сырмаз.</verse>
				<verse number="7">Яс тутяны көшешдирмек үчин хич ким онуң билен чөрек иймез. Эне-атасыны йитирене теселли кәсесинден ичирмезлер.</verse>
				<verse number="8">Мейлис эдилйән өе гирме, олар билен отурма, ийип-ичме“.</verse>
				<verse number="9">Ысрайыл Худайы Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Сизиң гүнлериңизде гөзүңизиң алнында бу ерден шатлыкдыр гүлки сесини, өйленйән йигит билен гелниң той сесини кесерин“.</verse>
				<verse number="10">Бу сөзлериң әхлисини халка етирениңде, олар саңа: „Нәме үчин Реб бизиң үстүмизден бу элхенч бетбагтлыгы индерҗегини айтдыка? Бизиң языгымыз нәме? Худайымыз Реббе гаршы биз нәме гүнә этдиккәк?“ диерлер.</verse>
				<verse number="11">Шонда сен олара Реб, ине, шейле айдяр дий: „Бу сизиң ата-бабаларыңызың Мени терк эдендиклери үчиндир. Олар башга худайларың ызына дүшдүлер, олара гуллук хем сежде этдилер. Менден йүз өвүрдилер, канунымы ерине етирмедилер.</verse>
				<verse number="12">Сиз болса ата-бабаларыңыздан-да бетер пислик этдиңиз. Маңа гулак асман, хер бириңиз кесирлик билен өз эрбет ниетлериңизиң ызына дүшдүңиз.</verse>
				<verse number="13">Мунуң үчин Мен сизи бу юртдан чыкарып, өзүңизиң-де, ата-бабаларыңызың-да танамаян юрдуна ташларын. Ол ерде гиҗе-гүндиз башга худайлара гуллук эдерсиңиз, Мен сизе мерхемет этмерин“.</verse>
				<verse number="14">Мунуң үчин Реб шейле диййәр: „Шейле гүнлер гелер, адамлар гайдып ысрайыл халкыны Мүсүрден чыкаран Ребден ант ичйәрин диймезлер.</verse>
				<verse number="15">Мунуң дерегине ысрайыл халкыны демиргазык юртдан, даргадылан бейлеки юртлардан чыкаран Ребден ант ичйәрин дийҗек гүнлери гелер. Чүнки Мен олары ата-бабаларына берен топрагыма гайтарып гетирерин“.</verse>
				<verse number="16">Реб шейле диййәр: „Мен көп балыкчылары ёлларын, олары тутарлар. Ондан соңра Мен көп авчылары ёлларын. Хер дагың, хер депәниң үстүнден ве хер гаяның говагындан олары авларлар.</verse>
				<verse number="17">Чүнки Мениң гөзлерим оларың эдйән пис ишлериндедир. Олар Мениң хузурымдан гизленип билмез, этмишлери назарымдан сыпмаз.</verse>
				<verse number="18">Олар йигренҗи маслык бутлары билен юрдумы харама чыкардылар, мүлкүми неҗис затларындан долдурдылар. Шонуң үчин Мен олара этмишлеридир гүнәлери үчин ики эссе төледерин“».</verse>
				<verse number="19">Реб мениң гүйҗүм хем галамдыр, бетбагтлык гүнүнде Пенакәримдир! Дүнйәниң дөрт күнҗүнден миллетлер Сениң хузурыңа гелип: «Бизиң ата-бабаларымыз диңе ялан затлары, өзлерине бирҗик-де пейдасы болмадык бидерек бутлары мирас алдылар» диерлер.</verse>
				<verse number="20">Хей, ынсан өзүне худайлар ясармы? Олар худай дәл ахырын!</verse>
				<verse number="21">«Шонуң үчин хем, Мен-Реб бу гезек олара гүйҗүми ве гудратымы хөкман гөркезерин. Шонда олар Мениң адымың Ребдигини билерлер».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="17">
				<verse number="1">«Яхуданың гүнәси демир галам билен язылды. Бу оларың йүреклериниң гатына, гурбанлык сыпаларының шахларына чакмак дашы билен оюлып язылды.</verse>
				<verse number="2">Хер гүр япраклы агаҗың янындакы ве бейик байырдакы гурбанлык сыпалары, Ашера бутлары оларың чагаларының ядындадыр.</verse>
				<verse number="3">Сениң байлыгыңы ве тутуш хазыналарыңы юрдуңда эден гүнәлериңиң төлеги хөкмүнде олҗа эдип пайларын.</verse>
				<verse number="4">Саңа берен мүлкүми өз гүнәң билен йитирдиң. Мен сени танамаян юрдуңда душманларыңа гул эдерин, чүнки сиз Мениң газабымы туташдырдыңыз, ол эбедилик ловлар».</verse>
				<verse number="5">Реб шейле диййәр: «Ынсана бил баглан, ынсаның гүйҗүне даянан, йүреги Ребден дашлашан адама нәлет болсун!</verse>
				<verse number="6">Ол чөлдәки бир чалы ялыдыр, ягшылык геленде оны гөрмез. Гурак чөлде, илатсыз шорлукда яшар.</verse>
				<verse number="7">Реббе бил баглан, Реббе даянан адам нәхили багтлы!</verse>
				<verse number="8">Ол сувуң якасында отурдылан агач киминдир, чешмәниң боюнда көкүни яйрадар. Ыссыдан горкян дәлдир, япрагы хемише яшылдыр. Йыл гурак геленде хем гайга батмаз, миве бермекден асла галмаз».</verse>
				<verse number="9">Ынсан йүреги әхли затдан хилегәрдир, халыс ёлдан чыкандыр. Оңа ким дүшүнип билер?</verse>
				<verse number="10">«Мен-Реб хер ынсана тутан ёлуна, эден ишлерине гөрә җеза бермек үчин, ынсаның йүрегини барлаярын, пикирлерини сынаярын».</verse>
				<verse number="11">Харам байлык топлан өз гузламадык юмуртгаларының үстүнде отуран кәкилик киминдир. Өмри ярпы боланда, ол байлык элден гидер, өмрүниң ахырында болса ол акмак болуп чыкар.</verse>
				<verse number="12">Мукаддес өйүмиз овал-башдан беленде гөтерилен шөхратлы тагт киминдир.</verse>
				<verse number="13">Я Реб! Эй, Ысрайылың Умыды! Сени терк эденлериң бары утанҗа галар. «Менден йүз өвренлер тоз-топрага сиңип гидерлер, чүнки олар Мен Ребби – дири сувлар чешмесини, терк этдилер».</verse>
				<verse number="14">Я Реб, маңа шыпа бер, сагалайын. Мени халас эт, халас болайын, чүнки өвгим диңе Сенсиң.</verse>
				<verse number="15">Ине, олар маңа: «Реббиң сөзи ниреде? Ханы, ол амала ашсын-да!» диййәрлер.</verse>
				<verse number="16">Мен хызматыңда чопан болмакдан гачмадым. Бетбагтлык гүнүниң гелмегини-де ислемедим. Агзымдан чыкян хер бир сөзи Өзүң билйәнсиң, я Реб, ол сөз хузурыңда аяндыр.</verse>
				<verse number="17">Мени ховп астына салма, бетбагтлык гүни пенакәрим Сенсиң.</verse>
				<verse number="18">Гой, мени ызарлаянлар утанҗа галсын, эмма мени утанҗа гойма. Гой, олар горка дүшсүн, эмма мени горка салма. Башларындан бетбагтлык гүнүни индерип, гоша гыргынчылык билен ёк эт олары.</verse>
				<verse number="19">Реб маңа шейле дийди: «Яхуда патышаларының гирип-чыкян Халк дервезеси билен Иерусалимиң әхли дервезелерине гит-де, ол ерде дур.</verse>
				<verse number="20">Онсоң халка шейле дий: „Эй, Яхуда патышалары, тутуш Яхуда ве бу дервезелерден гирйән әхли Иерусалим илаты, Реббиң сөзүне гулак асың!“».</verse>
				<verse number="21">Реб шейле диййәр: «Өз җаныңызың хатырасына Сабат гүни йүк гөтермәң, Иерусалимиң дервезелеринден ичери йүк салмаң.</verse>
				<verse number="22">Сабат гүни өйүңизден йүк чыкармаң, хич бир иш этмәң. Мениң ата-бабаларыңыза буйрушым ялы, Сабат гүнүни мукаддес хасаплаң.</verse>
				<verse number="23">Эмма олар Мени диңлемедилер, гулак асмадылар. Бойнуёгынлык эдип, Мени диңлемедилер, тербийәми алмадылар».</verse>
				<verse number="24">Реб ене шуны айдяндыр: «Эгер сиз Маңа гулак асып, Сабат гүни бу шәхериң дервезелеринден йүк салмасаңыз, хич бир иш этмән, Сабат гүнүни мукаддес хасапласаңыз,</verse>
				<verse number="25">онда Давут тагтында отурҗак патышалар өз эмелдарлары билен сөвеш арабаларына, атлара мүнүп, яхуда халкы ве Иерусалимиң илаты билен бирликде бу шәхериң дервезелеринден гирерлер. Бу шәхер эбеди илатлы болар.</verse>
				<verse number="26">Яхуда шәхерлеринден, Иерусалимиң этрапларындан, бенямин топрагындан, гүнбатар байырлыкдан, даглыкдан ве Негепден адамлар гелерлер. Олар Реббиң өйүне якма гурбанлыклары билен бейлеки гурбанлыклары, галла садакасыны, якымлы ыслы түтетги билен шүкүр садакасыны гетирерлер.</verse>
				<verse number="27">Эмма Мени диңлемесеңиз, Сабат гүни Иерусалимиң дервезелеринден йүкли гирип, Сабат гүнүни мукаддес хасапламасаңыз, онда Мен шәхериң дервезелерини ода берерин. От Иерусалимиң ички галаларыны якып яндырар, ол хич вагт сөнмез».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="18">
				<verse number="1">Ермея Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="2">«Тур, күйзегәриң өйүне гир, сөзлерими шол ерде саңа аян эдерин».</verse>
				<verse number="3">Мен күйзегәриң өйүне гитдим. Мен онуң чархың башында ишләп отураныны гөрдүм.</verse>
				<verse number="4">Күйзегәриң тоюндан ясаян күйзеси элинде дөвленде, ол өз ислейши ялы палчыкдан башга бир күйзе ясады.</verse>
				<verse number="5">Онсоң маңа ене Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="6">«Эй, ысрайыл халкы, Мен-де сизи бу күйзегәриң ясайшы ялы ясап билмеринми? Муны Мен-Реб айдяндырын. Эдил күйзегәриң элинде тоюн нәхили болса, сиз хем Мениң элимде шейлесиңиз, эй, ысрайыл халкы!</verse>
				<verse number="7">Мен бир миллети я-да патышалыгы согруп ташламак, юмруп ёк этмек барада җар этсем,</verse>
				<verse number="8">эмма гүррүңини эден бу миллетим шонда эрбетлигинден дөнсе, онуң башындан индерҗек бетбагтлыгымдан эл чекерин.</verse>
				<verse number="9">Айдалы, Мен бир миллети я-да патышалыгы беркарар эдип, бина этмек хакында җар эден болсам,</verse>
				<verse number="10">эмма бу миллет мениң назарымда пис ишлер эдип, сөзүме гулак асмаса, онда Мен оңа этҗек ягшылыгымдан эл чекерин.</verse>
				<verse number="11">Шонуң үчин хем инди яхуда халкы билен Иерусалим илатына Реб шейле диййәр дий: „Мен сизе гаршы эрбет пикирлер дүзүп, башыңыза бела-бетер гетирерин. Инди хер бириңиз пис ёлларыңыздан дөнүң, яшайшыңызы ве херекетлериңизи дүзедиң“.</verse>
				<verse number="12">Эмма олар: „Бидереклик! Биз өз пикирлеримизе эерерис, кесирлик билен өз эрбет ниетлеримизе гөрә херекет эдерис“ диерлер.</verse>
				<verse number="13">Мунуң үчин Реб шейле диййәр: „Миллетлер арасында сораң, булар ялы зады ким эшидипдир? Ысрайыл бой гызы өрән элхенч иш этди.</verse>
				<verse number="14">Ливаның гары онуң бейик гаяларыны, хей, терк эдерми? Онуң узакдан акян совук булаклары хей кесилерми?</verse>
				<verse number="15">Эмма халкым болса Мени терк этди, бидерек худайлара түтетги якды. Бу худайлар оларың гитҗек ёлларында, овалкы ёлларда бүдремеклерине себәп болдулар. Олар чаркандаклы ёлдан йөрәп, догры ёлы терк этдилер.</verse>
				<verse number="16">Олар бу юрды элхенчлиге, эбедилик масгарачылыга өвүрдилер. Ондан гечйәнлериң барыны горкы басар, олар гең галып, башларыны яйкарлар.</verse>
				<verse number="17">Олары душманларының өңүнде гүндогар шемалы кимин пытрадарын. Башларындан бетбагтлык инен гүни йүзүми дәл-де, еңсәми гөркезерин“».</verse>
				<verse number="18">Шонда халк: «Гелиң, Ермея гаршы дил дүвшелиң. Руханыларың өвретҗек кануны-да, акылдарларың берҗек маслахаты-да, пыгамберлериң аян этҗек сөзи-де етерлик ахырын. Гелиң, оңа дилимиз билен хүҗүм эделиң, хич бир сөзүне гулак асмалың» дийди.</verse>
				<verse number="19">Я Реб, Сен маңа гулак гой, гаршыдашларымың сесини эшит!</verse>
				<verse number="20">Ягшылыга яманлык эдилерми? Эмма олар җанымы алмак үчин чукур газдылар. Газабыңы олардан совмак, олара ягшылык дилемек үчин, хузурыңда нәхили дуранымы ядыңа сал.</verse>
				<verse number="21">Мунуң үчин чагаларыны ачлыга бер, кесгир гылыҗа табшыр. Аяллары перзентсиз дул галсын, эркеклерини аҗал алсын, яш йигитлери сөвешде гылычдан өлсүн.</verse>
				<verse number="22">Үстлерине гаракчылары дуйдансыз дөкениңде, өйлеринден дады-перят эшидилсин. Чүнки мени тутмак үчин чукур газдылар, аягымың астына гизлин дузак гурдулар.</verse>
				<verse number="23">Я Реб, Сен мени өлдүрмек үчин эдилен бу дилдүвшүклериң барыны билйәнсиң. Оларың языгыны багышлама, гүнәлерини назарыңдан дүшүрме. Гой, олар хузурыңда йыкылсынлар, олара гаршы газабыңда херекет эт.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="19">
				<verse number="1">Реб шейле дийди: «Гит-де, күйзегәриң тоюндан ясан бир күйзесини сатын ал. Халкың ве руханыларың яшулуларындан бирнәчесини яның билен алып,</verse>
				<verse number="2">Күйзе дөвүги диен дервезәниң голайындакы Бенхинном дересине гит. Саңа айтҗак сөзлерими шол ерде ыглан эт.</verse>
				<verse number="3">Олара: „Эй, Яхуда патышалары билен Иерусалим илаты, Реббиң сөзүне гулак асың“ дий. Ысрайыл Худайы Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Мен бу ериң үстүнден шейле бир бетбагтлык индерерин велин, оны эшиденлериң гулаклары шаңлар.</verse>
				<verse number="4">Чүнки бу халк Мени терк этди, бу ери харама чыкарды. Олар ата-бабаларының хем, Яхуда патышаларының хем танамаян башга худайларына садакалар хөдүр этдилер, бу ери бигүнә дөкүлен гандан долдурдылар.</verse>
				<verse number="5">Чагаларыны отда якып, Багал бутуна якма гурбанлык хөкмүнде хөдүрлемек үчин сеждегәхлер гурдулар. Мен олара бейле иши буюрмандым, айтмандым, бейле зат келләме-де гелмәнди.</verse>
				<verse number="6">Шонуң үчин хем инди ол ере ‘Топет’ я-да ‘Бенхинном дереси’ дийилмән, ‘Өлүм җүлгеси’ дийилҗек гүнлер гелер. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="7">Бу ерде Яхуда билен Иерусалимиң ниетлерини пуҗа чыкарарын. Олары җанларының кастына чыканларың элине берип, душманларының өңүнде гылычдан хеләк эдерин. Җесетлерини гушлара ве йыртыҗы хайванлара шам эдерин.</verse>
				<verse number="8">Мен бу шәхери харабачылыга өврүп, рысва эдерин. Ол ерден гечйәнлериң барыны горкы басар ве онуң башындан инен әхли бела-бетерлер себәпли оңа сыкылык чаларлар.</verse>
				<verse number="9">Огулларының ве гызларының этини өзлерине ийдирерин. Җанларының кастына чыкан душманлары олары габава саланда, чекйән хасратларындан яңа бири-бириниң этини иерлер“.</verse>
				<verse number="10">Онсоң сен өзүң билен гиденлериң гөзүниң алнында күйзәни дөв.</verse>
				<verse number="11">Олара Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: „Күйзегәриң күйзесиниң дөвлүши ялы, оны тәзеден беҗерип болмайшы ялы, Мен хем бу халкы ве шәхери шейдип дөверин. Топетде өлүлери җайламак үчин ер галмаз.</verse>
				<verse number="12">Мен бу ери хем, онуң илатыны хем шейле эдерин. Бу шәхери эдил Топет ялы эдерин. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="13">Иерусалимиң өйлери-де, Яхуданың патышаларының көшклери-де Топет ялы мурдар сайылар. Чүнки бу өйлериң әхлисиниң үчегинде асман җисимлерине якымлы ыслы түтетгилер якдылар, башга худайлара ичги садакасыны хөдүрледилер“».</verse>
				<verse number="14">Онсоң Ермея өзүни Реббиң пыгамберлик этмек үчин иберен ери болан Топетден гелди. Ол Реббиң өйүниң ховлусында дуруп, тутуш халка шейле дийди:</verse>
				<verse number="15">«Ысрайыл Худайы Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Оларың бойнуёгынлык эдип, Маңа гулак асмакдан йүз өврендиклери үчин, инди Мен бу шәхериң ве онуң әхли обаларының гаршысына айдан әхли бела-бетерлерими үстлеринден индерерин“».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="20">
				<verse number="1">Реббиң өйүниң баш гөзегчиси Иммериң оглы Пашхур руханы Ермеяның бу сөзлери пыгамберлик эденини эшитди.</verse>
				<verse number="2">Онсоң Пашхур Ермея пыгамбери урды ве Реббиң өйүндәки ёкаркы Бенямин дервезесинде аякларына күнде салды.</verse>
				<verse number="3">Эртеси сәхер билен Пашхур Ермеяны күндеден бошаданда, Ермея оңа шейле дийди: «Реб сени Пашхур дәл-де, Магор Мисабып дийип атландырды.</verse>
				<verse number="4">Чүнки Реб шейле диййәр: „Мен сениң өзүңи ве дост-ярларың барыны ховп астына саларын. Оларың душман гылыҗындан хеләк болшуны өз гөзлериң билен гөрерсиң. Мен тутуш Яхуданы Бабыл патышасының элине берерин. Бу патыша олары Бабыла әкидер ве гылычдан гечирер.</verse>
				<verse number="5">Мен бу шәхериң әхли байлыгыны, мал-мүлкүни, гымматбаха затлары билен Яхуда патышаларының әхли генҗи-хазыналарыны душманларының элине берерин. Олара талаң салып, әхли затларыны Бабыла әкидерлер.</verse>
				<verse number="6">Эй, Пашхур, сен билен сениң өйүңде яшаянларың бары Бабыла сүргүн эдилер. Сен-де, сени сөййәнлер-де, ягны сениң яландан пыгамберлик эден адамларың-да шол ерде өлүп, шол ерде җайланарсыңыз“».</verse>
				<verse number="7">Я Реб, Сен мени алдадың, мен-де алдандым. Сен менден гүйчлүсиң, Сен мени еңдиң. Бүтин гүн мен болдум гүлки, яңсылаяр хер ким мени.</verse>
				<verse number="8">Чүнки геплесем, перят эдйәрин, «Зорлук ве зулум!» дийип гыгырярын. Реббиң сөзүнден яңа бүтин гүн кемсидилдим ве масгара болдум.</verse>
				<verse number="9">Мен: «Инди Ол хакда дил ярмарын, Онуң адындан геплемерин» дийсем, Онуң сөзи сүеклериме орнашып, йүрегиме от берди. Оны ичимде сакламакдан ирдим, мундан артык чыдап билмейәрин.</verse>
				<verse number="10">Мен: «Әхли тарапдан ховп абаняр! Үстүнден арз эдиң! Бизем арз эделиң!» диен пышырдылары эшитдим. Әхли якын достларым бүдремегиме гөз дикип: «Белки, алданар, шонда еңерис оны, ондан аларыс арымызы» диййәрлер.</verse>
				<verse number="11">Эмма Реб батыр сөвешиҗи кимин мениң билендир, шонуң үчин мени ызарлаянлар бүдрәрлер, еңип билмезлер. Үстүнлик газанып билмәндиклери үчин, олар эрбет утанҗа галарлар. Оларың утанҗы эбедилик болар, хич вагт унудылмаз.</verse>
				<verse number="12">Эй, Хөкмүрован Реб, догры адамлары сынаян, йүреклери гөрйән ве пикирлери окаян Сенсиң! Давамы Саңа мәлим эдйәрин, олардан алҗак өҗүңи гөрейин!</verse>
				<verse number="13">Реббе нагма айдың, Реббе алкыш окаң! Чүнки гарыбың җаныны ярамазларың элинден Ол халас этди.</verse>
				<verse number="14">Мениң доглан гүнүме нәлет болсун! Энемиң мени догран гүнүне алкыш болмасын!</verse>
				<verse number="15">«Оглуң болды!» дийип, какамы бегендирен бушлукча нәлет болсун!</verse>
				<verse number="16">Гой, ол адам Реббиң гайгырман юмран шәхерлери кимин болсун! Сәхер дады-перят, гүнортан ахы-нала эшидилсин!</verse>
				<verse number="17">Чүнки ол адам ятгыдакам өлдүрмеди, ёгсам энем мениң мазарым боларды, онуң ятгысы эбедилик гөврели боларды.</verse>
				<verse number="18">Мен нәме үчин энеден догулдымкам? Гайгы-хасрат чекип, өмрүми рысвалыкда гечирмек үчинми?</verse>
			</chapter>
			<chapter number="21">
				<verse number="1">Патыша Сидкия Малкыяның оглы Пашхур билен Магасеяның оглы Сепаня руханыны Ермеяның янына иберенде, Ермея Реббиң шу сөзи аян болды. Пашхур билен Сепаня оңа:</verse>
				<verse number="2">«Бабыл патышасы Небукаднесарың гаршымыза урушяндыгы себәпли бизиң үчин Реббе ялбарсана. Белки, Реб бизиң үчин Өз аҗайып гудратларының бирини гөркезип, Небукаднесары юрдумыздан ковар» дийди.</verse>
				<verse number="3">Ермея олара Сидкия шуны айдың дийди:</verse>
				<verse number="4">«Ысрайыл Худайы Реб шейле диййәр: „Сизиң дашкы диварларыңызы габаян Бабыл патышасы билен бабыллыларың гаршысына уланян элиңиздәки ярагларыңызы ызына өврерин. Оларың хеммесини бу шәхериң ортасына үйшүрерин.</verse>
				<verse number="5">Гүйч-гудратым билен, гүйчли гахарым билен газап атына атланып, Мениң Өзүм сизиң гаршыңыза уршарын.</verse>
				<verse number="6">Мен бу шәхердәкилериң барыны: ынсандыр хайваныны хеләк эдерин. Олар айылганч мергиден өлерлер.</verse>
				<verse number="7">Мундан соң Яхуданың патышасы Сидкияны, онуң эмелдарларыны, бу шәхериң илатыны урушдан, ачлыкдан ве мергиден аман галанларың барыны Бабыл патышасы Небукаднесарың, өз җанларының кастына чыкан душманларының элине берерин. Небукаднесар олары гылычдан гечирер, олары гайгырмаз, олара хайпы гелмез ве йүреги авамаз. Муны Реб айдяндыр“.</verse>
				<verse number="8">Бу халка хем Реб шейле диййәр дий: „Ине, Мен яшайыш ёлы билен өлүм ёлуны сизиң өңүңизде гойярын.</verse>
				<verse number="9">Бу шәхерде галан гылычдан, ачлыкдан ве мергиден өлер, эмма дашары чыкып, өзлерини габан бабыллыларың элине дүшен өз җаныны гутарып аман галар.</verse>
				<verse number="10">Мен бу шәхере ягшылык дәл-де, бетбагтлык индермек карарына гелдим. Муны Реб айдяндыр. Бу Бабыл патышасының элине берлер ве ол хем муны ода якар“.</verse>
				<verse number="11">Яхуда патышасының неслине айт, Реббиң сөзүне гулак асың дий:</verse>
				<verse number="12">„Эй, Давудың несли! Реб шейле диййәр: ‘Эртирине адалаты берҗай эдиң, талананы залымың элинден халас эдиң. Ёгсам пис ишлериңиз зерарлы газабым от кимин ловлап яндыраймасын, оны хич ким сөндүрип билмез.</verse>
				<verse number="13">Мен саңа гаршыдырын, эй, өзүни дүзде гая сайян җүлге илаты!’. Муны Реб айдяндыр. Сиз диййәңиз: ‘Бизе ким гаршы чыкып билер? Месгенимизе ким гирип билер?’</verse>
				<verse number="14">Мен сизи эден ишлериңизе гөрә җезаландырарын, токайыңыза от берерин, от төверегиңиздәки затлары якып яндырар“». Муны Реб айдяндыр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="22">
				<verse number="1">Онсоң Реб маңа Яхуда патышасының өйүне бар-да, ол ерде шу сөзи аян эт дийди:</verse>
				<verse number="2">«Эй, Давут тагтында отуран Яхуда патышасы, сениң өзүң, эмелдарларың ве бу дервезеден гирйән халкың билен бирликде Реббиң сөзүни эшидиң!</verse>
				<verse number="3">Реб шейле диййәр: „Адалаты ве догручыллыгы берҗай эдиң, эзилени залымың элинден халас эдиң; гелмишеге, етим билен дул аяла азар бермәң, зорлук этмәң, бу ерде нәхак ган дөкмәң.</verse>
				<verse number="4">Эгер сиз бу иши хакыкатдан этсеңиз, онда Давут тагтында отурҗак патышалар атлара ве сөвеш арабалара мүнүп, оларың өзлери, хызматкәрлери хем халкы бу өйүң дервезелеринден гирерлер.</verse>
				<verse number="5">Эгер-де бу сөзлери диңлемесеңиз, Өз барлыгымдан ант ичйәрин, бу өй хараба дөнер. Муны Реб айдяндыр“.</verse>
				<verse number="6">Чүнки Яхуда патышасының көшги барада Реб шейле диййәр: „Сен гөзүме гөзел Гилгат токайы дей, Ливан агачларына бүренен даг дей болсаң-да, Мен сени хөкман чөллүге, илатсыз шәхере өврерин.</verse>
				<verse number="7">Гаршыңа эллери яраглы хеләклейҗилери белләрин. Олар сайлама кедрлериңи чапып, олары ода атарлар.</verse>
				<verse number="8">Көп миллетлер бу шәхериң янындан геченде, бири-бирине: ‘Бу бейик шәхери Реб нәме үчин бейтдикә?’ диерлер.</verse>
				<verse number="9">Олара шейле җогап берерлер: ‘Олар өзлериниң Худайы Реббиң әхтини терк этдилер, башга худайлара сежде ве гуллук этдилер’“.</verse>
				<verse number="10">Өлен үчин агламан, оңа яс тутман, эйсем сүргүне гиден үчин зар-зар аглаң, чүнки ол инди өврүлип гелмез, догдук меканыны гөрмез.</verse>
				<verse number="11">Какасы Ёшыяның ерине Яхуданың патышасы болан ве ол ерден чыкып гайдан Шаллум хакында Реб шейле диййәр: „Ол бу ере инди өврүлип гелмез.</verse>
				<verse number="12">Есир эдилип әкидилен еринде өлер ве бу юрды гайдып гөрмез“.</verse>
				<verse number="13">Өйүни нәдогрулык билен гуряның, эйваныны адалатсызлык билен гиңелдйәниң, башга бирини мугт ишледип, онуң хакыны бермейәниң дат гүнүне!</verse>
				<verse number="14">„Өзүме ёкаркы гатда гиң отаглары болан аҗайып көшк салнарын“ диййәниң халына вай! Ол көшгүне бейик пенҗирелер гояр, кедр агаҗы билен өртүп, оны гырмызы реңке бояр.</verse>
				<verse number="15">Кедр агаҗыны башгалардан көп улананың билен нәме, патыша болаярмың? Атаң хем дойянча бол ийип-ичйәрди, йөне ол адалатлыды хем догручылды. Шонуң үчинем онуң ишлери угруна болды.</verse>
				<verse number="16">Ол гарыбың, мәтәҗиң хакыны алып берди; мунуң үчин онуңкы угруна болды. Бу Мени танамагың манысы дәлмидир? Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="17">Эмма сениң гөзүң ве йүрегиң харам газанҗа, бигүнә ган дөкмәге, зулум хем зорлук этмәге дикилипдир.</verse>
				<verse number="18">Мунуң үчин Яхуда патышасы Ёшыяның оглы Ехоякым хакда Реб шейле диййәр: „Онуң үчин: ‘Вай, гардашым!’ я-да ‘Вай, җигерим!’ дийип яс тутмазлар. ‘Вай, ага!’ я-да ‘Вай, онуң алыхезретлери!’ дийип, онуң үчин яс тутуп агламазлар.</verse>
				<verse number="19">Маслыгыны сүйрәп, Иерусалим дервезесинден чыкарып зыңарлар, эшек гөмен ялы эдип гөмерлер“.</verse>
				<verse number="20">Ливана чык-да, перят эт. Башанда сесиңи гаталт, Абарымдан перят эт, чүнки әхли ойнашларың гырылды.</verse>
				<verse number="21">Ишиң ровачка, Мен саңа йүзлендим, йөне сен: „Диңлемерин“ дийдиң; яшлыгыңдан бәри ёлуң шу болды, сөзүме хич гулак асмаярдың.</verse>
				<verse number="22">Әхли ёлбашчыларыңы ел әкидер, ойнашларың сүргүн эдилер. Шонда эден писликлериңден яңа, утанҗа галып, боларсың рысва.</verse>
				<verse number="23">Эй, Ливанда месген тутан, кедр агачларында хөвүртге ясан! Сени чага догуряныңкы ялы бургыдыр санҗы гуршанда, чекерсиң ахы-нала!</verse>
				<verse number="24">Өз барлыгымдан ант ичйәрин, муны Мен – Реб айдяндырын. Эй, Яхуда патышасы Ехоякымың оглы Ехоякын, саг элимдәки мөхүр йүзүги болаянам болсаң, Мен сени чыкарып ташларын.</verse>
				<verse number="25">Сени җаныңың кастындакыларың, горкян адамларыңың элине, Бабыл патышасы Небукаднесар билен бабыллыларың элине берерин.</verse>
				<verse number="26">Сен билен сени догран эҗеңи өзүңизиң догулмадык ериңиз болан башга юрда зыңарын, шол ерде-де өлерсиңиз.</verse>
				<verse number="27">Сизиң шу юрда ене доланасыңыз гелер, йөне оңа хич вагт йүзүңиз дүшмез».</verse>
				<verse number="28">Бу Ехоякын диен адам әсгерилмейән дөвүк күйзе болуп, хич киме герекмеҗек гапдыр. Ол несли билен бирликде өзлериниң танамаян юрдуна ташланды.</verse>
				<verse number="29">Эй, юрт, юрт, юрт! Реббиң сөзүни эшит!</verse>
				<verse number="30">Реб шейле диййәр: «Бу адамы зүрятсыз, өмрүнде иши оңуна болмаҗак адам дийип язың. Чүнки инди онуң неслинден хич кимиң иши оңуна болмаз, хич бири Давут тагтында отурмаз ве Яхудада хөкүм сүрмез».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="23">
				<verse number="1">«Мениң өримиң гоюнларыны ёк эдип, даргадян чопанларың вай халына! Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="2">Шонуң үчин Ысрайыл Худайы Реб халкымы бакян чопанлар хакда шейле диййәр: „Сиз Мениң сүрими даргатдыңыз, ковдуңыз, олары идетмедиңиз. Ине, Мен ярамаз ишлериңиз зерарлы сизи җезаландырарын. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="3">Сүримиң галанларыны олары даргадан әхли юртларымдан йыгнарын, олары гайтадан агылларына гетирерин; олар көпелерлер, өрңәрлер.</verse>
				<verse number="4">Олара чопанлар гоярын, олар инди горкмазлар, хедер этмезлер ве йитирим болмазлар. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="5">Ине, Мениң Давудың неслинден бир догручыл Шаха чыкарҗак гүнлерим гелйәр; муны Реб айдяндыр. Ол ша тагтына чыкып, пайхаслы хөкүм сүрер, юртда адалат ве догручыллык билен херекет эдер.</verse>
				<verse number="6">Онуң дөврүнде Яхуда халас болар, Ысрайыл ховпсуз яшар. Оны: ‘Реб – бизиң Хакперверимиздир!’ дийип атландырарлар.</verse>
				<verse number="7">Шонуң үчин хем шейле гүнлер гелер, мундан бейләк ‘Ысрайыл халкыны Мүсүр юрдундан чыкаран Реббиң барлыгындан ант ичйәрин’ дийилмез. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="8">Муңа дерек: ‘Ысрайыл халкының тохум-тиҗини демиргазык юрдундан ве даргадан юртларындан чыкарып гетирен Реббиң барлыгындан ант ичйәрин’ дийилҗек гүнлер гелер. Олар өз юртларында яшарлар“».</verse>
				<verse number="9">Пыгамберлер хакында: Йүрегим ичимде сынды, әхли сүңклерим сандыраяр. Реб себәпли, Онуң мукаддес сөзлери себәпли мен серхош адам кимин, шерабың есири кимин болдум.</verse>
				<verse number="10">Чүнки юрт зынахорлыкдан долудыр, юрт нәлет зерарлы яс тутяр, чөлүң өрүлери гураяр. Адамлар пис ёла дүшүп, гүйчлерини зорлуга сарп эдйәр.</verse>
				<verse number="11">«Пыгамбер-де, руханы-да худайсыздыр, оларың пислигини хатда Өз өйүмде-де гөрдүм. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="12">Мунуң үчин йөрейән ёллары олара гараңкыдакы сүрчек ер кимин болар, ол ерде бүдрәп йыкыларлар. Чүнки җеза йылы оларың башына бела гетирерин. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="13">Самария пыгамберлериниң арасында Мен бу неҗис иши гөрдүм: Багалың адындан пыгамберлик эдип, олар Мениң халкым ысрайылы аздырдылар.</verse>
				<verse number="14">Иерусалимиң пыгамберлериниң арасында-да айылганч зат гөрдүм: олар зына эдйәрлер, ялана эерйәрлер, яманлык эдйәнлери гүйчлендирйәрлер, шейдип, хич ким эрбетликден эл чекмейәр. Мениң үчин оларың әхлиси Содом кимин, болды Иерусалимиң илаты Гомора кимин.</verse>
				<verse number="15">Шонуң үчин пыгамберлер хакында Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Мен олара аҗы ёвшан ийдирҗек, зәхерли сув ичирҗек. Чүнки Иерусалим пыгамберлериниң худайсызлыгы тутуш юрда яйрады“.</verse>
				<verse number="16">Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Өзүңизе пыгамберлик эдйән пыгамберлериң сөзлерини диңлемәң, олар сизе бидерек затлар өвредйәрлер. Олар Реббиң агзындан чыкан сөзлери дәл-де, өз йүреклериниң хыялыны сөзлейәрлер.</verse>
				<verse number="17">Олар Мени йигренйәнлере хемише ‘Реб сизе парахатлык болар дийди’ диййәрлер. Кесирлик билен өз яман ниетлерине эерйәнлере ‘Башыңыза бетбагтлык гелмез’ диййәрлер.</verse>
				<verse number="18">Реббиң сөзүни эшидип, гөрмек үчин, ким Онуң маслахатында болды? Онуң сөзүни ерине етирмек үчин, ким Оңа гулак асды?</verse>
				<verse number="19">Ине, Реббиң гызгын газабы, харасады гопуп, газаплы ловлаян харасады эрбетлериң башына инер.</verse>
				<verse number="20">Йүрегиниң ниетини амала ашырянча, Реббиң гахар оды ятышмаз. Сиз муңа ахыркы гүнлерде дүшүнерсиңиз.</verse>
				<verse number="21">Бу пыгамберлери Мен ёлламадым, оларың өзлери ылгадылар. Олар билен геплешмедим, өзлеринден пыгамберлик этдилер.</verse>
				<verse number="22">Эмма олар маслахатымы алсадылар, халкыма сөзлерими эшитдирердилер, шонда халкы яман ёлларындан, шер ишлеринден гайтарардылар.</verse>
				<verse number="23">Эйсем Мен диңе якындакы Худаймы? Узакдакы Худай дәлми? Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="24">Гизлин ерлерде букуланы Мениң гөрмеҗек гүманым бармы? Муны Реб айдяндыр. Асманы хем ери Мен долдурмаярынмы? Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="25">Мениң адымдан галп пыгамберлик эдйән пыгамберлериң ‘Дүйш гөрдүм, дүйш гөрдүм!’ дийишлерини эшитдим.</verse>
				<verse number="26">Ялан сөзлейән, өз йүрек хилелерини беян эдйән пыгамберлериң калбында бу хачана ченли довам эдер?</verse>
				<verse number="27">Багал себәпли ата-бабалар Мениң адымы унутдылар. Инди бу пыгамберлер хем бири-бирине гүррүң берйән дүйшлери аркалы халкыма Мениң адымы унутдырҗак болярлар.</verse>
				<verse number="28">Пыгамбер өз гөрен бош дүйшлерини гүррүң бериберсин, эмма Мениң сөзүми эшиден хер кес сөзүми хакыкы беян этсин. Хей-де, бугдайы саман билен деңәп болармы? Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="29">Мениң сөзүм от кимин, гаяны бөлек-бөлек эдйән токмак кимин дәлмидир? Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="30">Мунуң үчин Мен бири-бирлеринден сөзүми огурлаян пыгамберлере гаршыдырын. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="31">‘Реб шейле диййәр’ дийип, өз биленлерини айдян пыгамберлере Мен гаршыдырын“. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="32">Реб шейле диййәр: „Мен ялан дүйшлер билен пыгамберлик эдйәнлере гаршыдырын. Олар бу дүйшлери айдып, ялан сөзлери ве бош өвүнмелери билен Мениң халкымы аздырярлар. Олары Мен ёлламадым, олара Мен табшырык бермедим. Оларың бу халка асла пейдасы ёк“. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="33">Бу халк я-да бир пыгамбер, я болмаса бир руханы сенден: „Ребден гелен пыгамберлик йүки нәме?“ дийип сораса, сен олара: „Сизиң өзүңиз йүк ахырын. Мен сизи терк эдерин“ дийип җогап бер. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="34">Эгер бир пыгамбер, руханы я-да халкың ичинден бири „Бу Ребден гелен пыгамберлик сөзи “ дийсе, ол адамы хем, онуң тутуш хоҗалыгыны хем җезаландырарын.</verse>
				<verse number="35">Сиз өз араңызда бири-бириңизден: „Реб нәме җогап берди? Реб нәме дийди?“ дийип сорамалысыңыз.</verse>
				<verse number="36">Эмма мундан бейләк Ребден гелен пыгамберлик сөзүни агзамарсыңыз, чүнки хер кес өз сөзүни пыгамберлик сөзи дийип сайяр. Шейдип, сиз дири Худайың, Хөкмүрован Худайымыз Реббиң сөзлерини ёйдуңыз.</verse>
				<verse number="37">Сиз пыгамберден: „Реб саңа нәме җогап берди? Нәме дийди?“ дийип сорамалысыңыз.</verse>
				<verse number="38">Эмма сиз: „Ребден гелен пыгамберлик сөзи“ диййәрсиңиз. Муны Реб айдяндыр. Мен сизе бу сөзлери айтмаң дийип хабар иберен хем болсам, сиз „Ребден гелен пыгамберлик сөзи“ диен сөзлери ене айтдыңыз.</verse>
				<verse number="39">Шонуң үчин хем Мен сизи терк эдип, сизи-де, өзүңизе ве ата-бабаларыңыза берен шәхерими-де хузурымдан айрып ташларын.</verse>
				<verse number="40">Үстүңизе хич вагт унудылмаҗак эбедилик утанч ве түкениксиз рысвалык гетирерин».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="24">
				<verse number="1">Бабыл патышасы Небукаднесар Яхуда патышасы Ехоякымың оглы Еконяны, Яхуданың ёлбашчыларыны, хүнәрментлер билен демирчилери Иерусалимден Бабыла есир эдип әкитди. Бу вакадан соң Реб маңа Өзүниң ыбадатханасының өңүнде гойлан ики себет инҗири гөркезди.</verse>
				<verse number="2">Бир себетде ир етишйән инҗирлер барды. Олар дийсең говуды. Бейлеки себетде болса иймәге ярамаян гаты эрбет инҗирлер барды.</verse>
				<verse number="3">Онсоң Реб менден: «Ермея, нәме гөрйәрсиң?» дийип сорады. Мен: «Инҗир. Говулары гаты говы, эрбетлери болса гаты эрбет, чүйрүклигинден яңа олары иер ялы дәл» дийдим.</verse>
				<verse number="4">Онсоң маңа Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="5">«Ысрайыл Худайы Реб шейле диййәр: „Бу ерден бабыллыларың юрдуна сүргүн эдилен Яхуда есирлерини бу говы инҗирлер ялы ягшы саярын.</verse>
				<verse number="6">Назарым ягшылык үчин оларда болар, олары ене бу юрда гетирерин. Олары бина эдерин, йыкмарын; олары экерин, согруп ташламарын.</verse>
				<verse number="7">Оларың йүреклерине Мени танамак ислегини саларын, шонда олар Мениң Ребдигими билерлер. Олар Мениң халкым болар, Мен-де оларың Худайы боларын, чүнки олар тутуш калбы билен Маңа өврүлерлер“.</verse>
				<verse number="8">Реб шейле диййәр: „Эмма Яхуда патышасы Сидкияны, онуң ёлбашчыларыны, бу юртда Иерусалимиң аман галанлары билен Мүсүрде яшаянлары эдил ярамсыз чүйрүк инҗир ялы эдерин.</verse>
				<verse number="9">Мен олары ер йүзүниң әхли патышалыклары үчин ховпа ве яманлыга өврерин. Сүргүн эден хер бир еримде болса, олар масгара, геп-гүррүң, гүлки болуп нәлетленерлер.</verse>
				<verse number="10">Өзлерине хем ата-бабаларына берен юрдумдан долы ёк болянчалар үстлерине гылыч, ачлык, мерги иберерин“».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="25">
				<verse number="1">Яхуда патышасы Ёшыяның оглы Ехоякымың шалыгының дөрдүнҗи йылында (бу Бабыл патышасы Небукаднесарың патышалыгының биринҗи йылыды) Ермея бүтин яхуда халкы хакында Реббиң сөзи аян болды.</verse>
				<verse number="2">Ермея пыгамбер муны бүтин яхуда халкына ве тутуш Иерусалим илатына етирип, шейле дийди:</verse>
				<verse number="3">«Ине, йигрими үч йыл бәри, Яхуда патышасы Амоның оглы Ёшыяның шалыгының он үчүнҗи йылындан тә шу гүне ченли Реббиң сөзи маңа аян болуп гелйәр. Мен-де хер гүн оны сизе дынгысыз айтдым, йөне сиз диңлемедиңиз.</verse>
				<verse number="4">Реб Өзүниң гуллары болан пыгамберлери гайта-гайта сизе ёллады, эмма сиз диңлемедиңиз, гулак асмадыңыз.</verse>
				<verse number="5">Олар сизе шейле дийдилер: „Инди хер бириңиз өз яман ёлуңыздан, пис ишлериңизден дөнүп, Мен-Реббиң овал-башдан өзүңизе ве ата-бабаларыңыза эбедилик берен юрдумда месген тутуң.</verse>
				<verse number="6">Башга худайлара гуллук ве сежде этҗек болуп, оларың ызына дүшмәң. Эллериңизиң иши билен Мениң гахарымы гетирмәң, Мен-де сизе зыян етирмәйин“.</verse>
				<verse number="7">Йөне сиз Мени диңлемедиңиз. Муны Мен – Реб айдяндырын. Өз эллериңизиң ишлери билен гахарымы гетирип, өзүңизе зепер етирдиңиз.</verse>
				<verse number="8">Мунуң үчин Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Мениң сөзлериме гулак асмандыгыңыз үчин,</verse>
				<verse number="9">Мен-де бүтин демиргазык тирелери билен Бабыл патышасы болан бендәм Небукаднесары чагырарын. Муны Реб айдяндыр. Олары бу юрдуң, онуң илатының, даш-төверекдәки әхли миллетлериң үстүне алып гелерин. Бу халклары бүтинлей ёк эдип, бу юрды ховпа, рысвачылыга ве эбедилик харабачылыга өврерин.</verse>
				<verse number="10">Шатлыкдыр гүлки сесини, өйленйән йигит билен гелниң той сесини, дегирмен дашларының сесини ве чыраның ышыгыны олардан айрарын.</verse>
				<verse number="11">Бу юрт тутушлыгына харабачылыга ве горкунч ере өврүлер. Бу миллетлер етмиш йыллап Бабыл патышасына гуллук эдерлер.</verse>
				<verse number="12">Етмиш йылдан соң, Мен Бабыл патышасыны, онуң миллетини ве бабыллыларың юрдуны этмишлери үчин җезаландырарын, оны эбедилик харабачылыга өврерин. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="13">Онуң гаршысына айдан әхли сөзлерими, Ермеяның әхли миллетлер барада эден пыгамберлигини, бу китапда язылан затларың барыны ол юрдуң башына гетирерин.</verse>
				<verse number="14">Чүнки көп миллетлер ве бейик патышалар олары гула өврерлер. Мен олара этмишлерине гөрә, эллериниң ишине гөрә алмытларыны берерин“».</verse>
				<verse number="15">Ысрайыл Худайы Реб маңа шейле дийди: «Газапдан пүрепүр бу кәсәни Мениң элимден ал-да, сени янларына иберҗек әхли миллетлериме оны шерап дек ичир.</verse>
				<verse number="16">Олар оны ичип, икияна ыранарлар ве араларына иберҗек гылыҗымдан дәлирәрлер».</verse>
				<verse number="17">Онсоң мен кәсәни Реббиң элинден алдым, оны Реббиң мени иберен әхли миллетлерине ичирдим.</verse>
				<verse number="18">Бу гүнки болшы ялы харабачылык, ховп, рысвачылык, нәлетленен ер болсун дийип, ондан Иерусалиме, Яхуда шәхерлерине, патышалары билен ёлбашчыларына ичирдим.</verse>
				<verse number="19">Башга-да Мүсүр патышасы фараона, онуң эмелдарларына, ёлбашчыларына, тутуш халкына;</verse>
				<verse number="20">әхли кесеки халка, Ус юрдуның хемме патышаларына, бүтин пилиштлилер юрдуның патышаларына: Ашкелона, Газа, Экрона, Ашдодың аман галанларына;</verse>
				<verse number="21">Эдома, Моваба, аммонлара;</verse>
				<verse number="22">әхли Сур хем Сидон патышалары билен деңзиң аңырсындакы халкларың патышаларына;</verse>
				<verse number="23">Дедана, Тейма, Бүзе хем-де сач-сакгалларыны гыркан әхли халклара;</verse>
				<verse number="24">Арабыстаның ве чөлде яшаян кесеки халкларың әхли патышаларына;</verse>
				<verse number="25">бүтин Зимри, Эйлам, Мадай патышаларына;</verse>
				<verse number="26">демиргазыгың якыну-узак патышаларының хеммесине ве ер йүзүндәки әхли патышалыклара нобатма-нобат ичирдим. Иң соңкы болуп ондан Шешак патышасы ичҗекдир.</verse>
				<verse number="27">«Соңра сен олара Ысрайыл Худайы Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: „Ичип, серхош болуң, гусуң ве араңыза иберҗек гылыҗымдан йыкылың, гайдып ериңизден галмаң“.</verse>
				<verse number="28">Эгер олар элиңдәки кәсәни алман, ичмекден йүз өврәйселер, олара Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: „Хөкман ичерсиңиз!</verse>
				<verse number="29">Ине, Мен Өз адым дакылан шәхериң үстүнден бетбагтлык индермәге башлаярын. Сиз җезасыз галарыс өйдйәрсиңизми? Җезасыз галмарсыңыз, чүнки Мен ер йүзүнде яшаян хер бир ынсаның үстүнден гылыч индерерин“. Муны Хөкмүрован Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="30">Шонуң үчин хем олара гаршы бу сөзлериң барыны пыгамберлик эт-де, шейле дий: „Реб ёкардан награ чекер, мукаддес меканындан сесленер, агылына гаршы гүңлеч арлар. Бүтин дүнйәниң илатына гаршы үзүм сыкянлар кимин гыгырар.</verse>
				<verse number="31">Аррылдысы ер йүзүниң учларына етер, чүнки Реббиң миллетлер билен давасы бар. Ол әхли адамзада хөкүм чыкарар, эрбетлери гылычдан гечирер“. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="32">Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Ине, бела миллетден-миллете яйраяр, ериң аңры уҗундан улы харасат гопар“.</verse>
				<verse number="33">Ол гүн Реббиң өлдүренлери ериң бир уҗундан бейлеки уҗуна етер. Олар үчин яс тутулмаз, йыгналып җайланылмаз. Олар зир-зибил ялы чашып ятарлар.</verse>
				<verse number="34">Мөңңүриң, эй, чопанлар! Дады-перят эдиң! Эй, сүриниң баштутанлары, күле тогаланың! Чүнки гелди өлдүрилҗек, даргадылҗак гүнүңиз, йыкылып парчаланарсыңыз гымматлы гап кимин.</verse>
				<verse number="35">Чопанлар гачып билмезлер, сүри баштутанлары гутулып билмезлер.</verse>
				<verse number="36">Эшит чопанларың перят эдйән сесини, сүри баштутанларының уввулдысыны! Чүнки Реб вейран эдйәр олаң өрүсини.</verse>
				<verse number="37">Реббиң гахар-газабындан яңа парахат агыллар даргады.</verse>
				<verse number="38">Реб арслан дей сүренинден чыкды. Онуң ловлаян газабындан яңа, залымларың гахарындан яңа, олаң юрды харабалыга дөнди».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="26">
				<verse number="1">Яхуда патышасы Ёшыяның оглы Ехоякымың патышалыгының башында Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="2">«Реб шейле диййәр: Реббиң өйүниң ховлусында дур-да, сежде этмек үчин Яхуда шәхерлеринден ол ере гелен хер кесе айт. Саңа айтмагы буйран сөзлеримиң екеҗесини-де гачырман, барыны олара етир.</verse>
				<verse number="3">Белки, диңләрлер ве яман ёлларындан дөнерлер. Шонда Мен хем оларың пис ишлери зерарлы башларындан бетбагтлык индермек ниетимден эл чекерин.</verse>
				<verse number="4">Олара Реб шейле диййәр дий: „Эгер сиз Маңа гулак гоймасаңыз, берен кануныма гөрә йөремесеңиз,</verse>
				<verse number="5">сизе гайта-гайта ёллан гулларым пыгамберлериң сөзлерини өңки ялы ене-де диңлемесеңиз,</verse>
				<verse number="6">онда Мен бу өйи Шило кимин ёк эдерин. Бу шәхери болса ер йүзүниң әхли миллетлериниң арасында нәлете дучар эдерин“».</verse>
				<verse number="7">Руханылар, пыгамберлер ве әхли халк Реббиң өйүнде Ермеяның айдан бу сөзлерини эшитдилер.</verse>
				<verse number="8">Ермея Реббиң әхли халка айт дийип, өзүне буйран затларының барыны айдып боланында, руханылар, пыгамберлер ве әхли халк оны тутуп: «Сен хөкман өлерсиң!</verse>
				<verse number="9">Нәме үчин сен: „Бу өй Шило кимин болар ве бу шәхер илатсыз харабачылыга өврүлер“ дийип, Реббиң адындан пыгамберлик этдиң?» дийдилер. Реббиң өйүнде әхли халк Ермеяның дашыны габады.</verse>
				<verse number="10">Яхуданың ёлбашчылары бу затлары эшиденлеринде, патышаның көшгүнден чыкып, Реббиң өйүне гелдилер ве Тәзе дервезәниң гирелгесинде отурдылар.</verse>
				<verse number="11">Онсоң руханылар, пыгамберлер ёлбашчылар билен әхли халка йүзленип: «Өз гулакларыңыз билен эшидишиңиз ялы, ол адамы бу шәхере гаршы пыгамберлик эдендиги үчин, өлүм җезасына хөкүм этмели» дийдилер.</verse>
				<verse number="12">Шонда Ермея әхли ёлбашчылара ве тутуш халка йүзленип, шейле дийди: «Бу өй билен шәхер хакда яңкы эшиден сөзлериңизи пыгамберлик этмегим үчин мени Реб ёллады.</verse>
				<verse number="13">Инди ёлларыңызы ве ишлериңизи дүзедиң, Худайыңыз Реббе гулак асың. Шонда Реб-де сизиң гаршыңыза айдан бетбагтчылыгыны гойболсун эдер.</verse>
				<verse number="14">Мен болса, ине, сизиң элиңизде. Нәмәни говы хем догры гөрсеңиз, маңа шоны эдиң.</verse>
				<verse number="15">Эмма шуны берк билип гоюң, эгер мени өлдүрсеңиз, бу шәхер-де, мунда яшаян илат билен сиз-де дөкүлен бигүнә ган үчин җогапкәр боларсыңыз. Хакыкатдан хем, бу сөзлериң барыны сизиң гулагыңыза етирмегим үчин мени Реб ёллады».</verse>
				<verse number="16">Онсоң ёлбашчылар билен әхли халк руханылара: «Бу адам бизе Худайымыз Реббиң адындан гепләндиги үчин, ол өлүме хөкүм эдилмели дәлдир» дийдилер.</verse>
				<verse number="17">Онсоң юрдуң бирнәче яшулусы өңе чыкып, ол ерде йыгнанан халка шейле дийди:</verse>
				<verse number="18">«Яхуда патышасы Хизкияның дөврүнде морешетли Мика пыгамберлик эдип, ол әхли халка Хөкмүрован Реб шейле диййәр дийип йүзленди: „Сион экин мейданы кимин сүрлер. Иерусалим харабачылыга өврүлип, даг депесиндәки ыбадатхананы җеңңеллик басар“.</verse>
				<verse number="19">Яхуда патышасы Хизкия ве тутуш Яхуда Миканы өлдүрдими? Ёк, Хизкия Ребден горкуп, Оңа ялбарды. Реб-де халкың гаршысына айдан бетбагтчылыгыны гойболсун этди. Биз болсак өз җанымыза элхенч бетбагтлык гетирйәрис!»</verse>
				<verse number="20">Реббиң адындан пыгамберлик эден ене бир адам барды, ол кирятегарымлы Шемагяның оглы Урыяды. Ол хем эдил Ермея ялы сөзләп, бу шәхер билен юрдуң гаршысына пыгамберлик этди.</verse>
				<verse number="21">Ехоякым патыша билен онуң әхли эдермен уршуҗылары, эмелдарлары онуң сөзлерини эшиденлеринде, патыша оны өлдүрҗек болды. Эмма Урыя муны эшиден бадына, горкуп, Мүсүре гачып гитди.</verse>
				<verse number="22">Ехоякым патыша Акборың оглы Элнатаны ве онуң билен бирнәче адамы Мүсүре иберди.</verse>
				<verse number="23">Олар Урыяны Мүсүрден чыкарып, Ехоякым патышаның янына гетирдилер. Ол оны гылыч билен өлдүрип, җеседини хем йөнекей халкың гонамчылыгына зыңдырды.</verse>
				<verse number="24">Эмма Шапаның оглы Ахыкамың Ермеяны гораяндыгы себәпли, ол өлдүрилмәге халкың элине берилмеди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="27">
				<verse number="1">Яхуда патышасы Ёшыяның оглы Сидкияның шалыгының башлангыҗында Ермея Реббиң шу сөзи аян болды.</verse>
				<verse number="2">Реб маңа шейле дийди: «Агачдан бир боюнтырык ясап, танап билен оны бойнуңа дак.</verse>
				<verse number="3">Соңра Иерусалимдәки Яхуда патышасы Сидкияның янына гелен чапарларың үсти билен Эдом, Мовап, Аммон, Сур ве Сидон патышаларына боюнтырыклар ибер.</verse>
				<verse number="4">Чапарлара өз хоҗайынларына Ысрайыл Худайы Хөкмүрован Реббиң шейле диййәндигини буюр:</verse>
				<verse number="5">„Мен дүнйәни, ер йүзүнде яшаян ынсанлардыр хайванлары бейик гудратым хем гүйҗүм билен яратдым. Олары гөвнүмиң ислән кишисине берерин.</verse>
				<verse number="6">Инди бу юртларың барыны Бабыл патышасы бендәм Небукаднесара бердим. Хызмат этсинлер дийип, ябаны хайванлары-да оңа бердим.</verse>
				<verse number="7">Юрдуның соңы гелйәнчә, әхли миллетлер онуң өзүне, оглуна ве агтыгына гуллук эдерлер. Соңра болса, көп миллетлер ве бейик патышалар оны өзлерине гул эдерлер.</verse>
				<verse number="8">Эмма хайсы хем болса бир миллет я-да патышалык Бабыл патышасы Небукаднесара гуллук этмесе, онуң боюнтырыгыны дакынмаса, Мен олары бу патышаның эли билен долы ёк эдйәнчәм, шол миллети гылыч, ачлык ве мерги билен җезаландырарын. Муны Мен – Реб айдяндырын“.</verse>
				<verse number="9">„Шонуң үчин хем сиз ‘Бабыл патышасына гуллук этмәң’ диййән пыгамберлериңизи, палчыларыңызы, дүйш ёруҗыларыңызы, җадыгөйлериңизи, мүнечҗимлериңизи диңлемәң.</verse>
				<verse number="10">Олар сизе яландан пыгамберлик эдйәрлер. Мунуң нетиҗесинде Мен сизи юрдуңыздан айрып, сүргүн эдерин ве сиз хеләк боларсыңыз.</verse>
				<verse number="11">Эмма Бабыл патышасының боюнтырыгыны дакынып, оңа гуллук эден миллети өз топрагында гоярын. Олар топрагы беҗерип, ол ерде яшарлар. Муны Реб айдяндыр“».</verse>
				<verse number="12">Мен Яхуда патышасы Сидкия хем хут шол сөзлери айдып, шейле дийдим: «Бойнуңыза Бабыл патышасының боюнтырыгыны дакынып, онуң өзүне хем халкына гуллук эдиң ве дири галың.</verse>
				<verse number="13">Реб Бабыл патышасына гуллук этмеҗек хер бир миллетиң өлҗекдигини айтды ахырын. Нәме, сен хем өз халкың билен гылычдан, ачлыкдан, мергиден өлмекчими?</verse>
				<verse number="14">Сиз: „Бабыл патышасына гуллук этмәң“ диййән пыгамберлериң сөзлерини диңлемәң, чүнки олар сизе яландан пыгамберлик эдйәрлер.</verse>
				<verse number="15">Олары Мен ёлламадым, олар сизе Мениң адымдан галп пыгамберлик эдйәрлер. Мунуң нетиҗесинде Мен сизи-де, сизе пыгамберлик эдйән бу пыгамберлери-де ковуп чыкарарын, сизиң барыңыз хеләк боларсыңыз. Муны Мен – Реб айдяндырын».</verse>
				<verse number="16">Соңра мен руханылара ве тутуш халка Реб шейле диййәр дийип йүзлендим: «Сиз өзүңизе: „Реббиң ыбадатханасындакы гап-гачлар басым Бабылдан ызына гетирилер“ диййән пыгамберлериңизиң сөзлерини диңлемәң. Олар сизе яландан пыгамберлик эдйәрлер.</verse>
				<verse number="17">Олары диңлемәң, Бабыл патышасына гуллук эдип, дири галың. Бу шәхер нәме үчин вейран болсун?</verse>
				<verse number="18">Эгер олар пыгамбер болян болсалар, Реббиң сөзи оларда болса, онда Реббиң ыбадатханасында, Яхуда патышасының көшгүнде ве Иерусалимде галан гап-гачлар Бабыла әкидилмесин дийип, Хөкмүрован Реббе ялбарсынлар.</verse>
				<verse number="19">Бабыл патышасы Небукаднесарың Яхуда патышасы Ехоякымың оглы Еконя ве Яхуданың, Иерусалимиң бегзадаларыны Иерусалимден Бабыла есир эдип әкиденде алып гитмедик затлары: сүтүнлер, ховуз, араба ве бейлеки гап-гачлар бар. Хөкмүрован Реб олар хакда сөз ачяр.</verse>
				<verse number="20"></verse>
				<verse number="21">Хава, Ысрайыл Худайы Хөкмүрован Реб Өз ыбадатханасында, Яхуда патышасының көшгүнде ве Иерусалимде галан шол гап-гачлар хакда шейле диййәр:</verse>
				<verse number="22">„Олар Бабыла әкидилер, олара гайтадан назар салҗак гүнүме ченли, шол ерде галар. Онсоң Мен олары чыкарып, бу ере гайтарып гетирерин“. Муны Реб айдяндыр».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="28">
				<verse number="1">Шол йылың, ягны дөрдүнҗи йылың бәшинҗи айында Яхуда патышасы Сидкияның патышалыгының башлангыҗында гибгонлы Азурың оглы Хананя пыгамбер Реббиң ыбадатханасындакы руханылар билен әхли халкың өңүнде маңа шейле дийди:</verse>
				<verse number="2">«Ысрайыл Худайы Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Бабыл патышасының боюнтырыгыны дөвдүм.</verse>
				<verse number="3">Бабыл патышасы Небукаднесарың бу ерден алып, Бабыла әкиден Реббиң ыбадатханасының әхли гап-гачларыны ики йылың ичинде бу ере ызына гетирерин.</verse>
				<verse number="4">Яхуда патышасы Ехоякымың оглы Еконя билен Яхудадан Бабыла сүргүн эдиленлериң әхлисини ызына бу ере гетирерин, чүнки Бабыл патышасының боюнтырыгыны дөверин“. Муны Реб айдяндыр».</verse>
				<verse number="5">Онсоң Ермея пыгамбер руханыларың ве Реббиң ыбадатханасында дуран әхли халкың гөзлериниң алнында Хананя пыгамбер билен геплешди.</verse>
				<verse number="6">Ермея пыгамбер шейле дийди: «Омын! Айданың гелсин! Гой, Реб Өз ыбадатханасының гап-гачларыны ве сүргүне гиденлериң барыны Бабылдан бу ере ызына гетирип, сениң пыгамберлик эдип айдан сөзлериңи амала ашырсын!</verse>
				<verse number="7">Инди болса саңа ве әхли халка эшитдирип айтҗак бу сөзүми диңле.</verse>
				<verse number="8">Менденем, сенденем өң яшап гечен пыгамберлер көп юртлара ве бейик патышалыклара гаршы уршы, бетбагтлыгы, мергини овалдан бәри пыгамберлик эдипдилер.</verse>
				<verse number="9">Эмма саг-саламатлыгы пыгамберлик эдйәниң сөзи хакыкатдан-да амала ашанда, диңе шонда ол пыгамбери Реббиң ёлландыгы белли болар».</verse>
				<verse number="10">Шонда Хананя пыгамбер Ермеяның бойнундакы боюнтырыгы чыкарып, оны дөвди.</verse>
				<verse number="11">Онсоң Хананя әхли халкың өңүнде сөз сөзләп: «Реб шейле диййәр: „Мен ики йылың ичинде Бабыл патышасы Небукаднесарың боюнтырыгыны әхли миллетлериң бойнундан айрып, шейле дөверин“» дийди. Ермея пыгамбер болса өз ёлуна гитди.</verse>
				<verse number="12">Хананя пыгамбер Ермея пыгамбериң бойнундакы боюнтырыгы дөвенинден соңра, Ермея Реббиң сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="13">«Бар, Хананя Реб шейле диййәр дийип айт: „Сен агач боюнтырыгы дөвдүң, эмма онуң ерине демир боюнтырык ясарсың!</verse>
				<verse number="14">Чүнки Ысрайыл Худайы Мен Хөкмүрован Реб бу миллетлериң хеммеси Бабыл патышасы Небукаднесара гуллук этсинлер дийип, бойнуна демир боюнтырык салдым, олар оңа гуллук эдерлер. Онуң ыгтыярына хатда ябаны хайванлары-да бердим“».</verse>
				<verse number="15">Онсоң Ермея пыгамбер Хананя пыгамбере шейле дийди: «Эй, Хананя, инди эшит! Сени Реб ёлламады, эмма сен бу халкы ялан геплере ынандырдың.</verse>
				<verse number="16">Мунуң үчин Реб шейле диййәр: „Ине, Мен сени ер йүзүнден согруп ташларын. Шу йыл өлерсиң, чүнки сен Реббиң гаршысына гепледиң“».</verse>
				<verse number="17">Шейлеликде, Хананя пыгамбер шол йылың единҗи айында өлди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="29">
				<verse number="1">Ермея пыгамбер сүргүндәкилериң арасында аман галан яшулулара, руханылара, пыгамберлере ве Небукаднесарың Иерусалимден Бабыла әкиден әхли халкына Иерусалимден бир хат ёллады.</verse>
				<verse number="2">Бу хат Еконя патыша билен онуң эҗеси, көшк эмелдарлары, Яхуданың ве Иерусалимиң ёлбашчылары, хүнәрментлер хем-де демирчилер Иерусалимден сүргүн эдиленден соң иберилди.</verse>
				<verse number="3">Бу Яхуда патышасы Сидкияның Бабыл патышасы Небукаднесарың янына иберен Шапаның оглы Эласаның ве Хилкияның оглы Гемаряның эли билен говшурылды. Онда шейле дийилйәр:</verse>
				<verse number="4">«Ысрайыл Худайы Мен Хөкмүрован Реб Иерусалимден Бабыла есир эдип әкиден әхли адамларыма шейле диййәрин:</verse>
				<verse number="5">„Өйлер гуруп, оларда яшаң; баглар экип, мивесини ийиң.</verse>
				<verse number="6">Өйлениң, огулларыңыз хем гызларыңыз болсун. Огулларыңызы өйлендириң, гызларыңызы дурмуша чыкарың. Олардан-да огуллар ве гызлар дүнйә инсин. Ол ерде азалмаң-да, гайтам көпелиң.</verse>
				<verse number="7">Сизи есир эдип гетирен шәхеримиң парахатлыгыны газанмаклыга чалшың. Ол шәхер үчин Реббе дилег эдиң, чүнки сизиң парахатлыгыңыз онуң парахатлыгына баглыдыр“.</verse>
				<verse number="8">Ысрайыл Худайы Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Араңыздакы пыгамберлериңизе, палманларыңыза өзүңизи алдатмаң, сизиң үчин гөрйән дүйшлерине гулак асмаң.</verse>
				<verse number="9">Олар сизе Мениң адымдан ялан пыгамберлик эдйәрлер. Олары Мен ёлламадым, муны Реб айдяндыр“.</verse>
				<verse number="10">Чүнки Реб шейле диййәр: „Бабылдакы сүргүнлигиңизиң етмиш йылы доланда, Мен сизе назар саларын. Сизи бу ере гайтарып гетирмеклиге берен хош сөзүми Мен амала ашырарын.</verse>
				<verse number="11">Чүнки сизиң үчин ниетлән мейиллерими Өзүм билйәрин. Муны Реб айдяндыр. Булар сизе яманлык этмек дәл-де, умытлы гелҗек бермек үчин парахатлык ниетлеридир.</verse>
				<verse number="12">Онсоң Мени чагырарсыңыз, гелип, Маңа дога окарсыңыз, Мен-де сизи эшидерин.</verse>
				<verse number="13">Мени агтарарсыңыз; бүтин йүрегиңиз билен агтаран махалыңыз Мени тапарсыңыз.</verse>
				<verse number="14">Шонда сиз Мени тапарсыңыз, муны Мен – Реб айдяндырын. Мен сизе өңки абаданчылыгыңызы гайтарып берерин, сизи кован ерлеримиң барындан, әхли миллетлериң арасындан ызыңыза йыгнарын. Муны Реб айдяндыр. Мен сизи ниреден сүргүн эден болсам, шол ере хем гайтарып гетирерин.</verse>
				<verse number="15">Эмма сиз: ‘Реб Бабылда бизиң үчин пыгамберлер белледи’ диййәрсиңиз.</verse>
				<verse number="16">Реб Давудың тагтында отуран патыша хакда, бу шәхерде яшаян әхли халк, ягны сизиң билен сүргүне гитмедик доганларыңыз хакда шейле диййәндир“.</verse>
				<verse number="17">Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Мен оларың үстүне гылыҗы, ачлыгы, мергини ёлларын. Олары ийип болмаян чүйрүк инҗирлер кимин эдерин.</verse>
				<verse number="18">Олары гылыч, ачлык, мерги билен ковалап, ер йүзүндәки әхли патышалыклар үчин ховп саларын. Даргадып гойберен әхли миллетлеримиң арасында олары гаргыша, ховпа, рысвачылыга ве кәйинҗе өврерин.</verse>
				<verse number="19">Чүнки олар Мениң сөзлерими ве гайта-гайта өзлерине ёллан гулларым болан пыгамберлериң сөзлерини диңлемедилер. Муны Реб айдяндыр. Эй, сүргүндәкилер, сиз хем гулак асмадыңыз. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="20">Шонуң үчин хем, Иерусалимден Бабыла сүргүн эдилен барыңыз Мен-Реббиң сөзүни диңләң“.</verse>
				<verse number="21">Мениң адым билен сизе яландан пыгамберлик эдйән Колаяның оглы Ахап билен Магасеяның оглы Сидкия хакда Ысрайыл Худайы Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Мен олары Бабыл патышасы Небукаднесарың элине табшырарын. Ол хем гөзүңизиң алнында олары өлдүрер.</verse>
				<verse number="22">Яхудадан Бабыла сүргүн эдиленлериң бары оларың адыны гаргыш хөкмүнде уланып: ‘Гой, Реб сени Бабыл патышасының дирилигине ода якан Сидкия ве Ахап кимин этсин!’ диерлер.</verse>
				<verse number="23">Олар Ысрайылда ярамаз ишлере баш гошдулар, гоңшуларының аяллары билен зына этдилер, өзлерине буюрмасам хем Мениң адымдан ялан сөзлери айтдылар. Билйән хем гүвә гечйән Мендирин“. Муны Реб айдяндыр».</verse>
				<verse number="24">«Нехеламлы Шемагя Ысрайыл Худайы Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: „Сен Иерусалимдәки әхли халка, Магасеяның оглы Сепаня рухана ве әхли руханылара өз адыңдан хатлар ёллап, шейле дийдиң:</verse>
				<verse number="25"></verse>
				<verse number="26">‘Руханы Ехояданың дерегине сени Реббиң Өзи руханы эдип белледи. Реббиң өйүниң баш гөзегчилери ол ерде өзүни пыгамбер эдип гөркезйән хер бир дәли адамы күнделәп, демир зынҗыра багласынлар.</verse>
				<verse number="27">Онда нәме үчин сизе пыгамберлик эдйән анатотлы Ермея чәре гөрмейәрсиңиз?</verse>
				<verse number="28">Ол бизе есирлигиң узага чекҗекдиги, өйлер гуруп, оларда яшамагымызы, баглар экип, оларың мивесини иймегимизи айдып, бу ере – Бабыла хабар ёллады ахырын’“».</verse>
				<verse number="29">Сепаня руханы бу хаты Ермея эшитдирип окады.</verse>
				<verse number="30">Онсоң Ермея Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="31">«Әхли сүргүндәкилере хабар ёллап, Реб нехеламлы Шемагя хакда шейле диййәр дий: „Мен оны ёлламадык хем болсам, Шемагя сизе пыгамберлик эдип, ялана бил багладяр“.</verse>
				<verse number="32">Шонуң үчин хем, Реб шейле диййәр: „Нехеламлы Шемагя Мен-Реббиң гаршысына гепләндиги үчин оны ве онуң неслини җезаландырарын. Бу халкың арасында онуң неслинден екеҗе киши хем аман галмаз, Мениң Өз халкыма этҗек ягшылыгымы гөрмез. Муны Реб айдяндыр“».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="30">
				<verse number="1">Ермея Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="2">«Ысрайыл Худайы Реб шейле диййәр: „Саңа айдан әхли сөзлерими бир китаба яз.</verse>
				<verse number="3">Чүнки халкым Ысрайыл билен Яхуданың өңки абаданчылыгыны дикелтҗек гүнлерим етип гелйәр. Муны Реб айдяндыр. Мен олары ата-бабаларына берен юрдума гайтарып гетирерин, олар хем ол ери эеләрлер. Муны Реб айдяндыр“».</verse>
				<verse number="4">Реббиң Ысрайыл билен Яхуда хакында айдан сөзлери шулардыр.</verse>
				<verse number="5">Реб шейле диййәр: «Сиз: „Биз саг-саламатлык дәл-де, ховп хем ховсала сесини эшитдик“ диййәңиз.</verse>
				<verse number="6">Инди сораң, гөрүң, хей, эркегем чага догрармы? Нәме үчин чага догурян аял ялы эркеклериң эллерини билинде гөрйәрин? Нәме үчин хеммәниң йүзи солук?</verse>
				<verse number="7">Вах, бу нәхили горкунч гүн, онуң ялы гүн башга ёкдур. Бу Якуп үчин аладалы дөвүрдир, эмма ол ондан ене-де гутулар».</verse>
				<verse number="8">«Ол гүн шейле болар, Мен сениң бойнуңдакы боюнтырыгыңы дөверин, танапларыңы гырарын. Инди кесекилер сени өзлерине гул этмезлер. Муңа дерек сен өз Худайың Реббе ве Онуң Давудың неслинден тагтда отуртҗак патышаларына хызмат эдерсиң». Муны Хөкмүрован Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="9"></verse>
				<verse number="10">«Горкма, эй, гулум Якуп, ховатырланма, эй, Ысрайыл! Чүнки Мен сени узак ерлерден, неслиңи сүргүн болан юртдан халас эдерин. Якуп ызына доланып, дынчлыкда хем асудалыкда болар, инди оны хич ким горкузмаз. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="11">Мен сениң билендирин, Мен сени халас эдерин. Сени араларына даргадан миллетлеримиң барыны ёк этсем-де, сениң соңуңа чыкмарын. Саңа адалатлы темми берерин, эмма җезасыз-да галдырмарын». Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="12">Реб шейле диййәр: «Сениң яраңы беҗерип болмаз, дердиң гутулгысыздыр.</verse>
				<verse number="13">Сениң даваңы чөзүп берҗек ёк; яраңа шыпа берҗек мелхем ёк.</verse>
				<verse number="14">Әхли ойнашларың сени унутды, олар сени сорап агтармаярлар, языгыңың чөкдердиги себәпли, гүнәлериңиң сан‑саҗаксыздыгы үчин сени душман зарбасы билен урдум, саңа рехимсизлик билен җеза бердим.</verse>
				<verse number="15">Нәме яраң үчин перят эдйәрсиң? Дердиңе шыпа тапылмаз. Языгыңың чөкдердиги зерарлы, гүнәлериңиң сансыздыгы себәпли сени шу гүне салдым.</verse>
				<verse number="16">Эмма сени иенлериң әхлиси ийлер, әхли душманларың сүргүн эдилер, сени таланлар таланарлар, олҗа аланлар олҗа боларлар.</verse>
				<verse number="17">Саңа „Ташланан“ диен ады дакып: „Бу Сион, халыны сораян ёк“ дийдилер. Эмма Мен сени ене-де сагалдарын, яраларыңа шыпа берерин». Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="18">Реб шейле диййәр: «Якубың чадырларының абаданчылыгыны дикелдерин, онуң яшаян месгенлерине рехим эдерин. Шәхер өз депелеринде бина эдилер, берк гала өз еринде отурдылар.</verse>
				<verse number="19">Олардан шүкүр хем шатлык сеслери гелер. Мен олары көпелдерин, олар азалмаз, олара хормат гойдурарын, олар песелмез.</verse>
				<verse number="20">Чагалары өңкүси ялы болар, җемагаты хузурымда беркарар болар, олара сүтем эдйәнлери җезаландырарын.</verse>
				<verse number="21">Баштутаны оларың өзүнден болар, хөкүмдары өз араларындан чыкар. Мен оны Өзүме якынлашдырарын, ол хем Маңа якынлашар. Мен чагырмасам, якынлашмага ким милт эдип билер? Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="22">Сиз Мениң халкым боларсыңыз, Мен-де сизиң Худайыңыз боларын».</verse>
				<verse number="23">Ине, Реббиң гызгын газабы, харасады гопуп, газаплы ловлаян харасады эрбетлериң башына инер</verse>
				<verse number="24">Йүрегиниң ниетини амала ашырянча, Реббиң гахар-газабы ятышмаз. Сиз муңа ахыркы гүнлерде дүшүнерсиңиз.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="31">
				<verse number="1">«Шол дөвүрде Мен әхли Ысрайыл тирелериниң Худайы боларын, олар-да Мениң халкым болар». Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="2">Реб шейле диййәр: «Өзлерине рахатлык гөзләп, узак ёл сөкенлеринде, гылычдан гутулан халк чөлде мерхемет тапар».</verse>
				<verse number="3">Реб узакдан маңа гөрнүп, шейле дийди: «Мен сени түкениксиз сөйги билен сөйдүм, шейдип, саңа садыклыгымы гөркездим.</verse>
				<verse number="4">Мен сени ене дикелдерин, сен тәзеден дикелерсиң, эй, Ысрайыл бой гызы! Сен ене депреклериңи алып, шадыян танс эдйәнлере гошуларсың.</verse>
				<verse number="5">Самария дагларында ене-де үзүм агачларыны экерсиң. Баг экенлер мивесинден-де иерлер.</verse>
				<verse number="6">Гөзегчилериң Эфрайым дагларында: „Туруң, Худайымыз Реббиң янына, Сиона чыкалың“ – дийип гыгырҗак гүнлери гелер».</verse>
				<verse number="7">Чүнки Реб шейле диййәр: «Якуп үчин бегенчли айдым айдың, миллетлериң баштутаны үчин батлы гыгырың. Җар эдиң, өвгүлер айдып, шейле дийиң: „Я Реб, халас эт халкыңы, Ысрайылың аман галанларыны“.</verse>
				<verse number="8">Ине, Мен олары демиргазык юрдундан гетирерин, дүнйәниң аңры учларындан йыгнарын; оларың арасында көр, агсак, гөврели ве чага догурян хем болар; олар улы мәхелле болуп бу ере доланар.</verse>
				<verse number="9">Олар аглай-аглай гелерлер, ызларына гетиренимде дога окарлар. Олары акар сувларың бойы билен, таймазлар ялы текиз ёлдан йөредерин. Чүнки Мен Ысрайылың Атасыдырын, Эфрайым-да Мениң новбахарымдыр.</verse>
				<verse number="10">Реббиң сөзүни диңләң, эй, миллетлер, оны узакдакы кенарларда ыглан эдип дийиң: „Ысрайылы даргадан Худай оны йыгнар, чопаның өз сүрүсини горайшы ялы горар“.</verse>
				<verse number="11">Чүнки Реб Якубы халас эйледи, оны өзүнден гүйчлиниң элинден азат этди.</verse>
				<verse number="12">Олар гелип, Сионың белент депесинде айдым айдарлар, Реббиң берен берекетлерине: бугдая, шераба, яга, овлак-гуза ве гөлелере бегенип, гөвнүхош боларлар. Олар суварылан баг кимин боларлар, асла солмазлар.</verse>
				<verse number="13">Шонда яш гызлар танс эдип бөкҗеклешерлер, гоҗалардыр яш йигитлер бирликде шатланарлар. Чүнки Мен оларың ясыны шатлыга өврерин, гайгыларына теселли берип, олары шатландырарын.</verse>
				<verse number="14">Руханылары дойрарын бол иймитден, халкым хем дояр нәз-ныгматдан». Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="15">Реб шейле диййәр: «Рамадан бир сес эшидилди, агы ве аҗы перят сеслери, Рахел чагалары үчин аглаяр, теселли берилмегини ислемейәр, чүнки инди олар ёк».</verse>
				<verse number="16">Реб шейле диййәр: «Сесиңи агыдан, гөзлериңи яшдан сакла, чүнки чекйән зәхметиңиң өвези төленер, чагалаң душман юрдундан ызына гелер. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="17">Сениң гелҗегиң үчин умыт бардыр, чагалаң өз догдук меканына доланар. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="18">Мен Эфрайымың налаян сесини эшитдим: „Мен баш өвредилмедик өкүз ялыдым. Сен маңа тербие бердиң, мен сапак алдым. Мени догры ёла сал, ёла гелейин, чүнки мениң Худайым Реб Сенсиң.</verse>
				<verse number="19">Ёлумы урдурамдан соң пушман эйледим, акылыма айлананымда дызыма урдум. Яшлыгымда эден айып ишлеримден яңа утандым хем иле рысва болдум“.</verse>
				<verse number="20">Эфрайым Мениң эзиз оглум дәлмидир? Ол Мениң хошал болан балам дәлмидир? Онуң адыны агзан чагымда, оны сөйги билен ятлаярын Мен. Шонуң үчин йүрегим оны күйсейәр, оңа, элбетде, рехим эдерин. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="21">Өзүң үчин челгилер гой, ёл гөркезйән сүтүнлер дик, ёлуңы, йөрән шаёлуңы говуҗа аныкла. Ызыңа долан, эй, Ысрайыл бой гызы, өз шәхерлериңе тарап өврүл!</verse>
				<verse number="22">Сен хачана ченли икирҗиңленип йөрҗек, эй, бивепа гыз? Реб дүнйәде тәзе зат яратды: аял гораяр эркеги».</verse>
				<verse number="23">Ысрайыл Худайы Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Мен олара өңки абаданчылыгыны гайтарып беренимде, олар Яхуда юрдунда ве онуң шәхерлеринде ене-де шу сөзлери айдарлар: „Реб сени ялкасын, эй, догрулык меканы, эй, мукаддес даг!“</verse>
				<verse number="24">Дайханлар билен сүрүлерини бакян чопанлар Яхудада ве онуң шәхерлеринде биле яшарлар.</verse>
				<verse number="25">Аргын җана дынчлык берерин, әхли меҗалсызлары дойрарын».</verse>
				<verse number="26">Шол пурсат мен оянып серетдим велин, укым шейле сүйҗи экен.</verse>
				<verse number="27">Реб шейле айдяндыр: «Ысрайылда ве Яхудада ынсану-хайваны көпелтҗек гүнлерим хөкман гелер.</verse>
				<verse number="28">Мен олары согруп ташламагың ве йыкмагың, ер билен егсан эдип, ёк этмегиң, үстлеринден бетбагтлык индермегиң чемини нәхили аңтан болсам, гуруп, бина этмеги хем шонча аңтарын. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="29">Шол гүнлер адамлар: „Аталар туршы үзүм ийдилер, огулларың диши гамашды“ дийип, мундан бейләк бу накылы айтмазлар.</verse>
				<verse number="30">Йөне хер ким өз языгы үчин өлер, туршы үзүм иен хер адамың өз диши гамашар».</verse>
				<verse number="31">Реб шейле диййәр: «Ысрайыл ве яхуда халкы билен Мениң тәзе әхт баглашҗак гүнлерим хөкман гелер.</verse>
				<verse number="32">Бу әхт Мениң оларың ата-бабаларының эллеринден тутуп, Мүсүрден чыкаран гүнүм баглашан әхтим ялы дәлдир. Мен оларың Хоҗайыны болсам-да, олар шол әхтими боздулар». Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="33">Реб шуны айдяндыр: «Ине, ол гүнлерден соң, Мениң ысрайыл халкы билен баглашҗак әхтим шудур: Мен канунымы оларың аңына салып, йүреклерине язарын. Мен оларың Худайы боларын, олар-да Мениң халкым болар.</verse>
				<verse number="34">Мундан бейләк хич ким өз гарындашына я-да дост-ярларына: „Ребби танаң!“ дийип өвретмез, себәби оларың улудан-кичә хеммеси Мени танар. Мен оларың этмишлерини багышларын, инди гүнәлерини ятламарын». Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="35">Гүндизине ышык болсун дийип, Гүни берен, гиҗесине ышык болсун дийип, Айың ве йылдызларың канунларыны дүзен, толкунлар гүввүлдешер ялы, деңзи өҗүкдирен Реб, ады Хөкмүрован Реб шейле диййәр:</verse>
				<verse number="36">«Эгер бу канунлар Мениң хузурымда ятырылса, онда Ысрайыл несли-де хузурымда миллет болмакдан эбедилик айрылар». Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="37">Реб шейле диййәр: «Эгер ёкарда гөклери өлчәп болян болса, ашакда ериң бинятларыны барлап болян болса, онда эден әхли ишлери үчин Мен хем бүтин Ысрайыл неслини рет эдерин». Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="38">Реб шуны айдяндыр: «Хананел диңинден Бурч дервезесине ченли Иерусалим шәхериниң Мен-Реб үчин тәзеден гурулҗак гүнлери хөкман гелер.</verse>
				<verse number="39">Бу ерден өлчег йүпи Гареп депесине ченли догры узалып гидер ве Гова тарап өврүлер.</verse>
				<verse number="40">Җесетлер ве күллер ташланан җүлгелериң хеммеси, Кидрон дересине ченли болан әхли ерлер, гүндогардакы Ат дервезесиниң четине ченли Маңа мукаддес болар. Шәхер инди еринден сөкүлмез, инди хич хачан йыкылмаз».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="32">
				<verse number="1">Яхуда патышасы Сидкияның шалыгының онунҗы йылында Ермея Реббиң сөзи аян болды. Шол йыл Небукаднесарың шалыгының он секизинҗи йылыды.</verse>
				<verse number="2">Шол вагт Бабыл патышасының гошуны Иерусалими габапды. Ермея пыгамбер Яхуда патышасының көшгүндәки гаравулханада туссаглыкда сакланярды.</verse>
				<verse number="3">Яхуда патышасы Сидкия оны туссаг эдип, шейле дийди: «Сен нәме үчин бейле пыгамберлик этдиң? Сен Реб шулары айдяр дийдиң: „Мен бу шәхери Бабыл патышасының элине берерин, ол оны басып алар.</verse>
				<verse number="4">Яхуда патышасы Сидкия бабыллыларың элинден гачып гутулып билмез, гайтам, ол Бабыл патышасының элине табшырылар ве оны өз гөзлери билен гөрүп, онуң билен йүзбе-йүз геплешер.</verse>
				<verse number="5">Ол Сидкияны Бабыла әкидер. Мен Сидкия билен Өзүм хасаплашянчам, ол шол ерде болар. Бабыллыларың гаршысына сөвешсеңиз хем еңиш газанмарсыңыз“. Муны Реб айдяндыр».</verse>
				<verse number="6">Ермея өзүне Реббиң шу сөзүниң гелендигини айтды:</verse>
				<verse number="7">«Дайың Шаллумың оглы Ханамел гелип, саңа шейле диер: „Мениң Анатотдакы экин мейданымы сатын ал, себәби иң якын гарындашым боланың үчин, оны сатын алмага сен борчлусың“».</verse>
				<verse number="8">Шейлеликде, Реббиң сөзүне гөрә дайымың оглы Ханамел гаравулхана, мениң яныма гелип: «Бенямин топрагында ерлешйән Анатот обасындакы мениң экин мейданымы сатын алсана, себәби мирас хукугы боюнча оны сатын алмага сен борчлусың. Оны өзүң үчин сатын ал» дийди. Шонда мен бу сөзүң Реббиңкидигини билдим.</verse>
				<verse number="9">Онсоң мен Анатотдакы экин мейданыны дайымың оглы Ханамелден сатын алдым. Экин мейданы үчин оңа отуз бәш мысгал күмүш чекип бердим.</verse>
				<verse number="10">Шаятлар чагырып, шертнама язып мөхүрледим ве күмши терезиде чекдим.</verse>
				<verse number="11">Мен када-канунлар язылан мөхүрли ве ачык нусгалы сатув шертнамасыны алдым.</verse>
				<verse number="12">Мен сатув шертнамасыны дайымың оглы Ханамелиң, оңа гол чекен шаятларың ве гаравулханада отуран әхли яхудаларың гөзлериниң алнында Махсеяның агтыгы, Нерияның оглы Баруга бердим.</verse>
				<verse number="13">Оларың гөзлериниң алнында Баруга табшырып, шейле дийдим:</verse>
				<verse number="14">«Ысрайыл Худайы Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Бу ики шертнаманы – мөхүрленен сатув шертнамасы билен ачык шертнаманы ал-да, узак вагтлап сакланар ялы, бир тоюн габа салып гой“.</verse>
				<verse number="15">Чүнки Ысрайыл Худайы Хөкмүрован Реб: „Бу юртда ене өйлер, экин мейданлары ве үзүм баглары сатын алнар“ диййәр».</verse>
				<verse number="16">Сатув шертнамасыны Нерияның оглы Баруга беренимден соң, Реббе дилег эдип, шейле дийдим:</verse>
				<verse number="17">«Эй, Хөкмүрован Реб! Бейик гудратың ве гүйҗүң билен ери ве гөги яратдың. Сениң үчин хич бир кын зат ёк.</verse>
				<verse number="18">Сен мүңлерче ынсанлара садык сөйгиңи гөркезйәрсиң, эмма аталарың этмишиниң җезасыны оларың чагаларына чекдирйәрсиң. Эй, бейик ве гудратлы Худай! Сениң адың Хөкмүрован Ребдир.</verse>
				<verse number="19">Сениң таглыматың ненеңси бейик, ишлериң нәхили гудратлы! Гөзлериң ынсанларың эдйән әхли ишлерини гөрйәндир. Хер кесе өз тутан ёлуна гөрә, ишиниң мивесине гөрә сылаглаярсың.</verse>
				<verse number="20">Сен Мүсүр юрдунда аламатлар, мугҗызалар гөркездиң. Бу аламатлары Ысрайылда ве тутуш адамзат арасында хем гөркезип, шу гүне ченли Өзүңе ат газандың.</verse>
				<verse number="21">Сен аламатлардыр мугҗызалар билен, гүйч-гудрат ве әпет элхенчликлериң гүйҗи билен Өз халкың Ысрайылы Мүсүр юрдундан чыкардың.</verse>
				<verse number="22">Ата-бабаларына вада эден бу сүйт ве бал акян юрды олара бердиң.</verse>
				<verse number="23">Олар гелип, оны эеледилер, эмма Саңа гулак асмадылар. Сениң кануныңа эермедилер, берҗай этмеклери үчин буйран табшырыкларыңың хич бирини ерине етирмедилер. Шонуң үчин хем, Сен бу бетбагтчылыкларың әхлисини оларың башындан индердиң.</verse>
				<verse number="24">Ине, душманлар шәхери эле салмак үчин япгытлар гурдулар. Гылыч, ачлык ве мерги себәпли шәхер өз гаршысына сөвешйән бабыллыларың элине берилди. Өз гөршүң ялы, Сениң айданларың әхлиси берҗай болды.</verse>
				<verse number="25">Я Хөкмүрован Реб! Шәхер бабыллыларың элине берилсе-де, Сен маңа: „Шаятларың гатнашмагында экин мейданыны күмүш берип, өзүңе сатын ал“ дийдиң».</verse>
				<verse number="26">Онсоң Ермея Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="27">«Ине, бүтин адамзадың Худайы Реб Мендирин. Мениң үчин кын зат бармы?</verse>
				<verse number="28">Шонуң үчин хем Мен-Реб шейле диййәрин: „Мен бу шәхери бабыллыларың ве Бабыл патышасы Небукаднесарың элине берерин, ол оны басып алар.</verse>
				<verse number="29">Бу шәхериң гаршысына сөвешйән бабыллылар гелип, оны отларлар. Мениң гахарымы гетирип, үчеклеринде Багал бутуна хошбой ыслы түтетгилер якан ве башга худайлара ичги садакаларыны хөдүрлән халкымың өйлерини ода якарлар.</verse>
				<verse number="30">Чүнки ысрайыл ве яхуда халклары яшлыгындан бәри Мениң назарымда диңе эрбет ишлери этдилер. Ысрайыл халкы эллериниң иши билен хемише Мениң гахарымы гетирди. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="31">Яхуданың ве Иерусалимиң илаты, оларың патышалары, хан-беглери, руханылары, пыгамберлери, ягны ысрайыл ве яхуда халкларының бары диңе пислик эдип, Мениң гахарымы гетирди. Бу шәхериң бина эдилен гүнүнден тә шу гүне ченли Мениң гахарымы гетирендиги үчин, оны назарымдан ёк эдип ташлаҗак.</verse>
				<verse number="32"></verse>
				<verse number="33">Олар Маңа йүзлерини дәл-де, еңселерини өвүрдилер. Мениң гайта-гайта өвреденлериме олар гулак асмадылар, догры ёла гелмедилер.</verse>
				<verse number="34">Мениң адым дакылан өйде өз неҗис затларыны гоюп, өйүми мурдар этдилер.</verse>
				<verse number="35">Огул-гызларыны Молек худайына якма гурбанлык эдип бермек үчин, олар Бенхинном дересинде Багал бутуна сеждегәхлер гурдулар. Шейле неҗис ишлер эдип, Яхуданың гүнә газанмагыны Мен буюрмадым, булар ялы затлар келләме-де гелмеди“.</verse>
				<verse number="36">Шонуң үчин хем, сизиң „Гылыч, ачлык, мерги билен Бабыл патышасының элине берилди“ диййән бу шәхериңиз хакда Ысрайыл Худайы Реб шейле диййәр:</verse>
				<verse number="37">„Мен халкымы гахар-газабым, отлы газабым билен даргадан юртларымдан йыгнарын. Олары бу ере ызларына гетирерин ве ховпсузлыкда яшадарын.</verse>
				<verse number="38">Олар Мениң халкым болар, Мен-де оларың Худайы боларын.</verse>
				<verse number="39">Олар хемише Менден горкар ялы, бир йүрек ве бир ёл берерин. Бу оларың өзлери үчин хем, өзлеринден соңкы чагалары үчин хем ягшылык болар.</verse>
				<verse number="40">Ягшылык этмекден йүз дөндермеҗекдигиме олар билен эбеди әхт баглашарын. Менден хич йүз өврүп гитмезликлери үчин, йүреклерине Менден горкмагы саларын.</verse>
				<verse number="41">Мен олара ягшылык этмекден шатланарын ве хакыкатдан хем тутуш җаным-теним билен олары бу юртда орнашдырарын“.</verse>
				<verse number="42">Чүнки Реб шейле диййәр: „Бу халкың башына шу элхенч бетбагтлыгы нәхили гетирен болсам, олара хәзирки сөз берен әхли ягшылыкларымы-да шейле гетирерин.</verse>
				<verse number="43">Сизиң: ‘Бабыллыларың элине берлип, адамсыз ве хайвансыз харабалыга өврүлен’ диййән бу юрдуңызда ене-де экин мейданлары сатын алнар.</verse>
				<verse number="44">Бенямин топрагында, Иерусалимиң төверегиндәки ерлерде, Яхуда галаларында, даглык галаларда, гүнбатар байырлыкда ве Негеп галаларында экин мейданлары күмше сатын алнып, шертнамалара гол чекилер, мөхүрленип, шаятлар чагырылар. Чүнки Мен оларың өңки абаданчылыгыны гайтарып берерин“. Муны Реб айдяндыр».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="33">
				<verse number="1">Ермея гаравулханада хенизем туссаглыкда сакланярка, оңа икинҗи гезек Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="2">«Ери ярадан, оңа шекил берип, беркарар эден, ады Реб Болан шейле диййәр:</verse>
				<verse number="3">„Мени чагыр, саңа җогап берейин, сениң билмейән бейик хем пынхан затларыңың сырыны айдайын“.</verse>
				<verse number="4">Япгытлар билен чозуҗылардан горанмак үчин йыкылан бу шәхериң өйлеридир Яхуданың патышаларының көшклери хакында Ысрайыл Худайы Реб шейле диййәр:</verse>
				<verse number="5">„Эсгерлер бабыллылар билен сөвешмәге чыкарлар, эмма олар өйлери гахар-газабымда хеләк эден ынсанларымың җесетлеринден долдурарлар. Шол ынсанларың эден әхли эрбетликлери үчин, Мен бу шәхерден йүзүми гизледим.</verse>
				<verse number="6">Эмма Мен ол шәхере ене саглык ве шыпа берерин, олары сагалдарын, олара абаданчылык ве парахатлык эчилерин.</verse>
				<verse number="7">Мен Яхуданың ве Ысрайылың өңки абаданчылыгыны гайтарып берерин, олары өңкүси ялы эдип бина эдерин.</verse>
				<verse number="8">Олары Маңа гаршы эден әхли гүнәлеринден сапларын; Маңа гаршы эден әхли гүнәлерини, бар эден этмишлерини багышларын.</verse>
				<verse number="9">Дүнйәдәки хемме миллетлер олара этҗек әхли ягшылыкларымы эшидерлер. Бу шәхер оларың өңүнде Мениң үчин ат-абрай, шатлык, өвги хем шөхрат болар. Әхли миллетлер Иерусалимиң халкына эден ягшылыкларым ве эчилен парахатлыгым себәпли горкуп титрешерлер“.</verse>
				<verse number="10">Реб шейле диййәр: „Сиз бу шәхер вейран болуп, ынсансыз ве хайвансыз чөл болар дийдиңиз. Эмма илаты галман, ынсансыз ве хайвансыз чоларан Яхуда шәхерлеринде, Иерусалим көчелеринде ене-де</verse>
				<verse number="11">шатлыкдыр гүлки сеси, өйленйән йигит билен гелниң той сеси, Реббиң өйүне шүкүр садакаларыны гетирип, шу айдымы айдянларың сеси яңланар: ‘Хөкмүрован Реббе алкыш болсун! Чүнки Реб ягшыдыр, садык сөйгүси бакыдыр!’ Мен юрдуң өңки абаданчылыгыны озалкысы ялы гайтарып берерин. Муны Реб айдяндыр“.</verse>
				<verse number="12">Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Ынсансыз ве хайвансыз хараба болуп галан бу ерде, онуң әхли шәхерлеринде ене чопанларың өз сүрүлерини бакҗак яйлалары болар.</verse>
				<verse number="13">Даглык, гүнбатар байырлык, Негеп ве Бенямин галалары билен Иерусалимиң төверегиндәки ерлерде ве Яхуда галаларында чопанлар ене-де гоюн санарлар. Муны Реб айдяндыр“.</verse>
				<verse number="14">Реб шуны айдяндыр: „Мениң ысрайыл билен яхуда халкы хакында берен мерхеметли сөзүми ерине етирҗек гүнлерим гелер.</verse>
				<verse number="15">Шол гүнлерде, шол вагтда Мен Давудың неслинден бир догручыл Шаха чыкарарын. Ол юртда адалаты хем догручыллыгы берҗай эдер.</verse>
				<verse number="16">Шол гүнлерде Яхуда халас болар, Иерусалим ховпсуз яшар. Оны: ‘Реб – бизиң Хакперверимиздир!’ дийип атландырарлар“.</verse>
				<verse number="17">Чүнки Реб шейле диййәр: „Давудың несли Ысрайыл тагтында бакы отурар.</verse>
				<verse number="18">Мениң хузурымда якма гурбанлыкларыны, галла садакасыны, бейлеки гурбанлыклары бермекде леви руханылары хич вагт кемлик этмез“».</verse>
				<verse number="19">Ермея Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="20">«Реб шейле диййәр: „Гүндиз билен гиҗе өз вагтында болмаз ялы, Мениң гиҗе-гүндиз барадакы әхтими бозуп билсеңиз,</verse>
				<verse number="21">онда тагтында патышалык этҗек оглы болмасын дийип, гулум Давут билен ве Маңа хызмат эден леви руханыларым билен эден әхтими-де бозуп болар.</verse>
				<verse number="22">Гулум Давудың неслини ве Маңа хызмат эдйән левилери сан-саҗаксыз асман җисимлери кимин, өлчәп болмаян деңзиң чәгеси кимин көпелдерин“».</verse>
				<verse number="23">Ермея Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="24">«Бу халкың: „Реб Өз сайлан ики тайпасыны-да рет этди“ дийип айдяныны гөреңокмы? Олар инди Мениң халкымы кемсидйәрлер, оны миллет хасап этмейәрлер.</verse>
				<verse number="25">Реб шейле диййәр: „Гиҗе-гүндиз билен әхт баглашып, гөгүң ве ериң дүзгүнлерини Мен беркарар этдим.</verse>
				<verse number="26">Хут шунуң ялы, Якубың несли билен гулум Давудың неслини-де рет этмедим. Ыбрайымың, Ысхагың ве Якубың неслиниң үстүнден Давудың огулларындан бирини хөкүмдарлык этмек үчин сайладым. Чүнки Мен оларың өңки абаданчылыгыны гайтарып берерин ве олара рехимдарлык эдерин“».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="34">
				<verse number="1">Бабыл патышасы Небукаднесар әхли гошуны, өз голастында болан бүтин дүнйәдәки патышалыклар ве халклар болуп, Иерусалим билен онуң шәхерлериниң гаршысына уршуп йөркәлер, Ермея Ребден шу сөз гелди:</verse>
				<verse number="2">«Ысрайыл Худайы Реб шейле диййәр: „Гит-де, Яхуда патышасы Сидкия йүзленип, оңа Реб шейле диййәр дий: ‘Мен бу шәхери Бабыл патышасының элине берерин, ол оны ода якар.</verse>
				<verse number="3">Сен, Сидкия, онуң элинден гачып гутулып билмерсиң, адамлар сени тутуп, онуң элине табшырарлар. Бабыл патышасыны өз гөзлериң билен гөрүп, онуң билен йүзбе-йүз геплешерсиң. Соңра Бабыла әкидилерсиң.</verse>
				<verse number="4">Йөне, эй, Яхуда патышасы Сидкия, Реббиң сөзүни эшит! Реб сениң гылычдан өлмеҗикдигиңи айдяр.</verse>
				<verse number="5">Сен саг-саламатлыкда өлерсиң. Сенден өң патыша болан ата-бабаларың үчин хошбой ыслы түтетгилер якышлары ялы, сениң үчин-де муны якарлар ве саңа: ‘Вай, ага!’ дийип аглашарлар. Чүнки муны Мен – Реб айдяндырын’“».</verse>
				<verse number="6">Шейдип, Ермея пыгамбер бу сөзлериң барыны Иерусалимде Яхуда патышасы Сидкия етирди.</verse>
				<verse number="7">Шол вагт Бабыл патышасының гошуны Иерусалимиң гаршысына ве Яхуданың энтек эле салынмадык галаларының: Лакышың ве Азеканың гаршысына уршуп йөрди. Яхуданың берк галаларындан диңе шулар галыпды.</verse>
				<verse number="8">Сидкия патыша Иерусалимдәки әхли халк билен әхт баглашып, гуллара азатлык ыглан эденинден соң, Ермея Реббиң шу сөзи аян болды.</verse>
				<verse number="9">Бу әхте гөрә хер ким өз еврей гулуны ве гырнагыны азат этмелиди, оларың хич бири башга бир яхудылыны гул этмели дәлди.</verse>
				<verse number="10">Әхли ёлбашчылар билен тутуш халк бу әхте гулак асдылар. Хер ким өз гулуны ве гырнагыны азат этмек, мундан бейләк олары гул этмезлик әхти боюнча херекет этдилер. Олар муңа боюн болуп, олары азатлыга гойбердилер.</verse>
				<verse number="11">Эмма соңра сөзлеринден дәнип, азат эден гулларыны ве гырнакларыны ызларына гетирдилер, олары ене-де зор билен гул ве гырнак этдилер.</verse>
				<verse number="12">Шонда Ермея Реббиң сөзи гелип,</verse>
				<verse number="13">Ысрайыл Худайы Реб шейле диййәр дийди: «Мен ата-бабаларыңызы Мүсүр юрдундан, ягны гул болуп яшан юрдундан чыкаран гүнүм олар билен әхт баглашып, шейле дийипдим:</verse>
				<verse number="14">„Өзлерини гул эдип сатып, сизе алты йыл гуллук эден еврей доганыңызы единҗи йылда азатлыга гойбериң“. Йөне сизиң ата-бабаларыңыз Мени диңлемедилер, гулак асмадылар.</verse>
				<verse number="15">Инди болса сиз тоба эдип, Мениң назарымда догры ишлери этдиңиз. Хер бириңиз өз еврей доганыңызың азатлыгыны ыглан этдиңиз. Хузурымда, адым дакылан өйде бу барада әхт баглашдыңыз.</verse>
				<verse number="16">Эмма соңра сөзүңизден дәнип, Мениң адыма ыснат гетирдиңиз. Өз ислән ерлерине гиден гулдур гырнагы әхлиңиз ызына гетирдиңиз, олары ене-де зор билен гул ве гырнак эдиндиңиз.</verse>
				<verse number="17">Шонуң үчин хем, Реб шейле диййәр: „Гул болан өз гарындашларыңызы, дост-ярларыңызы бошатмак барада сиз Маңа гулак асмадыңыз. Инди Мен-де сизи гылыч, мерги, ачлык белаларындан горамакдан бош. Сизи дүнйәниң әхли патышалыклары үчин ховпа дөндерерин. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="18">Әхт баглашыланда гөләни икә бөлүп, онуң бөлеклериниң арасындан гечйәрлер. Мен хем әхтими бозуп, хузурымда баглашылан әхтиң шертлерини берҗай этмедиклери эдил шол гөле кимин икә бөлерин.</verse>
				<verse number="19">Гөләниң бөлеклериниң арасындан гечен Яхуда билен Иерусалим ёлбашчыларыны, көшк эмелдарларыны, руханылары ве юрдуң тутуш халкыны</verse>
				<verse number="20">җанларының кастына чыкан душманларының элине берерин. Оларың җесетлери гушлара ве йыртыҗы хайванлара шам болар.</verse>
				<verse number="21">Яхуда патышасы Сидкияны өз эмелдарлары билен бирликде җанларының кастына чыкан душманларының элине, сизден хәзирликче ыза чекилен Бабыл патышасының гошунының элине берерин.</verse>
				<verse number="22">Мен буйрук берип, бабыллылары бу шәхере гайтарып гетирерин. Олар шәхере гаршы хүҗүм эдип, оны басып аларлар ве ода якарлар. Мен Яхуда шәхерлерини илатсыз харабачылыга өврерин“. Муны Реб айдяндыр».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="35">
				<verse number="1">Яхуда патышасы Ёшыяның оглы Ехоякымың дөврүнде Ермея Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="2">«Рекабың ковумларының янына гидип, олар билен геплеш ве олары Реббиң өйүниң отагларының бирине гетир-де, шерап ичир».</verse>
				<verse number="3">Онсоң мен Хабасыняның агтыгы, Ермеяның оглы Ягазаняны, онуң доганларыны, огулларыны ве Рекабың әхли ковумларыны алып,</verse>
				<verse number="4">олары Худайың адамы болан Йыгдаляның оглы Хананың огулларының Реббиң өйүндәки отагына гетирдим. Бу отаг ёлбашчыларың отагының гапдалында, гапы сакчысы Шаллумың оглы Магасеяның отагының ёкарсындады.</verse>
				<verse number="5">Онсоң мен Рекабың ковумларының өңүнде шерапдан долы күйзелер билен кәселер гоюп, олара: «Шерап ичиң» дийдим.</verse>
				<verse number="6">Эмма олар шейле җогап бердилер: «Ёк, биз ичҗек дәл, чүнки атамыз Рекабың оглы Ёнадап бизе шейле буйрук берди: „Сизиң өзүңиз-де, чагаларыңыз-да хич вагт шерап ичмели дәлсиңиз.</verse>
				<verse number="7">Өзүңиз үчин өй гурмаң, экин экмәң, үзүм агачларыны отуртмаң, бу затлары эдинмәң. Эйсем бүтин өмрүңизе чадырларда яшаң. Шонда гелмишек болуп яшаян юрдуңызда узак өмүр сүрерсиңиз“.</verse>
				<verse number="8">Биз атамыз Рекабың оглы Ёнадабың өзүмизе табшыран әхли буйрукларыны ерине етирдик. Бизиң өзүмиз-де, аялларымыз-да, огул-гызларымыз-да хич вагт шерап ичмедик.</verse>
				<verse number="9">Ичинде яшар ялы өйлер гурмадык, баглар, үзүмчиликлер, экинлер экмедик.</verse>
				<verse number="10">Биз чадырларда яшадык. Атамыз Ёнадаба гулак асып, өзүмизе табшыран әхли буйрукларыны ерине етирдик.</verse>
				<verse number="11">Эмма Бабыл патышасы Небукаднесар бу юрда хүҗүм эденде, биз: „Гелиң, бабыллыларың ве сириялыларың гошунындан гачып, Иерусалиме гиделиң“ дийдик. Шонуң үчин хем биз Иерусалимде яшап йөрүс».</verse>
				<verse number="12">Онсоң Ермея Реббиң сөзи гелип,</verse>
				<verse number="13">Ысрайыл Худайы Хөкмүрован Реб шейле диййәр дийди: «Гит-де, яхуда халкы билен Иерусалимиң илатына шейле дий: „Сиз Мениң сөзлерими диңләп, хич бир сапак алҗак дәлмисиңиз? Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="14">Рекабың оглы Ёнадабың өз несиллерине шерап ичмәң диен табшырыгы берҗай эдилйәр. Олар тә шу гүне ченли шерап ичмән, ата-бабаларының табшырыгына гулак асярлар. Мен болсам сизе иргинсиз айтдым, эмма Мени диңлемедиңиз.</verse>
				<verse number="15">Мен сизиң яныңыза ызлы-ызына гулларым болан пыгамберлеримиң әхлисини иберип: ‘Инди хер бириңиз пис ёлларыңыздан дөнүп, ягшылык эдиң, башга худайлара гуллук этмек үчин оларың ызына дүшмәң, шонда сиз өзүңизе хем ата-бабаларыңыза берен юрдумда яшарсыңыз’ дийдим. Эмма сиз Мени диңлемедиңиз, Маңа гулак асмадыңыз.</verse>
				<verse number="16">Рекабың оглы Ёнадабың несиллери өз ата-бабаларының берен табшырыгыны берҗай этдилер, эмма бу халк Мени диңлемеди“.</verse>
				<verse number="17">Шонуң үчин хем, Ысрайыл Худайы Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Мен Өз айдан әхли бела-бетерлерими Яхуда билен Иерусалимде яшаян хер бир адамың башындан индерерин. Чүнки Мен олара айтдым, йөне олар диңлемедилер, олары чагырдым, йөне җогап бермедилер“».</verse>
				<verse number="18">Ермея Рекабың ковумларына Ысрайыл Худайы Хөкмүрован Реб шейле диййәр дийди: «Сиз атаңыз Ёнадабың буйругына гулак асдыңыз, онуң әхли табшырыкларыны берҗай этдиңиз, сизе буйран әхли затларыны ерине етирдиңиз.</verse>
				<verse number="19">Мунуң үчин Ысрайыл Худайы Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Рекабың оглы Ёнадабың неслинден Мениң хузурымда хызмат этҗек адамларың саны хич вагт кемелмез“».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="36">
				<verse number="1">Яхуда патышасы Ёшыяның оглы Ехоякымың шалыгының дөрдүнҗи йылында Ермея Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="2">«Өзүңе дүйрленен кагыз ал-да, Ёшыяның дөврүнде сениң билен геплешен гүнүмден тә шу гүне ченли Ысрайыл, Яхуда ве әхли миллетлер хакында саңа айданларымың барыны яз.</verse>
				<verse number="3">Белки, яхуда халкы башындан индермеги ниет эден әхли бела-бетерлерим хакында эшиденде, өз яман ёлундан дөнер, Мен-де оларың этмишлерини ве гүнәлерини багышларын».</verse>
				<verse number="4">Онсоң Ермея Нерияның оглы Баругы чагырды. Барук хем Реббиң Ермея айдан әхли сөзлерини онуң дилинден бир кагыза язды.</verse>
				<verse number="5">Ермея Баруга шейле буйрук берди: «Маңа Реббиң өйүне бармак гадаган.</verse>
				<verse number="6">Йөне сен гит-де, мениң дилимден язып алан Реббиң сөзлерини агыз беклеме гүни Реббиң өйүнде халка окап бер. Оны Яхуда шәхерлеринден гелен әхли халка эшитдирип окап бер.</verse>
				<verse number="7">Белки, олар Худайың хузурында ялбарарлар ве өз яман ёлундан дөнерлер. Чүнки Реббиң бу халкың гаршысына айдан сөзи гахар-газапдан долудыр».</verse>
				<verse number="8">Реббиң өйүнде Нерияның оглы Барук дүйрленен голязмадан Реббиң сөзлерини окады. Ол Ермея пыгамбериң табшыран әхли задыны берҗай этди.</verse>
				<verse number="9">Яхуда патышасы Ёшыяның оглы Ехоякымың шалыгының бәшинҗи йылының докузынҗы айында Иерусалим билен Яхуда шәхерлеринден гелен әхли халк Реббиң өйүнде агыз беклемеги ыглан этди.</verse>
				<verse number="10">Шонда Барук ёкаркы ховлуда, Реббиң өйүниң Тәзе дервезесиниң гирелгесинде ерлешйән Шапаның оглы кәтип Гемаряның отагында Ермеяның сөзлерини әхли халка эшитдирип окады.</verse>
				<verse number="11">Шапаның агтыгы, Гемаряның оглы Микая дүйрленен голязмадан окалан Реббиң сөзлерини эшиденде,</verse>
				<verse number="12">патышаның көшгүндәки кәтибиң отагына гитди. Әхли ёлбашчылар, Элишама кәтип, Шемагяның оглы Делая, Акборың оглы Элнатан, Шапаның оглы Гемаря ве Хананяның оглы Сидкия хем-де әхли көшк эмелдарлары ол ерде отырдылар.</verse>
				<verse number="13">Баругың голязмадан халка окап берен әхли сөзлерини Микая олара айдып берди.</verse>
				<verse number="14">Онсоң әхли көшк эмелдарлары: «Халка окалып берлен голязманы ал-да, янымыза гел» дийип, Кушының човлугы, Шелемяның агтыгы, Нетаняның оглы Егудыны Баругың янына ёлладылар. Нерияның оглы Барук-да голязманы алып, оларың янына гелди.</verse>
				<verse number="15">Олар оңа: «Инди отур-да, оны бизе окап бер» дийдилер. Шейлеликде, Барук оны олара окап берди.</verse>
				<verse number="16">Олар бу сөзлери эшиденлеринде, горкудан яңа бири-бирлерине бакышып, Баруга: «Биз бу сөзлериң әхлисини хөкман патыша айдарыс» дийдилер.</verse>
				<verse number="17">Онсоң олар Барукдан: «Инди бизе айт, сен бу сөзлери нәдип яздың? Ермеяның өз дилинденми?» дийип сорадылар.</verse>
				<verse number="18">Барук: «Ол бу сөзлериң барыны маңа дилден айтды, мен хем сыя билен кагыза гечирдим» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="19">Онсоң көшк эмелдарлары Баруга: «Гидиң-де, Ермея икиңизем гизлениң, ниредедигиңизи хич ким билмесин» дийдилер.</verse>
				<verse number="20">Олар голязманы кәтип Элишаманың отагында гойдулар, өзлери болса, көшкдәки патышаның янына гидип, әхли сөзлери оңа етирдилер.</verse>
				<verse number="21">Патыша голязманы гетирмәге Егудыны иберди. Ол хем оны кәтип Элишаманың отагындан алып гелди. Соңра Егуды оны патыша ве онуң хузурындакы эмелдарлара эшитдирип окады.</verse>
				<verse number="22">Докузынҗы айды, патыша гыш көшгүнде отырды. Өңүндәки оҗакда болса, от янып дурды.</verse>
				<verse number="23">Егуды хер парчаны оканда, патыша кәтибиң пычагы билен дүйрленен голязманың шол бөлегини кесип, янып дуран оҗага ташлаярды, ол голязманың хеммесини отда якып болянча, шейле этди.</verse>
				<verse number="24">Йөне бу сөзлериң хеммесини эшиден патышадыр онуң әхли хызматкәрлери горкмадылар, эгинбашларынам йыртмадылар.</verse>
				<verse number="25">Элнатан, Делая ве Гемаря патышадан голязманы якмазлыгыны ялбарып хайыш этселер-де, патыша олара гулак асмады.</verse>
				<verse number="26">Патыша Ерахмеел шазада, Азрыелиң оглы Серая ве Абдеелиң оглы Шелемя дагы Барук кәтиби ве Ермея пыгамбери туссаг этмеги буюрды. Эмма Реб олары гизләпди.</verse>
				<verse number="27">Баругың Ермеяның дилинден язып алан кагызыны патыша яканындан соң, Ермея Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="28">«Башга бир дүйрленен кагыз ал-да, Яхуда патышасы Ехоякымың якан голязмасындакы сөзлериң әхлисини оңа яз.</verse>
				<verse number="29">Яхуда патышасы Ехоякыма болса, Реб шейле диййәр дий: „Сен голязманы якдың. Бабыл патышасының гелип, бу юрды вейран этҗекдиги, ондан ынсаны-да, хайваны-да ёк эдип ташлаҗакдыгы хакында нәме үчин бу кагызда яздың дийип, Ермеядан сорадың?“.</verse>
				<verse number="30">Мунуң үчин Реб Яхуда патышасы Ехоякым барада шейле диййәр: „Онуң неслинден хич ким Давут тагтында отурмаз. Җеседи гүндизиң ыссысына, гиҗәниң аязына ташланар.</verse>
				<verse number="31">Этмишлери үчин онуң өзүни, неслини ве хызматкәрлерини җезаландырарын. Олар хакда айдан әхли бела-бетерлерими оларың өзлериниң, Иерусалим илаты билен яхуда халкының башындан индерерин, себәби олар Маңа гулак асмадылар“».</verse>
				<verse number="32">Онсоң Ермея башга бир дүйрленен кагызы Нерияның оглы Барук кәтибе берди. Барук хем Яхуда патышасы Ехоякымың ода якан кагызының әхли сөзлерини Ермеяның дилинден оңа язды. Бу дүйрленен кагыза башга-да көп пыгамберлик сөзлери язылды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="37">
				<verse number="1">Бабыл патышасы Небукаднесар Ёшыяның оглы Сидкияны Ехоякымың оглы Ехоякының орнуна Яхуда юрдуна патыша эдип белледи.</verse>
				<verse number="2">Эмма не онуң өзи, не хызматкәрлери, не-де юрдуң халкы Реббиң Ермея пыгамбериң үсти билен айдан сөзлерине гулак асдылар.</verse>
				<verse number="3">Сидкия патыша Шелемяның оглы Ехукалыны ве Магасеяның оглы Сепаня руханыны шейле хабар билен Ермея пыгамбериң янына иберди: «Бизиң үчин Худайымыз Реббе ялбарсана!»</verse>
				<verse number="4">Ермея хениз туссаг эдилмәнди, ол халкың арасына аркайын чыкярды.</verse>
				<verse number="5">Шол арада фараоның гошуны Мүсүрден чыкыпды. Иерусалимиң дашыны габан бабыллылар олар хакдакы хабары эшидип, Иерусалимден чекилипдилер.</verse>
				<verse number="6">Шонда Ермея пыгамбере Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="7">«Менден медет сорамак үчин сизи Мениң яныма иберен Яхуда патышасына Ысрайыл Худайы Реб шейле диййәр дийиң: „Ине, сизе ярдам бермек үчин, Мүсүрден чыкан фараоның гошуны өз юрдуна Мүсүре доланар.</verse>
				<verse number="8">Бабыллылар болса ене гелип, бу шәхере чозарлар ве оны эеләп якарлар“.</verse>
				<verse number="9">Реб шейле диййәр: „‘Бабыллылар хөкман үстүмизден айрылып гидер’ дийип, өзүңизи алдамаң; олар гитмезлер!</verse>
				<verse number="10">Өзүңизе гаршы сөвешйән бабыллыларың тутуш гошуныны дерби-дагын этсеңиз-де, араларында диңе яралы адамлар галса-да, олар ене өз чадырларында аяга галып, бу шәхери якарлар“».</verse>
				<verse number="11">Фараоның гошуны зерарлы бабыллыларың гошуны Иерусалимден ыза чекиленде,</verse>
				<verse number="12">Ермея бенямин топрагына барып, халкың арасында өз пайына дүшен мүлкүни алмак үчин Иерусалимден гитмек иследи.</verse>
				<verse number="13">Ол Бенямин дервезесине етенде, Хананяның агтыгы, Шелемяның оглы Йирияй атлы баш гөзегчи Ермея пыгамбере: «Сен бабыллыларың тарапына гечҗек болярсың» дийип, оны туссаг этди.</verse>
				<verse number="14">Ермея болса: «Ялан! Мен бабыллыларың тарапына гечҗек боламок» дийди. Йөне Йирияй оңа гулак асмады ве Ермеяны туссаг эдип, ёлбашчыларың янына гетирди.</verse>
				<verse number="15">Ермея гахарлары гелен ёлбашчылар, оны енҗип, туссагхана ташладылар. Бу зындан өң Ёнатан кәтибиң өйүди.</verse>
				<verse number="16">Ермеяны зындандакы чукура габадылар, ол энчеме гүнләп, ол ерде галды.</verse>
				<verse number="17">Онсоң Сидкия патыша адам ёллап, Ермеяны өз көшгүне гетиртди. Патыша гизлинликде ондан: «Ребден, хей, сөз бармы?» дийип сорады. Ермея-да: «Хава, бар. Сен Бабыл патышасының элине табшырыларсың» дийди.</verse>
				<verse number="18">Ермея ене-де Сидкия патыша шейле дийди: «Мени туссагхана салар ялы, мен саңа, хызматкәрлериңдир бу халка гаршы нәме гүнә этдим?</verse>
				<verse number="19">„Бабыл патышасы сизиң үстүңизе, бу юрдуң үстүне чозмаз“ дийип, сизе велилик эден пыгамберлериңиз ханы ниреде?</verse>
				<verse number="20">Инди маңа гулак гой, эй, җенабым патыша! Бу хайышымы берҗай этмегиңи товакга эдйәрин, мени гайдып Ёнатан кәтибиң өйүне иберме, ол ерде өлмәйин».</verse>
				<verse number="21">Онсоң Сидкия патыша Ермеяны гаравулханада габап сакламакларыны буюрды. Шәхерде чөрек бүтинлей гутарянча, хер гүн оңа чөрекчилериң көчесинден бир чөрек гетирип бермеклерини буюрды. Шейдип, Ермея гаравулханада галды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="38">
				<verse number="1">Маттаның оглы Шепатя, Пашхурың оглы Гедаля, Шелемяның оглы Ехукал ве Малкыяның оглы Пашхур Ермеяның әхли халка айдан бу сөзлерини эшитдилер:</verse>
				<verse number="2">«Реб шейле диййәр: „Бу шәхерде галан адам гылычдан, ачлыкдан ве мергиден өлер, эмма бабыллыларың тарапына гечен адам дири галар, өз җаныны гутарып аман галар“.</verse>
				<verse number="3">Реб шейле диййәр: „Бу шәхер, элбетде, Бабыл патышасының гошунының элине берлер, ол оны басып алар“».</verse>
				<verse number="4">Мунуң үчин ёлбашчылар патыша шейле дийдилер: «Бу адам өлдүрилсин, себәби ол шейле сөзлери айдып, бу шәхерде аман галан уршуҗылар билен әхли халкы рухдан дүшүрйәр. Чүнки бу адам бу халка ягшылык дәл-де, яманлык ислейәр».</verse>
				<verse number="5">Сидкия патыша: «Ине, ол сизиң элиңизде, патыша сизе гаршы хич бир зат эдип билмез» дийди.</verse>
				<verse number="6">Онсоң Ермеяны тутуп, патышаның оглы Малкыяның гуррук гуюсына ташладылар, ол гуйы гаравулларың ховлусында ерлешйәрди. Оны танап билен ашак салладылар. Гуюда сув ёкды, диңе ләбик барды. Ермея ләбиге батды.</verse>
				<verse number="7">Патышаның эфиопиялы көшк эмелдары Эбетмелек Ермеяның гуя ташлананыны эшитди. Шол вагт патыша Бенямин дервезесинде отырды.</verse>
				<verse number="8">Эбетмелек патышаның көшгүнден чыкып, патыша йүзленип:</verse>
				<verse number="9">«Эй, җенабым патыша! Бу адамлар Ермея пыгамбери гуррук гуя ташлап пислик этдилер. Ол ачлыкдан өлер, себәби инди шәхерде чөрек ёк» дийди.</verse>
				<verse number="10">Онсоң патыша эфиопиялы Эбетмелеге: «Яныңа отуз адам ал-да, Ермея пыгамбер өлмәнкә, оны гуюдан чыкар» дийип буйрук берди.</verse>
				<verse number="11">Шейлеликде, Эбетмелек адамлары янына алып, патышаның көшгүндәки ерземине гирди ве ол ерден йыртык эгинбашлары, көне-сөне эсгилери алды. Олары танап билен гуйының ичине – Ермея саллады.</verse>
				<verse number="12">Эфиопиялы Эбетмелек Ермея: «Инди йыртык эгинбашлар билен эсгилери голтугыңың ашагына гой-да, танапы гечир» дийди. Ермея-да айдылышы ялы этди.</verse>
				<verse number="13">Шейдип, Ермеяны танап билен чекип, гуюдан чыкардылар. Ермея гаравулханада галды.</verse>
				<verse number="14">Онсоң Сидкия патыша адам иберип, Ермея пыгамбери Реббиң өйүниң үчүнҗи гирелгесине гетиртди. Патыша Ермея: «Мен сенден бир зат сораҗак, йөне менден хич зады гизлеме» дийди.</verse>
				<verse number="15">Ермея Сидкия: «Эгер саңа айтсам, мени өлдүрерсиң. Эгер-де саңа маслахат берсем, мени диңлемерсиң» дийди.</verse>
				<verse number="16">Сидкия патыша гизлинликде ант ичип, Ермея: «Бизе бу җаны берен дири Ребден ант ичйәрин, сени өлдүрмерин ве җаныңың кастына чыканларың элине сени бермерин» дийди.</verse>
				<verse number="17">Онсоң Ермея Сидкия шейле дийди: «Ысрайыл Худайы Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Эгер Бабыл патышасының ёлбашчыларының янына барсаң, җаның дири галар ве бу шәхер ода якылмаз, өй-ичериң билен биле дири галарсың.</verse>
				<verse number="18">Эмма Бабыл патышасының ёлбашчыларының янына бармасаң, бу шәхер бабыллыларың элине берлер. Олар оны якарлар, сен-де оларың элинден гачып гутулмарсың“».</verse>
				<verse number="19">Сидкия патыша Ермея: «Мен бабыллыларың тарапына гечен яхудаларың элине берлерин, олар маңа азар берерлер дийип горкярын» дийди.</verse>
				<verse number="20">Ермея шейле дийди: «Элине бермезлер. Өзүңе айдан затларым бабатда сен Реббе гулак гой ахыры. Шонда өзүң үчин ягшы болар, дири галарсың.</verse>
				<verse number="21">Эмма боюн эгмесең, Реб маңа шуны гөркезди:</verse>
				<verse number="22">Ине, Яхуда патышасының көшгүнде галан әхли аяллар Бабыл патышасының ёлбашчыларына гетирилер. Ол аяллар саңа: „Ынамдар достлаң сени алдава салды, олар сени еңлише сезевар этди; батга батды сениң аякларың, ынамдарлаң сенден гачып гитди“.</verse>
				<verse number="23">Сениң әхли аялларың билен огулларыңы бабыллыларың элине берерлер. Сен оларың элинден гачып гутулмарсың, Бабыл патышасының элине дүшерсиң. Бу шәхер болса ода якылар».</verse>
				<verse number="24">Онсоң Сидкия Ермея шейле дийди: «Бу гүррүңимизи хич ким билмесин, ёгсам өлерсиң.</verse>
				<verse number="25">Эгер ёлбашчылар мениң сениң билен геплешендигими эшидип, яныңа гелип: „Патыша билен араңызда нәме гүррүң болан болса, хич зады яшырман бизе айдып бер, ёгсам сениң ёгуңа янарыс“ дийселер,</verse>
				<verse number="26">олара: „Мени ызыма Ёнатаның өйүне иберме, ёгсам мен ол ерде өлерин дийип патыша ялбардым“ дийип айт».</verse>
				<verse number="27">Онсоң әхли ёлбашчылар Ермеяның янына гелип, оны сораг этдилер. Ол хем патышаның буйран сөзлерине гөрә җогап берди. Эдилен гүррүң билинмән галансоң, олар оңа хич зат диймедилер.</verse>
				<verse number="28">Ермея Иерусалимиң басылып алнан гүнүне ченли гаравулханада галды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="39">
				<verse number="1">Иерусалим басылып алнанда, Ермея хениз-де шол ердеди. Яхуда патышасы Сидкияның шалыгының докузынҗы йылының онунҗы айында Бабыл патышасы Небукаднесар әхли гошуны билен Иерусалимиң үстүне йөриш эдип, онуң дашыны габады.</verse>
				<verse number="2">Сидкияның шалыгының он биринҗи йылының дөрдүнҗи айының докузы гүни шәхериң дивары бөвсүлди.</verse>
				<verse number="3">Бабыл патышасының әхли ёлбашчылары ичерик гирип, Ортакы дервезеде отурдылар. Олар: самгарлы Нергал Шаресер, көшк эмелдары Небосарсеким, баш геңешчи Нергал Шаресер ве патышаның әхли бейлеки ёлбашчыларыды.</verse>
				<verse number="4">Яхуда патышасы Сидкия ве онуң әхли эсгерлери диерлер гөренлеринде, гиҗе патышаның багының ёлундан, ики диварың арасындакы дервезеден чыкып, Араба дүзлүгине тарап гачып гитдилер.</verse>
				<verse number="5">Эмма бабыллыларың гошуны оларың ызындан ковды ве Ерихо дүзлүгинде ызларындан етип, Сидкияны тутды. Онсоң бабыллылар оны тутуп, Хамат юрдуның Рибла галасында болан Бабыл патышасы Небукаднесарың янына гетирдилер, ол хем Сидкия барада хөкүм чыкарды.</verse>
				<verse number="6">Бабыл патышасы Риблада Сидкияның огулларыны өз гөзүниң алнында өлдүртди. Шейле-де, ол Яхуданың әхли ёлбашчыларыны өлдүртди.</verse>
				<verse number="7">Ол Сидкияның гөзлерини ойдурды, оны зынҗыр билен даңып, Бабыла алып гитди.</verse>
				<verse number="8">Бабыллылар патышаның көшгүни, халкың өйлерини якдылар ве Иерусалимиң диварларыны йыкдылар.</verse>
				<verse number="9">Җанпеналарың баштутаны Небузарадон халкың шәхерде аман галанларының, Бабыл патышасының тарапына гечен гачгаклар билен бейлеки галан илатың барыны есир эдип әкитди.</verse>
				<verse number="10">Эмма җанпеналарың баштутаны шол вагт юртдакы хич бир эмләги болмадык гарып-гасарлара үзүм баглары билен экин мейданларыны берди.</verse>
				<verse number="11">Бабыл патышасы Небукаднесар җанпеналарың баштутаны Небузарадона Ермея барада шейле буйрук берди:</verse>
				<verse number="12">«Оны ал-да, оңа говуҗа гөз-гулак бол, хич бир зепер етирме, нәме сораса, шоны эт».</verse>
				<verse number="13">Җанпеналарың баштутаны Небузарадон, көшк эмелдары Небушазбан, баш геңешчи Нергал Шаресер ве Бабыл патышасының әхли бейлеки ёлбашчылары</verse>
				<verse number="14">адам ёллап, Ермеяны гаравулханадан гетиртдилер. Олар Шапаның агтыгы, Ахыкамың оглы Гедаля оны өйүне әкитмеги табшырдылар. Шейдип, Ермея өз халкының арасында галды.</verse>
				<verse number="15">Гаравулханада туссаглыкдака, Ермея Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="16">«Гит-де, эфиопиялы Эбетмелеге Ысрайыл Худайы Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: „Мен бу шәхере гаршы айдан сөзлерими ягшылык билен дәл-де, яманлык үсти билен амала ашырарын. Булар шол гүн сениң гөзлериңиң алнында амала ашар.</verse>
				<verse number="17">Эмма ол гүн Мен сени халас эдерин, муны Мен – Реб айдяндырын. Сен горкуп йөрен адамларыңың элине дүшмерсиң.</verse>
				<verse number="18">Мен сени хөкман халас эдерин. Сен гылычдан өлмерсиң, Маңа бил багландыгың үчин, сен өз җаныңы гутарып аман галарсың“. Муны Реб айдяндыр».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="40">
				<verse number="1">Бабыла сүргүн эдилен әхли Иерусалим ве Яхуда есирлери билен бирликде Ермея хем зынҗыр билен багланып, Рама әкидилди. Ол ерде җанпеналарың баштутаны Небузарадон Ермеяны танап, оны бошатды. Соңра Ермея Реббиң сөзи аян болды.</verse>
				<verse number="2">Җанпеналарың баштутаны Ермеяны янына чагырып, оңа шейле дийди: «Бу юрдуң үстүнден бетбагтлык индерҗекдиги хакында Худайың Реб айдыпды.</verse>
				<verse number="3">Ине, оны индерип, айдышы ялы хем этди. Бу затларың бары Реббе гаршы гүнә эдендигиңиз ве Оңа гулак асмандыгыңыз үчин сизиң башыңыздан инди.</verse>
				<verse number="4">Инди мен сени эллериңи зынҗырдан бошадайын. Эгер мениң билен Бабыла гитмек ислесең, йөр, гидели, мен саңа гөз-гулак боларын. Эмма мениң билен Бабыла гитмек ислемесең, онда гал. Ине, өңүңде тутуш юрт ятыр! Нирә гитмек гөзүңе хош якса ве догры болса, шоңа гит».</verse>
				<verse number="5">Ермея энтек җогап гайтарманка, ол ене сөзүни довам этди: «Бабыл патышасы тарапындан Яхуда шәхерлерине хәким гойлан Шапаның агтыгы, Ахыкамың оглы Гедаляның янына гит-де, онуң билен биле халкың арасында яшабер я-да нирә гитмеги догры хасапласаң, шоңа-да гит». Шейлеликде, җанпеналарың баштутаны оңа азык-овкат ве пешгешлер берип, оны ёла салды.</verse>
				<verse number="6">Онсоң Ермея Миспадакы Ахыкамың оглы Гедаляның янына гитди. Миспа барып, онуң билен бирликде юртда галан халкың арасында яшады.</verse>
				<verse number="7">Сөвеш мейданындакы әхли гошун серкерделери билен оларың адамлары Бабыл патышасының Ахыкамың оглы Гедаляны хәким эдип белләндиги ве Бабыла сүргүн эдилмедик гарып эркеклери, аяллары, чагалары оңа табшырандыгы барада эшитдилер.</verse>
				<verse number="8">Нетаняның оглы Ысмайыл, Кареяның огуллары Ёханан хем Ёнатан, нетопалы Танхуметиң оглы Серая ве магакатлының оглы Язаня дагы өз гошунлары билен Миспадакы Гедаляның янына гелдилер.</verse>
				<verse number="9">Ахыкамың оглы, Шапаның агтыгы Гедаля олара ве оларың гошунына ант ичип, шейле дийди: «Бабыллылара гуллук этмекден горкмаң. Юртда галып, Бабыл патышасына гуллук эдиң. Шонда өзүңизе оңат болар.</verse>
				<verse number="10">Мен болсам бу ере гелҗек бабыллыларың өңүнде сизе векилчилик эдер ялы, Миспада галҗак. Эмма сиз мивелер йыгып, шерап, яг йыгнаң. Олары аммарыңызда гоюң-да, эелән шәхерлериңизде яшабериң».</verse>
				<verse number="11">Мовапда, аммонларың арасында, Эдомда ве башга юртларда яшаян әхли яхудалар-да Бабыл патышасының Яхуда юрдунда бир топары аман галдырандыгыны, оларың үстлеринден Шапаның агтыгы, Ахыкамың оглы Гедаляны хәким белләндигини эшитдилер.</verse>
				<verse number="12">Яхудаларың әхлиси даргадылан ерлеринден ызларына доландылар. Олар Яхуда юрдуна, Миспада яшаян Гедаляның янына гелдилер. Гаты көп миве йыгнап, болелин шерап өндүрдилер.</verse>
				<verse number="13">Кареяның оглы Ёханан билен сөвеш мейданындакы әхли гошун серкерделери Миспадакы Гедаляның янына гелип,</verse>
				<verse number="14">оңа: «Аммонларың патышасы Багалысың сени өлдүртмек үчин, Нетаняның оглы Ысмайылы иберендигини билйәрсиңми?» дийдилер. Эмма Ахыкамың оглы Гедаля олара ынанмады.</verse>
				<verse number="15">Онсоң Кареяның оглы Ёханан Миспада Гедаля билен гизлинликде геплешип: «Гел, мен гидип, Нетаняның оглы Ысмайылы өлдүрейин, муны хич ким билмез. Болмаса, ол сени өлдүрер ве яныңа йыгнанан әхли яхудалар даргар. Яхудада аман галанлар хем хеләк болсунмы?» дийди.</verse>
				<verse number="16">Эмма Ахыкамың оглы Гедаля Кареяның оглы Ёханана: «Сен Ысмайыл хакда ялан сөзлейәрсиң. Бу иши этме!» дийди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="41">
				<verse number="1">Единҗи айда патыша неслинден ве патышаның ёлбашчыларының бири болан Элишаманың агтыгы, Нетаняның оглы Ысмайыл өзүниң он адамы билен Миспадакы Ахыкамың оглы Гедаляның янына гелди. Ол ерде биле ийип-ичип отыркалар,</verse>
				<verse number="2">Нетаняның оглы Ысмайыл билен онуң янындакы он адам туруп, Бабыл патышасының юрдуң үстүнден беллән хәкими Шапаның агтыгы, Ахыкамың оглы Гедаляны гылыч билен өлдүрди.</verse>
				<verse number="3">Ысмайыл Миспада Гедаля билен биле болан әхли яхудалары-да, ол ердәки бабыл эсгерлерини-де өлдүрди.</verse>
				<verse number="4">Гедаля өлдүриленден бир гүн геченсоң, энтек муны хич ким билмейәркә,</verse>
				<verse number="5">Шекемден, Шилодан ве Самариядан сегсен адам гелди. Оларың сакгаллары сырылгыды, эгинбашлары сал-салды, беденлерине яра салныпды, эллеринде болса Реббиң өйүне гетирмек үчин галла садакасы билен якымлы ыслы түтетги барды.</verse>
				<verse number="6">Олары гаршыламак үчин, Миспадан Нетаняның оглы Ысмайыл гелди. Ол аглай-аглай адамларың деңине гелип, олара: «Ахыкамың оглы Гедаляның янына барың» дийди.</verse>
				<verse number="7">Олар шәхериң ичине гиренлеринде, Нетаняның оглы Ысмайыл билен онуң янындакы адамлар олары өлдүрип, гуррук гуя ташладылар.</verse>
				<verse number="8">Йөне оларың арасындан он адам: «Бизи өлдүрме! Бизиң мейданда гизләп гоян бугдайымыз, арпамыз, ягымыз ве балымыз бар» дийди. Шейлеликде, ол пикиринден дәнип, олары ёлдашлары билен бирликде өлдүрмеди.</verse>
				<verse number="9">Ысмайыл өлдүрен адамларының җесетлериниң барыны гуррук гуя ташлады. Муны өң Аса патышасы Ысрайыл патышасы Багшадан горанмак үчин газдырыпды. Нетаняның оглы Ысмайыл оны адам җесединден долдурды.</verse>
				<verse number="10">Онсоң Ысмайыл җанпеналарың баштутаны Небузарадоның Миспада Ахыкамың оглы Гедаля берен халкының әхлисини, патышаның гызларыны, умуман, ол ерде аман галан халкың хеммесини есир алды. Нетаняның оглы Ысмайыл олары есир алып, аммонларың тарапына гечмек үчин ёла дүшди.</verse>
				<verse number="11">Эмма Кареяның оглы Ёханан ве онуң янындакы әхли гошун серкерделери Нетаняның оглы Ысмайылың эден пис ишлерини эшиденлеринде,</verse>
				<verse number="12">адамларының барыны алып, Нетаняның оглы Ысмайыл билен урушмага гитдилер. Олар оны Гибгондакы әпет ховзуң башындан тапдылар.</verse>
				<verse number="13">Ысмайылың янындакы адамларың хеммеси Кареяның оглы Ёханан билен онуң гошун серкерделерини гөренлеринде бегендилер.</verse>
				<verse number="14">Шейлеликде, Ысмайылың Миспадан есир алан адамларының бары ызына өврүлип, Кареяның оглы Ёханана гошулды.</verse>
				<verse number="15">Эмма Нетаняның оглы Ысмайыл секиз адамы билен Ёханандан гачып, аммонларың янына гитди.</verse>
				<verse number="16">Кареяның оглы Ёханан янындакы гошун серкерделери билен аман галанларың хеммесини: эсгерлери, аяллары, чагалары ве көшк агталарыны Гибгондан ызларына гетирди. Нетаняның оглы Ысмайыл Миспада Ахыкамың оглы Гедаляны өлдүренинден соң, олары есир алыпды ве Гибгона гетирипди.</verse>
				<verse number="17">Юрдуң үстүнден Бабыл патышасының беллән хәкими Ахыкамың оглы Гедаляны Нетаняның оглы Ысмайылың өлдүрендиги үчин, олар бабыллылардан горкярдылар ве олардан гачмак үчин Мүсүре тарап ёла дүшдүлер. Олар Бейтуллахамың голайындакы Герут Кимхамда сакландылар.</verse>
				<verse number="18"></verse>
			</chapter>
			<chapter number="42">
				<verse number="1">Онсоң гошун серкерделери, Кареяның оглы Ёханан, Хошаяның оглы Езаня ве улудан-кичә әхли халк голая гелип,</verse>
				<verse number="2">Ермея пыгамбере шейле дийдилер: «Хайышымызы берҗай этмегиңи товакга эдйәрис, бизиң үчин, бу аман галанлар үчин Худайың Реббе дилег эт. Өз гөзүң билен гөршүң ялы, биз көпчүликдик, инди болса азалып галдык.</verse>
				<verse number="3">Нирә гитмелидигимизи, нәме иш этмелидигимизи, гой, Худайың Реб бизе гөркезсин».</verse>
				<verse number="4">Ермея пыгамбер олара: «Боляр, ине, айдышыңыз ялы, мен Худайыңыз Реббе дилег эдерин ве Реб нәме җогап берсе, оны сизе аян эдерин. Сизден хич зады яшырмарын» дийди.</verse>
				<verse number="5">Олар Ермея ене шейле дийдилер: «Эгер Худайың Реббиң бизе билдирмек үчин саңа аян эден хер бир сөзүни ерине етирмесек, гой, Реббиң Өзи бизе гаршы хакыкы ве вепалы шаят болсун.</verse>
				<verse number="6">Ягшы болса-да, яман болса-да, сени янына иберйән Худайымыз Реббе гулак асарыс. Ишимиз оңуна болар ялы, биз Худайымыз Реббе гулак асарыс».</verse>
				<verse number="7">Он гүнден соң, Ермея Реббиң сөзи аян болды.</verse>
				<verse number="8">Онсоң ол Кареяның оглы Ёхананы, онуң билен бирликде гошун серкерделерини ве улудан-кичә тутуш халкы чагырды.</verse>
				<verse number="9">Олара шейле дийди: «Дилегиңизи мәлим этмегим үчин мени Ысрайыл Худайы Реббиң хузурына ибердиңиз. Ол хем шейле диййәр:</verse>
				<verse number="10">„Эгер сиз шу юртда галсаңыз, Мен сизи гурарын, йыкмарын; бина эдерин, согруп ташламарын. Чүнки Мен сизиң башыңыздан индерен бетбагтчылыгыма өкүнйәрин.</verse>
				<verse number="11">Бабыл патышасындан горкмаң. Сиз ондан горкярдыңыз, эмма инди ондан горкмаң. Муны Реб айдяндыр. Чүнки сизи халас этмек ве онуң элинден гутармак үчин Мен сизиң билендирин.</verse>
				<verse number="12">Мен онуң сизе рехими инер ялы эдерин, шонда онуң сизе хайпы гелип, сизи өз юрдуңыза иберер“.</verse>
				<verse number="13">Эмма сиз: „Биз бу юртда яшаҗак дәл“ дийсеңиз ве Худайыңыз Реббе гулак асман,</verse>
				<verse number="14">„Ёк, биз Мүсүр юрдуна гитҗек, ол ерде уруш гарасыны гөрмерис, сурнай сесини эшитмерис, чөрексиз ачлык чекмерис, биз ол ерде яшарыс“ дийсеңиз,</verse>
				<verse number="15">Реббиң сөзүни диңләң, эй, Яхуданың аман галанлары! Ысрайыл Худайы Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Эгер сиз Мүсүре гидип, ол ерде орнашмагы карар этсеңиз,</verse>
				<verse number="16">горкян гылыҗыңыз ол ерде ызыңыздан етер, горкян ачлыгыңыз Мүсүрде сизиң якаңыздан япышар ве сиз ол ерде өлерсиңиз.</verse>
				<verse number="17">Орнашмак үчин Мүсүре гитмеги карар эден хер кес гылычдан, ачлыкдан ве мергиден өлер. Башларындан индерҗек бетбагтлыгымдан хич ким дири галмаз ве хич ким гачып гутулмаз“.</verse>
				<verse number="18">Ысрайыл Худайы Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Иерусалим халкының үстүне гахар-газабымы дөкүшим ялы, Мүсүре гитсеңиз, сизиң үстүңизе-де гахарымы дөкерин. Сиз нәлете, ховпа, утанҗа ве гаргыша сезевар боларсыңыз. Бу ере гайдып гелмерсиңиз“.</verse>
				<verse number="19">Эй, Яхуданың аман галанлары, Реб сизе: „Мүсүре гитмәң“ дийип буюрды. Билип гоюң, бу гүн муны сизе дуйдурандырын.</verse>
				<verse number="20">Мени Худайыңыз Реббиң янына иберип: „Бизиң үчин Худайымыз Реббе дилег эт; Худайымыз Реббиң айдан әхли затларыны бизе билдир, биз-де ерине етирерис“ диениңизде, сиз улы хата гойбердиңиз.</verse>
				<verse number="21">Мен оны сизе бу гүн хабар бердим, эмма Худайыңыз Реббиң мениң үстүм билен сизе айдан сөзлериниң хич бирине гулак асмадыңыз.</verse>
				<verse number="22">Инди болса билип гоюң, гидип, яшаҗак болян ериңизде сиз гылычдан, ачлыкдан ве мергиден өлерсиңиз».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="43">
				<verse number="1">Ермея тутуш халка өзлериниң Худайы Реббиң сөзлерини, оларың Худайы Реббиң өз үсти билен иберен сөзлериниң барыны долы етиренде,</verse>
				<verse number="2">Хошаяның оглы Азаря, Кареяның оглы Ёханан ве текепбир адамлар Ермея шейле дийдилер: «Сен ялан сөзлейәрсиң! Худайымыз Реб сени бизе: „Месген тутмага Мүсүре гитмәң“ диймек үчин ёлланок.</verse>
				<verse number="3">Бабыллылар бизи өлдүрсинлер я-да Бабыла есир эдип әкитсинлер дийип, бизи оларың элине табшырмак үчин Нерияның оглы Барук сени бизиң үстүмизе күшгүрйәр».</verse>
				<verse number="4">Шейдип, Кареяның оглы Ёханан, гошун серкерделериниң хеммеси ве тутуш халк Яхуда юрдунда яшамак бабатда Реббе гулак асмадылар.</verse>
				<verse number="5">Кареяның оглы Ёханан ве гошун серкерделери өң әхли миллетлере даргадылып, инди Яхуда юрдуна доланып гелен халкың аман галанларының барыны алып гитдилер.</verse>
				<verse number="6">Оларың арасында җанпеналарың баштутаны Небузарадоның Шапаның агтыгы Ахыкамың оглы Гедаляның янында галдыран эркеклери, аяллары, чагалары, патышаның гызлары – әхли адамлары, Ермея пыгамбер ве Нерияның оглы Барук дагы хем барды.</verse>
				<verse number="7">Олар Реббе гулак асман, Мүсүр юрдуна гитдилер ве Тахпанхесе гелдилер.</verse>
				<verse number="8">Онсоң Тахпанхесде Ермея Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="9">«Элиңе улы дашлар ал-да, Тахпанхесде фараоның көшгүниң гирелгесиндәки мейданчаның керпичлериниң арасында гөм. Муны яхудаларың гөзлериниң алнында эт.</verse>
				<verse number="10">Онсоң олара Ысрайыл Худайы Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: „Ине, Мен Бабылың патышасы бендәм Небукаднесары бу ере гетирип, тагтыны бу гөмен дашларымың үстүнде гурарын. Небукаднесар өз ша чадырыны бу дашларың үстүнде дикер.</verse>
				<verse number="11">Ол гелип, Мүсүр юрдуны вейран эдер. Өлүме хөкүм эдилен өлүме, сүргүне хөкүм эдилен сүргүне, гылыҗа хөкүм эдилен хем гылыҗа берлер.</verse>
				<verse number="12">Мен Мүсүр худайларының бутханаларыны ода якарын. Бабыл патышасы бутларың кәбирини яндырар, кәбирини-де яны билен әкидер. Бир чопан өз япынҗасыны бүрелерден нәхили тәмизлейән болса, Мүсүр юрдуны хем шейле тәмизләр. Соңра Бабыл патышасы ерден саг-аман чыкар.</verse>
				<verse number="13">Ол Мүсүрдәки Гүн худайының бутханасының дикме дашларыны йыкар ве Мүсүр худайларының әхли бутханаларыны ода берер“».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="44">
				<verse number="1">Мүсүриң Мигдол, Тахпанхес, Мемфис галаларында ве Патрос велаятында яшаян әхли яхудалар хакда Ермея Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="2">«Ысрайыл Худайы Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Сиз Мениң Иерусалим билен тутуш Яхуда шәхерлериниң башындан индерен бетбагтчылыкларымы гөрдүңиз. Сизиң өзүңиз, ол шәхерлилер ве ата-бабаларыңыз танамаян башга худайларыңыза якымлы ыслы түтетги якмага, олара гуллук этмәге гидип, Мениң гахарымы гетирдиңиз. Шол себәпли, ине, бу гүн шәхерлер вейран болды ве илатсыз галды“.</verse>
				<verse number="3"></verse>
				<verse number="4">Мен сизиң яныңыза ызлы-ызына гулларым болан пыгамберлерими иберип: „Бу неҗис иши этмәң, Мен оны йигренйәрин“ дийдим.</verse>
				<verse number="5">Эмма олар диңлемедилер, гулак асмадылар, башга худайлара түтетги якдылар, эрбетликлеринден хич дөнмедилер.</verse>
				<verse number="6">Мунуң үчин гахар-газабым дөкүлип, Яхуданың шәхерлеринде, Иерусалим көчелеринде ловлады; олар эдил бу гүнкүси ялы вейран ве хараба болуп ятырлар.</verse>
				<verse number="7">Инди болса Ысрайылың Худайы, Хөкмүрован Бейик Худай шейле диййәр: „Нәме үчин сиз өз башыңыздан бу әгирт улы бетбагтчылыгы индерйәрсиңиз? Өзүңизден соң хич ким галмаз ялы, Яхудадан эркеги, аялы, чага-чуганы ве бәбеги гырып ташлаҗаксыңызмы?</verse>
				<verse number="8">Нәме үчин орнашмага барян юрдуңыз болан Мүсүрде башга худайлара түтетги якып, өз эден ишлериңиз билен Мениң гахарымы гетирйәрсиңиз? Сиз өз башыңыздан бетбагтлык индерип, дүнйәниң әхли миллетлериниң арасында өзүңизи нәлете ве утанҗа сезевар эдерсиңиз.</verse>
				<verse number="9">Яхуда юрдунда, Иерусалимиң көчелеринде ата-бабаларыңызың, Яхуда патышаларының, оларың аялларының, өзүңизиң ве аялларыңызың эден пис ишлерини унутдыңызмы?</verse>
				<verse number="10">Олар бу гүне ченли тоба этмедилер, горкмадылар, сизиң ве ата-бабаларыңызың өңүнде гоян канунларыма ве парзларыма эермедилер“.</verse>
				<verse number="11">Шонуң үчин Ысрайыл Худайы Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Мен үстүңизден бетбагтлык индерип, тутуш яхуда халкының соңуна чыкмак карарына гелдим.</verse>
				<verse number="12">Мүсүре гидип, ол ерде орнашмагы йүрегине дүвен Яхуданың аман галанларыны ёк эдип ташларын, оларың хеммеси Мүсүр юрдунда хеләк боларлар. Олар гылычдан ве ачлыкдан гырларлар, улудан-кичә хеммеси гылычдан ве ачлыкдан өлерлер. Олар нәлете, ховпа, утанҗа ве гаргыша сезевар боларлар.</verse>
				<verse number="13">Мүсүр юрдунда яшаянлары-да Мен гылыч, ачлык ве мерги билен Иерусалими җезаландырышым ялы җезаландырарын.</verse>
				<verse number="14">Яшамак үчин Мүсүре гиден яхудалыларың аман галанларының хич бири-де гачып гутулмаз, дири галып, Яхуда юрдуна доланып бармаз. Ол ере доланып бармагы нәче ислеселер-де, ол ерден гачанларың диңе кәбири доланып барар“».</verse>
				<verse number="15">Онсоң аялларының башга худайлара түтетги якяныны билйән әхли эркеклер, ол ерде дуран әхли аяллар, улы җемагат – Мүсүр юрдундакы Патросда яшаян тутуш халк Ермея шейле җогап бердилер:</verse>
				<verse number="16">«Биз сениң Реббиң адындан айдян сөзлериңе гулак асмарыс.</verse>
				<verse number="17">Терсине, биз әхли зады өз эден касамымыза лайык эдерис. Асман меликесине түтетги якарыс ве оңа ичги садакасыны хөдүрләрис. Бизиң өзүмиз, ата-бабаларымыз, патышаларымыз ве ёлбашчыларымыз Яхуда шәхерлеринде, Иерусалим көчелеринде нәме эден болсак, шоны хем эдерис. Шол дөвүрде биз болелин ийип-ичердик, гүлләп өсердик, яманлык гарасыны гөрмездик.</verse>
				<verse number="18">Эмма биз асман меликесине түтетги якмагы ве оңа ичги садакасыны хөдүрлемеги бес эденимизден соң бар зада мәтәчлик чекйәрис, гылычдан ве ачлыкдан хеләк болярыс».</verse>
				<verse number="19">Аяллар ене-де: «Хава, биз асман меликесине түтетги якып, ичги садакасыны хөдүр этдик. Эмма биз онуң кешбинде көкелер биширип, оңа ичги садакасыны хөдүр эденимизде әрлеримиз мундан бихабар боландыр өйдйәңизми?»</verse>
				<verse number="20">Онсоң Ермея халка, эркеклере ве аяллара, ягны өзүне җогап берйән әхли халка шейле дийди:</verse>
				<verse number="21">«Сизиң өзүңизиң, ата-бабаларыңызың, патышаларыңызың, ёлбашчыларыңызың, юрдуң халкының Яхуда шәхерлеринде ве Иерусалимиң көчелеринде түтетги яканыңызы Реб ядындан чыкардымы? Мундан Онуң хабары ёкмудыр?</verse>
				<verse number="22">Реб эдйән пис ишлериңизден ве неҗис затларыңыздан яңа мундан артык сакланып билмеди. Мунуң үчин юрдуңыз бу гүнки болшы ялы, илатсыз харабачылыга өврүлди, ховпа ве гаргыша сезевар болды.</verse>
				<verse number="23">Сиз түтетги якдыңыз, Реббе гаршы гүнә этдиңиз, Реббе гулак асмадыңыз, Онуң канунларыны, парзларыны ве перманларыны берҗай этмедиңиз. Шонуң үчинем, ине, башыңыздан бу гүнки бела-бетерлер инди».</verse>
				<verse number="24">Ермея әхли халка ве аяллара ене шейле дийди: «Эй, Мүсүр юрдундакы әхли яхудалылар, Реббиң сөзүни диңләң!</verse>
				<verse number="25">Ысрайыл Худайы Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Сиз аялларыңыз билен бирликде асман меликесине түтетги якмак ве оңа ичги садакасыны хөдүрлемек үчин берен вадамызы берҗай эдерис дийип, агзыңыз билен айтдыңыз ве элиңиз билен этдиңиз. Боляр, ханы берен сөзүңизи ерине етириң-дә, вадаңызы берҗай эдиң-дә!“.</verse>
				<verse number="26">Йөне, эй, Мүсүр юрдунда яшаян әхли яхудалылар, Реббиң сөзүни диңләң: „Мен Өз барлыгымдан ант ичдим, мундан бейләк тутуш Мүсүр юрдунда яхудалылар Мениң адымы агзамаз. Муны Реб айдяндыр. Оларың хич бири дири Хөкмүрован Ребден ант ичйәрин диймез.</verse>
				<verse number="27">Мен олары ягшылык үчин дәл-де, яманлык үчин аңтаярын. Мүсүр юрдундакы яхудалыларың хеммеси долы гырлып ёк болянча, гылычдан ве ачлыкдан хеләк боларлар.</verse>
				<verse number="28">Гылычдан гачып гутулан диңе аз санлы адамлар Мүсүр юрдундан Яхуда юрдуна гайдып гелерлер. Мүсүре орнашмага гелен яхуда халкындан аман галанлар шонда Мениң сөзүмиң я-да оларың сөзүниң амала ашяндыгыны билерлер.</verse>
				<verse number="29">Сизи бу ерде җезаландырмагым, өзүңиз үчин бир аламат болар, муны Реб айдяндыр. Шонда Мениң сизиң гаршыңыза айдан сөзлеримиң амала ашҗакдыгыны билерсиңиз“.</verse>
				<verse number="30">Реб шейле диййәр: „Яхуда патышасы Сидкияны җанының кастына чыкан душманы Бабыл патышасы Небукаднесарың элине бершим ялы, Мүсүр патышасы фараон Хопраны-да җанының кастына чыкан душманларының элине берерин“».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="45">
				<verse number="1">Яхуда патышасы Ёшыяның оглы Ехоякымың шалыгының дөрдүнҗи йылында Нерияның оглы Барук Ермеяның дилинден шу сөзлери китаба язып отырка, Ермея пыгамбериң оңа айдан сөзи:</verse>
				<verse number="2">«Эй, Барук! Ысрайыл Худайы Реб саңа шейле диййәр:</verse>
				<verse number="3">Сен: „Дат гүнүме! Чүнки Реб дердиме гайгы-хасрат гошды, ахы-наламдан яңа тапдан дүшдүм, рахатлык тапмаярын“ дийдиң».</verse>
				<verse number="4">Реб Баруга шейле диййәр дийип айт: «Ине, тутуш ер йүзүнде дикеними йыкарын, экеними согруп ташларын.</verse>
				<verse number="5">Нечүн сен өзүңе ченденаша көп сораярсың? Сорама, чүнки Мен бүтин адамзадың башындан бетбагтлык индерерин. Муны Реб айдяндыр. Эмма нирә гитсең-де, сылаг хөкмүнде җаныңы аман сакларын».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="46">
				<verse number="1">Миллетлер хакында Ермея пыгамбере Реббиң сөзи аян болды.</verse>
				<verse number="2">Бу Мүсүр хакдадыр. Яхуда патышасы Ёшыяның оглы Ехоякымың шалыгының дөрдүнҗи йылында, Бабыл патышасы Небукаднесарың Евфрат дерясының якасындакы Каркемишде Мүсүр патышасы фараон Неконың гошуныны дерби-дагын этҗекдиги хакындакы хабардыр:</verse>
				<verse number="3">Улы хем кичи галканлары тайярлап, сөвеше гириң!</verse>
				<verse number="4">Атлары эерләп, мүнүң, эй, атлылар! Тувулгаңызы гейип, орнуңызда дуруң, найзалары йителдиң ве совутлар гейиң.</verse>
				<verse number="5">Мен нәме гөрйәрин? Олар горкуп, ыза чекилдилер. Батырлары ере чалнып, ызларына гараман гачдылар. Әхли тарапдан ховп абаняр. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="6">Йүврүк гачып гутулмаз, батыр халас болуп билмез; демиргазыкда, Евфрадың кенарында олар бүдрәп йыкыларлар.</verse>
				<verse number="7">Ол нәмедир Нил кимин дашып, сувлар кимин чайканян?</verse>
				<verse number="8">Ол Мүсүрдир, Нил дей җошуп, сувлар кимин чайканян. Ол дийди: «Мен бейгелип, ер йүзүни гапларын, шәхерлери илаты билен бирликде ёк эдерин».</verse>
				<verse number="9">Эй, атлар, ел болуп учуң! Эй, сөвеш арабалар, дәлирәп чапың! Эй, батырлар, галканлы Эфиопия ве Пут, эй, эли яйлы лутлар, орта сөвеше чыкың!</verse>
				<verse number="10">Бу гүн Гудратыгүйчли-Хөкмүрован Реббиң гүнүдир; бу гүн ягыларындан ар алынян өч гүнүдир; гылыч олары ийип дояр, ганларыны ичип серхош болар; чүнки демиргазык юрдунда, Евфрадың кенарында Хөкмүрован Таңры Реббе гурбанлык берилйәр.</verse>
				<verse number="11">Эй, бичәре Мүсүр халкы, Гилгада гит-де, мелхем ал! Дерманы көп ичмегиң пучдур; сениң дердиңе шыпа ёкдур.</verse>
				<verse number="12">Сениң утанҗыңы миллетлер эшитдилер, ер йүзүне долды дады-перядың. Ики уршуҗы бири-бирине бүдрәп, икиси-де бирликде ере язылды.</verse>
				<verse number="13">Бабыл патышасы Небукаднесарың урушмак үчин Мүсүр юрдуна гелҗекдиги барада Ермея пыгамбере Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="14">«Мүсүрде ыглан эдиң, Мигдолда эшитдириң, Мемфисде ве Тахпанхесде эшитдирип, шейле дийиң: „Тайяр болуң, орнуңызда дуруң, гылыч дашыңдакылары гырып гутаряр“.</verse>
				<verse number="15">Нәме үчин өкүз худайың – Апыс гачды? Ол нәме үчин дуруп билмеди? Чүнки оны Реб ер билен егсан этди.</verse>
				<verse number="16">Көп эсгерлер бүдреди, бири-бириниң үстүне йыкылып: „Туруң, залым гылычдан гачып, өз халкымыза, догдук меканымыза доланалың“ дийдилер.</verse>
				<verse number="17">Ол ерде: „Мүсүр патышасы фараон бир яңра, ол пурсады элден сыпдырды“ дийип гыгырың.</verse>
				<verse number="18">Ады Хөкмүрован Реб болан Патыша шейле диййәр: „Өз барлыгымдан ант ичйәрин: бири гелер – ол даглар ичинде бейик Табор дагы киминдир, деңиз якасындакы Кармел дагы дейдир.</verse>
				<verse number="19">Эй, Мүсүриң илаты, гошуңы дүв, сүргүн эдилерсиң! Мемфис вейран болар, илатсыз бир хараба дөнер.</verse>
				<verse number="20">Мүсүр бир энайыҗа гөле болса-да, демиргазыкдан оңа гөгейин чозар.</verse>
				<verse number="21">Хакына тутулан эсгерлери бага бакылан өкүз кимин болса-да, олар-да ыза дөнүп, билеликде гачдылар. Өз орунларында дуруп билмедилер. Чүнки башларына хеләкчилик гүнлери, җезаландырылҗак гүнлери етип гелди.</verse>
				<verse number="22">Душман гошуны билен хүҗүм эденде, ол сүйренип гачян йылан ялы хашшылдар. Душман агач чапян дей Мүсүре гаршы эли палталы чозар.</verse>
				<verse number="23">Гүр болса-да, токайыны чапарлар, муны Реб айдяндыр. Олар чекиртгелерден-де көпдүр, хасабы ёк, сан-саҗаксыздыр.</verse>
				<verse number="24">Мүсүр гызлары уяда галар, демиргазык халкының элине берлер“.</verse>
				<verse number="25">Ысрайыл Худайы Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Мен Тебес шәхериниң худайы Амоны, фараоны, Мүсүри, онуң худайларыны, патышаларыны җезаландырарын. Фараона бил багланлары</verse>
				<verse number="26">оларың җанларының кастына чыкан Бабыл патышасы Небукаднесар билен онуң серкерделериниң элине табшырарын. Шондан соң Мүсүр гадымкысы ялы ене илатлы болар. Муны Реб айдяндыр“.</verse>
				<verse number="27">Горкма, эй, гулум Якуп, ховатырланма, эй, Ысрайыл! Чүнки Мен сени узак ерлерден, неслиңи сүргүн эдилен юрдундан гутарарын. Якуп ызына доланып, дынч хем асуда болар, инди оны хич ким горкузмаз.</verse>
				<verse number="28">Горкма, эй, гулум Якуп, чүнки Мен сениң билендирин. Сени араларына даргадан миллетлеримиң барыны ёк этсем-де, сениң соңуңа чыкмарын. Эмма саңа адалатлы темми берерин, сени җезасыз галдырмарын. Муны Реб айдяндыр».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="47">
				<verse number="1">Фараоның Газаны еңмезинден өң, пилиштлилер хакында Ермея Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="2">«Реб шейле диййәр: „Демиргазыкдан сувлар җошуп, деря кимин долуп-дашар-да, юрды ве ондакы әхли затлары, шәхери хем яшайҗыларыны басар. Адамлар дады-перят эдерлер, юрдуң бүтин халкы ахы-нала чекер.</verse>
				<verse number="3">Даяв атларың тойнак сесинден, сөвеш арабаларының такырдысындан, тигирлериниң сеслеринден яңа эллери тапдан дүшен аталар өврүлип, чагаларына ярдам бермезлер.</verse>
				<verse number="4">Чүнки әхли пилиштлилериң ёк эдилҗек гүни гелер. Сура билен Сидона көмек эдип билҗек аман галанларың әхлиси ёк эдилер. Реб Капторың кенарында аман галан пилиштлилери дерби-дагын эдер.</verse>
				<verse number="5">Газа сачыны ёлар, Ашкелон сус болар. Эй, барҗа аман галанлар, хачана ченли өзүңизи яралаҗак?</verse>
				<verse number="6">Эй, Реббиң гылыҗы! Сен хачана ченли көшешҗек дәл? Гыныңа гир, ынҗал-да, асуда бол.</verse>
				<verse number="7">Реб оңа табшырык беренсоң, ол нәдип көшешсин? Ол оны ол ере – Ашкелона, деңиз кенарына гаршы ёллады“».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="48">
				<verse number="1">Мовап хакында Ысрайыл Худайы Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Небоның халына вай! Чүнки ол хараба дөнди. Кирятайым рысва болуп, басылып алынды; гала масгара болуп, вейран эдилди.</verse>
				<verse number="2">Инди Моваба өвги айдылмаз; Хешбонда оңа гаршы дилдүвшүк гурдулар: „Гелиң, миллет болмаз ялы, оны ёк эделиң“ дийдилер. Эй, Мадмен, сениң сесиң гапылар, гылыч сени ковалар.</verse>
				<verse number="3">Хоронайымдан дады-перят эшидилйәр: „Харабачылык, улы вейранчылык!“</verse>
				<verse number="4">Мовап дерби-дагын болды, балаларының перяды эшидилди.</verse>
				<verse number="5">Аглай-аглай Лухыт ёлундан чыкярлар, олар Хоронайым эңңидинде вейранчылык перядыны эшидйәрлер.</verse>
				<verse number="6">Гачың! Җаныңызы халас эдиң, чөлдәки йылгын кимин болуң.</verse>
				<verse number="7">Эй, Мовап, өз эден ишлериң үчин, хазынаңа бил багланың үчин тутуларсың. Руханылары хем эмелдарлары билен Кемош сүргүн эдилер.</verse>
				<verse number="8">Реббиң айдышы ялы, әхли шәхере хеләклейҗи дөкүлер, бир шәхер-де гутулмаз, җүлге ёк болар, дүзлүк бербат болар.</verse>
				<verse number="9">Мовап топрагына дуз дөкүң, ол хөкман вейран эдилер; онуң шәхерлери-де юмрулып, ол ерде хич ким яшамаз.</verse>
				<verse number="10">Нәлет болсун Реббиң ишине ялталык эдйәне, Онуң гылыҗыны ган дөкмекден саклаяна!</verse>
				<verse number="11">Мовап яшлыгындан рахат яшады, ол хич хачан сүргүн эдилмеди. Чайкалмадык ал-элван шерап дей ол гапдан-габа бошадылмады. Шейдип, тагамы өзүнде галды, өзүниң хошбой ысыны йитирмеди.</verse>
				<verse number="12">Эмма оны гапдан-габа бошатҗак адамлары иберҗек гүнлерим гелер. Муны Реб айдяндыр. Оны дөкерлер, онуң гапларыны бошадарлар, күйзелерини бөлек-бөлек эдерлер.</verse>
				<verse number="13">Ысрайыл халкы бил баглан Бейтелинден нәхили утанан болса, Мовап-да өз худайы Кемошдан утанар.</verse>
				<verse number="14">Сиз нәдип: „Биз эдермен хем гүйчли уршуҗыдырыс“ дийип билйәрсиңиз?</verse>
				<verse number="15">Мовап вейран эдилер, шәхерлери басылып алнар. Сайлама йигитлери өлдүрилмек үчин иберилди. Муны ады Хөкмүрован Реб болан Патыша айдяр.</verse>
				<verse number="16">Мовабың хеләкчилиги голайлап гелйәр, онуң мушакгаты гыссанып гелйәр.</verse>
				<verse number="17">Эй, онуң төверегинде яшаянлар, онуң адыны танаянлар, оңа яс тутуп: „Вах, гудратлы хаса, шөхратлы таяк нәдип дөвүләйди!“ дийиң.</verse>
				<verse number="18">Эй, Дибон галасында яшаян халк, шан-шөхратдан дүш-де, гурак ерде отур, чүнки Мовабы вейран эдиҗи сениң үстүңе чозуп, галаларыңы вейран эдер.</verse>
				<verse number="19">Эй, Арогерде месген тутан, ёлуң якасында дур-да, серет. Гачан эркекден ве гутулан аялдан: „Нәме болды?“ дийип сора.</verse>
				<verse number="20">Мовап масгара болды, ол дерби-дагын эдилди. Перят эт ве агла! Мовабың вейран боландыгыны Арнонда ыглан эт.</verse>
				<verse number="21">Текизликдәки шәхерлере – Холона, Яхса, Мейпагада;</verse>
				<verse number="22">Дибона, Небо, Бейтдиблатайыма;</verse>
				<verse number="23">Кирятайыма, Бейтгамула, Бейтмегона;</verse>
				<verse number="24">Кериёта, Босра ве Мовабың узакдакы ве голайдакы әхли галаларына хөкүм гелди.</verse>
				<verse number="25">Мовабың гүйч-кувваты гачды, гудраты кесилди. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="26">Оны серхош эдиң, себәби ол Реббе текепбирлик этди. Мовап өз гусугында тогаланар, ол иле масгара болар.</verse>
				<verse number="27">Сиз ысрайыл халкының үстүнден гүлмедиңизми? Эйсем, ол огрулар билен биле тутулдымы? Нәме ол хакда гүррүң эдениңизде, башыңызы яйкаярсыңыз?</verse>
				<verse number="28">Эй, Мовабың илаты, шәхерлери ташлап, гаяда яшаң. Хөвүртгесини керт гаялаң үстүнде ясан гөгерчин кимин болуң.</verse>
				<verse number="29">Биз Мовабың текепбирлиги, онуң ченсиз гедемлиги, бадыховалыгы, буйсанҗаңлыгы, калбының улумсылыгы барада эшитдик.</verse>
				<verse number="30">Мен онуң бихаядыгыны билйәрин. Онуң өвүнмелери бош, ишлери пучдур. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="31">Шол себәпли Мовап үчин ахы-нала чекерин, бүтин Моваба дады-перят эдерин, Кирхарасет халкы үчин яс тутарын.</verse>
				<verse number="32">Эй, Сибманың үзүм агаҗы! Саңа Ясере аглан агымдан-да көп агларын. Сениң шахаларың деңзе, Язер деңзине етди. Хеләклейҗи томус мивелериңи, үзүм хасылыңы вейран этди.</verse>
				<verse number="33">Мовабың бол мивели багларындан, экин мейданларындан шатлык ве бегенч зым-зыят болды. Үзүм сокусындан акян шерабы кесдим. Хич ким шовхун билен үзүм депелемез; шовхун бар, йөне шатлык шовхуны дәл.</verse>
				<verse number="34">Олар сеслерини Хешбондан Элгала ве Яхаса ченли, Согардан Хоронайыма ве Эглат Шелишия ченли эшитдирдилер; Нимрим сувлары-да гурады.</verse>
				<verse number="35">Мен Мовапда сеждегәхлерде гурбанлык хөдүр эдени ве өз худайларына түтетги яканы ёк эдерин. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="36">Бу себәпден йүрегим Мовап үчин гаргы түйдүк кимин ахы-нала чекйәр. Кирхарасет халкының газанан байлыклары даргады, шонуң үчин хем йүрегим түйдүк кимин иңлейәр.</verse>
				<verse number="37">Хер кимиң сач-сакгалы сырылды; әхли эллер яраланан ве әхли биллере җул оралан.</verse>
				<verse number="38">Мовабың әхли үчеклеринден ве мейданчаларындан диңе агы сеси гелйәр. Чүнки Мен Мовабы халанмаян гап кимин дөвдүм. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="39">Вах, ол нәхили вейран болды! Адамлар перят эдйәрлер. Вах, Мовап утанчдан ызына өврүлйәр! Мовап төверегиндәкилериң барысы үчин гүлки ве ховп болды.</verse>
				<verse number="40">Реб шейле диййәр: „Середиң! Душман бүргүт кимин учуп, ганатларыны Моваба тарап яйяр.</verse>
				<verse number="41">Шәхерлер эле салнар, галалар басылып алнар. Шол гүн Мовабың уршуҗыларының йүреги догранда санҗы тутян аялың йүреги кимин болар.</verse>
				<verse number="42">Мовап Реббе гаршы баш галдырандыгы үчин, халк болмакдан махрум болар.</verse>
				<verse number="43">Эй, Мовабың илаты, сениң өңүңде ховп, горп ве дузак дур! Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="44">Ховпдан гачан горпа йыкылар, горпдан чыкан дузага дүшер, чүнки Мениң Мовап халкыны җезаландырҗак гүнлерим гелйәр. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="45">Гачанлар Хешбон көлегесинде меҗалсыз дурдулар. Чүнки Хешбондан от, Сихон галасының ортасындан ялын чыкып, моваплыларың маңлайыны, питнечилериң сүйр депесини якып яндырар.</verse>
				<verse number="46">Дат гүнүңе, эй, Мовап! Кемош халкы ёк эдилди, огулларың сүргүн эдилди, гызларың есир алынды.</verse>
				<verse number="47">Эмма ахыркы гүнлерде Мен Мовабың өңки абаданчылыгыны гайтарып берерин“. Муны Реб айдяндыр. Ине, Мовабың җезасы шу ерде гутаряр».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="49">
				<verse number="1">Реб аммонлар барада шейле диййәр: «Ысрайылың огуллары ёкмы? Онуң мирасдары ёкмы? Онда нәме үчин Милком Гады эеләп, халкы онуң шәхерлеринде яшаяр?»</verse>
				<verse number="2">Реб шейле диййәр: «Аммонларың Раба шәхерине уруш награларыны эшитдирҗек гүнлерим гелер. Раба бир харабачылык үйшмеги болар, обалары ода якылар. Онсоң Ысрайыл өзүни эеләнлери эеләр. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="3">Ахы-нала чек, эй, Хешбон! Чүнки Ай галасы вейран болды! Эй, Рабаның обалары, перят эдиң, җул гушанып, яс тутуң, экин мейданларыңызда икияна ылгаң. Чүнки руханыларыдыр ёлбашчылары билен бирликде Милком сүргүн эдилер.</verse>
				<verse number="4">Эй, бивепа гыз, нечүн гүйҗүңе буйсаняң? Сениң гүйҗүң гачар. Сен хазыналарыңа буйсанып: „Мениң үстүме ким чозар?“ дийдиң.</verse>
				<verse number="5">Ине, даш-төверегиңдәкилериң барындан үстүңе ховп индерерин. Муны Гудратыгүйчли-Хөкмүрован Реб айдяндыр. Сиз даргадыларсыңыз, хер адам чем гелен ере гачар; гачанлары хич ким йыгнамаз.</verse>
				<verse number="6">Эмма мундан соңра Мен аммонларың өңки абаданчылыгыны гайтарып берерин. Муны Реб айдяндыр».</verse>
				<verse number="7">Эдом хакда Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Тейман шәхеринде инди пайхас ёкмы? Даналарда маслахат галмадымы? Оларың акылдарлыгы күтелдими?</verse>
				<verse number="8">Эй, Деданың илаты, гачың, ызыңыза өврүлиң, букуларда гизлениң! Мен Ысавы җезаландыран вагтымда, онуң башындан бетбагтлык индерерин.</verse>
				<verse number="9">Эгер үзүмчилер багыңа гирсе, бирки салкым үзүм галдырмазлармы? Гиҗе өйүңе огрулар гирсе, өзлерине герегини огурламазлармы?</verse>
				<verse number="10">Эмма Ысавы чув ялаңач эдип, Мен эшигини сыпырарын, онуң гизлин ерини әшгәр эдерин, ол өзүни гизләп билмез. Онуң тохум-тиҗи, доган-гарындашлары, гоңшулары хеләк болар, өзи-де ёк болар.</verse>
				<verse number="11">Етимлериңи ташла, олары дири сакларын. Дул хатынларың хем Маңа бил багласын».</verse>
				<verse number="12">Реб шейле диййәр: «Җеза кәсесинден ичмәге лайык болмадыклар иченлеринден соң, хей-де, сен ичмән, җезасыз галармың? Ёк, җезасыз галмарсың, җеза кәсесинден хөкман ичерсиң.</verse>
				<verse number="13">Чүнки Өз барлыгымдан ант ичйәрин, Босра ховпа, масгарачылыга, харабачылыга, нәлете сезевар болар». Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="14">Мен Ребден бир хабар эшитдим, миллетлер арасына чапар ёлланды: «Эдома чозмак үчин топланың, сөвеше аяга галың».</verse>
				<verse number="15">«Мен сени миллетлер арасында кичелдерин, ынсанлар арасында йигренҗе дучар эдерин.</verse>
				<verse number="16">Дүшен ховпуң ве текепбир йүрегиң сени алдава салды. Эй, гаяның җайрыгында яшаян, белент депелериң чүр башыны эелән! Сен хөвүртгәңи бүргүт кимин белент учутларда гурсаң-да, Мен сени ол ерден ашак дүшүрерин. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="17">Эдом ховпа өврүлер, ол ерден гечйән хер кес аңк-таңк болуп, онуң бетбагтлыкларына сыкылык чалар.</verse>
				<verse number="18">Эдил Содомың, Гомораның ве оларың гоңшуларының ер билен егсан болшы ялы, ол ерде еке адам галмаз, хич ынсан яшамаз. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="19">Мен арслан кимин Иордан җеңңелинден яп-яшыл өри мейдана чыкарын. Эдомлары дуйдансыз ол мейдандан чыкарарын. Өз сайланымы үстлеринден баштутан белләрин. Чүнки Маңа меңзеш ким бар? Менден хасабат сораҗак ким? Гаршыма чыкҗак чопан ким?</verse>
				<verse number="20">Мунуң үчин Реббиң Эдом хакдакы карарыны, Тейман илатына ниетлән максадыны эшидиң: Хакыкатдан хем сүрүлериниң иң кичиси-де даргадылар, сүрүлери оларың кысматындан яңа довла дүшерлер.</verse>
				<verse number="21">Йыкылянлаң гүрпүлдисинден яңа ер йүзи сарсар, гыкылыкларының сеси Гызыл деңзе ченли эшидилер.</verse>
				<verse number="22">Ине, душман бүргүт кимин ёкары учар, ганатларыны Босраның үстүне яяр. Шол гүн Эдом уршуҗыларының йүреги догранда санҗы тутян аялың йүреги кимин болар».</verse>
				<verse number="23">Дамаск хакында пыгамберлик: «Хамат ве Арпат утанды, эрбет хабары эшидип, горкудан титрешди, толкун атян деңиз кимин икияна алакҗап ырандылар.</verse>
				<verse number="24">Дамаск меҗалсыз галды, гачҗак болуп өврүленде, оны горкы гаплады. Чага догурян аял кимин оны санҗы ве агыры тутды.</verse>
				<verse number="25">„Вах, нечүн шатлыгымың меканы болан бу шөхратлы шәхер абат галмады?!“</verse>
				<verse number="26">Мунуң үчин яш йигитлери мейданчаларда хеләк болар, онуң әхли уршуҗылары ол гүн дымдырылар. Муны Хөкмүрован Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="27">Дамаск диварыны ода якарын, от Бенхададың галаларыны якып ёк эдер».</verse>
				<verse number="28">Бабыл патышасы Небукаднесарың басып алан Кедар ве Хасор патышалыклары хакында Реб шейле диййәр: «Туруң, Кедара хүҗүм эдиң, гүндогар халкыны ёк эдиң.</verse>
				<verse number="29">Оларың чадырлары, сүрүлери эллеринден алнар, перделери, гап-гачлары ве дүелери таланар; халк: „Әхли тарапдан ховп абаняр!“ дийип гыгырар».</verse>
				<verse number="30">«Эй, Хасорың илаты! Гачың, узаклара гидиң, букуларда гизлениң! Муны Реб айдяндыр. Чүнки Бабыл патышасы Небукаднесар сизиң гаршыңыза карар кабул этди, сизиң гаршыңыза дилдүвшүк гурады.</verse>
				<verse number="31">Туруң, асуда ве ховпсуз яшаян халкың үстүне хүҗүм эдиң. Муны Реб айдяндыр. Оларың не дервезелери, не-де килтлери бар, олар еке яшаярлар.</verse>
				<verse number="32">Оларың дүелери таланып, көп маллары олҗа алнар. Сач-сакгалларыны гыркан бу адамлары Мен чар тарапың ели билен даргадарын, хер яндан башларына бетбагтлык индерерин. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="33">Хасор шагалларың сүренине ве эбеди харабачылыга өврүлер. Ол ерде-де еке адам галмаз, хич бир ынсан яшамаз».</verse>
				<verse number="34">Яхуда патышасы Сидкияның шалыгының башларында Эйлам хакында Ермея пыгамбере Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="35">«Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Мен Эйламың кувватының гөзбашы болан яйы дөверин.</verse>
				<verse number="36">Асманың дөрт уҗундан дөрт ели Эйламың башындан индерип, олары бу еллериң чар тарапына даргадарын. Эйламың сүргүн эдиленлериниң аяк басмадык юрды галмаз.</verse>
				<verse number="37">Мен Эйламы душманларының, җанының кастына чыканларың өңүнде горка саларын. Ловлаян газабым билен башларындан бетбагтлык индерерин. Муны Реб айдяндыр. Олары бүтинлей ёк эдйәнчәм, ызларындан гылыч саларын.</verse>
				<verse number="38">Мен тагтымы Эйламда бина эдип, онуң патышаларыны ве ёлбашчыларыны ол ерден ёк эдерин. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="39">Йөне ахыркы гүнлерде Эйламың өңки абаданчылыгыны гайтарып берерин. Муны Реб айдяндыр“».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="50">
				<verse number="1">Бабыл хакда, бабыллыларың юрды хакда Реббиң Ермея пыгамбериң үсти билен айдан сөзи:</verse>
				<verse number="2">«Миллетлер арасында ыглан эдиң, олара эшитдириң, бир байдак дикиң. Хич зады гизлемән, шуны җар эдиң: „Бабыл басылып алынды, Бел худайы утанҗа галды, Меродак худайы бөлек-бөлек эдилди. Онуң хейкеллери масгара болды, неҗис бутлары парчаланды“.</verse>
				<verse number="3">Чүнки демиргазыкдан бир миллет оңа гаршы чыкар, ол онуң юрдуны харабачылыга өврер, онда хич ким яшамаз. Ынсан-да, хайван-да ондан гачып гидер».</verse>
				<verse number="4">«Шол гүнлерде, шол дөвүрде ысрайыл ве яхуда халклары биле гелерлер, өзлериниң Худайы Ребби агтарып, аглай-аглай гелерлер. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="5">Олар йүзлерини Сиона тарап өврүп, оңа гидйән ёлы сорарлар. „Гелиң, унудылмаҗак эбеди әхт аркалы Реб билен бирлешелиң“ диерлер.</verse>
				<verse number="6">Мениң халкым йитен гоюндыр, олары чопанлары азашдырдылар, дагларда энтетдилер, олар дагдан дага чыкып, өз агылларыны унутдылар.</verse>
				<verse number="7">Ким тапса ийди олары. Душманлары дийдилер: „Биз языклы дәл, себәби олар хакыкат өрүси болан Реббе гаршы, аталарының умыды болан Реббе гаршы гүнә этдилер“.</verse>
				<verse number="8">Бабылдан гачып гутулың, бабыллыларың юрдундан чыкың, сүриниң өңүни чекйән эркеч кимин болуң.</verse>
				<verse number="9">Демиргазык юрдундан бейик миллетлер топлумыны Мен Бабылың гаршысына өрүзерин, олар оңа гаршы нызама дурарлар, шол ерде оны эле саларлар. Оклары мерген йигидиң окы кимин болар, хич бири бош гечмез.</verse>
				<verse number="10">Бабыллыларың юрды талаңа салнар, оны таланларың бары олҗадан дояр. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="11">Эй, мирасымы талаян бабыллылар, сиз шатланярсыңыз, галкынярсыңыз, отлагдакы өкүзче дей бөкҗеклейәңиз, айгыр атлар кимин кишңейәрсиңиз.</verse>
				<verse number="12">Эмма сизиң эне юрдуңыз утанҗа галар, гөбек ганыңыз даман ери аяк астына салнар. Ине, ол миллетлер ичинде иң әхмиетсизи болуп: чөллүге, гурак ере ве чола юрда өврүлер.</verse>
				<verse number="13">Ол Реббиң газабындан яңа илатсыз галып, бүтинлей харабалыга өврүлер. Бабылдан геченлер онуң яраларына хайран болуп сыкылык чаларлар.</verse>
				<verse number="14">Эй, кеманчылар, Бабылың даш-төверегинде нызама дуруң. Оңа ок атың, окы гайгырмаң, чүнки ол Реббе гаршы гүнә этди.</verse>
				<verse number="15">Төверек-дашдан оңа гыгырышың, ол боюн эгди; онуң минаралары йыкылды, диварлары ер билен егсан болды. Бу Реббиң өҗүдир, ондан өч алың. Өзи нәме эден болса, оңа хем шоны эдиң.</verse>
				<verse number="16">Экин экени, орак дөври оракчыны Бабылдан ёк эдиң. Залым гылыҗың зарбындан гачып, хер ким өз халкына тарап өврүлсин, хер ким өз юрдуна гачсын.</verse>
				<verse number="17">Ысрайыл арсланлар ковалап даргадан гоюн сүрүсине меңзейәр. Оны илки Ашур патышасы ювутды, Бабыл патышасы Небукаднесар соңра онуң сүңклерини гемирди».</verse>
				<verse number="18">Мунуң үчин Ысрайыл Худайы Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Мен Ашур патышасыны җезаландырышым ялы, Бабыл патышасы билен онуң юрдуны-да шейле җезаландырарын.</verse>
				<verse number="19">Ысрайылы ене өз өрүсине гетирерин, ол Кармелде, Башанда отлап, Эфрайым дагындакы Гилгатда герк-гәбе дояр.</verse>
				<verse number="20">Мен аман галдыранларымы багышларын. Шол гүнлерде, шол дөвүрде Ысрайылың языгы агтарылар, йөне онуң хич бир языгы болмаз, Яхуданың гүнәлери агтарылар, йөне ондан хич зат тапылмаз. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="21">Мератайым юрдуна ве Пекот халкына хүҗүм эт. Олары өлдүр, аман галанлары бүтинлей ёк эт, өзүңе буйрушым ялы эт. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="22">Юртда уруш галмагалы, улы вейранчылык бар!</verse>
				<verse number="23">Бабыл миллетлер арасында нәхили вейран болды! Бүтин дүнйәни токмаклан нәхили дөвлүп парчаланды!</verse>
				<verse number="24">Мен саңа дузак гурдум, эй, Бабыл юрды, сен билмән оңа дүшдүң. Реббе гаршы чыкандыгың үчин, сен тапылдың хем тутулдың.</verse>
				<verse number="25">Гудратыгүйчли-Хөкмүрован Реб бабыллыларың юрдунда этмели ишиниң бардыгы үчин, Реб горханасыны ачып, газап билен ярагларыны чыкарды.</verse>
				<verse number="26">Бабыла хер тарапдан хүҗүм эдиң, онуң аммарларыны ачып, оны галла үйшмеклери кимин үйшүриң, оны бүтинлей ёк эдиң; ондан хич зат галмасын.</verse>
				<verse number="27">Өкүзлериниң әхлисини өлдүриң, олар союлмага әкидилсин. Вай оларың халына! Чүнки оларың гүни долды, җеза пурсады гелди.</verse>
				<verse number="28">Бабылдан гачып гутуланлар Худайымыз Реббиң өҗүни, Онуң ыбадатханасының өҗүни Сионда ыглан эдйәрлер, Оларың сеслерини эшидиң!</verse>
				<verse number="29">Ок атянлары, кеманчыларың барыны Бабылың гаршысына чагырың! Онуң төверек-дашында дүшелге гуруң, хич ким ол ерден гачып гутулмасын. Эден ишине гөрә онуң алмытыны бериң, әхли эденлерини онуң өзүне эдиң. Ол Реббе, Ысрайыл Мукаддесине гаршы күпүрлик этди.</verse>
				<verse number="30">Мунуң үчин онуң яш йигитлери мейданчаларда хеләк болар, әхли уршуҗылары ол гүн дымдырылар. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="31">Эй, текепбир, Мен саңа гаршыдырын, муны Гудратыгүйчли-Хөкмүрован Реб айдяндыр. Чүнки сениң гүнүң долды, сени җезаландырҗак вагтым гелип етди.</verse>
				<verse number="32">Текепбир бүдрәп йыкылар, оны хич ким галдырмаз. Мен онуң шәхерлерини ода якарын, даш-төверегиндәки әхли зады от якып яндырар».</verse>
				<verse number="33">Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Ысрайыл билен яхуда халкы-да эҗир чекйәр, есир аланларың бары олары берк саклаяр, азат этмекден боюн гачыряр.</verse>
				<verse number="34">Эмма Ысрайылың Пенакәри гүйчлүдир, Онуң ады Хөкмүрован Ребдир. Ол Ысрайылың ишини дерңәп, юрда рахатлык берер, эмма Бабылың илатына биынҗалык берер».</verse>
				<verse number="35">«Бабыллылара гаршы гылыч инсин! Бабыл илатына, ёлбашчыларыдыр акылдарларына гаршы гылыч инсин! Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="36">Галп пыгамберлериң депесинден гылыч инсин! Олар акмак боларлар. Уршуҗыларының депесинден гылыч инсин! Олар тапдан дүшерлер.</verse>
				<verse number="37">Атларының, сөвеш арабаларының депесинден, араларындакы әхли кесеки эсгерлериң үстүнден гылыч инсин! Олар хелей ялы боларлар. Хазыналарына гаршы гылыч инсин! Олар талаңа салнарлар.</verse>
				<verse number="38">Бабыл бутлар юрдудыр, горкунч бутлар олары дәлиредер. Гой, онуң сувлары гурасын, олар такырап галсын!</verse>
				<verse number="39">Мунуң үчин ол ерде вагшы хайванлар, шагаллардыр дүегушлар месген тутарлар. Мундан бейләк онда ынсан яшамаз, несиллер бойы хич ким аяк басмаз.</verse>
				<verse number="40">Эдил Содомың, Гомораның, оларың гоңшуларының ер билен егсан болшы ялы, ол ерде-де еке адам галмаз, хич бир ынсан яшамаз». Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="41">Реб шейле диййәр: «Ине, демиргазык юртдан бир халк гелйәр, ериң аңры уҗундан бир бейик миллет, көп патышалар аяга галяр.</verse>
				<verse number="42">Олар яйдыр найза билен ярагланан, өзлери хем рехимсиз хем залымдырлар. Олар атлара атланан, сеслери деңиз ялы гүвлейәр. Олар бир адам ялы сөвеше тайяр болуп, сениң гаршыңа нызама дурдулар, эй, Бабыл гызы!</verse>
				<verse number="43">Бабыл патышасы олар хакдакы хабары эшиденде, эллериниң ысгыны гачды. Догурян аял кимин чекйәр дерт-азарлары.</verse>
				<verse number="44">Мен-Реб арслан кимин Иордан җеңңелинден яп-яшыл өри мейдана чыкарын. Эдомлары дуйдансыз ол мейдандан чыкарарын. Өз сайланымы үстлеринден баштутан белләрин. Чүнки Маңа меңзеш ким бар? Менден хасабат сораҗак ким? Гаршыма чыкҗак чопан ким?</verse>
				<verse number="45">Мунуң үчин Реббиң Бабыл хакдакы карарыны, бабыллыларың юрдуна ниетлән максадыны эшидиң: Хакыкатдан хем сүрүлериниң иң кичиси-де даргадылар, сүрүлери оларың кысматындан яңа довла дүшерлер.</verse>
				<verse number="46">Бабыл эле салнанда болҗак галмагалдан ер йүзи сарсар; гыкылыкларының сеслери миллетлериң арасындан эшидилер».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="51">
				<verse number="1">Реб шейле диййәр: «Мен Бабылың, ягны Лебкамайың илатының гаршысына хеләклейҗи ел турзарын.</verse>
				<verse number="2">Бабыла гелмишеклери ёлларын, оны совруп, юрдуны бош гоярлар. Бетбагтлык гүни оны хер тарапдан гуршарлар.</verse>
				<verse number="3">Кеманчы яйыны гурсун, совудыны гейип тайяр болсун. Бабылың яш йигитлерини гайгырмаң, әхли гошуныны бүтинлей ёк эдиң.</verse>
				<verse number="4">Өлдүриленлер бабыллылар юрдунда, яралылар онуң көчелеринде язылсын.</verse>
				<verse number="5">Оларың юрды Ысрайыл Мукаддесине гаршы гүнәлерден долы болса-да, өзлериниң Худайы Хөкмүрован Реб Ысрайыл билен Яхуданы терк этмеди.</verse>
				<verse number="6">Бабылдан гачың, хер ким җаныны халас этсин! Онуң языгы себәпли хеләк болмаң, чүнки бу Реббиң өч алҗак вагтыдыр, Бабылың алмытыны берҗек Олдур.</verse>
				<verse number="7">Бабыл Реббиң элинде бүтин дүнйәни серхош эдйән алтын пыяла киминди. Миллетлер онуң шерабындан ичдилер, мунуң үчин акылындан азашдылар.</verse>
				<verse number="8">Бабыл дуйдансыз йыкылып күл болды, онуң үчин перят эдиң! Ярасына мелхем чалың, белки-де, шыпа тапар.</verse>
				<verse number="9">Биз Бабыла шыпа берҗек болдук, йөне ол шыпа тапмады! Оны ташлаң, гиделиң! Хер ким өз юрдуна гитсин! Онуң агыр хөкүми гөклере етди, булутлара ченли бейгелди.</verse>
				<verse number="10">Реб бизи аклады, гелиң, Худайымыз Реббиң ишини Сионда ыглан эделиң.</verse>
				<verse number="11">Оклары йителдиң, сагдаклары долдурың! Реб мадайларың патышаларының рухуны оярды; Онуң максады Бабылы ёк этмекдир, Реб Өз өҗүни – ыбадатханасының өҗүни алар.</verse>
				<verse number="12">Бабыл галасына гаршы тугы галдырың; гөзегчилиги гүйчлендириң, сакчылар гоюң, букулары тайынлаң; чүнки Реб Бабыл илатына гаршы ниетләнини ве айданыны ерине етирди.</verse>
				<verse number="13">Эй, бол сувлар якасында, бай хазыналы ерде яшаян халк! Сениң соңуң гелди, өмүр танапың кесилди!»</verse>
				<verse number="14">Хөкмүрован Реб Өзүнден ант ичди: «Сени чекиртге сүрүси кимин эсгерлер билен долдурарын, олар саңа гаршы еңиш награсыны чекерлер».</verse>
				<verse number="15">Ери Өз гудраты билен ярадан Ребдир. Ол пайхасы билен дүнйәни беркарар этди, акылы билен гөклери яйды.</verse>
				<verse number="16">Ол гүрләнде, шаглаяр гөкдәки сувлар, гөтерилйәр ериң учларындан булутлар. Ягыш үчин йылдырымлар чакдыряр, аммарларындан шемал өвүсдирйәр.</verse>
				<verse number="17">Хер бир адам акмак хем акылсыздыр, хер зергәр ясан бутларындан уяда галар, олар ясаландыр, оларда җан ёкдур.</verse>
				<verse number="18">Булар бидерекдир, масгарабазлаң ишидир; җезаландыранымда олар ёк боларлар.</verse>
				<verse number="19">Эмма Якубың пайы бейле дәлдир, чүнки әхли затлары ярадан Худайдыр, Ысрайыл тиреси Онуң мирасыдыр, Онуң ады Хөкмүрован Ребдир.</verse>
				<verse number="20">«Сен Мениң гүрзим – уруш ярагымсың, Мен сениң билен миллетлери гырарын, сениң билен патышалыклары вейран эдерин.</verse>
				<verse number="21">Сениң билен атлары ве чапыксуварларыны гырарын, сениң билен сөвеш арабаларыны ве арабачысыны гырарын.</verse>
				<verse number="22">Сениң билен эркеклери хем аяллары, гаррылардыр яшлары, огланлардыр гызлары гырарын.</verse>
				<verse number="23">Сениң билен чопаны ве сүрүсини, дайханы ве ер сүрйән өкүзлерини, ёлбашчылары ве хәкимлери гырарын.</verse>
				<verse number="24">Сионда гөзүңизиң алнында Бабыл юрдуның ве әхли бабыллыларың эден хемме яманлыкларыны өзлерине гайтарып берерин. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="25">Мен саңа гаршыдырын, эй, вейран эдйән даг! Бүтин дүнйәни йыкан даг! Муны Реб айдяндыр. Элими саңа гаршы узадып, сени гаялардан ашак тогаларын, сени янан дага өврерин.</verse>
				<verse number="26">Сенден бурч дашыны, бинят дашыны алмазлар, сен эбедилик хараба боларсың». Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="27">Юртда байдак дикиң, миллетлер арасында сурнай чалың, миллетлери Бабыл билен урушмага тайярлаң. Арарат, Минни ве Ашкеназ патышалыкларыны Бабылың гаршысына чагырың, онуң гаршысына серкерде белләң, үстүне чекиртге сүрүси кимин атлар ёллаң.</verse>
				<verse number="28">Миллетлери, ёлбашчылары, хәкимлери билен бирликде мадай патышаларыны ве оларың гол астындакы әхли юртлары Бабылың гаршысына сөвеше топлаң.</verse>
				<verse number="29">Юрт титрәп, лерзана гелйәр! Чүнки Бабыл юрдуны илатсыз хараба өвүрмек барадакы Реббиң ниети амала ашяр.</verse>
				<verse number="30">Бабылың батырлары сөвешмекден эл чекди, өз беркитмелеринде отырлар, оларың гүйҗи гачып, хелей ялы болдулар, яшаян ерлерине от берилди, дервезелериниң килтлери дөвүлди.</verse>
				<verse number="31">Чапар үстүне чапар, хабарчы үстүне хабарчы ылгашып, Бабыл патышасына шу хабары етирдилер: «Шәхер долы басылып алынды,</verse>
				<verse number="32">гечелгелер эле салынды, гамышлы батгалыклара от берилди, уршуҗылара горкы аралашды».</verse>
				<verse number="33">Ысрайыл Худайы Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Дөвек вагты харман ери нәхили тапбатланян болса, Бабыл гызы-да шейле эдилер. Ене аз салымдан онуң орулҗак вагты гелер.</verse>
				<verse number="34">Бабыл патышасы Небукаднесар бизи чейнеди, бизи оврадып енҗип, бош габа өвүрди. Аждарха кимин ювутды бизи, гарныны нәз-ныгматдан дойруп, соңра бизи гусуп ташлады.</verse>
				<verse number="35">Сионың илаты: „Маңа ве ысрайыл доганларыма эдилен зорлук Бабылың башына гелсин!“ диер. Иерусалим: „Дөкүлен ганымызың хуны, гой, бабыллылардан соралсын!“ диер».</verse>
				<verse number="36">Мунуң үчин Реб шейле диййәр: «Мен сениң хакыңы алып берерин, сениң өҗүңи аларын, Бабыл деңзини такырадарын, чешмесини гурадарын.</verse>
				<verse number="37">Бабыл даш үйшмеклерине, шагаллар сүренине өврүлер, ховп ве рысвачылыга дөнүп, ол ерде хич ким яшамаз.</verse>
				<verse number="38">Бабыл халкы арслан дей арлар, арслан чагасы кимин хыңранар.</verse>
				<verse number="39">Ишдәлери ачылан вагты болса, Мен олара мейлис гурарын. Шатланып, эбеди ука гитсинлер, хич вагт оянмасынлар дийип, олары серхош эдерин. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="40">Олары гузы, гоч, гечи кимин союлмага иберерин.</verse>
				<verse number="41">Вах! Шешак басылып алынды! Вах! Бүтин дүнйәниң шөхраты эле салынды! Бабыл миллетлер арасында ховпа өврүлди!</verse>
				<verse number="42">Бабылы деңиз басды; әпет толкунлар оны бүреди.</verse>
				<verse number="43">Онуң шәхерлери вейран болды, юрды хич ким яшамаян, хич бир ынсан гечмейән гурак бир чөле дөнди.</verse>
				<verse number="44">Бабыл худайы Бели җезаландырарын, ювуданыны гусдурарын, миллетлер гайдып оңа тарап эңмезлер, Бабылың дивары йыкылар.</verse>
				<verse number="45">Эй, халкым, ол ерден чык, Реббиң гахар-газабындан хеммәңиз җаныңызы халас эдиң.</verse>
				<verse number="46">Юртда эшидилҗек мыш-мышлара йүрегиңиз тапдан дүшмесин, горкмаң. Бир йыл бир хабар гелер, соңракы йыл башга бир хабар. Юртда зорлук хөкүм сүрүп, бир шаның башга бир ша гаршыдыгы хакда геп-гүррүңлер яйрар.</verse>
				<verse number="47">Мунуң үчин Мениң Бабылың бутларыны җезаландырҗак гүнлерим гелер. Онуң тутуш юрды утанҗа галар, җесетлери юрдуң ортасында ере серлер.</verse>
				<verse number="48">Онсоң демиргазыкдан гелен ёк эдиҗи оңа хүҗүм эденде, асман, ер ве олардакы әхли зат Бабылың башына гелен затлара шатланып гыгырышар. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="49">Эй, Ысрайылың өлдүриленлери! Тутуш ер йүзүниң өлдүриленлери үчин Бабыл-да өз гезегинде хеләк болар.</verse>
				<verse number="50">Эй, гылычдан гачып гутуланлар, гидиң, сакланмаң! Ребби узак юртда ятлаң Иерусалим хакда ойланың.</verse>
				<verse number="51">Биз кәйинч эшиденимизде утандык. Гелмишеклер Реббиң өйүниң мукаддес ерлерине гирдилер, шонда йүзүмизи рысвалык өртди».</verse>
				<verse number="52">«Онуң бутларыны җезаландырҗак гүнлерим гелер, онуң бүтин юрдунда яралылар иңләр. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="53">Бабыл гөклере чыкса-да, галасыны белент ерде беркитсе-де, Мен үстүне ёк эдиҗини ёлларын».</verse>
				<verse number="54">Бабылдан гыкылык сеси эшидилйәр, ол ерден вейранчылык сеси гелйәр!</verse>
				<verse number="55">Чүнки Реб Бабылы вейран эдйәр, шовхуныны басып ятыряр. Толкунлары бол сув дей гүвлейәр, галмагаллы сеслери эшидилйәр.</verse>
				<verse number="56">Бабылың гаршысына хеләклейҗи чыкды, онуң батыр йигитлери эле салынды, яйлары бөлек-бөлек болды, чүнки Реб өч алян Худайдыр; онуң этмишиниң алмытыны берер.</verse>
				<verse number="57">Мен онуң ёлбашчыларыны, акылдарларыны, хәкимлерини, серкерделерини, уршуҗыларыны серхош эдерин. Олар эбеди ука гидип оянмазлар. Муны ады Хөкмүрован Реб болан Патыша айдяр.</verse>
				<verse number="58">Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Бабылың галың диварлары ер билен егсан болар, онуң белент дервезелери якылар, халклар бидерек ере зәхмет чекерлер, миллетлериң дер дөкен зәхмети ода ташланар».</verse>
				<verse number="59">Бу Яхуда патышасы Сидкияның патышалыгының дөрдүнҗи йылыды. Махсеяның агтыгы, Нерияның оглы Серая патышаның баш доландырыҗысыды. Ол Сидкия билен биле Бабыла барярка, Ермея пыгамбер оңа шу сөзи табшырыпды.</verse>
				<verse number="60">Ермея Бабылың башына гелҗек әхли бетбагтлыклары, Бабыла дегишли бу сөзлериң барыны бир кагыза язды.</verse>
				<verse number="61">Ермея Серая шейле дийди: «Бабыла бараныңда, бу сөзлериң әхлисини халка окап бермеги унутма.</verse>
				<verse number="62">Онсоң шейле дий: „Я Реб, бу ери ёк этҗекдигиңи, онда ынсан-да, хайван-да яшамаҗакдыгыны, юрдуң эбедилик харабачылыга өврүлҗекдигини Өзүң айтдың“.</verse>
				<verse number="63">Бу кагыздакы языланлары окап боланыңдан соң, оны бир даша баглап, Евфрат дерясының ортасына ат.</verse>
				<verse number="64">Соңра шейле дий: „Бабыл-да шейдип сува батар, онуң башындан индерҗек бетбагтлыгымдан яңа, инди ол хич хачан галып билмез“». Ермеяның сөзлери шу ерде гутаряр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="52">
				<verse number="1">Сидкия патыша боланда, йигрими бир яшындады. Ол Иерусалимде он бир йыл патышалык этди. Онуң эҗеси Хамутал либналы Ермеяның гызыды.</verse>
				<verse number="2">Сидкия хем Ехоякым ялы Реббиң назарында йигренҗи ишлери этди.</verse>
				<verse number="3">Реббиң Иерусалиме ве яхуда халкына гаршы болан гахары туташярды. Ол шонуң үчин олары Өз хузурындан ковды. Сидкия Бабыл патышасына гаршы уруш турузды.</verse>
				<verse number="4">Сидкияның патышалыгының докузынҗы йылының онунҗы айының онуна Бабыл патышасы Небукаднесар тутуш гошуны билен Иерусалиме хүҗүм эдип, онуң гаршысында дүшелге гурды. Олар Иерусалиме гирмек үчин, даш-төверегинде япгыт гурдулар.</verse>
				<verse number="5">Шейдип, Сидкияның патышалыгының он биринҗи йылына ченли Иерусалим габавда дурды.</verse>
				<verse number="6">Дөрдүнҗи айың докузына шәхерде ачлык гүйҗәп, юрдуң илаты иймәге чөрек тапмады.</verse>
				<verse number="7">Галаның диварының бир бөлеги душман тарапындан йыкылды. Бабыллылар галаның даш-төверегини габасалар-да, әхли эсгерлер гиҗе патышаның багының ёлундан, ики диварың арасындакы дервезеден чыкып, Араба дүзлүгине тарап гачып гитдилер.</verse>
				<verse number="8">Эмма бабыллыларың гошуны патышаның ызындан ковуп, Ерихо дүзлүгинде ызындан етди. Патышаның әхли гошуны онуң янындан гачып, дагашып гитдилер.</verse>
				<verse number="9">Онсоң бабыллылар патышаны тутуп, Хамат юрдундакы Рибла гетирдилер. Шол ерде Бабыл патышасы оңа хөкүм чыкарды.</verse>
				<verse number="10">Бабыл патышасы Сидкияның огулларыны онуң гөзүниң алнында өлдүрди. Риблада Яхуданың әхли ёлбашчыларыны-да өлдүрди.</verse>
				<verse number="11">Ол Сидкияның гөзлерини ойдурды ве зынҗыр билен баглап, Бабыла алып гитди. Ол оны өлйәнчә зынданда саклады.</verse>
				<verse number="12">Бабыл патышасы Небукаднесарың патышалыгының он докузынҗы йылының бәшинҗи айының онуна шаның җанпеналарының баштутаны хем эмелдары Небузарадон Иерусалиме гелди.</verse>
				<verse number="13">Небузарадон Реббиң өйүни, патышаның көшгүни ве Иерусалимиң әхли җайларыны ода берди, ол улы җайларың әхлисини якды.</verse>
				<verse number="14">Бабыллыларың җанпеналарының баштутаны билен гелен гошун Иерусалимиң даш-төверегиндәки диварларың әхлисини йыкды.</verse>
				<verse number="15">Җанпеналарың баштутаны Небузарадон халкың гарыпларыны, шәхерде аман галанлары, Бабыл патышасының тарапына гечен гачгаклары ве аман галан сенеткәрлери есир эдип әкитди.</verse>
				<verse number="16">Эмма җанпеналарың баштутаны Небузарадон юрдуң гарып-гасарларының кәбирлерини үзүмчилик ве дайханчылык билен мешгуллансынлар дийип гоюп гайтды.</verse>
				<verse number="17">Бабыллылар Реббиң өйүндәки бүрүнч сүтүнлери, шейле хем ол ердәки арабалары ве бүрүнч ховзы парчалап, әхли бүрүнҗи Бабыла алып гитдилер.</verse>
				<verse number="18">Олар ыбадатхана хызматы үчин уланылян газанлары, пилчелери, әтишгирлери, легенлери, якымлы ыслы түтетги якмак үчин уланылян гаплары ве бейлеки бүрүнч гап-гачларың барыны алып гитдилер.</verse>
				<verse number="19">Җанпеналарың баштутаны булардан башга-да окаралары, маңңаллары, легенлери, газанлары, чыраданлары, гаплары, кәселери алып гитди. Ол алтындан ясалан затлары алтыны үчин, күмүшден ясалан затлары хем күмши үчин алып гитди.</verse>
				<verse number="20">Сүлейман патышаның Реббиң өйи үчин ясан ики сүтүни, бир ховзы ве ховзуң ашагындакы он ики саны бүрүнч өкүзи үчин сарп эдилен бүрүнҗиң аграмы чәксизди.</verse>
				<verse number="21">Бир сүтүниң бейиклиги он секиз тирсекди. Төверегиниң айлавы он ики тирсекди. Галыңлыгы дөрт бармак болуп, ичи бошды.</verse>
				<verse number="22">Сүтүниң депесинде-де бир саны бүрүнч тәч барды. Бир тәҗиң бейиклиги бәш тирсекди ве тәҗиң даш-төверегине айланан нарлардыр өрме зынҗырлар хем тутуш бүрүнчден ясаланды. Бейлеки икинҗи сүтүн-де нарлар билен безелип, эдил биринҗә меңзешди.</verse>
				<verse number="23">Хер хатарың төверегинде җеми йүз нар барды ве ерден диңе тогсан алтысы гөрнүп дурды.</verse>
				<verse number="24">Баш руханы Серая билен икинҗи руханы Сепаняны хем-де үч саны гапы сакчысыны җанпеналарың баштутаны Бабыла есир эдип әкитди.</verse>
				<verse number="25">Ол шәхерде галан эсгерлериң баштутаны эдип белленен бир харбы серкердәни, шәхерден тапылан патышаның еди саны маслахатчысыны, юрдуң илатыны гошуна язян серкердәниң мүрзесини ве юрдуң илатының алтмыш саны баштутаныны алып гитди.</verse>
				<verse number="26">Җанпеналарың баштутаны Небузарадон олары тутуп, Рибла галасындакы Бабыл патышасының янына гетирди.</verse>
				<verse number="27">Хамат юрдуның Рибла галасында Бабыл патышасы олары өлдүрди. Шейдип, яхуда халкы өз юрдундан сүргүн эдилди.</verse>
				<verse number="28">Небукаднесарың есир эдип гетирен халкы, ине, шулардан ыбарат: патышалыгының единҗи йылында үч мүң йигрими үч яхуданы;</verse>
				<verse number="29">Небукаднесарың патышалыгының он секизинҗи йылында Иерусалимден секиз йүз отуз ики адамы;</verse>
				<verse number="30">йигрими үчүнҗи йылында җанпеналарың баштутаны Небузарадон яхудалардан еди йүз кырк бәш адамы есир эдип әкитди. Олар җеми дөрт мүң алты йүз адамдыр.</verse>
				<verse number="31">Яхуда патышасы Ехоякының сүргүнлигиниң отуз единҗи йылында Эвилмеродак Бабыла патыша болды. Ол шол йылың он икинҗи айының йигрими бәшинде Яхуда патышасы Ехоякына ягшылык эдип, оны туссаглыкдан бошатды.</verse>
				<verse number="32">Ол Ехоякын билен мәхирли сөхбет этди ве оны Бабыла сүргүн эдилен бейлеки шалардан илери тутды.</verse>
				<verse number="33">Шейдип, Ехоякын туссаглыкдакы гейимлерини чыкарды. Ол галан өмрүниң әхли гүнлеринде патышаның сачагындан нахарланды.</verse>
				<verse number="34">Онуң гүнделик экленҗи тә өлйәнчә Бабыл патышасы тарапындан берилди.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="25">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Вах, өң адамдан долы шәхер, инди ялңыз бошап галды! Миллетлер арасында бейик болан инди дул хатына меңзәп галды! Өң велаятларың меликеси болан, инди гырнага өврүлди!</verse>
				<verse number="2">Гиҗесине зар-зар аглаяр, яңакларында гөзяшы. Ойнашларындан көшешдирйән ёк оны. Әхли достлары хайынлык эдип, оңа душман болдулар.</verse>
				<verse number="3">Яхуда көп хасрат ве агыр зәхмет чекди, инди болса есир эдип әкидилди. Ол миллетлер арасында яшаяр. Ол хич бир дынчлык тапман, бетбагтлыга учранында, ковгучыларының элине дүшди.</verse>
				<verse number="4">Сиона барян ёллар яс баглаяр, чүнки байрамчылыгына гелйән ёк. Әхли дервезелери чоларып галан, руханылары ахы-нала чекйәр. Гайгы-хасрат чекйәр яш гызлары, өзи хем гам-гусса батяр.</verse>
				<verse number="5">Ягылары хөкүмдар боляр, душманлары ровачланяр. Языгының агырдыгы үчин Реб бу хасраты чекдирди Сиона. Душманының өңүне салнып, чагалары сүргүн эдилди онуң.</verse>
				<verse number="6">Сион гызының әхли шан-шөхраты гачды. Ёлбашчылары өри тапмаян кейик киминди, ковгучылардан гачмага меҗаллары ёкды.</verse>
				<verse number="7">Хасратлы хем сергезданлык гүнүнде Иерусалим өңки гүнлердәки эе болан байлыгыны ятлаяр. Халкы душманың элине дүшенде, хич ким оңа көмек этмеди. Ол ер билен егсан боланда, душманы үстүнден гүлди.</verse>
				<verse number="8">Иерусалим агыр гүнә этди, шейдип, ол гүлки болды. Өңки сылаянлар ялаңачлыгыны гөрүп, инди оны йигренйәрлер. Мунуң үчин онуң өзи ах чекип, хеммелерден йүзүни гизлейәр.</verse>
				<verse number="9">Иерусалимиң ахлаксызлыгы этегиндеди, гелеҗеги хакда пикир этмеди. Онуң йыкылышы айылганчды, оңа теселли берйән ёкды. «Я Реб, агыр халыма назар сал, чүнки душман үстүн чыкды!»</verse>
				<verse number="10">Душман онуң иң гымматлы затларына эл урды, миллетлере ыбадатхана гирмеги гадаган этсең-де, Иерусалим оларың гирйәндиклерини гөрди.</verse>
				<verse number="11">Бир дөвүм чөрек гөзләп, бүтин халкы ах чекйәр; тәзеден гүйҗе гирмек үчин, хазыналарыны иймите берйәр. «Я Реб, ине, халыма серет, мен нәхили дерексиз болдум.</verse>
				<verse number="12">Эй, өтегчилер, сизиң үчин бу хич затмы? Ине, халымы гөрүң, хей-де, мениң башымдан инен гам-гусса ялы гам-гусса бармы? Реб газапдан долуп ловлан гүни бу хасраты чекдирди маңа.</verse>
				<verse number="13">Ёкардан от иберип, сүңклерими көйдүрди; аягыма дузак гуруп, мени аркан агдарды; мени вейран эдип, бүтин гүн тапдан дүшүрди.</verse>
				<verse number="14">Гүнәлерим боюнтырыгыма багланды, Реббиң Өз эли билен ишилип, мениң бойнумдан асылды, Ол гүйҗүми түкетди; Таңры мени гаршы дуруп билмедик душманларымың элине берди.</verse>
				<verse number="15">Терк этди Таңрым әхли уршуҗыларымы, гошун чагырды гырмак үчин йигитлерими. Таңры Яхуда бой гызыны үзүм сыкян дек сыкып енчди.</verse>
				<verse number="16">Мен булар үчин аглаярын, гөзяшларым сил болуп акяр. Җаныма арам берйән ёк, теселли бериҗи менден узакда. Чагаларым дерби-дагын эдилди, чүнки душман үстүн чыкды».</verse>
				<verse number="17">Сион элини узадяр, эмма оңа теселли берйән ёк. Якуба душман болуң дийип, Реб эмр этди гоңшы халклара. Иерусалим оларың арасында мурдар зада өврүлди.</verse>
				<verse number="18">Реб адылдыр, мен болса буйругына гаршы чыкдым, эмма сиз, эй, бүтин халклар, гулак гоюң, мениң чекйән дердими гөрүң; сүргүн эдилди яш гыздыр йигитлерим.</verse>
				<verse number="19">Ойнашларымы чагырдым, эмма олар мени алдава салдылар. Руханыларым ве яшулуларым тәзеден гүйҗе гирмек үчин өзлерине иймит гөзлейәркәлер, шәхерде хеләк болдулар.</verse>
				<verse number="20">Серет, я Реб, нәхили эҗир чекйән, ичим яняр, йүрегим чат ачяр, чүнки Саңа гаршы баш галдырдым. Дашарда гылыч гыряр, ичерде өлүм хөкүм сүрйәр.</verse>
				<verse number="21">Олар ахы-наламы эшитдилер, эмма маңа теселли берйән ёк. Җебрими әхли душманларым эшитди, Сениң муны эдениңе шатландылар. Ыглан эден гүнүңи гетир, олар-да мениң ялы болсунлар.</verse>
				<verse number="22">Әхли писликлери Саңа аян болсун; тутуш языкларым себәпли маңа нәме эден болсаң, олара хем шоны этгин. Ахы-налам көпдүр, йүрегим тапдан дүшендир.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Вах, Таңры газап атына атланып-ха, Сион гызыны гара булуда гаплады-ла! Ол Ысрайылың гөзеллигини гөкден ере ташлады. Ол гахары гелен гүни Өз аягының күрсүсини терк этди.</verse>
				<verse number="2">Таңры Якубың әхли меканыны вейран этди хич рехимдарлык этмеди. Яхуда гызының галаларыны йыкды гахар-газабы ятмады. Патышалыгыны хем хөкүмдарларыны масгаралап, ер билен егсан этди.</verse>
				<verse number="3">Чогян гахары билен Ысрайылың әхли гүйҗүни ёк этди. Душман чозанда саг элини ыза чекди. Даш-төверегини ода берип, алавлы от кимин Якубың юрдуны якды.</verse>
				<verse number="4">Душман кимин яйыны чекди, элини галдырды ягы кимин. Гөз-гуванҗымызың барыны өлдүрди; Сион гызының чадырының үстүне газабыны от кимин пүркди.</verse>
				<verse number="5">Таңры душман ялы болуп, Ысрайылы юмурды. Әхли көшклерини йыкып, галаларыны вейран этди. Яхуда гызының ясдыр ахы-наласыны хас-да көпелтди.</verse>
				<verse number="6">Ыбадатханасыны чатма дей йыкды, халкың ыбадат өйүни вес-вейран этди. Реб Сионда байрамлардыр Сабат гүнүни унутдырды. Гахар-газаба мүнүп, патышаны ве руханыны рет этди.</verse>
				<verse number="7">Таңры гурбанлык сыпасыны ташлады, мукаддес өйүни терк этди. Көшклериниң диварларыны душманың элине берди. Реббиң өйүндәки душманың гыкылыгы байрамчылык гүндәки оваза меңзеди.</verse>
				<verse number="8">Реб Сион гызының диварыны вейран этмеги йүрегине дүвди. Өлчег йүпүни герип, йыкмакдан эл чекмеди. Дашкы, ички дивар долды яс биле, икиси-де егсан болды ер биле.</verse>
				<verse number="9">Онуң дервезелери ере чөкди; Реб килтлерини дөвүп ёк этдирди. Патышасы ве ёлбашчылары ят миллетлериң арасында галды. Инди халка өвүт-несихат берилмейәр, пыгамберлерине Ребден гөрнүш гелмейәр.</verse>
				<verse number="10">Сион гызының яшулулары ерде чөк дүшүп отырлар үмсүм. Җул гейиндилер, башларындан совурдылар гум. Башларыны ашак эгдилер, Иерусалимиң яш гызлары хем.</verse>
				<verse number="11">Гөзлерим яш дөкмекден күтелди, ичим яняр. Эзиз халкымың вейранчылыгы зерарлы гара багрым ган боляр, чүнки шәхериң көчелеринде чагалардыр бәбеклер меҗалсыз йыкыляр.</verse>
				<verse number="12">Шәхер көчелеринде яраланан дек хушуны йитирйәрлер. «Ханы чөрек ве шерап?» дийип, эҗелерине перят эдйәрлер. Оларың гуҗагында җан берйәркә.</verse>
				<verse number="13">Мен саңа нәме диейин? Эй, Иерусалим гызы, сени нәмә меңзедейин? Эй, Сион бой гызы, теселли берер ялы, сени нәмә деңешдирейин? Сениң хеләкчилигиң деңиз дей әгирт, ким шыпа берер саңа?</verse>
				<verse number="14">Сен хакда пыгамберлериң галп, манысыз гөрнүшлер гөрдүлер. Өңки каддыңа дикелтмек үчин этмишиңи йүзүңе басмадылар. Гайтам, сени ёлдан чыкарян ялан гөрнүшлер гөрдүлер.</verse>
				<verse number="15">Әхли өтегчилер саңа эл чарпярлар. Иерусалим гызына сыкылык атып: «Бүтин дүнйәң шатлыгы, гөзеллик гөрки дийилйән шәхер шумы?» дийшип, башларыны яйкаярлар.</verse>
				<verse number="16">Әхли душманларың сени яңсылаярлар, сыкылык атып, дишлерини гыҗаярлар. Олар: «Биз оны ювутдык! Ине, шуды бизиң гарашян гүнүмиз. Ахыры муны-да гөрдүк!» дийип гыгырышярлар.</verse>
				<verse number="17">Реб Өз ниетини амала ашырды, овалдан беллейши ялы, Өз сөзлерини берҗай этди. Сени рехимсизлик билен хеләк этди, шат этди халыңа душманыңы, ягыларыңа кувват берди.</verse>
				<verse number="18">Халк Реббе йүрекден перят эдйәр. Гиҗе-гүндиз гөзяшың сил болуп аксын, гөзлериңиң яшы кепемесин, эй, Сион гызының дивары!</verse>
				<verse number="19">Тур! Гиҗеки нобат башында перят эт! Йүрегиңи Таңрының хузурында сув кимин дөк! Хер көчәниң башында ачлыгындан йыкылян чагаларыңың җаны үчин элиңи сер Оңа.</verse>
				<verse number="20">Серет, я Реб, халкыңың халына бак! Кими бейле гүне саланыңы гөр! Аяллар өз догран эзиз чагаларыны ийсинлерми? Руханы ве пыгамбер мукаддес өйүңде өлдүрилсинми?</verse>
				<verse number="21">Яшы-гаррысы ёлуң үстүнде ятыр, гызларымдыр йигитлерими гылычдан гечирдилер. Гахарың гелен гүни Сен олары өлдүрдиң, рехимсизлик билен барыны гырдың.</verse>
				<verse number="22">Чар тарапдан маңа ховп саланлары чагырдың, байрамчылык гүнүндәки кимин олары үйшүрдиң. Реббиң гахары гелен гүни хич ким гачып гутулмады, оларың арасындан дири галаны болмады, сөйүп улалдан чагаларымы душманым хеләк этди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Худайың газап таягындан хасрат чекен адам мен.</verse>
				<verse number="2">Ол мени идип, ышыксыз түм гараңкылыга гетирди.</verse>
				<verse number="3">Ол бүтин гүн гайта-гайта гаршыма элини галдырды.</verse>
				<verse number="4">Этими, хамымы чүйретди, сүңклерими дөвүп ташлады.</verse>
				<verse number="5">Үстүме чозуп, дашымы габады, башыма хасрат хем дерт салды.</verse>
				<verse number="6">Биреййәм өленлер кимин мени гараңкылыкда яшатды.</verse>
				<verse number="7">Гачмаз ялы дашыма дивар айлады, бойнума агыр зынҗырлар салды.</verse>
				<verse number="8">Перят эдип, көмеге чагыранымда, Ол дилегиме гулак салмады.</verse>
				<verse number="9">Ёнма дашлар билен ёлумы япды, ёдаларымы эгрелтди.</verse>
				<verse number="10">Худай мени пейлейән айыдыр, букуда ятан арсландыр.</verse>
				<verse number="11">Ёлумдан азашдырып парчалады, халыс сандан чыкарды.</verse>
				<verse number="12">Ол яйыны чекди, мени окуна нышан эдинди.</verse>
				<verse number="13">Сагдагындакы оклары атып, багрымы дешди.</verse>
				<verse number="14">Мен әхли халкыма гүлки болдум, гүнузын оларың айдымы болдум.</verse>
				<verse number="15">Ол мени хасратдан дойруп, ёвшаның аҗы сувуны ичирди.</verse>
				<verse number="16">Чагыл билен дишлерими овратды, күл ичинде депип, дыза чөкдүрди.</verse>
				<verse number="17">Мениң җаным рахатлыгы унутды, шатлыгың нәмедиги ятдан чыкды.</verse>
				<verse number="18">Өзүме дийдим: «Җандан эл үздүм, Реббе болан әхли умыдым өчди».</verse>
				<verse number="19">Хасратымдыр сергезданлыгым хакда ойлансам, аҗы ёвшан билен зәхер-закгун ичен ялыдыр!</verse>
				<verse number="20">Җаным муны дынгысыз ятлаяр, шонуң үчин йүрегим параланяр.</verse>
				<verse number="21">Эмма шуны ятда саклаян, шонда ене-де умыт дөрейәр:</verse>
				<verse number="22">Реббиң садык сөйгүси түкенмездир, чүнки Онуң рехимдарлыгы бакыдыр.</verse>
				<verse number="23">Хер сәхер булар тәзеленйәр, Сениң вепадарлыгың бейикдир!</verse>
				<verse number="24">Җаным диййәр: «Реб мениң пайымдыр. Шоңа гөрә Оңа интизардырын».</verse>
				<verse number="25">Реб Өзүне бил баглаянлара, Өзүни йүрекден агтарянлара ягшыдыр.</verse>
				<verse number="26">Реббиң халас эдишине үмсүм гарашмак говудыр.</verse>
				<verse number="27">Адама боюнтырыгы яшлыкдан гөтермек говудыр.</verse>
				<verse number="28">Ынсан дымып, ялңыз отурсын, чүнки боюнтырыгы дакан Ребдир.</verse>
				<verse number="29">Ере йүзин йыкылсын, белки, умыт бардыр.</verse>
				<verse number="30">Өзүни урана яңагыны тутсун, масгараланмакдан долы болсун.</verse>
				<verse number="31">Чүнки Таңры хич вагт өмүрлик терк этмез.</verse>
				<verse number="32">Ол бирине хасрат чекдирсе-де, бол мерхеметине гөрә рехим-де эдер.</verse>
				<verse number="33">Хасрат берип, гайга батырса-да, булары Ол йүрекден этмез.</verse>
				<verse number="34">Юрдуң әхли есирлери аяк астында депелененде,</verse>
				<verse number="35">Бейик Худайың хузурында ынсан хукуклары кемсидиленде,</verse>
				<verse number="36">давада бирине адалатсызлык эдилен вагты, Таңры олары гөрйән дәлмидир?</verse>
				<verse number="37">Булары Таңрының Өзи буюрмаса, ким буйрук берип ерине етирдерди?</verse>
				<verse number="38">Ягшылык хем, яманлык хем Бейик Худайың агзындан чыкмаярмы?</verse>
				<verse number="39">Өз гүнәлери үчин җезасын алса, дири галан адам нәме үчин зейренсин?</verse>
				<verse number="40">Гелиң, ёлларымызы сынап гөрелиң, тәзеден Реббе гайдып баралың.</verse>
				<verse number="41">Гелиң, гөкдәки Худая элимизи-де, йүрегимизи-де ачалың.</verse>
				<verse number="42">Биз гүнә эдип баш галдырдык, Сен бизи багышламадың.</verse>
				<verse number="43">Коваладың бизи газап билен, рехимсизлик билен өлдүрдиң.</verse>
				<verse number="44">Өзүңи булуда бүредиң, дилеглер эшидилмесин дийип.</verse>
				<verse number="45">Бизи миллетлер арасында сыр-сүплүге, зир-зибиле өвүрдиң.</verse>
				<verse number="46">Әхли душманларымыз бизи яңсыладылар.</verse>
				<verse number="47">Үстүмизе ховп ве хиле, харабачылык ве вейранчылык абанды.</verse>
				<verse number="48">Эзиз халкымың хеләкчилигинден яңа гөзяшларым сил болуп акяр.</verse>
				<verse number="49">Реб гөкден ашак назар салянча, гөзяшларым хич түкенмез, асла кепемез.</verse>
				<verse number="50"></verse>
				<verse number="51">Шәхеримдәки гызларың халына йүрегим гыйым-гыйымдыр.</verse>
				<verse number="52">Маңа нәхак душман боланлар мени гуш кимин авлап тутдулар.</verse>
				<verse number="53">Дирилигиме чукура ташлап, үстүмден даш окладылар.</verse>
				<verse number="54">Сувлар депәмден ашды, «Мен хеләк болдум» дийдим.</verse>
				<verse number="55">Чукурың дүйбүнден Сени чагырдым, я Реб.</verse>
				<verse number="56">«Гулагыңы дыкма, перядыма гулак гой» диен сөзлерими эшитдиң.</verse>
				<verse number="57">Сени чагыранымда, яныма гелип: «Горкма!» дийдиң.</verse>
				<verse number="58">Эй, Таңры, җанымы гутаран Сенсиң, өмрүми халас эден Сенсиң.</verse>
				<verse number="59">Я Реб, маңа эдилен адалатсызлыгы гөрдүң, мениң хакымы алып бер.</verse>
				<verse number="60">Менден нәхили өч алышларыны гөрдүң, гаршыма гуран дилдүвшүклерини билдиң.</verse>
				<verse number="61">Я Реб, оларың масгаралайшыны эшитдиң, гаршыма гуран дилдүвшүклерини гөрдүң.</verse>
				<verse number="62">Душманларымың бүтин гүн мениң гаршыма эдйән хышы-вышыларыны ве хүңүрдилерини эшитдиң.</verse>
				<verse number="63">Эртирден агшама ченли мен оларың яңсы айдымы болдум.</verse>
				<verse number="64">Оларың эллери билен эденлерини эгинлери билен чекдир, я Реб!</verse>
				<verse number="65">Йүреклерине ховсала сал. Гой, нәлетиң оларың үстүнден инсин!</verse>
				<verse number="66">Газап билен ковалап, гөклериң астындан олары ёк эт, я Реб!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Вах, алтын нәхили гаралды-ла! Сап алтын нәхили үйтгеди-ле! Мукаддес дашлар чашып ятыр хер көчәниң башында.</verse>
				<verse number="2">Сионың җандан эзиз чагалары сап алтындан-да гымматлыды! Вах, инди күйзегәриң элиниң иши гуры бир тойна дең болуп галды!</verse>
				<verse number="3">Хатда шагаллар-да эмҗек берип, өз балаларыны эмдирйәндир, эмма эзиз халкым чөл дүегушы кимин чагаларына рехимсиз болды.</verse>
				<verse number="4">Сүйт эмйән чаганың дили тешнеликден дамагына япышяр. Чагалар чөрек диләп ялбарярлар, эмма хич ким хич зат бермейәр.</verse>
				<verse number="5">Нәз-ныгматлар ийип яшанлар көчелерде ачлык чекйәрлер. Гырмызы дон гейип улаланлар иймит гөзләп, зир-зибили дөрйәрлер.</verse>
				<verse number="6">Чүнки эзиз халкымың җезасы ынсан эли дегмезден бир демде йыкылан Содомың җезасындан улудыр.</verse>
				<verse number="7">Онуң ёлбашчылары гардан арасса, сүйтден акдылар. Беденлери мерҗенден гызыл, даш сыпатлары якут киминди.</verse>
				<verse number="8">Инди йүзлери көмүрден гара, көчелерде таналмаярлар. Дерилери сүңклерине япышып, гуры агаҗа дөндүлер.</verse>
				<verse number="9">Ачлыкдан өлениңден гылычдан өлениң говудыр. Ериң хасылындан махрум болуп, оларың өмүр танаплары гырылды.</verse>
				<verse number="10">Юка йүрек аяллар чагаларыны өз эллери билен өзлери биширди. Эзиз халкымың хеләкчилик гүнүнде чагалары олара иймит болды.</verse>
				<verse number="11">Реб гахар-газабыны пүркди, ловлаян гахарыны сачды. Сиона гаршы туташдыран оды онуң дүйплерини-де яндырды.</verse>
				<verse number="12">Дүнйәдәки патышаларың, ынсанларың хиҗиси Иерусалимиң дервезелеринден ягылардыр душманларың гирҗегине ынанмаздылар.</verse>
				<verse number="13">Буларың бары пыгамберлериниң гүнәси, руханыларының этмиши үчин болды. Чүнки олар шәхериң ортасында догручылларың ганыны дөкдүлер.</verse>
				<verse number="14">Көр кимин көчелерде энтедилер, ган билен харам болдулар. Муңа гөрә гейимлерине эл дегрип билен болмады.</verse>
				<verse number="15">Халк олара: «Ёк болуң, эй, харамлар! Гачың! Айрылың! Эллемәң!» дийди. Шейдип, олар ковлуп, сергездан болдулар. Миллетлер арасында олара шейле дийилди: «Бу ерде мундан артык галмасынлар!»</verse>
				<verse number="16">Реббиң Өзи олары даргатды, Реб инди олара назар салмаз. Руханыларына хормат гоюлмаз, яшулуларына рехим эдилмез.</verse>
				<verse number="17">Көмеге бидерек гарашмакдан гөзлеримиз күтелди. Биз сакчылык диңинде көп гарашдык, халас этмейән миллете гарашан экеник.</verse>
				<verse number="18">Ызымызы ызарладылар, көчелеримизде гезип билмедик; ахырымыз голай, гүнлеримиз гутарды, чүнки соңумыз етип гелипди.</verse>
				<verse number="19">Бизи ковалаянлар гөкдәки бүргүтлерден йылдамды. Олар дагларда бизи ызарладылар, чөлде бизи пейләп ятдылар.</verse>
				<verse number="20">Дирилик непесимиз, Реббиң сечип-сайланы оларың чукурына гачды. Биз ол хакда: «Онуң саясында миллетлер арасында яшарыс» дийипдик.</verse>
				<verse number="21">Эй, Ус юрдунда яшаян Эдом гызы, шатлан, беген! Йөне кәсе гезеги саңа-да етер, серхош болуп ялаңачланарсың шонда.</verse>
				<verse number="22">Эй, Сион гызы, гүнәңиң җезасы тамамланды, Реб инди сени гайдып сүргүн этмез, эмма сениң этмишиңиң җезасын берип, гүнәлериңи паш эдер Ол, эй, Эдом гызы.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Я Реб, бизиң башымыза геленини ятла. Серет-де, бизиң масгарачылыгымызы гөр!</verse>
				<verse number="2">Мирасымыз кесекилере, өйлеримиз гелмишеклере галды.</verse>
				<verse number="3">Биз атасыз етим галдык, эҗелеримиз болса дул галды.</verse>
				<verse number="4">Сувумызы пул төләп ичдик, одунымызы-да сатын алдык.</verse>
				<verse number="5">Бизи боюнтырык дакып коваладылар, тапдан дүшдүк, дынчлык бермейәрлер.</verse>
				<verse number="6">Доя-гарна чөрек иймек үчин Мүсүре ве Ашура элимизи сердик.</verse>
				<verse number="7">Ата-бабаларымыз гүнә этдилер; инди олар ёк, эмма оларың җезасыны биз чекйәрис.</verse>
				<verse number="8">Үстүмизден гуллар хөкүм сүрйәр, оларың элинден бизи халас эдйән ёк.</verse>
				<verse number="9">Чөлдәки гаракчының гылыҗы зерарлы нанымызы җанымыздан гечип газаняс.</verse>
				<verse number="10">Якып барян ачлыгың дердинден деримиз янян көз кимин гызарды.</verse>
				<verse number="11">Яхуданың шәхерлеринде гызларың, Сионда гелинлериң намысына дегилди.</verse>
				<verse number="12">Ёлбашчыларыны эллеринден асдылар, баштутанларына хормат гоймадылар.</verse>
				<verse number="13">Йигитлер дегирмен дашыны айлаярлар, олар одун йүкүң астында егшерйәрлер.</verse>
				<verse number="14">Гаррылар шәхер дервезесинде отурмаярлар, яш йигитлер саз гуралларыны чалмаярлар.</verse>
				<verse number="15">Йүреклеримизиң шатлыгы кесилди, тансларымыз инди яса өврүлди.</verse>
				<verse number="16">Башымыздан тәч гачды. Вай халымыза! Чүнки гүнә этдик.</verse>
				<verse number="17">Мунуң үчин йүрегимиз агырды, гөзлеримиз күтелди.</verse>
				<verse number="18">Чүнки Сион дагы вейран болуп, шагаллар сүмсүнишип йөр үстүнде.</verse>
				<verse number="19">Йөне Сен, я Реб, эбеди хөкүм сүрерсиң, Сениң тагтың несилден-несле довам эдер.</verse>
				<verse number="20">Нечүн Сен бизи эбедилик унудярсың? Нечүн бизи узак вагтлап терк эдйәрсиң?</verse>
				<verse number="21">Бизе чәксиз гахарланып, бүтинлей рет этмедик болсаң, бизи Өзүңе өвүр, я Реб, биз өврүлерис, бизе өңки гүнлеримизи гайтарып бер!</verse>
				<verse number="22"></verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="26">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Кебар каналының якасында сүргүн эдиленлериң арасындакам, гөклер ачылды ве мен Худайдан гелен гөрнүшлери гөрдүм. Бу сүргүнде болян вагтымызың отузынҗы йылының дөрдүнҗи айының бәшине болды.</verse>
				<verse number="2">Бу Ёякын патышаның сүргүн эдилмегиниң бәшинҗи йылыды. Дөрдүнҗи айың бәшине</verse>
				<verse number="3">бабыллыларың юрдундакы Кебар каналының якасында Бузының оглы Эзекиел рухана Реббиң сөзи аян болды. Ол ерде Реббиң эли онуң үстүндеди.</verse>
				<verse number="4">Мен демиргазыкдан тупанлы шемалың гелйәнини гөрдүм. Шөхлели, үзнүксиз от сачян әпет булут гелйәрди, одуң ортасында якуда меңзеш бир зат ялпылдаярды.</verse>
				<verse number="5">Булудың ортасында кешплери ынсана меңзеш дөрт саны җандарың дураныны гөрдүм.</verse>
				<verse number="6">Оларың херсиниң дөрт йүзи ве дөрт ганаты барды.</verse>
				<verse number="7">Аяклары гөнүди, дабанлары гөләниң тойнагына меңзейәрди ве ялдыравук бүрүнч кимин шөхле сачярды.</verse>
				<verse number="8">Ганатларының астындан, дөрт гапдалындан ынсан эллери чыкып дурды. Дөрдүсиниң-де йүзлери ве ганатлары шейледи:</verse>
				<verse number="9">оларың ганатлары бири-бирине дегип дурды. Җандарлар йөрәнлеринде хич яна өврүлмән, хер хайсы өз тарапына гөни гидйәрди.</verse>
				<verse number="10">Оларың дөрдүсиниң-де йүз кешплери шейледи: өңде дөрдүсиниң-де ынсан йүзи, саг тарапында арслан йүзи, чеп тарапында өкүз йүзи ве ызда бүргүт йүзи барды.</verse>
				<verse number="11">Оларың йүзлери шейледи. Ганатлары болса ёкарык герилгиди; хер җандарың ганатларының икиси бири-бирине галташып дурды, бейлеки ики ганаты болса, оларың беденлерини өртйәрди.</verse>
				<verse number="12">Оларың хер бири гөс-гөни херекет эдйәрди. Олар хич яна совулман, Рухуң ислейән угруна гидйәрдилер.</verse>
				<verse number="13">Бу җандарларың гөрнүши янып дуран одуң көзлерини я-да шамчыраглары яда салярды; от җандарларың ортасында дынгысыз херекет эдйәрди. От шөхле сачярды ве ондан йылдырым чыкярды.</verse>
				<verse number="14">Җандарлар йылдырым чалтлыгында гелип-гидип дурдулар.</verse>
				<verse number="15">Мен җандарлара середенимде, ине, дөрт йүзли җандарларың янында оларың херси үчин ерде бир тигир гөрдүм.</verse>
				<verse number="16">Тигирлериң гөрнүши ве гурлушы шейледи: олар сары якут кимин ялпылдаярды ве дөрдүси-де бири-бирине меңзешди; оларың гөрнүшлери ве гурлушлары тигир ичиндәки тигир ялыды.</verse>
				<verse number="17">Чар тарапа йөрәп билйәрдилер; тигирлер хич яна өврүлмейәрдилер.</verse>
				<verse number="18">Тигирлериң гуршавлары белент хем горкунчды; дөрдүсиниң-де гуршавлары тутушлайын гөзлерден долуды.</verse>
				<verse number="19">Җандарлар йөрәнлеринде, тигирлер-де оларың яны билен йөрейәрдилер; җандарлар ерден галанларында, тигирлер-де биле ерден галярдылар.</verse>
				<verse number="20">Рух нирә гитмек ислесе, олар-да шол яна гидйәрдилер. Җандарларың рухы тигирлердедиги үчин, тигирлер-де олар билен биле ерден галярдылар.</verse>
				<verse number="21">Җандарлар йөреселер, тигирлер-де йөрейәрдилер; җандарлар дурсалар, тигирлер-де дурярдылар. Җандарларың рухы тигирлердедиги үчин, олар ерден галанларында, тигирлер-де биле галярдылар.</verse>
				<verse number="22">Гүммезе чалымдаш, буз ялы ялдыраян горкунч бир зат җандарларың келлелериниң үстүне яйылыпды.</verse>
				<verse number="23">Гүммезиң ашагында оларың ганатлары бири-бирине тарап герилги ягдайда гөнелип дурды. Оларың херсиниң беденини өртйән башга-да ики ганаты барды.</verse>
				<verse number="24">Олар йөрәнлеринде, ганатларындан чыкян сеси эшитдим: җошуп акян сувларың шаггылдысы, Гудратыгүйчлиниң сеси ве улы гошуның гүрпүлдиси ялыды. Олар дуранларында, ганатларыны ашак гойберйәрдилер.</verse>
				<verse number="25">Ганатларыны ашак гойберенлеринде, келлелериниң үстүндәки гүммезден бир сес гелйәрди.</verse>
				<verse number="26">Гүммезиң депесинде якут гөрнүшли тагтың кешби барды; тагтың кешбиниң үстүнде ынсан гөрнүшинде бир кешп барды.</verse>
				<verse number="27">Мен кешбиң билинден ёкардакы гөрнүшини гөрдүм, ол ичи тутушлайын от гөрнүшли ялдыраян якут киминди, кешбиң билинден ашакдакы гөрнүшини-де гөрдүм, ол от дейин парлап, төверек-даша шөхле сачып дурды.</verse>
				<verse number="28">Даш-төверекдәки шөхләниң гөрнүши ягышлы гүн булутда пейда болан әлемгошар киминди. Бу Реббиң шөхратының гөрнүшиниң кешбиди. Мен муны гөрен бадыма йүзин йыкылдым ве кимдир бириниң геплейән сесини эшитдим.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Геплейән сес маңа: «Эй, ынсан оглы, аяк үстүне гал, сениң билен геплешҗек» дийди.</verse>
				<verse number="2">Ол гепләнде, Рух ичиме гирип, мени аяк үстүне галдырды. Мен Онуң өзүме йүзленип геплейәнини эшитдим.</verse>
				<verse number="3">Ол маңа шейле дийди: «Эй, ынсан оглы, Мен сени гаршыма баш гөтерен питнечи миллет болан ысрайыл халкының арасына иберйәрин. Шу гүне ченли олар ве оларың ата-бабалары Маңа гаршы болуп гелдилер.</verse>
				<verse number="4">Бу халк дикдүшди ве текепбирдир. Мен сени оларың янына иберйәрин. Сен олара: „Хөкмүрован Реб шейле диййәр“ дий.</verse>
				<verse number="5">Бу питнечи халк сени ислесе диңлесин, ислемесе диңлемесин, йөне олар өз араларында бир пыгамбериң бардыгыны билсинлер.</verse>
				<verse number="6">Эй, ынсан оглы, сен олардан ве оларың сөзлеринден горкма. Дашыңы чалыдыр тикенеклер гуршаса-да, ичянлар арасында яшасаң-да горкма. Оларың сөзлеринден горкма, йүзлеринден хедер этме, олар питнечи халкдыр.</verse>
				<verse number="7">Олар сени исле диңлесинлер, исле диңлемесинлер, олара сөзлерими айт, чүнки олар питнечи халкдыр.</verse>
				<verse number="8">Йөне сен, эй, ынсан оглы, өзүңе айдянларымы диңле. Бу питнечи халк ялы дикдүшди болма, агзыңы ач-да, саңа берҗек задымы ий».</verse>
				<verse number="9">Онсоң мен өзүме тарап узалян бир эл гөрдүм; ол элде бир дүйрленен кагыз барды.</verse>
				<verse number="10">Оны мениң өңүмде ачып гойды, онуң ики тарапы хем язылгыды, онда агылар, иңңилдилер ве налыш сөзлери язылгыды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Ол маңа: «Эй, ынсан оглы! Өзүңе берлени ий, шу кагызы иениңден соң болса гит-де, ысрайыл халкы билен геплеш» дийди.</verse>
				<verse number="2">Онсоң мен агзымы ачдым ве Ол бу кагызы маңа иймәге берди.</verse>
				<verse number="3">Ол маңа: «Эй, ынсан оглы! Гарныңы доюр, бу кагыздан ичиңи долдур; муны саңа берйәрин» дийди. Онсоң мен оны ийдим, ол агзымда бал ялы сүйҗүди.</verse>
				<verse number="4">Ол маңа шейле дийди: «Эй, ынсан оглы! Бар, гит-де, ысрайыл халкына Мениң сөзлерими айт.</verse>
				<verse number="5">Мен сени дүшнүксиз геплейән ве дили кын миллете дәл-де, ысрайыл халкының арасына иберйәрин.</verse>
				<verse number="6">Хава, сени дүшнүксиз геплейән, дили кын ве сөзлерине дүшүнип болмаян бейлеки көп миллетлериң арасына иберемок. Олара иберседим, олар сени хөкман диңләрдилер.</verse>
				<verse number="7">Эмма ысрайыл халкы сени диңлемек ислемез, олар хатда Мени-де диңлемек ислемейәрлер; чүнки бүтин ысрайыл халкы кечҗал ве доңйүрекдир.</verse>
				<verse number="8">Серет, Мен сени эдил олар ялы кечҗал ве доңйүрек этдим.</verse>
				<verse number="9">Сениң маңлайыңы алмаз ялы чакмакдашындан хем гаты этдим. Олар питнечи халкдыр, олардан горкма, йүзлеринден хедер этме».</verse>
				<verse number="10">Ол маңа ене-де шулары дийди: «Эй, ынсан оглы! Мениң саңа айдян әхли сөзлериме говуҗа гулак гой ве йүрегиңе орнашдыр.</verse>
				<verse number="11">Онсоң сүргүн эдилен илдешлериң янына гит-де, олара айт. Исле диңлесинлер, исле диңлемесинлер, олара: „Хөкмүрован Реб шейле диййәр“ дий».</verse>
				<verse number="12">Рух мени ёкары галдырды, мен еңсәмден: «Реббиң шөхратына Өз меканында алкыш болсун!» диен улы гопгунлы сеси эшитдим.</verse>
				<verse number="13">Бу җандарларың бири-бирлерине дегйән ганатларының ве оларың гапдалларындакы тигирлериң улы гопгунлы сесиди.</verse>
				<verse number="14">Рух мени ёкары гөтерип, бу ерден алып гитди. Реббиң эли мениң үстүмде берк дурды ве җаным гахардан долуп, мен гайгы-хасратда гитдим.</verse>
				<verse number="15">Онсоң мен Кебар каналының якасындакы Телабыпда яшаян сүргүндәкилериң янына бардым. Мен оларың яшаян еринде, оларың арасында еди гүнләп аңк-таңк болуп отурдым.</verse>
				<verse number="16">Еди гүн геченден соң, маңа Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="17">«Эй, ынсан оглы! Мен сени ысрайыл халкына гөзегчи белледим. Мениң хер бир айдян сөзүми диңле-де, Менден олара дуйдурыш бер.</verse>
				<verse number="18">Мен эрбет адама: „Сен хөкман өлерсиң“ дийсем, сен хем оңа дуйдурыш бермесең я-да онуң өмрүни халас этмек үчин эрбет ёлларындан эл чекмек барада онуң билен геплешмесең, ол эрбет адам өз гүнәси зерарлы өлер, эмма онуң ганы үчин Мен сениң билен хаклашарын.</verse>
				<verse number="19">Эмма сен эрбеде дуйдурыш берсең, ол-да эрбетликден эл чекмесе, ярамаз гылыкларыны үйтгетмесе, ол өз гүнәси зерарлы өлер, эмма сен өз җаныңы халас эдерсиң.</verse>
				<verse number="20">Эгер догручыл адам догручыллыгындан дөнүп, эрбетлиге йүз урса, Мен оны агыр гүне саларын, ол хем өлер. Сен ол адама дуйдурыш бермесең, ол өз гүнәси зерарлы өлер ве онуң эден догры ишлери ятланмаз. Мен онуң ганыны болса сенден талап эдерин.</verse>
				<verse number="21">Йөне догручыл адам гүнә этмез ялы, оңа дуйдурыш берсең, ол-да гүнә этмесе, элбетде, ол дири галар, себәби оңа дуйдурыш берилди; сен хем өз җаныңы халас эдерсиң».</verse>
				<verse number="22">Ол ерде Реббиң эли мениң үстүмдеди. Ол маңа: «Тур, дүзлүге гит, ол ерде Мен сениң билен геплешҗек» дийди.</verse>
				<verse number="23">Шейлеликде, мен туруп, дүзлүге гитдим. Ол ерде Реббиң шөхраты Кебар каналының якасында гөрен шөхратым ялыды, мен йүзин йыкылдым.</verse>
				<verse number="24">Рух ичиме гирип, мени аяк үстүне галдырды. Ол мениң билен геплешип, шейле дийди: «Гит-де, өйүңде гапыны ичинден гулпла.</verse>
				<verse number="25">Йөне сен, эй, ынсан оглы, бойнуңа танап атылып багланарсың. Шейдип, сен халкың арасына гидип билмерсиң.</verse>
				<verse number="26">Оларың питнечи халкдыгы үчин Мен дилиңи дамагыңа япышдырарын, сен лал боларсың ве олара өвүт берип билмерсиң.</verse>
				<verse number="27">Эмма Мен сениң билен геплешип, дилиңи ачарын ве сен олара: „Хөкмүрован Реб шейле диййәр!“ диерсиң. Гой, диңлән диңлесин, диңлемедик йүз өвүрсин, чүнки олар бир питнечи халкдыр».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">«Сен, эй, ынсан оглы! Өзүңе бир керпич алып, өңүңде гой-да, онуң йүзүне Иерусалим шәхериниң суратыны чек.</verse>
				<verse number="2">Онуң дашыны габа, гаршысына беркитмелер сал, диварына чыкмак үчин япгыт гур; дүшелгелер дик, төверек-дашында дивар йыкян пүрслер ерлешдир.</verse>
				<verse number="3">Онсоң бир демир җам ал-да, демир дивар болар ялы, оны өзүң билен шәхериң арасында ерлешдир; йүзүңи оңа тарап өвүр. Шәхер габавда болар, оны өзүң габарсың. Бу ысрайыл халкы үчин бир аламат болар.</verse>
				<verse number="4">Онсоң чеп гапдалыңа гышарып ят-да, ысрайыл халкының языгыны өз үстүңде ерлешдир; чеп гапдалыңа гышаран гүнлериңиң санына гөрә оларың языкларыны чекерсиң.</verse>
				<verse number="5">Мен оларың языкларының хер йылыны бир гүн хасабына өврүп, сениң үстүңе йүкледим. Бу үч йүз тогсан гүндүр. Шейлеликде, ысрайыл халкының языгыны сен чекерсиң.</verse>
				<verse number="6">Булары гутараныңдан соң, икинҗи гезек гышар, йөне бу гезек саг гапдалыңа гышар. Шейдип, яхуда халкының языгыны чекерсиң. Мен муны хер йылы бир гүн хасабына өврүп, җеми кырк гүни сениң үстүңе йүкледим.</verse>
				<verse number="7">Йүзүңи Иерусалимиң габавына тарап өвүр-де, голларыңы чермәп, онуң гаршысына пыгамберлик эт.</verse>
				<verse number="8">Ине, Мен сени танап билен багларын, сен габав гүнлериңи тамамлаянчаң, бир гапдалыңдан бейлеки гапдалыңа өврүлип билмерсиң.</verse>
				<verse number="9">Бугдай, арпа, нойба, мерҗимек, дары ве човдары алып, бир габа гуй-да, олардан өзүңе чөрек бишир; гапдалыңа гышарҗак гүнлериң санына гөрә үч йүз тогсан гүнләп ондан ий.</verse>
				<verse number="10">Хер гүнки ийҗек иймитиңиң аграмы ярым гадак болар; сен муны белленен вагтда иерсиң.</verse>
				<verse number="11">Сувы хем өлчег билен ичерсиң. Ол ярты күйзе болар; оны белленен вагтда ичерсиң.</verse>
				<verse number="12">Арпа көкелер иерсиң; көкелери халкың гөзүниң алнында адам неҗасатыны якып, шонуң үстүнде биширерсиң».</verse>
				<verse number="13">Реб: «Мениң араларына ковҗак миллетлеримиң ичинде ысрайыл халкы чөреклерини шейдип, харам эдип иерлер» дийди.</verse>
				<verse number="14">Онсоң мен: «Вах, Хөкмүрован Реббим! Мен хич хачан өзүми харам эден дәлдирин, мен яшлыгымдан тә шу вагта ченли хич вагт маслык я парчаланан хайван иймедим, агзыма харам эт дегирмедим» дийдим.</verse>
				<verse number="15">Ол маңа: «Боляр, сен адам неҗасатының дерегине сыгыр тезегини уланыбер, чөрегиңи шонуң үстүнде биширерсиң» дийди.</verse>
				<verse number="16">Соңра Ол сөзүни довам эдип, маңа: «Эй, ынсан оглы! Мен Иерусалимде олары бир дөвүм чөреге зар эдерин. Олар чөреклерини горкы ичинде белленен аграмда иерлер ве сувларыны ховп астында өлчег билен ичерлер.</verse>
				<verse number="17">Онсоң олар чөрек билен сува зар болуп, бири-бирлерине горкы билен середишерлер ве өз этмишлериниң астында хеләк боларлар» дийди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">«Эй, ынсан оглы, өзүңе бир кесгир гылыч ал, оны деллек пәкиси хөкмүнде уланып, сач-сакгалыңы сыр. Соң өлчәр ялы бир терези ал-да, сач-сакгалыңы бөлеклере бөл.</verse>
				<verse number="2">Шәхериң габав гүнлери тамамлананда, онуң үчден бирини шәхериң ортасында як. Бейлеки үчден бирини ал-да, тутуш шәхериң төверегине гылыч билен пытрат. Галан үчүнҗи бөлегини болса еле совур, Мен-де гылыҗымы ялаңачлап, оларың ызындан коваларын.</verse>
				<verse number="3">Сен сач-сакгалдан биразаҗык алып, донуңың этегине даң.</verse>
				<verse number="4">Олардан ене-де алып, ода ташла-да як, ондан бүтин ысрайыл халкына гаршы от чыкар».</verse>
				<verse number="5">Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Бу Иерусалимдир; Мен оны миллетлериң меркезинде гойдум, юртлары онуң төверегинде ерлешдирдим.</verse>
				<verse number="6">Эмма Иерусалим төверегиндәки әхли миллетлерден ве юртлардан хас бетер эрбетлик эдип, Мениң хөкүмлериме ве парзларыма гаршы баш галдырды, Мениң хөкүмлерими рет этди ве парзларымы тутмады».</verse>
				<verse number="7">Шонуң үчин хем Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Сиз төверегиңиздәки миллетлере гаранда хас бетер питнечи болдуңыз, парзларымы берҗай этмедиңиз, хөкүмлерими ерине етирмедиңиз, хатда сиз тутуш даш-төверегиңиздәки миллетлериң хөкүмлерине гөрә-де херекет этмедиңиз».</verse>
				<verse number="8">Мунуң үчин Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Ине, Мен, хут Мениң Өзүм сизе гаршы чыкарын, миллетлериң гөзлериниң алнында сизе хөкүм чыкарарын.</verse>
				<verse number="9">Әхли неҗис ишлериңиз үчин Мен сизе өң этмедик, индем этмеҗек затларымы эдерин.</verse>
				<verse number="10">Мунуң үчин сизиң араңызда ата-энелер чагаларыны, чагалар болса ата-энелерини иерлер. Мен сизиң гаршыңыза хөкүмлер чыкарарын ве сизден дири галанларың әхлисини елиң чар тарапына даргадарын».</verse>
				<verse number="11">Мунуң үчин Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Барлыгымдан ант ичйәрин, әхли йигренҗи затларыңыз ве неҗис ишлериңиз билен мукаддес өйүми мурдар эдендигиңиз үчин, Мен-де сизи гылыч билен гырып ташларын; гөзүм гайгырмаз ве хайпым гелмез.</verse>
				<verse number="12">Сизиң үчден бир бөлегиңиз мергиден, ене үчден бир бөлегиңиз даш-төверегиңиздәки гылычдан өлер; бейлеки үчден бир бөлегиңизи болса елиң чар тарапына совруп, гылыҗымы ялаңачлап, ызыңыздан коваларын.</verse>
				<verse number="13">Газабымы оларың үстүне дөкүп, гахарым ятышандан соң, Мен көшешерин. Олара гахар-газабымы дөкенимде, олар Мен-Реббиң габанҗаңлык билен гепләндигими билерлер.</verse>
				<verse number="14">Төверегиңиздәки миллетлериң арасында ве әхли өтегчилериң гөзлериниң алнында, сизи вейранчылыга ве масгарачылыга сезевар эдерин.</verse>
				<verse number="15">Гахар-газап ве агыр җезалар билен сизе хөкүмлер чыкаранымда, сиз төверегиңиздәки миллетлере масгара, сөгүнч, дуйдурыш хем горкы боларсыңыз. Муны Мен-Реб айтдым.</verse>
				<verse number="16">Ачлыгың өлүм окларыны ёлланымда, олар сизи вейран этсинлер дийип ёлларын. Үстүңиздәки ачлыгы хас-да артдырарын, бир дөвүм чөреге зар эдерин.</verse>
				<verse number="17">Үстүңизе ачлык ве йыртыҗы хайванлары ёлларын; олар сизи перзентсиз гоярлар; мерги ве уруш сизи ёк эдип ташлар, башыңыздан гылыч саларын. Муны Мен-Реб айтдым».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">Маңа Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="2">«Эй, ынсан оглы! Йүзүңи Ысрайыл дагларына тарап өвүр-де, олара пыгамберлик эт.</verse>
				<verse number="3">Эй, Ысрайыл даглары, Хөкмүрован Реббиң сөзүни диңләң! Хөкмүрован Реб даглара ве депелере, җүлгелере ве дерелере шейле диййәндир дий: „Ине, хут Мен, Мениң Өзүм үстүңизе гылыч гетирерин, сеждегәхлериңизи ёк эдерин.</verse>
				<verse number="4">Гурбанлык сыпаларыңыз вейран болар, якымлы ыслы түтетги якян сыпаларыңыз күл-пеекун эдилер; гылычдан гечириленлериңизи бутларыңызың өңүне ташларын.</verse>
				<verse number="5">Мен ысрайыл халкының җесетлерини өз бутларының өңүнде гоярын, сүңклериңизи болса гурбанлык сыпаларыңызың төверегине пытрадарын.</verse>
				<verse number="6">Ниреде яшасаңыз хем галаларыңыз вейран болар, сеждегәхлериңиз хараба дөнер. Шонуң үчин гурбанлык сыпаларыңыз дөвлүп йыкылсын, бутларыңыз парчаланып, ер билен егсан болсун, якымлы ыслы түтетги якян сыпаларыңыз ёк эдилсин ве эл ишлериңизден хич зат галмасын.</verse>
				<verse number="7">Адамларыңыз әхли ерде өлдүрилер, шонда сиз Мениң Ребдигими билерсиңиз.</verse>
				<verse number="8">Эмма Мен бирнәчәңизи аман галдырарын. Кәбириңиз миллетлериң арасында гылычдан гачып гутуларсыңыз ве башга юртлара даргадыларсыңыз.</verse>
				<verse number="9">Гачып гутуланларыңыз есирлиге әкидилен ерлериндәки миллетлериң арасында Мени ятларлар. Мен оларың Өзүмден йүз өврен зынахор йүреклеринден, бутларының ызына эерен зынахор гөзлеринден яңа аҗы хасрат чекдим. Олар әхли неҗис ишлеринде эден писликлеринден яңа өз-өзлерини йигренерлер.</verse>
				<verse number="10">Онсоң олар Мениң Ребдигими билерлер, Мен олара бу яманлыгы этҗекдигими йөне ере айтмадым“».</verse>
				<verse number="11">Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Элиңизи маңлайыңыза, аякларыңызы ере уруң ве шейле дийиң: „Ысрайыл халкының эден әхли пис, неҗис ишлери үчин вай-у-дат! Олар гылычдан, ачлыкдан ве мергиден хеләк боларлар.</verse>
				<verse number="12">Узакдакылар мергиден өлерлер; якындакылар гылычдан хеләк боларлар ве галып-гачып аман галанлар болса ачлыкдан өлерлер. Мен олара болан газабымы шейле тамамларын.</verse>
				<verse number="13">Хер бир бейик байрың депесиндәки, әхли дагларың башындакы, хер бир гүр япраклы агаҗың астындакы ве белент дуб агаҗының астындакы гурбанлык сыпаларының ве бутларының арасында, түтетги хөдүр эдилйән әхли ерлеринде оларың гылычдан гечириленлери серлип ятанда, сиз Мениң Ребдигими билерсиңиз.</verse>
				<verse number="14">Мен олара гаршы элими узадып, оларың чөллүкден тә Дибла ченли болан илатлы ерлерини харабачылыга ве вейранчылыга өврерин. Онсоң олар Мениң Ребдигими билерлер“».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">Маңа Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="2">«Эй, ынсан оглы! Хөкмүрован Реб Ысрайыл юрдуна шейле диййәр: „Соңы гелди! Юрдуң дөрт күнҗегиниң соңы гелди!</verse>
				<verse number="3">Ине, сизиң соңуңыз гелди! Мен сизиң үстүңизден газабымы индерерин. Өз тутан ёлларыңыза лайыклыкда үстүңизден хөкүм чыкарарын, әхли неҗис ишлериңизи өз башыңыза гетирерин.</verse>
				<verse number="4">Араңызда неҗис ишлер эдйәндигиңиз үчин, Мен сизи өз ёлларыңыза гөрә җезаландырарын. Гөзүм гайгырмаз, хайпым гелмез. Онсоң сиз Мениң Ребдигими билерсиңиз“».</verse>
				<verse number="5">Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Бетбагтлык! Ине, өң гөрлүп-эшидилмедик бетбагтлык гелйәр!</verse>
				<verse number="6">Соңуңыз гелди; хава, соңуңыз гелди! Ол сизиң гаршыңыза оянды; ине, гелйәр!</verse>
				<verse number="7">Нобат сизе етди, эй, юрдуң илаты! Вагт гелди, ол гүн якынлашды. Дагларда шовхунлы байрамчылык дерегине ховсала гүни гелди.</verse>
				<verse number="8">Инди Мен газабымы басым үстүңизе дөкерин, сизе болан гахарымы тамамларын. Өз тутан ёлларыңыза лайыклыкда хөкүм чыкарарын, әхли неҗис ишлериңизи өз башыңыза гетирерин.</verse>
				<verse number="9">Араңызда неҗис ишлер эдйәндигиңиз үчин, өз тутан ёлларыңыза гөрә җезаландырарын. Гөзүм гайгырмаз, хайпым гелмез. Шонда өзүңизи җезаландыраның Мен-Ребдигими билерсиңиз.</verse>
				<verse number="10">Ине, ол гүн! Ине, ол гүн етип гелйәр! Нобатыңыз етди, таяк гунчалады, текепбирлик гүлледи.</verse>
				<verse number="11">Зулум гүйҗәп, хеләкчилик таягына өврүлди. Олардан хич зат галмаз, оларың болчулыгындан, байлыгындан зат галмаз, араларында шан-шөхратлылык болмаз.</verse>
				<verse number="12">Вагт гелди, ол гүн голайлашды; мүшдери шатланмасын, сатыҗы яс тутмасын, чүнки газап әхли җемагатың үстүнден инйәр.</verse>
				<verse number="13">Бу аянлык онуң әхли җемагатына дегишлидиги үчин сатыҗы дирикә, сатан ерини ызына алмаз. Языклы хер бир адамың яшайшы берк болмаз.</verse>
				<verse number="14">Сурнай чалынды, әхли зат тайяр; йөне хич ким сөвеше гитмейәр, чүнки газабым әхли җемагатың үстүндедир.</verse>
				<verse number="15">Дашарда гылыч, ичерде мерги ве ачлык бар; шәхериң дашындакылар гылычдан өлерлер; ичиндәкилер ачлыкдан ве мергиден хеләк боларлар.</verse>
				<verse number="16">Аман галанларың әхлиси гачып, өз этмишлери зерарлы дере гөгерчинлери кимин дагларда ахы-нала чекерлер.</verse>
				<verse number="17">Хич кимиң голунда кувват галмаз, әхли кишиниң дызлары титрәр.</verse>
				<verse number="18">Олар җул геерлер, олары ховсала гаплар. Хеммәниң йүзи утанчлы болар, әхли башларың сачы сырылар.</verse>
				<verse number="19">Күмүшлери көчелере ташланар, алтынлары мурдар хасапланар. Алтын-күмүш олара гүнә этдирйән бүдреме дашына өврүлди. Шонуң үчин Реббиң газап гүнүнде олары алтын-күмүшлери халас этмез, ачлыкдан гутармаз я-да гарынларыны доюрмаз.</verse>
				<verse number="20">Олар Мениң өйүмиң шай-сеплериниң гөзеллиги билен өзлерини гопбамсы тутдулар ве олардан неҗис бутлары ве йигренҗи затлары ясадылар. Шонуң үчин хем Мен бу шай-сеплери олар үчин мурдар зада өвүрдим.</verse>
				<verse number="21">Мен оны олҗа хөкмүнде гелмишеклериң элине, талаң хөкмүнде дүнйәдәки ярамазларың элине берерин, оны мурдар эдерлер.</verse>
				<verse number="22">Олардан йүз өвренимде, олар Мениң хазынамы харларлар, талаңчылар гирип, оны харларлар.</verse>
				<verse number="23">Зынҗырлар яса! Юрт ганлы җенаятдан, шәхер зорлукдан долы.</verse>
				<verse number="24">Ысрайылларың өйлерини эеләр ялы, Мен миллетлериң иң яманыны гетирерин. Мен гүйчлүлериң текепбирлигиниң соңуна чыкарын, оларың мукаддес ерлери мурдар болар.</verse>
				<verse number="25">Горкы гапланда, олар парахатчылык агтарарлар, йөне тапмазлар.</verse>
				<verse number="26">Бетбагтлык үстүне бетбагтлык гелер, эрбет хабар үстүне эрбет хабар чыкар. Пыгамберден бош ере аянлык тама эдерлер; руханы канун өвретмез, яшулы өвүт бермез.</verse>
				<verse number="27">Патыша яс тутар, хөкүмдары алҗыраңңылык гаплар, юрдуң халкының горкудан эллери титрәр. Мен оларың тутан ёлларына гөрә хасаплашарын, өз хөкүмлерине лайыклыкда хөкүм чыкарарын. Онсоң олар Мениң Ребдигими билерлер».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">Сүргүнде болян вагтымызың алтынҗы йылының алтынҗы айының бәшине өйүмде Яхуда яшулулары билен отыркам, Хөкмүрован Реб элини мениң үстүме гойды.</verse>
				<verse number="2">Мен середенимде, одуң гөрнүшинде бир адамың шекилини гөрдүм. Онуң билинден ашагы ода меңзейәрди, билинден ёкарсы болса якут ялы шөхле сачярды.</verse>
				<verse number="3">Ол эле меңзеш бир зат узадып, мениң сачымдан тутды. Рух мени ер билен гөгүң арасына галдырды ве Худайдан гелен гөрнүшде Иерусалиме, ички ховлының демиргазык дервезесиниң гирелгесине гетирди. Ол ерде Худайда габанҗаңлык дөредйән неҗис бут гурулгыды.</verse>
				<verse number="4">Ысрайыл Худайының шөхраты шол ердеди. Ол мениң дүзлүкде гөрен гөрнүшим ялыды.</verse>
				<verse number="5">Онсоң Худай маңа: «Эй, ынсан оглы! Демиргазык тарапдакы ёла серет» дийди. Гөрсем, гурбанлык сыпасының демиргазык дервезесиниң гирелгесинде яңкы неҗис бут бар экен.</verse>
				<verse number="6">Ол маңа ене: «Эй, ынсан оглы! Оларың нәме эдйәнини гөрйәрсиңми? Мени мукаддес өйүмден дашлашдырҗак болуп, ысрайыл халкы бу ерде неҗис ишлер эдйәр. Инди мундан-да бетер неҗислиги гөрерсиң» дийди.</verse>
				<verse number="7">Ол мени ховлының гирелгесине гетирди. Гөрсем, диварда бир дешик бар экен.</verse>
				<verse number="8">Соңра Ол маңа: «Эй, ынсан оглы, гел, дивары ой» дийди. Мен дивары ойдум; ол ерде бир гирелге пейда болды.</verse>
				<verse number="9">Маңа: «Ичери гир-де, оларың бу ерде эдйән хас неҗис ишлерини гөр» дийди.</verse>
				<verse number="10">Мен ичерик гирип серетдим, диварың төверек-дашына хер хили сүйрениҗилериң, йигренҗи хайванларың ве ысрайыл халкының әхли бутларының суратлары чекиленди.</verse>
				<verse number="11">Оларың өңүнде болса ысрайыл халкының яшулуларындан етмиш киши дурды. Оларың ортасында Шапаның оглы Язаня дурды. Хер хайсының элинде якымлы ыслы түтетги габы барды. Түтетгиниң ысы булут кимин ёкары гөтерилйәрди.</verse>
				<verse number="12">Онсоң Ол маңа: «Эй, ынсан оглы! Ысрайыл яшулуларының хер бириниң гараңкыда бутлардан долы отагларында нәме эдйәнини гөрдүңми? Олар Реб бизи гөрмейәр, Реб юрды терк этди диййәрлер» дийди.</verse>
				<verse number="13">Маңа ене-де: «Бейләңе өврүл, оларың мундан бетер неҗислигини гөрерсиң» дийди.</verse>
				<verse number="14">Онсоң мени Реббиң өйүниң демиргазык тарапындакы дервезесиниң гирелгесине гетирди. Ине, ол ерде Таммуз худайы үчин яс тутян аяллар отырдылар.</verse>
				<verse number="15">Ол маңа: «Эй, ынсан оглы, гөрдүңми? Ене өврүл, мундан хем бетер неҗислиги гөрерсиң» дийди.</verse>
				<verse number="16">Онсоң мени Реббиң өйүниң ички ховлусына гетирди. Ине, Реббиң ыбадатханасының гирелгесинде эйван билен гурбанлык сыпасының аралыгында йигрими бәше голай адам барды. Оларың арка тарапында Реббиң ыбадатханасы, өзлери болса гүндогара тарап бакып дурдулар. Олар гүндогара тарап бакып, Гүне сежде эдйәрдилер.</verse>
				<verse number="17">Ол маңа шейле дийди: «Эй, ынсан оглы, гөрдүңми? Яхуда халкына бу ерде неҗис ишлери этмек азлык эдйәрмикә? Олар юрды зорлукдан долдурдылар, ене-де Мениң гахарымы гетирйәрлер; серет, бурунларына чыбык тутярлар.</verse>
				<verse number="18">Мунуң үчин Мен-де гахар-газап билен херекет эдерин, гөзүм гайгырмаз, хайпым гелмез. Гаты сес билен гулагыма гыгырсалар-да, олары диңлемерин».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">Соңра Ол мениң гулагыма гаты сес билен: «Шәхери җезаландырҗак болянларың хер бири элине гырян ярагыны алып, голая гелсин» дийип гыгырды.</verse>
				<verse number="2">Ине, демиргазык тарапдакы ёкаркы дервезәниң ёлундан алты адам гелди. Хер бириниң элинде гырян ярагы барды, араларында болса эгинбашы непис зыгыр матадан тикилен ве били язув эсбаплы бир адам барды. Олар ичери гирип, бүрүнч гурбанлык сыпасының янында дурдулар.</verse>
				<verse number="3">Ысрайыл Худайының шөхраты керупларың үстүнден айрылып, Худайың өйүниң босагасына гелди. Реб эгинбашы непис зыгыр матадан тикилен, билинде язув эсбабы болан адамы чагырып,</verse>
				<verse number="4">оңа: «Иерусалим шәхериниң ичинден геч-де, онда эдилйән неҗис ишлерден яңа ах чекип, аглаянларың маңлайына тагма бас» дийди.</verse>
				<verse number="5">Бейлекилере болса маңа эшитдирип: «Онуң ызы билен шәхериң ичинден гечиң ве өлдүриң; гөзүңиз гайгырмасын, хайпыңыз гелмесин.</verse>
				<verse number="6">Гоҗалары, йигитлери, бой гызлары, чагалар билен аяллары өлдүриң, эмма маңлайында беллик боланлара голайлашмаң. Мениң мукаддес өйүмден башлаң» дийди. Олар-да өйүң өңүндәки яшулулардан башладылар.</verse>
				<verse number="7">Соңра олара: «Барың, ыбадатхананы мурдар эдиң, ховлулары гылычдан гечириленлерден долдурың!» дийди. Шейдип, олар гидип, шәхердәкилери өлдүрмәге башладылар.</verse>
				<verse number="8">Олар өлдүрип йөркәлер, мен еке галдым ве йүзин йыкылып, дады-перят этдим: «Вах, Хөкмүрован Реббим! Гахар-газабыңы Иерусалимиң үстүнден дөкүп, Ысрайылың аман галан халкының хем барыны гырайҗакмы?»</verse>
				<verse number="9">Ол маңа: «Ысрайыл билен яхуда халкының языгы җуда чөкдер, юрт гандан, шәхер адалатсызлыкдан долы. Олар: „Реб юрды терк этди, Реб гөрмейәр“ диййәрлер.</verse>
				<verse number="10">Мунуң үчин Мениң хем гөзүм гайгырмаз, хайпым гелмез, эден ишлерини өз башларындан индерерин» дийди.</verse>
				<verse number="11">Ине, эгинбашы непис зыгыр матадан тикилен ве били язув эсбаплы адам: «Буйрушың ялы этдим» дийип хабар берди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">Соңра мен керупларың ёкарсындакы гүммезиң депесинде якут ялы тагтың шекилини гөрдүм.</verse>
				<verse number="2">Реб эгинбашы непис зыгыр матадан тикилен адама: «Керупларың ашагындакы тигирлериң арасына гир. Керупларың араларында янып дуран көзлерден гошавуҗыңы долдур-да, шәхериң үстүне сеч» дийди. Ол адам мениң гөзүмиң алнында тигирлериң арасына гирди.</verse>
				<verse number="3">Яңкы адам гиренде керуплар Худайың өйүниң гүнорта тарапында дурдулар. Булут ички ховлыны долдурды.</verse>
				<verse number="4">Реббиң шөхраты керупларың үстүнден айрылып, Худайың өйүниң босагасына гелип дурды. Худайың өйи булутдан долды; ховлы болса Реббиң шөхратының ялкымындан долуды.</verse>
				<verse number="5">Керупларың ганатларының сеси Гудратыгүйчли Худайың гепләниндәки сеси ялы дашкы ховлуда-да эшидилди.</verse>
				<verse number="6">Ол эгинбашы непис зыгыр матадан тикилен адама: «Тигирлериң арасындан, керупларың аралыгындан көз ал» дийип табшыранында, яңкы адам гирип, тигирлериң янында дурды.</verse>
				<verse number="7">Керупларың бири өзлериниң араларындакы көзе элини узадып, ондан алды-да, эгинбашы непис зыгыр матадан тикилен адамың эллериниң аясында гойды. Ол-да оны алып чыкды.</verse>
				<verse number="8">Керупларың ганатларының ашагындан адам элиниң шекили гөрүнди.</verse>
				<verse number="9">Гөрсем, керупларың гапдалында дөрт тигир бар экен. Хер бир керубың гапдалында бир тигир барды, тигирлер сары якут кимин ялпылдаярды.</verse>
				<verse number="10">Дөрдүсиниң-де гөрнүши бирди, эдил тигир ичинде тигир бар ялыды.</verse>
				<verse number="11">Олар йөрәнлеринде, дөрт тарапа херекет эдйәрдилер; сага-сола өврүлмейәрдилер, бир келле хайсы тарапа өврүлсе, бейлекилер хем хич яна гышарман, шол тарапа йөрейәрдилер.</verse>
				<verse number="12">Бүтин гөврелери, аркалары, эллери, ганатлары ве тигирлери дөрдүсиниң-де тигирлери тутушлыгына гөзлерден долуды.</verse>
				<verse number="13">Тигирлер болса, мениң эшидишим ялы, «Айланян тигирлер» дийлип атландырылды.</verse>
				<verse number="14">Оларың хер хайсының дөрт йүзи барды. Биринҗи йүз керуп йүзүне, икинҗи йүз ынсан, үчүнҗи йүз арслан, дөрдүнҗи йүз болса бүргүт йүзүне меңзейәрди.</verse>
				<verse number="15">Керуплар еринден галдылар. Булар мениң Кебар каналының якасында гөрен җандарларымды.</verse>
				<verse number="16">Керуплар йөрәнлеринде, тигирлер-де оларың гапдалындан йөрейәрдилер. Ерден галмак үчин керуплар ганатларыны галдыранларында, тигирлер-де оларың гапдалындан айрылмаярдылар.</verse>
				<verse number="17">Җандарлар дуранларында, тигирлер-де дурярдылар. Җандарларың рухы тигирлердедиги үчин, җандарлар ёкары галанларында, булар-да галярдылар.</verse>
				<verse number="18">Реббиң шөхраты Худайың өйүниң босагасындан айрылып, керупларың үстүнде дурды.</verse>
				<verse number="19">Керуплар ганатларыны галдырып, мениң гөзүмиң алнында ёкары галдылар. Олар чыканларында, тигирлер-де олар билен биле чыкып, Реббиң өйүниң гүндогар дервезесиниң гирелгесинде дурдулар. Ысрайыл Худайының шөхраты болса оларың депесиндеди.</verse>
				<verse number="20">Булар мениң Кебар каналының якасында, Ысрайыл Худайының аягының астында гөрен җандарларымды. Мен оларың керуплардыгына гөз етирдим.</verse>
				<verse number="21">Хер хайсының дөрт йүзи, дөрт ганаты болуп, ганатларының ашагында ынсан элине меңзеш бир зат барды.</verse>
				<verse number="22">Оларың йүз кешплери эдил мениң Кебар каналының якасында гөрен йүзлерим ялыды, хер бири гөс-гөни өңе йөрейәрди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">Рух мени ёкары галдырып, Реббиң өйүниң гүндогар тарапдакы дервезесине гетирди. Дервезәниң гирелгесинде йигрими бәш адам барды. Мен оларың арасында халкың ёлбашчыларындан Азурың оглы Язаня билен Бенаяның оглы Пелатяны гөрдүм.</verse>
				<verse number="2">Реб маңа: «Эй, ынсан оглы! Пәлияманлар, шәхерде эрбет өвүтлер берйәнлер шу адамлардыр.</verse>
				<verse number="3">Булар: „Өйлери гурмагың вагты басым гелмезми? Бу шәхер бир газандыр, биз болса онуң ичинде абат сакланян этдирис“ диййәрлер.</verse>
				<verse number="4">Мунуң үчин сен оларың гаршысына пыгамберлик эт. Хава, пыгамберлик эт, эй, ынсан оглы!» дийди.</verse>
				<verse number="5">Онсоң Реббиң Рухы үстүме инип, маңа шулары айтмагымы буюрды: «Реб шейле диййәр: „Эй, ысрайыл халкы, Мен сизиң агзыңыздан чыкян хер бир сөзи, келләңиздәки пикири билйәрин.</verse>
				<verse number="6">Бу шәхерде сиз көп адамы өлдүрдиңиз, онуң көчелерини гылычдан гечириленлерден долдурдыңыз“».</verse>
				<verse number="7">Шонуң үчин хем Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Сизиң гылычдан гечирип ташланларыңыз эт, бу шәхер болса газандыр, эмма сиз онуң ичинден чыкарыларсыңыз.</verse>
				<verse number="8">Сиз гылычдан горкярсыңыз, эмма Мен үстүңизден гылыҗы саларын. Муны Хөкмүрован Реб диййәр.</verse>
				<verse number="9">Сизи онуң ичинден чыкарып, гелмишеклериң элине берерин, гаршыңыза хөкүмлер чыкарарын.</verse>
				<verse number="10">Сиз гылычдан хеләк боларсыңыз, сизе Ысрайыл серхединде хөкүм эдерин, онсоң Мениң Ребдигими билерсиңиз.</verse>
				<verse number="11">Бу шәхер сизиң үчин газан болмаз, сизем онда эт болмарсыңыз. Мен Ысрайыл серхединде сизе хөкүм чыкарарын.</verse>
				<verse number="12">Онсоң сиз Мениң Ребдигими билерсиңиз. Сиз Мениң парзларымы берҗай этмедиңиз, хөкүмлерими ерине етирмедиңиз, гайтам төверегиңиздәки миллетлериң хөкүмлерине гөрә херекет этдиңиз».</verse>
				<verse number="13">Онсоң шейле болды: мен пыгамберлик эдип йөркәм, Бенаяның оглы Пелатя өлди. Мен йүзин йыкылдым, гаты сес билен: «Вах, Хөкмүрован Реббим! Сен Ысрайылың аман галан адамларының хем соңуна чыкайҗакмы?» дийип перят этдим.</verse>
				<verse number="14">Онсоң маңа Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="15">«Эй, ынсан оглы! Иерусалимиң илаты сениң сүргүндәки доганларың, хоссарларың ве бүтин ысрайыл халкы хакында: „Олар Ребден дашлашдылар, бу юрт мүлк хөкмүнде бизе берилди“ дийдилер.</verse>
				<verse number="16">Шонуң үчин хем Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: „Олары узакдакы миллетлериң арасына ибердим, юртлара даргатдым. Шонда-да гиден юртларында гысга мөхлет үчин олара мукаддес өй болан Мендирин“».</verse>
				<verse number="17">Шонуң үчин Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: «Мен сизи халкларың арасындан йыгнарын, даргадылан юртларыңыздан бир ере җемләрин ве Ысрайыл топрагыны сизе берерин.</verse>
				<verse number="18">Юрда доланып, әхли йигренҗи ве неҗис затларыны ол ерден айрып зыңарлар.</verse>
				<verse number="19">Оларың йүрегини бир эдерин, тәзе рух берерин. Ичлериндәки даш йүреги айрып, олара этден болан йүрек берерин.</verse>
				<verse number="20">Шонда олар парзларымы берҗай эдип, хөкүмлерими саклап, олары долы берҗай эдерлер. Шейле хем олар-а Мениң халкым, Менем оларың Худайы боларын.</verse>
				<verse number="21">Эмма йүреклери йигренҗи ве неҗис затларың ызына эерен адамлары җезаландырарын, оларың эден ишлерини өз башларындан индерерин». Муны Хөкмүрован Реб диййәр.</verse>
				<verse number="22">Онсоң керуплар ганатларыны галдырдылар, тигирлер-де оларың гапдалындады. Ысрайыл Худайының шөхраты болса оларың үстүндеди.</verse>
				<verse number="23">Реббиң шөхраты шәхерден чыкып, шәхериң гүндогарындакы дагың үстүнде дурды.</verse>
				<verse number="24">Гөрнүшде Худайың Рухы мени ёкары галдырып, бабыллыларың юрдундакы сүргүн эдиленлериң янына гетирди. Онсоң гөрен гөрнүшим гөзүмден гайып болды.</verse>
				<verse number="25">Мен Реббиң өзүме гөркезен әхли затларыны сүргүн эдиленлере гүррүң бердим.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">Маңа Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="2">«Эй, ынсан оглы! Сен питнечи халкың арасында яшаярсың, оларың гөрмәге гөзлери бар, йөне гөрмейәрлер, эшитмәге гулаклары бар, йөне эшитмейәрлер, чүнки олар бир питнечи халкдыр.</verse>
				<verse number="3">Шонуң үчин, эй, ынсан оглы, сен есир эдип әкидилйән адам ялы, өз гошуңы тайярла-да, гүндизиң гүни оларың гөзлериниң алнында ёла дүш. Сен есир эдип әкидилен ялы, оларың гөзлериниң алнында өз ериңден башга бир ере гөч. Олар питнечи халк болсалар-да, белки, муңа дүшүнерлер.</verse>
				<verse number="4">Гүндиз оларың гөзлериниң алнында сүргүн эдилйәниң гошы кимин гошуңы чыкар ве сүргүн эдилйән киши кимин оларың гөзлериниң алнында агшам ёла дүш.</verse>
				<verse number="5">Оларың гөзлериниң алнында дивары ой-да, гошуңы ондан чыкар.</verse>
				<verse number="6">Оларың гөзлериниң алнында гошуңы гершиңде гөтер-де, гараңкыда чык, бу юрды гөрмез ялы йүзүңи бүре, чүнки Мен сени ысрайыл халкы үчин бир аламат этдим».</verse>
				<verse number="7">Мен хем өзүме буйрулышы ялы этдим. Гошумы сүргүне гидйәниң гошы кимин илки гүндиз чыкардым. Агшам дивары элим билен оюп, гошумы гараңкыда чыкардым, оларың гөзлериниң алнында оны гершимде гөтердим.</verse>
				<verse number="8">Сәхер билен маңа Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="9">«Эй, ынсан оглы! Бу питнечи ысрайыл халкы сенден: „Сен нәме эдйәрсиң?“ дийип сорады, шейле дәлми?»</verse>
				<verse number="10">Олара Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: «Бу Иерусалимдәки хөкүмдара ве онуң ичиндәки әхли ысрайыл халкына дегишли пыгамберликдир.</verse>
				<verse number="11">Олара: „Мен сизе бир нышандырын, мен нәме эден болсам, олар-да шейле эдерлер, олар есир дүшүп, сүргүне гидерлер“ дий.</verse>
				<verse number="12">Араларындакы хөкүмдар гошларыны гершинде гөтерип, гараңкыда дашары чыкарар. Оны чыкармак үчин дивары ояр, бу юрды гөрмез ялы йүзүни бүрәр.</verse>
				<verse number="13">Мен торумы язарын, ол дузагыма дүшер. Оны Бабыл юрдуна гетирерин, эмма ол шол ерде Бабылы гөрмән өлер.</verse>
				<verse number="14">Онуң төверегиндәкилери, әхли көмекчилерини ве әхли нөкерлерини елиң чар тарапына совруп, гылыҗымы ялаңачлап, ызларындан коваларын.</verse>
				<verse number="15">Олары юртлара даргаданымда, миллетлер арасына пытраданымда, Мениң Ребдигими билерлер.</verse>
				<verse number="16">Баран ерлериндәки миллетлериң арасында өз неҗисликлерини гүррүң берер ялы, оларың биразыны гылычдан, ачлыкдан ве мергиден алып галарын. Онсоң олар Мениң Ребдигими билерлер».</verse>
				<verse number="17">Маңа Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="18">«Эй, ынсан оглы! Чөрегиңи сандырап ий, сувуңы горкудан яңа титрәп ич.</verse>
				<verse number="19">Юрдуң халкына, Иерусалим илатына ве ысрайыл халкына Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: „Олар чөреклерини горкы билен ийип, сувларыны ховп астында ичерлер, себәби ол ерде яшаянларың эден зорлугы зерарлы юрт чоларып галар.</verse>
				<verse number="20">Илатлы галалар вейран болар, юрт хараба дөнер. Онсоң олар Мениң Ребдигими билерлер“».</verse>
				<verse number="21">Маңа Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="22">«Эй, ынсан оглы! Сизиң ысрайыл юрдунда „Гүнлер гечер гидер, хер бир аянлык пуч болар“ диййән бу накылыңыз нәме?</verse>
				<verse number="23">Шонуң үчин хем олара Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: „Мен бу накылы ёк эдерин, гайдып оны Ысрайылда накыл эдип айтмазлар“. Ене-де олара: „Гүнлер якындыр, әхли аянлыгың амала ашмагының гүнлери якындыр“ дий.</verse>
				<verse number="24">Мундан бейләк ысрайыл халкының арасында ялан аянлык ве алдавчы палчылык болмаз.</verse>
				<verse number="25">Муны Реб болан Мен айдяндырын ве Мениң айдан затларым амала-да ашар. Эй, питнечи халк, инди бу гайра гоюлмаз, Мен сөзи айдарын ве оны амала ашырарын». Муны Хөкмүрован Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="26">Маңа Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="27">«Эй, ынсан оглы! Ине, ысрайыл халкы: „Оңа гелен аянлык гелҗекки гүнлер үчиндир, ол узак гелҗек барада пыгамберлик эдйәр“ диййәр.</verse>
				<verse number="28">Мунуң үчин олара Хөкмүрован Реббиң сөзүни етир: „Мениң сөзлеримиң хич бири инди гайра гоюлмаз, нәме айтсам, шол сөз амала ашар“». Муны Хөкмүрован Реб айдяндыр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">Маңа Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="2">«Эй, ынсан оглы! Пыгамберлик эдйән Ысрайыл пыгамберлерине гаршы пыгамберлик эт. Өз-өзлеринден пыгамберлик эдйән ол пыгамберлере Реббиң сөзүни диңлемеги табшыр.</verse>
				<verse number="3">Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: „Акмак пыгамберлериң дат гүнүне! Олар хич бир зат гөрмән, өз хыялларының ызына эерйәрлер.</verse>
				<verse number="4">Эй, Ысрайыл, сениң пыгамберлериң харабалыкда гезйән шагаллар киминдир.</verse>
				<verse number="5">Реббиң гүнүнде ысрайыл халкының сөвешде берк дурмагы үчин, диварың опурылан ерлерини тәзеден беҗермедиңиз.</verse>
				<verse number="6">Олар ‘Реббиң сөзи’ дийип, бош гөрнүшлере ве ялан паллара уйдулар. Олары Реб ёлламады, эмма шонда-да сөзлериниң амала ашмагына умыт баглаярлар.</verse>
				<verse number="7">Мен айтмадык хем болсам, ‘Реббиң сөзи’ диениңизде, бош гөрнүшлер гөрүп, яландан пал атмадыңызмы?“.</verse>
				<verse number="8">Мунуң үчин Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Сиз ялан сөзледиңиз, бош гөрнүшлер гөрдүңиз, мунуң үчин Мен сизе гаршыдырын. Муны Хөкмүрован Реб диййәр.</verse>
				<verse number="9">Бош гөрнүшлер гөрйән, яландан пал атян пыгамберлериң гаршысына эл галдырарын. Олар Мениң халкымың маслахатына гатнашмазлар, ысрайыл халкының санавына язылмазлар ве Ысрайыл юрдуна гирмезлер. Онсоң сиз Мениң Хөкмүрован Ребдигими билерсиңиз.</verse>
				<verse number="10">Бу пыгамберлер парахатчылык ёк ере ‘парахатчылык’ дийип, Мениң халкымы аздырярлар; бири дивар саланда, олар муңа хек чалярлар.</verse>
				<verse number="11">Хек чалянлара дивар йыкылар дий; гүйчли ягыш билен дашлы долулар ягар; дивары тупанлы ел юмрар.</verse>
				<verse number="12">Дивар йыкыланда, сизден чалан хекиңизиң ниредедигини сорамазлармы?!“.</verse>
				<verse number="13">Мунуң үчин Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Мен газапланып, тупанлы ел билен дивары юмрарын, гахарым билен гүйчли ягыш ве дашлы долы ягдырып, дивары ер билен егсан эдерин.</verse>
				<verse number="14">Хек чалан диварыңызы йыкарын, оны ер билен егсан эдерин, онуң дүйби гөрнер. Дивар йыкылып, сиз ичинде хеләк боларсыңыз. Онсоң сиз Мениң Ребдигими билерсиңиз“.</verse>
				<verse number="15">Мен дивара ве оңа хек чаланлара газабымы дөкүп, сизе шейле диерин: „Дивар-да, оңа хек чаланлар-да ёк болдулар. Иерусалимде парахатчылык ёк ере ‘парахатчылык’ барада аянлык алан Ысрайыл пыгамберлери-де ёк болды“. Муны Хөкмүрован Реб диййәр.</verse>
				<verse number="16"></verse>
				<verse number="17">Йөне сен, эй, ынсан оглы, өз-өзлеринден пыгамберлик эдйән халкың гызларына тарап йүзүңи өвүр-де, олара гаршы пыгамберлик эт.</verse>
				<verse number="18">Олара Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: „Хер бир ынсаның җаныны авлаҗак болуп, хер кимиң билегине билезик дакян, дүрли бойдакы адамларың башына бүренҗек тикйән аялларың дат гүнүне! Сиз Мениң халкымың җаныны авламак билен өз җаныңызы халас эдйәндирис өйдйәрсиңизми?</verse>
				<verse number="19">Бир гысым арпа ве бир дөвүм чөрек үчин халкымың арасында Маңа ыснат гетирдиңиз. Ялана гулак асян халкыма ялан сөзлемек билен өлүме лайык дәл җанлары өлдүрдиңиз, өлүме лайык җанлара болса яшаҗакдыкларыны ыглан этдиңиз“.</verse>
				<verse number="20">Мунуң үчин Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Ине, Мен сизиң ынсан җаныны гуш кимин авлаян җадыгөй билезиклериңизе гаршыдырын. Мен олары голларыңыздан сыпырарын. Гуш кимин авлаян җанларыңызы бошадып гойберерин.</verse>
				<verse number="21">Бүренҗеклериңизи-де йыртып, халкымы элиңизден халас эдерин, инди олар сизиң элиңизде есир болмазлар. Онсоң сиз Мениң Ребдигими билерсиңиз.</verse>
				<verse number="22">Мениң ынҗатмак ислемедик догручыл кишимиң йүрегини ялан затлар билен ынҗатдыңыз ве эрбет адам өз эрбет ёлундан дөнүп, дири галмаз ялы, онуң голуна кувват бердиңиз.</verse>
				<verse number="23">Мунуң үчин сиз инди ялан гөрнүшлер гөрмерсиңиз ве палчылык этмерсиңиз. Мен халкымы сизиң элиңизден халас эдерин. Онсоң сиз Мениң Ребдигими билерсиңиз“».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="14">
				<verse number="1">Ысрайыл яшулуларындан бирнәчеси мениң алныма гелип отурды.</verse>
				<verse number="2">Онсоң маңа Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="3">«Эй, ынсан оглы! Бу адамларың йүреги бутлара багланды. Гүнә эдип, бүдреме дашыны өз өңлеринде гойдулар. Хей, шундан соң хем Мен булара Өзүме маслахат салдырарынмы?</verse>
				<verse number="4">Шонуң үчин хем олар билен геплеш-де, Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: „Йүрегини бутлара баглан, этмишлерини бүдреме дашы хөкмүнде өз өңүнде гоян, соң хем пыгамбериң янына баран хер бир ысрайылла, Мен-Реб бутларының көплүгине лайыклыкда Өзүм җогап берерин.</verse>
				<verse number="5">Шейдип, бутлары зерарлы Маңа кесеки болан бүтин ысрайыл халкының йүрегини тәзеден Өзүме тарап өврерин“».</verse>
				<verse number="6">Мунуң үчин ысрайыл халкына Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: «Тоба эдиң ве бутларыңыздан эл чекиң, әхли неҗис ишлериңизден йүз өврүң.</verse>
				<verse number="7">Айдалың, ысрайыл халкындан болан я-да Ысрайылда гелмишек болуп яшаян бири Мени терк эдип, йүрегини бутлара баглап, этмишини бүдреме дашы хөкмүнде өз өңүнде гоюпдыр. Онсоң ол Маңа маслахат салып, пыгамберлере йүз тутса-да, Мен-Реб оңа өз этмишлерине гөрә җогап берерин.</verse>
				<verse number="8">Ол адамдан йүзүми өврүп, оны аламата ве тымсала өврерин, оны халкымың ичинден согруп ташларын. Онсоң сиз Мениң Ребдигими билерсиңиз.</verse>
				<verse number="9">Эгер бир пыгамбер алданып, бир сөз айтса, ол пыгамбери алдава салан Мен-Ребдирин. Мен оңа гаршы элими узадып, оны халкым Ысрайылың ичинден согруп ташларын.</verse>
				<verse number="10">Олар өз этмишлериниң җезасыны чекерлер. Пыгамбер-де, ондан маслахат соран-да бир меңзеш җезаландырылар.</verse>
				<verse number="11">Шейдип, ысрайыл халкы инди Менден айрылмаз, гүнәлери билен өзлерини харам этмезлер. Олар Мениң халкым, Мен-де оларың Худайы боларын». Муны Хөкмүрован Реб диййәр.</verse>
				<verse number="12">Маңа Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="13">«Эй, ынсан оглы! Бир юрт дөнүклик эдип, Маңа гаршы гүнә эденде, оңа гаршы элими узадып, олары бир дөвүм чөреге зар эдерин. Үстүне ачлык иберип, ынсанлары ве хайванлары гырып ташларын.</verse>
				<verse number="14">Эгер шу үч адам Нух, Даныел ве Эйюп ол ерде болсалар-да, олар догручыллыклары билен диңе өз җанларыны халас эдип билерлер. Муны Хөкмүрован Реб диййәр.</verse>
				<verse number="15">Эгер Мен ол юрда йыртыҗы хайванлары ёлласам, олар-да оны адамсыз гойсалар, юрт хараба дөнүп, яңкы хайванлардан яңа онуң ичинден хич ким гечмесе,</verse>
				<verse number="16">Өз барлыгымдан ант ичйәрин, Хөкмүрован Реб диййәр, бу үч адам ол юртда яшаса-да, олар не огулларыны, не-де гызларыны халас эдерлер. Диңе өз җанларыны халас эдип билерлер. Юрт болса хараба дөнер.</verse>
				<verse number="17">Я-да ол юрдуң үстүне гылыч гетирип: „Эй, гылыч, юрдуң ичинден геч!“ дийсем, ондакы ынсанлары ве хайванлары гырып ташласам,</verse>
				<verse number="18">Өз барлыгымдан ант ичйәрин, Хөкмүрован Реб диййәр, бу үч адам ол ерде болсалар-да, не огулларыны, не-де гызларыны халас эдерлер. Диңе өз җанларыны халас эдип билерлер.</verse>
				<verse number="19">Я-да ол юрда мерги ёллап, ган дөкмек үчин үстүне газабымы дөкүп, ынсаны ве хайваны гырып ташласам,</verse>
				<verse number="20">Өз барлыгымдан ант ичйәрин, Хөкмүрован Реб диййәр, Нух, Даныел ве Эйюп ол ерде болсалар-да, не огулларыны, не-де гызларыны халас эдерлер. Олар догручыллыклары билен диңе өз җанларыны халас эдип билерлер».</verse>
				<verse number="21">Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Иерусалимдәки ынсанлары ве хайванлары ёк этмек үчин үстлерине дөрт агыр хөкүмими: гылыч, ачлык, йыртыҗы хайванлар ве мерги ёлланымда, оларың ягдайы хас чөкдер болар.</verse>
				<verse number="22">Муңа гарамаздан, ол ерде гачып гутулан огулларыңыз ве гызларыңыз галдырылып, ол ерден чыкарылар. Олар сизиң яныңыза барарлар, сиз оларың эрбет ёлларыны ве ишлерини гөрүп, Мениң Иерусалимиң башына салан яманлыгымдан, башындан индерен затларымдан теселли тапарсыңыз.</verse>
				<verse number="23">Оларың эрбет ёлларыны ве ишлерини гөрениңизде, сизе теселли берерлер ве сиз Мениң Иерусалимде эден әхли ишлерими бидерек ере этмәндигими билерсиңиз». Муны Хөкмүрован Реб диййәр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="15">
				<verse number="1">Маңа Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="2">«Эй, ынсан оглы! Үзүм агаҗындан, ягны җеңңел агачларының арасындакы үзүм шахасындан нәме эдилйәр? Токайың әхли агачлары билен деңешдирениңде, онуң пейдасы ёкдур.</verse>
				<verse number="3">Иш үчин ондан агач алынярмы? Я үстүнден бир зат асмак үчин асгыч ясалярмы?</verse>
				<verse number="4">Ол одун хөкмүнде якыляр. От онуң ики уҗуны якып, ортасыны гаралдансоң, ол дерде ярармы?</verse>
				<verse number="5">Абатка дерде ярамадык зат, ода янып гаралансоң дерде ярармы?»</verse>
				<verse number="6">Мунуң үчин Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Мен токай агачларының арасындан үзүм агаҗыны одун хөкмүнде нәдип якан болсам, Иерусалимиң илатыны-да шейдип ода якарын.</verse>
				<verse number="7">Мен олардан йүзүми өврерин. Олар бир отдан гачып гутулсалар-да, бейлеки бир от барыбир олары яндырар. Олара гаршы чыканымда, сиз Мениң Ребдигими билерсиңиз.</verse>
				<verse number="8">Онсоң оларың Маңа дөнүклик эдендиги үчин юрды хараба өврерин». Муны Хөкмүрован Реб диййәр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="16">
				<verse number="1">Маңа Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="2">«Эй, ынсан оглы! Иерусалиме өз неҗис ишлерини билдир.</verse>
				<verse number="3">Хөкмүрован Реб Иерусалиме шейле диййәр дий: „Сениң аслың, доглан ериң Кенган юрдудыр. Сениң какаң амор, эҗең хет тиресиндендир.</verse>
				<verse number="4">Гөбегиң доглан гүнүң кесилмеди, арассаламак үчин сув билен ювулмадың, дуз билен сүртүлмедиң ве гундалмадың.</verse>
				<verse number="5">Хич кимиң хайпы гелип, саңа булардан бирини хем этмеди, рехим-шепагат гөркезмеди. Гайтам, дүнйә инен гүнүң сени йигренип, мейдана ташладылар.</verse>
				<verse number="6">Мен гапдалыңдан геченимде, сениң өз ганыңа булашып ятаныңы гөрүп: ‘Дири гал!’ дийдим.</verse>
				<verse number="7">Сени мейдан өсүмлиги кимин өсдүрдим, сен өсүп, кемала гелдиң, аңрыбаш гөзеллиге етдиң, гөвүслериң төзленип, сачың узын болды, йөне сен алаң-ачык ве ялаңачдың.</verse>
				<verse number="8">Онсоң ене гапдалыңдан гечип, саңа серетдим. Сениң түйс сөйги чагыңды; этегими үстүңе язып, ялаңачлыгыңы өртдүм. Саңа ант ичип, сениң билен әхт баглашдым, сен-де Мениңки болдуң. Муны Хөкмүрован Реб диййәр.</verse>
				<verse number="9">Сени сува дүшүрдим, ганыңы ювуп арассаладым ве зейтун ягыны чалдым.</verse>
				<verse number="10">Саңа кешдели эшиклер гейдирдим, аягыңа гайышдан чарык, башыңа непис матадан яглык даңып, гымматбаха гейимлер гейдирдим.</verse>
				<verse number="11">Сени шай-сеплер билен безедим, билегиңе билезиклер, бойнуңа зынҗыр дакдым.</verse>
				<verse number="12">Бурнуңа ысырга, гулакларыңа гулакхалкалар дакып, башыңа гөзеллик тәҗини гейдирдим.</verse>
				<verse number="13">Сен алтын-күмүш билен безелдиң, эшигиң непис зыгыр мата, гымматбахалы ве кешдели матады. Хөрегиңе оңат ун, бал ве яг ийдиң, оваданлыгыңың чени-чакы болман, ша аялының дереҗесине етдиң.</verse>
				<verse number="14">Оваданлыгың себәпли шөхратың миллетлериң арасына яйрады, саңа багышлан шөвкетим себәпли оваданлыгың кәмилди. Муны Хөкмүрован Реб диййәр.</verse>
				<verse number="15">Йөне сен оваданлыгыңа бил багладың, шөхратыңдан пейдаланып, зынагәрлик этдиң. Хер гечене көңүл бердиң, оваданлыгың онуңкы болды.</verse>
				<verse number="16">Сен непис гейимлериңден өзүңе овадан сеждегәхлер салып, оларың үстүнде зына этдиң, бейле зат өң болан дәлдир ве инди хем болмаз.</verse>
				<verse number="17">Мениң берен алтын-күмүш безег шайларымы алып, эркеклериң хейкеллерини ясандың ве олар билен зына этдиң.</verse>
				<verse number="18">Кешдели эшиклериңи алып, олара гейдирдиң. Мениң зейтун ягымы ве якымлы ыслы түтетгими оларың өңүнде гойдуң.</verse>
				<verse number="19">Саңа берен чөрегими, ийдирен оңат унумы, зейтун ягыны ве балы хошбой ыслар хөкмүнде оларың өңүнде гойдуң, хава, шейле этдиң. Муны Хөкмүрован Реб диййәр.</verse>
				<verse number="20">Мениң үчин догран огулларыңы ве гызларыңы алып, иймит хөкмүнде бутлара гурбан этдиң. Хамала, зынагәрлигиң аз ялыды!</verse>
				<verse number="21">Чагаларымы өлдүрдиң, олары ода якып, бутлара гурбан бердиң.</verse>
				<verse number="22">Әхли неҗис ишлериңде, зынагәрлигиңде яшлык гүнлериңи, алаң-ачык ве ялаңач болуп, ганыңа булашан вагтыңы ятламадың“».</verse>
				<verse number="23">Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Вай халыңа! Сениң халыңа вай! Әхли писликлериңден соң, хер бир ачык мейданчада өзүңе чадыр ве сеждегәх салдың.</verse>
				<verse number="24"></verse>
				<verse number="25">Хер көчәниң башында сеждегәх гуруп, оваданлыгыңы харладың, хер бир өтегчә өзүңи хөдүрләп, зынагәрлигиңи артдырдың.</verse>
				<verse number="26">Даяв беденли гоңшуларың мүсүрлилер билен зынагәрлик этдиң ве Мениң гахарымы гетирмек үчин зынагәрлигиңи артдырдың.</verse>
				<verse number="27">Шонуң үчин хем, Мен саңа гаршы эл гөтердим, рысгалыңы кемелтдим ве сени өзүңи йигренйәнлере, сениң зынагәрлигиңден утанян пилиштли гызларың эркине бердим.</verse>
				<verse number="28">Сен ашурлылар билен-де зына этдиң, себәби сен доймаз-долмаздың, олар билен-де зына этдиң, шонда-да ганмадың.</verse>
				<verse number="29">Зынагәрлигиңи сөвдагәрлериң юрды болан бабыллыларың юрдуна ченли артдырдың; йөне мунуң билен-де доймадың.</verse>
				<verse number="30">Бу ишлериң әхлисини, утанчсыз лолының ишлерини эдениңде, йүрегиң нәхили меҗалсыз болды. Муны Хөкмүрован Реб диййәр.</verse>
				<verse number="31">Хер көчәниң башында сен өзүңе чадыр гурдуң, хер бир ачык мейданчада сеждегәх салдың. Сен бейлеки лолулар ялы болмадың, себәби музды әсгермедиң.</verse>
				<verse number="32">Сен зынагәр, әриниң ерине кесекилери кабул эдйән аялсың!</verse>
				<verse number="33">Әхли лолулара совгатлар берилйәр, сен болса әхли ойнашларыңа өзүң совгат берйәрсиң, зынагәрлигиң үчин хер тарапдан гелсинлер дийип пара берйәрсиң.</verse>
				<verse number="34">Зынагәрлигиңде бейлеки аяллара меңземейәрсиң, себәби зынагәрлик этмек үчин хич ким сениң ызыңа дүшмейәр. Саңа музд төленмән, өзүң олара музд төлейәрсиң, мунуң үчин бейлекилере меңземейәрсиң».</verse>
				<verse number="35">Мунуң үчин, эй, азгын аял, Реббиң сөзүни диңле:</verse>
				<verse number="36">«Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Сениң хаясызлыгың әшгәр болуп, ойнашларың ве әхли неҗис бутларың билен зына эдйәркәң, ялаңачлыгың үсти ачылды. Олара берен огулларыңың ганы үчин</verse>
				<verse number="37">кейпи-сапа эден әхли ойнашларыңы, әхли сөенлериңи бүтин йигрененлериң билен бирликде үйшүрерин. Олары тутушлайын гаршыңа үйшүрип, оларың өңүнде сени ялаңачларын. Шейдип, сениң тутуш ялаңачлыгыңы гөрерлер.</verse>
				<verse number="38">Мен саңа зына эден ве ган дөкен аяллара дегишли хөкүмлер чыкарарын. Өчли гахар-газабым ве габанҗаңлыгым билен сениң ганыңы акдырарын.</verse>
				<verse number="39">Сени оларың элине берерин, олар сениң чадырыңы йыкарлар, сеждегәхлериңи күл-пеекун эдерлер, эгниңден эшигиңи сыпырарлар, шай-сеплериңи алып, сени ялаңач ве алаң-ачык галдырарлар.</verse>
				<verse number="40">Олар җемагаты сениң гаршыңа күшгүрерлер, сени дашларлар, гылычдан гечирерлер.</verse>
				<verse number="41">Өйлериңи ода якып, көп аялларың гөзлериниң алнында саңа хөкүм чыкарарлар. Мен зынагәрлигиңи бес этдирерин, инди гайдып ойнашларыңа музд төлемерсиң.</verse>
				<verse number="42">Шейлеликде, саңа болан гахар-газабымы өчүрерин, саңа болан габанҗаңлыгым айрылар, онсоң Мен көшешерин ве мундан соң гахарланмарын.</verse>
				<verse number="43">Сен яшлык гүнлериңи ятламан, эден әхли херекетлериң билен Мени газапландырдың. Ине, Мен-де эден ишлериңи өз башыңдан индерерин“. Муны Хөкмүрован Реб диййәр. „Нәме үчин сен әхли неҗис ишлериңиң үстүне бу хаясызлыгыңы-да гошдуң?</verse>
				<verse number="44">Ине, хеммелер сениң гаршыңа ‘Энесини гөр-де, гызыны ал’ диен накылы айдарлар.</verse>
				<verse number="45">Сен өз әрини ве оглуны кемсидйән энәниң гызысың, өз әрлерини ве огулларыны кемсидйән уяларың уясысың, сизиң эҗеңиз хетли, какаңыз болса аморлыды.</verse>
				<verse number="46">Гызлары билен бирликде сениң демиргазык тарапыңда яшаян улы уяң Самариядыр, гызлары билен сениң гүнорта тарапыңда месген тутан кичи уяң Содомдыр.</verse>
				<verse number="47">Сен оларың ёлларындан йөрәп, оларың неҗис ишлерини этмедиңми? Бу хем аз ялы, өз ёлларыңда олардан хем бетер бозулдың.</verse>
				<verse number="48">Өз барлыгымдан ант ичйәрин Хөкмүрован Реб диййәр уяң Содом өз гызлары билен сениң өзүңиң ве гызларыңың эденини этмеди.</verse>
				<verse number="49">Ине, сениң уяң Содомың этмиши шуды: онуң өзи-де, гызлары-да текепбирдилер, оларда бол нан ве долы рахатлык барды, эмма олар гарыбы ве мәтәҗи голдамады.</verse>
				<verse number="50">Олар өзлерине гувандылар ве Мениң гөзүмиң алнында неҗис ишлер этдилер. Шонуң үчин хем муны гөренимде, олары өңүмден сүпүрип ташладым.</verse>
				<verse number="51">Самария сениң эден гүнәлериңиң ярысыны-да этмеди, эмма неҗис ишлериңде сен олардан гечирдиң, эден әхли неҗис ишлериң билен уяларыңы акладың.</verse>
				<verse number="52">Сен-де утанҗыңың йүкүни чек. Неҗислик билен эден гүнәлериң уяларыңкыдан көпдүги себәпли олара еңил хөкүм чыкартдың. Олар сенден хас догры сайылдылар. Мунуң үчин утан ве өз утанҗыңың йүкүни чек, чүнки сен уяларыңы акладың.</verse>
				<verse number="53">Содомың, Самарияның ве оларың гызларының, олар билен бирликде сениң өңки абаданчылыгыңызы гайтарып берерин.</verse>
				<verse number="54">Шонда сен өз утанҗыңы чекерсиң, эден әхли ишлериңе утанып, олара теселли боларсың.</verse>
				<verse number="55">Сениң уяларың Содом ве Самария өз гызлары билен бирликде өңки ягдайларына дөненлеринде, сен хем гызларың билен өңки ягдайларыңа дөнерсиң.</verse>
				<verse number="56">Текепбир вагтыңда уяң Содомың адыны диле алмаярдың.</verse>
				<verse number="57">Инди болса сениң пислигиңиң үсти ачылды. Инди сен Эдом, пилишт гызлары ве сени йигренйән башга халклар тарапындан масгараланярсың.</verse>
				<verse number="58">Сен өз хаясызлыгың ве неҗис ишлериңиң җезасыны чекйәрсиң“». Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="59">Хава, Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Сен эден әхтиңи бозуп, ичен антыңы харладың. Мен-де сени эдил өз эдишиң ялы эдерин.</verse>
				<verse number="60">Йөне яшлыгыңда сениң билен баглашан әхтими ятлап, сениң үчин бакы әхт беркарар эдерин.</verse>
				<verse number="61">Өзүңден улы ве кичи уяларыңы яныңа аланыңда, эден этмишлериңи ятлап утанарсың. Мен олары саңа гызлыга берерин, эмма бу сениң әхтиң боюнча дәлдир.</verse>
				<verse number="62">Мен сени әхли эден эрбет ишлериңден сапланымда, сен муны ятлап утанар ялы, утанҗыңдан яңа агзыңы ачмаз ялы, сениң билен әхтими беркарар эдерин, шонда сен Мениң Ребдигими билерсиң». Муны Хөкмүрован Реб диййәр.</verse>
				<verse number="63"></verse>
			</chapter>
			<chapter number="17">
				<verse number="1">Маңа Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="2">«Эй, ынсан оглы! Ысрайыл халкына бир матал бер, бир тымсал айт.</verse>
				<verse number="3">Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: „Улы ганатлы, узын елекли, дүрли реңкли мымык түйлерден долы, әпет бүргүт Ливана гонуп, кедр агаҗының депесини эеледи.</verse>
				<verse number="4">Агаҗың ёкаркы шахасыны ёлуп, сөвдагәрлериң юрдуна гетирди, тәҗирлериң шәхеринде ерлешдирди.</verse>
				<verse number="5">Онсоң юрдуң тохумындан алып, оны хасыллы мейданда экди, бол сувлар якасында ерлешдирип, сөвүт агаҗы кимин отуртды.</verse>
				<verse number="6">Ол гөгерип, пессеҗик бойлы яйраң үзүм агаҗына өврүлди, шахалары өзүне тарап эгилди, көклери өз астындады. Шейдип, бу үзүм агаҗы болды, шахалады, пудак чыкарды.</verse>
				<verse number="7">Улы ганатлы ве көп елекли башга бир әпет бүргүт барды. Ине, яңкы үзүм агаҗы өз экилен кешинден оңа тарап көклерини эгрелтди. Суварсын дийип, шахаларыны оңа тарап саллады.</verse>
				<verse number="8">Ол шахалап, миве берип, оңат үзүм агаҗы болар ялы, бол сувлар якасындакы хасыллы мейданда экилипди“».</verse>
				<verse number="9">Ысрайыла Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: «Ол үзүм шахасы бой алып өсерми? Биринҗи бүргүт тәзе балдаклары гурасын дийип, көклерини согурмазмы, мивесини ёлмазмы? Көкүнден согурмак үчин гүйчли гол я-да бейик гошун герек болмаз ахырын.</verse>
				<verse number="10">Ол экилсе-де, бой алып өсерми? Гүндогар шемалы уранда бүтинлей гурамазмы? Өз гөгерен кешлеринде солмазмы?»</verse>
				<verse number="11">Онсоң маңа Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="12">«Инди питнечи халка: „Сиз буларың нәмедигини билмейәрсиңизми?!“ дий. Олара шейле дий: „Ине, Бабыл патышасы Иерусалиме гелип, онуң патышасыны ве хан-беглерини Бабыла әкитди.</verse>
				<verse number="13">Ол патышаның тохум-тиҗинден болан бир адамы алып, онуң билен әхт баглашды; оңа ант ичирди. Ол муны юрт кичигөвүнли болсун, гедемлик этмесин, әхтими саклар ялы, еринде дурсун дийип этди. Ол юрдуң баштутанларыны есир эдип алып гитди.</verse>
				<verse number="14"></verse>
				<verse number="15">Йөне Иерусалимиң патышасы атлар ве көп эсгер берсин дийип, илчилерини Мүсүре ибермек билен Бабыл патышасының гаршысына гозгалаң турузды. Ол үстүнлик газанармы? Бу ишлери эден аман галармы? Эден әхтини бозан халас болармы?</verse>
				<verse number="16">Ичен антына бипервай гарандыгы, эден әхтини бозандыгы үчин Өз барлыгымдан ант ичйәрин: ол өзүни патыша эдип, тагтда отурдан патышаның меканы болан Бабылда өлер. Муны Хөкмүрован Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="17">Бабыллылар көп җанлары гырмак үчин беркитмелер салып, япгытлар гуранларында, гүйчли гошуны ве улы йыгны болса-да, фараон оңа сөвешде ярдам этмез.</verse>
				<verse number="18">Ол эден әхтини бозды, ичен антына бипервай гарады; ол сөз берен хем болса, бу ишлери этди; инди ол гутулмаз“».</verse>
				<verse number="19">Мунуң үчин Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Өз барлыгымдан ант ичйәрин! Мен ол тарапдан бипервай гаралан антымы ве бозулан әхтими онуң өз башына гетирерин.</verse>
				<verse number="20">Мен торумы язарын, ол дузагыма дүшер, онсоң Бабыла гетирип, Маңа эден дөнүклиги себәпли оңа хөкүм чыкарарын.</verse>
				<verse number="21">Онуң әхли гачгак эсгерлери гылычдан гечирилер ве аман галанлары чар тарапа даргадылар. Онсоң сиз муны Мен-Реббиң айдандыгымы билерсиңиз».</verse>
				<verse number="22">Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Кедр агаҗының депесинден бир шахаҗык алып отурдарын. Шахасындан бир яш балдак ёлуп, белент дагың депесинде экерин.</verse>
				<verse number="23">Оны Ысрайылың белент дагында отурдарын, ол пудак чыкарар, миве берер, шөхратлы кедр агаҗы болар. Хер дүрли гушлар шахаларында месген тутар, хер хили ганатлы җандарлар көлегесинде саялар.</verse>
				<verse number="24">Юрдуң әхли агачлары белент агаҗы песелдйәниң, пес агаҗы бейгелдйәниң, яшыл агаҗы гурадяның, гуран агаҗы гөгердйәниң Мениң Ребдигими билерлер. Муны Мен-Реб айдяндырын, амала-да ашырарын».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="18">
				<verse number="1">Маңа Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="2">«Нәме үчин сиз Ысрайыл юрды хакында „Аталар туршы үзүм ийдилер, огулларың диши гамашды“ диен накылы айдярсыңыз?</verse>
				<verse number="3">Өз барлыгымдан ант ичйәрин, сиз бу накылы Ысрайылда гайдып уланмарсыңыз. Муны Мен Хөкмүрован Реб диййәрин.</verse>
				<verse number="4">Ине, хер бир дири җан Мениңкидир. Аталарың җаны-да, огулларың җаны-да Мениңкидир; диңе гүнә эден җан өлер.</verse>
				<verse number="5">Эмма догручыл адам адалатлы ве догры зады эдйәндир.</verse>
				<verse number="6">Ол дагларда бутлара хөдүрленен гурбанлыкдан иймез, ысрайыл халкының бутларына гөз дикмез, гоңшусының аялы билен зына этмез я-да аялының айбашылы вагтында онуң билен ятмаз.</verse>
				<verse number="7">Хич киме зулум этмез, бергидарың гиревини ызына гайтарар, талаңчылык этмез, аҗа нан, ялаңаҗа дон берер.</verse>
				<verse number="8">Өзүниң пейдасына карз бермез, гөтеримине пул бермез, элини адалатсызлык этмекден саклар, ики адамың арасында адалаты хакыката лайык ерине етирер.</verse>
				<verse number="9">Ол Мениң парзларымы ерине етирер, хөкүмлерими ак йүрекден долы берҗай эдер; ол догручыл адамдыр; ол хөкман дири галар». Муны Хөкмүрован Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="10">«Бу огул атасының хич бир этмедик яманлыкларыны эдип, ягшы ишлериң гырасында гөрүнмез, гайтам, дагларда бутлара хөдүрленен гурбанлыкдан иер, гоңшусының аялы билен зына эдер.</verse>
				<verse number="11"></verse>
				<verse number="12">Гарыба ве мәтәҗе зулум эдер, талаңчылык эдер, гиревини ызына гайтармаз. Бутлара бил баглар, неҗис ишлер эдер.</verse>
				<verse number="13">Өз пейдасына карз берип, гөтеримине пул берер. Бейле огул дири галармы? Ёк, дири галмаз. Ол бу неҗис ишлериң әхлисини этди, ол хөкман өлер ве дөкүлен ганы өз бойнуна болар.</verse>
				<verse number="14">Айдалың, бу оглуң-да бир оглы бар болса, ол атасының эден әхли гүнәлерини гөрүп пикир эдер ве булар ялы ишлери этмез;</verse>
				<verse number="15">дагларда бутлара хөдүрленен гурбанлыкдан иймез, ысрайыл халкының бутларына бил багламаз, гоңшусының аялы билен зына этмез.</verse>
				<verse number="16">Хич киме зулум этмез, гирев алмаз, талаңчылык этмез, аҗа нан, ялаңаҗа дон берер,</verse>
				<verse number="17">гарыба зулум этмез, пейда ве гөтерим алмаз. Эгер ол Мениң хөкүмлерими ерине етирип, парзларымы берҗай этсе, какасының языгы зерарлы өлмән, ол хөкман дири галар.</verse>
				<verse number="18">Онуң какасы болса өз эден гүнәлери үчин өлер, ол залымлык эдип, доганыны талады, халкының арасында ярамаз ишлер этди.</verse>
				<verse number="19">Йөне сиз: „Нәме үчин огул атасының языгыны чекмейәр?“ диййәрсиңиз. Себәби бу огул адалаты ве догручыллыгы ерине етирди, Мениң әхли парзларымы берк саклап, олары долы берҗай этди; ол хөкман дири галар.</verse>
				<verse number="20">Гүнә эден адам өлмелидир; атасының языгыны оглы чекмез, оглуның языгыны-да атасы чекмез. Догручыл адам догручыллыгының, эрбет адам эрбетлигиниң җогабыны алар.</verse>
				<verse number="21">Эрбет адам эден әхли гүнәлеринден тоба эдип, Мениң әхли парзларымы берҗай этсе, адалаты, догручыллыгы ерине етирсе, ол хөкман дири галар, өлмез.</verse>
				<verse number="22">Онуң эден әхли җенаятлары барада ятланман, ол эден догры ишлеринде яшар.</verse>
				<verse number="23">Нәме Мен эрбет адамың өлүмини оңлаярынмы? Мен онуң эрбет ёлларындан тоба эдип, дири галмагыны ислемейәринми нәме? Муны Мен Хөкмүрован Реб диййәрин.</verse>
				<verse number="24">Йөне догручыл адам өз догручыллыгындан дөнүп, эрбедиң әхли неҗис ишлерини, писликлерини этсе, ол дири галармы? Онуң эден догры ишлериниң хич бири ятланылмаз; ол өзүниң эден дөнүклиги билен этмиши ве гүнәси үчин өлер.</verse>
				<verse number="25">Йөне сиз: „Таңрының ёлы догры дәл“ диййәрсиңиз. Эй, ысрайыл халкы, инди муны эшидиң, Мениң ёлум догры дәлми? Нәдогры ёл сизиң ёлларыңыз дәлмидир?</verse>
				<verse number="26">Догручыл адам догручыллыгындан дөнүп, эрбетлик этсе ве өлсе, ол өз эден гүнәси себәпли өлер.</verse>
				<verse number="27">Эрбет адам-да эден эрбетлигинден дөнүп, адалаты ве догручыллыгы ерине етирсе, ол адам өз җаныны халас эдер.</verse>
				<verse number="28">Ол өзүниң эден әхли гүнәлерине гөз етирип, олара тоба эдендиги үчин, хөкман дири галар, ол өлмез.</verse>
				<verse number="29">Йөне ысрайыл халкы: „Таңрының ёлы догры дәл“ диййәр. Эй, ысрайыл халкы, Мениң ёлларым догры дәлми? Нәдогры ёл сизиң ёлларыңыз дәлмидир?</verse>
				<verse number="30">Мунуң үчин, эй, ысрайыл халкы, Мен сизиң хер бириңизи өз тутан ёлуңыза гөрә хөкүм этҗек. Муны Хөкмүрован Реб диййәр. Тоба эдип, әхли җенаятларыңыздан эл чекиң, шондан соң олар сизе гүнә этдирйән бүдреме дашы болмаз.</verse>
				<verse number="31">Эдйән әхли җенаятларыңызы өзүңизден айрың, тәзе йүрек ве тәзе рух эдиниң! Эй, ысрайыл халкы, сиз нәме үчин өлҗек болярсыңыз?</verse>
				<verse number="32">Мен хич кимиң өлүмини оңламаярын. Муны Мен Хөкмүрован Реб диййәрин. Шонуң үчин гүнәңизден эл чекиң-де, дири галың».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="19">
				<verse number="1">Сен Ысрайыл ёлбашчылары үчин шу агыны айт:</verse>
				<verse number="2">«Сениң энең кимди? Арсланлар арасында эне арсланды! Яш арсланлар арасында ятарды, чагаларыны кемала гетирерди.</verse>
				<verse number="3">Чагаларындан бириси шир арслан болуп етишди, авуны парчаламагы өвренди, адамлары ийди.</verse>
				<verse number="4">Миллетлер ол барада эшитдилер. Оны дузагына дүшүрдилер, чеңңеге илдирип, Мүсүре гетирдилер.</verse>
				<verse number="5">Энеси гарашып, умыдыны үзенсоң, чагаларындан башга бирини алып, оны шир арслан эдип етишдирди.</verse>
				<verse number="6">Ол арсланлар арасында гезди, шир арслан болуп етишди, авуны парчаламагы өвренди, адамлары иймәге башлады.</verse>
				<verse number="7">Оларың галаларыны йыкды, шәхерлерини вейран этди. Юрт ве онуң ичиндәкилер аррылдысындан яңа чоларды.</verse>
				<verse number="8">Төверегиндәки миллетлер оңа хүҗүм этдилер; торларыны язып, оны дузага дүшүрдилер.</verse>
				<verse number="9">Чеңңеге илдирип, капаса салдылар, Бабыл шасының хузурына гетирдилер. Ысрайыл дагларының үстүнде гайдып сеси эшидилмесин дийип, оны зындана ташладылар.</verse>
				<verse number="10">Энең багдакы үзүм агаҗы кимин сувларың боюнда экилипди, ол бол сувлардан яңа хасыллы ве гүр шахалыды.</verse>
				<verse number="11">Хөкүмдара хаса болар ялы гүйчли шахалары барды, бойы белент булутлара етди; белентлиги ве бол шахалары билен гөзе илип дурарды.</verse>
				<verse number="12">Йөне оны газап билен согруп ере ташладылар; гүндогар ели мивесини гуратды, берк шахалары гопарылып солды, олары ялынлы от якып ёк этди.</verse>
				<verse number="13">Ол инди чөлде, гурак ве сувсуз юртда экилди.</verse>
				<verse number="14">Онуң шахаларының бир чыбыгындан от чыкып, шахасыны хем мивесини яндырды, хөкүмдарлык хасасы үчин берк шаха галмады». Бу агыдыр ве агылыгына-да галар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="20">
				<verse number="1">Сүргүнде болян вагтымызың единҗи йылының бәшинҗи айының онуна Ысрайыл яшулуларындан бирнәчеси Ребден маслахат сорамак үчин гелип, мениң гаршымда отурды.</verse>
				<verse number="2">Маңа Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="3">«Эй, ынсан оглы! Ысрайыл яшулулары билен геплеш ве олара Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: „Сиз Менден маслахат сорамага гелдиңизми? Өз барлыгымдан ант ичйәрин, Мен сизе Өзүме маслахат салдыртмарын. Муны Хөкмүрован Реб диййәр.</verse>
				<verse number="4">Олары хөкүм эт, эй, ынсан оглы, олары хөкүм эт! Олара ата-бабаларының неҗис ишлерини айдып бер“».</verse>
				<verse number="5">Олара Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: «Ысрайылы сайлан гүнүм Якубың неслине касам эден гүнүмдир ве Мүсүр юрдунда Өзүми олара аян эдип: „Худайыңыз Реб Мендирин!“ дийип ант ичен гүнүмдир.</verse>
				<verse number="6">Хава, шол гүн Мен олары Мүсүр юрдундан чыкарып, олар үчин гөзлән юрдума, әхли юртлардан гөзел болан сүйт ве бал акян юрда гетирҗекдигиме сөз бердим.</verse>
				<verse number="7">Онсоң Мен олара: „Хер ким гөз дикйән неҗис затларыны ташласын, өзүңизи Мүсүр бутлары билен харам этмәң; Худайыңыз Реб Мендирин“ дийдим.</verse>
				<verse number="8">Йөне олар Мениң гаршыма гозгалаң туруздылар, Мени диңлемек ислемедилер; оларың хич бири гөзлерине якымлы гөрүнйән неҗис затларыны ташламады, Мүсүр бутларыны-да терк этмеди. Онсоң Мен гахар-газабымы Мүсүрде оларың башындан индерҗекдигими айтдым.</verse>
				<verse number="9">Йөне оларың арасында яшаян миллетлериң гөзүниң алнында адыма ыснат гетирмезлик үчин, Өз адымың хатырасына херекет этдим. Мен ол миллетлериң гөзүниң алнында ысрайыл халкыны Мүсүрден чыкармак билен, Өзүми олара аян этдим.</verse>
				<verse number="10">Шейлеликде, олары Мүсүр юрдундан чыкарып, чөле гетирдим.</verse>
				<verse number="11">Мен олара парзларымы ве хөкүмлерими бердим. Бу хөкүмлери берҗай эден хер бир адам яшар.</verse>
				<verse number="12">Олары мукаддес халк эден Мениң Ребдигими билсинлер дийип, Өзүм билен оларың арасында аламат болар ялы, мукаддес Сабат гүнлерими хем олар үчин белледим.</verse>
				<verse number="13">Йөне ысрайыл халкы чөлде Мениң гаршыма гозгалаң турузды. Мениң парзларымы, хөкүмлерими берҗай эден адам аман галса-да, олар канунларымы ерине етирмедилер. Хөкүмлерими рет этдилер, мукаддес Сабат гүнүмиң канунларыны бүтинлей харладылар. Онсоң Мен чөлде гахар-газабымы башларындан индерип, олары ёк этҗекдигими айтдым.</verse>
				<verse number="14">Эмма ысрайыллары Мүсүрден чыкарандыгымы гөрен миллетлериң гөзүниң алнында адыма ыснат гелмесин дийип, Өз адымың хатырасына херекет этдим.</verse>
				<verse number="15">Олары өзлерине берҗек иң гөзел юрдума, сүйт ве бал акян юрда гетирмеҗекдигиме чөлде ант ичдим.</verse>
				<verse number="16">Оларың йүреги бутларының ызына эерендиги үчин, Мениң хөкүмлерими рет этдилер, парзларымы берҗай этмедилер ве мукаддес Сабат гүнүмиң канунларыны харладылар.</verse>
				<verse number="17">Йөне Мениң ене-де олара йүрегим авады, олары хеләк этмедим, чөлде оларың соңуна чыкмадым.</verse>
				<verse number="18">Чөлде оларың перзентлерине шейле дийдим: „Ата-бабаларыңызың парзларына эермәң, хөкүмлерини берҗай этмәң, өзүңизи оларың бутлары билен харам этмәң.</verse>
				<verse number="19">Худайыңыз Реб Мендирин. Мениң парзларымы тутуң, хөкүмлерими долы берҗай эдиң, олары ерине етириң.</verse>
				<verse number="20">Мукаддес Сабат гүнүмиң канунларыны ерине етириң. Худайыңыз Мениң Ребдигими билмегиңиз үчин, бу Мениң билен сизиң араңызда аламат болар“.</verse>
				<verse number="21">Йөне перзентлер Мениң гаршыма гозгалаң туруздылар; Мениң парзларымы долы берҗай этмедилер, булары ерине етирен адам аман галса-да, хөкүмлерими рет этдилер, мукаддес Сабат гүнүмиң канунларыны харладылар. Онсоң Мен чөлде гахар-газабымы башларындан индерип, олары ёк этҗекдигими айтдым.</verse>
				<verse number="22">Муңа гарамаздан, ысрайыллары Мүсүрден чыкаранымы гөрен миллетлериң назарында адыма ыснат гелмесин дийип, ене элими ыза чекдим ве Өз адымың хатырасына херекет этдим.</verse>
				<verse number="23">Мундан башга-да, Мен олары миллетлер арасына пытрадып, башга юртлара даргатҗакдыгыма чөлде ант ичдим.</verse>
				<verse number="24">Оларың гөзлери ата-бабаларының бутларының ызындадыгы үчин, хөкүмлерими ерине етирмедилер, парзларымы рет этдилер ве мукаддес Сабат гүнүмиң канунларыны харладылар.</verse>
				<verse number="25">Мунуң үчин Мен олара ягшы болмадык парзлары ве ерине етирен адам аман галмаз ялы хөкүмлери бердим.</verse>
				<verse number="26">Олары өзлериниң гетирен гурбанлыклары билен харама чыкардым, илкинҗи доглан чаганы от үсти билен гурбан этмәге ёл бердим. Шейдип, Мен олара ховп салдым ве Өзүмиң Ребдигими билсинлер дийдим».</verse>
				<verse number="27">Мунуң үчин, эй, ынсан оглы, ысрайыл халкы билен геплеш ве олара Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: «Ата-бабаларыңыз дөнүклик этмек билен бирликде Маңа дил-де етирдилер.</verse>
				<verse number="28">Мен олары вада берен юрдума гетиренимде, олар хер бир гөрен бейик байырлыкда, хер бир гүр япраклы агаҗың астында гурбанлыкларыны хөдүрледилер. Ол ерде Мениң гахарымы гетирйән садакаларыны, хошбой ыслы түтетгилерини ве ичги садакаларыны хөдүр этдилер».</verse>
				<verse number="29">Онсоң Мен олардан: «Сизиң бу гидйән сеждегәхиңиз нәхили ер?» дийип сорадым. Шонуң үчин хем бу ерлере шу гүне ченли хем сеждегәхлер дийилйәр.</verse>
				<verse number="30">Муңа гөрә ысрайыл халкына Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: «Нәме үчин сиз өзүңизи ата-бабаларыңызың ёл-йөрелгелери билен харам эдип, оларың йигренҗи затлары билен зынахорлык эдйәрсиңиз?</verse>
				<verse number="31">Сиз бу гүне ченли огулларыңызы отда гурбанлык хөкмүнде хөдүр эдип, әхли бутларыңыз билен өзүңизи харам эдйәрсиңиз. Шундан соң, эй, ысрайыл халкы, Мен сизе Өзүме маслахат салдырарынмы? Өз барлыгымдан ант ичйәрин, – Хөкмүрован Реб диййәр – Мен сизе маслахат бермерин.</verse>
				<verse number="32">Сиз: „Агаҗа ве даша сыгынып, биз-де бейлеки миллетлер ялы, башга юртлардакы тайпалар ялы боларыс“ диййәрсиңиз, эмма акылыңызда айлаян бу затларыңыз амала ашмаз.</verse>
				<verse number="33">Өз барлыгымдан ант ичйәрин, – Хөкмүрован Реб диййәр – Мен гүйч-гудратым ве гахар-газабым билен үстүңизден хөкүм сүрерин.</verse>
				<verse number="34">Гүйч-гудратым хем гахар-газабым билен сизи халкларың арасындан чыкарарын ве даргадылан юртларыңыздан ызыңыза йыгнарын.</verse>
				<verse number="35">Онсоң сизи халкларың чөлүне гетирип, йүзбе-йүзлешип, сизе хөкүм чыкарарын.</verse>
				<verse number="36">Мүсүр чөлүнде ата-бабаларыңыза нәхили хөкүм чыкаран болсам, сизе хем шейле хөкүм чыкарарын. Муны Хөкмүрован Реб диййәр.</verse>
				<verse number="37">Мен сизи гөзден гечирип, әхте боюн болмага меҗбур эдерин.</verse>
				<verse number="38">Питнечилери ве Мениң гаршыма җенаят эденлери сизиң араңыздан айрарын, олары гелмишек болуп яшаян юртларындан чыкарарын, йөне олар Ысрайыл юрдуна гирмезлер. Шонда сиз Мениң Ребдигими билерсиңиз».</verse>
				<verse number="39">«Эй, ысрайыл халкы, Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Мени диңлемеҗек болсаңыз, гидиң, мундан бейләк хер ким өз бутларына гуллук этсин; йөне садакаларыңыздыр бутларыңыз билен Мениң мукаддес адыма ыснат гетирмәң.</verse>
				<verse number="40">Ысрайыл халкы, юртдакыларың әхлиси Маңа мукаддес дагымда, Ысрайылың белент дагында гуллук эдер. Муны Хөкмүрован Реб диййәр. Мен олардан шол ерде разы боларын. Мен әхли мукаддес затларыңыз билен бирликде садакаларыңызы ве гымматлы совгатларыңызы шол ерде талап эдерин.</verse>
				<verse number="41">Сизи халкларың арасындан чыкарып, даргадылан юртларыңыздан йыгнанымда, сизи хошбой ыс хөкмүнде кабул эдерин ве миллетлериң гөзлериниң алнында Өз мукаддеслигими ыкрар эдерин.</verse>
				<verse number="42">Сизи ата-бабаларыңыза бермеклиге ант ичен юрдума, Ысрайыл юрдуна гетиренимде, сиз Мениң Ребдигими билерсиңиз.</verse>
				<verse number="43">Онсоң сиз эрбет ёлларыңызы, өзүңизи харам эден әхли ишлериңизи ол ерде ятларсыңыз ве эден әхли писликлериңизден яңа өзүңизи йигренерсиңиз.</verse>
				<verse number="44">Эй, ысрайыл халкы! Мен сизиң өз тутан ёлларыңыза ве ярамаз ишлериңизе гөрә дәл-де, Өз адымың хатырасына херекет эденимде, сиз Мениң Ребдигими билерсиңиз“». Муны Хөкмүрован Реб диййәр.</verse>
				<verse number="45">Маңа Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="46">«Эй, ынсан оглы! Йүзүңи Теймана өвүр-де, Дарома вагыз эт, Негеп токайына гаршы пыгамберлик эт.</verse>
				<verse number="47">Оңа Реббиң сөзүни эшит, Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: „Ине, Мен ичиңде от туташдырарын, ол сендәки хер бир өсүп отуран агаҗы хем, гуран агаҗы хем көйдүрер. Ловлаян ялын сөндүрилмез ве гүнортадан демиргазыга ченли әхли йүзлер онуң билен бирликде янар.</verse>
				<verse number="48">Әхли адамзат оды Мен-Реббиң туташдырандыгымы гөрер; от сөндүрилмез“».</verse>
				<verse number="49">Онсоң мен: «Вах, Хөкмүрован Реббим! Олар мен хакда „Ай, ол өзүнден тослап тапяр-лай!“ дийишйәрлер» дийдим.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="21">
				<verse number="1">Маңа Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="2">«Эй, ынсан оглы! Йүзүңи Иерусалиме тарап өвүр-де, мукаддес ерлере гаршы вагыз эт, Ысрайыл юрды барада пыгамберлик эдип,</verse>
				<verse number="3">оңа Реб шейле диййәр дий: „Ине, Мен саңа гаршыдырын, гылыҗымы гынындан чыкарып, ягшыны-да, яманы-да сенден кесип ташларын.</verse>
				<verse number="4">Ягшыны-да, яманы-да сенден кесип ташламак үчин гүнортадан демиргазыга ченли әхли ынсана гаршы гылыҗымы гынындан чыкарарын.</verse>
				<verse number="5">Шонда тутуш адамзат гылыҗыны гынындан чыкаран Реббиң Мендигими билер; инди гылыҗы гынына салмарын“».</verse>
				<verse number="6">«Эй, ынсан оглы, ах чек, оларың гөзлериниң алнында йүрегиңи паралап, аҗы гөзяш дөк.</verse>
				<verse number="7">Олар саңа: „Нәме бейле гам-гусса батяң?“ диенлеринде, сен олара: „Гелен эрбет хабар зерарлы гама батярын. Муңа хер бир йүрек эрәр, әхли эллер говшар, хер бир рух тапдан дүшер, хер бир дыз эпилер. Ине, хабар гелйәр, ол амала ашар“ дий». Муны Хөкмүрован Реб диййәр.</verse>
				<verse number="8">Маңа Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="9">«Эй, ынсан оглы! Пыгамберлик эт ве Реб шейле диййәр дий: „Гылыч! Гылыч! ол йителдилди, чархланды!</verse>
				<verse number="10">Бу өлдүрмек үчин йителдилди, йылдырым кимин чаксын дийип чархланды. Биз нәдип шатланып билерис? Оглум, сен таягы ве теммини харладың ахырын.</verse>
				<verse number="11">Гылыч уланмак үчин чархланмага берилди; гылыч ганхорың элине берилсин дийип йителдилди, чархланды.</verse>
				<verse number="12">Эй, ынсан оглы! Перят эт, багыр! Чүнки бу гылыч Мениң халкымың, әхли Ысрайыл ёлбашчыларының үстүнден инйәр. Ысрайыл ёлбашчылары Мениң халкым билен бирликде гылычдан гечирилер; мунуң үчин дөшүңи юмрукла.</verse>
				<verse number="13">Бу бир сынагдыр; таяк әсгерилмесе, соңы нәме болар?“» Муны Хөкмүрован Реб диййәр.</verse>
				<verse number="14">«Эй, ынсан оглы, пыгамберлик эт ве элиңи чарп. Гой, гылыч ики, хатда үч гезек чапсын. Бу өлдүрйән гылычдыр, көп санлы ынсанлары гыран, олары хер яндан гуршан гылычдыр.</verse>
				<verse number="15">Шейдип, оларың горкудан яңа йүреги бүкгүлдесин, бүдремелери артсын дийип, Мен әхли дервезелеринде ховп салян гылыҗы гойдум. Пах-пах, гылыч йылдырым кимин парлады, гырмак үчин чыкарылды.</verse>
				<verse number="16">Эй, гылыч, сагыңа чоз, солуңы чап, угруң нирә болса, шоңа-да гит.</verse>
				<verse number="17">Мен-де маңлайыма урарын, гахар-газабым ятышар, муны Мен-Реб дийдим».</verse>
				<verse number="18">Маңа Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="19">«Эй, ынсан оглы, Бабыл патышасының гылыҗы гелер ялы, өзүңе ики ёл белле, икиси-де бир юртдан чыксын. Гала барян ёлуң башында бир белги ясап гой.</verse>
				<verse number="20">Аммонларың Раба галасына я-да Яхудадакы берк диварлы Иерусалиме гирер ялы, гылыч үчин ёл яса.</verse>
				<verse number="21">Чүнки Бабыл патышасы ики ёлуң башында дуруп җогап агтаряр. Ол оклары силкелейәр ве бутлара маслахат салып, гурбанлык малының багрына середйәр.</verse>
				<verse number="22">Онуң саг элинде Иерусалими гөркезйән пал бар. Онда дивар йыкян пүрслери ерлешдирмек, өлүм буйругыны бермек, сөвеш награларыны чекмек, дервезелери юмруҗы гураллары гоймак, беркитмелер ве дивара чыкмак үчин япгытлар гурмак барада айдыляр.</verse>
				<verse number="23">Бабыл патышасына ант ичип, касам эденлериң назарында бу бош пал болар; эмма олар эле салнанда, пал булара языгы ятладар».</verse>
				<verse number="24">Шонуң үчин хем Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Сиз җенаятларыңызың үстүни ачмак билен языгыңызы ятлатдыңыз. Әхли ишлериңизде гүнәлериңизи гөркезмек билен языгыңызы ятлатдыңыз. Шонуң үчин зорлук билен эле дүшерсиңиз.</verse>
				<verse number="25">Эй, Ысрайылың дерексиз, пис хөкүмдары, соңкы гүнүң якынлашды, соңкы җеза гүнүң етип гелди!»</verse>
				<verse number="26">Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Селләңи айыр, тәҗиңи чыкар. Инди бу бейле болмаз. Пес болан бейгелер, бейик болан песелер.</verse>
				<verse number="27">Вейран! Вейран! Шәхери вейран эдерин! Хөкүм чыкарян гелйәнчә, бу баша бармаз. Соңра Мен шәхери оңа берерин».</verse>
				<verse number="28">«Сен болса, эй, ынсан оглы, пыгамберлик эт ве масгаралайҗы сөзлер айдян аммонлар барада Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: „Гылыч, гылыч! Өлдүрмек үчин гындан чыкарылды, ювутсын ве йылдырым кимин чаксын дийип йителдилип чархланды.</verse>
				<verse number="29">Эй, аммон халкы, сен хакда гөрүлйән гөрнүшлер бидерек, атылян паллар яландыр. Эй, гылыч, ол залым пислериң бойнуны чапып ташла, чүнки оларың соңкы гүни гелди, ахыркы җезасының вагты етди.</verse>
				<verse number="30">Гылыҗы гыныңа сал! Ярадылан ериңде, догдук меканыңда Мен саңа хөкүм чыкарарын.</verse>
				<verse number="31">Үстүңизе гахарымы дөкүп, газап одумы үфләрин, сени өлдүрмәге забун вагшыларың элине берерин.</verse>
				<verse number="32">Сен ода одун боларсың. Ганың тутуш юртда акар, инди сен хич хачан ятланмарсың; чүнки муны Мен-Реб айтдым“».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="22">
				<verse number="1">Маңа Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="2">«Бу ганхор шәхери хөкүм эт, эй, ынсан оглы, оны хөкүм эт! Онсоң оңа өзүниң эден неҗис ишлерини айдып бер.</verse>
				<verse number="3">Оңа Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: „Эй, өз ичинде ган дөкүп, вейранчылыгыны тайярлаян шәхер! Бутлар ясап, өзүни харам эдйән шәхер!</verse>
				<verse number="4">Дөкен ганларың билен этмишли болдуң, ясан бутларың билен харам болдуң; гүнлериңиң соңуны якынлашдырдың, йылларыңың соңуна чыкдың. Шонуң үчин хем Мен сени миллетлериң өңүнде утанҗа, әхли юртларың өңүнде масгарачылыга сезевар эдерин.</verse>
				<verse number="5">Эй, ады неҗис ве ичи говгадан долы шәхер, якындакылар-да, узакдакылар-да сени масгараларлар.</verse>
				<verse number="6">Ине, ичиңде яшаян хер бир Ысрайыл ёлбашчысы өз гүйҗүниң чатдыгындан ган дөкйәр.</verse>
				<verse number="7">Олар ата-энәни кемситдилер, сениң ичиңде гелмишеге сүтем этдилер, дул хатына ве етиме зулум этдилер.</verse>
				<verse number="8">Сен Мениң мукаддес затларыма ве мукаддес Сабат гүнүмиң канунларына бипервай гарадың.</verse>
				<verse number="9">Ган дөкмек үчин араңызда төхметчилер бар. Өз араңыздакылар дагларың үстүнде гурбанлык ийдилер ве хаясызлык этдилер.</verse>
				<verse number="10">Оларың кәбири өз аталарының аялы билен ятды. Сениң ичиңде аял харамка намысына дегилди.</verse>
				<verse number="11">Кимсе гоңшусының аялы билен неҗис иш этди; кимсе утанман өз гелни билен зына этди; кимсе өз аял уясының, өз атасының гызының намысына дегди.</verse>
				<verse number="12">Ган дөкмек үчин сениң ичиңде пара алдылар; сен пейда ве гөтерим алдың, зорлук билен гоңшыңдан газанч этдиң ве Мени унутдың. Муны Хөкмүрован Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="13">Ине, эден харам газанҗың ве өз ичиңде дөкен ганың үчин Мен элими элиме урарын.</verse>
				<verse number="14">Сениң билен иш салшан гүнлеримде йүрегиң берк, эллериң гүйчли болармы? Муны Мен-Реб айтдым. Оны ерине хем етирерин.</verse>
				<verse number="15">Мен сени миллетлериң арасына даргадарын, юртлара пытрадарын, харамлыгыңың соңуна чыкарын.</verse>
				<verse number="16">Миллетлериң гөзүниң алнында өзүңи харам этмегиңи бес эдениңде Мениң Ребдигими билерсиң“».</verse>
				<verse number="17">Маңа Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="18">«Эй, ынсан оглы! Ысрайыл халкы Мениң үчин галынды болды; оларың бары бир көрүкде эредилен күмшүң галындысы бүрүнч, галайы, демир ве гуршун галындысы ялыдыр.</verse>
				<verse number="19">Мунуң үчин Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Барыңызың галынды боландыгыңыз үчин, Мен сизи Иерусалимиң ортасына йыгнарын.</verse>
				<verse number="20">Эретмек үчин оды үфләп, күмши, бүрүнҗи, демри, гуршуны ве галайыны көрүге салышлары ялы, Мен-де сизи гахар-газабым билен шәхере салып эредерин.</verse>
				<verse number="21">Сизи йыгнап, газап одумы үстүңизе үфләрин ве сиз шәхериң ичинде эрәрсиңиз.</verse>
				<verse number="22">Күмшүң көрүкде эрейши ялы, сиз-де шәхериң ичинде эрәрсиңиз, онсоң гахар одуны үстүңизе дөкениң Мен-Ребдигими билерсиңиз“».</verse>
				<verse number="23">Маңа Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="24">«Эй, ынсан оглы! Оңа: „Сен газап гүни тәмизленмедик, үстүне ягыш ягмадык юртсуң!“ дий.</verse>
				<verse number="25">Онуң ичиндәки хөкүмдарлары арлап авуны парчалаян арслан киминдир; олар адамлары ювутдылар, байлык ве мал-мүлк алдылар, өз ичинде дулларың саныны көпелтдилер.</verse>
				<verse number="26">Онуң руханылары канунларымы басгыладылар, мукаддес затларымы харладылар; мукаддес зат билен йөнекей задың арасында парх гоймадылар, харамың ве халалың нәмедигини халка өвретмедилер, мукаддес Сабат гүнүмиң канунларына бипервай гарадылар; Мен оларың арасында әсгермезчилиге дучар болдум.</verse>
				<verse number="27">Араларындакы ёлбашчылары харам газанч үчин ган дөкмекде, адам җаныны ёк этмекде авуны парчалаян гуртлар киминдир.</verse>
				<verse number="28">Пыгамберлери бош гөрнүшлер гөрүп, яландан пал атып, бу этмишлериниң үстүне хек чалярлар. Мен-Реб айтмадык болсам хем, „Хөкмүрован Реб шейле диййәр“ диййәрлер.</verse>
				<verse number="29">Юрдуң халкы бири-бирини эзип, талаңчылык этди, гарыба ве мәтәҗе зулум этди, нәхак ере гелмишеге сүтем этди.</verse>
				<verse number="30">Юрды хеләк этмезлигим үчин дивары тәзеден беҗерип, онуң гәдигинде юрт үчин өңүмде дуруп билҗек бир адам агтардым, йөне тапып билмедим.</verse>
				<verse number="31">Шонуң үчин хем Мен оларың үстлерине газабымы дөкдүм, гахар одум билен олары якып ёк этдим. Эден ишлерини өз башларындан индердим». Муны Хөкмүрован Реб диййәр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="23">
				<verse number="1">Маңа Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="2">«Эй, ынсан оглы! Бир энеден доглан ики гыз барды.</verse>
				<verse number="3">Олар яшкалар Мүсүрде лолы болуп, зына этдилер. Ол ерде оларың мәмелери элленди ве гыз гөвүслери гысымланды.</verse>
				<verse number="4">Улусының ады Охола, кичисиниңки болса Охолыбады. Олар Мениңки болдулар, огуллар ве гызлар догурдылар. Атларына гөрә Охола Самариядыр, Охолыба Иерусалимдир.</verse>
				<verse number="5">Охола Мениңкикә зына эдип, ойнашлары болан ашур ёлбашчыларына гөвүн берди.</verse>
				<verse number="6">Булар мавы эшик гейнен хәкимлер билен эмелдарларды, әхлиси гөрмегей яш йигитлер ве атлы эсгерлерди.</verse>
				<verse number="7">Охола Ашурың гөрнүкли адамларына өзүни зынагәрлиге берди. Ол кимлере гөвүн берен болса, шоларың бутлары билен өзүни харам этди.</verse>
				<verse number="8">Мүсүрлилер билен хем зынагәрлигини гоймады. Ол яшка мүсүрлилер онуң билен ятдылар, гыз гөвүслерини гысымладылар ве зыналарыны онуң үстүне дөкдүлер.</verse>
				<verse number="9">Шонуң үчин Мен оны гөвүн берен ойнашларының элине, ягны ашурларың элине бердим.</verse>
				<verse number="10">Олар онуң ялаңачлыгыны паш этдилер, огулларыны ве гызларыны алдылар, өзүни болса гылыч билен өлдүрдилер. Оңа хөкүмлер чыкарылды ве ол аялларың арасында масгара болды.</verse>
				<verse number="11">Аял доганы Охолыба муны гөрсе-де, гөвүн бермекде ондан хем азгынды, зынагәрлиги уясыныңкыдан-да чөкдерди.</verse>
				<verse number="12">Ол беземен гейнүвли ашур ёлбашчыларына хәкимлере, эмелдарлара, ат мүнйәнлере, гөрмегей яш йигитлериң барына гөвүн берди.</verse>
				<verse number="13">Мен онуң харам боландыгыны гөрдүм; икисиниң хем ёлы бирди.</verse>
				<verse number="14">Эмма Охолыба зынагәрлигини артдырды, ол гызыл реңклер билен диварың йүзүне чекилен бабыллы эркеклериниң шекилини гөрди.</verse>
				<verse number="15">Шейле хем биллери гушаклы, башлары улы селлели, әхлиси серкерде сыпатлы, аслы бабыллы боланларың суратыны гөрди.</verse>
				<verse number="16">Охолыба олары гөрен бадына гөвүн берип, бабыллыларың юрдуна чапарлар ёллады.</verse>
				<verse number="17">Бабыллылар онуң янына, сөйги дүшегине гечдилер, зынагәрликлери билен оны харам этдилер. Бабыллылар билен өзүни харам эденден соң, олары калбы билен йигренди.</verse>
				<verse number="18">Охолыба зынагәрлигини ве ялаңачлыгыны ачык паш эденде, онуң уясыны йигренишим ялы, калбым оны-да йигренди.</verse>
				<verse number="19">Охолыба Мүсүр юрдунда зынагәрлик эден яшлык гүнлерини ятламак үчин зынагәрлигини хас артдырды.</verse>
				<verse number="20">Гөврелери эшегиң гөвреси кимин ве биллери атың били кимин болан ойнашларына гөвүн берди.</verse>
				<verse number="21">Шейлеликде, мүсүрлилер сениң мәмелериңи элләп, гыз гөвүслериңи гысымлан дөврүндәки ялы яшлык хаясызлыгыңы этдиң».</verse>
				<verse number="22">Шонуң үчин, эй, Охолыба, Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Мен сениң йигренен ойнашларыңы өзүңе гаршы күшгүрерин, олары хер яндан саңа гаршы аяга галдырарын.</verse>
				<verse number="23">Бабыллылары, әхли кесетлери, пекотлары, шовалары, ковалары ве олар билен бирликде тутуш ашурлары гөрмегей яш йигитлери, хәкимлериң ве эмелдарларың барыны, серкерделери ве ёлбашчылары, ат мүнйәнлери саңа гаршы гоярын.</verse>
				<verse number="24">Олар яраглар, сөвеш арабалары, ат-арабалар ве бир топар халклар билен саңа гаршы чыкып, улы-кичи галканлары, демир тувулгалары билен даш-төверекден дашыңы аларлар. Мен олара хөкүм этмек ыгтыярыны берерин, олар өз дәп-дессурлары боюнча саңа хөкүмлер чыкарарлар.</verse>
				<verse number="25">Саңа гаршы габанҗаңлыгым оянар. Олар саңа газапланып ёвуз дарашарлар, бурнуңы ве гулакларыңы кесип ташларлар, аман галанларыңыз гылычдан хеләк боларлар. Огулларыңы ве гызларыңы аларлар, аман галанларыңызы от якып ёк эдер.</verse>
				<verse number="26">Олар сениң гейимиңи сыпырарлар, овадан шай-сеплериңи аларлар.</verse>
				<verse number="27">Мен сениң Мүсүрден гетирен хаясызлыгың ве зынагәрлигиң соңуна чыкарын. Сен олара инди габагыңы галдырмарсың, Мүсүри гайдып ятламарсың».</verse>
				<verse number="28">Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Мен сени өз йигренен адамларыңың, калбыңың йигрененлериниң элине берерин.</verse>
				<verse number="29">Оларың саңа гаршы өзлерини алып барышлары йигренчли болар, сениң әхли зәхметиңиң хасылыны алып, сени ялаңач хем алаң-ачык гоярлар. Сен миллетлер билен зына этдиң, оларың бутлары билен харам болдуң. Шейлеликде, зынагәрлигиң ялаңачлыгы паш болар. Бу затларың әхлиси хаясызлыгың ве азгынлыгың себәпли башыңдан инер.</verse>
				<verse number="30"></verse>
				<verse number="31">Сен уяңың ёлундан йөредиң, Мен онуң кәсесини сениң элиңе берерин».</verse>
				<verse number="32">Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Сен уяңың чуң ве гиң кәсесинден ичерсиң, бу кәсәниң пүрепүрдиги себәпли, сениң үстүңден гүлнүп масгара боларсың.</verse>
				<verse number="33">Серхошлыкдан ве гайгыдан доларсың, ол сениң уяң Самарияның кәсесидир, ол элхенчлик хем вейранчылык кәсесидир.</verse>
				<verse number="34">Оны ичип түкедерсиң, бөлеклерини енҗип, гөвсүңи парчаларсың, Хөкмүрован Реб: „Муны Мен айтдым“ диййәр».</verse>
				<verse number="35">Шонуң үчин Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Мени унудандыгыңа, Менден йүз өврендигиңе гөрә сен хем өз хаясызлыгың ве зынагәрлигиң үчин җезаңы чек».</verse>
				<verse number="36">Реб маңа шейле дийди: «Эй, ынсан оглы! Сен Охола ве Охолыбаның үстүнден хөкүм чыкар! Олара неҗис ишлерини билдир.</verse>
				<verse number="37">Олар зына этдилер, эллери ган дөкди; бутлары билен зына этдилер. Маңа догран чагаларыны-да иймит хөкмүнде оларың бутларына хөдүрледилер.</verse>
				<verse number="38">Маңа-да шу иши этдилер: шол гүн Мениң мукаддес өйүми харама чыкардылар, мукаддес Сабат гүнүмиң канунларыны харладылар.</verse>
				<verse number="39">Бутлары үчин чагаларының дамагыны чаланларындан соң, хут шол гүн мукаддес өйүми харламак үчин ол ере гирдилер, ине, Мениң өйүмиң ичинде шейле этдилер.</verse>
				<verse number="40">Хатда, сиз, ики уя! Узаклардан адамлар гелер ялы чапарлар ёлладыңыз, олар гелдилер. Олар үчин сиз ювундыңыз, гөзлериңизе сүрме чекдиңиз, шай-сеплер билен безенип,</verse>
				<verse number="41">шанлы дүшекде отурдыңыз, дүшегиң өңүнде болса тайын сачак барды. Мениң якымлы ыслы түтетгим билен ягымы онуң үстүнде гойдуңыз.</verse>
				<verse number="42">Аладасыз мәрекәниң шовхунлы сеси яңланярды; көпчүлик адамлар билен бирликде чөлден серхошлар хем гетирилди. Олар бу ики уяның билеклерине билезиклер дакдылар, башларына гөзел тәчлери гейдирдилер.</verse>
				<verse number="43">Онсоң мен: „Вах, бу бир зына эдип, сандан чыкан аял-а, эмма олар онуң билен җынс гатнашыкларыны этмеклерини довам этдирйәрлер“ дийдим.</verse>
				<verse number="44">Олар бир лолының янына гирилиши ялы, онуң билен ятдылар. Шейдип, хаясыз аяллар болан Охоланың ве Охолыбаның янына гирдилер.</verse>
				<verse number="45">Эмма догручыл адамлар олара зынахор ве ганхор аялларыңкы ялы хөкүм чыкарарлар, себәби олар зынахордурлар ве эллерини гана буладылар».</verse>
				<verse number="46">Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Оларың гаршысына җемагаты өрүз, олары ховп астына ве талаңа сал.</verse>
				<verse number="47">Җемагат олары дашлар, гылычлары билен керчәр, огул-гызларыны өлдүрип, өйлерини якар.</verse>
				<verse number="48">Шейдип, Мен юртдакы хаясызлыгың соңуна чыкарын, әхли аяллар мундан сапак алып, сизиңки ялы хаясызлык этмезлер.</verse>
				<verse number="49">Олар хаясызлыгыңызы өз үстүңизе йүкләрлер. Сиз бутларыңызың гүнәсиниң җезасыны чекерсиңиз. Шонда сиз Мениң Хөкмүрован Ребдигими билерсиңиз».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="24">
				<verse number="1">Сүргүнде болян вагтымызың докузынҗы йылының онунҗы айының онуна маңа Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="2">«Эй, ынсан оглы! Өзүңе шу гүнүң, хут шу гүнүң сенесини язып гой. Бабыл патышасы хут шу гүн Иерусалими габамага башлады.</verse>
				<verse number="3">Питнечи халка бир тымсал айдып, Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: „Газан атар, газан атар-да, ичине сув гуй.</verse>
				<verse number="4">Эт бөлеклерини, ягны бут ве дөшүң оңат бөлеклерини онуң ичине ат. Оны сайлама омачалардан долдур.</verse>
				<verse number="5">Сүриниң иң сайламасындан ал. Газаның ашагындакы одунлары үйшүр, газаны мазалы гайнат, ичиндәки омачалар бишсин“».</verse>
				<verse number="6">Мунуң үчин Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Ганхор шәхериң халына вай! Кесмек тутан, кесмегинден арассаланмадык бу газаның халына вай! Сайламаздан эти газандан бөлек-бөлек эдип чыкарып зыңың.</verse>
				<verse number="7">Шәхериң ганы онуң ортасындадыр; ол оны ялаңач гаяның үстүне дөкди; оны гум билен өртер ялы ере дөкмеди.</verse>
				<verse number="8">Мен хем газабымы туташдырып, өч алар ялы онуң ганыны ялаңач гаяның үстүне дөкдүм, онуң үсти өртүлмез».</verse>
				<verse number="9">Мунуң үчин Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Ганхор шәхериң халына вай! Мен-де одун үйшмегини хас белент эдерин.</verse>
				<verse number="10">Одунлары үйшүр, оды туташдыр, эти говуҗа бишир, чорбаны гайнат, гой, омачалар-да янып көйсүн!</verse>
				<verse number="11">Онсоң бош газаны онуң көзлериниң үстүнде гой. Шейдип, ол гызар, миси янар, пислиги ичинде эрәп, кесмеги айрылар.</verse>
				<verse number="12">Онуң бар зәхмети бидерек болды, галың кесмеги ондан айрылмаяр; кесмегиң айрылмагына хатда от хем ярдам этмез.</verse>
				<verse number="13">Хаясызлыгың сени харам этди. Мен сени тәмизлеҗек болдум, эмма сен тәмизленмек ислемедиң. Саңа гаршы туташан газабым ятышянча, сен харамлыгыңдан тәмизленмерсиң.</verse>
				<verse number="14">Муны Мен-Реб айтдым, бу берҗай болар, Мен оны эдерин. Җезаңы гечмерин, гайгырмарын ве хайпым гелмез. Өз тутан ёлларыңа ве ишлериңе лайыклыкда саңа хөкүм чыкарылар». Муны Хөкмүрован Реб диййәр.</verse>
				<verse number="15">Маңа Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="16">«Эй, ынсан оглы! Ине, Мен гөзлериңе иң гымматлы болан кишини бир зарбада сенден аларын, йөне сен зейренме, аглама, гөзяш дөкме.</verse>
				<verse number="17">Дымып ах чек; өлиң үчин яс тутма; селләңи гей, чарыгыңы гей, сакгалыңы өртме; яс чөрегини ийме».</verse>
				<verse number="18">Шейлеликде, мен даңдан халка бу сөзлери айтдым; агшам болса аялым өлди. Эртеси даңдан мен әхли зады өзүме буйрулышы ялы берҗай этдим.</verse>
				<verse number="19">Халк маңа: «Сениң эдйән бу затларыңың бизе нәме дахылы бар? Муны бизе айтҗак дәлми?» дийди.</verse>
				<verse number="20">Онсоң мен олара өзүме Реббиң сөзүниң гелендигини айтдым:</verse>
				<verse number="21">«Ысрайыл халкына Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: „Мен гүйҗүңизиң буйсанҗы, гөзүңизиң арзувлаяны, җаныңызың мәхреми болан мукаддес өйүми харлатмакчы. Галдырып гайдан огул-гызларыңыз гылычдан өлерлер“.</verse>
				<verse number="22">„Сиз-де мениң эдишим ялы эдерсиңиз; сакгалыңызы өртмерсиңиз ве яс чөрегини иймерсиңиз.</verse>
				<verse number="23">Селләңиз башыңызда, чарыгыңыз аягыңызда болар. Яс тутмарсыңыз, агламарсыңыз, эмма этмишлериңиз зерарлы гурап ёк боларсыңыз, бири-бириңиз үчин ах чекерсиңиз“.</verse>
				<verse number="24">„Эзекиел сизиң үчин бир аламат болар, ол нәме эден болса, сизем шоны эдерсиңиз. Бу хадысалар йүзе чыканда, сиз Мениң Хөкмүрован Ребдигими билерсиңиз“».</verse>
				<verse number="25">«Эй, ынсан оглы! Мен оларың гүйҗүни, гөзеллик шатлыгыны, гөз гуванҗыны, җанларының перваз урян задыны, огул-гызларыны олардан алан гүнүм бу беладан гачып гутулан бири гелип, муны саңа хабар берер.</verse>
				<verse number="26"></verse>
				<verse number="27">Шол гүн беладан гачып гутулан адам билен геплешмек үчин саңа тәзеден дил битер, сен гепләрсиң, гайдып дилиң тутулмаз. Сен олар үчин бир аламат боларсың, онсоң олар Мениң Ребдигими билерлер».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="25">
				<verse number="1">Маңа Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="2">«Эй, ынсан оглы! Йүзүңи аммонлара тарап өвүр-де, оларың гаршысына пыгамберлик эт.</verse>
				<verse number="3">Хөкмүрован Реббиң сөзүни эшидиң! Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: „Мениң мукаддес өйүми харланларында, Ысрайыл юрдуны вейран эденлеринде ве яхуда халкыны сүргүн эденлеринде, сиз олар барада: ‘Пах-пах! Не аҗап!’ дийшип бегендиңиз.</verse>
				<verse number="4">Шонуң үчин, ине, Мен сизи мүлк хөкмүнде гүндогар халкларының элине берерин. Олар дүшелгелерини сизиң араңызда гурарлар, чадырларыны сизде дикерлер, олар сизиң мивелериңизи иерлер, сүйдүңизи ичерлер.</verse>
				<verse number="5">Раба галасыны дүелериң өрүсине ве Аммон юрдуны доварларың ятагына өврерин. Онсоң сиз Мениң Ребдигими билерсиңиз“».</verse>
				<verse number="6">Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Сиз эллериңизи чарпып, танс этдиңиз, Ысрайыл юрдуна болан йигренҗиңиз билен йүрекден шатландыңыз.</verse>
				<verse number="7">Шонуң үчин хем, ине, Мен элими сизиң гаршыңыза узатдым. Сизи миллетлере олҗа эдип берерин. Мен сизи халкларың арасындан согруп зыңарын, юртларың арасындан сүпүрип ташларын, сизи ёк эдерин. Онсоң сиз Мениң Ребдигими билерсиңиз».</verse>
				<verse number="8">Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Мовап билен Сегир: „Яхуда халкы хем бейлеки миллетлер ялыдыр“ дийдилер.</verse>
				<verse number="9">Шонуң үчин Мен Мовабың бир гапдалыны бөвсүп, юрдуң шөхраты болан серхет шәхерлерине Бейтешимода, Багалмегона ве Кирятайыма зарба урарын.</verse>
				<verse number="10">Мен Мовабы аммонлар билен бирликде гүндогар халкларының элине мүлк эдип берерин. Шейдип, аммонлар миллетлер арасында хич хачан ятланылмаз.</verse>
				<verse number="11">Моваба хөкүмлер чыкарарын, шонда олар Мениң Ребдигими билерлер».</verse>
				<verse number="12">Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Эдом өч алмак билен яхуда халкының гаршысына херекет этди, олардан өч алып, агыр гүнә батды.</verse>
				<verse number="13">Шонуң үчин Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Мен элими Эдомың гаршысына узадып, ондан ынсаны-да, хайваны-да согруп ташларын ве оны харабачылыга өврерин. Олар Теймандан Дедана ченли аралыкда гылычдан хеләк боларлар.</verse>
				<verse number="14">Мен Эдомдан халкым Ысрайылың эли билен өч аларын. Олар Эдомда Мениң гахар-газабым боюнча херекет эдерлер, онсоң олар Мениң өҗүмиң нәмедигини билерлер“». Муны Хөкмүрован Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="15">Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Эбеди душманчылыгы болан пилиштлилер яхудалардан ар алдылар, йүреклериндәки йигренч зерарлы олары ер билен егсан эдип өч алдылар.</verse>
				<verse number="16">Мунуң үчин Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Ине, Мен элими пилиштлилериң гаршысына узадып, олардан керетлилери согруп ташларын, деңиз якасында галанларыны ёк эдерин.</verse>
				<verse number="17">Газаплы җезалар билен олардан агыр өч аларын. Шонда олар Мениң Ребдигими билерлер“».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="26">
				<verse number="1">Сүргүнде болян вагтымызың он биринҗи йылының биринҗи айының бирине маңа Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="2">«Эй, ынсан оглы! Сур галасы Иерусалим хакда: „Бай-бай-ов, халкларың гапысы болан шәхер йыкылды, дервезелери мениң үчин ачылды. Ол вейран болды, инди мен байлыкдан доларын“ дийди».</verse>
				<verse number="3">Шонуң үчин Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Эй, Сур! Мен саңа гаршыдырын. Деңиз толкунларының ёкары галшы ялы, Мен хем миллетлери сениң гаршыңа аяга галдырарын.</verse>
				<verse number="4">Олар Суруң диварларыны вейран эдерлер, онуң диңлерини йыкарлар. Мен онуң топрагыны сырып-сүпүрип, ялаңач гая өврерин.</verse>
				<verse number="5">Ол деңиз ортасында тор язылян ер болар. Хөкмүрован Реб: „Муны Мен айтдым“ диййәр. Сур галасы миллетлере олҗа болар.</verse>
				<verse number="6">Олар Сур галасына гарашлы шәхерлерде яшаянлары гылычдан гечирерлер; онсоң олар Мениң Ребдигими билерлер».</verse>
				<verse number="7">Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Ине, Мен патышаларың патышасы болан Бабыл патышасы Небукаднесары атлар, сөвеш арабалары, атлылар, көп халклардан ыбарат әпет гошун билен бирликде демиргазыкдан Сур галасының үстүне гетирерин.</verse>
				<verse number="8">Эй, Сур галасы, олар саңа гарашлы шәхерлерде яшаянлары гылычдан гечирерлер, гаршыңа беркитмелер салып, диварыңа чыкмак үчин япгытлар гурарлар ве галканларыны сениң гаршыңа гоярлар.</verse>
				<verse number="9">Пүрслер билен диварларыңы оярлар, демир гураллары билен диңлериңи йыкарлар.</verse>
				<verse number="10">Атларының көплүгинден яңа сени тозан гапар; диварлары юмрулан бир гала гирилиши ялы, сениң дервезелериңден гиренде атлыларың, тигирлериң ве сөвеш арабаларының сесинден яңа диварларың сарсар.</verse>
				<verse number="11">Әхли көчелериңи атларының тойнагы билен басаларлар; халкыңы гылыч билен өлдүрерлер, уллакан сүтүнлериңи ер билен егсан эдерлер.</verse>
				<verse number="12">Байлыгыңы талап, мал-мүлкүңи басып аларлар, диварларыңы йыкып, гөзел җайларыңы вейран эдерлер. Дашларыңы, агачларыңы ве топрагыңы деңзе ташларлар.</verse>
				<verse number="13">Мен сениң айдымларыңың сесини кесерин, лираларыңың сеси гайдып эшидилмез.</verse>
				<verse number="14">Сени ялаңач гая өврерин, тор язылян ер боларсың. Инди сен хич хачан тәзеден беҗерилмерсиң, чүнки Хөкмүрован Реб: „Муны Мен-Реб айтдым“ диййәр».</verse>
				<verse number="15">Хөкмүрован Реб Сур галасына шейле диййәр: «Йыкылышыңың гүрпүлдисинден, яралыларың иңңилдисинден, башыңдан инен элхенч мергиден кенарлардакы халклар титрешмезми?</verse>
				<verse number="16">Шонда деңиз боюндакы әхли хөкүмдарлар тагтларындан дүшүп, донларыны чыкарарлар, кешдели эшиклерини сыпырарлар. Горкы лыбасына гирип, ерде отурарлар ве дынувсыз сандырашып, саңа аңк-таңк боларлар.</verse>
				<verse number="17">Соңра олар сен хакда агы айдарлар: „Эй, деңизчилериң яшаян шәхери, деңизде иң гүйчли мешхур шәхер! Вах, сен ве сенде яшаянларың барысы нәхили хеләк болды! Сен деңзиң якасында яшаянлара ховп салдың!“</verse>
				<verse number="18">Сениң йыкылан гүнүң кенарлардакы халклар титрешерлер, деңиз кенарындакылар сениң хеләк болшуңа ховсала дүшерлер».</verse>
				<verse number="19">Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Сени илатсыз галан шәхерлер ялы харабачылыга өвренимден соң, чуңлугы үстүңе гетирип, көп сувлар билен бүрәнимден соң,</verse>
				<verse number="20">сени өлүлер дүнйәсине инйәнлер билен бирликде гадымы халкың янына индерерин. Илатсыз болар ялы, сени өлүлер дүнйәсине инйәнлер билен бирликде ериң тейинде, гадымдан бәри харабачылыга өврүлен ерлерде орнашдырарын; сен гайдып илатлы болмарсың я-да дирилериң яшаян юрдуны эелемерсиң.</verse>
				<verse number="21">Мен сени элхенч ховпа дучар эдерин, сен ёк боларсың. Сени гөзләрлер, эмма хич хачан тапмазлар». Муны Хөкмүрован Реб диййәр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="27">
				<verse number="1">Маңа Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="2">«Эй, ынсан оглы, Сур галасы хакда агы айт.</verse>
				<verse number="3">Деңиз гирелгелеринде месген тутан ве хер бир кенарякасындакы халклар билен сөвда эден Сур галасына Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: „Эй, Сур, сен ‘Гөзеллик кәмиллиги мендирин!’ дийдиң.</verse>
				<verse number="4">Сениң хөкүмдарлыгың бейик деңизлердедир; сени бина эденлер гөзеллигиңи аңрыбаш дереҗесине етирдилер.</verse>
				<verse number="5">Сен Сенир дагының сервилеринден ясалан улы гәми ялыдың; саңа богалдак этмек үчин Ливандан кедр агаҗыны гетирдилер.</verse>
				<verse number="6">Күреклериңи Башан дубларындан этдилер; тагталарыңы Кипр адасының серви агаҗындан ясап, пилиң диши билен безедилер.</verse>
				<verse number="7">Мүсүрден гетирилен кешдели непис зыгыр маталар сениң елкениңди, олар саңа байдак болуп хызмат эдерди. Элиша кенарының мавы ве гырмызы матасы сениң япынҗаңды.</verse>
				<verse number="8">Сидон ве Арват илаты сениң күрекчилериңди. Эй, Сур, сенде акылдарлар барды, олар сениң гәмичилериңди.</verse>
				<verse number="9">Гебалың гаррылары ве акылдарлары сенде болуп, җайрыкларыңы суваярдылар. Харытларыңы алыш-чалыш этмек үчин әхли гәмилер деңизчилери билен сендедилер.</verse>
				<verse number="10">Парс, Лут ве Пут сениң уршуҗыларыңды; олар галканлары билен демир тувулгаларыны диварыңдан асардылар; олар саңа шөхрат гетирердилер.</verse>
				<verse number="11">Арватлылар ве хейлеклилер төверек-дашыңдакы диварларыңың, гамматлылар болса диңлериңиң үстүндедилер. Олар галканларыны диварларыңың төверек-дашындан асып, гөзеллигиңи аңрыбаша етирердилер.</verse>
				<verse number="12">Байлыгыңың көпдүги үчин Таршыш сениң билен сөвда этди; харытларыңың дерегине күмүш, демир, галайы ве гуршун берерди.</verse>
				<verse number="13">Яван, Тубал ве Мешек сениң сөвдагәрлериңдилер; олар харытларыңың дерегине гуллар ве бүрүнч гаплар берердилер.</verse>
				<verse number="14">Тогарма халкы сениң харытларыңың дерегине ябылары, уруш атларыны ве гатырлары берерди.</verse>
				<verse number="15">Деданлылар сениң сөвдагәриңдилер; көп кенарларың сөвда гатнашыгы сениң элиңдеди; олар сенден алан харытларының дерегине пилиң диши ве эбен агаҗы билен хасаплашардылар.</verse>
				<verse number="16">Сөвдаңың көпдүги үчин Сирия сениң билен сөвда этди; олар сениң харытларыңың дерегине зүмеррет, гырмызы ве кешдели маталар, непис зыгыр мата, мерҗен ве якут берердилер.</verse>
				<verse number="17">Яхуда билен Ысрайыл юрды сениң сөвдагәрлериңдилер; олар харытларыңың дерегине Миннит бугдайыны, ун, бал, яг ве мелхем берердилер.</verse>
				<verse number="18">Сөвдаңың ве байлыгыңың көпдүги үчин Дамаск хем сениң билен сөвда этди; ол Хелбон шерабыны ве ак йүң гетирерди.</verse>
				<verse number="19">Узал юрдундан гелен Дан ве Яван харытларыңың дерегине йүплүк берердилер; алыш-чалыш харытларыңың арасында болса ишленен демир, далчын ве хошбой ыслы гамыш барды.</verse>
				<verse number="20">Дедан ат мүнмәге герекли болан эерлик аткечелери билен сөвда эдерди.</verse>
				<verse number="21">Арабыстан ве бүтин Кедар хөкүмдарлары сениң иң гадырлы мүшдерилериңди; олар гузулар, гочлар ве эркечлер гетирип, сениң билен сөвда этдилер.</verse>
				<verse number="22">Шебаның ве Рагаманың тәҗирлери сениң сөвдагәриңдилер; олар харытларыңың дерегине әхли атырларың сересини, хер хили гымматбаха дашлар ве алтын берердилер.</verse>
				<verse number="23">Харан, Канне, Эден, Шеба тәҗирлери, Ашур ве Килмат сениң сөвдагәриңдилер.</verse>
				<verse number="24">Олар сениң базарыңдакы харытларыңы сайлама затлар билен, мавы ве реңбе-рең кешдели маталар ве йүп билен берк даңлан реңкли халылар билен алыш-чалыш эдердилер.</verse>
				<verse number="25">Сениң харытларыңың кервени Таршышың гәмилериди; сен долуп-дашып, деңизлер умманында агыр йүк билен йүкленердиң.</verse>
				<verse number="26">Күрекчилериң сени ачык деңизлере алып чыкарлар, эмма гүндогар шемалы деңизлер умманында сени күл-пеекун эдер.</verse>
				<verse number="27">Йыкылан гүнүң сениң байлыгың, харытларың, малларың, деңизчилериң, гәмичилериң, җайрыкларыңы суваянлар, харытларыңы алыш-чалыш эдйәнлер, сендәки әхли уршуҗылар ве ичиңдәки әхли җемагат деңизлер умманына гарк боларлар.</verse>
				<verse number="28">Гәмичилериң ахы-наласындан өри мейданлар лерзана гелер.</verse>
				<verse number="29">Әхли күрекчилер, деңизчилер ве әхли деңиз гәмичилери гәмилеринден дүшүп, гуры ерде дурарлар.</verse>
				<verse number="30">Сеслерини гаталдып, сениң үчин перят эдерлер, башларындан гум соврарлар, күле тогаланарлар.</verse>
				<verse number="31">Сениң үчин сачларыны сырып, җул гейнерлер, җанховлуна хасрат билен зар-зар аглап, дады-перят эдерлер.</verse>
				<verse number="32">Сениң үчин агы айдып, яс тутарлар, ахы-нала чекип, шейле диерлер: ‘Деңиз ортасында Сур ялы дым-дырс болан гала бармы?</verse>
				<verse number="33">Харытларың деңизден чыканда, сен көп халклары доюрдың, байлыгың ве харытларың көплүги билен патышалары баятдың.</verse>
				<verse number="34">Ине, деңизде, сувларың дүйбүнде күл-пеекун боланыңда, ичиңдәки харытларың ве әхли җемагатың өзүң билен биле гарк болды’.</verse>
				<verse number="35">Кенарлардакы әхли илатлар саңа аңкарышдылар; патышалары гаты горкдулар, йүзлериниң реңки өчди.</verse>
				<verse number="36">Халклар арасындакы тәҗирлер саңа сыкылык атдылар; сен элхенч ховпа учрап, эбедилик ёк боларсың“».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="28">
				<verse number="1">Маңа Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="2">«Эй, ынсан оглы! Сур хөкүмдарына Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: „Сен йүрекде гедемлик эдип: ‘Мен худайдырын, мен деңизлер умманында, худайларың тагтында отурярын’ дийдиң; йүрегиңи худайларың йүреги кимин тутсаң-да, сен худай дәлсиң, ынсансың.</verse>
				<verse number="3">Сен Даныелден хас акыллысың, хич бир сыр сенден гизлин дәлдир.</verse>
				<verse number="4">Сен даналыгың ве дүшүнҗәң билен байлык эдиндиң, хазыналарыңда алтын, күмүш топладың.</verse>
				<verse number="5">Сөвдада чуң даналыгың билен байлыгыңы көпелтдиң, байлыгыңдан яңа йүрегиңи гедем тутдуң“».</verse>
				<verse number="6">Шонуң үчин Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Сен йүрегиңи бир худай ялы тутдуң.</verse>
				<verse number="7">Мунуң үчин Мен гелмишеклери, миллетлериң иң рехимсизини сениң үстүңе гетирерин; олар сениң аҗайып даналыгыңы гылыч билен кесип, шан-шөхратыңы харларлар.</verse>
				<verse number="8">Сени габра индерерлер; сен деңизлериң гойнунда вагшы өлүме дучар боларсың.</verse>
				<verse number="9">Сен өзүңи өлдүренлериң хузурында-да: „Мен худай“ диерсиңми? Өзүңи өлдүренлериң элинде сен худай дәлсиң, ынсансың.</verse>
				<verse number="10">Сен гелмишеклериң элинде сүннетсизлериң өлүми билен хеләк боларсың, себәби Хөкмүрован Реб: „Муны Мен айтдым“ диййәр».</verse>
				<verse number="11">Маңа Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="12">«Эй, ынсан оглы! Сур патышасы үчин агы айт, оңа Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: „Кәмиллигиң мөхүри, даналыгың, гөзеллигиң аңрыбашы сендиң.</verse>
				<verse number="13">Сен Эремде – Худайың багындадың; лагыл, топаз, гөвхер, сары якут, хакык, яшыл гашлар, якут, пөвризе ве зүмеррет ялы әхли гымматбаха дашлара ве алтына гапланыпдың; гаш өелериңдир ойма накгашчылык ишлериң хем алтынданды, буларың әхлиси сениң ярадылан гүнүң тайярланыпды.</verse>
				<verse number="14">Сен горагчы керуп болар ялы ганатларыңы яйып отурдың, сени Мен белләпдим. Сен Худайың мукаддес дагындадың, отлы дашларың арасында гездиң.</verse>
				<verse number="15">Ярадылан гүнүңден тә сенден язык тапылянча, ёлларыңда айыпсыздың.</verse>
				<verse number="16">Сөвдаңың көплүги зерарлы сени зулумдан долдурдылар, сен гүнә этдиң. Шейлеликде, Мен сени харам хөкмүнде Худайың дагындан ашак ташладым. Мен сени, эй, горагчы керуп, отлы дашларың арасындан ковуп ёк этдим.</verse>
				<verse number="17">Оваданлыгың зерарлы йүрегиңи текепбир тутдуң, шөхратпаразлыгыңдан яңа даналыгыңы харладың; Мен сени ере чалдым; гөрсүнлер дийип, патышаларың өңүне зыңдым.</verse>
				<verse number="18">Сен көп этмишлериң билен, эрбет сөвдагәрлигиң билен мукаддес ерлериңи харама чыкардың; онсоң Мен ичиңден от бердим; ол сени яндырды. Мен сени әхли гөрйәнлериң гөзлериниң алнында якып, ер йүзүнде күл этдим.</verse>
				<verse number="19">Халклар арасында сени танаянларың бары саңа аңкарылышарлар; сен элхенч ховпа учрап, эбедилик ёк боларсың“».</verse>
				<verse number="20">Маңа Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="21">«Эй, ынсан оглы! Йүзүңи Сидона тарап өвүр-де, оңа гаршы пыгамберлик эт.</verse>
				<verse number="22">Оңа Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: „Ине, Сидон, Мен саңа гаршыдырын; Мен сениң ичиңде шөхрат газанарын. Саңа хөкүмлер чыкарып, Өз мукаддеслигими ыкрар эденимде, сиз Мениң Ребдигими билерсиңиз.</verse>
				<verse number="23">Мен галаның ичине мерги иберип, көчелеринден ган акдырарын; думлы-душдан үстүне инйән гылычдан галадакы яралылар хеләк боларлар. Онсоң олар Мениң Ребдигими билерлер.</verse>
				<verse number="24">Ысрайыл халкыны йигренйәнлериң хич бири инди гайдып Ысрайыла чүмйән яндак ве авулы тикен болмаз, шонда олар Мениң Хөкмүрован Ребдигими билерлер“».</verse>
				<verse number="25">Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Мен ысрайыл халкыны даргадылан халкларың арасындан ызына йыгнап, миллетлериң гөзлериниң алнында мукаддеслигими ыкрар эдерин. Шундан соң олар өз юртларында, ягны Мениң гулум Якуба берен юрдумда месген тутарлар.</verse>
				<verse number="26">Ол ерде ховпсуз яшап, өйлер гурарлар, үзүм багларыны отурдарлар. Даш-төверекдәки олары йигренйәнлере хөкүмлер чыкаранымдан соң, олар ховпсуз яшарлар. Шонда олар Мениң өзлериниң Худайы Ребдигими билерлер».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="29">
				<verse number="1">Сүргүнде болян вагтымызың онунҗы йылының онунҗы айының он икисине маңа Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="2">«Эй, ынсан оглы! Йүзүңи Мүсүр патышасы фараона тарап өвүр-де, оңа ве бүтин Мүсүре гаршы пыгамберлик эт.</verse>
				<verse number="3">Оңа Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: „Эй, Мүсүр патышасы фараон! Сен дерялар боюнда ятан әпет аждарха кимин: ‘Нил мениңкидир, оны өзүм үчин яратдым’ диййәң! Мен саңа гаршыдырын.</verse>
				<verse number="4">Сениң әңлериңе чеңңеклер сокарын ве деряларыңың балыкларыны теңңелериңе япышдырарын. Теңңелериңе япышан балыклар билен бирликде сени деряларыңдан ковуп чыкарарын.</verse>
				<verse number="5">Сениң өзүңи ве деряларыңдакы әхли балыклары чөле ташларын. Сен ачык мейданда хеләк боларсың, ол ерден йыгналмарсың ве хич ким саңа эе чыкмаз. Мен сени ябаны хайванлара ве йыртыҗы гушлара шам эдерин.</verse>
				<verse number="6">Онсоң әхли Мүсүр илаты Мениң Ребдигими билер. Мүсүр халкы ысрайыл халкы үчин гамышдан хаса болды.</verse>
				<verse number="7">Ысрайыл халкы сенден япышанда, сен дөвлүп, ысрайылларың эгинлерини яраладың; саңа яплананларында, сен овранып, биллерини дөвдүң“».</verse>
				<verse number="8">Шонуң үчин Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Ине, Мен сениң үстүңден гылыч индерип, ынсаны-да, хайваны-да сенден согруп ташларын.</verse>
				<verse number="9">Мүсүр юрды харабачылыга ве чөллүге өврүлер; онсоң олар Мениң Ребдигими билерлер. Фараон: „Нил дерясы мениңки, оны мен яратдым“ дийди.</verse>
				<verse number="10">Шонуң үчин хем Мен саңа ве сениң деряларыңа гаршыдырын; Мен Мигдолдан Севене ченли, Эфиопияның серхедине ченли Мүсүр юрдуны бүтинлей чөллүге ве харабачылыга өврерин.</verse>
				<verse number="11">Оңа адам аягы басмаз, хайван тойнагы секмез; ол ерде кырк йыллап хич ким яшамаз.</verse>
				<verse number="12">Мен Мүсүри хараба өврүлен юртларың хем иң харабасына өврерин, онуң шәхерлери вейран эдилен шәхерлериң хем иң вейраны болуп, кырк йыллап хараба болуп ятар. Мен мүсүрлилери миллетлериң арасына пытрадарын, юртларың арасына даргадарын».</verse>
				<verse number="13">Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Кырк йылдан соң мүсүрлилери пытрадылан халкларының арасындан йыгнарын.</verse>
				<verse number="14">Мен мүсүрлилериң өңки абаданчылыгыны гайтарып берип, Патрос юрдуна өз догдук меканларына гетирерин. Ол ерде оларың патышалыгы эҗиз патышалык болар.</verse>
				<verse number="15">Патышалыкларың иң эҗизи болар, гайдып миллетлерден өзүни ёкары тутмаз. Миллетлериң үстүнден хөкүм сүрмесинлер дийип, Мен олары азалдарын.</verse>
				<verse number="16">Мүсүрлилер инди хич хачан ысрайыл халкы үчин аркадаянч болмазлар. Гайтам, Мүсүриң бетбагтлыгы олара Мүсүре доланмак билен эден гүнәлерини ятладар. Онсоң ысрайыллар Мениң Хөкмүрован Ребдигими билерлер».</verse>
				<verse number="17">Сүргүнде болян вагтымызың йигрими единҗи йылының биринҗи айының бирине маңа Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="18">Эй, ынсан оглы! Бабыл патышасы Небукаднесар өз гошунына Сура гаршы агыр зәхмет чекдирди: хер бир эсгериң сачы дөкүлди, хер бир эгниң хамы союлды; эмма чекен зәхметине гөрә, не онуң өзүне, не-де гошунына Сурдан музд төленди.</verse>
				<verse number="19">Шонуң үчин Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Мен Мүсүр юрдуны Бабыл патышасы Небукаднесара берерин; ол онуң байлыгыны әкидер, олҗасыны алар ве оны талар; бу онуң гошуны үчин музд болар.</verse>
				<verse number="20">Мен онуң гаршысына чекен зәхмети үчин Мүсүр юрдуны оңа бердим, себәби олар Мениң үчин ишледилер. Муны Хөкмүрован Реб диййәр.</verse>
				<verse number="21">Мен ол гүн ысрайыл халкына гүйч берерин, оларың арасында саңа сайрап дуран дил берерин. Онсоң олар Мениң Ребдигими билерлер».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="30">
				<verse number="1">Маңа Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="2">«Эй, ынсан оглы! Муны пыгамберлик эт-де, Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: „Сиз ‘Ол гүн үчин вай!’ дийип перят эдиң.</verse>
				<verse number="3">Чүнки ол гүн якындыр, Реббиң гүни голайдыр. Ол гүн апы-тупан гүни, миллетлериң җебир чекҗек дөврүдир.</verse>
				<verse number="4">Мүсүриң үстүнден гылыч инер, мүсүрлилер гылычдан хеләк боланларында, Эфиопия илатына горкы аралашар. Мүсүриң байлыгы әкидилер, биналары күл-пеекун эдилер.</verse>
				<verse number="5">Мүсүр билен бирликде Эфиопия, Пут, Лут ве бейлеки халклардан гелен гошунларың бары, Куб ве ылалашык баглашан юрдуның илаты гылычдан гечирилер“».</verse>
				<verse number="6">Реб шейле диййәр: «Мүсүре арка дуранлар хеләк боларлар, онуң кувватының буйсанҗы өчер. Мигдолдан Севене ченли оларың бары билеликде гылычдан гечирилер. Муны Хөкмүрован Реб диййәр.</verse>
				<verse number="7">Олар хараба өврүлен юртлардан хем бетер хараба өврүлер, онуң шәхерлери вейран эдилен шәхерлериң хем иң вейраны болар.</verse>
				<verse number="8">Мүсүре от берип, оны голдаянларың барыны ёк эденимде, олар Мениң Ребдигими билерлер.</verse>
				<verse number="9">Ол гүн гайгы-гамсыз яшаян эфиоплары горкузмак үчин гәмилер билен хабарчылар ёлларын. Мүсүриң җебир-җепалы дөврүндәки ялы, олара хем ховп аралашар, ине, ол гүн етип гелйәр».</verse>
				<verse number="10">Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Мен Бабыл патышасы Небукаднесарың эли билен Мүсүриң бейик гошунының соңуна чыкарын.</verse>
				<verse number="11">Миллетлериң иң горкунҗы болан бу Мүсүр юрдуны вейран этмек үчин Небукаднесар гошуны билен бирликде гелер. Олар Мүсүрде гылычларыны ялаңачлап, юрды җесетден долдурарлар.</verse>
				<verse number="12">Мен дерялары гурадарын, юрды ярамаз адамлара сатарын; юрды ве онуң ичиндәкилериң барыны гелмишеклериң эли билен вейран эдерин. Муны Мен-Реб айтдым».</verse>
				<verse number="13">Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Мен бутлары-да ёк эдерин, Мемфисдәки бидерек хейкеллери айрып ташларын. Гайдып Мүсүр юрдунда хөкүмдар болмаз. Мүсүр юрдуна горкы саларын.</verse>
				<verse number="14">Патросы вейран эдерин, Зоган галасына от берерин, Тебес галасында хөкүмлер чыкарарын.</verse>
				<verse number="15">Газабымы Мүсүриң гүйҗи болан Синиң үстүне дөкүп, Тебесиң көп илатлылыгының соңуна чыкарын.</verse>
				<verse number="16">Мүсүре от берерин, Син соңсуз җебир чекер, Тебес галасының дивары җайрык атар ве Мемфис галасы хер гүн душман хүҗүмине сезевар болар.</verse>
				<verse number="17">Хелиёполысың ве Пибеседиң яш йигитлери гылычдан хеләк боларлар; галадакы халк сүргүн эдилер.</verse>
				<verse number="18">Мүсүриң боюнтырыгыны дөвен гүнүм Тахпанхесде гүндиз гиҗә өврүлер. Онуң кувватының буйсанҗы тамамланар; оны бир гара булут гаплар ве шәхериң халкы сүргүне гидер.</verse>
				<verse number="19">Мен Мүсүре хөкүмлер чыкарарын; шонда олар Мениң Ребдигими билерлер».</verse>
				<verse number="20">Сүргүнде болян вагтымызың он биринҗи йылының биринҗи айының едисине маңа Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="21">«Эй, ынсан оглы! Мен Мүсүр патышасы фараоның голуны дөвдүм. Ол шыпа тапар ялы даңылмады я-да гылыч тутмак үчин гүйҗе гелер ялы оңа саргы саралмады.</verse>
				<verse number="22">Мунуң үчин Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Мен Мүсүр патышасы фараона гаршыдырын. Мен онуң ики элини хем: сагдын элини-де, дөвүк элини-де сындырып ташларын, элиндәки гылыҗыны гачырарын.</verse>
				<verse number="23">Мен мүсүрлилери миллетлериң арасына пытрадарын, олары юртларың арасына даргадарын.</verse>
				<verse number="24">Бабыл патышасының голларыны гүйчлендирип, гылыҗымы онуң элине берерин; эмма фараоның голларыны дөверин. Фараон Бабыл патышасының өңүнде агыр яралы адамың иңңилдейши кимин иңңилдәр.</verse>
				<verse number="25">Бабыл патышасының голуны гүйчлендирерин, эмма фараоның голларыны сындырарын. Гылыҗымы Бабыл патышасының элине берерин, ол хем оны Мүсүриң гаршысына узадар, шонда олар Мениң Ребдигими билерлер.</verse>
				<verse number="26">Мен мүсүрлилери миллетлериң арасына пытрадарын, юртларың арасына даргадарын. Онсоң олар Мениң Ребдигими билерлер“».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="31">
				<verse number="1">Сүргүнде болян вагтымызың он биринҗи йылының үчүнҗи айының бирине маңа Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="2">«Эй, ынсан оглы! Фараона ве онуң халкына шейле дий: „Сен бейиклигиң боюнча киме меңзейәрсиң?</verse>
				<verse number="3">Ине, Ашур Ливанда овадан шахалы, токай саялы кедр агаҗыды. Онуң бойы узынды, башы булутларда ерлешйәрди.</verse>
				<verse number="4">Сувлар оны өсдүрди, ерасты булаклар оны белент этди; даш-төверегини дерялар гуршап, акар чешмелери билен узакдакы әхли агачлары гандырярды.</verse>
				<verse number="5">Мунуң үчин онуң бойы бейлеки агачларың барындан узынды, балдаклары гүрелди; сувуң боллугындан шахалары узады.</verse>
				<verse number="6">Пудакларының үстүнде гөгүң әхли гушлары хөвүртгеледилер; шахаларының астында әхли йыртыҗы хайванлар гузладылар ве көлегесинде әхли улы миллетлер месген тутдулар.</verse>
				<verse number="7">Ол белентлиги билен, шахаларының узынлыгы билен гөзелди, көки-де чуң сувлара етипди.</verse>
				<verse number="8">Худайың багындакы кедр агачлары онуң боюна, сервилер онуң пудакларына-да тай гелмейәрди, чынарлар онуң шахаларына дең дәлди, Худайың багындакы хич бир агач гөзелликде оңа тай гелмейәрди.</verse>
				<verse number="9">Мен оны гүр шахалар билен безәпдим; Худайың Эрем багындакы әхли агачлар оңа гөриплик этдилер“».</verse>
				<verse number="10">Шонуң үчин хем Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Онуң бойы өсүп, башы булутлара етенде, бу бейиклик онуң йүрегинде текепбирлик дөретди.</verse>
				<verse number="11">Шонуң үчин Мен оны миллетлериң хөкүмдарының элине бердим, оңа өз эрбетлигине лайык дарашдылар. Мен ондан йүз өвүрдим,</verse>
				<verse number="12">гелмишек миллетлериң иң рехимсизи оны кесип ташлап рет этди. Шахалары дагларың үстүне ве тутуш дерелере дүшүп, пудаклары чапылып, юрдуң әхли җүлгелерине ташланды. Дүнйәниң әхли халклары онуң көлегесинден гитдилер, оны терк этдилер.</verse>
				<verse number="13">Гөгүң әхли гушлары онуң дөвлен бөлеклеринде месген тутярлар, мейданың әхли хайванлары онуң шахаларының арасында ерлешйәрлер.</verse>
				<verse number="14">Шейлеликде, сувларың якасында етишен хич бир агач бой алып, беленде чыкмаз я-да башлары булуда етмез ве бол сув ичип өсен хич бир агач бейле белентлиге етмез. Оларың бары габра инйән әхли ынсанлар билен бирликде өлүлер дүнйәсине ериң тейине индерилдилер».</verse>
				<verse number="15">Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Өлүлер дүнйәсине инен гүни, Мен ол агач үчин яс тутсунлар дийип, оны дүйпсүз чуңлук билен өртдүм, онуң деряларыны тогтатдым; әпет сувлары сакладым. Бу агач үчин тутуш Ливаны түмлүге гапладым, онуң әхли агачларыны солдурдым.</verse>
				<verse number="16">Оны габра инйәнлер билен бирликде өлүлер дүнйәсине индеренимде, йыкылышының гүрпүлдисинден миллетлери титретдим; онсоң Эрем багының әхли агачлары, Ливаның иң овадан ве иң сайлама агачлары, бол сув ичип өсенлериң бары ериң тейинде теселли тапдылар.</verse>
				<verse number="17">Көлегесинде яшанлар, ягны миллетлериң арасында онуң билен ылалашык баглашанлар хем онуң билен бирликде өлүлер дүнйәсине гылычдан гечириленлериң янына индилер.</verse>
				<verse number="18">Эрем багының агачларының хайсысы шан-шөхратда ве бейикликде саңа меңзейәр? Йөне сен Эрем агачлары билен бирликде ериң тейине индерилерсиң. Сен гылычдан гечириленлер билен бирликде сүннетсизлериң арасында ятарсың. Фараоның ве онуң әхли бейик гошунының соңы шейле болар». Муны Хөкмүрован Реб диййәр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="32">
				<verse number="1">Сүргүнде болян вагтымызың он икинҗи йылының он икинҗи айының бирине маңа Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="2">«Эй, ынсан оглы! Мүсүр патышасы фараон үчин агы айт ве оңа шейле дий: „Өзүңи миллетлериң яш арсланына меңзетдиң, йөне сен деңизлердәки аждарха киминсиң. Деряларыңда эйләк-бейләк окдурылдың; аякларың билен сувлары чайкадың, дерялары буландырдың“».</verse>
				<verse number="3">Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Биртопар халкларың өңүнде торумы сениң үстүңе ташларын; олар сени Мениң торум билен тутарлар.</verse>
				<verse number="4">Онсоң сени гуры ере ташларын, мейдана зыңарын, гөгүң әхли гушларыны сениң үстүңе гондурарын, тутуш дүнйәниң йыртыҗы хайванларыны сенден дойрарын.</verse>
				<verse number="5">Этиңи дагларың үстүне серип, дерелери чүйрән ләшиңден долдурарын.</verse>
				<verse number="6">Топрагыңы даглара ченли ганың билен суварарын; җүлгелер сениң ләшиңден долар.</verse>
				<verse number="7">Сени гүмлән махалым гөклери бүрәрин, йылдызлары гаралдарын; Гүни булут билен өртерин, Ай-да өз ышыгыны бермез.</verse>
				<verse number="8">Депәңдәки гөклериң әхли парлак ышыкларыны гаралдарын, юрдуңа гараңкы дүшүрерин, муны Хөкмүрован Реб диййәр.</verse>
				<verse number="9">Сениң танамаян юртларыңа, башга миллетлериң арасына даргадылан бөлегиңи гетиренимде, көп халкларың йүреклерини ховсала саларын.</verse>
				<verse number="10">Көп халклары саңа аңкардарын, өңлеринде гылыҗымы булайланымда, оларың патышалары сен себәпли гаты горкарлар; сениң агдарылан гүнүң оларың әхлиси өз җанлары үчин хер пурсатда титрәр».</verse>
				<verse number="11">Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Бабыл патышасының гылыҗы сениң депәңден инер.</verse>
				<verse number="12">Бабыл герчеклери миллетлериң иң элхенҗидир, оларың гылыҗы билен гошуныңы хеләк эдерин. Олар Мүсүриң буйсанҗының ёгуна янарлар, онуң бүтин гошуны хеләк болар.</verse>
				<verse number="13">Онуң әхли мал-гараларыны бол сувларың башындан ёк эдерин; мундан бейләк ынсан аягы-да, хайван тойнагы-да сувлары буландырмаз.</verse>
				<verse number="14">Онсоң сувларыны дурлап, деряларыны асуда акдырарын. Муны Хөкмүрован Реб диййәр.</verse>
				<verse number="15">Мүсүр юрдуны харабачылыга өвренимде, оны әхли затдан махрум эденимде ве онуң илатыны гылыч билен гыранымда, олар Мениң Ребдигими билерлер.</verse>
				<verse number="16">Агы будур, олар муны айдарлар; бу агыны миллетлериң гызлары айдарлар. Мүсүр ве онуң гошуны барада бу агыны айдарлар». Муны Хөкмүрован Реб диййәр.</verse>
				<verse number="17">Сүргүнде болян вагтымызың он икинҗи йылының биринҗи айының он бәшине маңа Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="18">«Эй, ынсан оглы! Мүсүр гошуны хакда дады-перят эт, оны ве гүйчли миллетлериң гызларыны өлүлер дүнйәсине инйәнлер билен бирликде ериң тейине индер.</verse>
				<verse number="19">Олара шейле дий: „Сен кимден гөрмегей? Ашак ин-де, сүннетсизлер билен бир габырда ят“.</verse>
				<verse number="20">Олар гылычдан гечириленлериң арасына йыкыларлар. Гылыч сырылды; Мүсүри ве онуң бүтин гошуныны ере чалып сүйрәң.</verse>
				<verse number="21">Өлүлер дүнйәсинде Мүсүр ве онуң тарапдарлары хакда иң батыр ёлбашчылар: „Олар ашак индилер, гылычдан гечирилен сүннетсизлер билен ятырлар!“ диерлер.</verse>
				<verse number="22">Ашур ве онуң тутуш гошуны ол ерде. Гылычдан гечирилип, хеләк болан эсгерлериниң габырлары онуң дашыны гуршап алыпдыр.</verse>
				<verse number="23">Онуң габырларына өлүлер дүнйәсиниң иң дүйбүнден ер берилди, гошуны габрының төверек-дашыны тутуп дур. Дирилериң юрдуна ховп саланларың бары гылычдан гечирилип өлдүрилендирлер.</verse>
				<verse number="24">Эйлам юрды ол ерде ве әхли гошуны онуң габрының төверек-дашында; оларың бары гылычдан гечирилип өлдүриленлер; дирилериң юрдуна ховп салан бу сүннетсизлер ериң тейине индилер. Өлүлер дүнйәсине инйәнлер билен бирликде олар хем утанҗа галдылар.</verse>
				<verse number="25">Эйлам юрдуна ве онуң тутуш гошунына гылычдан гечириленлериң арасындан дүшек салдылар; бүтин халкы онуң габрының төверек-дашындады; әхлиси хем сүннетсизди ве гылыч билен өлдүриленди; олар дирилериң юрдуна ховп салыпдылар, инди өлүлер дүнйәсине инйәнлер билен бирликде олар хем утанҗа галдылар, олар гылычдан гечириленлериң арасында ерлешдирилдилер.</verse>
				<verse number="26">Мешек, Тубал ол ердеди. Оларың әхли гошуны оларың габырларының төверек-дашындады; дирилериң юрдуна ховп саландыклары үчин, оларың әхлиси хем сүннетсизди ве гылыч билен өлдүриленди;</verse>
				<verse number="27">Олар өлүлер дүнйәсине сөвеш яраглары билен инен, гылычларыны башларына өлүм яссыгы эдинен, бейлеки хеләк болан сүннетсиз батырлар билен биле ятмаярлар. Оларың гүнәлериниң җезасы сүңклерине орнар, себәби олар дирилериң юрдунда батырлара ховп салярдылар.</verse>
				<verse number="28">Сен хем, эй, фараон, хеләк боларсың ве гылычдан гечириленлер билен биле сүннетсизлериң арасында ятарсың.</verse>
				<verse number="29">Эдом хем өз патышалары ве әхли хөкүмдарлары билен ол ердеди. Гүйчлүдигине гарамаздан, оларың бары гылычдан гечириленлер билен биле ятырлар. Олар сүннетсизлер ве өлүлер дүнйәсине инйәнлер билен биле ятырлар.</verse>
				<verse number="30">Әхли демиргазык ёлбашчылары ве сидонлылар хем ол ердеди. Гүйчли болуп ховп саландыкларына гарамаздан, олар утанч ичинде гылычдан гечириленлер билен бирликде ашак индилер. Олар гылычдан гечирилен сүннетсизлер билен ятырлар ве өлүлер дүнйәсине инйәнлер билен бирликде утанҗа галдылар.</verse>
				<verse number="31">Фараон ве онуң тутуш гошуны олары гөрүп, өзлериниң гылычдан гечирилен әхли гошуны үчин теселли тапарлар. Муны Хөкмүрован Реб диййәр.</verse>
				<verse number="32">Мен дирилериң юрдуны горкудан сандырамага меҗбур эдерин! Фараон ве онуң тутуш гошуны болса гылычдан гечирилип, сүннетсизлериң арасында ятар». Муны Хөкмүрован Реб диййәр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="33">
				<verse number="1">Маңа Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="2">«Эй, ынсан оглы! Мен бир юрдуң үстүнден гылыч индеренимде, ол юрдуң халкы өз арасындан бир адамы сайлап, өзлерине гөзегчи гойҗакдыгыны илдешлериңе айт.</verse>
				<verse number="3">Гөзегчи юрдуң үстүне гылыҗың гелйәндигини гөренде, халка дуйдурыш бермек үчин сурнай чалар.</verse>
				<verse number="4">Шонда ким сурнай сесини эшидибем, әгә болмаса ве гылыч гелип, оны өлдүрсе, онуң ганы өз бойнуна болар.</verse>
				<verse number="5">Ол сурнай сесини эшидибем, әгә болмады; онуң ганы өз бойнуна болар; йөне әгә болан өз җаныны халас эдер.</verse>
				<verse number="6">Гөзегчи гылыҗың гелйәндигини гөрүбем, сурнай чалмаса, халка дуйдурыш бермесе ве гылыч гелип, олардан бириниң җаныны алса, бу адам өз этмиши үчин өлдүрилер. Эмма онуң ганы үчин Мен гөзегчи билен хаклашарын.</verse>
				<verse number="7">Эй, ынсан оглы! Мен сени ысрайыл халкына гөзегчи гойдум; сен Менден сөз эшидип, олара Мениң тарапдан дуйдурыш берерсиң.</verse>
				<verse number="8">Мен эрбет адама: „Эй, эрбет адам, сен хөкман өлерсиң!“ диенимде, өз ёлундан әгә болар ялы, эрбеде дуйдурмасаң ве эрбет адам өз этмиши үчин өлсе, онуң ганы үчин Мен сениң билен хаклашарын.</verse>
				<verse number="9">Догры ёла дүшер ялы, эрбет адамы өз ёлундан хабардар этсең, эмма ол шонда-да өз ёлундан дөнмесе, ол этмиши себәпли өлер, эмма сен өз җаныңы халас эдерсиң.</verse>
				<verse number="10">Эй, ынсан оглы! Ысрайыл халкына: „Сиз: Җенаятларымыз ве гүнәлеримиз бизи чөкерйәр, олардан яңа эрәп ёк болуп барярыс. Бу ягдайда биз нәхили дири галарыс? диййәрсиңиз“ дий.</verse>
				<verse number="11">Олара Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: „Өз барлыгымдан ант ичйәрин. Мен эрбет адамың өлүминден дәл-де, онуң эрбет ёлундан дөнүп, дири галмагындан хошал болярын. Дөнүң! Эрбет ёлларыңыздан дөнүң! Эйсем, сен нәме үчин өлҗек, эй, ысрайыл халкы?“.</verse>
				<verse number="12">Эй, ынсан оглы, өз илдешлериңе шейле дий: „Гүнә эден гүни догручыл адамың догручыллыгы оны халас этмез ве эрбетлигинден дөнен гүни эрбет адамың эрбетлиги онуң хеләк болмагына себәп болмаз. Догручыл адам гүнә эден гүни өңки догручыллыгы себәпли дири галмаз“.</verse>
				<verse number="13">Мен догручыл адам хакда „Элбетде, ол дири галар“ диенимде, ол өз догручыллыгына бил баглап, эрбетлик этсе, онуң әхли догры ишлери ятланман, гайтам ол өз эден эрбетлигинде өлер.</verse>
				<verse number="14">Мен эрбет адама „Сен хөкман өлерсиң“ диенимде, ол өз гүнәсинден дөнүп, адалаты ве догручыллыгы ерине етирсе,</verse>
				<verse number="15">гиреви ызына берсе, огурлан задыны төлесе ве эрбетлик этмән, яшайшың дүзгүнлеринде йөресе, ол хөкман яшар, өлмез.</verse>
				<verse number="16">Эден гүнәлериниң хич бири ятланылмаз; ол адалаты ве догручыллыгы ерине етирендир, ол хөкман дири галар.</verse>
				<verse number="17">Йөне сениң илдешлериң „Таңрының ёлы догры дәл“ диййәр; оларың өз ёллары догры дәл.</verse>
				<verse number="18">Догручыл адам догручыллыгындан дөнүп, эрбетлик этсе, мунуң үчин ол өлер.</verse>
				<verse number="19">Эрбет адам эрбетлигинден дөнүп, адалаты ве догручыллыгы ерине етирсе, олар аркалы дири галар.</verse>
				<verse number="20">Эй, ысрайыл халкы, сиз „Таңрының ёлы догры дәл“ диййәрсиңиз. Мунуң үчин, эй, ысрайыл халкы, Мен сизиң хер бириңизи өз тутан ёлуңыза гөрә хөкүм этҗекдирин!»</verse>
				<verse number="21">Сүргүнде болян вагтымызың он икинҗи йылының онунҗы айының бәшине Иерусалимден гачып гутулан бир адам мениң яныма гелип: «Шәхер басылып алынды» дийди.</verse>
				<verse number="22">Яңкы адам гелмезинден өң, агшам Реббиң эли мениң үстүмдеди. Эртеси ирден яңкы адам яныма гелмәнкә, Реб маңа дил битирди. Дилим ачылды, инди мен лал дәлдим.</verse>
				<verse number="23">Маңа Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="24">«Эй, ынсан оглы! Ысрайыл юрдундакы харабачылыкларда яшаян илат: „Ыбрайым еке адамды, ол бу юрды мирас алды; эмма биз көп; инди бу юрт мүлк хөкмүнде бизе берлендир“ диййәрлер».</verse>
				<verse number="25">Шонуң үчин олара Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: «Сиз эти ганы билен иййәрсиңиз, гөзлериңизи бутларыңыза дикйәрсиңиз, ган дөкйәрсиңиз; онсоң юрды сиз мирас алармысыңыз?</verse>
				<verse number="26">Сиз гылыҗыңыза даянярсыңыз, неҗис ишлер эдйәрсиңиз, хер кес өз гоңшусының аялыны харамлаяр. Шундан соң сиз юрды мирас аларсыңызмы?»</verse>
				<verse number="27">Олара Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: «Өз барлыгымдан ант ичйәрин, харабалыкдакылар гылычдан хеләк боларлар; чөлдәкилери йыртыҗы хайванлара шам эдерин; галадакылар ве говакдакылар болса мергиден өлерлер.</verse>
				<verse number="28">Мен юрды харабачылыга өврерин ве вейран эдерин, онуң кувватының буйсанҗы тамам болар; Ысрайылың даглары чоларып галар, олардан гечен болмаз.</verse>
				<verse number="29">Эден неҗис ишлери себәпли юрды вейран эденимден ве харабачылыга өвренимден соң, олар Мениң Ребдигими билерлер».</verse>
				<verse number="30">«Сен, эй, ынсан оглы, диварларың гапдалында, өйлериң гапысында илдешлериң сен барада гүррүң эдйәр ве бири-бирине, хер ким өз доганына: „Гел, Ребден гелен сөзүң нәмедигини эшидели!“ диййәр.</verse>
				<verse number="31">Халк үйшүп, сениң яныңа гелйәр. Мениң халкым хузурыңда отуряр, сөзлериңи диңлейәр, эмма оны берҗай этмейәр; оларың диллеринде сөйги айдымы болса-да, йүреклери харам газанчларының ызына эерйәр.</verse>
				<verse number="32">Ине, сен олар үчин оңат саз чалып, махмал овазың билен сөйги айдымларыны айдян багшысың. Олар сениң сөзлериңи диңлейәрлер, эмма олары берҗай этмейәрлер.</verse>
				<verse number="33">Ине, бу сөзлер догры чыканда догры чыкып хем гелйәр олар өз араларында бир пыгамбериң боландыгыны билерлер».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="34">
				<verse number="1">Маңа Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="2">«Эй, ынсан оглы! Ысрайыл чопанларының гаршысына пыгамберлик эт. Пыгамберлик эдип, олара, ягны чопанлара Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: „Өзлерини бакып йөрен Ысрайыл чопанларының халына вай! Чопанлар сүрини бакмалы дәлмидир?</verse>
				<verse number="3">Сиз яг ийип, йүңден эшик геййәрсиңиз; семиз гоюнлар сойярсыңыз, эмма сүрини бакмаярсыңыз.</verse>
				<verse number="4">Сиз эҗизи кувватландырмадыңыз, сыркавы беҗермедиңиз, яралының ярасыны даңмадыңыз, азашаны ызына гетирмедиңиз ве йитиги идемедиңиз; гайтам, зорлук хем рехимсизлик билен оларың үстүнден агалык этдиңиз.</verse>
				<verse number="5">Чопаның ёкдугы себәпли олар даргадылды; олар даргадыланда, йыртыҗы хайванлара шам болдулар.</verse>
				<verse number="6">Гоюнларым бүтин дагларда ве белент депелерде ыгып гездилер; Мениң гоюнларым бүтин ер йүзүне даргады, олары соран-да болмады, идән-де“».</verse>
				<verse number="7">Шонуң үчин, эй, чопанлар, Реббиң сөзүни эшидиң:</verse>
				<verse number="8">«Өз барлыгымдан ант ичйәрин, чопаның ёклугы үчин Мениң гоюнларым таланды ве йыртыҗы хайванлара шам болды. Муны Хөкмүрован Реб диййәр. Чопанларым гоюнларымы идемедилер, олар сүрини бакман, өзлерини бакдылар».</verse>
				<verse number="9">Шонуң үчин, эй, чопанлар, Реббиң сөзүни эшидиң.</verse>
				<verse number="10">Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Мен чопанлара гаршыдырын! Сүрим үчин олардан хасабат сорарын ве инди гоюн бакдырмагы гойдурарын. Гайдып, чопанлар өзлерини бакмазлар; Мен гоюнларымы олара иймит болмаз ялы агызларындан халас эдерин».</verse>
				<verse number="11">Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Гоюнларымы Өзүм гөзләринем, идегем эдерин.</verse>
				<verse number="12">Дарган гоюнларының арасында галан чопан сүрүсине нәхили идег, гөзлег эдйән болса, Мен-де гоюнларыма шонуң ялы идег эдерин. Гара булутлы, түм гараңкылык гүни Мен олары әхли даргадылан ерлеринден халас эдерин.</verse>
				<verse number="13">Олары халкларың арасындан чыкарарын, юртлардан йыгнарын; өз ерлерине гетирип, Ысрайылың дагларында, җүлгелеринде ве юрдуң әхли отурымлы ерлеринде бакарын.</verse>
				<verse number="14">Олары яшыл яйлада бакарын; Ысрайылың белент даглары оларың өрүси болар; ол ерде яшыл яйлада ятып, Ысрайылың дагларында бол өрүде отларлар.</verse>
				<verse number="15">Гоюнларымы Өзүм бакып, Өзүм ятырарын. Муны Хөкмүрован Реб диййәр.</verse>
				<verse number="16">Йитени агтарарын, азашаны ызына гетирерин, яралының ярасыны даңарын ве эҗизи кувватландырып, семизи, гүйчлини хеләк эдерин; олары адалатлылык билен бакарын».</verse>
				<verse number="17">«Эй, Мениң сүрим, Мен Хөкмүрован Реб сизе шейле диййәрин: „Гоюн билен гойнуң, гоч билен текәниң арасында хөкүм чыкарҗак Мендирин.</verse>
				<verse number="18">Яшыл яйлада отлаярсыңыз, шонда-да өрүлериңизиң артып галаныны аякларыңыз билен басалаярсыңыз. Дуры сувдан гансаңыз-да, галаныны аягыңыз билен булаярсыңыз.</verse>
				<verse number="19">Мениң гоюнларым сизиң басгылан отларыңызы иййәрлер, аякларыңыз билен буландыран сувуңызы ичйәрлер“».</verse>
				<verse number="20">Шонуң үчин хем Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Семиз гоюн билен аррык гойнуң арасында хөкүми Мениң Өзүм чыкарҗакдырын.</verse>
				<verse number="21">Сиз эҗиз гоюнларың әхлисини ковуп, тә узаклара даргадянчаңыз, янбашыңыз ве чигниңиз билен итйәрсиңиз, шахыңыз билен сүсйәрсиңиз.</verse>
				<verse number="22">Шонуң үчин Мен гоюнларымы халас эдерин, олар гайдып талаңа салынмаз; гоюн билен гойнуң арасында хөкүм чыкарарын.</verse>
				<verse number="23">Олары бакар ялы үстлеринден еке-тәк чопан гоярын. Мениң гулум Давут олары бакар ве оларың чопаны болар.</verse>
				<verse number="24">Мен-Реб оларың Худайы ве гулум Давут оларың хөкүмдары болар. Муны Мен-Реб айтдым.</verse>
				<verse number="25">Мен олар билен парахатчылык әхтини баглашарын, юртдакы йыртыҗы хайванларың соңуна чыкарын. Олар чөлде ховпсуз яшарлар ве токайларда ятарлар.</verse>
				<verse number="26">Мен олара ве дагымың төверегиндәки ерлере берекет индерерин; ягшы өз мөвсүминде ягдырарын, ол ягышлар берекет ягышлары болар.</verse>
				<verse number="27">Әхли агачлар өз мивесини берер, ер өз хасылыны эчилер. Олар өз юртларында ховпсуз яшарлар. Боюнтырык багларыны гопарып, гул эденлериң элинден азат эденимде, олар Мениң Ребдигими билерлер.</verse>
				<verse number="28">Олар мундан бу яна миллетлериң талаңына дучар болмазлар ве йыртыҗы хайванлар олары иймез. Олар ховпсуз яшарлар, олары горкузан болмаз.</verse>
				<verse number="29">Олар юртда гайдып ачлыкдан хеләк болмаз ве миллетлериң гыҗалатыны чекмез. Шонда Мен олар үчин бол дәнели экеранчылык мейданыны етишдирерин.</verse>
				<verse number="30">Шонда өзлериниң Худайы Мен-Реббиң олар билен биледигими, ысрайыл халкының болса Мениң халкымдыгыны билерлер. Муны Хөкмүрован Реб диййәр.</verse>
				<verse number="31">Сиз Мениң гоюнларым, өримиң гоюнларысыңыз. Сиз ынсансыңыз, Мен болсам сизиң Худайыңыздырын». Муны Хөкмүрован Реб диййәр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="35">
				<verse number="1">Маңа Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="2">«Эй, ынсан оглы! Йүзүңи Сегир дагына тарап өвүр-де, онуң гаршысына пыгамберлик эт.</verse>
				<verse number="3">Оңа Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: „Эй, Сегир дагы, Мен саңа гаршыдырын; элими саңа тарап узадып, сени вейран эдип, харабачылыга өврерин.</verse>
				<verse number="4">Галаларыңы вейран эдерин, сен харабачылыга өврүлерсиң; онсоң сен Мениң Ребдигими билерсиң.</verse>
				<verse number="5">Сенде эбеди душманчылык бар. Сен ысрайыл халкының башына бела гелен гүни, соңкы җезасы дөврүнде олары гылыҗа табшырдың.</verse>
				<verse number="6">Шонуң үчин хем Өз барлыгымдан ант ичйәрин, Хөкмүрован Реб диййәр: ганыңы акдырарын ве ган сени ковалар. Ган дөкмеклиги йигренмәндигиң үчин, ган сени ковалар.</verse>
				<verse number="7">Сегир дагыны вейран эдип, харабачылыга өврерин; ол ере гелип-гидйәни кесип ташларын.</verse>
				<verse number="8">Дагларыңы җесетден долдурарын; гылычдан гечириленлер сениң депелериңде, дерелериңде ве җүлгелериңде ятарлар.</verse>
				<verse number="9">Сени эбедилик харабачылыга өврерин, галаларың илатсыз болар. Онсоң сен Мениң Ребдигими билерсиң“».</verse>
				<verse number="10">«Мен-Реб ол ерде болсам-да, сен „Бу ики миллет, бу ики юрт бизиңки болар, биз оны эеләрис“ дийдиң.</verse>
				<verse number="11">Шонуң үчин хем Хөкмүрован Реб шейле диййәр: Өз барлыгымдан ант ичйәрин, Мен хем сениң халкыма болан йигренҗиң себәпли гөркезен гахар ве гөриплигиңе лайык иш кесерин. Сениң үстүңден хөкүм чыкаранымда, ысрайылларың арасында Өзүми аян эдерин.</verse>
				<verse number="12">Шонда сен Мениң Ребдигими билерсиң. Мен сениң Ысрайыл дагларына: „Харабачылык! Булар бизе иймәге берилди!“ дийип айдан әхли сөгүнчлериңи эшитдим.</verse>
				<verse number="13">Сен дилиң билен Маңа гаршы гедемлик этдиң, Мениң гаршыма бидерек яңрадың, Мен муны эшитдим».</verse>
				<verse number="14">Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Бүтин дүнйәниң шатланян махалы Мен сени харабачылыга өврерин.</verse>
				<verse number="15">Сен ысрайыл халкының мирасы харабачылыга өврүленде, нәче шатланан болсаң, шонча-да эҗир чекерсиң. Сен, эй, Сегир дагы тутуш Эдом харабачылыга өврүлерсиң. Шонда сен Мениң Ребдигими билерсиң».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="36">
				<verse number="1">Сен, эй, ынсан оглы, Ысрайыл даглары хакда пыгамберлик эдип, шейле дий: «Эй, Ысрайыл даглары, Реббиң сөзүни эшидиң.</verse>
				<verse number="2">Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Душман сиз хакда: ‘Хейҗанелек! Инди гадымы белентликлер-де бизиң мүлкүмиз болды!’ диййәр“».</verse>
				<verse number="3">Шонуң үчин пыгамберлик эт-де, шейле дий: «Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Сизи харабачылыга өврүп, хер тарапдан вейран этдилер. Шейдип, сиз миллетлериң галындысына мүлк болдуңыз, агза-диле дүшүп, иле гүррүң болдуңыз“».</verse>
				<verse number="4">Шонуң үчин хем, эй, Ысрайыл даглары, Хөкмүрован Реббиң сөзүни эшидиң. Хөкмүрован Реб даглара ве депелере, җүлгелере ве дерелере, даш-төверекдәки башга миллетлере талаң ве гүлки болан харабалыклара, терк эдилен галалара шейле диййәндир:</verse>
				<verse number="5">«Шонуң үчин Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Башга миллетлере, эсасан хем бүтин Эдома гаршы гызгын гахарым билен гепледим. Олар өрүлере талаң салҗак болуп, йүрек шатлыгы ве чуңңур йигренч билен Мениң юрдумы өзлерине мүлк эдиндилер“».</verse>
				<verse number="6">Шонуң үчин Ысрайыл юрды хакда пыгамберлик эт, даглара ве депелере, җүлгелере ве дерелере Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: «Сиз миллетлериң гыҗалатыны чекендигиңиз үчин, Мен габанҗаңлык газабымда гепледим».</verse>
				<verse number="7">Шонуң үчин Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Мен элими галдырып ант ичйәрин, төверегиңиздәки әхли миллетлер-де берен гыҗалатлары зерарлы өзлери эҗир чекерлер.</verse>
				<verse number="8">Эй, Ысрайыл даглары, сиз шахалар чыкарып, халкым Ысрайыла миве берерсиңиз, чүнки оларың өз юрдуна доланмалы вагты голайлады.</verse>
				<verse number="9">Мен сизиң тарапыңызы тутярын ве сизе тарап өврүлйәрин; сиз беҗерилип экилерсиңиз.</verse>
				<verse number="10">Мен сизиң илатыңызы, тутуш ысрайыл халкыны, оларың хеммесини көпелдерин, галалар илатлы болар, харабалар абатланар.</verse>
				<verse number="11">Мен юрдуңыздакы ынсанларың ве хайванларың саныны көпелдерин. Олар өрңәп көпелерлер. Озалкыңыз ялы юрдуңызы адамлардан долдурарын ве сизе өңкүден-де артык ягшылык эдерин; онсоң сиз Мениң Ребдигими билерсиңиз.</verse>
				<verse number="12">Депәңизде ынсанлары халкым Ысрайылы гездирерин; олар сизи мүлк эдинерлер, сиз оларың мирасы боларсыңыз. Гайдып олары өз чагаларындан махрум этмерсиңиз».</verse>
				<verse number="13">Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Олар саңа: „Сен адам ийиҗи, миллетини өз чагаларындан махрум эден бир юрт“ дийдилер.</verse>
				<verse number="14">Шонуң үчин сен мундан бу яна адам иймерсиң, гайдып миллетиңи өз чагаларындан махрум этмерсиң. Муны Хөкмүрован Реб диййәр.</verse>
				<verse number="15">Инди хич хачан миллетлериң гыҗалатыны саңа эшитдирмерин; сен гайдып халкларың кемситмелерини чекмерсиң ве өз миллетлериң бүдремегине себәп болмарсың». Муны Хөкмүрован Реб диййәр.</verse>
				<verse number="16">Маңа Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="17">«Эй, ынсан оглы! Ысрайыл халкы өз юрдунда месген тутан вагты, эрбет ёл-йөрелгелери ве ишлери билен оны харам этди; Мениң өңүмде оларың ёл-йөрелгелери айбашылы аялың харамлыгы киминди.</verse>
				<verse number="18">Шейлеликде, юрда ган чайкандыклары ве өз ясан бутлары билен оны харам эдендиклери үчин, Мен оларың үстүне гызгын газабымы дөкдүм.</verse>
				<verse number="19">Мен олары миллетлериң арасына даргатдым, олар кесеки юртлара даргадылдылар; өз тутан ёлларына ве ишлерине гөрә олара хөкүм чыкардым.</verse>
				<verse number="20">Олар миллетлериң арасында, хер бир баран ерлеринде Мениң мукаддес адыма ыснат гетирдилер. Олар хакда „Булар Реббиң халкы дәлми нәме? Онда нәме үчин олар Онуң юрдундан чыкарылдылар?“ дийилди.</verse>
				<verse number="21">Ысрайыл халкының гелип, миллетлериң арасында мукаддес адыма ыснат гетирендиклерине хайпым гелди».</verse>
				<verse number="22">Мунуң үчин ысрайыл халкына Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: «Эй, ысрайыл халкы, Мен муны сизиң хатыраңыза дәл-де, сизиң миллетлериң арасына гидип, ыснат гетирен Өз мукаддес адымың хатырасына эдйәрин.</verse>
				<verse number="23">Миллетлериң арасында ыснат гетирилен, оларың арасында сизиң ыснат гетирен бейик адымың мукаддесдигини гөркезерин. Мен олара сизиң үстүңиз билен мукаддеслигими гөркезенимде, миллетлер Мениң Ребдигими билерлер. Муны Хөкмүрован Реб диййәр.</verse>
				<verse number="24">Мен сизи миллетлериң арасындан ызыңыза аларын, әхли юртлардан йыгнап, өз юрдуңыза гетирерин.</verse>
				<verse number="25">Онсоң үстүңизе тәмиз сувдан сеперин, сиз тәмиз боларсыңыз; сизи әхли харамлыгыңыздан, әхли бутларыңыздан тәмизләрин.</verse>
				<verse number="26">Сизе тәзе йүрек берерин, ичиңизе тәзе рух саларын. Дашдан болан йүреги гөврәңизден чыкарып, сизе этден болан йүрек берерин.</verse>
				<verse number="27">Парзларымы берҗай эдериңиз ялы, Мен сизи рухум билен долдурарын; онсоң хөкүмлерими долы ерине етирерсиңиз.</verse>
				<verse number="28">Ата-бабаларыңыза берен юрдумда месген тутарсыңыз. Сиз Мениң халкым боларсыңыз, Мен-де сизиң Худайыңыз боларын.</verse>
				<verse number="29">Сизи әхли харамлыгыңыздан халас эдерин. Мен галла эмр эдип, оны көпелдерин, сизе гайдып ачлык чекдирмерин.</verse>
				<verse number="30">Гайдып сиз миллетлериң арасында ачлык рысвалыгыны чекмезиңиз ялы, агаҗың мивесини ве мейданың хасылыны көпелдерин.</verse>
				<verse number="31">Онсоң эрбет ёлларыңызы, пис ишлериңизи ятлап, этмишлериңизден ве неҗис ишлериңизден яңа өзүңизи йигренерсиңиз.</verse>
				<verse number="32">Мен муны сизиң хатыраңыза этмейәрин – Хөкмүрован Реб диййәр – муны билип гоюң. Эй, ысрайыл халкы, тутан ёлларыңыздан утаның, йүзүңиз гызарсын!»</verse>
				<verse number="33">Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Сизи әхли этмишлериңизден тәмизлән гүнүм галалары илатлы эдерин, вейран болуп ятан харабалары абатларын.</verse>
				<verse number="34">Өтегчилериң гөзлериниң алнында хараба болуп ятан чола юрт беҗерилер.</verse>
				<verse number="35">Шонда олар шейле диерлер: „Бей-бә! Озал чоларып галан юрт Эрем багы ялы болупдыр-ов! Хараба болуп, вейран эдилен гала дикелдилип, илатлы ере өврүлипдир!“ диерлер.</verse>
				<verse number="36">Онсоң төверегиңизде галан миллетлер йыкыланы дикелдйәниң, чола ерлери экинзарлыга өвүрйәниң Мен-Ребдигими билерлер. Муны Мен-Реб айтдым ве хөкман ерине етирерин».</verse>
				<verse number="37">Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Мен ысрайыл халкының Өзүмден ене ярдам дилемегине гулак гоюп, олар үчин шуны этҗек: олары гоюн сүрүси кимин көпелтҗек.</verse>
				<verse number="38">Байрамчылыкларда Иерусалим гурбанлык сүрүси билен нәче долы болса, вейран эдилен галалар-да адамлардан шонча долы болар. Шонда олар Мениң Ребдигими билерлер».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="37">
				<verse number="1">Реббиң эли мениң үстүмдеди. Ол мени Өз рухы билен гетирип, дүзлүгиң ортасында гойды; дүзлүк сүңклерден долуды.</verse>
				<verse number="2">Ол мени оларың арасындан хер тарапа гечирди. Дүзлүкде сүңклер сан-саҗаксызды. Олар гаты гуранды.</verse>
				<verse number="3">Ол маңа: «Эй, ынсан оглы! Бу сүңклер дирелип билерми?» дийип сорады. Мен: «Я Хөкмүрован Реб, муны Сен билйәрсиң» дийип җогап бердим.</verse>
				<verse number="4">Онсоң Ол маңа бу сүңклер хакда пыгамберлик эдип, олара шулары айт дийди: «Эй, гуры сүңклер, Реббиң сөзүни эшидиң!</verse>
				<verse number="5">Хөкмүрован Реб бу сүңклере шейле диййәр: „Ине, Мен сизе непесими үфләрин, сиз дирелерсиңиз.</verse>
				<verse number="6">Үстүңизе сиңирлер чекип, сизе эт битирерин, үстүңизе дери гейдирип, ичиңизе непесими үфләрин; сиз дирелерсиңиз ве Мениң Ребдигими билерсиңиз“».</verse>
				<verse number="7">Мен өзүме табшырылышы ялы, пыгамберлик этдим. Пыгамберлик эдип дуркам, бир гох турды, шакырды болды. Сүңклер бири-бирине, ягны хер сүңк өзүне дегишли сүңке якынлашды.</verse>
				<verse number="8">Мен середип дуркам, оларың үстлеринде сиңирлер ве эт пейда болды; ёкардан олары дери гаплады; йөне оларың непеси ёкды.</verse>
				<verse number="9">Онсоң Ол маңа непесе пыгамберлик эт, эй, ынсан оглы, пыгамберлик эт-де, непесе айт дийди: «Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Эй, непес, шемал болуп, чар тарапдан өвүс-де, бу өлдүриленлериң үстүне үфле, олар дирелсинлер“».</verse>
				<verse number="10">Шейлеликде, Онуң маңа табшырышы ялы, пыгамберлик этдим ве непес оларың ичине гирди. Олар дирелип, көп, өрән көп гошун кимин аяк үстүне галдылар.</verse>
				<verse number="11">Онсоң Ол маңа шейле дийди: «Эй, ынсан оглы! Бу сүңклер бүтин ысрайыл халкыдыр. Олар: „Сүңклеримиз гурады, умыдымыз үзүлди; биз бүтинлей ёк эдилдик“ диййәрлер».</verse>
				<verse number="12">Мунуң үчин, пыгамберлик эт-де, олара Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: «Мен габырларыңызы ачып, сизи габырларыңыздан чыкарарын, эй, халкым; сизи Ысрайыл юрдуна гетирерин.</verse>
				<verse number="13">Мен габырларыңызы ачып, сизи габырларыңыздан чыкаранымда, эй, халкым, сиз Мениң Ребдигими билерсиңиз.</verse>
				<verse number="14">Онсоң Мен сизи рухум билен долдурарын, сиз дирелерсиңиз. Мен сизи өз юрдуңызда ерлешдирерин. Онсоң муны Мен-Реббиң айдандыгыны ве ерине хем етирҗекдигими билерсиңиз». Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="15">Маңа Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="16">«Эй, ынсан оглы, өзүңе бир таяк ал-да, онуң йүзүне „Яхуда үчин ве онуң билен бирлешен ысрайыллар үчин“ дийип яз. Ене бир таяк ал-да, онуң йүзүне „Юсуп ве онуң билен җебислешен тутуш ысрайыл халкы үчин Эфрайымың таягы“ дийип яз.</verse>
				<verse number="17">Бир таяк болар ялы, олары бири-бирине сеплешдир, олар сениң элиңде бир болар».</verse>
				<verse number="18">Илдешлериң сенден: «Буларың нәмәни аңладяндыгыны бизе айтҗак дәлми?» дийип соранларында,</verse>
				<verse number="19">олара Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: «Мен Эфрайымың элиндәки таягыны Юсуп билен бирлешен ысрайыл тирелериниң таягыны алып, Яхуданың таягына сепләрин. Олары бир таяк эдерин, Мениң элимде олар бир боларлар.</verse>
				<verse number="20">Йүзүне язгы язҗак таякларың оларың гөзлериниң алнында сениң элиңде болсун».</verse>
				<verse number="21">Онсоң олара Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: «Мен ысрайыл халкыны гиден ерлериндәки миллетлериң арасындан чыкарарын. Думлы-душдан йыгнап, олары өз юртларына гетирерин.</verse>
				<verse number="22">Олары юртда, Ысрайыл дагларының үстүнде бир миллет эдерин, оларың барыны бир патыша доландырар; олар гайдып ики миллет болмазлар, ики патышалыга бөлүнмезлер.</verse>
				<verse number="23">Мундан бейләк өзлерини бутлары билен, йигренҗи затлары билен я-да хер дүрли җенаятлары билен харам этмезлер; Мен олары эден әхли дөнүклигинден халас эдерин, тәмизләрин. Шейлеликде, олар Мениң халкым боларлар, Мен хем оларың Худайы боларын.</verse>
				<verse number="24">Олара гулум Давут патыша болар; хеммеси үчин диңе бир чопан болар. Олар Мениң хөкүмлерим билен йөрәп, парзларымы долы берҗай эдерлер.</verse>
				<verse number="25">Олар гулум Якуба берен юрдумда, ягны сизиң ата-бабаларыңызың месген тутан юрдунда яшарлар; өзлери ве чагалары, чагаларының чагалары эбедилик ол ерде месген тутарлар, гулум Давут эбедилик оларың хөкүмдары болар.</verse>
				<verse number="26">Мен олар билен парахатчылык әхтини баглашарын, бу бакы әхт болар. Олары орнашдырып, көпелдерин ве мукаддес өйүми эбедилик оларың ортасында беркарар эдерин.</verse>
				<verse number="27">Мен оларың арасында мекан тутарын. Мен оларың Худайы, олар хем Мениң халкым боларлар.</verse>
				<verse number="28">Мукаддес өйүм эбедилик оларың арасында ерлешенде, миллетлер Ысрайылы мукаддес эдениң Мен-Ребдигими билерлер».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="38">
				<verse number="1">Маңа Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="2">«Эй, ынсан оглы! Магок юрдундакы Мешегиң ве Тубалың хөкүмдары Гога тарап йүзүңи өвүр-де, оңа гаршы пыгамберлик эт.</verse>
				<verse number="3">Оңа Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: „Эй, Мешегиң ве Тубалың хөкүмдары Гог! Мен саңа гаршыдырын.</verse>
				<verse number="4">Мен сени аркан агдарып, әңлериңе чеңңек саларын. Сени ве бүтин гошуныңы, атларыңы, атлыларыңы, беземен гейнүвли, улы хем кичи галканлы, эллери сырылан гылычлы улы җемагатыңың әхлисини чыкарарын.</verse>
				<verse number="5">Олар билен бирликде әхлиси галканлы, демир тувулгалы болан парс, Эфиопия ве Пут халкларыны,</verse>
				<verse number="6">Гомери ве онуң тутуш гошунларыны, демиргазыгың аңры уҗундан Тогарма халкыны ве әхли гошунларыны сениң билен бирликде көп халклары чыкарарын.</verse>
				<verse number="7">Тайяр бол! Яныңа йыгнан әхли җемагатың билен бирликде тайяр бол. Бу җемагата сен горагчы боларсың.</verse>
				<verse number="8">Көп вагтдан соңра сен сөвеше чагырыларсың. Гелҗек йылларда сен көп халкларың ичинден ызына йыгналан, хемишелик хараба өврүлен Ысрайыл дагларында топланан, урушдан рахатлыга говшан юрда хүҗүм эдерсиң. Башга миллетлериң арасындан чыкарылып гетирилен бу халкың хеммеси инди ховпсуз яшаярлар.</verse>
				<verse number="9">Сен ёкары гөтерилип, тупан ялы болуп гелерсиң; юрды гапламак үчин сен ве гошунларың, өзүң билен бирликде көп халклар булут ялы болуп гелерлер“».</verse>
				<verse number="10">Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Шол гүн сениң аңыңа көп пикирлер гелер, дилдүвшүк гурарсың.</verse>
				<verse number="11">Сен: „Горагсыз обаларың гаршысына чыкайын, дынч ве ховпсуз яшаянларың үстүне дөкүлейин. Оларың яшаян ерлериниң бары диварсыз, ол ерде килт-де, гапы-да ёк“ диерсиң.</verse>
				<verse number="12">Сен өң вейран эдилен, эмма инди илатлы болан шәхерлерде яшаян бу халкы талап, олҗа аларсың. Миллетлериң арасындан ызына йыгналып, чарвачылык хем сөвда билен мешгулланян, дүнйәниң ортасында яшаян бу халка гаршы элиңи узадарсың.</verse>
				<verse number="13">Шеба, Дедан, Таршыш сөвдагәрлери ве онуң әхли ёлбашчылары сенден: „Таламага гелдиң дәлми? Җемагатыңы олҗа алмак, алтын-күмүш әкитмек, эмләк ве көп олҗа эдинмек үчин йыгнадыңмы?“ дийип сорарлар».</verse>
				<verse number="14">Мунуң үчин, эй, ынсан оглы, пыгамберлик эт-де, Гога Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: «Шол гүн сен Мениң халкым Ысрайылың ховпсуз яшаяндыгына гөз етирерсиң!</verse>
				<verse number="15">Шонда сен яныңдакы көп халклар билен, ат үстүнде болан улы җемагат ве гүйчли гошун билен демиргазыгың аңры уҗундан, өз меканыңдан гелерсиң.</verse>
				<verse number="16">Сен ер йүзүни гаплаян булут кимин халкым Ысрайылың үстүне хүҗүм эдерсиң. Эй, Гог, ахыркы гүнлерде Мен сени Өз юрдума хүҗүм этдирерин, сен аркалы миллетлере мукаддеслигими аян эдип, Өзүми танадарын».</verse>
				<verse number="17">Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Өңки дөвүрлерде гулларым Ысрайыл пыгамберлериниң үсти билен гүррүңини эденим сен дәлмидиң? Ол гүнлерде Мениң сени ысрайылларың гаршысына чыкарҗакдыгым хакда йыллар бойы пыгамберлик этдилер.</verse>
				<verse number="18">Гогуң Ысрайыл юрдуның гаршысына чыкан гүни, хут шол гүн Мениң гахар-газабым мөвч урар. Муны Хөкмүрован Реб диййәр.</verse>
				<verse number="19">Габанҗаңлыгым ве отлы газабым билен Мен җар эдйән: Шол гүн Ысрайыл юрдунда ер титрәр.</verse>
				<verse number="20">Деңзиң балыклары, гөгүң гушлары, йыртыҗы хайванлар, ердәки сүйрениҗилер ве ер йүзүндәки әхли ынсанлар Мениң хузурымда титрешерлер, даглар юмрулар, учутлар йыкылар, әхли диварлар ер билен егсан болар.</verse>
				<verse number="21">Әхли дагларымда гылыҗы Гогуң үстүне чозмага чагырарын Хөкмүрован Реб диййәр хер адамың гылыҗы өз доганына гаршы болар.</verse>
				<verse number="22">Гогы мерги ве гылыч билен җезаландырарын; онуң ве гошунларының үстүне, янындакы көп халкларың үстүне гарк эдиҗи ягыш ве гүйчли долы, от ве күкүрт ягдырарын.</verse>
				<verse number="23">Шейдип, Мен бейиклигими ве мукаддеслигими гөркезҗекдирин, көп миллетлериң гөзлериниң алнында Өзүми аян этҗекдирин; шонда олар Мениң Ребдигими билерлер».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="39">
				<verse number="1">Эй, ынсан оглы, Гогуң гаршысына пыгамберлик эт ве оңа Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: «Эй, Мешегиң ве Тубалың хөкүмдары Гог! Мен саңа гаршыдырын.</verse>
				<verse number="2">Сени аркан агдарып сүйрәрин, демиргазыгың аңры учларындан чыкарып, Ысрайыл дагларының үстүне гетирерин.</verse>
				<verse number="3">Сол элиңден яйыңы, саг элиңден окуңы уруп гачырарын.</verse>
				<verse number="4">Сен әхли гошунларың ве яныңдакы халклар билен бирликде Ысрайыл дагының үстүнде хеләк боларсың. Сени хер хили йыртыҗы гушлара ве ябаны хайванлара иймит эдип берерин.</verse>
				<verse number="5">Сен ачык мейданда хеләк боларсың, чүнки Хөкмүрован Реб: „Муны Мен айтдым“ диййәр.</verse>
				<verse number="6">Магогың ве кенарякаларында ховпсуз яшаянларың үстүне от иберерин; шонда олар Мениң Ребдигими билерлер.</verse>
				<verse number="7">Халкым Ысрайылың ичинде мукаддес адымы аян эдерин; мундан бейләк мукаддес адымың харланмагына ёл бермерин; онсоң миллетлер Ысрайылда мукаддес болан Мениң Ребдигими билерлер.</verse>
				<verse number="8">Ине, ол гүн гелер ве амала ашар, Хөкмүрован Реб диййәр; Мениң гүррүңини эден гүнүм бу гүндүр.</verse>
				<verse number="9">Ысрайыл галаларының илаты дашары чыкып от якар, әхли яраглары, кичи хем улы галканлары, яйлары ве оклары, сердесселери ве найзалары якып-яндырарлар; булар еди йыллап ода якылар.</verse>
				<verse number="10">Одуны мейдандан дашамазлар, токайлары чапмазлар. Олар оды яраглар билен якарлар; өзлерини таланлары таларлар, соянлары соярлар. Муны Хөкмүрован Реб диййәр.</verse>
				<verse number="11">Шол гүн Мен Ысрайылда, деңзиң гүндогарындакы Өтегчилер дересинде Гога габрыстанлык берерин. Гогы ве онуң әхли гошуныны ол ерде гөмерлер ве оңа „Гогуң бейик гошунының дереси“ диерлер.</verse>
				<verse number="12">Юрды тәмизлемек үчин ысрайыл халкы еди айлап олары гөммегини довам этдирер.</verse>
				<verse number="13">Юрдуң халкы олары гөмер. Мениң шөхратланан гүнүм бу ысрайыл халкы үчин ат-абрай болар. Муны Хөкмүрован Реб диййәр.</verse>
				<verse number="14">Юрды тәмизлемек үчин адамлар белленер. Олар хемише юрдуң ичинде гезип, хер бир ерде галан басыбалыҗының җеседини гөмерлер, шейдип, юрды тәмизләрлер. Бу тәмизлейиш иши еди айың довамында гечирилмелидир.</verse>
				<verse number="15">Юрдуң ичинде гезйән гөзлегчилер адам сүңкүни гөрсе, оны тә Гог гошунының дересинде гөмйәнчәлер, онуң янында бир нышан дикерлер.</verse>
				<verse number="16">Галаның ады-да Хамона болар. Шейдип, олар юрды тәмизләрлер».</verse>
				<verse number="17">Эй, ынсан оглы, Хөкмүрован Реб хер хили гушлара ве әхли йыртыҗы хайванлара шейле диййәр дий: «Үйшүң-де, гелиң; сизиң үчин кесҗек гурбанлыгыма, Ысрайыл дагларының үстүндәки улы гурбанлыга думлы-душдан йыгнаның, эт иерсиңиз, ган ичерсиңиз.</verse>
				<verse number="18">Башаның семиз хайванларының: гочларың, гузуларың, эркечлериң ве өкүзлериң эти ве ганы ялы, гүйчли адамларың ве дүнйәниң хөкүмдарларының этини иерсиңиз, ганыны ичерсиңиз.</verse>
				<verse number="19">Сизиң үчин кесен гурбанлыгымдан дойянчаңыз яг иерсиңиз, серхош болянчаңыз ган ичерсиңиз.</verse>
				<verse number="20">Сачагымың башында атлардан, сөвеш арабаларындан, гүйчли уршуҗылардан хем эсгерлерден доярсыңыз. Муны Хөкмүрован Реб диййәр.</verse>
				<verse number="21">Мен миллетлериң арасында шөхратымы аян эдерин; чыкаран хөкүмлерими, үстлерине гоян элими әхли миллетлер гөрерлер.</verse>
				<verse number="22">Шейлеликде, ысрайыл халкы шол гүнден башлап, Мениң өзлериниң Худайы Ребдигими билер.</verse>
				<verse number="23">Миллетлер ысрайыл халкының Маңа дөнүклик эдендиги үчин, өз языгы себәпли есир эдип әкидилендигини билерлер. Мен йүзүми олардан гизледим, олары душманларының элине бердим, әхлиси гылычдан хеләк болдулар.</verse>
				<verse number="24">Олара өз харамлыкларына ве гүнәлерине лайык җеза бердим; йүзүми олардан гизледим».</verse>
				<verse number="25">Мунуң үчин Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Инди Мен Якубың өңки абаданчылыгыны гайтарып берерин, бүтин ысрайыл халкына рехим эдерин ве мукаддес адым себәпли габанҗаң боларын.</verse>
				<verse number="26">Олара хич ким ховп салман, өз юртларында ховпсуз яшанларында, өзлериниң масгарачылыклы херекетлерине ве Маңа гаршы эден дөнүкликлерине утанарлар.</verse>
				<verse number="27">Мен олары халкларың арасындан ызларына гетиренимде ве душманларының юрдундан йыгнанымда, оларың үсти билен көп миллетлериң гөзлериниң алнында Өз мукаддеслигими гөркезерин.</verse>
				<verse number="28">Сүргүн эден ерлеримден халкы ызына гетиренимде, олар Мениң өзлериниң Худайы Ребдигими билерлер; ол ерде оларың бирини-де галдырман өз юртларына йыгнарын.</verse>
				<verse number="29">Рухумы ысрайыл халкының үстүне дөкерин ве инди хич хачан йүзүми олардан гизлемерин». Муны Хөкмүрован Реб диййәр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="40">
				<verse number="1">Сүргүнде болян вагтымызың йигрими бәшинҗи йылының биринҗи айының онуна Иерусалим шәхериниң йыкылмагының он дөрдүнҗи йылы, эдил шол гүн Реббиң эли мениң үстүмдеди. Ол мени шол ере әкитди.</verse>
				<verse number="2">Гөрнүшде Худай мени Ысрайыл юрдуна гетирип, бир белент дагың үстүнде гойды. Гүнорта тарапда шәхере меңзеш биналар бар ялыды.</verse>
				<verse number="3">Реб мени ол ере гетирди. Ине, бир адам пейда болды, даш кешби бүрүнч ялы ялпылдаярды, элинде зыгырдан эдилен йүп ве бир өлчег таягы барды; ол дервезеде дурды.</verse>
				<verse number="4">Яңкы адам маңа шейле дийди: «Эй, ынсан оглы! Гөзлериң билен гөр, гулакларың билен эшит, саңа гөркезҗек әхли затларыма ягшы үнс бер. Сен бу ере мениң саңа гөркезмегим үчин гетирилдиң. Гөрйән әхли затларыңы ысрайыл халкына җар эт».</verse>
				<verse number="5">Ине, Худайың өйүниң дашында төвереклейин дивар барды. Яңкы адамың элинде узынлыгы алты тирсек болан өлчег таягы барды, хер тирсек адаты тирсекден дөрт бармак узынды. Ол диварың галыңлыгыны өлчеди: онуң ини-де, бойы-да бир өлчег таягына деңди.</verse>
				<verse number="6">Онсоң ол гүндогар тарапдакы дервезә гелип, онуң басганчаклары билен гапысының янына чыкып, онуң босагасыны өлчеди: онуң ини бир өлчег таягыды. Бу босаганың ини бир өлчег таягыды.</verse>
				<verse number="7">Хер хүҗрәниң узынлыгы-да, ини-де бир өлчег таягыды. Хүҗрелериң аралыгы бәш тирсекди. Худайың өйүне тарап бакян эйваның янындакы гапының босагасының узынлыгы бир өлчег таягыды.</verse>
				<verse number="8">Соңра ол дервезәниң ички эйваныны өлчеди, ини алты тирсек, узынлыгы секиз тирсек чыкды. Сөелериниң галыңлыгы ики тирсекди; дервезәниң ички эйваны Худайың өйүне тарап бакып дурды.</verse>
				<verse number="9"></verse>
				<verse number="10">Гүндогар тарапдакы дервезәниң хүҗрелери хер яндан үчди; үчүсиниң-де өлчеги бирди; сөелериң өлчеги хем хер яндан бирди.</verse>
				<verse number="11">Ол дервезәниң агзының инини өлчеди, он тирсек болды ве ички дервезәниң узынлыгы он үч тирсек болды.</verse>
				<verse number="12">Хүҗрелериң өңүнде хер тарапдан бир тирсеклик дивар барды; хүҗрелериң өлчеги хер яндан алты тирсекди.</verse>
				<verse number="13">Ол дервезәни бир хүҗрәниң үчегинден бейлеки үчегине ченли өлчеди: онуң ини йигрими бәш тирсек чыкды, хүҗрелериң гирелгелери бири-бирине бакышып дурдулар.</verse>
				<verse number="14">Дервезәниң гирелгесиндәки дәлизиң төвереклейин өлчеги алтмыш тирсек чыкды.</verse>
				<verse number="15">Дервезәниң гирелгесинден ички эйваның аңры башына ченли узынлык элли тирсекди.</verse>
				<verse number="16">Дервезәниң ич тарапында хүҗрелериң ве сөелериң хер янында пенҗире гөрнүшли тагчалар барды, эйванлар хем шейледи; сөелериң йүзүнде палма агачларының шекили барды.</verse>
				<verse number="17">Онсоң ол мени дашкы ховла гетирди; ол ерде отаглар ве төвереклейин чекилен даш ёл барды. Даш ёлуң угрунда отуз отаг барды.</verse>
				<verse number="18">Дервезелериң ики гапдалындакы даш ёлуң гиңлиги дервезелериң узынлыгына деңди. Бу ашакы даш ёлды.</verse>
				<verse number="19">Онсоң ол ашакы дервезәниң өңүнден ички ховлының өңүне ченли болан гиңишлиги дашардан өлчеди: ол йүз тирсек чыкды; гүндогар ве демиргазык тарапда-да шейледи.</verse>
				<verse number="20">Дашкы ховлының демиргазыгындакы дервезәниң-де узынлыгыны ве инини өлчеди.</verse>
				<verse number="21">Онуң хүҗрелери бу янда үч, ол янда хем үчди; сөелериң ве эйваның өлчеги биринҗи дервезәниң өлчеги билен меңзешди; узынлыгы элли тирсек, ини йигрими бәш тирсекди.</verse>
				<verse number="22">Онуң тагчалары, эйваны ве чекилен палма агачларының шекили гүндогар тарапдакы дервезәниң өлчегине гөрәди. Оңа еди басганчакдан чыкылярды ве олар эйвана алып барярды.</verse>
				<verse number="23">Ички ховлының дервезелери демиргазык ве гүндогар тарапдакы дервезелер бакышып дурдулар; дервезеден дервезә ченли аралыгы өлчеди: ол йүз тирсек чыкды.</verse>
				<verse number="24">Онсоң ол адам мени гүнорта тарапа әкитди; ине, гүнорта тарапа бакян бир дервезе барды; онуң сөелерини ве эйваныны өлчеди, мунуң өлчеги-де бейлекилере меңзешди.</verse>
				<verse number="25">Дервезеде ве эйванда өңки тагчалар ялы тагчалар барды ве дервезәниң узынлыгы элли тирсек, ини йигрими бәш тирсекди.</verse>
				<verse number="26">Оңа чыкар ялы еди басганчак барды ве олар эйвана алып барярды. Онуң сөелериниң йүзүнде палма агачларының шекили барды; оларың бири бу янда, бейлекиси ол яндады.</verse>
				<verse number="27">Ички ховлының гүнорта дервезеси барды; ол адам гүнорта дервезеден бейлеки дервезә ченли узынлыгыны өлчеди, ол йүз тирсек чыкды.</verse>
				<verse number="28">Соңра ол мени гүнортадакы дервезеден ички ховла гетирди ве гүнортадакы дервезәни өлчеди; мунуң өлчеги-де бейлекилере меңзешди.</verse>
				<verse number="29">Онуң хүҗрелериниң, сөелериниң ве эйванының өлчеглери-де бейлекилере меңзешди. Дервезеде ве эйванда төвереклейин тагчалар барды. Дервезәниң узынлыгы элли тирсек, ини йигрими бәш тирсекди.</verse>
				<verse number="30">Ховлының хер гапдалында узынлыгы йигрими бәш тирсек, ини бәш тирсек болан эйванлары барды.</verse>
				<verse number="31">Дервезәниң эйваны дашкы ховла тарап бакып дурды; сөелериниң йүзүнде палма агачларының шекили барды; оңа чыкар ялы секиз басганчак барды.</verse>
				<verse number="32">Онсоң ол мени ички ховла, онуң гүндогар тарапына гетирди; дервезәни өлчеди, мунуң өлчеги-де бейлекилере меңзешди.</verse>
				<verse number="33">Онуң хүҗрелериниң, сөелериниң ве эйванының өлчеглери-де бейлекилере меңзешди; дервезеде ве эйванда төвереклейин тагчалар болуп, дервезәниң узынлыгы элли тирсек, ини йигрими бәш тирсекди.</verse>
				<verse number="34">Дервезәниң эйваны дашкы ховла тарап бакып дурды; сөелериниң йүзүнде палма агачларының шекили барды; оңа чыкар ялы секиз басганчак барды.</verse>
				<verse number="35">Онсоң ол мени демиргазыкдакы дервезә гетирди; оны өлчеди, мунуң өлчеги-де бейлекилере меңзешди.</verse>
				<verse number="36">Мунуң-да хүҗрелери, сөелери, эйваны ве тутуш төверегиндәки тагчалары меңзешди. Онуң узынлыгы элли тирсек, ини йигрими бәш тирсекди.</verse>
				<verse number="37">Онуң эйваны дашкы ховла тарап бакярды; сөелериниң йүзүнде хер ян тарапдан палма агачларының шекили барды; оңа чыкар ялы секиз басганчак барды.</verse>
				<verse number="38">Дервезе гирелгесиндәки сүтүнлериң гапдалында гапысы ачык бир отаг барды; якма гурбанлыкларыны шол ерде ювярдылар.</verse>
				<verse number="39">Үстүнде якма гурбанлыгыны, гүнә ве язык гурбанлыкларыны сояр ялы эйваның хер тарапында ики хантагта дурды.</verse>
				<verse number="40">Эйваның дашында, демиргазыкдакы дервезе гирелгесиниң хер икиян гапдалында ики хантагта дурды.</verse>
				<verse number="41">Дервезәниң хер икиян гапдалында дөрт хантагта болуп, үстүнде гурбанлык малыны сояр ялы җеми секиз хантагта барды.</verse>
				<verse number="42">Якма гурбанлыгы үчин ёнулан дашдан узынлыгы ве ини бир ярым тирсек, бейиклиги болса бир тирсек болан дөрт хантагта дурды; оларың үстүнде болса якма гурбанлыгыны ве бейлеки гурбанлыклары соймак үчин энҗамлар барды.</verse>
				<verse number="43">Отагың ичинде төвереклейин херсиниң узынлыгы дөрт бармак болан илдиргичлер какылгыды; хантагталарың үстүнде болса гурбанлык эти барды.</verse>
				<verse number="44">Ички дервезәниң дашында, ички ховлуда ики отаг барды; буларың бири демиргазык дервезесиниң гапдалындады ве йүзи гүнорта тарап бакярды, бейлекиси гүнорта дервезесиниң гапдалында болуп, йүзи демиргазык тарапа бакярды.</verse>
				<verse number="45">Ол адам маңа шейле дийди: «Йүзи гүнорта тарап бакян бу отаг Худайың өйүни гораян руханылар үчиндир.</verse>
				<verse number="46">Йүзи демиргазыга тарап бакян отаг болса, гурбанлык сыпасыны гораян руханылар үчиндир. Булар леви тиресинден болуп, Реббе хызмат этмек үчин, Оңа якынлашан Садогың огулларыдылар».</verse>
				<verse number="47">Соңра ол ховлыны өлчеди; онуң узынлыгы-да, ини-де йүз тирсек болуп, инедөрдүлди. Гурбанлык сыпасы болса Худайың өйүниң өңүндеди.</verse>
				<verse number="48">Онсоң ол адам мени Худайың өйүниң эйванына гетирип, онуң гирелгесиниң гапдал диварларыны өлчеди, оларың узынлыгы бәш тирсекди; гирелгәниң ини он дөрт тирсек, гапдал диварларының ини болса үч тирсекди.</verse>
				<verse number="49">Эйваның узынлыгы йигрими тирсек, ини он ики тирсекди; оңа чыкар ялы он басганчак барды. Гирелгәниң икиян гапдалында сүтүнлер барды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="41">
				<verse number="1">Онсоң ол адам мени Худайың өйүниң дашкы отагына гетирип, онуң сөелерини өлчеди, онуң ини хер яндан алты тирсекди; бу өңки мукаддес чадырың гиңлиги ялыды.</verse>
				<verse number="2">Гирелгәниң ини он тирсекди; оңа хер ики тарапдан бирлешйән диварларың ини бәш тирсекди. Ол дашкы отагы хем өлчеди, онуң узынлыгы кырк тирсек, ини йигрими тирсекди.</verse>
				<verse number="3">Онсоң ол ички отага гирип, гирелгәниң хер сөесини өлчеди, оларың хер бириниң ини ики тирсекди. Гирелгәниң ини алты тирсекди ве оңа хер ики тарапдан бирлешйән диварларың ини еди тирсекди.</verse>
				<verse number="4">Ол адам дашкы отагың өңүндәки бу отагы өлчеди: узынлыгы-да, ини-де йигрими тирсекди. Онсоң ол маңа: «Бу иң мукаддес отагдыр» дийди.</verse>
				<verse number="5">Худайың өйүниң диварыны өлчеди, онуң галыңлыгы алты тирсекди; онуң тутуш даш-төверегиндәки гапдал отагларының ини дөрт тирсекди.</verse>
				<verse number="6">Отаг үстүнде отаг болуп, гапдал отаглар үч гатды ве хер гатда отуз отаг барды. Пүрслер өйүң диварларына гирмесин дийип, өйүң диварларында гапдал отаглара голдав берйән чыкгытлар барды.</verse>
				<verse number="7">Худайың өйүниң төверегиндәки гапдал отаглар ёкары гата чыкдыгыңча гиңелйәрди, себәби өйүң диварларының дүйби ёкарсына гаранда инлиди. Ёкары гатлара чыкдыгыңча-да, отаглар гиңелйәрди. Шейле-де, иң ашакы отагдан иң ёкаркы отага ортакы отагдан чыкылярды.</verse>
				<verse number="8">Мен бу өйүң даш-төвереклейин белентлигини гөрдүм; гапдал отагларың дүйплери долы бир өлчег таягына, ягны алты тирсеге деңди.</verse>
				<verse number="9">Гапдал отагларың дашкы диварының галыңлыгы бәш тирсекди; өйүң гапдал отаглары билен ховлының отагларының арасында бош аралык барды. Онуң ини йигрими тирсек болуп, өйи даш-төвереклейин гуршап алярды.</verse>
				<verse number="10"></verse>
				<verse number="11">Гапдал отаглар ачык гиңишлиге тарап ачылярды. Демиргазык тарапдакы отаглара гирилйән бир гапы барды, гүнорта тарапында хем бир гапы барды; төвереклейин ачык гиңишлигиң ини болса бәш тирсекди.</verse>
				<verse number="12">Гүнбатардакы мейданчаның өңүнде бир ымарат барды, онуң ини етмиш тирсекди; диварының галыңлыгы хер яндан бәш тирсек, узынлыгы тогсан тирсекди.</verse>
				<verse number="13">Соңра ол адам Худайың өйүни өлчеди: узынлыгы йүз тирсекди; онуң мейданчасы, җайы, диварлары билен бирликде йүз тирсек чыкды.</verse>
				<verse number="14">Өйүң гүндогар тарапының ве мейданчасының ини хем йүз тирсекди.</verse>
				<verse number="15">Онсоң ол өйүң аркасындакы мейданча бакып дуран ымаратың узынлыгыны өлчеди, хер тарапындакы эйванлары билен бирликде онуң узынлыгы йүз тирсекди. Дашкы отаг, ички отаг, ховла бакып дуран эйван,</verse>
				<verse number="16">босагалар, тагчалар, босаганың гаршысындакы үчтараплайын диварлы эйванча ерден тагчаларына ченли агач гапылыды. Бу тагчалар пенҗире гөрнүшиндеди.</verse>
				<verse number="17">Гапының депеси, ички хем дашкы отаглары, өйүң тутуш диварлары нагышлар билен хашамланып, олара керупларың ве палма агачларың шекиллери салныпды; ики керубың арасында бир палма агаҗы болуп, хер керубың ики йүзи барды.</verse>
				<verse number="18"></verse>
				<verse number="19">Бир тарапында палма агаҗына бакян ынсаның йүзи барды, бейлеки тарапында палма агаҗына бакян яш арсланың йүзи барды. Тутуш өйүң әхли төверегине шейле эдилипди.</verse>
				<verse number="20">Дашкы отагың диварының йүзүне ашакдан гапының депесине ченли керуплар хашамлананды; өйүң диварының йүзи-де шейледи.</verse>
				<verse number="21">Дашкы отагың гапы сөелери инедөрдүлди; иң мукаддес отагың өңүндәки гапы сөелери-де булара меңзейәрди.</verse>
				<verse number="22">Гурбанлык сыпасы агачдан болуп, бейиклиги үч тирсек, узынлыгы ики тирсекди; бурчлары, узынлыгы ве диварлары хем агачданды. Ол маңа: «Реббиң хузурындакы хантагта будур» дийди.</verse>
				<verse number="23">Дашкы отаг билен иң мукаддес отагың ики-икиден гоша гапысы барды.</verse>
				<verse number="24">Хер гапының ики тайы, ачылып-япылян ики тайы барды; ики тайы бир гапыныңкы, ики тайы-да бейлеки гапыныңкыды.</verse>
				<verse number="25">Диварларың йүзүне чекилиши ялы, дашкы отагың гапыларына-да керуплар билен палма агачлары оюлып чекиленди; дашарда эйваның өңүнде далан барды.</verse>
				<verse number="26">Эйваның гапдал диварларында пенҗире гөрнүшли тагчаларың ве палма агачларының шекили барды. Өйүң гапдал отаглары ве далан хем шейледи.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="42">
				<verse number="1">Онсоң ол адам мени демиргазык тарапдан дашкы ховла чыкарды. Худайың өйүниң мейданчасының ве ымаратың гапдалындакы демиргазык отаглара гетирди.</verse>
				<verse number="2">Гапысы демиргазыга бакян бу ымаратың узынлыгы йүз тирсек, ини элли тирсекди.</verse>
				<verse number="3">Ички ховлының ини йигрими тирсеклик бош аралыгының ве дашкы ховлының даш ёлуның арасында үч гатлы бири-биринден бейгелйән эйванлар барды.</verse>
				<verse number="4">Бу ики хатар отагларың арасында гезер ялы ини он тирсек, узынлыгы йүз тирсек болан дәлиз барды; онуң гапылары демиргазыга бакярды.</verse>
				<verse number="5">Ёкаркы отаглар дарды, себәби җайың ашакы ве ортакы отагларына гаранда, эйванлар олардан көпрәк ер тутярды.</verse>
				<verse number="6">Олар үч гатдан ыбаратды, ховлының сүтүнлери ялы сүтүнлери ёкды; шонуң үчин ёкаркы эйван ашакы ве ортакы эйвандан даррак эдилипди.</verse>
				<verse number="7">Отагларың өңүнде отаглара ве дашкы ховла тарап узалян дивар барды, онуң узынлыгы элли тирсекди.</verse>
				<verse number="8">Дашкы ховлудакы отагларың узынлыгы элли тирсекди; ыбадатхананың гаршысындакы гапдал отагларың узынлыгы болса йүз тирсекди.</verse>
				<verse number="9">Бу отаглара дашкы ховлудан гирҗек болсаң, гүндогар тарапдакы ашакы гечелгеден бир гирелге барды.</verse>
				<verse number="10">Ички ховлының гүндогар тарапында мейданча ве ымарата бакян башга отаглар хем барды.</verse>
				<verse number="11">Демиргазык тарапдакы отагларда болшы ялы, бу отагларың хем деңинде бир гечелге барды. Отагларың узынлыгы ве ини бирмеңзешди; оларың әхли чыкалгалары, гурлушы ве гапылары эдил шолар ялыды.</verse>
				<verse number="12">Шейдип, гүнбатардакы отаглара эдил демиргазыкдакы ялы диварың янындакы гүндогар тарапдан узалян ашакы гечелгеден гирилйәрди.</verse>
				<verse number="13">Ол адам маңа шейле дийди: «Мейданчаның демиргазыгындакы ве гүнортасындакы отаглар мукаддес отаглардыр. Реббе хызмат эдйән руханылар иң мукаддес затлары ол ерде иерлер; иң мукаддес затлары, галла садакасыны, гүнә ве язык гурбанлыкларыны ол ерде гоярлар; чүнки ол ер мукаддесдир.</verse>
				<verse number="14">Руханылар мукаддес ере гиренлеринде, хызмат эдйән вагты геййән гейимлерини бу отагларда чыкарып гоймаздан дашкы ховла чыкмасынлар, себәби бу гейимлер мукаддесдир. Халкың янына чыкмаздан өң, олар башга гейимлер геймелидирлер».</verse>
				<verse number="15">Ол адам мукаддес ери өлчәп боланындан соң, мени гүндогара тарап бакян дервезеден чыкарып, диварың төверегиниң узынлыгыны өлчеди.</verse>
				<verse number="16">Өлчег таягы билен мукаддес ериң гүндогар тарапыны өлчеди: бу өлчег таягы боюнча бәш йүз тирсек чыкды.</verse>
				<verse number="17">Онуң демиргазык тарапыны өлчеди, өлчег таягы боюнча бәш йүз тирсекди.</verse>
				<verse number="18">Онуң гүнорта тарапыны өлчеди: өлчег таягы боюнча бәш йүз тирсек чыкды.</verse>
				<verse number="19">Онуң гүнбатар тарапыны өлчеди: өлчег таягы боюнча бәш йүз тирсек чыкды.</verse>
				<verse number="20">Оны дөрт тарапындан хем өлчеди. Мукаддес зады йөнекей затдан айырмак үчин онуң даш-төверегинде бир дивар барды. Онуң узынлыгы-да, ини-де бәш йүз тирсеге деңди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="43">
				<verse number="1">Онсоң ол адам мени гүндогар тарапа бакып дуран дервезә гетирди.</verse>
				<verse number="2">Ине, гүндогар тарапдан Ысрайыл Худайының шөхраты гелди. Онуң сеси гүйчли акян сувларың шаггылдысы ялыды. Онуң шөхратындан ер нур сачярды.</verse>
				<verse number="3">Бу гөрнүш Худайың Иерусалими хеләк этмәге гелендәки ве Кебар каналының якасындакы гөрен гөрнүшлериме меңзешди; мен ере йүзин йыкылдым.</verse>
				<verse number="4">Реббиң шөхраты гүндогара тарап бакян дервезеден өе гирди.</verse>
				<verse number="5">Онсоң Рух мени алып, ички ховла гетирди; Реббиң шөхраты өйи долдурды.</verse>
				<verse number="6">Яңкы адам янымда дурка, мен өйден бириниң өзүме сөз гатяндыгыны эшитдим.</verse>
				<verse number="7">Ол маңа шейле дийди: «Эй, ынсан оглы! Мениң тагтымың ве аяк дабанымың ери, ысрайыл халкының арасында эбедилик отурҗак ерим бу ердир. Мундан бейләк ысрайыл халкы-да, оларың патышалары-да зына эдип, сеждегәхлеринде патышаларының хейкеллерини отуртмак билен Мениң мукаддес адымы харам этмезлер.</verse>
				<verse number="8">Олар босагасыны босагамың, гапыларының сөесини гапымың сөесиниң янында гурдулар, Мен билен оларың арасында диңе бир дивар барды; олар неҗис ишлери билен Мениң мукаддес адымы харам этдилер; Мен гахар-газабым билен олары хеләк этдим.</verse>
				<verse number="9">Инди зыналарыны ве патышаларының хейкеллерини Менден узаклашдырсынлар, Мен хем эбедилик оларың арасында месген тутарын.</verse>
				<verse number="10">Сен, эй, ынсан оглы, ысрайыл халкыны бу өйден хабарлы эт, гой, онуң нусгасыны өлчесинлер ве этмишлеринден яңа утансынлар.</verse>
				<verse number="11">Эгер эден әхли ишлери үчин утансалар, өйүң гурлушыны, онуң ербе-ердигини, гирелгелерини ве чыкалгаларыны, тутуш тасламасыны ве дүзгүнлерини, әхли мейилнамаларыны ве канунларыны олара аян эт, гөзлериниң алнында шуны яз. Шейдип, онуң тутуш мейилнамасыны ве әхли дүзгүнлерини сакласынлар, олары берҗай этсинлер.</verse>
				<verse number="12">Худайың өйүниң кануны шейледир: дагың башында онуң әхли төверегиниң арачәги өрән мукаддес ер болар. Ине, Худайың өйүниң кануны шудур».</verse>
				<verse number="13">Бир тирсек ве дөрт бармак болан узын тирсек боюнча гурбанлык сыпасының өлчеги шейледир: онуң япҗагазының чуңлугы-да, ини-де бир тирсек, ябың гырасы төвереклейин бир гарыш. Гурбанлык сыпасының эсасы дүйби будур.</verse>
				<verse number="14">Арыкдан ашакы дивара ченли бейиклиги ики, ини бир тирсекдир; кичи дивардан улы дивара ченли бейиклиги дөрт, ини бир тирсекдир.</verse>
				<verse number="15">Гурбанлык сыпасының бейиклиги дөрт тирсек. Онуң үстүнден ёкарлыгына дөрт шах болар.</verse>
				<verse number="16">Гурбанлык сыпасының үст бөлегиниң оҗагының бойы он ики тирсек, ини он ики тирсек болуп, хер дөрт тарапдан инедөрдүл болар.</verse>
				<verse number="17">Улы диварың хер дөрт тарапының узынлыгы ве ини он дөрт тирсек болар. Онуң хер дөрт гапдалындакы ябың гырасы ярым тирсек, төвереклейин япҗагазы бир тирсек болуп, басганчаклары гүндогар тарапда болар.</verse>
				<verse number="18">Ол маңа шейле дийди: «Эй, ынсан оглы! Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Гурбанлык сыпасыны дикениңизде, онуң үстүнде якма гурбанлыклары хөдүр этмек ве оңа ган серпмек үчин дүзгүнлер шулардыр:</verse>
				<verse number="19">Маңа хызмат этмек үчин хузурыма гелен Садок неслинден болан руханылара гүнә гурбанлыгы хөкмүнде бир өкүзче бер. Муны Хөкмүрован Реб диййәр.</verse>
				<verse number="20">Онуң ганындан ал-да, гурбанлык сыпасының дөрт шахына, диварың дөрт бурчуна ве төвереклейин ябың гырасына чал; бу оны тәмизләп, харамлыгындан сапладыгың болар.</verse>
				<verse number="21">Гүнә гурбанлыгы болан өкүзчәни ал-да, Худайың өйүниң белленен еринде, мукаддес ериң дашында як.</verse>
				<verse number="22">Икинҗи гүн гүнә гурбанлыгы хөкмүнде шикессиз бир эркеҗи хөдүр эт ве гурбанлык сыпасыны өкүзче билен нәхили тәмизлән болсаң, ене-де шейдип тәмизле.</verse>
				<verse number="23">Тәмизлеме ишини тамамланыңдан соң, шикессиз бир өкүзче билен сүрүден шикессиз бир гоч хөдүр эт.</verse>
				<verse number="24">Олары Реббиң хузурына гетир, руханылар үстүне дуз сепип, якма гурбанлыгы хөкмүнде олары Реббе хөдүр эдерлер.</verse>
				<verse number="25">Еди гүнләп гүнә гурбанлыгы хөкмүнде хер гүн бир эркеч тайярла; шикессиз бир өкүзче билен сүрүден бир гоч тайярла.</verse>
				<verse number="26">Олар гурбанлык сыпасыны еди гүнләп мурдарлыгындан сапларлар, оны тәмизләп, мукаддес эдерлер.</verse>
				<verse number="27">Еди гүн тамамланандан соң, секизинҗи гүнден башлап, руханылар гурбанлык сыпасында якма ве саламатлык гурбанлыкларыңызы хөдүр эдерлер. Онсоң Мен сизден разы боларын“». Муны Хөкмүрован Реб диййәр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="44">
				<verse number="1">Онсоң ол адам мени мукаддес өйүң гүндогара тарап бакян дервезесинден ызыма гетирди; дервезе япыкды.</verse>
				<verse number="2">Реб маңа шейле дийди: «Бу дервезе япык болар, ол ачылмаз, ондан хич ким гирмез, чүнки ондан Ысрайыл Худайы Реб гирди; шонуң үчин ол япык болар.</verse>
				<verse number="3">Хөкүмдар болса хөкүмдардыгы үчин, Реббиң хузурында нахар иймек үчин ол ерде отурар. Ол муңа дервезәниң эйванының ёлундан гирер ве шол ёлдан-да ызына чыкар».</verse>
				<verse number="4">Ол мени демиргазык дервезәниң ёлундан өйүң өңүне гетирди. Гөрсем, Реббиң шөхраты Өз өйүни долдурып дурандыгыны гөрдүм. Мен ере йүзин йыкылдым.</verse>
				<verse number="5">Реб маңа шейле дийди: «Эй, ынсан оглы! Ягшы үнс бер, өз гөзлериң билен гөр, Реббиң өйүниң әхли дүзгүнлери ве канунлары хакда саңа айдян затларымы өз гулагың билен эшит, мукаддес өе кимиң гирип-чыкяндыгына ягшы үнс бер.</verse>
				<verse number="6">Питнечи ысрайыл халкына Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: „Эй, ысрайыл халкы! Мениң өйүми харламак үчин сүннетсиз ве бойнуёгын гелмишеклери ичерик салмак билен эден әхли неҗис ишлериңизи бес эдиң! Сиз Маңа иймит, яг ве ган хөдүр эдениңизде, олар мукаддес өйүмде болдулар. Сиз әхли неҗис ишлериңизиң үстесине Мениң әхтими хем боздуңыз.</verse>
				<verse number="7"></verse>
				<verse number="8">Сиз Мениң мукаддес затларымы гораман, гайтам мукаддес өйүми гораянлар хөкмүнде гелмишеклери өз башларына гойбердиңиз“».</verse>
				<verse number="9">Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Ысрайыл халкының арасында яшаян гелмишеклерден хич бир сүннетсиз ве бойнуёгын гелмишек Мениң мукаддес өйүме гирмели дәлдир.</verse>
				<verse number="10">Йөне Ысрайылың ёлдан чыкан дөври Менден айрылып, эрбет ёла дүшен, өз бутларының ызына эерен левилер этмишлериниң җезасыны чекерлер.</verse>
				<verse number="11">Бу левилер өйүмиң дервезелеринде гөзегчилик эдип, онда хызматкәр боларлар, Мениң мукаддес өйүмде хызмат эдерлер; якма гурбанлыгының ве халкың бейлеки гурбанлыкларының малыны соярлар, халкың хызматыны ерине етирмек үчин оларың өңүнде дурарлар.</verse>
				<verse number="12">Олар ясан бутларының өңүнде ысрайыл халкына хызмат этдилер, ысрайыл халкының языклы болмагына себәпкәр болдулар. Шонуң үчин хем Мен-Реб оларың өз этмишлериниң җезасыны чекҗекдигине ант ичдим, муны Хөкмүрован Реб диййәр.</verse>
				<verse number="13">Олар руханы хөкмүнде Маңа гуллук этмек үчин голайыма гелмесинлер, мукаддес садакаларымың, иң мукаддес затларың хич бирине якынлашмасынлар, олар диңе өз эден неҗис ишлериниң утанчларыны чекерлер.</verse>
				<verse number="14">Мен олары өйүң әхли хызматы үчин, онда эдилмели әхли ишлери горамак үчин белләрин.</verse>
				<verse number="15">Эмма ысрайыл халкы Менден айрылып, ёлдан чыканда, мукаддес өйүми горамак кешигини чекен Садок неслинден болан леви руханылары Маңа хызмат этмек үчин якынлашарлар; ягы ве ганы Маңа хөдүр этмек үчин хузурымда олар дурарлар. Муны Хөкмүрован Реб диййәр.</verse>
				<verse number="16">Мукаддес өйүме диңе олар гирерлер, Маңа хызмат этмек үчин хантагтама олар якынлашарлар ве өйүң горамак кешигини олар чекерлер.</verse>
				<verse number="17">Олар ички ховлының дервезелерине непис зыгыр матадан тикилен эшикде гирерлер, ички ховлының дервезелеринде ве ичерде хызмат эдйәркәлер, эгинлеринде йүңден эдилен эшик болмасын.</verse>
				<verse number="18">Башларына зыгырдан селле орап, эгинлерине непис зыгыр матадан тикилен ички гейимлери геерлер; дерледйән зат геймесинлер.</verse>
				<verse number="19">Олар халкың янына дашкы ховла чыканларында, эгинлериндәки эшиклерини чыкарып, олары мукаддес отагда гоярлар; ол эшиклери билен халка мукаддесликлерини гечирмезлик үчин башга эшиклер гейсинлер.</verse>
				<verse number="20">Руханылар келлелерини сырмасынлар, сачларыны узын өсдүрмесинлер, олар сачыны диңе гыркып тимарласынлар.</verse>
				<verse number="21">Ички ховла гиренде, хич бир руханы шерап ичмели дәлдир.</verse>
				<verse number="22">Олар дул ве талагы берлен аяла өйленмән, диңе Ысрайыл неслинден болан бой гыза я-да башга руханыдан дул галан аяла өйленсинлер.</verse>
				<verse number="23">Мениң халкыма мукаддес зат билен йөнекей задың, халал билен харамың пархыны өвретмели.</verse>
				<verse number="24">Олар давада казы хөкмүнде чыкыш эдип, Мениң хөкүмлерим боюнча карар чыкарарлар; әхли байрамларымың када-канунларыны ве парзларымы, мукаддес Сабат гүнүмиң канунларыны ерине етирерлер.</verse>
				<verse number="25">Оларың хич бири өлиниң янына барып, өзүни харам этмели дәлдир; диңе ата-энеси үчин, огул-гызы үчин, эркек доганы ве дурмуша чыкмадык гыз доганы үчин өзлерини харам эдип билерлер.</verse>
				<verse number="26">Ол тәмиз боландан соң, онуң үчин еди гүни санамалыдырлар.</verse>
				<verse number="27">Ол мукаддес ерде хызмат этмек үчин ички ховла гирен гүни өз гүнә гурбанлыгыны хөдүр этмелидир. Муны Хөкмүрован Реб диййәр.</verse>
				<verse number="28">Руханыларың мирасы бардыр, ол мирас Мендирин; Ысрайылда олара мүлк бермәң, оларың мирасы Мендирин.</verse>
				<verse number="29">Галла садакасыны, гүнә ве язык гурбанлыкларыны олар иерлер. Ысрайылда әхли багыш эдилен затлар оларыңкы болар.</verse>
				<verse number="30">Әхли затларыңызың илкинҗи хасылы ве әхли садакаларыңыз руханыларыңкы болар. Өйүңизе берекет инер ялы, илкинҗи галладан эдилен хамыры руханылара бериң.</verse>
				<verse number="31">Гуш болсун я хайван болсун, пархы ёк, харам өлен я парчаланан зады руханы иймели дәлдир».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="45">
				<verse number="1">Юрды мүлк хөкмүнде биҗе атып пайланыңызда, юртдан мукаддес бир бөлек ери садака хөкмүнде Реббе бериң. Онуң узынлыгы йигрими бәш мүң тирсек ве ини йигрими мүң тирсек болсун; бу бөлек тутуш төвереклейин мукаддес болар.</verse>
				<verse number="2">Мукаддес өй үчин узынлыгы ве ини бәш йүз тирсек болан инедөрдүл мейдан ве онуң төверегинде болса элли тирсеклик ачык мейдан болар.</verse>
				<verse number="3">Мукаддес бөлекден узынлыгыны йигрими бәш мүң тирсек, инини он мүң тирсек эдип бир бөлеги өлче; бу мукаддес өй, ягны өрән мукаддес ер болар.</verse>
				<verse number="4">Юрдуң бу мукаддес пайы мукаддес өйде Реббе хызмат этмек үчин якынлашан руханылар үчиндир. Бу бөлекде оларың өйлери болар ве мукаддес өй үчин мукаддес ер болар.</verse>
				<verse number="5">Узынлыгы йигрими бәш мүң тирсек, ини он мүң тирсек ер болан бейлеки бөлүм Худайың өйүнде хызмат эдйән левилере яшайыш шәхерлерини гурмак үчин мүлк болар.</verse>
				<verse number="6">Мукаддес бөлегиң гапдалында шәхер мүлкүни белләң; онуң узынлыгы йигрими бәш мүң тирсек, ини бәш мүң тирсек болсун. Бу тутуш ысрайыл халкына дегишли болар.</verse>
				<verse number="7">Мукаддес бөлеге дүшен пай билен шәхере дүшен пайың ики тарапындакы ерлер хөкүмдара берлер. Ол гүнбатар тарапдан гүнбатара, гүндогар тарапдан гүндогара тарап узалып гидйәр. Онуң узынлыгы гүнбатар серхетден гүндогар серхеде ченли ысрайыл тирелериниң херсиниң пайы билен деңдир.</verse>
				<verse number="8">Бу Ысрайылда хөкүмдарың мүлки болар. Мундан бейләк Мениң хөкүмдарларым халкыма зулум этмезлер, ери ысрайыл халкына тирелерине гөрә пайларлар.</verse>
				<verse number="9">Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Эй, ысрайыл хөкүмдарлары, инди бес эдиң! Зорлук ве зулумы арадан айрып, адалаты ве догручыллыгы берҗай эдиң; халкымы өз топрагындан ковмаң. Муны Хөкмүрован Реб диййәр.</verse>
				<verse number="10">Терезиңиз догры болсун, догры агырлык дашыны ве өлчег күйзесини уланың.</verse>
				<verse number="11">Агырлык дашы ве өлчег күйзеси бирмеңзеш болсун. Агырлык дашы батманың ондан бирине, өлчег күйзеси хем батманың ондан бирине дең болуп, буларың өлчеги бир болсун; икисиниң-де өлчеги ресми өлчеге гөрә болсун.</verse>
				<verse number="12">Бир шекел йигрими гера дең болсун; бир мина йигрими шекеле, йигрими бәш шекеле ве он бәш шекеле дең болсун.</verse>
				<verse number="13">Бермели садакаларыңыз шулардыр: бир батман бугдайың алтыдан бири, бир батман арпаның алтыдан бири.</verse>
				<verse number="14">Ресми өлчеге гөрә, яг барадакы дүзгүн шудур: хер кордан үч ярым күйзе яг берсинлер. Бир кор үч йүз элли күйзә я-да он батмана деңдир.</verse>
				<verse number="15">Өзлерини гүнәден сапламак үчин Ысрайылың өрүлеринде бакылян сүрүден ики йүзден бир гойны галла садакасы, якма ве саламатлык гурбанлыклары хөкмүнде берсинлер. Муны Хөкмүрован Реб диййәр.</verse>
				<verse number="16">Юрдуң әхли халкы бу садакалары Ысрайылдакы хөкүмдара бермелидир.</verse>
				<verse number="17">Эмма Ысрайылда әхли байрамларда Тәзе Ай байрамында, дабараларда, Сабат гүнлеринде якма гурбанлыгыны, галла ве ичги садакаларыны бермек хөкүмдарың борҗудыр. Ысрайыл халкыны гүнәден сапламак үчин гүнә гурбанлыгыны, галла садакасыны, якма ве саламатлык гурбанлыкларыны гетирҗек олдур».</verse>
				<verse number="18">Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Биринҗи айың бирине шикессиз бир өкүзче ал-да, мукаддес өйи тәмизле.</verse>
				<verse number="19">Руханы болса гүнә гурбанлыгының ганындан алып, өйүң гапыларының сөелерине, гурбанлык сыпасының диварының дөрт бурчуна ве ички ховлының дервезелериниң сөелерине чалсын.</verse>
				<verse number="20">Ялңышлык билен я-да билмән гүнә эден адам үчин-де айың едисине шейле эдерсиңиз; шунлукда, өйи-де мурдарлыкдан сапларсыңыз.</verse>
				<verse number="21">Биринҗи айың он дөрдүне сизиң үчин Песах байрамы еди гүнлүк байрам болар; онда петир ийилмелидир.</verse>
				<verse number="22">Шол гүн хөкүмдар өзи үчин ве юрдуң халкы үчин гүнә гурбанлыгы хөкмүнде бир өкүзче хөдүрләр.</verse>
				<verse number="23">Ол байрамың тутуш еди гүнүнде Реббе якма гурбанлыгы хөкмүнде хер гүн шикессиз еди өкүзче билен еди гоч ве гүнә гурбанлыгы үчин хер гүн бир эркеч хөдүрләр.</verse>
				<verse number="24">Галла садакасы хөкмүнде берлен өкүз үчин хем, гоч үчин хем бир батман бугдай ве хер батман үчин хем дөрт күйзе яг тайярлар.</verse>
				<verse number="25">Единҗи айың он бәшине байрамың башындан тә ахырына ченли еди гүнләп хөкүмдар гүнә ве якма гурбанлыкларыны, галла садакасыны ве зейтун ягыны шол бир мукдарда хөдүр этмелидир».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="46">
				<verse number="1">Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Ички ховлының гүндогара тарап бакян дервезеси алты иш гүни япык болар. Ол диңе Сабат гүни ве Тәзе Айың илкинҗи гүни ачылар.</verse>
				<verse number="2">Хөкүмдар дашардан дервезе эйванының үсти билен ичерик гирип, гапының сөесиниң янында дурар. Онуң якма ве саламатлык гурбанлыкларыны руханылар хөдүр эдерлер; ол босагада сежде эденден соң, дашары чыкар, йөне дервезе агшама ченли ачык болар</verse>
				<verse number="3">Сабат гүнлеринде ве айың башларында юрдуң халкы бу дервезәниң гирелгесинде Реббиң хузурында сежде эдер.</verse>
				<verse number="4">Хөкүмдарың Сабат гүни Реббе хөдүр этмели якма гурбанлыгы шикессиз алты токлы ве бир гоч болар.</verse>
				<verse number="5">Ол гоч билен берилмели галла садакасы үчин бир батман бугдай берсин, гузулар билен берилмели галла садакасыны өз гөвүн ислегине гөрә хөдүр этсин ве хер батман үчин дөрт күйзе яг берер.</verse>
				<verse number="6">Айың илкинҗи гүни бир өкүзче, алты токлы ве бир гоч хөдүр эдер; булар шикесли болмалы дәлдирлер.</verse>
				<verse number="7">Өкүзче ве гоч билен берилмели галла садакасы үчин херсине бир батман бугдай берсин, гузулар билен берилмели галла садакасыны өз гөвүн ислегине гөрә хөдүр этсин ве хер батман үчин дөрт күйзе яг берсин.</verse>
				<verse number="8">Хөкүмдар ичери гиренде, эйваның үсти билен гирип, шол ёл билен хем ызына чыксын.</verse>
				<verse number="9">Юрдуң халкы байрамларда Реббиң хузурына геленде, сежде этмек үчин демиргазыкдакы дервезеден гирен гүнортадакы дервезеден чыкмалыдыр; шейле хем, гүнортадакы дервезеден гирен демиргазыкдакы дервезеден чыкмалыдыр, ягны гирен дервезесинден өврүлмән, онуң гаршысындакыдан чыкмалыдыр.</verse>
				<verse number="10">Гиренлеринде, хөкүмдар оларың ортасында болмалыдыр ве олар билен биле гирмелидир; чыканларында-да биле чыкмалыдыр.</verse>
				<verse number="11">Байрамларда ве дабараларда өкүзче ве гоч билен берилмели галла садакасы үчин херсине бир батман бугдай берилсин, гузулар билен берилмели галла садакасы өз гөвүн ислеглерине гөрә хөдүр эдилсин ве хер батман үчин дөрт күйзе яг берилсин.</verse>
				<verse number="12">Хөкүмдар мейлетин садака, ягны якма я-да саламатлык гурбанлыклары хөкмүнде Реббе мейлетин садака хөдүр эденде, оңа гүндогара тарап бакян дервезе ачылмалыдыр. Ол өзүниң якма я-да саламатлык гурбанлыгыны эдил Сабат гүни эдиши ялы хөдүрләр. Онсоң дашары чыкар ве чыканындан соң дервезе япылар.</verse>
				<verse number="13">Реббе якма гурбанлыгы хөкмүнде хер гүн хич бир шикессиз токлы тайярлаң; оны хер гүн эртирине хөдүр эдиң.</verse>
				<verse number="14">Шейле хем онуң билен хер гүн эртирине батманың алтыдан бири мөчберинде сайлама ун билен, оны гармак үчин бир ярым күйзе яг билен галла садакасыны хөдүр эдиң. Бу эбеди дүзгүнлер боюнча Реббе хемишелик галла садакасыдыр.</verse>
				<verse number="15">Гүнделик якма гурбанлыгы хөкмүнде хер гүн эртирине токлы, галла садакасы ве яг хөдүрленсин».</verse>
				<verse number="16">Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Эгер хөкүмдар өз огулларындан бирине бир зат пешгеш берсе, бу онуң өз мирасы болар. Бу хөкүмдарың агтыкларыныңкы болар; бу олара мирас етен мүлкдүр.</verse>
				<verse number="17">Эгер-де өз мүлкүни гулларының бирине пешгеш берсе, ол азатлык йылына ченли онуңкы болар; онсоң ол муны хөкүмдара ызына гайтармалыдыр; эмма хөкүмдарың мүлки өз огулларыныңкы болар.</verse>
				<verse number="18">Хөкүмдар халкың мирасындан алып, олары мүлклеринден махрум этмели дәлдир; Мениң халкымдан хич бир киши мүлкүнден ковулмаз ялы, хер ким огулларына өз мүлкүнден мирас бермелидир».</verse>
				<verse number="19">Яңкы адам мени дервезәниң гапдалындакы гирелгеден руханыларың демиргазыга тарап бакян мукаддес отагларына гетирди. Ине, ол маңа отагларың гүнбатарында бир ер гөркезди.</verse>
				<verse number="20">Ол маңа: «Бу ер руханыларың язык хем гүнә гурбанлыкларыны гайнадян ве галла садакасыны биширйән еридир. Шоңа гөрә олар дашкы ховла чыкмазлар ве халка өз мукаддесликлерини гечирмезлер» дийди.</verse>
				<verse number="21">Онсоң ол мени дашкы ховла чыкарып, ховлының дөрт бурчундан гечирди; ховлының хер бурчунда бир ховлы барды.</verse>
				<verse number="22">Ховлының дөрт бурчунда узынлыгы кырк тирсек, ини отуз тирсек болан япык ховлулар барды; буларың дөрдүсиниң-де өлчеги бирди.</verse>
				<verse number="23">Оларың дөрдүсиниң-де дашы диварлыды; төвереклейин диварларың дүйбүнде болса оҗаклар барды.</verse>
				<verse number="24">Ол маңа: «Булар биш-дүш җайларыдыр. Өйүң хызматкәрлери халкың гурбанлыкларыны бу ерде биширерлер» дийди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="47">
				<verse number="1">Соңра ол адам мени өврүп, Худайың өйүниң гирелгесине гетирди. Өйүң босагасының ашагындан гүндогара тарап сув акярды. Өй гүндогара тарап бакярды. Сув өйүң саг тарапындан, гурбанлык сыпасының гүнортасындан инйәрди.</verse>
				<verse number="2">Соңра ол мени демиргазык дервезесиниң ёлы билен йүзи гүндогара бакып дуран дашкы дервезә алып гелди, сувлар дашкы дервезәниң гүнорта тарапына акярды.</verse>
				<verse number="3">Яңкы адам эли өлчег йүпли гүндогара тарап чыканда, мүң тирсек өлчәп, мени сувдан гечирди; сув топуга чыкярды.</verse>
				<verse number="4">Ене мүң тирсек өлчәп, мени сувдан гечирди; сув дыза чыкярды; ене мүң тирсек өлчәп, мени сувдан гечирди; сув биле чыкярды.</verse>
				<verse number="5">Ол ене мүң тирсек өлчеди; сув бир деря болды. Сув ёкары гөтерилендиги себәпли мен онуң ичинден гечип билмедим. Ондан йүзүп гечәймесең, йөрәп гечип болҗак дәлди.</verse>
				<verse number="6">Ол маңа: «Гөрдүңми, эй, ынсан оглы?» дийди. Онсоң мени деряның кенарына өврүп гетирди.</verse>
				<verse number="7">Өврүлип геленимде, ине, деряның кенарының хер ян тарапында көп агачлар барды.</verse>
				<verse number="8">Ол маңа шейле дийди: «Бу сувлар гүндогардакы үлкелере тарап акяр ве Иордан дересине инип, деңзе гуянда, деңзиң ята сувлары сүйҗи сува өврүлер.</verse>
				<verse number="9">Бу шейле болар: деряның акып баран ерлеринде дүрли-дүмен сув җандарларының әхлиси дири галар. Ол ерде балык көп болар, бу сувлар ол ере акып барар. Олар тәмизленип, деряның акып баран ериндәкилериң бары дири галар.</verse>
				<verse number="10">Деңзиң кенарында балыкчылар дурарлар; тор ташланан ер Эйнгедиден Эйнеглайыма ченли болар. Оларың балыклары дүрли-дүрлүликде Ортаер деңзиниң балыклары кимин гаты көп болар.</verse>
				<verse number="11">Йөне онуң палчык ве батгалык ерлери тәмизленмез; олар дуз үчин галдырылар.</verse>
				<verse number="12">Деряның боюнда, онуң якасының икиян тарапында хер хили мивели агачлар гөгерер. Сувларың мукаддес өйден чыкяндыгы себәпли оларың япраклары солмаз, мивелери түкенмез; хер ай тәзе миве берерлер. Оларың мивелери иймит, япраклары дерман болар».</verse>
				<verse number="13">Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Юрды мүлк хөкмүнде Ысрайылың он ики тиресине гөрә бөлениңизде, арачәк шу болмалыдыр: Юсубың несли ики пай алар.</verse>
				<verse number="14">Юрды сиз он ики тирәниң арасында дең пайлаң. Мен оны ата-бабаларыңыза бермеги ант ичдим. Бу юрт сизе мүлк эдилип берлер.</verse>
				<verse number="15">Юрдуң арачәги шу болар: демиргазык тарапы Ортаер деңзинден Хетлон ёлы билен Лебохамада ве Седада ченли гелйәр.</verse>
				<verse number="16">Ол Берота ве Дамаск билен Хамадың арачәгинде ерлешйән Сибрайыма, шейле-де Хавраның арачәгиндәки Хасерхаттикона ченли узаляр.</verse>
				<verse number="17">Арачәк деңизден Дамаск арачәгиндәки Хасарейнона ченли барып, Хамадың арачәги билен демиргазыга тарап узаляр. Бу демиргазык тарапыдыр.</verse>
				<verse number="18">Гүндогар тарапы Хавран билен Дамаскың арасындакы Гилгады Ысрайылдан айырян Иордан дерясы боюнча узалып гидйәр. Мундан гүндогар деңзине гелип, Тамара ченли өлчәң. Бу гүндогар тарапыдыр.</verse>
				<verse number="19">Гүнорта тарапы Тамардан Мерибакадеш чешмесине ченли болуп, Мүсүр дерясындан Ортаер деңзине барып етер. Бу гүнорта тарапыдыр.</verse>
				<verse number="20">Гүнбатар тарапы Лебохамадың гаршысындакы нокада ченли болан Ортаер деңзи болар. Бу гүнбатар тарапыдыр.</verse>
				<verse number="21">Бу юрды өз араңызда Ысрайыл тирелерине гөрә пайлап бериң.</verse>
				<verse number="22">Сиз биҗе боюнча юрды өзүңизе, ичиңизде яшаян гелмишеклере ве оларың араңызда доглан чагаларына мүлк хөкмүнде пайлаң. Ол гелмишеклер сизиң үчин аслы ысрайыллы хасапланмалыдырлар. Олар хем биҗе боюнча ысрайыл тирелериниң арасында сизиң билен дең мүлк эдинерлер.</verse>
				<verse number="23">Гелмишеклер хайсы тирәниң арасында яшаян болса, шол тире хем олара мүлк хөкмүнде пай бөлүп берер». Муны Хөкмүрован Реб диййәр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="48">
				<verse number="1">Тирелериң атлары шулардыр: Дан тиресине бир пай берлер. Онуң пайы демиргазык арачәкден башлап, Хетлон ёлуның угры билен Лебохаматдан Хасарейнана ченли, гүндогардан гүнбатара тарап узалар. Ол пай Дамаск арачәгинде болуп, онуң демиргазыгында Хамат ерлешйәр.</verse>
				<verse number="2">Ашер тиресине бир пай берлер. Оларың арачәги дан тиресиниң гүндогардан гүнбатара узалян арачәги билен бирлешер.</verse>
				<verse number="3">Нафталы тиресине бир пай берлер. Онуң арачәги ашер тиресиниң гүндогардан гүнбатара узалян арачәги билен бирлешер.</verse>
				<verse number="4">Манаша тиресине бир пай берлер. Онуң арачәги нафталы тиресиниң гүндогардан гүнбатара узалян арачәги билен бирлешер.</verse>
				<verse number="5">Эфрайым тиресине бир пай берлер. Онуң арачәги манаша тиресиниң гүндогардан гүнбатара узалян арачәги билен бирлешер.</verse>
				<verse number="6">Рубен тиресине бир пай берлер. Онуң арачәги эфрайым тиресиниң гүндогардан гүнбатара узалян арачәги билен бирлешер.</verse>
				<verse number="7">Яхуда тиресине бир пай берлер. Онуң арачәги рубен тиресиниң гүндогардан гүнбатара узалян арачәги билен бирлешер.</verse>
				<verse number="8">Яхуда тиресиниң гүндогардан гүнбатара ченли узалян ерлери садака хөкмүнде Мен-Реббе берлер. Онуң ини йигрими бәш мүң тирсек болуп, узынлыгы гүндогардан гүнбатара ченли пайланан хер бир тирәниң мүлкүне дең болсун; мукаддес өй онуң ортасында болар.</verse>
				<verse number="9">Бу ериң бир бөлеги иң мукаддес пай болар. Онуң узынлыгы йигрими бәш мүң ве ини йигрими мүң тирсек болар.</verse>
				<verse number="10">Бу ериң бир бөлеги руханылара пай болар; онуң демиргазыга тарап узынлыгы йигрими бәш мүң тирсек, гүнбатара ве гүндогара тарап ини он мүң, гүнорта тарап узынлыгы йигрими бәш мүң тирсек болар. Реббиң мукаддес өйи онуң ортасында болар.</verse>
				<verse number="11">Бу пай Маңа руханычылыга багыш эдилен Садок несиллери үчиндир. Олар өйүмиң горамак кешигини чекдилер. Ысрайыл халкы ёлдан чыканда, левилер хем ёлдан чыкдылар, эмма Садок несиллери Маңа вепалы болдулар.</verse>
				<verse number="12">Юрды мүлк хөкмүнде бөлениңизде, Левилериң арачәгиниң янындан бу ери руханылара бер; ол иң мукаддес пай болар.</verse>
				<verse number="13">Левилериң пайы болса руханыларың арачәгиниң гаршысында болуп, узынлыгы йигрими бәш мүң, ини он мүң тирсек болар. Тутуш узынлыгы йигрими бәш мүң, ини он мүң тирсек болар.</verse>
				<verse number="14">Левилер ол ери сатмазлар я-да башга ере чалышмазлар. Бу юрдуң иң оңат пай еридир, ол башга бирине гечмез, чүнки бу ер Мен-Реббе багыш эдилендир.</verse>
				<verse number="15">Ини бәш мүң, узынлыгы йигрими бәш мүң тирсек болан артып галан ер яшамак ве ачык мейдан хөкмүнде шәхер үчин умумы ер болар. Шәхер онуң ортасында ерлешер.</verse>
				<verse number="16">Онуң өлчеги шейле болар: демиргазык, гүнорта, гүндогар ве гүнбатар тарапларың хер бири дөрт мүң бәш йүз тирсеге дең болар.</verse>
				<verse number="17">Шәхериң ачык мейданлары болар: олар демиргазыга, гүнорта, гүндогара ве гүнбатара тарап ики йүз элли тирсек өлчегде болар.</verse>
				<verse number="18">Мукаддес пайың арачәгинде артып галан ериң гүндогар тарапы хем, гүнбатар тарапы хем он мүң тирсек болар; ол мукаддес пайың гапдалында ерлешер. Онуң хасылы шәхериң ишчилери үчин иймит болар.</verse>
				<verse number="19">Ол ери Ысрайылың әхли тирелеринден болан шәхер илаты экип беҗерер.</verse>
				<verse number="20">Сизиң садака хөкмүнде Мен-Реббе гоян тутуш пайыңыз дөртбурчлук шекилинде болуп, хер тарапы йигрими бәш мүң тирсек болар; мукаддес пайы шәхериң мүлки билен бирликде садака хөкмүнде берерсиңиз.</verse>
				<verse number="21">Шәхериң мүлки билен мукаддес пайың хер янындан артып галан ер хөкүмдарыңкы болар. Бу ерлер мукаддес пая дүшен йигрими бәш мүң тирсеклик бөлегиң гүндогарындан ве гүнбатарындан юрдуң гүндогар ве гүнбатар арачәклерине тарап узалар. Тирелере дүшен пайлар боюнча узалян бу ики бөлек хөкүмдарыңкы болар. Худайың өйүниң мукаддес ери билен мукаддес пайы онуң ортасында болмалыдыр.</verse>
				<verse number="22">Левилере дүшен пай билен шәхере дүшен пай хөкүмдара берлен ерлериң ортасында галар. Хөкүмдара берилҗек ерлер яхуда тиреси билен бенямин тиресиниң арачәклериниң арасында болар.</verse>
				<verse number="23">Галан тирелере дүшен ер пайлары: бенямин тиресине бир пай берлер. Онуң арачәги гүндогардан гүнбатара ченли узалып гидер.</verse>
				<verse number="24">Шимгон тиресине бир пай берлер. Онуң арачәги бенямин тиресиниң гүндогардан гүнбатара узалян арачәги билен бирлешер.</verse>
				<verse number="25">Ысакар тиресине бир пай берлер. Онуң арачәги шимгон тиресиниң гүндогардан гүнбатара узалян арачәги билен бирлешер.</verse>
				<verse number="26">Зебулун тиресине бир пай берлер. Онуң арачәги ысакар тиресиниң гүндогардан гүнбатара узалян арачәги билен бирлешер.</verse>
				<verse number="27">Гат тиресине бир пай берлер. Онуң арачәги зебулун тиресиниң гүндогардан гүнбатара узалян арачәги билен бирлешер.</verse>
				<verse number="28">Гат тиресиниң гүндогар арачәги Тамардан гүндогара, ол ерден хем Мерибакадеш чешмесине ченли ве Мүсүр дерясындан Ортаер деңзине ченли узалар.</verse>
				<verse number="29">Мүлк хөкмүнде ысрайыл тирелериниң арасында пайламалы юрдуңыз шудур, булар оларың пайлары болар. Муны Хөкмүрован Реб диййәр.</verse>
				<verse number="30">Шәхериң чыкалгалары шулар болуп, олар шәхериң ысрайыл тирелериниң атларына гөрә атландырылар. Дөрт мүң бәш йүз тирсек узынлыкда демиргазык тарапының үч дервезеси болар: Рубен дервезеси, Яхуда дервезеси, Леви дервезеси.</verse>
				<verse number="31"></verse>
				<verse number="32">Дөрт мүң бәш йүз тирсек узынлыкда гүндогар тарапының хем үч дервезеси болар: Юсуп дервезеси, Бенямин дервезеси, Дан дервезеси.</verse>
				<verse number="33">Дөрт мүң бәш йүз тирсек узынлыкда гүнорта тарапының үч дервезеси болар: Шимгон дервезеси, Ысакар дервезеси, Зебулун дервезеси.</verse>
				<verse number="34">Дөрт мүң бәш йүз тирсек узынлыкда гүнбатар тарапының үч дервезеси болар: Гат дервезеси, Ашер дервезеси, Нафталы дервезеси.</verse>
				<verse number="35">Шәхериң тутуш төвереги он секиз мүң тирсек болар. Шол гүнден башлап, шәхериң ады «Реб ол ердедир» болар.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="27">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Яхуда патышасы Ехоякымың патышалыгының үчүнҗи йылында Бабыл патышасы Небукаднесар өз гошуны билен Иерусалиме хүҗүм эдип, онуң даш-төверегини габады.</verse>
				<verse number="2">Таңры Яхуданың патышасы Ехоякымы хем-де Худайың ыбадатханасындакы гап-гачларың бир бөлегини онуң голастына берди. Небукаднесар ол затлары Шингара гетирди. Ол Худайың ыбадатханасындан гетирилен гап-гачлары өз худайларының бутханасындакы газнасында гойды.</verse>
				<verse number="3">Соңра Небукаднесар өзүниң баш гөзегчиси Ашпеназа ысрайылларың арасындан патышаның ве хан-беглериң машгаласындан болан йигитлериң бирнәчесини гетирмеги буюрды.</verse>
				<verse number="4">Бу яш йигитлер беденлери хич хили шикессиз, гөрмегей, хер бир ылымдан баш чыкарян, билимли, өвренмәге укыплы ве патышаның көшгүнде хызмат этмәге мынасып болмалыдылар. Олара бабыллыларың эдебияты ве дили өвредилмелиди.</verse>
				<verse number="5">Патыша өз гүнделик көшк сачагындан олара бир пай нахар ве шерап бөлүп берди. Олар үч йыл окадылып, үчүнҗи йылың ахырында патышаның хузурында хызмат этмәге гетирилмелидилер.</verse>
				<verse number="6">Сайлананларың арасында яхуда тиресинден Даныел, Хананя, Мишайыл ве Азаря барды.</verse>
				<verse number="7">Баш гөзегчи оларың адыны үйтгетди. Даныеле Белтешасар, Хананя Шадрак, Мишайыла Мейшак, Азаря Абеднего дийип ат гойды.</verse>
				<verse number="8">Даныел өзүни харам этмезлиги йүрегине дүвди. Шейдип, ол баш гөзегчиден өзүниң патышаның сачагындан бөлүп берилйән нахардан, шерапдан сакланмагыны хайыш этди.</verse>
				<verse number="9">Баш гөзегчиниң назарында Худай Даныеле мерхемет ве рехим-шепагат берди.</verse>
				<verse number="10">Баш гөзегчи Даныеле: «Мен онуң алыхезретлери патышадан горкярын. Ол сизиң нахар ве ичги пайыңызы бөлүп берди ахырын. Эгер сизиң йүзүңизиң өзүңиз билен дең болан бейлеки яш йигитлериңкиден хордыгыны гөрсе, ол җанымы җәхеннеме иберер» дийди.</verse>
				<verse number="11">Соңра Даныел баш гөзегчиниң өзүниң, Хананяның, Мишайылың ве Азаряның үстүнден гоян сакчысындан хайыш эдип, шейле дийди:</verse>
				<verse number="12">«Өз гулларыңы он гүн сынап гөрәй. Гой, бизе иймек үчин гөк-өнүмлер, ичмек үчин болса сув берилсин.</verse>
				<verse number="13">Шундан соң сен бизиң йүзүмизи көшк сачагындан иййән бейлеки йигитлериң йүзи билен деңешдирип билерсиң ве өз гулларыңа нәме этмеги ислесең, гөзел гөвнүң».</verse>
				<verse number="14">Шейдип, сакчы бу пикир билен ылалашып, олары он гүн сынап гөрди.</verse>
				<verse number="15">Он гүнден соң бу дөрт йигит көшк сачагындан нахарланянларың хеммесинден хас гөрмегей ве даяв гөрүндилер.</verse>
				<verse number="16">Шейдип, сакчы оларың көшк сачагындан иймели нахарыны, ичмели шерабыны өзүне алып галып, олара диңе гөк-өнүмлер берди.</verse>
				<verse number="17">Худай бу дөрт йигиде эдебиятың ве ылмың хер бир угруны өвренмәге билим билен укып берди. Даныел хер бир гөрлен дүйши ве гөрнүшлери ёруп билйәрди.</verse>
				<verse number="18">Патышаның олары гетирмеги буйран мөхлети гелип етенде, баш гөзегчи олары Небукаднесарың хузурына гетирди.</verse>
				<verse number="19">Патыша оларың әхлиси билен танышды. Оларың хеммесиниң ичинде Даныел, Хананя, Мишайыл ве Азаря дагы билен деңешдирер ялысы тапылмады. Шонуң үчин патышаның хызматына олар беллендилер.</verse>
				<verse number="20">Патыша хер бир ылым я-да дүшүнҗе билен багланышыклы меселе хакда соранда, өз патышалыгындакы әхли җадыгөйлердир палчылардан оларың он эссе артыкдыгыны гөрди.</verse>
				<verse number="21">Куреш патышаның шалыгының биринҗи йылына ченли Даныел шол ерде көшкде хызмат этди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Небукаднесар өзүниң патышалыгының икинҗи йылында бир дүйш гөрди. Муңа онуң йүреги ховсала дүшүп, укусы гачды.</verse>
				<verse number="2">Онсоң патыша дүйшүни ёрдурмак үчин җадыгөйлери, палчылары, гөзбагчылары ве мүнечҗимлери топлап гетирмеги буюрды. Олар гелип, патышаның хузурында дурдулар.</verse>
				<verse number="3">Патыша олара: «Мен бир дүйш гөрдүм. Дүйшүң ёргудыны билмек ислеги йүрегими ховсала саляр» дийди.</verse>
				<verse number="4">Мүнечҗимлер арамей дилинде патыша йүзленип: «Патыша бакы яшасын! Гөрен дүйшүңизи өз гулларыңа айт, биз онуң нәме аңладяндыгыны ёруп берели» дийдилер.</verse>
				<verse number="5">Патыша мүнечҗимлере шейле җогап берди: «Мен шейле карара гелдим: эгер-де сиз мениң гөрен дүйшүми ве онуң ёргудыны айдып бермесеңиз, сизиң эл-аякларыңызы чапып, өйлериңизи вейран этдирерин.</verse>
				<verse number="6">Эмма сиз маңа гөрен дүйшүми ве онуң ёргудыны айдып берсеңиз, онда сиз менден совгатлар ве сылаг-серпайлар алып, бейик хормата мынасып боларсыңыз. Шонуң үчин хем маңа гөрен дүйшүми ве онуң ёргудыны айдып бериң».</verse>
				<verse number="7">Олар оңа ене-де: «Илки билен, гой, патышамыз өз гулларына гөрен дүйшүни айтсын, биз хем онуң ёргудыны айдалы» дийип җогап бердилер.</verse>
				<verse number="8">Патыша: «Мениң карарымың чынлакайдыгыны гөрүп, сизиң вагт утмак ислейәндигиңизи анык билйәрин.</verse>
				<verse number="9">Эгер сиз маңа гөрен дүйшүми айдып бермесеңиз, сизе еке-тәк бир хөкүм гарашяндыр. Вагтың гечмеги билен сиз мениң пикирим үйтгәр өйдүп, маңа ялан ве бидерек затлар айтмак үчин өз араңызда диллешипсиңиз. Шоңа гөрә-де гөрен дүйшүми маңа сизиң өзүңиз айдып берерсиңиз. Шонда сизиң онуң ёргудыны айдып билҗекдигиңизе гөзүм етер» дийди.</verse>
				<verse number="10">Мүнечҗимлере патыша шейле дийдилер: «Ер йүзүнде сениң эдйән бу талабыңың хөтдесинден хич ким гелип билмез! Догрусы, мунуң ялы иши бейик ве гүйчли патышаларың хич бири-де җадыгөйден я палчыдан, я-да мүнечҗимден сорамандыр.</verse>
				<verse number="11">Патышаның сораян бу иши җуда агыр. Муны худайлардан башга хич ким патыша әшгәр эдип билмез, оларың болса месгени ынсанлар арасында дәлдир».</verse>
				<verse number="12">Патыша муны эшидип, газап атына атланды. Ол Бабылың әхли акылдарларыны өлдүрмеги буюрды.</verse>
				<verse number="13">Акылдарларың хеммесиниң өлдүрилмелидиги барада перман чыкды. Олар Даныели ве онуң ёлдашларыны хем өлдүрмек үчин, оларың гөзлегине чыкдылар.</verse>
				<verse number="14">Патышаның җанпеналарының башлыгы Арёк Бабылың акылдарларыны өлдүрмәге чыканда, Даныел оңа акыллы-башлы хем парасатлылык билен сала салды.</verse>
				<verse number="15">Ол көшк эмелдары Арёкдан: «Нәме үчин патышаның перманы бейле газаплы?» дийип сорады. Арёк болан ваканы Даныеле дүшүндирди.</verse>
				<verse number="16">Шонда Даныел ичери гирип, патышаның дүйшүниң ёргудыны айтмак үчин өзүне вагт берилмегини хайыш этди.</verse>
				<verse number="17">Онсоң Даныел өйүне барып, бу ахвалаты ёлдашлары Хананя, Мишайыла ве Азаря хабар берди.</verse>
				<verse number="18">Бу сырың ачылмагы үчин Гөгүң Худайындан рехим-шепагат сорап дилег этмеклерини Даныел олардан хайыш этди. Шонда Даныел ве онуң ёлдашлары Бабылың акылдарлары билен бирликде хеләк болҗак дәлдилер.</verse>
				<verse number="19">Соңра бу сыр Даныеле гиҗеки гөрнүш аркалы аян болды. Даныел Гөгүң Худайына алкыш айтды.</verse>
				<verse number="20">Ол шейле дийди: «Овалдан эбедә ченли Худайың адына алкыш ягсын, чүнки пайхас ве гудрат Оңа махсусдыр.</verse>
				<verse number="21">Дөври ве пасыллары үйтгедйән Олдур. Патышалары тагтдан агдарып, тагта чыкаряр. Ол акылдара пәхим-пайхас, дүшүнҗелә билим берйәр.</verse>
				<verse number="22">Чуң ве гизлин сырлары Ол ачяр, түмлүкде нәме боляныны Ол билйәр, Онуң Өзи нурда яшаяр.</verse>
				<verse number="23">Эй, ата-бабаларымың Худайы! Саңа шөхрат ве өвги болсун! Чүнки маңа пайхас ве гудрат бердиң, Сенден дилән дилегимизи маңа аян этдиң, патышаның буйран задыны бизе ачып бердиң».</verse>
				<verse number="24">Соңра Даныел патышаның Бабылың акылдарларыны өлдүрмек үчин беллән адамы Арёгың янына барды. Даныел оңа: «Бабылың акылдарларына дегме. Мени патышаның хузурына элт, мен онуң гөрен дүйшүни ёруп берҗек» дийди.</verse>
				<verse number="25">Арёк оны деррев патышаның хузурына элтип: «Патышахым, Яхудадан есир эдип гетириленлериң арасындан сизиң гөрен дүйшүңизи ёруп билҗек бир адам тапдым» дийди.</verse>
				<verse number="26">Патыша Белтешасар дийлип атландырылан Даныелден: «Сен маңа нәхили дүйш гөреними айдып, оны ёруп билерсиңми?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="27">Даныел патыша: «Патышаның сораян бу сырыны хич бир акылдар-да, палчы-да, җадыгөй-де, билгич-де ачып билмез.</verse>
				<verse number="28">Эмма гөклерде гизлин сырлары ачян Худай бар. Ахыркы гүнлерде нәме болҗагыны Небукаднесар патыша Ол билдирди. Ятыркаң дүйшүңде гөрен гөрнүшлериң шулар болмалы:</verse>
				<verse number="29">Эй, патышахым, сен ятыркаң хыялыңа мундан соңра нәмелер боларка диен пикир гелди ве сырлары аян эдйән Худай муны саңа әшгәр этди.</verse>
				<verse number="30">Маңа болса бу сыр башга адамлардан хас акыллыдыгым үчин ачылман, эйсем мунуң ёргуды патыша аян эдилсин, ол хем өз йүрегиндәки пикирлере дүшүнсин дийлип аян болды.</verse>
				<verse number="31">Эй, патышахым, ине, сен дүйшүңде бейик бир хейкел гөрдүң. Ол хейкел шейле әпетди, шөхле сачярды. Ол сениң өңүңде дурды ве онуң даш гөрнүши горкунчды.</verse>
				<verse number="32">Хейкелиң келлеси сап алтындан, дөши билен голлары күмүшден, били билен бутлары бүрүнчденди.</verse>
				<verse number="33">Балдырлары демирденди, аякларының ярысы демирден, ярысы хем тоюнданды.</verse>
				<verse number="34">Сен середип дуркаң, ынсан эли дегмезден бир даш гопуп гачды, ол хейкелиң демирден ве тоюндан болан аякларына урулды-да, олары чым-пытрак этди.</verse>
				<verse number="35">Соңра демир, тоюн, бүрүнч, күмүш ве алтын харман җайдакы саман ялы күл-пеекун болдулар. Шемал олары пытрадып ташланда, оларың ызы-соры галмады. Эмма хейкеле урлан даш бейик дага өврүлип, бүтин ер йүзүни долдурды.</verse>
				<verse number="36">Гөрлен дүйш, ине, шудур. Инди болса биз оны патыша ёруп берели.</verse>
				<verse number="37">Эй, сизиң алыхезретиңиз, сиз шаларың шасысыңыз. Гөгүң Худайы саңа шалык, гүйч, гудрат ве шөхрат берди.</verse>
				<verse number="38">Әхли ерде яшаян ынсанлары, ябаны хайванлары, гөкдәки гушлары сениң ыгтыярыңа табшырды. Оларың хеммесиниң үстүнден сени хөкүмдар гойды. Сап алтындан болан келле бу сенсиң!</verse>
				<verse number="39">Сениң патышалыгыңдан соңра сениңкиден пес болан башга бир патышалык пейда болар. Соңра тутуш ер йүзүне хөкүмдарлык этҗек үчүнҗи бир бүрүнч патышалык гелер.</verse>
				<verse number="40">Дөрдүнҗи патышалык демир ялы гүйчли болар, чүнки демриң әхли зады мынҗырадышы ялы, ол хем буларың хеммесини гырып түкедер.</verse>
				<verse number="41">Аякларың ве бармакларың ярысының тоюндан, ярысының болса демирдендигини гөрдүң. Бу болса бөлүнен патышалыгы аңладяр. Демриң тоюн билен гарыландыгыны гөршүң ялы, онда бираз демриң гүйҗи болар.</verse>
				<verse number="42">Аякларың бармакларының ярысының демирден, ярысының хем тоюндан болмагы, бу патышалыгың бир бөлегиниң гүйчли, бир бөлегиниң болса эҗиз болҗакдыгыны аңладяр.</verse>
				<verse number="43">Гөршүң ялы, демриң тоюн билен гарылмагы халкларың гыз алшып-бершип, бири-бирлери билен гарышҗакдыкларыны аңладяр. Эмма демриң тоюн билен гарылып билмейши ялы, олар хем бири-бирлери билен гарышып билмезлер.</verse>
				<verse number="44">Шол патышаларың дөврүнде Гөгүң Худайы хич вагт даргадылмаҗак, башга халкың элине гечмеҗек бир патышалык гурар. Бу патышалык бейлеки патышалыкларың әхлисини ёк эдип, оларың соңуна чыкар, өзи болса эбедилик галар.</verse>
				<verse number="45">Сениң өзүңиң гөршүң ялы, адам эли дегмезден дагдан гопан даш демри, бүрүнҗи, тойны, күмши ве алтыны чым-пытрак этди. Бейик Худай мундан соң нәмелериң болҗагыны патыша аян этди. Бу дүйш догрудыр ве онуң ёргуды-да хакыкатдыр!»</verse>
				<verse number="46">Соңра Небукаднесар патыша ере йүзин дүшүп, Даныеле тагзым этди. Оңа галла садакасыны ве якымлы ыслы түтетги хөдүр этмеклерини буюрды.</verse>
				<verse number="47">Патыша Даныеле: «Сен бу сыры ачып билдиң. Хакыкатдан-да, сениң Худайың худайларың Худайы, патышаларың Таңрысы ве сырлары аян эдйән Худайдыр» дийди.</verse>
				<verse number="48">Соңра патыша Даныеле ёкары везипе берди, оңа көп гымматбаха совгатлар этди. Оны тутуш Бабыл велаятына ёлбашчы белледи ве әхли Бабыл акылдарларына баштутан гойды.</verse>
				<verse number="49">Даныел патышадан хайыш эдип, Шадрагы, Мейшагы ве Абеднегоны Бабыл велаятының ёкары везипелерине беллетди, эмма Даныелиң өзи көшкде галды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Небукаднесар патыша бир алтын хейкел ясатды. Онуң бойы алтмыш, ини алты тирсекди. Патыша хейкели Бабыл велаятының Дейра диен дүзлүгинде дикди.</verse>
				<verse number="2">Соңра Небукаднесар патыша хәкимлере, сердарлара, везирлере, геңешчилере, хазынадарлара, казылара, канун гөзегчилерине ве велаятың әхли хан-беглерине чапар ёллап, олара хейкелиң ачылыш дабарасына гатнашмакларыны буюрды.</verse>
				<verse number="3">Шейлеликде хәкимлер, сердарлар, везирлер, геңешчилер, хазынадарлар, казылар, канун гөзегчилери ве велаятың әхли хан-беглери Небукаднесар патышаның дикен хейкелиниң ачылыш дабарасына йыгнанышдылар. Олар Небукаднесарың дикен хейкелиниң өңүнде дуркалар,</verse>
				<verse number="4">җарчы батлы сес билен шуны ыглан этди: «Эй, халклар, миллетлер, уруглар! Сизе шейле буйрук берилйәр:</verse>
				<verse number="5">Сурнайың, түйдүгиң, лираның, үчбурч лираның, арфаның, депрегиң ве бейлеки саз гуралларының сесини эшиден бадыңыза Небукаднесар патышаның дикен алтын хейкелиниң өңүнде ере йүзин дүшүп сежде эдиң.</verse>
				<verse number="6">Ере йүзин дүшүп сежде этмедик адам дуран еринде янып дуран күрә ташланҗакдыр».</verse>
				<verse number="7">Шейлеликде, сурнайың, түйдүгиң, лираның, үчбурч лираның, арфаның, депрегиң ве бейлеки саз гуралларының сеси эшидилен бадына әхли халклар, миллетлер ве уруглар ере йүзин дүшүп, Небукаднесар патышаның дикен алтын хейкелине сежде этдилер.</verse>
				<verse number="8">Эдил шол вагт бабыллылардан кәбирлери патышаның хузурына гелип, яхудылары яманладылар.</verse>
				<verse number="9">Олар Небукаднесар патыша шейле дийдилер: «Патыша бакы яшасын!</verse>
				<verse number="10">Эй, патыша, сен сурнайың, түйдүгиң, лираның, үчбурч лираның, арфаның, депрегиң ве бейлеки саз гуралларының сеси эшидилен бадына әхли киши ере йүзин дүшүп, алтын хейкеле сежде этмели дийип буйрук бердиң.</verse>
				<verse number="11">Ере йүзин дүшүп сежде этмедигиң янып дуран күрә ташланҗакдыгыны дуйдурыпдың.</verse>
				<verse number="12">Ине, Бабыл велаятында сениң ёкары везипелере беллән Шадрак, Мейшак ве Абеднего атлы яхудыларың бар. Ине, патышахым, шол адамлар сениң буйругыңа боюн эгмейәрлер. Олар сениң худайларыңа гуллук этмейәрлер ве сениң дикен алтын хейкелиңе сежде этмейәрлер».</verse>
				<verse number="13">Шонда Небукаднесар гахар-газаба мүнүп, Шадрагы, Мейшагы ве Абеднегоны гетирмеклерини буюрды. Шейдип, олары патышаның хузурына гетирдилер.</verse>
				<verse number="14">Небукаднесар олара: «Эй, Шадрак, Мейшак, Абеднего, сиз хакыкатдан хем мениң худайларыма гуллук этмейәрсиңизми, дикен алтын хейкелиме сежде этмейәрсиңизми?</verse>
				<verse number="15">Энтек хем бир пилле, сиз сурнайың, түйдүгиң, лираның, үчбурч лираның, арфаның, депрегиң ве бейлеки саз гуралларының сесини эшиден бадыңыза йүзүңизи ере берип, мениң дикен хейкелиме сежде этмәге тайяр болсаңыз не ягшы. Эмма сежде этмекден боюн гачырсаңыз, дуран ериңизде янып дуран күрә ташланарсыңыз. Сизи мениң элимден халас эдип билҗек худай бармыка?» дийди.</verse>
				<verse number="16">Шадрак, Мейшак ве Абеднего Небукаднесар патыша шейле җогап бердилер: «Бу ягдайда өзүмизи сенден горамагың гереги ёк.</verse>
				<verse number="17">Эй, патышахым, бизи янып дуран күреден халас эдип билйән Худай – бу бизиң гуллук эдйән Худайымыздыр, Ол бизи сениң элиңден халас эдер.</verse>
				<verse number="18">Йөне Ол бизи халас этмесе-де, эй, патышахым, шуны билип гойгун: биз сениң худайларыңа гуллук этмерис, сениң дикен алтын хейкелиңе сежде этмерис».</verse>
				<verse number="19">Шундан соң Шадрага, Мейшага ве Абеднего гаршы Небукаднесарың гахар-газабы от болуп туташды. Гахардан яңа хатда онуң йүзи гамашып гитди. Ол янып дуран күрәни адатдакысындан хем еди эссе артык гыздырмакларыны буюрды.</verse>
				<verse number="20">Шейле хем ол гошунындакы иң гүйчли эсгерлере Шадрагың, Мейшагың ве Абеднегоның эл-аягыны даңып, олары янып дуран күрә ташламакларыны буюрды.</verse>
				<verse number="21">Шейлеликде, узын көйнекли, донлы, селлели ве бейлеки гейим-геҗимли халда эл-аякларыны даңып, олары янып дуран күрә ташладылар.</verse>
				<verse number="22">Патышаның буйругының җуда беркдиги себәпли күре ченденаша гыздырландыгы үчин, Шадрагы, Мейшагы, Абеднегоны ода ташлан адамлар онуң ховруна яндылар.</verse>
				<verse number="23">Шадрак, Мейшак ве Абеднего болса даңлып, янып дуран күрәниң ичине йыкылдылар.</verse>
				<verse number="24">Шол вагт Небукаднесар патыша горкудан яңа аңк болуп, хайран галып, чалтлык билен өр-боюна галды. Ол геңешчилерине йүзленип: «Бизиң даңып, одуң ичине атанымыз үч адам дәлмиди нәме?» дийди. Олар: «Догры, эй, патышахым!» дийип җогап бердилер.</verse>
				<verse number="25">Патыша: «Эмма мен одуң ичинде гезип йөрен, эл-аягы чөзүлен дөрт адамы гөрйәрин. Олара хич хили зепер етмәндир ве оларың дөрдүнҗисиниң кешби худайларың бириниңкә меңзейәр» дийди.</verse>
				<verse number="26">Онсоң Небукаднесар янып дуран күрәниң агзына голай барып: «Эй, Бейик Худайың садык гуллары Шадрак, Мейшак ве Абеднего, дашары чыкың! Бәри гелиң!» дийди. Шейдип, Шадрак, Мейшак ве Абеднего одуң ичинден чыкдылар.</verse>
				<verse number="27">Эмирлер, сердарлар, хәкимлер ве патышаның геңешчилери үйшүп, одуң бу адамлара хич хили зыян етирмәндигини гөрдүлер. Оларың башларындакы сачлары-да чиркизилмәнди, донларына-да зепер етмәнди, хатда оларың үстүне одуң ысы хем урманды.</verse>
				<verse number="28">Небукаднесар шейле дийди: «Шадрагың, Мейшагың ве Абеднегоның Худайына алкыш болсун! Перишдесини иберип, Өзүне бил баглан гулларыны халас этди. Олар патышаның буйругына боюн болмадылар. Өзлериниң Худайындан башга худая гуллук я сежде этмезлик үчин, җанларыны ховп астына салдылар.</verse>
				<verse number="29">Шонуң үчин хем мен перман чыкарярын: Шадрагың, Мейшагың ве Абеднегоның Худайына гаршы күпүр геплән хер бир халкың, миллетиң я-да уругың эл-аягы чапылып, өй-өвзары вейран эдилҗекдир. Чүнки шунуң ялы халас эдип билҗек башга хич бир худай ёкдур».</verse>
				<verse number="30">Соңра патыша Шадрагы, Мейшагы ве Абеднегоны Бабыл велаятында хас-да ёкары везипелере белледи.</verse>
				<verse number="31">Небукаднесар патыша ер йүзүнде яшаян әхли халклара, миллетлере ве уруглара шейле хабары иберди: «Өйлериңиз абадан болсун!</verse>
				<verse number="32">Мен сизе Бейик Худайың өзүме гөркезен аламатларыдыр мугҗызаларыны ыглан этмеги макул билдим.</verse>
				<verse number="33">Онуң аламатлары нәхили бейик! Мугҗызалары хем нәхили гүйчли! Онуң патышалыгы эбеди шалыкдыр! Хөкүмдарлыгы несилден-несле довам эдер».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Мен Небукаднесар өйүмде рахат, көшгүмде шады-хоррамлыкда яшаярдым.</verse>
				<verse number="2">Мен бир дүйш гөрдүм, ол мени гаты горкузды. Ятыркам хыялларым ве гөрен гөрнүшлерим мени ховсала салды.</verse>
				<verse number="3">Шонда мен бу дүйши ёрдурмак үчин Бабылың әхли акылдарларыны хузурыма гетирмеклерини буюрдым.</verse>
				<verse number="4">Онсоң җадыгөйлер, палчылар, мүнечҗимлер ве билгичлер гелдилер. Мен олара гөрен дүйшүми гүррүң бердим, эмма олар оны ёруп билмедилер.</verse>
				<verse number="5">Ахыры мениң худайымың адына гөрә Белтешасар дийлип атландырылан, мукаддес худайларың рухы билен долдурылан Даныел хузурыма гелди. Мен оңа дүйшүми гүррүң бердим:</verse>
				<verse number="6">«Эй, җадыгөйлериң башлыгы Белтешасар, сениң мукаддес худайларың рухы билен долдурыландыгыңы билйәрин. Ислендик бир гизлин сыры ачмак сениң үчин кын дәлдир. Мениң гөрен дүйшүме гулак гой-да, онуң ёргудыны маңа айдып бер.</verse>
				<verse number="7">Ине, мениң ятыркам гөрен дүйшүм: ериң ортасында бир агач барды, онуң бойы дийсең гаты белентди.</verse>
				<verse number="8">Агач беленде өсүп, хас гүйчленди, башы барып, гөк асмана диренди, ол дүнйәниң чар күнҗүнден гөрүнйәрди.</verse>
				<verse number="9">Онуң япраклары шейле гөзелди, дийсең болелин мивеси барды. Ол хеммелере иймәге етҗекди, ябаны хайванлар онуң саясында ятярды, гөгүң гушлары шахасында хөвүртгелейәрди, әхли җанлы-җандарлар шондан иймитленйәрди.</verse>
				<verse number="10">Хыялыма ятыркам гөрен дүйшүм үзнүксиз гелип дурды, ине, гөкден бир гөзегчи перишде инип гелйәрди.</verse>
				<verse number="11">Ол батлы сес билен гыгырып, шейле дийди: „Агаҗы кесиң, шахаларыны дөвүң, япракларыны ёлуң, мивесини пытрадың. Гой, хайванлар онуң ашагындан гачсынлар, гушлар онуң шахасындан учсунлар.</verse>
				<verse number="12">Эмма онуң көкүни ве дамарыны дашына демир ве бүрүнч айлап, мейдан отларының арасында гоюң. Гой, ол гөгүң чыгы билен ювунсын. Чөл хайванлары билен бирликде ердәки отлардан пай алсын.</verse>
				<verse number="13">Онуң ынсан йүреги алнып, дерегине хайван йүреги берилсин. Онуң үстүнден еди пасыл айлансын.</verse>
				<verse number="14">Бу хөкүм гөзегчилериң карары билен чыкды. Бу чөзгүт перишделериң буйругы билен берилди. Әхли җанлы-җандарлар шуны билсин: ынсан патышалыгының үстүнден Бейик Худай хөкүм сүрйәр. Ол патышалыгы Өз ислән адамына берйәр. Ынсаның иң песини онуң үстүнден гойяр“.</verse>
				<verse number="15">Ине, мен Небукаднесарың гөрен дүйши шудур! Эй, Белтешасар, инди мунуң ёргудыны маңа аян эт, чүнки патышалыгымдакы акылдарларың хич бири бу дүйши ёруп билмеди. Йөне сен башарарсың, чүнки сен мукаддес худайларың рухы билен долдурылансың».</verse>
				<verse number="16">Шонда Белтешасар, ягны Даныел бир салым агыр пикире чүмди. Пикирлери оны ховсала салды. Патыша: «Белтешасар, сени агыр үнҗә гоян бу дүйш ве онуң ёргуды болаймасын» дийди. Белтешасар оңа шейле җогап берди: «Эй, җенабым, гой, бу дүйш сени йигренйәнлериң, онуң ёргуды болса душманларыңың башына гелсин!</verse>
				<verse number="17">Сениң гөрен бу агаҗың, ягны белент ве гүйчли, бойы асмана етип дуран, дүнйәниң чар күнҗүнден хем гөрнүп дуран,</verse>
				<verse number="18">овадан япраклары, хеммелере етҗек дийсең бол мивеси болан, көлегесинде ябаны хайванларың ятян, шахаларында гөгүң гушларының хөвүртгелейән агаҗы,</verse>
				<verse number="19">эй, патыша, бу агач сенсиң! Сен улалып гүйчлендиң. Бейиклигиң гитдигиче өсүп, гөге етди, хөкүмдарлыгың дүнйәниң чар күнҗегине яйрады.</verse>
				<verse number="20">Эй, патыша, сен бир гөзегчи перишдәниң гөкден ашак инип гелйәнини гөрдүң. Ол: „Агаҗы кесип, оны ёк эдиң, эмма онуң көкүниң ве дамарының дашына демир хем бүрүнч айлап, мейдан отларының ичинде гоюң. Үстүнден еди пасыл гечйәнчә, гой, ол гөгүң чыгы билен ювунсын ве чөл хайванлары билен биле пай алсын“ дийди.</verse>
				<verse number="21">Эй, патышахым, дүйшүң ёргуды шудур: Бейик Худайың эмр эден хөкүми гелҗекде сениң башыңдан инер.</verse>
				<verse number="22">Сен ынсанлар арасындан ковлуп, ябаны хайванлар билен яшарсың. Өкүз ялы от иерсиң, гөгүң чыгы билен ювнарсың. Ынсан патышалыгының үстүнден Бейик Худайың хөкүм сүрйәндигине ве оны Өзүниң ислән адамына берйәндигине дүшүнйәнчәң, сениң үстүңден еди пасыл айланар.</verse>
				<verse number="23">Агаҗың көкүниң ве дамарының гоюлмагы барада буйрук берлиши ялы, сен Гөкдәкиниң хөкүмдарлыгына гөз етирениңден соң, патышалыгың тәзеден дикелдилер.</verse>
				<verse number="24">Шонуң үчин хем, эй, шахым, мениң маслахатымы кабул эт: гүнәлериңден адалатың билен, языкларыңдан гарыплара рехим этмегиң билен дын. Белки шонда асудалыгың мөхлети узар».</verse>
				<verse number="25">Буларың хеммеси Небукаднесар патышаның башына гелди.</verse>
				<verse number="26">Он ики ай геченден соң, ол Бабылың ша көшгүниң ёкарсында гезмеләп йөрди.</verse>
				<verse number="27">Патыша: «Бу патыша пайтагты болсун дийип, шан-шөхратым үчин өз гудратлы гүйҗүм билен гуран бейик Бабылым дәлми?» дийди.</verse>
				<verse number="28">Энтек патышаның сөзлери агзындака, гөкден бир оваз гелди: «Эй, Небукаднесар патыша, саңа ине, шу ыглан эдилйәр: патышалык сенден алынды!</verse>
				<verse number="29">Сен ынсанлар арасындан ковлуп, ябаны хайванлар билен яшарсың. Өкүзлер ялы от иерсиң. Ынсан патышалыгының үстүнден Бейик Худайың хөкүм сүрйәндигине ве оны Өзүниң ислән адамына берйәндигине дүшүнйәнчәң, сениң үстүңден еди пасыл айланар».</verse>
				<verse number="30">Небукаднесарың гаршысына чыкарылан бу хөкүм шол вагтың өзүнде амала ашды. Ол ынсанлар арасындан ковулды, өкүзлер ялы от ийди, онуң эндамы гөгүң чыгы билен ювулды. Сачы бүргүдиң елеги ялы, дырнаклары гушларың пенҗеси ялы өсди.</verse>
				<verse number="31">Белленен мөхлет доланда, мен Небукаднесар гөзлерими гөге дикдим ве акылыма гелдим. Мен Бейик Худая алкыш айтдым. Бакы Яшаяны шөхратландырдым, хорматладым. Онуң хөкүмдарлыгы эбеди хөкүмдарлыкдыр. Патышалыгы несилден-несле довам эдер.</verse>
				<verse number="32">Дүнйәниң әхли илаты хич зат сайылар. Гөгүң гошунына хем, ер йүзүниң илатына хем Өз ислән задыны эдер. Онуң элини саклап, «Сениң эдйәниң нәме?» дийҗек хич ким ёкдур.</verse>
				<verse number="33">Шол вагт мен акылыма гелдим. Патышалыгымың шөхраты үчин мениң хорматым ве мертебәм тәзеден дикелдилди. Геңешчилерим ве төрелерим мениң голастыма доланып гелдилер. Мен ене-де патышалыгыма говушдым. Шөхратыма ене-де шөхрат гошулды.</verse>
				<verse number="34">Инди мен Небукаднесар гөгүң Патышасыны өвги билен бейгелдип хорматлаярын. Чүнки Онуң әхли ишлери хакыкат, ёллары адалатдыр. Текепбирлери песелтмәге Онуң гүйҗи етйәндир.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Белшасар шалык тагтына чыкандан соң, төрелериниң мүңүси үчин улы мейлис гурады ве олар билен биле шерап ичди.</verse>
				<verse number="2">Белшасар шерапдан кейпленип, атасы Небукаднесарың Иерусалимдәки ыбадатханадан алып гайдан алтын ве күмүш гап-гачларыны гетирмеклиги буюрды. Патыша, онуң төрелери, аяллары ве гырнаклары шерабы шолара гуюп ичмекчидилер.</verse>
				<verse number="3">Шейдип, Иерусалимдәки ыбадатханадан Худайың өйүнден алнып гайдылан алтын гап-гачлары гетирдилер. Патыша, онуң төрелери, аяллары ве гырнаклары шерабы шолара гуюп ичдилер.</verse>
				<verse number="4">Олар шерап ичип, алтындан, күмүшден, бүрүнчден, демирден, агачдан ве дашдан ясалан худайлары алкышладылар.</verse>
				<verse number="5">Шол пурсатда бир ынсан элиниң бармаклары пейда болуп, чыраданың гапдалындакы ша көшгүниң диварының йүзүне бир затлар язмага башлады. Патышаның язян эле гөзи дүшди.</verse>
				<verse number="6">Патышаның йүзүнде реңк-пет галмады, пикирлери оны ховсала салды. Онуң сүңңи саңңылдап, дызлары бири-бирине дегип сандырап башлады.</verse>
				<verse number="7">Патыша: «Палчылары, мүнечҗимлери ве билгичлери гетириң» дийип, батлы сес билен гыгырды. Ол Бабыл акылдарларына йүзленип: «Кимде-ким шу язгыны окап, онуң манысыны дүшүндирип берсе, гырмызы дон япылып, онуң бойнуна алтын зынҗыр дакылар ве патышалыкда ол мениң саг элим болар» дийди.</verse>
				<verse number="8">Онсоң патышаның әхли акылдарлары ичери гирдилер, эмма олар патыша бу язгыны не окап берип, не-де онуң манысыны дүшүндирип билдилер.</verse>
				<verse number="9">Мундан соң Белшасар патыша гаты ховсала дүшди, онуң йүзүнде реңк-пет галмады, төрелери хем алҗыраңңылыга дүшдүлер.</verse>
				<verse number="10">Патышаның хем-де онуң төрелериниң сесини эшидип, патышаның эҗеси мейлисхана гелди. Патышаның эҗеси шейле дийди: «Патыша бакы яшасын! Пикирлериң сени ховсала салмасын, йүзүңиң реңки солмасын.</verse>
				<verse number="11">Сениң патышалыгыңда мукаддес худайларың рухы билен долдурылан бир адам бар. Атаңың дөврүнде ол нураналыгы, дүшүнҗелилиги, худайлар ялы пайхаслылыгы билен өзүни танатдырды. Атаң Небукаднесар патыша оны җадыгөйлериң, палчыларың, мүнечҗимлериң ве билгичлериң үстүнден баштутан эдип гойды.</verse>
				<verse number="12">Патышаның Белтешасар дийип ат берен бу Даныелине дүйшлери ёрмакда, тапмачалары билмекде, кын ягдайдан чыкалга тапмакда йити аң, билим ве дүшүнҗе берлипдир. Инди Даныели чагырт, бу язгының манысыны саңа ол айдып берер».</verse>
				<verse number="13">Шондан соң Даныели патышаның хузурына гетирдилер. Патыша Даныеле шейле дийди: «Патыша атамың Яхудадан есир эдип гетирен Даныели сенми?</verse>
				<verse number="14">Мен сенде худайларың рухуның бардыгыны, саңа йити аң, дүшүнҗе ве бейик пайхаслылык берлендигини эшитдим.</verse>
				<verse number="15">Бу язгыны окап, онуң нәме аңладяндыгыны маңа айдып бермеклери үчин акылдарлары, палчылары хузурыма гетирдилер, эмма олар мунуң нәме аңладяндыгыны дүшүндирип билмедилер.</verse>
				<verse number="16">Йөне сениң дүйшлери ёруп, кын меселелери чөзүп билйәндигиңи эшитдим. Инди сен бу язгыны окап, онуң манысыны маңа дүшүндирип берсең, саңа гырмызы дон япылар, бойнуңа алтын зынҗыр дакылып, патышалыкда мениң саг элим боларсың».</verse>
				<verse number="17">Шонда Даныел патыша шейле җогап берди: «Пешгешлериң, гой, өзүңе галсын, сылаг-серпайларыңы-да башга бирине бер! Йөне мен язгыны окап, манысыны саңа дүшүндирип берейин.</verse>
				<verse number="18">Эй, патыша, Бейик Худай сениң атаң Небукаднесара патышалык, бейиклик, шан-шөхрат ве хормат берди.</verse>
				<verse number="19">Худайың оңа берен бейиклигинден яңа әхли халклар, миллетлер ве уруглар ондан горкуп сандырашярдылар. Ол ислән адамыны өлдүрип, ислән кишисини-де дири гойярды. Халаныны бейгелдип, халаныны-да песелдйәрди.</verse>
				<verse number="20">Эмма ол доңйүрек болуп, текепбирлик билен гопбамсы херекет эденде, патышалык тагтындан дүшүрилди ве шөхраты элинден алынды.</verse>
				<verse number="21">Ол ынсанлар арасындан ковулды, аңы хайван аңына өврүлди. Ынсан патышалыгының үстүнден Бейик Худайың хөкүм сүрйәндигине ве патышалыгы Өзүниң ислән адамына берйәндигине дүшүнйәнчә, ол ябаны эшеклер билен яшады, өкүзлер ялы от ийди, эндамы гөгүң чыгы билен ювулды.</verse>
				<verse number="22">Эмма сен, онуң оглы Белшасар, буларың барыны билип дуркаңам йүрегиңи песпәл тутмадың!</verse>
				<verse number="23">Гайтам, өзүңи гөгүң Таңрысына гаршы гоюп, текепбирлик этдиң. Онуң ыбадатханасының гап-гачларыны сениң хузурыңа гетирдилер. Сениң өзүң, төрелериң, аялларың ве гырнакларың олара шерап гуюп ичдиңиз. Гөрмейән, эшитмейән ве билмейән, күмүшден, алтындан, бүрүнчден, демирден, агачдан, дашдан ясалан худайлары алкышладыңыз. Эмма җаныңызы Өз элинде саклаян ве әхли ёлларыңыза гөз-гулак болян Худайы шөхратландырмадыңыз.</verse>
				<verse number="24">Шонуң үчин хем Ол бир эл гойберип, шейле язгыны яздырды.</verse>
				<verse number="25">Язылан язгы шудур: МЕНЕ, МЕНЕ, ТЕКЕЛ ве ПАРСИН.</verse>
				<verse number="26">Бу сөзлериң манысы шейле: МЕНЕ Худай сениң патышалыгыңың мөхлетини хасаплап, оны соңлады.</verse>
				<verse number="27">ТЕКЕЛ сен терезиде чекилдиң ве еңил чыкдың.</verse>
				<verse number="28">ПЕРЕС патышалыгың бөлүнип, мадайлара ве парслара берилди».</verse>
				<verse number="29">Шундан соң Белшасарың буйругы боюнча Даныеле гырмызы дон япдылар, бойнуна алтын зынҗыр дакдылар ве оны патышаның саг эли дийип җар этдилер.</verse>
				<verse number="30">Бабыл патышасы Белшасар шол гиҗе өлдүрилди.</verse>
				<verse number="31">Патышалыгы алтмыш ики яшлы мадайлы Дарюш элине алды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">Дарюш өз патышалыгының үстүнден йүз йигрими саны хәким беллемеги макул билди. Олар тутуш патышалыгың үстүнден гарамалыдылар.</verse>
				<verse number="2">Бу хәкимлериң хем үстүнден середер ялы үч саны везир гойды. Патышаны алада гоймаз ялы хәкимлер бу везирлере хасабат бермелидилер. Үч везириң бири хем Даныелди.</verse>
				<verse number="3">Өзүниң йити зехини билен Даныел деррев бейлеки везирлериң ве хәкимлериң әхлисинден тапавутланды. Патыша оны тутуш патышалыгың үстүнден гараян эдип беллемегиң ниетиндеди.</verse>
				<verse number="4">Шейлеликде, везирлер ве хәкимлер патышалык ишлеринде Даныелиң үстүнден арз эдер ялы бахана гөзлемәге башладылар. Эмма олар арз эдер ялы ондан хич хили язык тапмадылар, чүнки Даныел вепалыды. Ондан хич хили ялңышлык я язык тапылмады.</verse>
				<verse number="5">Ол адамлар: «Даныеле гаршы онуң Худайының кануны билен багланышыклы бир затлар тапаймасак, ондан башга айып тапып билмерис» дийишдилер.</verse>
				<verse number="6">Онсоң ол везирлер, хәкимлер дил дүвшүп, патышаның янына гелдилер ве оңа: «Дарюш патыша бакы яшасын!</verse>
				<verse number="7">Патышалыгың әхли везирлери, сердарлары, хәкимлери, геңешчилери ве эмирлери патышаның бир перман чыкарып, оны гүйҗе гиризмеги барада өзара маслахатлашдылар. Эй, патышахым, кимде-ким отуз гүнүң довамында сенден башга бир ынсана я-да худая дилег эдип йүз тутса, ёлбарслы чукура ташлансын.</verse>
				<verse number="8">Эй, шахым, мадайларың ве парсларың ятырылмаҗак кануны хөкмүнде хич вагт үйтгедилмез ялы, шу карары тассыкла ве пермана гол чек» дийдилер.</verse>
				<verse number="9">Шейдип, Дарюш патыша бу пермана ве карара гол чекди.</verse>
				<verse number="10">Пермана гол чекиленини биленден соң, Даныел өйүне гайтды. Онуң ёкаркы отагының пенҗирелери Иерусалиме тарап бакярды. Даныел өңки эдиши ялы, дызына чөкүп, гүнде үч гезек өз Худайына дилег эдйәрди ве Онуң өңүнде шүкүр эдйәрди.</verse>
				<verse number="11">Шонда дил дүвшен адамлар гелип, Даныелиң өз Худайына дилег эдип ялбарып отураныны гөрдүлер.</verse>
				<verse number="12">Олар патышаның янына барып, онуң перманы хакда сөз ачып: «Эй, патышахым! Отуз гүнүң ичинде сенден башга бир ынсана я-да худая дилег эдениң ёлбарслы чукура ташланҗакдыгы барадакы пермана гол чекмәнмидиң нәме?» дийдилер. Патыша олара: «Мадайларың ве парсларың ятырылмаҗак кануны хөкмүнде бу сөз догрудыр» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="13">Олар: «Шахым, Яхудадан есир эдилип гетириленлериң бири болан Даныел сени-де, сениң мөхүр басан перманыңы-да әсгермән, гүнде үч гезек дилег эдйәр» дийип, патыша хабар бердилер.</verse>
				<verse number="14">Бу сөзлери эшидип, патыша агыр үнҗә батды. Ол Даныели халас этмеги йүрегине дүвди. Хатда Гүн батянча, оны халас этмәге чалышды.</verse>
				<verse number="15">Шол вагт адамлар үйшүп, патышаның янына гелдилер ве оңа: «Эй, шахым, билип гойгун, мадай ве парс канунына гөрә, патышаның тассык эден карары ве перманы үйтгедилмели дәлдир» дийдилер.</verse>
				<verse number="16">Мундан соң патыша Даныели гетирип, ёлбарслы чукура ташламагы буюрды. Патыша Даныеле: «Гой, сени вепалылык билен гуллук эдйән Худайың халас этсин» дийди.</verse>
				<verse number="17">Бир дашы гетирип, чукурың агзында гойдулар. Даныеле дегишли хич зат үйтгедилмесин дийип, патыша өзүниң ве төрелериниң мөхүрли йүзүги билен дашы мөхүрледи.</verse>
				<verse number="18">Онсоң патыша көшгүне гитди. Оңа гөвнүни гөтерер ялы хич зат гетирилмеди ве ол гиҗесини агыз бекләп гечирди. Онуң гөзүне укы гелмеди.</verse>
				<verse number="19">Сәхер билен даң атан бадына патыша туруп, ёлбарслы чукура тарап ховлукды.</verse>
				<verse number="20">Ол чукура якынлашанда, найынҗар сес билен Даныеле: «Эй, дири Худайың гулы Даныел, вепалылык билен гуллук эдйән Худайың сени ёлбарслардан халас эдип билдими?» дийип гыгырды.</verse>
				<verse number="21">Даныел патыша шейле дийди: «Патыша бакы яшасын!</verse>
				<verse number="22">Мениң Худайым перишдесини иберип, ёлбарсларың агзыны баглады. Олар маңа зепер етирмедилер, чүнки Худайың хузурында мен бигүнә сайылдым. Сениң өңүңде хем, эй, шахым, мен хич бир шер иш эден дәлдирин».</verse>
				<verse number="23">Патыша муңа гаты бегенди ве Даныели чукурдан чыкармаклыгы буюрды. Шейдип, Даныел чукурдан чыкарылды, онда хич хили яра ызы ёкды, чүнки ол өз Худайына бил баглапды.</verse>
				<verse number="24">Патышаның буйругы боюнча Даныели шугуллан адамлары гетирдилер. Олары чагалары ве аяллары билен билеликде ёлбарслы чукура ташладылар. Олар энтек чукурың дүйбүне етмәнкәлер, ёлбарслар олары гапып, әхли сүңклерини оврадып күл этдилер.</verse>
				<verse number="25">Соңра Дарюш патыша бүтин ер йүзүнде яшаян халклара, миллетлере ве уруглара шейле дийип язды: «Өйлериңиз абадан болсун!</verse>
				<verse number="26">Патышалыгыма дегишли ерлерде яшаян хер бир адамың Даныелиң Худайындан сандырап горкмагыны буйрук берйәрин. Ол дири Худайдыр, Ол эбеди Худайдыр. Патышалыгы хич хачан йыкылмаздыр, хөкүмдарлыгы соңсуздыр.</verse>
				<verse number="27">Ол халас эдйәр ве бошадяр. Гөкде хем, ерде хем аламатлардыр мугҗызалар гөркезйәр. Даныели ёлбарсың пенҗесинден халас эден хут Олдур».</verse>
				<verse number="28">Шейдип, патыша Дарюшың ве Парс патышасы Курешиң дөврүнде Даныел ровачланды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">Бабыл патышасы Белшасарың шалыгының биринҗи йылында Даныел ятырка дүйшүнде гөрнүшлер гөрди. Соңра ол дүйшүниң өзенини язып беян этди.</verse>
				<verse number="2">Ол шейле гүррүң берди: «Мен гиҗе бир гөрнүш гөрдүм, ине, гөгүң дөрт шемалының бейик деңзе тарап толкун атяндыгыны гөрдүм.</verse>
				<verse number="3">Деңизден бири-бирине меңземейән дөрт саны улы җандар чыкды.</verse>
				<verse number="4">Биринҗиси ёлбарса меңзейәрди ве онда бүргүдиң ганатлары барды. Мен середип дуркам, онуң ганатлары гопарылып, ерден галды-да, ынсан ялы ики аягының үстүнде дурды. Оңа ынсан йүреги берилди.</verse>
				<verse number="5">Икинҗи бир җандар пейда болды. Ол ая меңзейәрди. Ол бир гапдалына дикелди. Онуң агзындакы дишлериниң арасында үч саны гапырга сүңки барды. Оңа: „Ханы, тур, көп эт ий!“ дийдилер.</verse>
				<verse number="6">Мундан соң гаплаңа меңзеш башга бир җандар гөрдүм, онуң дөрт келлеси, аркасында болса дөрт ганаты барды. Оңа хөкүмдарлык берленди.</verse>
				<verse number="7">Онсоң мен гиҗе шол гөрнүшимде горкунч, айылганч ве гаты гүйчли дөрдүнҗи бир җандары гөрдүм. Онуң әпет улы демир дишлери барды. Ол парчалап иййәрди, галан-гачанларыны болса аяклары билен мынҗырадярды. Бу өзүнден өңки җандарларың хеммесинден тапавутланярды. Онуң он саны шахы барды.</verse>
				<verse number="8">Шахлара үнс берип дуркам, оларың арасындан ене-де башга бир кичиҗик шах пейда болды. Өңки пейда болан шахлардан үчүси онуң өңүнден көки-дамары билен согрулды. Бу шахың ынсаның гөзлерине меңзеш гөзлери ве текепбирлик билен геплейән агзы барды.</verse>
				<verse number="9">Мен середип дуркам тагтлар гурулды. Овалдан Бар Болан тагтында отурды. Онуң гейимлери гар ялы ап-акды, башындакы сачлары хем памык ялы ап-акды. Онуң тагты одуң ялны киминди, тигирлери янып дуран отды.</verse>
				<verse number="10">Өңүнден бир отлы чешме чогуп акярды. Мүңлерче мүңлер Оңа хызмат эдйәрди. Он мүңлерче он мүңлер хузурында дик дурярды. Казыет меҗлиси хөкүме башлады, китаплар ачылды.</verse>
				<verse number="11">Шахың агзындан чыкян текепбир сөзлер мениң үнсүми өзүне чекди. Бу җандар гөзүмиң алнында өлдүрилди ве маслыгы ёк эдилип, янып дуран ода ташланды.</verse>
				<verse number="12">Бейлеки галан җандарларың хем эллеринден хөкүмдарлык алынды, эмма оларың өмүрлериниң мөхлети вагтлайынча узалдылды.</verse>
				<verse number="13">Гиҗе шол гөрнүшимде ынсан оглуна меңзеш бириниң гөгүң булутлары билен гелйәндигини гөрдүм. Ол овалдан Бар Боланың янына якынлашып, Онуң хузурына гетирилди.</verse>
				<verse number="14">Әхли халклар, миллетлер ве уруглар оңа гуллук этсинлер дийип, оңа хөкүмдарлык, шөхрат ве патышалык берилди. Онуң хөкүмдарлыгы совулмаз бакы хөкүмдарлыкдыр. Патышалыгы хич вагт йыкылмаҗак патышалыкдыр».</verse>
				<verse number="15">Гөрен гөрнүшлерим мен Даныели бөврүме пычак санҗылан ялы ховсала салды.</verse>
				<verse number="16">Мен ол ерде дуранларың бирине якынлашып, ондан булара дегишли әхли хакыкаты сорадым. Шейдип, ол маңа бу затларың ёргудыны айдып берди:</verse>
				<verse number="17">«Бу дөрт улы җандар ер йүзүнде дөрт патышаның аяга галҗагыдыр.</verse>
				<verse number="18">Эмма патышалыгы Бейик Худайың мукаддес адамлары аларлар, олар патышалыга хемишелик, өмүрбакы ве эбедилик эелик эдерлер».</verse>
				<verse number="19">Соңра мен бейлеки җандарларың әхлисинден тапавутлы, өрән горкунч, дишлери демирден, дырнаклары бүрүнчден, чейнәп парчалаян, галан-гачанларыны болса аяклары билен мынҗырадян дөрдүнҗи хайван хакында хакыкаты билмек иследим.</verse>
				<verse number="20">Онуң башындакы он шахдан соңра чыкан бир шахың хем нәмедигини билесим гелди. Бу шахың өңүнде өңки үч шах йыкылды. Бу шахың гөзлери ве текепбирлик билен геплейән агзы барды, гөрнүши бейлекилерден хас улуды.</verse>
				<verse number="21">Мен середип дуркам, бу шах Худайың мукаддес адамлары билен уруш этди ве олардан үстүн чыкды.</verse>
				<verse number="22">Онсоң овалдан Бар Болан гелип, Өзүниң мукаддес адамларының хайрына хөкүм чыкарды. Бейик Худайың мукаддес адамлары үчин патышалыгы эелемегиң вагты гелди.</verse>
				<verse number="23">Мениң сөхбетдешим шейле дийди: «Дөрдүнҗи җандар ер йүзүнде дөреҗек дөрдүнҗи патышалыкдыр. Ол әхли патышалыклардан тапавутлы болуп, тутуш ер йүзүни чейнәр, оны депеләп, бөлек-бөлек эдер.</verse>
				<verse number="24">Он шах болса бу патышалыкдан чыкҗак он патышадыр. Булардан соңра өңкүлерден тапавутлы башга бир патыша дөрәп, өңки үч патышаны йыкып ташлар.</verse>
				<verse number="25">Ол Бейик Худая гаршы күпүр гепләр, Бейик Худайың мукаддес адамларыны эзер. Байрамчылык сенелерини ве кануныны үйтгетмәге дырҗашар. Онсоң булар бир вагта, ики вагта, ярым вагта ченли бу патышаның элине берлер.</verse>
				<verse number="26">Эмма казыет меҗлиси хөкүм чыкарар. Онуң хөкүмдарлыгы элинден алнар, вес-вейран болуп, бүтинлей ёк эдилер.</verse>
				<verse number="27">Патышалык, хөкүмдарлык, тутуш гөгүң астындакы патышалыкларың бейиклиги Бейик Худайың мукаддес адамларына берлер. Бу халкың патышалыгы эбеди патышалык болар. Әхли хөкүмдарлар бу халка гуллук эдип, боюн эгерлер».</verse>
				<verse number="28">Ине, шу ерде гүррүң гутаряр. Пикирлерим мен Даныели ховсала салды, йүзүмде реңк-пет галмады, эмма мен бу сөзлери йүрегимде сакладым.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">Патыша Белшасарың патышалыгының үчүнҗи йылында мен Даныел өңки гөренимден башга ене бир гөрнүш гөрдүм.</verse>
				<verse number="2">Гөрнүшде мен өзүми Эйлам велаятындакы Суза галасында гөрдүм. Мен өзүмиң Улай каналының боюнда дурандыгымы гөрдүм.</verse>
				<verse number="3">Мен середип дуркам, каналың кенарында бир гоч гөрдүм. Онуң ики шахы барды. Шахларының икиси хем узынды, йөне бири бейлекисинден хас узынды ве шол узыны соң чыкыпды.</verse>
				<verse number="4">Гочуң гүнбатар, демиргазык ве гүнорта тараплара сүсйәндигини гөрдүм. Хич бир хайван онуң өңүнде дуруп, хич ким онуң элинден гутулып билмейәрди. Ол ислән задыны эдйәрди ве гитдигиче гүйчленйәрди.</verse>
				<verse number="5">Мен сын эдип дуркам, ине, гүнбатардан бир эркеч пейда болды. Ол аягыны ере басмаздан, бүтин ер йүзүни айланып чыкды. Онуң ики гөзүниң ортасында гөзе илип дуран бир шахы барды.</verse>
				<verse number="6">Ол каналың кенарында дуран, мениң гөрен ики шахлы гочумың янына гелип, бар газаплы гүйҗи билен оңа окдурылды.</verse>
				<verse number="7">Мен онуң гоча голай бараныны гөрдүм. Ол гоча газап билен хүҗүм этди, оны сүсүп, ики шахыны-да дөвди. Онуң өңүнде дурмага гочуң гүйҗи ёкды. Эркеч оны ере чалып депеледи. Гочы онуң элинден халас этҗек хич ким ёкды.</verse>
				<verse number="8">Онсоң эркеч хас гүйчленди, эмма онуң гүйҗи хас бейгеленде, онуң шол еке улы шахы дөвүлди ве онуң ерине гөгүң дөрт шемалына гарап дуран дөрт саны гөзе илгинч шах пейда болды.</verse>
				<verse number="9">Оларың биринден башга бир кичиҗик шах пейда болды. Ол гүнорта, гүндогара ве овадан юрда тарап хас улалды.</verse>
				<verse number="10">Кичиҗик шах улалып, асман җисимине ченли барып етди. Ол гошундан, ягны йылдызлардан бирнәчесини ере ташлап депгиледи.</verse>
				<verse number="11">Кичиҗик шах өзүни хатда гошун сердарына ченли бейгелтди. Ол гошун сердарының элинден гүнделик якма гурбанлыгыны алып, мукаддес өйи ёк этди.</verse>
				<verse number="12">Питне турзаны себәпли гүнделик якма гурбанлыгы гошун билен бирликде онуң ыгтыярына берилди. Ол хакыкаты ере чалып, хер бир эден ишинде үстүнлик газанды.</verse>
				<verse number="13">Онсоң мен бир перишдәниң гепләнини эшитдим. Башга бир перишде бу геплән перишдә шейле сораг берди: «Бу гөрнүшде гөрлен затлар хачана ченли довам эдеркә? Хачана ченли гүнделик якма гурбанлыгының ерини вейранчылык гетирйән гозгалаң тутҗакка ве мукаддес өй билен гошун аяк астына ташланып депеленҗеккә?»</verse>
				<verse number="14">Ол: «Бу вака ики мүң үч йүз гиҗе-гүндиз довам эдер. Соңра мукаддес өй адалатсызлыкдан тәмизленер» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="15">Мен Даныел гөрен гөрнүшимден маны чыкармага сынанышяркам, бирденкә ынсан сыпатындакы бири мениң өңүмде пейда болды.</verse>
				<verse number="16">Мен Улай каналының ортасындан бир ынсаның сесини эшитдим, ол гыгырып: «Җебрайыл, бу адама гөрнүшден маны чыкармага көмек эт» дийди.</verse>
				<verse number="17">Шейдип, Җебрайыл мениң дуран ериме гелди. Ол геленде, мен довла дүшүп, өзүми ере ташладым. Эмма ол маңа: «Эй, ынсан оглы, муны билгин, бу гөрнүш ахырзамана дегишлидир» дийди.</verse>
				<verse number="18">Ол маңа бу сөзлери айдярка, хушумдан гидип, ере йүзин йыкылдым, йөне ол мени тутуп, аяк үстүне галдырды.</verse>
				<verse number="19">Җебрайыл маңа шейле дийди: «Диңле, ахыркы гахар-газап гүнлери нәмелериң болҗагыны мен саңа айдайын. Чүнки бу гөрнүш ахырзаманың белленен вагтына дегишлидир.</verse>
				<verse number="20">Сениң гөрен ики шахлы гочуң Мадай ве Парс патышаларыдыр.</verse>
				<verse number="21">Эркеч болса Грецияның патышасыдыр. Онуң ики гөзүниң ортасындакы улы шахы болса онуң илкинҗи патышасыдыр.</verse>
				<verse number="22">Ол шахың дөвлүп, ерине дөрт шахың чыкмагы ол миллетден дөрт патышалыгың чыкҗакдыгыны, йөне оларың илкинҗи патышалык ялы гүйчли болмаҗакдыгыны аңладяр.</verse>
				<verse number="23">Бу дөрт патышалыгың соңы якынлашанда, гүнәлери етҗек дереҗесине етенде, текепбир, дийсең мекир патыша дөрәр.</verse>
				<verse number="24">Ол гүйчленип кувватланар, йөне бу онуң өз гүйҗи билен болмаз. Ол элхенч вейранчылыклар гетирер, эдйән иши ровачланар. Ол гүйчлүлери ве мукаддес адамлары хеләк эдер.</verse>
				<verse number="25">Өз даналыгы билен хилегәрликде үстүнлик газанар ве йүрегинде өзүни бейгелдер. Дуйдурмаздан көп халкы ёк эдер, хатда хөкүмдарларың Хөкүмдарына гаршы чыкар. Эмма онуң өзи ынсан эли дегмезден сынар.</verse>
				<verse number="26">Агшам ве эртир барадакы саңа гөркезилен бу гөрнүш хакыкатдыр. Эмма бу гөрнүши гизлин сакла, чүнки ол узак бир гелеҗеге дегишлидир».</verse>
				<verse number="27">Мен Даныел такатдан дүшдүм, бирнәче гүнләп ярамадым. Соңра аяк үстүне галып, ене-де патышаның ишлери билен мешгул болдум. Мен бу гөрнүше аңка-таңка болдум, оңа дүшүнмедим.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">Аслы мадай болан Ксерксиң оглы Дарюшың патышалыгының биринҗи йылыды. Ол бабыллыларың үстүнден патыша гойлупды.</verse>
				<verse number="2">Онуң шалыгының биринҗи йылында мен Даныел Мукаддес Язгылара сер салдым. Мен олардан Реббиң Ермея пыгамбере иберен сөзүне гөрә, Иерусалимиң етмиш йыллап харабачылыга өврүлип ятҗакдыгына дүшүндим.</verse>
				<verse number="3">Онсоң мен йүзүми Таңры Худая тарап өвүрдим. Агыз бекләп, җул гейнип, күл үстүнде отурып, дилег этдим, Оны агтарып ялбардым.</verse>
				<verse number="4">Мен Худайым Реббе дилег этдим ве тоба эдип, шейле дийдим: «Эй, Таңры, Сени сөййәнлере, буйрукларыны берҗай эдйәнлере әхтини ве бакы сөйгүсини саклаян бейик ве хайбатлы Худай!</verse>
				<verse number="5">Сениң буйрукларыңдан ве хөкүмлериңден йүз өврүп, гүнә газандык, азгынлык этдик, эрбетлик эдип, Сениң гаршыңа баш галдырдык.</verse>
				<verse number="6">Биз патышаларымыза, хан-беглеримизе, ата-бабаларымыза ве юрдуң әхли халкына Сениң адыңдан геплән гулларың пыгамберлере гулак асмадык.</verse>
				<verse number="7">Я Реб, Сенде адалат бар, эмма биз бу гүнки гүн хем йүзүгарадырыс! Бу яхуда халкына, Иерусалимиң илатына, Саңа гаршы эден дөнүклиги себәпли әхли юртлара даргадан халкыңа, якыну-узакда болан бүтин ысрайыллара дегишлидир.</verse>
				<verse number="8">Я Реб, патышаларымызың, хан-беглеримизиң, ата-бабаларымызың йүзүни утанч гапландыр, себәби биз Саңа гаршы гүнә этдик.</verse>
				<verse number="9">Рехимдарлык ве гечиримлилик Таңры Худайымыза махсусдыр, чүнки биз Онуң гаршысына баш галдырдык.</verse>
				<verse number="10">Худайымыз Реббиң сөзүне гулак асмадык, Онуң гуллары болан пыгамберлер аркалы бизе берен канунлары билен йөремедик.</verse>
				<verse number="11">Бүтин Ысрайыл Сениң кануныңы бозуп азды ве Сениң сөзүңе гулак асмакдан боюн гачырды. Шейдип, Худайың гулы Мусаның канунында язылан нәлет башымыздан инди ве касам ерине етди. Себәби биз Саңа гаршы гүнә этдик.</verse>
				<verse number="12">Башымыздан әпет бела-бетерлер индерҗекдиги барада Онуң бизе ве үстүмизден хөкүм сүрйән баштутанларымыза айдан сөзлери берҗай болды. Иерусалимиң башына инен бела гөгүң астындакы хич бир шәхериң үстүнден хич хачан инмәнди.</verse>
				<verse number="13">Эдил Мусаның канунында язылышы ялы, бу белаларың әхлиси бизиң башымыздан инди. Эмма биз этмишлеримизден эл чекип, Худайымыз Ребден мәхир-мухаббет дилемедик, Онуң хакыкатына питива этмедик.</verse>
				<verse number="14">Шонуң үчин Реб бу белаларың аматлы пурсадыны пейләп, олары бизиң башымыздан индерди. Чүнки Худайымыз Реб әхли эдйән ишлеринде адылдыр. Биз болса Онуң сөзүне боюн болмадык.</verse>
				<verse number="15">Эй, Таңры Худайымыз, Сен Өз халкыңы гудратлы голуң билен Мүсүрден чыкардың. Бу гүнки ялы Өз адыңы-да шөхратландырдың! Биз болса гүнә газандык, эрбетлик этдик.</verse>
				<verse number="16">Эй, Таңры, әхли адалатлы ишлериңе гөрә, гахар-газабыңы Өз шәхериң Иерусалимден, мукаддес дагыңдан сов. Бизиң гүнәлеримиз ве ата-бабаларымызың языгы себәпли Иерусалим ве Сениң халкың даш-төверегимиздәки әхли халклара масгара болды.</verse>
				<verse number="17">Эй, Худайымыз, шоңа гөрә инди Өз гулуңың дилегини ве налышыны диңле! Өз хатыраң үчин, эй, Таңрым, вейран болан мукаддес өйүңе Өз нуруңы сач.</verse>
				<verse number="18">Эй, Худайым, диңле ве эшит! Гөзлериңи ачып, бизиң вейранчылыгымыза ве Сениң адың дакылан шәхере серет. Бизиң догручылдыгымыз себәпли дәл-де, эйсем Сениң бейик рехимдарлыгың себәпли өз налышларымызы Сениң хузурыңа гетирдик.</verse>
				<verse number="19">Я Реб, эшит! Багышла, я Реб! Я Реб, диңле ве амала ашыр! Өз хатыраң үчин, эй, Худайым гиҗикдирме! Чүнки шәхер ве халк Сениң адыңы гөтерйәндир!»</verse>
				<verse number="20">Мен дилег эдип, өз гүнәми ве халкым Ысрайылың гүнәсини боюн алып, Худайымың мукаддес дагы үчин Худайым Реббиң хузурында налышларымы аян эдип дурдум.</verse>
				<verse number="21">Шонда агшам гурбанлык берилйән вагты мен энтек дилег эдип дуркам, өңки гөрнүшимде гөрен адамым Җебрайыл чалтлык билен учуп, яныма гелди.</verse>
				<verse number="22">Ол маңа шейле дүшүндирди: «Даныел, мен саңа акыл-пайхас ве дүшүнҗе бермек үчин гелдим.</verse>
				<verse number="23">Сениң налышыңың илки башында шейле буйрук чыкды. Мен хем оны саңа аян этмәге гелдим, чүнки сен җуда сөйүлйәнсиң. Инди болса буйруга гулак гой ве бу гөрнүше дүшүн:</verse>
				<verse number="24">Җенаятчылыгы ёк эдип, гүнәлериң соңуна чыкмак үчин, этмишлерден сапланмак ве эбеди догручыллыгы беркарар этмек үчин, велилиги хем пыгамберлиги мөхүрлемек ве иң мукаддеси сечип-сайламак үчин сениң халкыңа ве мукаддес шәхериңе едийыллык етмиш мөхлет карар эдилди.</verse>
				<verse number="25">Шуны билип гой ве дүшүн: Иерусалими тәзеден дикелтмек үчин чыкан буйрукдан тә сечип-сайланҗак хөкүмдарың дөврүне ченли еди едийыллык гечер. Алтмыш ики едийыллыгың ичинде Иерусалимде мейданчалар ве гарымлар ене-де тәзеден гурлар. Эмма бу хем мушакгатлы заманда болар.</verse>
				<verse number="26">Алтмыш ики едийыллыкдан соң сечип-сайланан хеләк болар ве ондан хич зат галмаз. Гелҗек хөкүмдарың гошуны бу шәхери ве мукаддес өйи вейран эдер. Онуң соңы тупанлы болар, ахырына ченли уруш болар. Вейранчылык болҗагы карар эдилендир.</verse>
				<verse number="27">Хөкүмдар көплер билен бир хепделик берк әхт баглашар. Ярым хепдеден соң болса гурбанлык ве садака бермесини гояр. Эдилен карар онуң башындан инйәнчә, бу вейран эдиҗи хөкүмдар ыбадатхананың ичинде вейранчылык гетирйән йигренҗи зады дикер».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">Парс патышасы Курешиң патышалыгының үчүнҗи йылында Белтешасар, ягны Даныеле бир ылхам гелди. Бу ылхам хакыкатды ве бейик бир уршуң болҗакдыгы барадады. Ол бу гөрнүшден маны чыкарып, ылхама дүшүнди.</verse>
				<verse number="2">Шол гүнлер мен Даныел үч хепделәп яс тутдум.</verse>
				<verse number="3">Үч хепде долы тамамланянча, тагамлы нахар иймедим. Агзыма не эт, не шерап дегди, бедениме хем хич хили яг чалмадым.</verse>
				<verse number="4">Биринҗи айың йигрими дөрдүнҗи гүни мен бейик деряның Тигр дерясының кенарында дурдум.</verse>
				<verse number="5">Башымы галдырып серетсем, ине, эгинбашы непис зыгыр матадан, били сап алтындан кемерли бири дурды.</verse>
				<verse number="6">Онуң бедени сары якут ялыды, йүзи йылдырым ялы өвшүн атярды. Гөзлери янып дуран шамчыраг, голлары ве аяклары ялпылдавук бүрүнч ялы ялпылдаярды, сеси улы мәхелләниң галмагалы ялыды.</verse>
				<verse number="7">Мен Даныел ол гөрнүши еке өзүм гөрдүм. Мениң янымдакылар муны гөрмедилер, гайтам олары элхенч горкы гаплап алды, олар гизленмек үчин гачып гитдилер.</verse>
				<verse number="8">Шейдип, мен еке галдым. Бу бейик гөрнүши гөренимде, менде гүйч галмады, йүзүмде реңк-пет галмады, мен такатдан дүшдүм.</verse>
				<verse number="9">Соңра мен онуң сесиниң овазыны эшитдим. Гепләнде онуң сесини эшидип, хушумдан гитдим ве ере йүзин йыкылдым.</verse>
				<verse number="10">Шонда бир эл маңа галташып, дызыма галдырды.</verse>
				<verse number="11">Ол маңа: «Даныел, сен җандан эзиз сөйүлйәнсиң. Мениң саңа айтҗак сөзлериме гулак гой. Тур, аяга гал, чүнки мен сениң яныңа иберилдим» дийди. Ол бу сөзлери айданда, мен титрәп еримден галдым.</verse>
				<verse number="12">Ол сөзүни довам эдип, маңа шейле дийди: «Даныел, горкма, чүнки дүшүнмеги йүрегиңе дүвен ве Худайыңың өңүнде өзүңи песпәл тутан илкинҗи гүнүңден башлап, сениң сөзлериң диңленди ве мен сениң сөзлериң себәпли гелдим.</verse>
				<verse number="13">Эмма Парс патышалыгының сердары йигрими бир гүнләп маңа гаршы дурды. Шол вагт баш сердарлардан бири болан Микайыл маңа көмеге гелди. Мен ол ерде Парс патышалары билен галыпдым.</verse>
				<verse number="14">Мен ахыркы гүнлерде сениң халкыңың башына нәмелериң гелҗегини саңа дүшүндирмәге гелдим, чүнки бу гөрнүш шол гелҗек дөвре дегишлидир».</verse>
				<verse number="15">Ол маңа бу сөзлери айдярка, мен йүзүми ашак салып, дилим тутулды.</verse>
				<verse number="16">Шол вагт ынсана меңзеш бири додакларыма элини дегирди. Мен агзымы ачып геплемәге башладым, өңүмде дурана йүзленип, шейле дийдим: «Эй, җенабым, бу гөрнүш зерарлы мен дерт чекдим, менде гүйч-кувват галмады.</verse>
				<verse number="17">Гулуң болан мен сениң ялы җенабым билен нәдип геплешейин? Менде гүйч-гурбат галмады, демим тутулды».</verse>
				<verse number="18">Онсоң яңкы ынсана меңзеш болан ене-де маңа элини дегирди, мени гүйчлендирди.</verse>
				<verse number="19">Ол маңа: «Җандан эзиз сөйүлйән ынсан, горкма, саңа рахатлык болсун! Дөзүмли ве мерт бол!» дийди. Ол мениң билен геплешенде, мен гүйчлендим ве оңа: «Айдыбер, җенабым, чүнки сен маңа гүйч бердиң» дийдим.</verse>
				<verse number="20">Соңра ол маңа шейле гүррүң берди: «Мениң нәме үчин сениң яныңа гелендигими билйәрсиңми? Инди мен парс сердары билен сөвешмәге ызыма доланмалы. Мен гиденимден соң, Грецияның сердары гелер.</verse>
				<verse number="21">Эмма мен саңа хакыкат китабында нәме языланыны аян эдейин. Маңа олара гаршы сөвешмәге сердарыңыз Микайылдан башга хич ким голдав бермеди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">Мадайлы Дарюшың патышалыгының биринҗи йылында мен Микайылы голдап, оны гүйчлендирмек үчин янында дурдум.</verse>
				<verse number="2">Инди мен саңа хакыкаты айдып берейин. Парс юрдундан ене-де үч патыша чыкар. Дөрдүнҗи патыша оларың хеммесинден бай болар. Ол байлыгының үсти билен гүйчлененде, хеммәни Греция патышалыгына гаршы аяга галдырар.</verse>
				<verse number="3">Соңра гүйчли бир патыша чыкар. Ол бейик патышалыгы билен хөкүм сүрүп, өз исләнини эдер.</verse>
				<verse number="4">Йөне яңы гүйчленип, аяга галан махалы, онуң патышалыгы даргадылып, гөгүң чар тарапына бөлүнер. Патышалык онуң неслине гечмез, онуң ерине патыша боланларың хич бири онуң ялы хөкүм сүрмез. Онуң патышалыгы көки билен согрулып, өз неслинден болмадык башга бирилерине берлер.</verse>
				<verse number="5">Гүнорта патышасы гүйчленер, эмма онуң өз серкерделеринден бири ондан хас гүйчленип, серкердәниң хөкүмдарлыгы хас бейгелер.</verse>
				<verse number="6">Бирнәче йыл геченден соң, гүнорта патышасы демиргазык патышасы билен бирлешер. Ол гызыны демиргазык патышасына берип, онуң билен ярашык баглашар. Эмма ол гыз бу ярашыгың гүйҗүни узак саклап билмез. Патыша хем, онуң тохум-тиҗи хем узак дөвран сүрмез. Шейдип, бу гыз-да, онуң яранлары-да, какасы-да, өзүни голданлар билен биле эле дүшерлер.</verse>
				<verse number="7">Йөне ол гызың какасының, ягны гүнорта патышасының ерине гызың көкүнден бир балдак чыкар, ол демиргазык патышасының гаршысына хүҗүм эдип, онуң галасына гирер. Олар билен сөвешип, еңиш газанар.</verse>
				<verse number="8">Оларың худайларыны, бутларыны, күмүшден ве алтындан ясалан гымматбаха гап-гачларыны олҗа хөкмүнде Мүсүре гетирер. Онсоң ол бирнәче йыллап демиргазык патышасының үстүне чозмаз.</verse>
				<verse number="9">Соңра демиргазык патышасы гүнорта патышасының үстүне чозар, эмма онуң хүҗүми ызына серпикдирилер.</verse>
				<verse number="10">Демиргазык патышасының огуллары сөвеше тайярланып, җуда гүйчли гошун топларлар. Гошун сил кимин сүйшүп гелип, басып алар ве өврүлип ене-де гүнорта патышасының галасына хүҗүм эдер.</verse>
				<verse number="11">Гүнорта патышасы газап атына атланып, демиргазык патышасына гаршы сөвешер. Демиргазык патышасы хем улы бир гошуны аяга галдырар, эмма онуң гошуны душманындан еңлер.</verse>
				<verse number="12">Бу гошун эле дүшенсоң, гүнорта патышасының йүреги галкынар. Йөне ол он мүңлерче адамы өлдүрсе-де, онуң еңши узага чекмез.</verse>
				<verse number="13">Чүнки демиргазык патышасы ене-де өңкүсинден хем хас бейик бир гошун топлар. Бирнәче йылдан соң ол долы ярагланан агыр гошун билен гелер.</verse>
				<verse number="14">Шол дөвүрде биртопар адам гүнорта патышасының гаршысына чыкар. Гөрнүшиң берҗай болмагы үчин сениң халкыңың арасындан гүйҗи зорлар аяга галарлар, эмма олар бүдрәрлер.</verse>
				<verse number="15">Соңра демиргазык патышасы берк диварлы шәхере гелип, онуң диварларына чыкмак үчин япгыт гурар ве бу шәхери басып алар. Гүнорта гошуны хатда өзүниң сайлама гошуны билен-де онуң гаршысында дуруп билмез, оларың гүйчлери етмез.</verse>
				<verse number="16">Демиргазык патышасы өзүне гаршы чыкана ислән задыны эдер, хич ким онуң өңүнде дуруп билмез. Ол овадан юртда өзүни беркарар эдер ве вейран эдиш ыгтыярына эе болар.</verse>
				<verse number="17">Патышалыгының әхли гүйҗүни топлап, душманының үстүне гелмеги йүрегине дүвер. Патышалыгыны хеләк этмек үчин, гүнорта патышасы билен ярашык баглашар, оңа аял берер. Эмма демиргазык патышасының бу гуран хилеси баша бармаз, бу оңа хич хили пейда гетирмез.</verse>
				<verse number="18">Шундан соңра ол үнсүни кенар якасындакы шәхерлере тарап өврер ве оларың көпүсини басып алар. Йөне бир серкерде онуң кемситмелериниң соңуна чыкар, гопбамсылыгы үчин җезасыны берер.</verse>
				<verse number="19">Соңра ол өз юрдуның галаларына тарап өврүлер, йөне бүдрәп йыкылар-да, йитирим болар.</verse>
				<verse number="20">Демиргазык патышасының ерине патышалыгың шөхраты үчин салгыт йыгнамага иберйәнчи бири болар. Ол хем бирнәче гүнден ёк эдилер, йөне бу не гахар үсти билен, не-де сөвеш үсти билен ёк эдилер.</verse>
				<verse number="21">Онуң ерине патышалык хорматына мынасып болмадык бир намарт адам пейда болар. Ол дуйдансыз гелип, патышалыгы мекирлик билен элине алар.</verse>
				<verse number="22">Сил кимин гелип басан гошунлар онуң өңүнден сүпүрилип айрылар, хатда әхт хөкүмдары-да еңлише сезевар болар.</verse>
				<verse number="23">Намарт адам ылалашык баглашмак билен хиле гурар ве кичи гошун билен гүйчленер.</verse>
				<verse number="24">Ол велаята болчулык дөврүнде дуйдансыз барып, ата-бабаларының хич хачан эдип билмедик ишлерини эдер. Талаң, чапавулчылык эдип, олҗаны өз гошунының арасында пайлар. Галаларың гаршысына дилдүвшүк гурар, эмма бу узак гитмез.</verse>
				<verse number="25">Соңра гүйҗүни ве кувватыны җемләп, ол бейик гошун билен гүнорта патышасының гаршысына чыкар. Гүнорта патышасы-да хас улы ве гүйчли гошун билен урша гиришер. Эмма гүнорта патышасы өзүне гаршы гурлан дилдүвшүклер себәпли еңиш газанып билмез.</verse>
				<verse number="26">Онуң сачагындан чөрек иенлер оны вейран эдерлер. Гошуны даргадылып, бир топары урлуп өлдүрилер.</verse>
				<verse number="27">Бу патышаларың икисиниң-де йүрегинде эрбет ниет болар. Олар бир сачагың башында биле отурып, ялан сөзләрлер, йөне бу ёл алмаз, чүнки мунуң соңы белленен вагтда гелер.</verse>
				<verse number="28">Демиргазык патышасы улы байлык билен өз юрдуна доланар, эмма йүреги мукаддес әхте гаршы болар. Ол ниетини амала ашырып, юрдуна доланар.</verse>
				<verse number="29">Белленен вагтда ол ене-де гүнорта өврүлип гелер, эмма бу гезек өңки ялы болмаз.</verse>
				<verse number="30">Китим гәмилери оңа гаршы чыкар. Онсоң ол рухдан дүшүп, ызына өврүлер. Ол газап атына атланып, мукаддес әхте гаршы херекет эдер ве мукаддес әхте хыянат эденлере хормат гояр.</verse>
				<verse number="31">Онуң иберен гошунлары мукаддес ери ве галаны эеләп, олары харама чыкарарлар. Олар гүнделик якма гурбанлыгыны ятырып, вейранчылык гетирйән йигренҗи зады дикерлер.</verse>
				<verse number="32">Ол әхте хыянат эденлери хилегәрлик билен ёлундан аздырар, эмма өз Худайына вепалы халк болса берк дуруп, оңа гаршы херекет эдер.</verse>
				<verse number="33">Халкың арасындакы акыллы адамлар көп кишилере акыл-пайхас берерлер, эмма бирнәче гүнүң довамында олары гылычдан гечирерлер, отда якарлар ве сүргүн эдип таларлар.</verse>
				<verse number="34">Еңлише сезевар боланларында, олара бираз көмек эдилер. Көп адам яранҗаңлык билен олара гошулар.</verse>
				<verse number="35">Галанларың ахырзамана ченли гүнәлеринден сапланмагы, пәкленмеги ве акланмагы үчин акыллы адамлардан бирнәчеси хеләк болар. Чүнки энтек белленен мөхлете вагт бардыр.</verse>
				<verse number="36">Бу патыша өз исләнини эдер. Ол өзүни бейгелдип, хер бир худайдан өзүни ёкары тутар. Хатда худайларың Худайына гаршы күпүр гепләр. Худайың газаплы дөври тамамланянча, патышаның иши ровачланар, чүнки кабул эдилен карар ерине етмелидир.</verse>
				<verse number="37">Ол ата-бабаларының худайларына, хатда аялларың иң сөйгүли худайына хем хормат гоймаз. Ол хич бир худайы сыламаз, ол өзүни хемме затдан ёкарда саяр.</verse>
				<verse number="38">Булара дерек ол галаларың худайына хормат гояр. Ата-бабаларының танамадык худайыны алтын-күмүш, гымматбаха дашлар ве хер дүрли сылаг-серпайлар билен хорматлар.</verse>
				<verse number="39">Ол кесеки худайың көмеги билен галалары беркарар эдер. Патыша өзүни хөкүмдар хөкмүнде кабул эденлери хас артык сылаглар, олары көп адамларың үстүнден хәким гояр. Юрды олара байрак хөкмүнде пайлар.</verse>
				<verse number="40">Ахырзаман вагтында гүнорта патышасы онуң билен чакнышар. Эмма демиргазык патышасы сөвеш арабаларыдыр атлылары ве биртопар гәмилери билен харасат ялы онуң үстүне дөкүлер. Ол юртлара гаршы сөвеш эдип, олары сил дей басар.</verse>
				<verse number="41">Ол овадан юрда гирер ве он мүңлерче адам хеләк болар, эмма Эдомың, Мовабың ве Аммоның ёлбашчылары онуң элинден гачып гутуларлар.</verse>
				<verse number="42">Ол юртлара зарба урар, ондан Мүсүр юрды-да гачып гутулмаз.</verse>
				<verse number="43">Ол алтын-күмүш хазыналарыны ве Мүсүриң әхли байлыгыны өз ыгтыярына гечирер. Ливиялылар ве эфиопиялылар оңа боюн эгерлер.</verse>
				<verse number="44">Эмма гүндогардан ве демиргазыкдан говшан хабарлар оны ховсала салар. Онсоң ол газап атына атланып, көп адамлары өлдүрмек ве бүтинлей ёк этмек үчин ёла дүшер.</verse>
				<verse number="45">Ол өз шалык чадырларыны деңиз билен овадан мукаддес дагың арасында дикер. Эмма онуң өмрүниң соңы гелер, оңа көмек эден тапылмаз».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">«Шол вагт сениң халкыңы гораян баш сердар Микайыл өңе чыкар. Шонда миллетлер дөрәли бәри гөрлүп-эшидилмедик җебир-җепалы дөвүр гелер. Эмма шол вагт сениң халкыңдан ады китапда языланларың әхлиси халас болар.</verse>
				<verse number="2">Топрагың астында ятанларың көпүси оянар: оларың кимси эбеди яшайша говшар, кимси эбеди утанҗа ве йигренҗе дучар болар.</verse>
				<verse number="3">Акыллы адамлар асман шөхлеси дейин нур сачарлар, көп адамлары догры ёла үндәнлер хем йылдызлар дей бакы хем эбедилик ягты сачарлар.</verse>
				<verse number="4">Эмма, сен, Даныел, ахырзамана ченли бу сөзлери гизлин сакла ве бу китабы мөхүрле. Көп адамлар билимини артдырмак үчин өзлерини ол ере, бу ере урарлар».</verse>
				<verse number="5">Соңра мен Даныел середенимде, бири деряның бу кенарында, бейлекиси ол кенарында дуран башга ики адамы гөрдүм.</verse>
				<verse number="6">Сувуң ёкары акымында эгинбашы непис зыгыр матадан эдилен адамдан: «Бу гең затларың соңы хачан гелер?» дийип, оларың бири сорады.</verse>
				<verse number="7">Мен сувуң ёкары акымында эгинбашы непис зыгыр матадан эдилен адамың саг хем чеп элини гөге галдырып, бакы Яшаяның адындан ант ичип: «Бир вагта, ики вагта ве ярым вагта ченли довам эдер. Мукаддес халкың гүйҗи соңуна ченли бүтинлей сындырыландан соңра, бу затларың әхлиси долы тамамланар» диенини эшитдим.</verse>
				<verse number="8">Мен эшитдим, йөне дүшүнмедим. Шонуң үчин ондан: «Җенабым, бу затларың соңы нәхили болар?» дийип сорадым.</verse>
				<verse number="9">Ол маңа шейле дийди: «Даныел, өз ёлуң билен гит. Бу сөзлер ахырзамана ченли гизлин сакланып мөхүрленер.</verse>
				<verse number="10">Көпүси гүнәлеринден сапланар, көпүси пәкленип акланар, эмма ярамаз адамлар шер ишлеринден дөнмезлер. Ярамаз адамларың хич бири-де дүшүнмез, йөне акыллы адамлар дүшүнерлер.</verse>
				<verse number="11">Гүнделик якма гурбанлыгың ятырылып, вейранчылык гетирйән йигренҗи задың дикелдилен вагтындан башлап, бир мүң ики йүз тогсан гүн гечер.</verse>
				<verse number="12">Гарашып, бир мүң үч йүз отуз бәш гүне етен адам нәхили багтлы!</verse>
				<verse number="13">Эмма сен өмрүңиң ахырына ченли өз ёлуң билен гидип, рахатлыкда гөзүңи юмарсың. Ахырзаман гүни тәзеден дирелип, сылаг-серпайыңы аларсың».</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="28">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Яхудада Узыяның, Ётамың, Ахазың хем Хизкияның, Ысрайылда Еховаш оглы Яробгамың патышалык эден дөврүнде, Беериниң оглы Хошея Реббиң сөзи аян болды.</verse>
				<verse number="2">Хошея Реббиң сөзүниң башлангыҗы: Реб Хошея: «Гит-де, зынагәр аяла өйлен. Ол саңа башга эркеклерден чага догруп берер. Чүнки бу юрт Ребден дашлашып, бүтинлей зына эдйәр» диыди.</verse>
				<verse number="3">Онсоң Хошея гидип, Диблайымың гызы Гомере өйленди. Ол гөврели болуп, Хошея үчин бир огул догурды.</verse>
				<verse number="4">Реб оңа айтды: «Оглуң адына Йизрегел дак, чүнки аз вагтдан Йизрегелиң ганы үчин, Ехуның неслине җеза берерин, Ысрайыл патышалыгыны тамамларын.</verse>
				<verse number="5">Шол гүн Йизрегел дересинде Ысрайылың яйыны дөверин».</verse>
				<verse number="6">Гомер ене-де гөврели болуп, гыз догурды. Реб Хошея айтды: «Гызың адына Лорухама дак, чүнки мундан буяна Ысрайыл өйүне рехим эдип гүнәлерини гечмерин.</verse>
				<verse number="7">Яхуда өйүне велин рехим эдерин. Мен олары яй, гылыч, уруш, атлар я атлыларың үсти билен дәл-де, өзлериниң Худайы Реббиң гүйҗи билен халас эдерин».</verse>
				<verse number="8">Гомер Лорухаманы сүйтден айрансоң, гөврели болуп, огул догурды.</verse>
				<verse number="9">Реб Хошея шейле дийди: «Адына Логаммы дак. Чүнки сиз-ә Мениң халкым дәл, Менем сизиң Худайыңыз дәлдирин.</verse>
				<verse number="10">Ысрайыл огуллары деңиз кенарындакы чәге ялы сан-саҗаксыз ве мөчберсиз көп болар. Олара: „Сиз Мениң халкым дәлсиңиз“ дийлен ерде, „сиз дири Худайың огулларысыңыз“ дийлер.</verse>
				<verse number="11">Яхуда ве Ысрайыл халклары яңадан бирлешер, өзлерине бир баш белләп, юртда гүлләрлер. Чүнки Йизрегелиң гүни бейик болар».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">«Сиз доганыңызы: „Мениң халкым“, аял доганларыңызы: „Рехим эдиленлер“ дийип чагырың».</verse>
				<verse number="2">«Гыҗалат бериң эҗеңизе, гыҗалат, чүнки ол Мениң аялым дәл; Мен хем онуң әри дәл; гой, йүзүнден гөрүнйән зынахорлыгы, тенинден азгынлыгы айырсын.</verse>
				<verse number="3">Айырмаса Мен оны эдил доглан вагтындакы ялы чув-ялаңач эдерин. Оны бош чөле, гуры топрага өврерин. Тешнеликден өлдүрерин.</verse>
				<verse number="4">Чагаларына-да рехим этмерин, чүнки олар зынадан доглан.</verse>
				<verse number="5">Чүнки оларың эҗеси зына этди ве билинде чага галдырып, өзүни рысва этди. Чүнки: „Маңа нан билен сувумы, йүңүми, зыгыр матамы, зейтун ягымы хем ичгими берйән ойнашларымың ызындан гитҗек“ дийди.</verse>
				<verse number="6">Онуң ёлуна тикенли чәк чекерин, өз ёдаларыны тапмаз ялы, Онуң гаршысына дивар гурарын.</verse>
				<verse number="7">Ол ойнашларының ызындан ковалар, Йөне оларың ызындан етип билмез. Олары гөзләр, йөне тапмаз. Шонда ол айдар: „Илкинҗи әримиң янына доланарын, чүнки өңки ягдайым хәзиркимден говуды“.</verse>
				<verse number="8">Йөне ол билмеди, галланы, тәзе шерабы, тәзеҗе ягы берен, Багал бутуна харчлан алтыныны, күмшүни бол эден Мен.</verse>
				<verse number="9">Шонуң үчин берен галламы өз вагтында Мен ызына аларын, өз мөвсүминде тәзе шерабымы гайдып аларын. Ялаңач беденини өртйән йүңүми, зыгырымы ызына аларын.</verse>
				<verse number="10">Инди ойнашларының өңүнде айыбыны ачарын, хич ким оны Мениң элимден халас этмез.</verse>
				<verse number="11">Онуң бар шадыянлыгыны, байрамларыны, Тәзе Ай байрамыны ве Сабат гүнүни, әхли дабараларыны тамам эдерин.</verse>
				<verse number="12">Онуң: „Ойнашларымың маңа берен хакы“ диен үзүмлигини, инҗир багларыны вейран эдерин. Мен олары җеңңеле өврерин, хайванлара иймит боларлар.</verse>
				<verse number="13">Багал бутуна түтетги якан гүнлери үчин, оны җезаландырарын. Шол вагт өзүни халкадыр йүзүклер билен безәп, ойнашының ызындан ковалады. Мени болса унутды». Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="14">«Шонуң үчин хәзир оны ынандырып, чөле алып барарын, онуң йүрегини авларын.</verse>
				<verse number="15">Ол ерде Мен оңа үзүм багыны берерин. Акор дересини Умыт гечелгесине өврерин. Шонда яшлык гүнлеринде болшы ялы, Мүсүр топрагындан чыканда болшы кимин, айдымлар айдар.</verse>
				<verse number="16">Шол гүн Мени „Әрим“ дийип чагырар. Мундан бейләк „Багалым“ дийип чагырмаз». Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="17">«Дилинден Багал бутларың атларыны айрарын, оларың атларыны гайдып тутмазлар.</verse>
				<verse number="18">Шол гүн олар үчин мейдандакы хайванлар, асмандакы гушлар, топракда яшаян сүйрениҗилер билен әхт эдишерин. Юртдан яйы, гылыҗы, сөвеш гошунларыны ёк эдерин. Аман яшадарын олары.</verse>
				<verse number="19">Ысрайыл, сени Өзүме хемишелик аялым хөкмүнде кабул эдерин. Догрулык, адалатлылык хем садык сөйги, рехимлилик билен Өзүме аларын.</verse>
				<verse number="20">Мен сени вепадарлык билен аларын, сен Мени Реб хөкмүнде танарсың.</verse>
				<verse number="21">Шол гүн Мен җогап берерин» Муны Реб айдандыр. «Гөклере-де җогап берерин. Олар хем ере җогап берерлер.</verse>
				<verse number="22">Ер галла, тәзе шераба ве зейтуна җогап берерлер. Олар хем Йизрегеле җогап берерлер.</verse>
				<verse number="23">Халкымы топракда Өзүм үчин экерин. „Рехим этмедиге“ рехим эдерин. „Халкым болмадыга“ сен Мениң халкым диерин. Ол болса „Сен мениң Худайымсың“ диер».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Реб маңа шейле дийди: «Сен ене гит-де, аялыңы гетир. Ойнашы болса-да, зына этсе-де, оны сөй. Ине, ысрайыл халкы-да башга худайлара көңүл берип, бутлара кишмишли күлчелери хөдүр этмеги халаярлар. Эмма Мен шонда-да олары сөййәрин».</verse>
				<verse number="2">Мен аялы он бәш күмүш теңңә ве он бәш батман арпа сатын алдым.</verse>
				<verse number="3">Мен аяла шейле дийдим: «Сен маңа узак гарашмалы, сен башга билен азгынчылык этме. Мен хем саңа якынлашмарын».</verse>
				<verse number="4">Чүнки ысрайыллар узак вагтлап патышасыз, хөкүмдарсыз, гурбанлыксыз, дикме дашсыз, эфотсыз, бутсуз яшарлар. Шондан соң ысрайыллар доланып, өз Худайы Ребби хем патышасы Давуды гөзләрлер. Ахыркы гүнлерде болса олар Ребден горкуп, Худайың ялкавына доланарлар.</verse>
				<verse number="5"></verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">«Эй, ысрайыл халкы, Реббиң сөзүни эшит, чүнки бу юртда яшаянлар билен Реббиң давасы бар. Себәби юртда вепалылык-да, сөйги-де, Худайы танамаклык-да ёк.</verse>
				<verse number="2">Гаргыш ве яланчылык, ганхорлык, огурлык ве зына. Җенаятчылык артяр ве ган үстүне ган дөкүлйәр.</verse>
				<verse number="3">Шонуң үчин топрак хасрат чекйәр. Онда яшаянлар эҗизлейәрлер. Сәхрадакы хайванлар хем асман гушлары, хатда деңиздәки балыклар гырылярлар.</verse>
				<verse number="4">Хич кес дава этмесин. Хич кес башганы айыпламасын. Сениң халкың рухана гаршы айыплама гетирйәне меңзейәндир.</verse>
				<verse number="5">Сен гүндизликде, пыгамбер болса гиҗеликде сениң билен бүдрәр. Сениң эҗең Ысрайылы ёк эдерин.</verse>
				<verse number="6">Мениң халкым билимсизликден вейран эдилйәр. Сен билими рет эдениңден соң, Мен сени Маңа руханы болмакдан рет эдйәрин. Сен Худайың кануныны унуданыңдан соң, Мен-де сениң чагаларыңы унударын.</verse>
				<verse number="7">Руханылар нәче көпелдигиче, Мениң гаршыма шонча көп гүнә этдилер. Оларың шөхратыны масгарачылыга өврерин.</verse>
				<verse number="8">Руханылар Мениң халкымың гүнәси билен бесленип, оларың көпрәк этмиш этмегине җан чекйәрлер.</verse>
				<verse number="9">Халка нәхили болан болса, руханылара-да шейле болар. Мен оларың тутан ёллары үчин җеза берерин. Эден ишлериниң өвезини гайтарарын.</verse>
				<verse number="10">Олар иерлер, йөне доймазлар. Олар зына эдерлер, эмма көпелмезлер. Чүнки Ребби терк эдип, бутлара чөрңешдилер. Көне хем тәзе шерап халкымың дүшүнҗесини айыряр. Олар хатда агач бутдан маслахат сораярлар! Оларың хасасы велилик эдйәр! Чүнки зыналык рухы олары ёлдан чыкарды. Зына үчин, өз Худайындан йүз өвүрдилер.</verse>
				<verse number="11"></verse>
				<verse number="12"></verse>
				<verse number="13">Дагың депесинде гурбанлык кесйәрлер, байырларда болса садака берйәрлер. Дуб, дерек хем дагдан агачларының ашагында садака эдйәрлер. Чүнки оларың көлегеси гойы. Шонуң үчин гызларыңыз азгынлык, гелинлериңиз болса зына эдйәрлер.</verse>
				<verse number="14">Сизиң азгынлык эден гызларыңыза, зына эден гелинлериңизе җеза бермерин. Чүнки эркеклериңиз лолының тарапында болярлар. Сеждегәхдәки лолы билен гурбанлык эдйәрлер. Дүшүнҗесиз халк болса хеләк боляр.</verse>
				<verse number="15">Эй, Ысрайыл, сен зына этсең-де, Яхуда бир гүнәли болмасын. Сиз Гилгала гирмәң, Бейтавене болса бармаң. „Ребден ант ичйәрин“ дийип касам этмәң.</verse>
				<verse number="16">Чүнки Ысрайыл боюн эгмезек гөле ялы хөтҗет болды. Инди Реб олары отлук ерде, гиң өрүде токлы бакан ялы бакып билерми?</verse>
				<verse number="17">Эфрайым бутлара япышды. Оны гой!</verse>
				<verse number="18">Оларың серхош отурылышыгы тамамланандан соң, зына ише гечйәрлер. Оларың сердарлары масгарачылыгы сөййәр.</verse>
				<verse number="19">Ел олары ганатына орап алар. Олар гурбанлыклары себәпли масгара боларлар».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">«Муны эшидиң, эй, руханылар. Дыкгат эдиң, эй, ысрайыллар! Гулак ас, патышаның өйи! Сизиң үстүңизден хөкүм чыкарылар. Себәби сиз Миспада дузак болдуңыз. Таборда гурлан тор болдуңыз.</verse>
				<verse number="2">Бизе газылан гарымы чуңалтдыңыз. Йөне Мен барыңызы ёла саларын.</verse>
				<verse number="3">Мен Эфрайымы танаярын, Ысрайылам Менден гизлин дәлдир. Чүнки сен зына этдиң, эй, Эфрайым. Ысрайыл хем харамдыр.</verse>
				<verse number="4">Буларың эден ишлери Худая доланмага гоймаяр. Чүнки оларың калбында зына рухы бар. Ребби хем танамаярлар.</verse>
				<verse number="5">Ысрайылың текепбирлиги өзүне гаршы шаятлык эдйәр. Ысрайыл хем Эфрайымың гүнәлерине бүдрәп йыкылар. Яхуда хем бирликде йыкылар.</verse>
				<verse number="6">Овнуклы-ирили мал-гаралары алып, Ребби гөзлемәге гидерлер. Йөне Оны тапмазлар. Чүнки Реб олардан чекилди.</verse>
				<verse number="7">Олар никасыз чагалар догруп, Реббе бивепалык этдилер. Тәзе Ай байрамы олары экин мейданлары билен ювудар.</verse>
				<verse number="8">Гибгада шах чал, Рамада сурнай. Бейтавенде сөвеш тебилини уруң. „Биз сизиң аркаңызда, Бенямин“ дийип, Бейтавенде җар чекиң.</verse>
				<verse number="9">Эфрайым җеза гүнүнде чөле өврүлер. Ысрайыл тирелериниң арасында Мен муны такык билдирерин.</verse>
				<verse number="10">Яхуда хөкүмдарлары арачәк дашыны сүйшүрйәнлере меңзейәр. Мен оларың үстүнден газабымы сил ялы дөкҗек.</verse>
				<verse number="11">Зулум гөрди Эфрайым. Хөкүм билен эзилди. Чүнки билип дурубам, бош хыялың ызындан гитмек иследи.</verse>
				<verse number="12">Шонуң үчин Эфрайыма гүе ялы боларын, Яхуданың неслини чүйредерин.</verse>
				<verse number="13">Эфрайым кеселини, Яхуда ярасыны гөренде, Эфрайым Ашурың янына гитди. Бейик патышадан ярдам иследи. Йөне ол сизе шыпа берип билмез, яраңыза эм этмез.</verse>
				<verse number="14">Мен Эфрайым үчин бир шир, Яхуданың өйи үчин боларын арслан. Олары парчалан хут Мендирин. Сүйрәп әкидерин, олары хич ким халас этмез.</verse>
				<verse number="15">Олар гүнәлерини боюн алып, Мениң хузурымы йүрекден агтарянчалар, хасратлы ягдайда мени ызлаянчалар, Мен өз меканыма гидерин».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">«Гелиң, Реббе доланалың. Ол бизи парчалады. Өзи шыпа берер. Бизи яралады. Инди ярамызы даңар.</verse>
				<verse number="2">Ики гүнден соңра бизи дирелдер, Хас такыгы – үчүнҗи гүни Ол бизи аяга галдырар. Онуң хузурында яшарыш.</verse>
				<verse number="3">Гелиң, Ребби таналың, танамага гайрат эделиң. Ол даң шапагы ялы такык гелҗек. Ол ягыш ялы бизе гелҗек, топрагы гандырян яз ягшы ялы янымыза гелҗек».</verse>
				<verse number="4">«Эй, Эфрайым, саңа нәме эдейин? Эй, Яхуда, сениң билен нәме этмели? Сизиң сөйгиңиз сәхер думаны, ердәки чыг ялы, басым ёк боляр.</verse>
				<verse number="5">Шоңа гөрә Мен олары пыгамбериң сөзи билен парчаладым. Олары агзымдан чыкан сөз билен өлдүрдим. Хөкүмим нур кимин парлаяр.</verse>
				<verse number="6">Чүнки Мен гурбанлыгы дәл, садык сөйгини ислейәрин, Якма гурбанлыгы дәл, Худайы танамаклыгы ислейәрин.</verse>
				<verse number="7">Олар Адам ата ялы, әхти боздулар, ол ерде маңа бивепалык этдилер.</verse>
				<verse number="8">Гилгат яманларың шәхери, гана боялан аяк ызларындан долудыр.</verse>
				<verse number="9">Гаракчылар адамы нәхили пейлейән болса, Руханыларың топары-да шейле. Шекем ёлунда ганхорлык эдип, эрбет җенаята улашярлар.</verse>
				<verse number="10">Ысрайыл өйүнде бир горкунч зат гөрдүм: Шол ерде Эфрайым зына батды. Ысрайыл харам эдилди.</verse>
				<verse number="11">Мен халкымың өңки абаданчылыгыны гайтарып беренимде, Сениң үчин җеза гүни тайяр болар, эй, Яхуда».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">«Мен Ысрайыла эм этҗек болсам, Эфрайымың гүнәлери, Самарияның писликлери аян болар. Чүнки олар хиле гурярлар. Өйлере огры гирйәр, көчеде талаңчылык эдйәрлер.</verse>
				<verse number="2">Оларың әхли писликлери Мениң ядымда. Олар муңа үнс бермейәрлер. Инди олары эден ишлери гуршаяр. Эден ишлери гөзүмиң өңүндедир.</verse>
				<verse number="3">Олар пислиги билен патышасыны, яланчылыгы билен эмелдарларыны шатландырярлар.</verse>
				<verse number="4">Оларың хеммеси зынагәрдирлер, Чөрекчиниң тамдыры ялы гызгындыр. Югрулан хамыр аҗаянча бишириҗә оды горҗамак герек дәл.</verse>
				<verse number="5">Патышаның мейлис гүнүнде эмелдарлар шерабың гызгынына хушуны йитирйәрлер. Патыша яман иш эдйәнлер билен эл-эле берйәр.</verse>
				<verse number="6">Олар хиле билен оңа якынлашяр. Оларың газабы гиҗәниң соңуна ченли яняр. Ирден болса ялынлы от ялы гахары туташяр.</verse>
				<verse number="7">Оларың барысы тамдыр ялы гызгын Өз хөкүмдарларыны хеләк эдйәрлер. Оларың патышаларының барысы йыкылды. Хич бири Мени чагырмаяр.</verse>
				<verse number="8">Эфрайым башга халклар билен гарышяр. Эфрайым бир йүзи бишмедик петир ялыдыр.</verse>
				<verse number="9">Онуң гүйҗүни өзгелер иййәр. Пархына бармады. Сачына чал сепилди. Муны билмейәр.</verse>
				<verse number="10">Ысрайылың текепбирлиги өзүне гаршы шаятлык эдйәр. Шонда-да олар өз Худайы Реббе доланмаярлар. Барыбир Оны гөзлемейәрлер.</verse>
				<verse number="11">Эфрайым самсык ве акылсыз гөгерчин ялы, я мүсүрлилери чагыряр, я Ашура гидйәр.</verse>
				<verse number="12">Олар гидйәркәлер Мен торумы оларың үстүне ташларын. Асманың гушлары ялы олары ашак индерерин. Олара пис ишлери үчин темми берерин.</verse>
				<verse number="13">Оларың дат гүнүне! Чүнки Менден дашлашдылар. Бела инсин башларына! Чүнки Маңа гаршы баш гөтердилер. Мен олары халас эдердим. Йөне олар Мен барада ялан сөз айтдылар.</verse>
				<verse number="14">Йүреклеринден маңа перят этмейәрлер. Дүшегиң үстүнде ятып увлаярлар. Галла я-да тәзе шерап үчин тенине яра салярлар. Менден болса йүз өвүрйәрлер.</verse>
				<verse number="15">Мен олара несихат бердим. Эллерине гүйч-кувват бердим. Йөне олар Маңа гаршы яманлык ниетледилер.</verse>
				<verse number="16">Олар ёк зада йүз тутярлар. Олар ыгтыбарсыз яя меңзейәрлер. Олар зәхерли дилинден, эмелдарлары гылычдан йыкылар. Мунуң үчин Мүсүрде оларың үстүнден гүлҗеклер».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">«Сурнайы додагыңа етир. Чүнки чайкел Реббиң өйүниң үстүнден айланяр. Олар Мениң әхтими бозды, кануныма гаршы чыкдылар.</verse>
				<verse number="2">„Худайымыз, биз – Ысрайыл Сени танаярыс“ дийип, Маңа перят эдйәрлер.</verse>
				<verse number="3">Ысрайыл ягшылыгы рет этди. Душман оны ызарлар.</verse>
				<verse number="4">Менден сорашман, өзлерине патышалар белледилер. Менден сорагсыз сердарлары сечдилер. Күмүшден, алтындан өзлерине вейранчылык гетирйән бутлар ясадылар.</verse>
				<verse number="5">Эй, Самария, Мен сениң гөле бутуңы бүтинлей рет этдим. Мениң газабым оларың гаршысына алавлады. Хачана ченли олар пәк болуп билҗек дәл?</verse>
				<verse number="6">Чүнки бу бут Ысрайылың ишидир. Оны усса ясады. Ол Худай дәлдир. Самарияның гөлеси бөлек-бөлек болар.</verse>
				<verse number="7">Олар ел экип, тупан орарлар. Сүммүлсиз бугдай ун бермез. Хасыл берәйсе-де, өзгелер иер.</verse>
				<verse number="8">Ысрайыл ювудыландыр. Олар башга миллетлериң арасында дерексиз гап болуп галды.</verse>
				<verse number="9">Олар еке айланян гулан ялы, Ашура гитдилер. Эфрайым өзүне ойнашлары сатын алды.</verse>
				<verse number="10">Олары башга халклар яран болмага сатын алса, Мен олары топлап йыгнарын. Олар тизара бейик патышаның салгыдындан сандырарлар.</verse>
				<verse number="11">Эфрайым гүнә гурбанлык бермәге, көп гурбанлык сыпаларыны гурды. Бу гурбанлык сыпалары гүнә месгени болды.</verse>
				<verse number="12">Нәче көп канунлар язсам, олар муны ят зат хасап эдйәрлер.</verse>
				<verse number="13">Маңа гурбанлыклар гетирйәрлер, гурбан кесйәрлер, йөне эти өзлери иййәрлер. Реб олардан разы дәлдир. Инди оларың гүнәлери ятланар. Этмишлерине гөрә җеза берлер. Олар Мүсүре доланарлар.</verse>
				<verse number="14">Ысрайыл өзүни Яраданы унутды. Өзүне көшклер гурды. Яхуда хем галалары көпелтди. Йөне Мен оларың шәхерине от гөндерерин. Галаларыны от ювудар».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">«Эй, Ысрайыл, шатланма, бейлеки халклар ялы җошма. Чүнки сен зына эдип, Худайыңдан узаклашдың. Хемме харман ерлеринде сен зынаның муздуна гөвүн бердиң.</verse>
				<verse number="2">Не дәне, не шерап сизе етер. Сизиң тәзе шераба болан умыдыңыз пуҗа чыкар.</verse>
				<verse number="3">Сиз Реббиң топрагында яшамарсыңыз. Эфрайым Мүсүре доланҗак. Ашурда харам затлар иерсиңиз.</verse>
				<verse number="4">Ысрайыл халкы ичги садакасыны Реббе бермез. Гурбанлыкларындан Ол разы болмаз. Онуң наны ясхана ериниң чөреги ялы, ондан иенлер харам боларлар. Чүнки оларың наны диңе гарын доюрмак үчиндир. Ол Реббиң өйүне гетирилмез.</verse>
				<verse number="5">Байрамчылык гүнүнде, Реббе дабара гүнүнде нәме эдерсиңиз?</verse>
				<verse number="6">Олар вейранчылыкдан гутулсалар-да, Мүсүр олары йыгнап алар. Мемфис шәхери олары габра гөмер. Күмүш хазынасыны демиртикен өртер. Чадырларында яндак битер.</verse>
				<verse number="7">Оларың җеза гүнлери гелди. Оларың хасап бермели гүнлери етди. Ысрайыл муны билсин. Этмишлериниң агыр боланы үчин, йигренҗиниң көплүгинден, пыгамбери „акмак“, Рухдан доланлары болса „дәли“ сайдылар.</verse>
				<verse number="8">Пыгамбер мениң Худайымың Эфрайымда гоян гаравулыдыр. Йөне онуң угран ёлларында дузак гурдулар. Худайың өйүнде-де оңа йигренч бар.</verse>
				<verse number="9">Гибга гүнлеринде болшы ялы, Олар агыр хеләкчилиге дүшдүлер. Ол этмишлерини ятлар. Оларың этмишлерине гөрә җеза бар.</verse>
				<verse number="10">Чөлде үзүм тапан ялы, Мен Ысрайылы тапдым. Илкинҗи миве берен инҗир агаҗыны гөрен ялы, Мен ата-бабаларыңызы гөрдүм. Йөне олар Багалпегор дагындакы бутуна сежде эденлеринде, өзлерини рысвачылыга урдулар. Гөвүн берен затлары ялы йигренҗи болдулар.</verse>
				<verse number="11">Бир гуш кимин Эфрайымың шөхраты учуп гидер. Олардан чага өнмез, не хамыла болар, не-де гөвреде чага галар.</verse>
				<verse number="12">Чагаларыны етишдирсе-де, балаларыны эллеринден аларын. Мен олары терк эденимде, оларың дат гүнүне!</verse>
				<verse number="13">Мен Эфрайымы Сур галасы ялы, отлук яйлада гөрдүм. Эмма Эфрайым өз огулларыны җелладың элине берҗек».</verse>
				<verse number="14">Бер олара, Реб! Нәме берерсиң? Аялларына өнелгесиз ятгы, сүйтсүз гөвүс бер.</verse>
				<verse number="15">Реб диййәр: «Оларың Гилгалдакы ярамаз ишлери үчин, шол ерде олары йигрендим. Мен олары өйүмден коварын. Инди Мен олары халамарын. Бар хөкүмдары Маңа гаршы баш гөтердилер.</verse>
				<verse number="16">Эфрайым кеселледи, көки гурады. Олар миве бермезлер. Чага догурсалар-да, Мен эзиз чагаларыны өлдүрҗек».</verse>
				<verse number="17">Мениң Худайым олары рет эдер. Чүнки Оны диңлемедилер. Олар миллетлер арасында сергездан боларлар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">Ысрайыл бир гүр шахалы үзүм агаҗыды, бол-бол миве гетирди. Мивеси артдыгыча, шонча көп гурбанлык сыпасыны гурды. Топрагы берекетли болдугыча, дикме дашларыны безеди.</verse>
				<verse number="2">Оларың йүреги яланчылыкдан долды. Языкларына гөрә җеза аларлар. Реб оларың гурбанлык сыпаларыны даргатҗак, дикме дашларыны сындырҗак.</verse>
				<verse number="3">Олар айдарлар: «Бизде патыша ёк, Ребден горкмаярыс. Патыша болса-да, бизе нәме эдип билерди?»</verse>
				<verse number="4">Бош геплейәрлер, ялан касам билен әхт эдишйәрлер. Шоңа гөрә-де «адалатлы» ишлери зәхерли от ялы, сүрлен мейданда бирден пейда боляр.</verse>
				<verse number="5">Самарияда яшаянлар Бейтавениң гөлеси үчин горкярлар. Илаты онуң үчин яс тутар. Онуң шөхраты билен җошан бутпараз руханылар аглаярлар. Чүнки шөхраты ондан гитди.</verse>
				<verse number="6">Гөле бейик патыша үчин совгат болуп, Ашура әкидилер. Эфрайым масгараланар, Ысрайыл агач бутундан уяда галар.</verse>
				<verse number="7">Самария өз патышасы билен сувуң йүзүндәки чыбык ялы акып гидер.</verse>
				<verse number="8">Ысрайылың гүнәси болан Авендәки сеждегәхлер ёк эдилер. Оларың гурбанлык сыпаларында яндак хем гызган битер. Олар даглара: «Бизи өртүң!», байырлара: «Бизиң депәмизе иниң!» диерлер.</verse>
				<verse number="9">«Эй, Ысрайыл, Гибга гүнлеринден бәри гүнә этдиңиз. Олар шол тайда гүнәлерини довам этдилер. Пислик эдйәнлере гаршы уруш Гибгада сизиң үстүңизи басмазмыка?</verse>
				<verse number="10">Мен ислән вагтымда олара темми берерин. Өз этмишине ики эссе даңлан вагтында, миллетлер оларың гаршысына бирлешерлер.</verse>
				<verse number="11">Эфрайым харман дөвмеги сөййән өврендикли гөлә меңзейәрди. Мен онуң овадан бойнуна боюнтырык салмадым. Инди Эфрайыма боюнтырык саларын. Яхуда ер сүрер, Якуп болса мала басар».</verse>
				<verse number="12">Өзүңиз үчин догрулык экип, садык сөйги хасылыны оруң. Тарп ериңизи ишләң. Чүнки Реббе дилег этмек вагты гелди. Ол догрулыгы үстүңизе ягдырар.</verse>
				<verse number="13">Сиз этмиш экип, адалатсызлык ордуңыз. Яланың мивесинден ийдиңиз. Чүнки сиз өз ёлуңыза хем сөвешиҗилериң көплүгине байрындыңыз.</verse>
				<verse number="14">Халкың арасында уруш гопгуны дөрәр. Шалманың сөвеш гүнүнде Бейтарбели вейран эдип, энелер бала-чагалары билен парчаланышы ялы, әхли галаларың хараба өврүлер.</verse>
				<verse number="15">Эй, Бейтел, пислигиңизиң көпдүги үчин, сизе хем шейле эдилер. Даң атанда ысрайыл патышасы бүтинлей хеләк болар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">«Ысрайылы яш вагтында сөйдүм, оны – оглумы Мүсүрден чагырдым.</verse>
				<verse number="2">Олар чагырылдыгыча, Менден шонча узаклашдылар. Багал бутуна гурбанлык бердилер, бутлара якымлы ыслы түтетги якдылар.</verse>
				<verse number="3">Эфрайыма йөремеги Мен өвретдим, голумда гөтердим олары. Мениң аладамы олар билмедилер.</verse>
				<verse number="4">Олары ынсанперверлик йүплери, сөйги баглары билен Өзүме чекдим. Боюнларындан боюнтырыкларыны галдырдым. Эглип олара иймит бердим.</verse>
				<verse number="5">Олар Мүсүре доланарлар. Ашур олара патышалык эдер. Чүнки олар тобаны терк этдилер.</verse>
				<verse number="6">Галаларында гылыч ялавланып, дервезе гөзенеклерини гырар, олары ниети-пәллери себәпли ёк эдер.</verse>
				<verse number="7">Менден дәнмек пикири халкымың йүрегине көк урды. Бейик Худайы чагырсалар-да, олара хич медет бермез.</verse>
				<verse number="8">Эй, Эфрайым, Мен сенден нәдип эл чекейин? Сени нәдип терк эдейин, эй, Ысрайыл? Адма галасында боланлары саңа нәдип берейин? Себойым галасына эденими саңа-да эдейинми? Калбымда йүрегим гобсунды. Мениң мәхрим йылады.</verse>
				<verse number="9">Гызгын газабымы башыңыза индермерин. Эфрайымы яңадан вейран этмерин. Чүнки Мен ынсан дәл, Худайдырын. Сизиң араңызда Мукаддес Болан. Мен газап билен гелмерин.</verse>
				<verse number="10">Реб арслан ялы награ чекер. Олар Реббиң ызына эерерлер. Награ чекенде, Онуң чагалары гүнбатардан титрешип гелер.</verse>
				<verse number="11">Мүсүрден гуш ялы, Ашурдан гөгерчин ялы титрешип гелерлер. Олары өйлерине элтип гоярын». Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="12">Эфрайым яланчылык, Ысрайыл хиле-мекирлик билен дашымы гуршады. Яхуда болса хениз Худай билен йөрейәр. Мукаддес Болана садык боляр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">Эфрайым ел билен нахарланяр. Узаклы гүн гүндогардан гелен ели ковалаяр. Яланчылыгы, зулумы артдыряр. Ашур билен шертнама баглашып, Мүсүре зейтун ягыны гөндерйәр.</verse>
				<verse number="2">Яхуда билен Реббиң давасы бар. Тутан ёлуна гөрә Якуба җезасыны берҗек. Эденини гаршысына гайтарҗак.</verse>
				<verse number="3">Эне гарнындака, Якуп өз доганының өкҗесинден тутды. Етишен чагында Реб билен гөрешди.</verse>
				<verse number="4">Перишде билен гөрешип, еңди. Аглап онуң гөвнүни тапҗак болды. Худай оны Бейтелде тапды. Шол ерде бизиң билен геплешди.</verse>
				<verse number="5">Хөкмүрован Худай – Реб Онуң таналян адыдыр!</verse>
				<verse number="6">Инди сен Худайың көмеги билен оңа долан. Садык сөйгини ве адалатлылыгы саклап, хемише өз Худайыңа умыт баглап гөз дик.</verse>
				<verse number="7">Эфрайым тәҗирдир, элиндәки галп терезиси билен алдамагы сөййәр.</verse>
				<verse number="8">«Мен баядым – диер Эфрайым. – Өзүм үчин гор топладым. Мен нәме иш эденем болсам, хич ким менден гүнә тапмаз».</verse>
				<verse number="9">«Худайың Реб Мендирин. Сени Мүсүрден чыкардым. Байрамчылыкларда болшы ялы, сени ене чадырда яшадарын.</verse>
				<verse number="10">Мен пыгамберлере гепледим, Мен көп аянлык гөндердим. Пыгамберлериң үсти билен тымсаллар бердим».</verse>
				<verse number="11">Гилгатда этмиш бар, оларың халкы нәмынасып. Гилгалда өкүзлери гурбанлык этдилер. Шол себәпли оларың гурбанлык сыпасы сүрлен мейдандакы даш үйшмеги ялы болар.</verse>
				<verse number="12">Якуп Сирия юрдуна гачды. Ысрайыл ол ерде аял алмак үчин хызмат этди. Өйленмәге гоюн бакды.</verse>
				<verse number="13">Реб пыгамбер аркалы Ысрайылы Мүсүрден алып чыкды. Пыгамбер үсти билен оны горады.</verse>
				<verse number="14">Эфрайым Таңрыны берк газапландырды. Шонуң үчин Таңры дөкүлен ганы онуң башына гетирер. Онуң масгара ишини өзүне гайтарар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">Эфрайым гепләнде, адамлар титрешди. Онуң Ысрайылда мертебеси бейгелди. Йөне Багал бутуна сежде этмекден гүнәли болуп өлди.</verse>
				<verse number="2">Инди гүнә үстүне гүнә эдйәрлер. Күмүшден өзлерине бутлар эдинйәрлер. Бутлар уссатлык билен ясаляр. Хеммеси уссаның ишидир. Адамлара: «Гурбанлык этсинлер! Гөлелери өпсүнлер» диййәрлер.</verse>
				<verse number="3">Шонуң үчин олар сәхерки үмүр ялы, басым гураян чыг ялы, хармандан соврулян харпык дек, түйнүкден чыкян түссе ялы болҗаклар.</verse>
				<verse number="4">«Сени Мүсүрден чыкаран Худайың Реб Мендирин. Менден башга худайы танамалы дәлсиң. Менден башга халасгәр ёкдур!</verse>
				<verse number="5">Чөлде, гурак топракда саңа гөз-гулак болан Мендирин.</verse>
				<verse number="6">Мениң нахарымдан, олар дойдулар. Дояндан соң олар текепбир болдулар. Соң олар Мени унутдылар.</verse>
				<verse number="7">Шонуң үчин мен олара арслан ялы боларын. Гаплаң кимин ёлуң якасында, букуда гарашарын.</verse>
				<verse number="8">Чагаларындан айрылан айы ялы топуларын, оларың дөшүни чекеләрин. Эне арслан кимин олары ийип гутарарын. Вагшы хайван ялы олары парчаларын.</verse>
				<verse number="9">Мен сени ёк эдерин, эй, Ысрайыл. Ким саңа көмек эдер?</verse>
				<verse number="10">Сени халас эдер ялы, сениң патышаң ниреде? Сен: „Маңа патыша хем хөкүмдар бер“ дийипдиң. Сениң шәхерлериңдәки хөкүмдарлар ниреде?</verse>
				<verse number="11">Мен гахарлы вагтымда саңа патыша бердим. Газабым җошанда болса айырдым.</verse>
				<verse number="12">Эфрайымың этмишлери багланды. Гүнәлери сакланып гоюлды.</verse>
				<verse number="13">Ол акылсыз огулдыр. Бургы азабы башланда – вагты геленде, ол ятгыдан чыкмаяр.</verse>
				<verse number="14">Мен өлүлер дүнйәсиниң газабындан гутармайынмы олары? Олары өлүмден халас этмәйинми? Эй, өлүм, ханы сениң гыргын кеселиң? Эй, өлүлер дүнйәси, ханы сениң вейранчылыгың? Назарымдан рехими айрарын.</verse>
				<verse number="15">Эфрайым доганларының арасында барлы-барҗамлы болса-да, Гүндогардан эпгек, чөлден Реббиң ели өвсер. Онуң чешмеси кесилер, гуюсы гурап галар. Хазынасындан шай-сеплери таланар».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="14">
				<verse number="1">Самария халкы өз гүнәсиниң җезасыны чекер. Чүнки Худая гаршы чыкдылар. Олар гылычдан хеләк боларлар. Балалары ере язылып парчаланар. Хамыла аялларының гарны ярылар.</verse>
				<verse number="2">Эй, Ысрайыл, Бейик Худайыңа долан. Сен этмишлериң себәпли бүдредиң.</verse>
				<verse number="3">Шу дилег билен Реббе доланың. «Бар этмишлеримизи геч. Ягшы дилеглеримизи кабул эт. Өкүз гурбанлыгына дерек алкыш гурбанлыгыны хөдүр эдерис.</verse>
				<verse number="4">Ашур бизи халас эдип билмез. Сөвеше атланмарыс. Инди эл билен ясан ишимизе „худайымыз“ диймерис. Чүнки етим Сенден мерхемет тапяр».</verse>
				<verse number="5">«Оларың бивепалыгына мелхем эдерин. Мен олары чәксиз сөерин. Чүнки Мениң газабым олардан совулды.</verse>
				<verse number="6">Мен Ысрайыла ериң чыгы ялы боларын. Ол лилия гүли ялы ачылар. Ливан кедри кимин көк урар.</verse>
				<verse number="7">Ол пудак яйрадар. Оваданлыгы зейтун агаҗы ялы болар. Ливаның кедр агаҗы дейин якымлы ыс сачар.</verse>
				<verse number="8">Олар доланып, Мениң саямда яшарлар. Бугдай кимин бол боларлар. Үзүм ялы гүлләрлер. Оларың ысы Ливан шерабы ялы болар.</verse>
				<verse number="9">Эй, Эфрайым, бутлар билен ишим ёк. Дилегиңе җогап берип, ыбадатыңа середйән Мендирин. Мен мыдам яшыл серви ялыдырын. Сениң бар мивелериң Менден гелер».</verse>
				<verse number="10">Ким пайхаслы болса, бу сөзлере дүшүнсин. Ким дүшүнҗели болса, олары билсин. Чүнки Реббиң ёллары дүздүр. Догручыллар ол ёлдан гидйәрлер. Эрбетлер ол ёлларда бүдрейәрлер.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="29">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Петувалың оглы Ёвеле Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="2">Эй, яшулулар, диңләң сиз муны, сиз хем гулак гоюң, тутуш юрдуң илаты: сизиң гүнлериңизде я аталар дөврүнде, хей-де, болупмыды шулар ялы зат?</verse>
				<verse number="3">Сиз муны етириң чагаларыңыза, олар хем айтсын өз чагаларына, оларың чагалары-да индики несле.</verse>
				<verse number="4">Юмуртгадан чыкан чекиртгеден артан хасылы ганат багламадык чекиртге ийди. Ондан артаны ганат баглан чекиртге ийди, ганат баглан чекиртгеден артан хасылы гемриҗи чекиртге сүрүси ийди.</verse>
				<verse number="5">Эй, серхошлар, айңалың-да, аглаң сиз, тәзе шерап үчин налаң, оны ичйәнлер, чүнки тәзе шерап агзыңыздан кесилди.</verse>
				<verse number="6">Себәби мениң топрагыма уммасыз, гүйчли бир лешгер чозды; арсланыңкы ялы онуң дишлери, эне ёлбарсыңкы дей гыйык дишлери.</verse>
				<verse number="7">Ол вейран этди үзүм шахаларымы, чапым-чапым этди инҗир агачларымы, шахаларының габыгыны сыпырып, ере ташлады; үзүм шахалары-да агарып галды.</verse>
				<verse number="8">Сөйгүли адаглысыны йитирип, җул гейнен гыз кимин ах чекип, нала!</verse>
				<verse number="9">Реббиң өйүнден кесилди инди галла хем-де ичги садакалары. Реббе хызмат эдйән руханылар тутярлар ясы.</verse>
				<verse number="10">Мейданлар бошады, топрак аглаяр, чүнки вейран болды онуң галласы. Шерап гурап галды, зейтун-да солды.</verse>
				<verse number="11">Эй, дайханлар, арпа-бугдай үчин гамланың, үзүм багбанлары, сес эдип аглаң, чүнки вейран болды мейдан галласы,</verse>
				<verse number="12">гурап галды үзүм агаҗы, солуп галды инҗир агаҗы. Нар, алма, хурма – мейдандакы багларың гурады бары. Гутарды шол себәпден ынсан шатлыгы.</verse>
				<verse number="13">Эй, руханылар, җул гушаның, яс тутуң! Эй, гурбанлык сыпасында хызмат эдйәнлер, дат-перят эдиң! Эй, Худайымың хызматкәрлери, гиҗәңизи җул ичинде гечириң! Чүнки галла, ичги садакалары кесилендир Худайыңызың өйүнден.</verse>
				<verse number="14">Агыз беклемәге белләң сиз вагты, җар эдиң мукаддес йыгнанышыгы. Яшулулары хем-де тутуш юрдуң халкыны йыгнаң Бейик Худайыңызың өйүне хем-де Реббе дат-перят эдиң.</verse>
				<verse number="15">Дат ол гүне! Чүнки Реббиң гүни якындыр. Гудратыгүйчлүден Вейранчылык гүни кимин гелйәр ол.</verse>
				<verse number="16">Эйсем гөзүмизиң алнында ийҗегимиз, Худайымызың өйүнден-де шатлыкдыр багтыярлык кесилмейәрми?</verse>
				<verse number="17">Тохумлар чүйреди кесек астында, аммарлар хем гугарып галды, галла аммарлары чагшап дагады, чүнки галла экинлери хасыл бермеди.</verse>
				<verse number="18">Мал-гара ненеңси зарын ыңраняр! сыгыр сүрүлери ыранып баряр, чүнки олар үчин ёкдур яйлалар; гоюн сүрүлери-де ысгындан дүшен.</verse>
				<verse number="19">Я Реб, Саңа дат-перят эдйән, чүнки яйлалары от ялмап ювутды, мейдан агачларының барыны ялын көйдүрди.</verse>
				<verse number="20">Саңа перят эдйәр хатда чөл хайванлары, чүнки гурап галды сув акарлары, от хем ялмап ювутды гөк яйлалары.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Сионда сурнай чалың, Мениң мукаддес дагымда ховпуң абаняндыгыны дуйдурың. Гой, юрдуң тутуш илаты горкудан сандырасын, чүнки Реббиң гүни етип гелйәр – гараңкылык хем-де зулмат гүни ол. Булутлы хем түм гараңкы гүндүр ол. Көп санлы хем гүйчли бир лешгер, даглара яйраяр даң шапагы дей. Овалдан бәри онуң деңи-тайы болманды, соңкы несиллерден хем ол дейин болмаз.</verse>
				<verse number="2"></verse>
				<verse number="3">Онуң өңүнден от ялмап-ювудяр, ызындан-да ялын көйдүрйәр. Өң янында топрак Эрем багы дей, ыз янында – тозап ятан бееван. Ондан хич зат гутулып-да билмейәр.</verse>
				<verse number="4">Оларың сыпаты атларыңкы дей, бедевлер дей хүҗүм эдйәрлер.</verse>
				<verse number="5">Олар сөвеше тайяр гүйчли лешгер дек, шөвеш арабаларының такырдайшы дек, саманы яндырян ялның шатырдайшы дек, даг депелеринден бөкүп ашярлар.</verse>
				<verse number="6">Халклар довла дүшйәр олаң өңүнде, йүзлери-де горкудан ак тама дөнйәр.</verse>
				<verse number="7">Олар сөвешиҗи дей хүҗүм эдйәрлер, эсгерлер дей дырмашярлар дивара. Херси баряр өңе өз угры билен, совулмаяр олар өз ёдасындан.</verse>
				<verse number="8">Итеклемейәрлер бирек-бирегни, йөрейәр өз ёдасындан хер бири. Әхли бөветлери бөвсүп гечйәрлер, оларың бадыны саклап болмаяр.</verse>
				<verse number="9">Олар шәхере тарап окдурылярлар, диварларың йүзүнден ылгаярлар, дырмашып, җайлара аралашярлар, огры кимин пенҗирелерден гирйәрлер.</verse>
				<verse number="10">Оларың өңүнде ер эндирейәр, асман болса лерзана гелйәр, Гүнүң, Айың йүзи гараляр, йылдызлар хем шөхлесини гизлейәр.</verse>
				<verse number="11">Реб Өз лешгериниң өңүнде батлы сесленйәр. Ненеңси көп санлы Онуң лешгери! Онуң буйругына табын болянларың ёкдур хасабы. Догрудан-да, Реббиң гүни бейикдир, элхенчдир шүбхесиз – чыдаҗак бармы?</verse>
				<verse number="12">Реб хениз шуны айдяндыр: «Агыз бекләп, аглап, яс тутуп, тутуш йүрегиңиз билен Маңа өврүлиң.</verse>
				<verse number="13">Эшиклериңизе дерек йүреклериңизи парчалаң, Худайыңыз Реббе доланып гелиң». Ол мерхеметли хем рехимли, гиң гөвүнли, садык сөйгә бай, Ол җеза бермекден эл чекмәге тайяр.</verse>
				<verse number="14">Ким билйәр, белки, йүз өвүрмән, эдер рехими, Өзүнден соң гояр берекедини, хатда Худайыңыз Реббе берилйән галладыр ичги садакаларыны?</verse>
				<verse number="15">Сионда чалың сурнайы, җар эдиң мукаддес йыгнанышыгы, Агыз беклемәге белләң сиз вагты,</verse>
				<verse number="16">Халкы йыгнап, җемагаты тәмизләң, яшулулары хем чагалары, хатда эмйән бәбеклери чагырың. Гой, өйленйән йигит өз отагындан, гелин-де өз тутусындан чыксынлар.</verse>
				<verse number="17">Гирелге билен гурбанлык сыпасының арасында Реббе хызмат эдйән руханылар агласын. Дийсинлер: «Өз халкыңа рехим эйле, Реб, халклара гүлки болмазлык үчин, Сен этме масгара сайлан халкыңы. „Оларың Худайы ниреде?“ дийлип, миллетлер арасында айдылмагы герекми?»</verse>
				<verse number="18">Реб шонда габанды Өз топрагыны хем-де Өз халкына инди рехими.</verse>
				<verse number="19">Реб җогап берип, дийди халкына: «Ине, Мен сизе иберйән: галланы, шерабы, зейтун ягыны. Доюп-ганып иерсиңиз олардан. Мундан бейләк миллетлер арасында Мен сизи этмерин инди масгара.</verse>
				<verse number="20">Мен демиргазык лешгерини сизден узаклашдырып, әкидерин оны сувсуз бош ере, гүндогар деңзине – онуң өңүни, гүнбатар деңзине – онуң ардыны. Гөтерилер гөге маслык ыслары, элхепус, ол этди бейик ишлери!</verse>
				<verse number="21">Эй, топрак, горкмагын, шатлан хем беген. Себәби Реб этди бейик ишлери!»</verse>
				<verse number="22">Горкмаң сиз, эй, чөл хайванлары, себәби яшылдыр чөл яйлалары. Баглар гетирйәр өз мивесини, зейтун хем-де үзүм берйәр бол хасылыны.</verse>
				<verse number="23">Эй, Сион перзентлери, бегениң, Бейик Худайыңызда шатланың! Чүнки адалат үчин, Ол гүйз ягшыны ягдырды; Ол сизе болелин ягшы эчилди. Озал болшы ялы ягдырды, гүйз хем-де яз ягышларыны.</verse>
				<verse number="24">Харманлар долар галладан, челеклер хем долуп-дашарлар тәзе шерап билен зейтун ягындан.</verse>
				<verse number="25">«Мен үстүңизе иберен әгирт лешгеримиң: ганат багламадык, ганат баглан, юмуртгадан чыкан ве гемриҗи чекиртге сүрүсиниң хасылы ийип гутаран йылларының өвезини доларын.</verse>
				<verse number="26">Сизиң ийҗегиңиз болелин болар, олардан герк-гәбе доярсыңыз; сизиң үчин аҗайып ишлери эден Худайыңыз Реббиң адына алкышлар айдарсыңыз. Мениң халкым гайдып утандырылмаз.</verse>
				<verse number="27">Сиз Мениң Ысрайылың арасындадыгымы, Бейик Худайыңызың Мендигими, өзгәниң-де ёкдугыны билерсиңиз. Мениң халкым гайдып утандырылмаз».</verse>
				<verse number="28">«Шондан соң Мен хер бир ынсан үстүне Өз Рухумы дөкерин. Пыгамберлик эдер огулдыр гызларыңыз, дүйшлер гөрер гаррыларыңыз, аянлык аларлар йигитлериңиз.</verse>
				<verse number="29">Шол гүнлерде Мен хатда гуллардыр гырнакларың үстүне, Өз Рухумы сув кимин дөкерин.</verse>
				<verse number="30">Мен асманда ве ерде аламатлар: ган, от хем-де түссе сүтүнлерини гөркезерин.</verse>
				<verse number="31">Реббиң бейик ве газаплы гүни гелмезден озал, Гүн түмлүге, Ай хем гана дөнер.</verse>
				<verse number="32">Шонда Ребби чагыран хер бир ынсан халас эдилер, чүнки Реббиң айдышы ялы, гачып гутуланлар Сион дагында ве Иерусалимде болар, аман галанларың арасында Реббиң чагыранлары-да болар».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">«Ине, шонда, Яхуда билен Иерусалимиң өңки абаданчылыгыны дикелден гүнлеримде,</verse>
				<verse number="2">Мен әхли миллетлери йыгнап, олары Ехошапат җүлгесине гетирерин, сайлан ысрайыл халкымы миллетлер арасында пытрадандыгы үчин, Мен шол ерде олара хөкүм чыкарарын. Олар Мениң топрагымы бөлдүлер,</verse>
				<verse number="3">Мениң халкым үчин биҗе атдылар, огланы лолы үчин, гызы шерап ичмек үчин сатдылар.</verse>
				<verse number="4">Эй, Сур, Сидон ве әхли Пилишт велаятлары, сиз кимсиңиз Мениң үчин? Сиз Маңа гайтавул берйәрсиңизми? Эгер гайтавул берйән болсаңыз, Мен сизиң эденлериңизи окгунлылык билен тизара башыңыза саларын.</verse>
				<verse number="5">Чүнки сиз Мениң алтын-күмшүми, сайлама хазынамы бутханаларыңыза әкитдиңиз.</verse>
				<verse number="6">Сиз Яхуда ве Иерусалим халкларыны өз чәклеринден узаклашдырып, олары грек халкына сатдыңыз.</verse>
				<verse number="7">Инди болса олары шол ерден аяга галдырып, эденлериңизи өз башыңыза салян Мендирин.</verse>
				<verse number="8">Мен сизиң огулдыр гызларыңызы Яхуда халкына сатарын, ол хем сизиң чагаларыңызы узакдакы Шебалылара сатар». Муны Реб айтды.</verse>
				<verse number="9">Муны халклар арасында җар эдиң: «Сөвеш үчин тайярлык гөрүң, батырлары аяга галдырың, гой, эсгерлериң бары җемленсин.</verse>
				<verse number="10">Азалларыңыздан гылычлар, оракларыңыздан найзалар ясаң; эҗиз „мен гүйчли“ дийсин.</verse>
				<verse number="11">Эй, төверекдәки әхли миллетлер, ховлугың, үйшүп йыгнаның! Я Реб, ашак индир Өз батырларыңы!»</verse>
				<verse number="12">«Гой, миллетлер галкынсын, Ехошапат җүлгесине инсин, чүнки чар тарапдан гелен миллетлере хөкүм чыкармак үчин, Мен шол ерде отурҗак.</verse>
				<verse number="13">Оракларыңызы ишледиң, чүнки хасыл етишди; үзүм сыкылян ери долы, Челеклер долуп дашянча басгылаң. Чүнки хетден ашды писликлери миллетлең».</verse>
				<verse number="14">Хөкүм җүлгесинде Биргиден мәхелле, әгирт мәхелле! Чүнки Реббиң гүни хөкүм җүлгесине голайдыр.</verse>
				<verse number="15">Гүнүң, Айың йүзи гараляр, йылдызлар хем шөхлесини сачмаяр.</verse>
				<verse number="16">Реб гүммүрдейәр Сиондан хем сесленйәр Иерусалимден. Асман билен ер лерзана гелйәр. Эмма Реб Өз халкына пенадыр, хем ысрайыл халкы үчин галадыр.</verse>
				<verse number="17">«Шонда Мен Бейик Худайыңызың мукаддес дагым Сионда месген тутандыгымы билерсиңиз. Иерусалим хем мукаддес болар, кесекилер оны басып алмаз хич хачан.</verse>
				<verse number="18">Шол гүн шейле болар: Даглардан тәзе шерап дамар, байырлардан сүйт акар, Яхуда җарларының әхлиси сувдан долар. Реббиң өйүнден гөзбаш ярылып, Шитим җүлгесиниң гуры җарларыны гандырар.</verse>
				<verse number="19">Вейран болар Мүсүр, дөнер чөллүге Эдом, чүнки олар яхуда халкына этдилер сүтем; боядылар топракларыны бигүнә гана.</verse>
				<verse number="20">Йөне бакы месген болар Яхуда, Иерусалим-де болар несилден-несле.</verse>
				<verse number="21">Мен аларын ганларының хунуны хем-де акламарын гүнәни, чүнки Реб Сионда месген тутяндыр».</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="30">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Тековалы чопанларың бири болан Амосың сөзлери. Ысрайыл хакындакы бу сөзлер Амоса ертитремеден ики йыл өң гөрнүш аркалы аян болупды. Шол гүнлерде Яхудада Узыя патыша, Ысрайылда Еховашың оглы Яробгам патыша хөкүм сүрйәрди.</verse>
				<verse number="2">Амос шейле дийди: «Реб Сиондан награ чекйәр, Иерусалимден сесини эшитдирйәр. Чопанларың өри мейданлары соляр, Кармел дагының башы гураяр».</verse>
				<verse number="3">Реб шейле диййәр: «Мен дамасклылары гүнә үстүне гүнә эдендиклери үчин җезасыз галдырмарын. Чүнки демир дишли дөвеклерде гилгат халкыны енчдилер олар.</verse>
				<verse number="4">Муңа гөрә Хазайылың көшгүне от ягдырарын, от Бенхададың галаларыны якып күл эдер.</verse>
				<verse number="5">Дамаскың дервезесиниң килтлерини дөверин, Авен җүлгесиниң хөкүмдарыны, Бейтеденде эли ша хасалы хөкүмдары ёк эдерин. Сирия халкы Кир юрдуна есир эдип әкидилер». Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="6">Реб шейле диййәр: «Мен газалылары гүнә үстүне гүнә эдендиклери үчин җезасыз галдырмарын. Олар тутуш җемагаты эдомлыларың элине бермек үчин есир эдип әкитдилер.</verse>
				<verse number="7">Муңа гөрә Газа диварына от ягдырарын, от онуң галаларыны якып күл эдер.</verse>
				<verse number="8">Ёк эдерин Ашдодың илатыны, Ашкелонда эли ша хасалы хөкүмдары. Голумы Экроның гаршысына өврерин, хеләк эдерин пилиштлилериң аман галаныны». Муны Хөкмүрован Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="9">Реб шейле диййәр: «Мен сурлулары гүнә үстүне гүнә эдендиклери үчин җезасыз галдырмарын. Чүнки олар доганлык әхтини унудып, тутуш җемагаты Эдома гул эдип сатдылар.</verse>
				<verse number="10">Муңа гөрә Сур диварына от ягдырарын, от онуң галаларыны якып күл эдер».</verse>
				<verse number="11">Реб шейле диййәр: «Мен эдомлылары гүнә үстүне гүнә эдендиклери үчин җезасыз галдырмарын. Чүнки доганларыны гылычлы ковалап, рехим-шепагат этмедилер, чәксиз гахарыны дөкдүлер, газап атына бакы атландылар.</verse>
				<verse number="12">Шу себәпден Теймана от ягдырарын, от Босраның галаларыны якып күл эдер».</verse>
				<verse number="13">Реб шейле диййәр: «Мен аммонлары гүнә үстүне гүнә эдендиклери үчин җезасыз галдырмарын. Чүнки олар өз чәклерини гиңелтмек үчин Гилгадың гөврели аялларының гарныны ярдылар.</verse>
				<verse number="14">Сөвеш гүнүндәки галмагалдан яңа, харасат гүнүндәки түвелей ичинде Рабаның диварына от саларын, от галаларыны якып күл эдер.</verse>
				<verse number="15">Эмелдарлары билен бирликде аммон шасы сүргүн эдилер». Муны Реб айдяндыр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Реб шейле диййәр: «Мен Мовабы гүнә үстүне гүнә эдендиги үчин җезасыз галдырмарын. Чүнки ол Эдом шасының сүңкүни якып күле өвүрди.</verse>
				<verse number="2">Шу себәпден Моваба от ягдырарын, от Кериёдың галаларыны якып күл эдер. Гыгырышмакдан ве сурнай сеслеринден яңа, Мовап халкы сөвеш гыкылыгының ичинде өлер.</verse>
				<verse number="3">Араларындакы хөкүмдарыны ёк эдерин, онуң билен биле әхли эмелдарларыны өлдүрерин». Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="4">Реб шейле диййәр: «Мен Яхуданы гүнә үстүне гүнә эдендиги үчин җезасыз галдырмарын. Чүнки Реббиң кануныны рет этдилер, Онуң парзларыны тутмадылар, ата-бабаларының ялан худайларың ызына эериши ялы инди булар-да олар билен аздылар.</verse>
				<verse number="5">Шу себәпден Яхуда от ягдырарын, от Иерусалимиң галаларыны якып күл эдер».</verse>
				<verse number="6">Реб шейле диййәр: «Мен Ысрайылы гүнә үстүне гүнә эдендиги үчин җезасыз галдырмарын. Чүнки олар догручылы күмше, мәтәҗи бир җүбүт чарыга сатярлар.</verse>
				<verse number="7">Пукараларың башыны топрак астында депгиләп, эзиленлери ёлдан итекләп айырярлар. Оглы-да, атасы-да бир аялыңка гидип, мукаддес адымы харлаярлар.</verse>
				<verse number="8">Хер гурбанлык сыпасының янында гирев алнан эшиклери язып отурярлар. Өзлериниң Худайының өйүнде җериме пула алнан шерабы ичйәрлер.</verse>
				<verse number="9">Мен болса Ысрайылың өңүнден аморлары ёк этдим. Бойлары кедр агаҗы дей узын, дуб агаҗы кимин гүйчли болса-да, оларың ёкардан мивесини, ашакдан көкүни гырдым.</verse>
				<verse number="10">Шейле-де амор юрдуны эелемегиңиз үчин, Мен сизи Мүсүрден чыкардым, чөлде кырк йыллап ёл гөркездим.</verse>
				<verse number="11">Огулларыңыздан пыгамбер чыкардым, яш йигитлериңизи назыр белледим. Эй, ысрайыл халкы, хакыкатдан-да, бу шейле дәлмидир?!» Муны Мен-Реб айдяндырын.</verse>
				<verse number="12">«Эмма назыр болана шерап ичирдиңиз, пыгамберлере „Пыгамберлик этмәң!“ дийип буйрук бердиңиз.</verse>
				<verse number="13">Шонуң үчин десседен йүкли араба топрагы нәхили оврадян болса, Мен-де сизи дуран ериңизде эдил шонуң ялы мынҗырадарын.</verse>
				<verse number="14">Йүврүк адам гачып билмез, гүйчли гүйч гөркезип билмез, батыр-да җаныны халас эдип билмез.</verse>
				<verse number="15">Яйчы орнунда берк дуруп билмез, йүврүк аяклы гачып гутулып билмез, атлы-да җаныны халас эдип билмез.</verse>
				<verse number="16">Батырларың иң батыры-да ол гүн ялаңач гачып гидер». Муны Реб айдяндыр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Эй, ысрайыл халкы, Реббиң сизе, Мүсүрден чыкаран ковумыңыза гаршы айдан бу сөзүне гулак гоюң:</verse>
				<verse number="2">«Ер йүзүндәки әхли халкларың арасындан Мен диңе сизи сайладым. Шу себәпли әхли этмишиңиз үчин, Мен сизи җезаландырарын.</verse>
				<verse number="3">Хей, беллешмезден ики адам биле ёла дүшерми?</verse>
				<verse number="4">Авы оңмадык шир җеңңелде арлармы нәме? Хич зат авламадык арслан сүренинде хырлармы нәме?</verse>
				<verse number="5">Ерде дузак гурулмаса, гуш дузага дүшерми? Ичине бир зат дүшмесе, ерден гапан гөчерми?</verse>
				<verse number="6">Шәхерде сурнай чалнар-да, халкда горкы болмазмы? Реббиң Өзи индермесе, шәхере бела гелерми?</verse>
				<verse number="7">Хакыкатдан-да Хөкмүрован Реб сырыны гуллары пыгамберлере аян этмезден хич зат этмез.</verse>
				<verse number="8">Арслан арлар-да, ким горкмаз? Хөкмүрован Реб сөзләр-де, ким пыгамберлик этмез?»</verse>
				<verse number="9">Ашдот ве Мүсүр галаларына шуны җар эдиң: «Самарияның дагларына йыгнаның. Шәхериң ичиндәки башагайлыгы, онуң арасындакы зулумы гөрүң».</verse>
				<verse number="10">«Галаларында зорлук билен талан олҗаларыны топлаярлар, догры иш этмеги хич билмейәрлер. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="11">Шонуң үчин душман юрдуңызы габава салар сизи гүйч-кувватдан дүшүрип, галаларыңызы талаңчылыга берер». Муны Хөкмүрован Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="12">Реб шейле диййәр: «Бир чопаның арсланың агзындакы гойнуң диңе тойнакларыны я-да гулагының бир бөлегини халас эдип билши ялы, Самарияда яшаян ысрайыл халкы-да шейле халас эдилер. Онда диңе дөвүк-енҗик өй гошларындан башга хич зат галмаз».</verse>
				<verse number="13">Эшидиң ве Якуп несиллерине гүвәлик эдиң, Гудратыгүйчли Худай – Хөкмүрован Реб шейле диййәр:</verse>
				<verse number="14">«Этмиши үчин Ысрайылы җезаландыран гүнүм, Бейтелиң гурбанлык сыпаларыны-да ёк эдерин. Гурбанлык сыпаларың шахлары кесилип ере гачар.</verse>
				<verse number="15">Мен гышкы хем язкы көшклери юмрарын, пил сүңкүнден хашамланан җайлары ёк эдерин, бейик җайларың соңуна чыкарын». Муны Реб айдяндыр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Эй, Самария дагындакы Башаның мал хелейлери! Сиз пукаралара сүтем эдип, мәтәчлери эзйәнлер, әрлериңизе: «Ичмәге бир зат гетир» диййәнлер! Бу сөзлере гулак салың.</verse>
				<verse number="2">Хөкмүрован Реб Өз мукаддеслигинден ант ичди: «Сизиң чеңңеклер билен, иң соңкыңызың хем балык гарбаклары билен тутулҗак гүнүңиз хөкман етип гелер.</verse>
				<verse number="3">Хер бириңиз гаршыңыздакы дивар гәдикден чыкарылып, Хермона ташланарсыңыз». Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="4">Барың, Бейтеле гидип, гүнә эдиң, Гилгала гидип, языгыңызы артдырың, хер гүн эртирине гурбанлыкларыңызы, хер үч гүнден газанҗыңызың ондан бирини гетириң.</verse>
				<verse number="5">Хамырмаялы чөрекден шүкүр садакасыны хөдүрләң, мейлетин садакаларыңызы җар эдип мәлим эдиң, шейле этмекден сен леззет аляң-а, эй, ысрайыл халкы! Муны Хөкмүрован Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="6">Әхли шәхерлериңизде ачлыкдан дишиңизиң кирини сордурдым, тутуш юрдуңызы нана зар этдим, эмма шонда-да сиз Маңа тарап доланмадыңыз. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="7">Хасыл йыгнамага үч ай галанда, сизден ягмыры гысгандым, Мен бир шәхере ягыш ягдырып, башга бирине ягдырмадым. Бир экин мейданы ыгалдан гандырдым, бейлеки бирини болса ыгалсыз гуратдым.</verse>
				<verse number="8">Агыз сувы үчин шәхерден-шәхере энтедиңиз, эмма сувдан ганып ичмедиңиз, шонда-да сиз Маңа тарап доланмадыңыз. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="9">Мен сизи эпгекдир хең билен бүрәп өртдүм, багларыңызы ве үзүмликлериңизи вейран этдим, инҗирдир зейтун агачларыңызы чекиртгелер ювутды, эмма шонда-да сиз Маңа тарап доланмадыңыз. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="10">Мүсүрдәки ялы араңыза мерги ибердим, яш йигитлериңизи гылычдан гечирдим, атларыңызы душманларыңыза бердим. Бурнуңызы дүшелгәңизиң порсы ысындан долдурдым, эмма шонда-да сиз Маңа тарап доланмадыңыз. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="11">Мен Содом билен Гомораны юмрушым ялы, араңыздакы көп шәхерлери-де йыкып юмурдым. Сиз отдан чыкарылан кесинди мысалы болдуңыз, эмма шонда-да Маңа тарап доланмадыңыз. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="12">Шонуң үчин хем, эй, Ысрайыл, саңа шейле эдерин. Саңа шуны этҗекдигим үчин, Худайыңы гаршыламага тайярлан, эй, Ысрайыл!</verse>
				<verse number="13">Чүнки даглара шекил берен, ели ярадып, Өз пикирлерини ынсанлара аян эден, даң шапагыны гараңкылыга өврен, дүнйәниң белент ерлерине аяк басан Олдур, Онуң ады Реб Хөкмүрован Худайдыр!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Эй, ысрайыл халкы, сен хакдакы айтҗак бу агы сөзүме гулак ас.</verse>
				<verse number="2">Ысрайыл гызы йыкылды, инди ол хич хачан галмаз, өз топрагында сүйнүп ятыр, хич ким оңа ярдам бермез.</verse>
				<verse number="3">Шонуң үчин Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Бир шәхерден Ысрайыл үчин сөвеше чыкан мүң адамдан йүз адам аман галар, бейлеки биринден диңе йүзден онусы аман галар».</verse>
				<verse number="4">Реб ысрайыл халкына шейле диййәр: «Мени агтарың, шонда яшарсыңыз!</verse>
				<verse number="5">Эмма Мени Бейтелден агтармаң, Гилгала гирмәң, Беершеба гечмәң, чүнки Гилгал хөкман сүргүн эдилер, Бейтел хем хич зат болуп галар».</verse>
				<verse number="6">Ребби агтарың, шонда яшарсыңыз, ёгсам Ол Юсуп неслине гаршы от кимин ловлар, Бейтелде янгыны сөндүрмәге хич ким тапылмаз.</verse>
				<verse number="7">Адалаты аҗылыга өвренлер! Догручыллыгы ере чаланлар!</verse>
				<verse number="8">Үлкер, Орион йылдызларыны ярадан, түм гараңкылыгы даң сәхере өврен, гүндизи гиҗә өврен, деңиз сувларыны чагырып, олары ер йүзүне дөкен Олдур. Онуң ады Ребдир.</verse>
				<verse number="9">Ол гүйчлүлери шол бада хеләк эдер, галаларыны-да вейран эдер.</verse>
				<verse number="10">Олар казыетде паш эдйәни йигренйәрлер, хакыкаты сөзлейәни әсгермезлик эдйәрлер.</verse>
				<verse number="11">Гарыбың элинден бугдай хем саман хакыны зорлук билен аланыңыз үчин, дашдан ёнулан җайлар гурсаңыз-да, сиз оларда яшамарсыңыз, гөзел үзүм багларыны отуртсаңыз-да, оларың шерабыны ичмерсиңиз.</verse>
				<verse number="12">Чүнки Мен этмишиңизиң көпдүгини, гүнәлериңизиң чөкдердигини билйәрин. Догручыла эзъет берип, пара алярсыңыз, казыетде мәтәҗи бош гайтарярсыңыз.</verse>
				<verse number="13">Шонуң үчин акыллы ынсан шейле пурсатда үмсүм болар, чүнки бу бир эрбет замандыр.</verse>
				<verse number="14">Яманлыгы дәл-де, ягшылыгы агтарың, шонда сиз яшарсыңыз. Эдил сизиң өз айдышыңыз ялы Реб Хөкмүрован Худай сизиң билен болар.</verse>
				<verse number="15">Яманлыгы йигренип, ягшылыгы сөйүң, казыетде адалаты беркарар эдиң. Белки шонда Реб Хөкмүрован Худай Юсубың аман галанларына мерхемет эдер.</verse>
				<verse number="16">Хөкмүрован Худай – Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Бүтин мейданчаларда дады-перят эдерлер, көчелерде „Вай, вай гүнүмизе!“ дийшерлер. Чагырарлар дайханы матам тутмага, ясчылары – яс айдымыны айтмага.</verse>
				<verse number="17">Тутуш үзүм багларыңызда перят эдерлер, чүнки сизиң араңыздан Мен гечерин». Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="18">Дат гүнүңизе, Реббиң гүнүни күйсейәнлер! Нәме үчин сиз Реббиң гүнүне зарсыңыз? Ол гүн айдыңлык дәл-де, гараңкылыкдыр.</verse>
				<verse number="19">Ол гүн бир кишиниң арсландан гачып, ая душ гелши киминдир. Өйүне гелип, элини дивара сөйәнде, оны йыланың чакышы киминдир.</verse>
				<verse number="20">Реббиң гүни ягтылык дәл-де, гараңкылык дәлмидир? Ол хич бир ышыксыз түм гараңкылык дәлмидир?</verse>
				<verse number="21">Мен байрамларыңызы йигренйәрин, әсгермейәрин, мукаддес йыгнанышыкларыңызы асла халамаярын.</verse>
				<verse number="22">Хатда якма гурбанлыгыңыздыр галла садакаңызы хөдүр этсеңиз-де, Мен олары кабул этмерин. Семиз малларыңыздан саламатлык гурбанлыгыңызы берсеңиз-де, Мен олара бакмарын.</verse>
				<verse number="23">Янымдан нагмаларың овазыны айрың! Мен арфаларыңызың сазыны диңлемерин.</verse>
				<verse number="24">Гой, адалатлык деря кимин җошсун, догручыллык бакы чешме ялы аксын.</verse>
				<verse number="25">Эй, ысрайыл халкы, Маңа чөлде кырк йыллап гурбанлыклар ве садакалар хөдүрледиңизми?</verse>
				<verse number="26">Сиз патышаңыз Сакуды ве йылдыз худайыңыз Киюны – өзүңиз үчин ясан бутларыңызы гөтерип гездиңиз.</verse>
				<verse number="27">Мунуң үчин сизи Дамаскың аңырсына сүргүн эдерин. Муны Реб айдяндыр. Онуң ады Хөкмүрован Худайдыр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">Дат гүнүңизе, эй, Сионда асуда яшаянлар, Самария дагында ховпсуз отуранлар, ысрайыл халкының йүз тутмага барян иң бейик миллетиң мешхур адамлары!</verse>
				<verse number="2">Калне шәхерине гечип гөрүң, ол ерден бейик Хамада гидиң. Онсоң пилиштлилериң Гат шәхерине барың, олар ики патышалыгыңыздан говумыка? Тутян мейданлары сизиңкиден гиңмикә?</verse>
				<verse number="3">Эй, сиз бела гүнүни узак сайып, зорлук тагтыны якынлашдыранлар!</verse>
				<verse number="4">Халыңыза вай, эй, пил сүңкүнден хашамланан чарпаяда ятанлар, дүшеклериниң үстүнде меймирәнлер, сүрүден сайлама гузулары, бага бакылан гөлелери иййәнлер!</verse>
				<verse number="5">Өзлерини Давут ялы сайып, саз гуралларыны ойлап тапянлар, арфаның овазына айдым айдянлар,</verse>
				<verse number="6">шакәседен шерап ичйәнлер, үстлерине иң оңат атыр сепйәнлер, Юсубың вейранчылыгына яс тутмаянлар, халыңыза вай!</verse>
				<verse number="7">Мунуң үчин олар илкинҗи болуп есир эдип әкидилер, күрсүде гайшарянларың мейлиси тамамланар.</verse>
				<verse number="8">Хөкмүрован Реб Өзүнден ант ичип, шейле диййәр: «Якубың гедемлигини неҗис сайярын, онуң галаларыны йигренйәрин, ичиндәки әхли зады билен биле шәхери душман элине берерин». Муны Хөкмүрован Бейик Худай айдяндыр.</verse>
				<verse number="9">Бир өйде он адам галан болса, олар-да өлер.</verse>
				<verse number="10">Оларың бириниң гарындашы өз көмекчиси билен хоссарының җеседини өйден дашары чыкарып якмак үчин гелер. Ол көмекчисинден: «Башга-да җесет бармы?» дийип соранда, «Ёк» дийип җогап берер. Онсоң гарындашы: «Сем бол! Реббиң ады агзалмасын» диер.</verse>
				<verse number="11">Ине, Реб шейле буюряр: «Улы җайлар тоза, кичи җайлар күле дөнсүн.</verse>
				<verse number="12">Атлар гаяның үстүнде чапармы? Өкүзлер билен ол ерде ер сүрлерми? Эмма сиз адалаты зәхере, догрулык мивесини аҗылыга өвүрдиңиз.</verse>
				<verse number="13">Сиз Лодебарда пуч зада шатланып: „Карнайымы өз гүйҗүмиз билен басып алмадыкмы нәме?“ диййәрсиңиз.</verse>
				<verse number="14">Шонуң үчин, эй, ысрайыл халкы, саңа гаршы бир миллети аяга галдырҗак. Олар Лебохаматдан Араба дүзлүгине ченли сени эзерлер». Муны Реб Хөкмүрован Худай айдяндыр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">Ине, Хөкмүрован Реб маңа шуны гөркезди: патышаның пайына дүшен бугдай орлуп болнандан соң, икинҗи экилен экин гөгерип башлан вагтында, Реб чекиртге сүрүлерини чоздурды.</verse>
				<verse number="2">Чекиртгелер юрдуң әхли гөгерен задыны ийип гутаранда, мен шейле дийдим: «Я Хөкмүрован Реб, ялбарярын, Өз халкыңы багышла! Якубың несли муңа ненең чыдасын?! Ол бир кичи халкдыр!»</verse>
				<verse number="3">Онсоң Реб муңа гайтмышым этди. Реб: «Бейле зат болмаз!» дийди.</verse>
				<verse number="4">Ине, Хөкмүрован Реб маңа шуны гөркезди: Хөкмүрован Реб халкыны җезаландырмак үчин алавлы оды чагырды. От дүйпсүз чуң сувлары якып яндырды, соңра экин мейданыны яндырмага башлады.</verse>
				<verse number="5">Онсоң мен шейле дийдим: «Я Хөкмүрован Реб, ялбарярын, саклан! Якубың несли муңа ненең чыдасын?! Ол бир кичи халкдыр!»</verse>
				<verse number="6">Реб муңа-да гайтмышым этди. Хөкмүрован Реб: «Бу-да болмаз!» дийди.</verse>
				<verse number="7">Башга бир гөрнүш аркалы Реб маңа шуны гөркезди: ине, Реб шугул гуралы билен гурлан дим-дик диварың янында дурды, элинде болса шугул барды.</verse>
				<verse number="8">Онсоң Реб менден: «Амос, сен нәме гөрйәрсиң?» дийип сорады. Мен: «Бир шугул гөрйәрин» дийип җогап бердим. Онсоң Реб шейле дийди: «Ине, халкым Ысрайылың ортасында-да, Мен бир шугул гуралыны гойярын. Мундан бейләк олары багышламарын.</verse>
				<verse number="9">Ысхагың бутлара сеждегәхлери вейран эдилер, Ысрайылың мукаддес өйлери хараба өврүлер, Яробгам ковумына гаршы гылычлы аяга галарын».</verse>
				<verse number="10">Онсоң Бейтелдәки Амазя руханы Ысрайылың патышасы Яробгама шейле хабар ёллады: «Амос ысрайыл халкының арасында саңа гаршы дилдүвшүк гурады. Юрт онуң мунча сөзлерини гөтерип билмез.</verse>
				<verse number="11">Амос шейле дийди: „Яробгам гылычдан өлер, Ысрайыл халкы өз юрдундан есир эдип әкидилип чыкарылар“».</verse>
				<verse number="12">Онсоң Амазя Амоса шейле дийди: «Эй, гөргүр! Бар, Яхуда юрдуна гит-де, чөрек пулуңы шол ерде газан. Шол ерде пыгамберлик эт.</verse>
				<verse number="13">Эмма инди гайдып Бейтелде пыгамберлик этме, чүнки бу патышаның мукаддес өйи ве патышалыгың ыбадатханасыдыр».</verse>
				<verse number="14">Онсоң Амос Амазя шейле җогап берди: «Мен пыгамбер хем дәл, пыгамберлер топарындан хем дәл. Мен йөне бир чопан хем инҗир агачларына гөзегчилик эдйән.</verse>
				<verse number="15">Эмма Реб мени сүриниң ызындан алды-да, маңа: „Бар, гит-де, Мениң халкым Ысрайыла пыгамберлик эт“ дийди.</verse>
				<verse number="16">Инди болса Реббиң сөзүне гулак гой. Сен маңа: „Ысрайылың гаршысына пыгамберлик этме, Ысхагың ковумына гаршы вагыз этме“ диййәрсиң.</verse>
				<verse number="17">Шонуң үчин Реб шейле диййәр: „Аялың шәхерде лолучылык эдер, огул-гызларың гылычдан гечирилер, өлчег йүпи билен ериң пайланылар, өзүңем харам юртда өлерсиң, ысрайыл халкы өз юрдундан есир эдилип әкидилер“».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">Хөкмүрован Реб маңа шуны гөркезди: бир себет инҗир мивеси барды.</verse>
				<verse number="2">Ол менден: «Амос, сен нәме гөрйәрсиң?» дийип сорады. Мен: «Бир себет етишен мивәни гөрйәрин» дийип җогап бердим. Онсоң Реб маңа шейле дийди: «Мениң халкым Ысрайылың соңы етип гелди. Мундан бейләк олары багышламарын.</verse>
				<verse number="3">Шол гүн көшк айдымлары ахы-нала өврүлер. Әхли ер ташланан җесетлерден долар. Үмсүм болуң!» Муны Хөкмүрован Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="4">Эшидиң муны, мәтәчлери депгиләп эзйәнлер, юрдуң гарыпларыны хеләк эдйәнлер!</verse>
				<verse number="5">Сиз диерсиңиз: «Тәзе Ай байрамы гечседи, галламызы сатарыс; Сабат гүни басым өтседи, бугдаймызы базара чыкарарыс. Өлчеги кичелдип, баханы улалдып, галп терези билен адамлары алдарыс.</verse>
				<verse number="6">Бугдай ерине онуң кепегини сатып, гарыплары күмше, мәтәҗи бир җүбүт чарыга сатын аларыс».</verse>
				<verse number="7">Якуп халкының гуванҗы болан Реб шейле ант ичди: «Мен оларың эден ишлериниң хич бирини асла унутмарын.</verse>
				<verse number="8">Бу ишлер үчин ер сарсмаҗакмы? Ерде яшаян хер кес яс тутмаҗакмы? Бүтин ер йүзи Нил дерясы кимин толкун атар, Мүсүрдәки Нил дерясы дей беленде галып песе дүшер».</verse>
				<verse number="9">Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Шол гүн шейле болар: Гүнортан чагы гүни батырарын, гүндиз ер йүзүни гараңкы эдерин.</verse>
				<verse number="10">Мен сизиң байрамыңызы яса, айдымларыңызы ахы-нала өврерин. Хер биле җул гушагыны гушадарын, хер башың сачыны сырдырарын. Шол гүни ялңыз оглуң яс гүни кимин эдерин, онуң соңуны аҗылык билен гутарарын».</verse>
				<verse number="11">Хөкмүрован Реб ене-де шейле диййәр: «Шейле гүнлер гелер, Мен юрда ачлык иберерин. Эмма бу чөрек билен сувуң гытлыгы дәл-де, Реббиң сөзлерини эшитмек күйсеги болар.</verse>
				<verse number="12">Реббиң сөзүни агтарып, ынсанлар деңизден-деңзе, демиргазыкдан гүндогара энтәрлер. Олар ол ерден бу ере ылгашарлар, эмма оны тапып билмезлер.</verse>
				<verse number="13">Шол гүн гөзел гызлар ве яш йигитлер тешнеликден хушуны йитирерлер».</verse>
				<verse number="14">Самарияның гүнәсинден ант ичип: «Эй, Дан! Сениң худайыңдан ант ичйән, Беершебаның тутян ёлундан ант ичйән!» диййәнлер йыкыларлар ве хич хачан ерлеринден галмазлар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">Мен гурбанлык сыпасының янында Реббиң дураныны гөрдүм. Реб шейле буйрук берди: «Ыбадатхана сөелери сарсянча, сүтүнлериң башына ур, олары әхли ынсаның депесинден индер. Дири галанларыны гылычдан гечирерин, хич бири гачып-да, гутулып-да билмез.</verse>
				<verse number="2">Газып өлүлер дүнйәсине гирселер-де, элими узадып, олары ондан чыкарарын. Олар гөге чыксалар-да, ол ерден ашак дүшүрерин.</verse>
				<verse number="3">Кармел дагының депесинде гизленселер-де, ол ерден Мен олары ызарлап тапарын. Хузурымдан деңзиң дүйбүнде гизленселер-де, деңиз йыланына буйрук берерин, йылан-да олары чакар.</verse>
				<verse number="4">Душманларының өңүне дүшүп, есирлиге гитселер-де, ол ерде гылыҗа буйрук берерин; ол-да олары өлдүрер. Мен олардан назарымы айырмарын, эмма ягшылык үчин дәл-де, яманлык үчин шейдерин».</verse>
				<verse number="5">Гудратыгүйчли-Хөкмүрован Реб элини ере дегирйәр ве ер сарсяр, ерде яшаян хер кес яс тутяр. Бүтин ер йүзи Нил кимин толкун атяр, Мүсүриң Нил дерясы дей ене песе дүшйәр.</verse>
				<verse number="6">Ёкаркы отагыны гөкде бина эдйән, гүммезини ериң ёкарсында гурян, деңзиң сувларыны бир ере йыгнап, сувлары ер йүзүне дөкйән Олдур. Онуң ады Ребдир.</verse>
				<verse number="7">Реб шейле диййәр: «Эй, ысрайыл халкы, сен Мениң үчин эфиопия халкы билен дең дәлмисиң? Ысрайыллары Мүсүрден, пилиштлери Каптордан, сириялылары Кирден чыкаран Мен дәлми нәме? Хөкмүрован Реббиң назары сизиң гүнәли шалыгыңыздадыр, Мен-Реб оны ер йүзүнден сүпүрип ташларын, эмма Якубың ковумыны бүтинлей ёк этмерин». Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="8"></verse>
				<verse number="9">Ине, Мен буйрук берерин, әхли миллетлериң арасында ысрайыл халкыны бугдай элән ялы эдип, элекден гечирерин, шонда екеҗе даш-да элекден гечмез.</verse>
				<verse number="10">«Бела бизе гелмез я-да душмаз» диййән, халкымың әхли гүнәлилери гылычдан өлерлер.</verse>
				<verse number="11">Шол гүн Мен Давудың йыкылан чадырыны дикелдерин, бөвсүлен бөвүрлерини беҗерерин, вейран болан ерлерини оңарып, гадым дөвүрдәки ялы эдерин.</verse>
				<verse number="12">Шейдип, ысрайыл халкы Эдомың аман галанларына, Маңа дегишли болан әхли миллетлере эелик эдер. Муны шу иши битирйән Худайыңыз Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="13">Ине, шейле гүнлер гелер – Хөкмүрован Реб диййәр, ер сүрйән орак оряның ызындан етер, үзүм сыкян экиш дөврүне ченли ишини гутармаз, ширин шерап даглардан дамар, бүтин депелерден-де җошуп акар. Халкым Ысрайыла өңки абаданчылыгыны гайтарарын, юмрулан шәхерлери дикелдип, оларда месген тутарлар, үзүм багларыны отурдып, оларың шерабыны ичерлер, баг-бакҗалар экип, оларың мивесини иерлер. Мен олары өз топрагында отурдарын, Мениң өзлерине берен топрагымдан инди олар хич хачан чыкарылмаз. Муны Худайыңыз Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="14"></verse>
				<verse number="15"></verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="31">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Абадя гелен аянлык: Хөкмүрован Реб Эдом барада шейле дийди: «Миллетлере векилиң иберилендигине хабар гелди. Ребден гелен векилиң: „Туруң, Эдома гаршы сөвеше чыкалың!“ диен хабарыны эшитдик.</verse>
				<verse number="2">Эдом, Мен сени халкларың арасында иң песи эдерин сен бүтинлей рысва боларсың.</verse>
				<verse number="3">Текепбир йүрегиң алдады сени. Сен белентде, гаяларың ховпсуз еринде яшаяң, „Мени песе – ере ким дүшүрер?“ дийип, калбыңдан айдяң.</verse>
				<verse number="4">Эгер сен бүргүт дейин ёкары галсаң-да, хөвүртгәңи йылдызларың арасында гойсаң-да, ол ерден Мен сени ашак дүшүрерин!» Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="5">«Сениң ичиңе огрулар гирдими я гиҗеки талаңчылар? Огрулар диңе өзүне герегини огурламазлармы? Эгер үзүм багыңа гирселер, саңа-да миведен галдырмазлармы? Эмма сен нәхили вейран болдуң!</verse>
				<verse number="6">Ысав несли ничик таланды, онуң хазынасы дөрүлди.</verse>
				<verse number="7">Сен билен саламатлыкда яшанлар сени алдадылар. Әхли аркадашларың сени серхетден чыкардылар. Биле дуз ийшен адамларың сенден рүстем чыкдылар. Муны сен аңшырмадың».</verse>
				<verse number="8">«Шол гүн – Реб диййәр – Мен Эдомың акыллы адамларыны ве пайхаса дүшүнйәнлерини Ысав дагында гырманмы?</verse>
				<verse number="9">Тейман, сениң батырларыңы горкы-ховсала басар. Оларың бары Ысав дагында гырлып ёк эдилер.</verse>
				<verse number="10">Доганың Якубың неслине залымлык эдениң үчин, бүтин бетнам боларсың ве эбеди ёк эдилерсиң.</verse>
				<verse number="11">Кесекилер оларың эмләгини талан гүнүнде, сен кеседе дуруп серетдиң. Гелмишеклер дервезеден гиренде, Иерусалим үчин биҗе чекиленде, сен-де оларың бири ялы болдуң.</verse>
				<verse number="12">Доганың – Яхуданың неслиниң бетбагт гүнүнде гүлмели дәлдиң. Олара бела инен гүнүнде, сен хешелле какмалы дәлдиң. Оларың хасрат гүнүнде магтанмалы дәлдиң.</verse>
				<verse number="13">Сен Мениң халкыма бела гелен гүнүнде, оларың дервезесинден гирмели дәлдиң. Оларың гыргынчылык гүнүне ичиңден бегенип серетмек, хеләкчилик гүнүнде оларың эмләгине галташмак хич догры дәлди.</verse>
				<verse number="14">Ёлуң чатрыгында дуруп, гачан адамлары тутмалы дәлдиң. Хасрат гүнүнде аман галанлары душмана бермели дәлдиң.</verse>
				<verse number="15">Чүнки, Реббиң әхли миллетлере хөкүм этҗек гүни голайлап гелйәр. Эй, Эдом, нәме эден болсаң, саңа-да шол болар. Эдениң башыңа дүшер.</verse>
				<verse number="16">Чүнки, сиз, яхудалар, Мениң мукаддес дагымда ичдиңиз. Әхли миллетлер-де хемише шейле ичерлер ве ювудып, асла болмадык ялы боларлар. Себәби җеза кәсесинден ичерлер.</verse>
				<verse number="17">Йөне Сион дагында җезадан халас галанлар болар ве Сион дагы мукаддес болар. Якубың несли өз мүлкүне говшар.</verse>
				<verse number="18">Якубың несли от болар, Юсубың зүряды алава дөнер. Одуң саманы якышы ялы, олар Ысавың неслинден ыз гоймаз. Ысавың илинден гутуланы болмаз. Чүнки муны Реб айтды.</verse>
				<verse number="19">Негеп чөлүниң халкы Ысав дагыны эеләр. Байырлыкдакы адамлар пилиштлилериң топрагыны эеләрлер. Олар Эфрайым хем Самария топрагына ченли етерлер. Бенямин несли Гилгады эеләр.</verse>
				<verse number="20">Сүргүн эдилен ысрайыл сөвешиҗилери Кенганың Сарепата ченли ерлерине эе боларлар. Иерусалимден Сепарада сүргүн эдиленлер Негепдәки галалары эеләрлер.</verse>
				<verse number="21">Еңиҗилер Ысав дагларының үстүнден хөкүм сүрмек үчин, Сион дагының үстүне чыкарлар. Патышалык Реббиңки болар».</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="32">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Эмитай оглы Юнуса Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="2">«Ханы бол, Ниневә – ол бейик шәхере гит-де, онуң халкының гүнәкәрдигини җар эт, чүнки оларың бетпәллиги Маңа аян болды».</verse>
				<verse number="3">Йөне Юнус Реббиң назарындан гачып, Таршыша гитмек үчин ёла дүшди. Ол Яфо шәхерине гелип, Таршыша гидйән бир гәми тапды. Гәминиң ёл кирейини төледи ве Реббиң назарындан гачып, Таршыша гитмек үчин, гәмичилер билен биле гәмә мүнди.</verse>
				<verse number="4">Эмма Реб деңзе гүйчли ел иберди; деңизде элхенч гай туруп, гәми чагшара гелди.</verse>
				<verse number="5">Гәмичилери горкы гаплап алды; оларың херси өз худайыны чагырмага башлады. Олар гәмини еңлетмек үчин, йүклерини деңзе ташладылар. Юнус болса ашакда, гәминиң ички аммарында сүйҗи ука гидипди.</verse>
				<verse number="6">Гәминиң башлыгы онуң янына гелип: «Хей! Сен нәме ятырсың? Тур, өз худайыңы чагыр. Белки, онуң рехими инип, бизи халас эдер» дийди.</verse>
				<verse number="7">Шол вагт гәмичилер бири-бирлерине: «Гелиң, биҗе аталың-да, хайсымыз себәпли бу бела дучар боландыгымызы билелиң» дийишдилер. Шейлеликде, олар гурра ташладылар. Гурра Юнуса дүшди.</verse>
				<verse number="8">Онсоң: «Сен бизе айт, нәме себәпли бу бела саташдык? Бу ерде нәме ишләп йөрсүң? Ниреден гелйәрсиң? Сен нирели? Хайсы халкдан боларсың?» дийип, олар ондан сорадылар.</verse>
				<verse number="9">Юнус булара: «Деңзи ве гуры ери ярадан Гөгүң Худайы Реббе сыгынярын. Мен еврейдирин» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="10">Соңра гәмичилер җуда горкдулар ве Юнуса: «Нәме үчин бейтдиң?» дийдилер. (Себәби Юнус олара өзүниң Реббиң назарындан гачып баряндыгыны айдыпды.)</verse>
				<verse number="11">Деңиз гитдигисайы газаба мүнйәрди. Гәмичилер Юнуса: «Деңиз көшешер ялы, биз сени нәме эдели?» дийдилер.</verse>
				<verse number="12">Юнус олара: «Бу гай-тупана дучар болмагыңыза өзүмиң себәпкәрдигими мен билйәрин. Мени гөтериң-де, сува ташлаң, шонда деңиз көшешер» дийди.</verse>
				<verse number="13">Олар етишибилдиклерине күрекләп, кенара чыкмага дырҗашярдылар, йөне бу олара башартмаярды, чүнки деңиз гитдигисайы гүйчли чырпынып, олара гаршылык гөркезйәрди.</verse>
				<verse number="14">Шондан соң олар Ребби чагырмага дурдулар: «Я Реб, бу адамың җаны үчин бизи хеләк этме, буларың хеммеси Сениң ислегиң билен болды. Шоңа гөрә, бизи нәхак гана галдырма».</verse>
				<verse number="15">Соңра олар Юнусы гөтердилер-де, деңзиң дүйбүне гойбердилер. Деңиз дессине көшешди.</verse>
				<verse number="16">Гәмичилер Ребден гаты горкдулар; Оңа гурбанлык бердилер ве Оңа гуллук этмәге касам ичдилер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Шондан соң Реб улы бир балыга Юнусы ювутмагы эмр этди. Юнус үч гиҗе-гүндизләп балыгың гарнында болды.</verse>
				<verse number="2">Соңра Юнус балыгың гарнындан өз Худайы Реббе йүзленип, шейле дога окады: «Җебир чекенимде, я Реб, чагырдым Сени. Җогап бердиң маңа. Өлүлер диярының гойнундан чагырдым Сени, эшитдиң Сен наламы.</verse>
				<verse number="3"></verse>
				<verse number="4">Чуңлуга, деңизлериң багрына ташладың мени. Гуршады сувлар мени. Әхли гүйчли толкунларың үстүмден гечди мениң.</verse>
				<verse number="5">Шонда назарыңдан ковулдым дийдим, я Реб, Сениң мукаддес ыбадатханаңы ене нәдип гөрерин дийдим.</verse>
				<verse number="6">Сув кекирдегиме гелди. Есир дүшдүм чуңлуга. Башыма чолашды деңиз отлары.</verse>
				<verse number="7">Индим дагларың дүйбүне. Гапылары бакы япылян ере дүшдүм. Йөне, эй, Худайым Реб, җанымы чуңлукдан халас этдиң.</verse>
				<verse number="8">Я Реб, җандан умыт үзенимде, Сени чагырдым. Өз мукаддес ыбадатханаңда сөзүми эшитдиң.</verse>
				<verse number="9">Пуч бутлара сыгынанлар өз вепалылыгыны терк этдилер.</verse>
				<verse number="10">Мен велин алкышлы айдымлар билен Саңа гурбанлык берерин. Касамымы берҗай эдерин. Гутулыш Ребдендир».</verse>
				<verse number="11">Реб балыга эмр этди. Балык Юнусы гуры ере гусды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Юнуса Реббиң сөзи икинҗи гезек гелди: «Ханы бол, Ниневә – шол бейик шәхере гит-де, Мениң өзүңе айдянларымы онуң халкына етир!»</verse>
				<verse number="2"></verse>
				<verse number="3">Шунлукда, Юнус Реббиң сөзүне боюн болды ве Ниневә тарап ёла дүшди. Ниневе җуда улы шәхерди. Онуң ол башындан бу башына ченли үч гүнлүк ёлды.</verse>
				<verse number="4">Юнус шәхере гирди ве бир гүнлүк ёл гечип: «Ене кырк гүнден Ниневе йыкылҗак» дийип җар чекди.</verse>
				<verse number="5">Ниневелилер Худая ынандылар. Олар улудан-кичә хеммелере агыз беклемеги ыглан этдилер.</verse>
				<verse number="6">Бу хабар Ниневе патышасына етенде, ол тагтындан дүшүп, ша лыбасыны чыкарды ве җул гейнип, күл үстүнде отурды.</verse>
				<verse number="7">Соңра ол өзүниң хем-де төрелериниң адындан Ниневәниң халкына шейле буйрук берди: «Әхли адамлар-да, хайванлардыр мал-гаралар-да хич зат иймесинлер, сув-да ичмесинлер.</verse>
				<verse number="8">Ынсану-хайван җул гейинсин, бар гүйҗи билен Худая перят этсин, өз яман ёлундан дөнүп, бет ишлеринден эл чексин.</verse>
				<verse number="9">Белки, Худай пикирини үйтгедер, газабындан сакланар; шейдип, биз хеләк болмарыс».</verse>
				<verse number="10">Шондан соң Худай оларың эденлерини, яман ёлдан дөнендиклерини гөрүп, газабындан сакланып, гөркезҗек диен эрбетлигини олара гөркезмекден эл чекди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Юнус муңа гаты гамланды ве онуң гахары гелди.</verse>
				<verse number="2">Ол Реббе шейле дога окады: «Я Реб, шейле болҗагыны мен өз юрдумдакам айтманмыдым нәме? Мен шол себәпден хем дессине Таршыша гачдым-а. Сениң мерхеметли, рехимли, гиң гөвүнли, садык сөйгә бай Худайдыгыңы ве җеза бермекден эл чекмәге тайындыгыңы билйәрдим ахырын.</verse>
				<verse number="3">Инди болса, Я Реб, мениң җанымы ал, чүнки яшанымдан өленим говудыр».</verse>
				<verse number="4">Реб оңа: «Сениң гахарланмага хакың бармы?» дийди.</verse>
				<verse number="5">Юнус шәхерден чыкды ве онуң гүндогар тарапында бир ерде дыз эпди. Шол ерде өзүне чатма дикди ве шәхере нәме боляныны гөрмек үчин, ол онуң көлегесинде отурды.</verse>
				<verse number="6">Юнусың үстүне сая салар ялы ве оны көшешдирер ялы, Бейик Худай ол ерде бир дүйп өсүмлик гөгертди. Муңа Юнусың гөвни галкынды.</verse>
				<verse number="7">Эмма эртеси гүн даңдан Худай бир гурчук иберди ве ол гурчук өсүмлиги ичинден ийип, оны гуратды.</verse>
				<verse number="8">Гүн доганда, Худай гүндогардан эпгек өвүсдирди. Гүн Юнусың депесини гайнадып башлады, онда ысгын-мыдар галмады. Ол өзүне өлүм диләп: «Яшанымдан өленим говудыр» дийди.</verse>
				<verse number="9">Худай Юнусдан: «Өсүмлик бабатда гахарланмага хакың бармы?» дийип сорады. Юнус: «Хава, хакым бар. Гахардан яңа өзүме өлүм дилейәрин» дийди.</verse>
				<verse number="10">Шонда Реб оңа шейле дийди: «Өз зәхметиң сиңмедик, бир гиҗәниң ичинде өсүп, бир гиҗәниң ичинде-де гуран өсүмлиге сениң небсиң агыранда, сагыны-солуны сайгарып билмейән йүз йигрими мүңден агдык адама ве көп мал-гарасы болан шейле улы шәхер Ниневә Мениң ненең хайпым гелмесин?»</verse>
				<verse number="11"></verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="33">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Яхуда патышалары Ётамың, Ахазың ве Хизкияның дөврүнде морешетли Мика пыгамбере Самария ве Иерусалим барада Реббиң сөзи аян болды.</verse>
				<verse number="2">Әхлиңиз эшидиң, эй, халклар! Гулак гоюң, эй, земин ве онуң яшайҗылары! Хөкмүрован Реб мукаддес месгенинден сизе гаршы гүвәлик эдер.</verse>
				<verse number="3">Ине, Реб Өз меканындан чыкып, ер йүзүне инип, байырларда йөрәр.</verse>
				<verse number="4">Даглар Онуң аяк астында эрәр, дерелер бөвсүлип, отда эрейән мум ялы, кертден инйән сув дейин болар.</verse>
				<verse number="5">Буларың бары Якубың несиллериниң языгы, Ысрайыл халкының гүнәлери үчиндир. Якубың несиллериниң языгына ким себәпкәр? Самария дәлми? Яхуданың бутлара сеждегәхи ниреде? Иерусалимде дәлми?</verse>
				<verse number="6">«Шонуң үчин Мен Самарияны харабачылыга, үзүмчилик ерине өврерин. Дашларыны дерә дөкүп, дүйплерини ачык гоярын» диййәр Реб.</verse>
				<verse number="7">«Әхли бутлары бөлек-бөлек эдилер, харам газанчларының бары ода якылар, бутларының барыны ёк эдерин, чүнки булары лолы газанҗы билен топлады. Олар ене-де лолы газанҗына өврүлер» диййәр Реб.</verse>
				<verse number="8">Мунуң үчин мен аглап, дады-перят эдерин. Эшиксиз ве аякялаңач гезерин. Шагаллар кимин увларын. Дүегушлар кимин гөзяш дөкерин.</verse>
				<verse number="9">Самарияның ярасына эм ёк. Ол Яхуда гелип етди. Халкымың дервезесине, Иерусалиме барып етди.</verse>
				<verse number="10">Муны Гатда айтмаң, ахы-налаңызы бес эдиң; Бейтлегапарда гамгынлыкдан гума тогаланың.</verse>
				<verse number="11">Эй, Шапыр халкы! Ялаңачланып, утанч ичинде өтүң. Саванан халкы чадырындан чыкмасын. Бейтесел халкының өзи яс тутяр, ондан сизе ярдам болмаз.</verse>
				<verse number="12">Маротың халкы ягшылыга сабырсызлык билен гарашяр, эмма Реб Иерусалимиң дервезесине бела индерди.</verse>
				<verse number="13">Эй, Лакыш халкы, йүврүк аты араба гош. Сен Сион гызының гүнәсиниң гөзбашысың, чүнки Ысрайылың языгы сенден чыкды.</verse>
				<verse number="14">Инди Морешетгата хошлашык совгадыны берерсиң. Акзып обасы Ысрайыл патышаларына дузак болар.</verse>
				<verse number="15">Эй, Мареша илаты, Реб галаңыза басыбалыҗы гөндерер. Ысрайылың бейик ёлбашчылары Адуллам галасында гизленер.</verse>
				<verse number="16">Сөйгүли огулларыңыза яс тутмак үчин сачыңызы сырың. Башыңыз чайкелиңки кимин кел болсун, чүнки чагаларыңыз сүргүн эдилер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Дүшегинде пислик ойлаянларың, ниетини ямана дүвйәнлериң, дат гүнүне! Даң атанда ниетлерини амала ашырярлар, чүнки оларың муңа гүйҗи етйәр.</verse>
				<verse number="2">Гөзүне якан экин мейданларыны зорлук билен алярлар, ислән өйлерини эелейәрлер; бирини өйүнден, ене бирини болса мирасындан махрум эдйәрлер.</verse>
				<verse number="3">Шонуң үчин Реб шейле диййәр: «Мен бу халка гаршы бела тайынлаярын, ондан боюн гачырып билмерсиңиз. Башыңызы дик тутуп гезмерсиңиз, чүнки бу пис замана болар.</verse>
				<verse number="4">Шол гүн сизи масгаралап яңсыларлар, сиз шейле агы айдымыны айдарсыңыз: „Бүс-бүтин вейран болдук! Реб халкымың мирасыны дагадяр. Ол муны элимден аляр! Еримизи хайынлара пайлаяр“».</verse>
				<verse number="5">Муңа гөрә Реббиң халкының арасында юрт биҗе үсти билен пайлашыланда, сизден пайы мирас алмага адам тапылмаз.</verse>
				<verse number="6">Адамлар: «Вагыз этме» дийип, маңа вагыз эдйәрлер, «Бейле затлар хакда вагыз этме, биз утанҗа галмарыс» диййәрлер.</verse>
				<verse number="7">Эй, Якубың несли, хей: «Реббиң сабыр кәсеси долдумы? Ол бейле ишлери эдерми?» диймелими сиз? Мениң сөзлерим догручылың хайрына дәлми нәме?</verse>
				<verse number="8">Эмма сиз халкымың гаршысына душман кимин аяга галярсыңыз. Сөвешден гелйәнлериң, асуда гечип барянларың эгнинден донларыны сыпырярсыңыз.</verse>
				<verse number="9">Халкымың аялларыны рахат өйлеринден ковяңыз. Чагаларыны берекедимден эбедилик махрум эдйәңиз.</verse>
				<verse number="10">Туруң, гидиң, чүнки бу ер дынчлык ери дәлдир! Мурдарлыгыңыз зерарлы бу ер залымлык билен вейран эдилер.</verse>
				<verse number="11">Яланчы, кеззап бири гелип: «Сизе бол шерап ве чакыр хакында вагыз эдейин» дийсе, бу халк шейле пыгамбери кабул эдер.</verse>
				<verse number="12">«Эй, Якубың несиллери, Мен хөкман әхлиңизи бир ере йыгнарын. Ысрайыллардан аман галанларыны бир ере топларын. Мен сизи агылдакы гоюнлар кимин, өрүдәки сүри кимин бир ере гетирерин. Юрдуңыз ене-де адамдан долар».</verse>
				<verse number="13">Таңры ёл ачып, халкың өңүнден гидер. Гала дервезелерини йыкып, дашары чыкарлар. Патышалары баш болар, Реб өңлеринден йөрәр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Мен-Мика дийдим: «Гулак гой, эй, Якуп неслиниң баштутанлары, Ысрайыл халкының хөкүмдарлары! Адалаты билмели сиз дәлми нәме?</verse>
				<verse number="2">Сиз ягшылыгы йигренип, яманлыгы сөййәрсиңиз, халкымың хамыны союп, сүегинден этини сыпырярсыңыз.</verse>
				<verse number="3">Халкымың хамыны союп, этини иййәрсиңиз, сүеклерини дөвүм-дөвүм эдип, газана, таба атылҗак эт кимин дограярсыңыз».</verse>
				<verse number="4">Соңра олар Реббе дады-перят эдерлер. Эмма Реб олара җогап бермез. Ол йүзүни олардан гизләр, чүнки олар пис ишлери этдилер.</verse>
				<verse number="5">Халкымы азашдырып, өзлерини доюрянлара асудалык диләп, доюрмаянлара-да уруш ыглан эдйән пыгамберлер хакында Реб шейле диййәр:</verse>
				<verse number="6">«Мунуң үчин гиҗәңиз гөрнүшсиз болар, сизи түмлүк гаплар, палчылык эдип билмерсиңиз. Пыгамберлериң үстүнден гүн яшар, гүндиз гиҗә өврүлер.</verse>
				<verse number="7">Гөргүрлер масгара эдилер, палчылар утанҗа галар. Худайдан җогап болманы үчин, олар уятдан йүзлерини өртерлер».</verse>
				<verse number="8">Мен болса Якуба языгыны, Ысрайыла гүнәсини җар этмәге, Реббиң Рухы билен гүйчден, адалатдан, гудратдан долудырын.</verse>
				<verse number="9">Муңа гулак асың, эй, адалаты йигренип, хакыкаты ёйян Якуп неслиниң баштутанлары! Ысрайыл халкының ёлбашчылары!</verse>
				<verse number="10">Сионы ган билен, Иерусалими адалатсызлык билен бина эдйәнлер!</verse>
				<verse number="11">Онуң баштутанлары пара алып, хөкүм чыкарярлар, руханылары төлегли сапак берйәрлер, пыгамберлери пул үчин палчылык эдйәрлер. Шонда-да олар Реббе даянып: «Реб бизиң билендир! Башымыза хич бела гелмез» диййәрлер.</verse>
				<verse number="12">Шонуң үчин хем сиз себәпли Сион экин мейданы кимин сүрлер. Иерусалим харабачылыга өврүлип, даг депесиндәки ыбадатхананы җеңңеллик басар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Ахыркы гүнлерде шейле болар: Реббиң өйи дагларың иң бейиги дей беркарар эдилер, депелерден белент болар ол, халклар оңа тарап эңерлер.</verse>
				<verse number="2">Көп миллетлер гелип, шейле диерлер: «Гелиң, Реббиң дагына, Якубың Худайының өйүне чыкалың, ёдаларындан йөрәр ялы, Ол бизе Өз ёлларыны өвредер». Чүнки канун Сиондан, Реббиң сөзи Иерусалимден чыкар.</verse>
				<verse number="3">Реб халклар арасында казылык эдер, көп миллетлериң даваларыны чөзер; олар гылычларындан азал, найзаларындан орак ясарлар. Миллет миллете гаршы гылыч галдырмаз, сөвешмеги өвренмезлер инди.</verse>
				<verse number="4">Хер кес өз үзүм, инҗир багларының саясында отурар, олары хич ким горкузмаз, чүнки Хөкмүрован Реббиң Өзи айтды.</verse>
				<verse number="5">Бүтин халклар өз худайларының ызына эерерлер, эмма биз өмүрлик Худайымыз Реббиң ызына эерерис.</verse>
				<verse number="6">Реб диййәр: «Шол гүн Мен майыплары йыгнарын. Ковлан, эҗир гөрен халкымы бир ере топларын.</verse>
				<verse number="7">Агсаклары аман галдырарын, узаклара сүрленлери гүйчли миллет эдерин. Шу гүнден тә эбедә ченли Сион дагында Мен – Реб олара хөкүмдарлык эдерин».</verse>
				<verse number="8">Эй, сүриниң гөзегчи диңи болан Сион гызының галасы! Гайтарылып берлер хөкүмдарлыгың, Иерусалим гызының патышалыгы дикелдилер.</verse>
				<verse number="9">Инди нәме үчин мөңңүрип аглаяң? Догурян аял ялы нәмә ах чекйәң? Патышаң ёклугы үчинми? Геңешдарың хеләк боланы үчинми?</verse>
				<verse number="10">Эй, Сион гызы, догурян аял ялы агырыңы чекип, гөргиңи гөр. Чүнки инди дүзде яшарсың сен, галадан чыкып, Бабыла гидип, ол ерде халас боларсың. Реб шол ерде душмандан халас эдер сени.</verse>
				<verse number="11">Инди көп миллетлер Саңа гаршы бирлешип: «Гой, Сион харам болсун, муны өз гөзүмиз билен гөрели!» дийишйәрлер.</verse>
				<verse number="12">Эмма Реббиң пикирини билмейәр олар, Онуң максадына-да дүшүнмейәрлер. Харманда дөвүлҗек бугдай десселери дей җезаландырмак үчин Реб олары бир ере җемледи.</verse>
				<verse number="13">Реб шейле диййәр: «Эй, Сион гызы! Тур, дөвек дөв! Шахыңы демирден, тойнакларыңы бүрүнчден эдерин Мен. Онсоң сен көп халклары эзерсиң. Оларың әхли газананларыны, байлыкларыны Маңа – бүтин әлемиң Хөкүмдарына багыш эдерсиң».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Эй, Иерусалим халкы, гошуныңы топла! Дашымыз габаляр. Ысрайыл хөкүмдарының дулугына таяк билен урярлар.</verse>
				<verse number="2">Эмма сен, эй, Бейтуллахам-Эфрат, Яхуда уругларының кичиси болсаң-да, сенден чыкар Ысрайылда Мениң үчин хөкүмдарлык этҗек, онуң аслы овалдан, гадымдан бәри бардыр.</verse>
				<verse number="3">Тә гөврели аял догурянча, душманларына табшырылар ысрайыл халкы. Соңра онуң есир дүшен доганлары Ысрайыл халкына доланарлар.</verse>
				<verse number="4">Ол гелип, Реббиң гүйҗи билен, Худайы Реббиң аҗайып ады билен бакар сүрини. Олар асуда яшарлар; бүтин дүнйә яйрар бейиклиги онуң.</verse>
				<verse number="5">Ол халкына парахатчылык гетирер. Ашурлылар юрдумыза гелип, көшгүмизи басгыласалар, биз еди чопаны, секиз сердары оларың гаршысына иберерис.</verse>
				<verse number="6">Олар Ашур юрдуны гылыч билен, Нимроды алавлы гылыч билен доландырарлар. Серхедимизден гечип, юрдумыза гирҗек болян ашурлылардан халас эдерлер бизи.</verse>
				<verse number="7">Якубың неслинден аман галанлары көп халкларың арасында Реббиң иберен чыгы дек, ынсана гарашмаян, адамзатдан чөзүлмейән, от үстүне ягян чабга дек боларлар.</verse>
				<verse number="8">Якубың неслинден аман галанлары миллетлериң, көп халкларың арасында җеңңел хайванларының арасындакы арслан, гоюн сүрүсине аралашан шир чагасы дек боларлар, арслан дей хүҗүме геченде, басгылап, түйдүм-түйдүм эдер, хич ким олары онуң пенҗесинден халас этмез.</verse>
				<verse number="9">Эй, ысрайыллар, сиз гаршыдашларыңызы еңерсиңиз. Әхли душманларыңыз гырлып ёк болар.</verse>
				<verse number="10">Реб диййәр: «Шол гүн атларыңызы гырарын, сөвеш арабаларыңызың ёгуна янарын.</verse>
				<verse number="11">Юрдуңызың шәхерлерини вейран эдерин, әхли галаларыңызы хараба өврерин.</verse>
				<verse number="12">Җадыгөйлериңизи гырарын, араңызда палчы галдырмарын.</verse>
				<verse number="13">Бутларыңызы, дикме дашларыңызы ёк эдерин, инди сиз өз элиңизиң ишине сежде этмерсиңиз.</verse>
				<verse number="14">Ашера бутларыны согруп ташларын, галаларыңызы вейран эдерин.</verse>
				<verse number="15">Боюн болмаян миллетлерден гахар-газап билен өч аларын».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">Реббиң айдян сөзүне гулак асың! Туруң, даваңызы дагларың өңүнде беян эдиң, Байырлар-да сесиңизи эшитсин!</verse>
				<verse number="2">Эй, даглар, ер йүзүниң сарсмаз бинятлары, Реббиң давасына гулак асың! Чүнки Реббиң Өз халкы билен давасы бар, Ол Ысрайыл билен хаклашар.</verse>
				<verse number="3">«Эй, халкым, Мен саңа нәме этдим? Нәмеде саңа йүк болдум? Маңа җогап бер!</verse>
				<verse number="4">Мен сизи Мүсүрден чыкардым, Гулчулыкдан азат этдим, Сизе баш эдип, Мусаны, Харуны ве Меръеми ибердим.</verse>
				<verse number="5">Эй, халкым, Мовап шасы Баллагың саңа гаршы ниетини, Бегорың оглы Билгамың оңа берен җогабыны, Шитимден Гилгала ченли болан ишлери ядыңа сал! Шонда Мен-Реббиң халас эдиш ишлерими билерсиң» диййәр Реб.</verse>
				<verse number="6">Реббиң хузурына нәме билен барайын? Гөкдәки Худая нәхили сежде эдейин? Онуң хузурына якма гурбанлыгы билен барайынмы? Я-да бир яшар гөлелер билен?</verse>
				<verse number="7">Реб мүңлерче гочдан, Он мүңлерче зейтун яглы дерядан хошал болармы? Языгым үчин новбахар оглумы берейинми? Җанымың гүнәси үчин билимден өнени берейинми?</verse>
				<verse number="8">Эй, адамзат, Реб ягшының нәмедигини саңа билдирди. Адалаты берҗай этмекден, мерхемети сөймекден, Худайыңызың өңүнде кичи гөвүнли гезмекден башга Реб сизден нәме талап эдйәр?</verse>
				<verse number="9">Реб гала сесленйәр, (Сениң адыңдан горкмак даналыкдыр). Ол диййәр: «Эй, халк ве гала җемагаты, диңләң!</verse>
				<verse number="10">Өйлерини харам хазыналардан долдуран пислери, Мен нәдип билмезлиге салайын? Кем өлчемек нәлетлидир.</verse>
				<verse number="11">Ялан терезилер уланан, торбасы кем өлчег дашлы адамы Мен ненеңси аклайын?</verse>
				<verse number="12">Байлары сүтемден долы, халкы-да яланчы, агызларындан ялан сөзлер чыкяр.</verse>
				<verse number="13">Шонуң үчин Мен сизе зарба уруп, гүнәлериңиз себәпли сизи вейран этдим.</verse>
				<verse number="14">Иерсиңиз, эмма доймарсыңыз, ач галарсыңыз. Йыгнарсыңыз, йөне сакламарсыңыз. Сакланыңызы гылыч билен ёк эдерин.</verse>
				<verse number="15">Экерсиңиз, эмма ормарсыңыз. Зейтуны енҗерсиңиз, эмма ягыны сүртмерсиңиз, үзүм сыкарсыңыз, эмма шерабыны ичмерсиңиз.</verse>
				<verse number="16">Чүнки Омры шаның парзларына, Ахап несиллериниң пис ишлерине эердиңиз, геңешлерине уйдуңыз. Шонуң үчин Мен сизи хараба өврерин, илатыңызы иле рысва эдерин; халкымың кемситмесини чекерсиңиз».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">Дат гүнүме мениң! Чүнки мен томус мивесиниң, үзүмиң галан-гачанының йыгналышы киминдирин; екеҗе салкым ёк иер ялы; инҗириң илки мивесини күйсейәр гөвнүм!</verse>
				<verse number="2">Ер йүзүнде вепадар галмады, ынсанларың арасында догручылы ёк. Ган дөкмек үчин букуда ятяр бары, доган догана дузак гуряр.</verse>
				<verse number="3">Пис ише түргендир эллери, хөкүмдарлар, казылар пара сораярлар, гүйчлүлер арзувына зор билен амал эдйәрлер. Адалаты ёйярлар шейдип.</verse>
				<verse number="4">Иң говусы тикен киминдир, иң догручылы тикенли гермевден бетердир. Гөзегчилериниң дуйдурышы дей, оларың җеза гүни гелип етди. Инди ховсала дүшйәр олар.</verse>
				<verse number="5">Достуңа ынанма, гардашыңа бил баглама, гуҗагыңда ятян аялыңың янында агзыңа бек бол.</verse>
				<verse number="6">Чүнки оглы атасыны әсгермейәр, гыз энесине гаршы гидйәр, гелин гайыненесиниң йүзүни аляр, өз ичериңиз сизе душмандыр.</verse>
				<verse number="7">Эмма мен гөзлерими Реббе дикерин, Халасгәр Худайыма бил багларын. Маңа гулак асар Худайым.</verse>
				<verse number="8">Эй, душманым, хешелле какма халыма, йыкылсам-да, галарын. Гараңкылыкда отурсам-да, Реб маңа нур болар.</verse>
				<verse number="9">Мениң тарапымы чалып, хөкүм эдип, тә алып берйәнчә хакым, чекмелидирин Онуң гахар-газабын. Чүнки мен Реббе гаршы гүнә этдим. Ол мени ягтылыга чыкарар, мен Онуң хакыкатыны гөрерин.</verse>
				<verse number="10">«Ханы, Худайың Реб ниреде?» диен душманым муны гөрер, ол утанҗа галар. Душманымың йыкылышыны өз гөзлерим билен гөрерин. Көчелериң палчыгы дек, аяк астында басгыланар ол.</verse>
				<verse number="11">Эй, Иерусалим, диварларың гурулҗак гүни гелер! Шол гүн узаклара гидер серхет.</verse>
				<verse number="12">Шол гүн Ашурдан Мүсүре, Мүсүрден Евфрат дерясына, деңизден деңзе, дагдан дага ченли узаклардан гелерлер сизе.</verse>
				<verse number="13">Эмма илатларың этмишлери себәпли, вейран болар ер йүзи.</verse>
				<verse number="14">Я Реб, Өз мирасың болан бу сүрә, Өз халкыңа хасаң билен чопанчылык эт! Олар токайларда, гөк яйлаларда еке яшаярлар; гадымкылар дей Башанда, Гилгатда отлат олары.</verse>
				<verse number="15">Бизе аҗайып затлар гөркез Мүсүрден чыкаран дөврүңдәки дей.</verse>
				<verse number="16">Миллетлер муны гөрүп, өз кувватларындан утанарлар. Эллерини агызларына тутарлар, гулакларыны дыкарлар.</verse>
				<verse number="17">Йыланлар ве сүйрениҗилер ялы гум яларлар. Галаларындан титрешип чыкарлар. Горкы ичинде Худайымыз Реббе тарап өврүлип, Сенден хедер эдерлер.</verse>
				<verse number="18">Өз мирасындан аман галанларың языгыны багышлап, гүнәсини гечйән башга Худай бармыка? Газабыны эбеди сакламаяр Ол, чүнки Ол мерхемет гөркезмеги сөййәр.</verse>
				<verse number="19">Рехими инер Онуң бизе ене-де. Этмишлеримизи аяк астына атар. Әхли гүнәлеримизи деңзиң дүйбүне ташларсың.</verse>
				<verse number="20">Овалдан бәри ата-бабаларымыза сөз бершиң ялы, Якуба ве Ыбрайыма вепалылыгыңы гөркезерсиң.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="34">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Ниневе шәхери хакындакы пыгамберлик; элкошлы Нахум өзүне гелен аянлыгы язып алды.</verse>
				<verse number="2">Реб габанҗаң ве өч алян Худайдыр, Ол ар аляндыр ве газапдан долудыр, душманларындан өч аляндыр, ягыларына гаршы газапланяндыр.</verse>
				<verse number="3">Реб гиң гөвүнли ве гудратлыдыр, Ол языклыны җезасыз гоймаз. Реббиң ёлы тупанлы ве гайлыдыр, булутлар Онуң аяк тозудыр.</verse>
				<verse number="4">Ол буйругы билен деңизлери гурадяр, бүтин дерялары такырадяр, Башан ве Кармел даглары соляр, Ливаның гүллери соляр.</verse>
				<verse number="5">Реббиң өңүнде даглар титрейәр, байырлыклар эрейәр, ер сарсяр, дүнйә илаты билен лерзана гелйәр.</verse>
				<verse number="6">Ким Онуң гахарына гаршы дуруп билйәр? Ким Онуң ловлаян газабына чыдам эдйәр? Реббиң газабы от дейин инйәр, өңүнде гаялар күл-пеекун боляр.</verse>
				<verse number="7">Реб ягшыдыр, бетбагтлык гүнүнде халкына пенадыр; Ол Өз пенасындакылары гораяндыр.</verse>
				<verse number="8">Эмма Ол Ниневәни дашгын сил билен ёк эдер, душманларыны гараңкылыга ковалар.</verse>
				<verse number="9">Реббиң гаршысына нәме дилдүвшүк гурасалар-да, Ол хеммесини ёк эдер, мушакгат икиленч инмез.</verse>
				<verse number="10">Душманлар тикенлер дей бири-бирлерине чырмашып, аракхорлар кимин серхошдырлар; гуры саман дейин якылып ташланарлар.</verse>
				<verse number="11">Реббе гаршы яманлык гураян, пислиги маслахат берйән сизден чыкды, эй, ниневелилер!</verse>
				<verse number="12">Реб халкына шейле диййәр: «Ашурлар көп ве гүйчли болсалар-да, гырлып, ёк болуп гидерлер. Эй, Яхуда, сизе эҗир чекдиренем болсам, мундан артык эҗир чекдирмерин.</verse>
				<verse number="13">Сизи Ашурың боюнтырыгындан азат эдерин, гандалларыңызы кесип ташларын».</verse>
				<verse number="14">Реб сиз барада шейле буйрук берйәр: «Адыңызы довам этдирер ялы, сизден зүрят өнмез. Худайларыңызың бутханасындакы ойма, гуйма бутлары ёк эдерин. Сизиң габрыңызы тайынларын, чүнки сиз йигренҗисиңиз».</verse>
				<verse number="15">Ине, сизе хош хабар гетирйән, парахатчылыгы җар эдйән чапар даглардан ашып гелйәр. Эй, яхуда халкы, байрамларыңы белле, берен вадаларыңы берҗай эт. Инди пис миллет үстүңизе хүҗүм этмез, чүнки олар бүтинлей ёк эдилерлер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Эй, Ниневе, юмруҗы гаршыңа чыкды, галаларыңы гора, ёлы гаравулла. Билиңи берк гушап, бар гүйҗүңи җемле.</verse>
				<verse number="2">Душманлар Ысрайылы талап, хараба өврүп, үзүм шахалары дек сыпыран болсалар-да, Реб Якубың шөхратыны, Ысрайылың бейиклигини өңкүси ялы дикелдер.</verse>
				<verse number="3">Душман сөвешиҗилериң галканы чым гызылдыр, эсгерлериниң лыбасы гойы гырмызыдыр. Тайярлык гүнүнде сөвеш арабаларының тигирлери от сачяр, сан-саҗаксыз найзалар ховада галгаярлар.</verse>
				<verse number="4">Сөвеш арабалары көчелерде дәлирән дек чапышярлар, мейданчаларда чар тарапа чарп урярлар. Шамчыраглар кимин шугла сачып, йылдырым дейин окдурылярлар.</verse>
				<verse number="5">Ниневе шасы сайлама эсгерлерини топлаяр, олар ёлда бүдрейәрлер, хүҗүм эдйәнлер гала тарап окдурылярлар. Гермевлер гуруляр,</verse>
				<verse number="6">деря дервезелери ачыляр, көшк опурыляр.</verse>
				<verse number="7">Айдылан берҗай болды, шәхер сүргүн эдилди, кенизлери гумры дейин налап, гурсакларына урдулар.</verse>
				<verse number="8">Сувы акып гидйән ховдан ялыдыр Ниневе, «Дуруң, дуруң!» дийип гыгырышярлар, эмма ыза бакян ёкдур.</verse>
				<verse number="9">Күмши талаң, Алтыны талаң! Түкениксиз хазына! Уммасыз байлык!</verse>
				<verse number="10">Чоларды, харабалыга өврүлди, вейран болды! Йүреклер эзилип, дызлар титрейәр, хеммәниң сүңңи сарсып, йүзлери чув ак боляр.</verse>
				<verse number="11">Арсланларың сүренине, яш арсланларың ерине нәме болды? Арсланларың барян, чага арсланларың горкусыз гезйән ерине нәме болды?</verse>
				<verse number="12">Арсланлар өз чагалары үчин етерлик ав авладылар, эне арсланлар үчин авуны богуп өлдүрдилер, говакларыны авдан, сүренлерини олҗадан долдурдылар.</verse>
				<verse number="13">«Мен саңа душмандырын». «Сөвеш арабаларыңы түтедип якарын, яш ширлериң гылычдан гырларлар, ер йүзүнден топлан олҗаларыңы ёк эдерин, чапарларыңың сеси эшидилмез асла». Муны Хөкмүрован Реб айдяндыр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Ганхор шәхериң дат гүнүне! Кеззаплыкдан, олҗалардан долусың, түкенмездир сениң талаңчылыгың!</verse>
				<verse number="2">Гамчы сеси, араба тигирлериниң такырдысы, чапян атларыңдыр сөвеш арабаларының тапырдысы!</verse>
				<verse number="3">Атлы гошун хүҗүм эдйәр, гылыч ялпылдап, найза барк уряр. Үйшмек-үйшмек җесетлер, сан-саҗаксыз ләшлер, маслыклара бүдрейәрлер!</verse>
				<verse number="4">Буларың бары зынахорлык эдендигиң үчин, җадыгөйлигиң билен халклары хеләкчилиге элтендигиң үчин, җадылык билен миллетлери гул эдендигиң үчин, гөзбагчылык билен халклары өзүңе чекендигиң үчин болды.</verse>
				<verse number="5">Хөкмүрован Реб: «Мен сениң душманыңдырын, эй, Ниневе халкы!» диййәр. «Эшигиңи сыпырып, миллетлере ялаңачлыгыңы гөркезерин, патышалыклара айбыңы ачарын.</verse>
				<verse number="6">Үстүңе неҗислик ягдырып, иле рысва эдерин, томаша өврерин.</verse>
				<verse number="7">Сени гөренлериң бары гачып, шейле диерлер: „Ниневе хараба өврүлди, Ким онуң ясыны тутар?“ Саңа теселли берҗеклери ниреден тапайын?»</verse>
				<verse number="8">Төвереги сув билен гуршалан, Нилиң кенарындакы деңиз галалы, сув беркитмели Но-Амондан нирәң артык?</verse>
				<verse number="9">Эфиопия билен Мүсүр онуң чәксиз гүйҗүди, Пут ве Ливия онуң көмекчилериди.</verse>
				<verse number="10">Эмма шонда-да Но-Амон халкы тутулып сүргүн эдилди, чагалары хер көчәниң башында даша урлуп өлдүрилди. Онуң эмелдарлары үчин биҗе атылды, бейик адамлар зынҗырланды.</verse>
				<verse number="11">Сен хем, эй, Ниневе, серхош болуп, хушуңдан гидип йыкыларсың, душманлардан өзүңе пена агтарарсың.</verse>
				<verse number="12">Әхли галаларың инҗир агаҗының илки етишен мивеси киминдир; силкелененде, иййәниң агзына дүшйәр.</verse>
				<verse number="13">Эсгерлериңе серет, олар араңызда хелей ялыдырлар! Юрдуңың дервезелери душманларыңа гуҗак ачяр, дервезәң килтлери күле өврүлди.</verse>
				<verse number="14">Габав дөври үчин сув чек, галаларыңы беркит, лайы депеләп, палчыгы эйле, керпич галыбыны тайынла!</verse>
				<verse number="15">Шол ерде янып күл боларсың, сен гылычдан өлерсиң, сени чекиртгәниң экини ялмайшы дек ялмар. Чекиртгелерче көпел, тенечирлерче өрңе!</verse>
				<verse number="16">Сөвдагәрлериң саныны көпелтдиң, олар гөклердәки йылдызлардан-да көп, эмма олар чекиртге дей үлкәңи талап, учуп гидйәрлер.</verse>
				<verse number="17">Горагчыларың тенечирлер, баштутанларың чекиртге сүрүлери ялы, олар Гүнүң сергин чагында хаятларда орнашып, Гүн доган бадына гайып болярлар, ниредедиклерини билйән ёкдур.</verse>
				<verse number="18">Эй, Ашур шасы, баштутанларың гөзлери юмландыр. Танымал адамларың ука гидендир, халкың даглара дагады, олары бир ере җемләре хич ким ёк.</verse>
				<verse number="19">Дердиңе дерман болмаз, яраларың гутулмаз, сениң башыңа геленини эшиден хер кес бегенҗинден эл чарпар. Чүнки сениң дынувсыз зулумыңдан хей, гачып гутулан болдумы?</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="35">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Хабакук пыгамбере аянлык аркалы гелен пыгамберлик.</verse>
				<verse number="2">Я Реб, хачана ченли медет диләп перят эдейин? Сен гулак саляңмы? Зулумдан перят эдйән, йөне Сен халас этмейәң.</verse>
				<verse number="3">Нәме үчин пислиги маңа гөрдүрйәң? Яманлыга ненең чыдаяң? Зорлук ве зулум гөзүмиң алнында, уруш-галмагалың, җенҗелиң соңы геленок.</verse>
				<verse number="4">Шонуң үчин кануның гүйҗи ёк, адалата ёл ёк. Эрбетлер догручыллардан үстүн чыкярлар, шейдибем, хакыкат ёюляр.</verse>
				<verse number="5">«Миллетлере середиң! Хайран галың! Сизиң гүнлериңизде этҗек ишими эшидениңизде, гулагыңыза ынанмарсыңыз.</verse>
				<verse number="6">Өзгелериң юртларыны эелеҗек болуп, дүнйәниң чар тарапына йөриш эдйән рехимсиз ве залым бабыл миллетини сизе гаршы өҗүкдирерин.</verse>
				<verse number="7">Айылганч хем горкунчдырлар, өз дүзгүнлерине гөрә херекет эдйәрлер.</verse>
				<verse number="8">Атлары барсдан йүврүк, өзлерем гиҗеки ач гуртдан гудуз. Атлылары узакдан ер газап гелйәр, ав үстүне топулян бүргүт дек окдурылярлар.</verse>
				<verse number="9">Зулум этмекде оларың хыялы, чөлүң ели кимин өңе дызаяр. Есирлери чәге кимин топлаярлар.</verse>
				<verse number="10">Патышалары масгаралаярлар, хөкүмдарлары яңсылаярлар, галаларың үстүнден гүлйәрлер, янында депе ясап, эле салярлар.</verse>
				<verse number="11">Олар ел кимин гечип гидйәрлер. Бу гүнәли адамларың худайы – өз гүйчлери».</verse>
				<verse number="12">Овалдан бар болан Сен дәлми, я Реб?! Мукаддес Худайым биз өлмерис! Эй, Реб, бабыллылары бизе хөкүм этсин дийип сайладың, эй, Гаям, олары бизе җеза берсин дийип белледиң.</verse>
				<verse number="13">Пислиги гөрерден пәкдир гөзлериң, яманлыга середип билйән дәлсиң Сен. Хилегәрлере ненең җеза бермән чыдаяң, эрбетлер өзлеринден догрыны ювудярка, Сен нәмә дымяң?</verse>
				<verse number="14">Сен ынсанлары деңиздәки балыклар ялы, сердарлары болмадык сүйрениҗилер ялы этдиң.</verse>
				<verse number="15">Душманлар олары чеңңек билен тутярлар, торлары билен авлаярлар, гиң торда гыра чекип чыкарярлар. Муңа шатланып, хешелле какярлар.</verse>
				<verse number="16">Олар худайлары хөкмүнде торуна гурбанлык берйәрлер, торуң хатырасына якымлы ыслы түтетги якярлар, чүнки торы олары леззетли дурмуш, бол сачак билен үпҗүн эдйәр.</verse>
				<verse number="17">Торларыны бошатмагыны довам эдерлерми? Миллетлери рехимсизлик билен гырарлармы?</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Гөзегчилик эдйән еримде дурарын, диңиң үстүне чыкарын. Реббиң маңа нәме дийҗегини билейин, шикаятыма нәме җогап берҗегини гөрейин.</verse>
				<verse number="2">Реб маңа шейле җогап берди: «Аянлыгы яз, хабарчы бир назарда окар ялы, оны дүшнүкли хем айдың эдип яз.</verse>
				<verse number="3">Аянлык белленен вагт үчиндир, ол соңкы гүнлериңиз хакда айдяр, бу ялан дәл. Хаял болса-да, сен оңа гараш, ол вагт хөкман гелер, эгленмез.</verse>
				<verse number="4">Серед-ә оларың текепбирлигине! Оларың ниети бетпәл, эмма догручыл иман билен яшар».</verse>
				<verse number="5">Байлык алдавчыдыр. Байлар текепбирдирлер, оларда ынҗалык болмаз, өлүлер дүнйәси ялы ачгөздирлер, доймазлар асла өлүм ялы. Әхли миллетлери янларына топлап, әхли халклары басып алярлар олар.</verse>
				<verse number="6">Есирлер олары яңсылап диййәрлер: «Огурланан затлары топлаяның дат гүнүне! Хачана ченли агыр гиревлери өз үстүңе алҗак?»</verse>
				<verse number="7">Алгыдарларыңыз бир гүн дуйдансыз пейда болуп, оянып, сизи горкудан титретмезлерми? Онсоң сиз олара олҗа боларсыңыз.</verse>
				<verse number="8">Көп миллетлери таландыгыңыз үчин, ынсанларың ганыны дөкүп, юрда, шәхерлере ве илатына сүтем эдендигиңиз үчин, халкларың аман галанлары сизи таларлар.</verse>
				<verse number="9">Өйүни харам газанч билен долдуряның, бетбагтлык пенҗесинден гачмак үчин, өйүни белентликде гуряның дат гүнүне!</verse>
				<verse number="10">Көп халкларың соңуна чыкмак билен өз өйүңизи утанҗа гойдуңыз, җаныңыздан махрум болдуңыз.</verse>
				<verse number="11">Хатда дивар дашлары бу барада гыгырарлар, агач пүрси җогап берер.</verse>
				<verse number="12">Ган дөкүп, шәхер гураның, Адалатсызлык билен галаның дүйбүни тутаның дат гүнүне!</verse>
				<verse number="13">Халкларың чекен зәхметиниң бидерек болмагы, миллетлериң өзлерини бидерек көсемеги бу Хөкмүрован Реббиң иши дәлмидир?</verse>
				<verse number="14">Сувларың деңзи долдурышы дейин, бүтин ер йүзи-де, Реббиң шөхраты хакындакы билимден долар.</verse>
				<verse number="15">Ялаңачлыгына томаша этҗек болуп, гоңшуларыны шерапдан серхош эдйәнлериң дат гүнүне!</verse>
				<verse number="16">Шан-шөхратыңыз утанҗа өврүлер, инди сиз хем ичип, серхош йөрерсиңиз. Реб сизе саг элиндәки җеза кәсесинден ичирер, шонда сиз абрайдан дүшүп, иле рысва боларсыңыз.</verse>
				<verse number="17">Ливанда эден сүтемиңиз өз башыңыза гелер, гыран хайванларыңыз сизи улы ховпа салар. Чүнки сиз ынсан ганыны дөкдүңиз, юртлара, шәхерлере, илатына сүтем этдиңиз.</verse>
				<verse number="18">Хүнәрмендиң ясан ойма ве гуйма бутларының, яланчылыгы өвретмекден башга не хайры бар? Ясалан зат диңе бут болуп, гепләп билмесе-де, хүнәрмент өз ясан задына бил баглаяр.</verse>
				<verse number="19">Агаҗа: «Оян!», дилсиз даша: «Тур!» диййәниң, дат гүнүне! Бут ёл гөркезип билерми? Алтын-күмше гапланандыр ол, йөне ичинде җаны болмаз.</verse>
				<verse number="20">Эмма Өзүниң мукаддес ыбадатханасындадыр Реб, гой, бүтин дүнйә дымсын Онуң өңүнде!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Пыгамбер Хабакугың Шигёнот боюнча дилеги.</verse>
				<verse number="2">Шан-шөхратың барада эшитдим, я Реб! Я Реб, ишлериңе хайранлар галян! Бизиң дөврүмизде ишлериңи җанландыр, бизиң гүнлеримизде олары аян эт, газап ичиндекәң рехим этмеги унутма.</verse>
				<verse number="3">Худай Теймандан, Мукаддес Болан Паран дагындан гелди. Онуң шөхраты гөклери гаплады, ер йүзи Оңа болан өвгүлерден долды.</verse>
				<verse number="4">Онуң ягтысы Гүн киминдир, эллери нур сачяндыр, гудратының сыры элиндедир.</verse>
				<verse number="5">Онуң өңүнден гыргын кесели, ызындан өлүм гитди.</verse>
				<verse number="6">Ол саклананда, ер сарсды, Ол баканда, миллетлери титретди. Гоҗаман даглар күл болды, гадымы байырлар баш эгди. Онуң ёллары эбедидир.</verse>
				<verse number="7">Кушан чадырларыны мушакгат астында гөрдүм, Мидян юрдуның чадырлары горкудан титреди.</verse>
				<verse number="8">Я Реб, газабың дерялара гаршымыды? Гахарың чешмелере гаршымыды? Атларыңа, еңилмез сөвеш арабаларыңа мүнер ялы, газабың деңизлере гаршымыды?</verse>
				<verse number="9">Ялаңач яйыңы галгатдың, сагдагыңы окдан долдурдың. Ер йүзүни акар сувлар билен ярдың.</verse>
				<verse number="10">Сени гөрүп, даглар титрешди, силлер җошды, чуңлуклар сесленип, толкунлар мөвч урды.</verse>
				<verse number="11">Учушян окларың ягтысындан, парлаян найзаларың ялпылдысындан, Гүн билен Ай ерлеринде дурды.</verse>
				<verse number="12">Ер йүзүне газап билен гадам басдың, миллетлери гахар билен депеледиң.</verse>
				<verse number="13">Сен Өз халкыңың гутулышы үчин, сечип-сайланыңы халас этмек үчин гелдиң, пис несилбашыны эздиң, оны депесинден дабанына ченли сойдуң.</verse>
				<verse number="14">Эсгерлери түвелей дек бизи даргатмага геленде, оларың башыны баштутаның найзалары билен дешдиң. Гизленен пукаралары ювутмак олара хош якяр.</verse>
				<verse number="15">Атларың билен деңизден гечип, җошгунлы сувлары көпүклетдиң.</verse>
				<verse number="16">Эшидип, тутуш беденим лерзана гелди, сесинден додакларым тибирдеди, сүңңүм эрәп, дызларым саңңылдады. Эмма бизе хүҗүм эдйән халкың башындан инҗек бетбагтлык гүнүне сабырсызлык билен гарашарын.</verse>
				<verse number="17">Инҗир агаҗы гүллемесе-де, үзүм агачлары миве гетирмесе-де, зейтун агачлары хасыл бермесе-де, экин мейданлары хасыл өндүрмесе-де, довар агыллары бош галып, ятаклар мал-гарасыз болса-да,</verse>
				<verse number="18">мен Ребде шатланарын, Халасгәримде йүрегим җошар.</verse>
				<verse number="19">Бейик Худай гүйҗүм-кувватымдыр, аякларымы кейигиң аяклары дек эдип, Мени белентликлерде гездирйәр. Хоруң баштутанына: киришли саз гураллары билен.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="36">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Амоның оглы Ёшыяның Яхудада патышалык сүрйән дөврүнде Кушының оглы, Гедаляның агтыгы, Амаряның човлугы, Хизикияның ювлугы Сепаня Реббиң шу сөзи аян болды.</verse>
				<verse number="2">«Ер йүзүнден бар зады бүтинлей сырып-сүпүрҗек. Ынсану-хайваны, гөкдәки гушлары, деңиздәки балыклары сүпүрип ташлаҗак. Пислери бүдретҗек, ынсаны ер йүзүнден ёк этҗек». Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="3"></verse>
				<verse number="4">«Яхуда, хатда Иерусалиме гаршы эл галдырарын, Багал худайының гулларыны гырарын, Бутпараз руханылары ёк эдерин.</verse>
				<verse number="5">Тамың үчегинде асман җисимлерине сежде эдйәнлери, Реббе сежде эдип, Ондан ант ичйәнлери, Молек бутундан ант ичйәнлери,</verse>
				<verse number="6">Ребден йүз өвренлери, Ребби агтармаянлары, Ондан маслахат алмаянлары бу ерден ёк эдерин».</verse>
				<verse number="7">Хөкмүрован Реббиң хузурында дым! Чүнки Реббиң гүни голайдыр, Реб гурбанлык тайынлады, чагыранларыны пәкләп мукаддес этди.</verse>
				<verse number="8">«Шол гурбанлык гүни Мен хөкүмдарлары, шазадалары, ят адатлара эерйәнлери җезаландырарын.</verse>
				<verse number="9">Шол гүн галп худайлара сежде эдйәнлери, Өз худайларының бутханасыны зулум хем хиледен долдурянларың барыны җезаландырарын».</verse>
				<verse number="10">Реб шейле диййәр: «Шол гүн Балык дервезесинден ахы-нала, шәхериң тәзе бөлегинден дады-перят, байырлардан гүңлеч сес эшидилер.</verse>
				<verse number="11">Эй, базарың голайында яшаянлар, перят эдиң! Әхли сөвдагәрлериңиз ёк эдилер, күмүш өлчейәнлериңизиң бары гырлар.</verse>
				<verse number="12">Шонда Мен Иерусалими чыра билен агтарып, дүйбүне чөкен шерап лөдереси дейин чөкүп, ичлеринден: „Реб не ягшылык, не-де яманлык эдер“ дийип, текепбирлик эдйәнлери җезаландырарын.</verse>
				<verse number="13">Мал-мүлклери олҗа болар, җайлары хараба дөнер, җай салынсалар-да, яшамазлар онуң ичинде, үзүм агачларыны отурдарлар, эмма оларың шерабындан ичмезлер».</verse>
				<verse number="14">Голайдыр Реббиң хөкүм гүни, голайдыр, Ине, етип гелйәндир ол. Хасратлыдыр Реббиң шол гүни, батыр эсгер аҗы перят эдер.</verse>
				<verse number="15">Шол гүн – газап гүни, бетбагтчылык, мушакгат гүни, вейранчылык ве харабалык гүни, гараңкылык ве гам-гусса гүни, булутлы ве түм гараңкылык гүни болар.</verse>
				<verse number="16">Галалара ве бейик диңлере хүҗүм эдилип, уруш сурнайы чалнып, дуйдурыш берилҗек гүндүр ол.</verse>
				<verse number="17">Мен ынсанларың башына мушакгат индерерин. Олар көр адам кимин йөрәрлер, ганлары сув дейин дөкүлер, беденлери дерс кимин чүйрәр, чүнки олар Реббе гаршы гүнә этдилер.</verse>
				<verse number="18">Реббиң газаплы гүнүнде, алтын-күмүшлери халас эдип билмез олары. Реббиң габанҗаңлык одунда бүтин дүнйә янып күл болар, чүнки Реб ер йүзүнде яшаянларың барыны гырып ёк эдер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Топлан, эй, утанчсыз миллет!</verse>
				<verse number="2">Саман күлкеси дек соврулмазыңдан өң, Реббиң гахар-газабы үстүңизе инмезден өң, Реббиң газаплы гүни гелмезден өң топлан!</verse>
				<verse number="3">Реббиң эмрлерини берҗай эдйән юрдуң кичигөвүнлилери, Ребби агтарың, догручыллыгы ве песпәллиги агтарың. Белки, Реббиң газап гүнүнде гизленип сакланарсыңыз.</verse>
				<verse number="4">Газа бошап галар, Ашкелон хараба дөнер, Ашдот гүнорта чаглары ковлар, Экрон-да көки-дамары билен согрулар.</verse>
				<verse number="5">Деңиз якасында яшаян Керет халкының дат гүнүне! Эй, Кенган, пилиштлилер юрды, Реб сениң гаршыңа шейле диййәр: «Еке кишини-де галдырман, сени вейран эдерин».</verse>
				<verse number="6">Деңиз якасындакы юрдуңыз чопан өрүлерине, сүри агылларына дөнер.</verse>
				<verse number="7">Яхуданың аман галанлары юрды эеләрлер, олар өрүде сүрүлерини отарарлар, агшамына Ашкелон шәхеринде ятарлар, Худайы Реб олары ятлап, өңки абаданчылыкларыны гайтарып берер.</verse>
				<verse number="8">«Халкымы масгаралап, оларың юрдунда мен-менлик эден Мовабың кемситмелерини, Аммонларың сөгүнчлерини эшитдим».</verse>
				<verse number="9">Мунуң үчин Ысрайыл Худайы Хөкмүрован Реб Өз барлыгындан ант ичип, шейле диййәр: «Мовап халкыны Содом кимин, Аммон халкыны Гомора кимин гырарын! Бу юртлар тикенекли отлардан, дузлы чукурлардан долуп, бакы хараба өврүлерлер. Аман галан халкым Мовабы, Аммоны талар, гутулан миллетим ол юртлары эеләр».</verse>
				<verse number="10">Оларың текепбирлиги зерарлы шейле җеза берлер, чүнки олар Хөкмүрован Реббиң халкыны кемсидип, олара гаршы мен-менлик этдилер.</verse>
				<verse number="11">Реб оларың йүреклерини ярар! Ол дүнйәниң әхли худайларыны ёк эдер, өз яшаян юрдунда хер миллет Реббе сежде эдер.</verse>
				<verse number="12">Реб: «Эй, Эфиопия халкы, сенем Мениң гылыҗымдан өлерсиң» диййәр.</verse>
				<verse number="13">Реб демиргазыга гаршы эл галдырар, Ашуры ёк эдер, Ниневәни харабалыга, чөл дейин ялазы мейдана өврер.</verse>
				<verse number="14">Ниневе мал-гараларың ятагына, дүрли вагшы хайванларың сүренине өврүлер. Байгушлар харабачылыкда месген тутарлар, пенҗирелерден увлашарлар, босагаларың өңи вейран болар, кедр пүрслери дув-дагын эдилер.</verse>
				<verse number="15">Ине, бу зовкы-сапада, ховпсузлыкда яшап: «Еке мен, менден башга хич ким ёк» диен шәхердир. Гөр, ол нәхили хараба болуп, вагшы хайванларың сүренине өврүлди. Гапдалындан гечйән хер кес оны масгаралап, эллерини салгаярлар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Гозгалаңчы, харам, залым шәхериң дат гүнүне!</verse>
				<verse number="2">Ол сөзе гулак асмады, өвүт алмады, Реббе бил багламады, Худайына якынлашмады.</verse>
				<verse number="3">Ичиндәки хөкүмдарлары арлаян арсланлар ялыдырлар. Казылары даңдана деңеч еке сүңк гоймаян ач мөҗеклер киминдирлер.</verse>
				<verse number="4">Пыгамберлери бипервай, бивепа адамлардыр; руханылары ыбадатхананы харама чыкардылар, Кануны харладылар.</verse>
				<verse number="5">Иерусалимиң ичинде болан Реб догручылдыр, Ол хич хачан адалатсызлык этмез. Хер гүн ир сәхер билен адалатлы гараяр Ол Өз халкына, Эмма пис киши пислигини эдип, утанманы билмейәр.</verse>
				<verse number="6">Реб шейле диййәр: «Гырдым Мен халклары, диңлерини вейран этдим, көчелерини харап этдим, ондан өтүп-гечйән ёкдур. Шәхерлери харабалыга өврүлди, екеҗе ынсан-да галмады».</verse>
				<verse number="7">Мен дийдим: «Сиз Менден горкуң, өвүт-үндев алың! Шонда месгенлери ёк эдилмез, җезаларым башларындан инмез». Эмма олар өңкүлери ялы, әхли ишлеринде писликден леззет алдылар.</verse>
				<verse number="8">Мунуң үчин Реб шейле диййәр: «Сиз Маңа гарашың, халклара хөкүм этҗек гүнүме ченли гарашың. Чүнки Мениң карарым миллетлери топлап, патышалыклары бир ере җемләп, гахарымы, ловлаян газабымы башларындан индермекдир. Габанҗаң газабымың оды бүтин дүнйәни якып күл эдер.</verse>
				<verse number="9">Мен шонда хеммелериң Маңа ыбадат эдип, агзыбирлик билен Маңа гуллук эдерлери ялы, миллетлере пәк дил берерин.</verse>
				<verse number="10">Дагынык болуп, Маңа сыгынан халкым Эфиопия дерясының аңры тарапындан Маңа садака гетирер.</verse>
				<verse number="11">Гаршыма эден әхли пис ишлери үчин, шол гүн халкым утандырылмаз. Чүнки Мен өзүне буйсанып, мен-менлик эдйәнлери араңыздан айрарын. Сиз мукаддес дагымда мундан бейләк текепбирлик этмерсиңиз.</verse>
				<verse number="12">Иерусалимде песпәл, пукара адамлары аман галдырарын, олар Маңа бил багларлар.</verse>
				<verse number="13">Ысрайылың аман галанлары, нәхаклык этмезлер, ялан сөзлемезлер, агызларындан хилели сөзлер чыкмаз. Олар гоюн кимин яшыл өрүлерде ятарлар, олары хич ким горкузып билмез».</verse>
				<verse number="14">Хешелле как, эй, Сион гызы, батлы сес билен гыгыр, эй, Ысрайыл! Бүтин калбыңыз билен җошуп шатланың! Эй, Иерусалим гызы!</verse>
				<verse number="15">Реб сизиң гаршыңыза җезаны ятырды, душманларыңызы ковды. Ысрайыл патышасы Реб сизиң араңызда, мундан бейләк бетбагтчылыкдан горкмарсыңыз.</verse>
				<verse number="16">Шол гүн Иерусалиме шейле дийлер: «Горкма, эй, Сион, эллериң говшамасын!</verse>
				<verse number="17">Худайыңыз Реб, еңиш берйән Сөвешиҗи сизиң араңызда. Реб сизе гуванып шатланар, Ол сөйгүсинде сизе тәзе дурмуш берер, нагмалар билен Онуң сизе йүреги җошар».</verse>
				<verse number="18">Реб диййәр: «Байрамчылык дерегине хасрат чекдиңиз, бу сизиң үчин агыр ве утанчлыдыр, Мен инди оларың соңуна нокат гоярын.</verse>
				<verse number="19">Шол гүн голайлашяр, Мен сизе сүтем эденлериң барына җеза берерин. Агсаклары халас эдип, дагынык есирлери бир ере топларын. Оларың утанҗыны улы хормата өврүп, олары бүтин дүнйәде ат-абрайлы эдерин.</verse>
				<verse number="20">Шол вагт Мен сизи топлап, өз юрдуңыза гетирерин, чүнки Мен гөзүңизиң алнында өңки абаданчылыгыңызы дикелдип, дүнйәниң бүтин халкларының арасында сизе ат-абрай ве шан-шөхрат газандырарын».</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="37">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Дарюш патышаның шалыгының икинҗи йылының алтынҗы айының биринҗи гүни Хагай пыгамбериң үсти билен Яхуданың хәкими Шеялтыелиң оглы Зерубабыла ве Ехосадагың оглы баш руханы Ешува Реббиң шу сөзи аян болды.</verse>
				<verse number="2">Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Бу халк Реббиң өйүни тәзеден гурмагың вагты энтек геленок диййәр».</verse>
				<verse number="3">Онсоң Хагай пыгамбериң үсти билен Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="4">«Бу өй хараба болуп ятырка, өзүңизиң кашаң җайларда яшамагыңызың вагтымы?</verse>
				<verse number="5">Шонуң үчин инди Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Өз яшан йылларыңыза сер салып пикир эдиң.</verse>
				<verse number="6">Сиз көп экип, аз хасыл алярсыңыз, ийип доймаярсыңыз, ичип ганмаярсыңыз, гейинйәрсиңиз, йөне йылынмаярсыңыз, газанҗыңыз дүйби дешик пул торба дүшйәр“».</verse>
				<verse number="7">Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Өз яшан йылларыңыза сер салып пикир эдиң.</verse>
				<verse number="8">Даглыга гидиң-де, агач гетириң ве Мениң өйүми гуруң. Шонда Мен хошал боларын, шөхратланарын, муны Реб диййәр.</verse>
				<verse number="9">Сиз көп хасыла гарашярдыңыз, йөне ол хасыл аз болуп чыкды. Оны өе гетирениңизде, Мен оны еле совурдым. Нәме үчин? Мениң өйүмиң хараба өврүлип ятаны үчин! Мен муны сизиң әхлиңизиң диңе өз өйлериңиз билен гүмрадыгыңыз үчин шейле этдим. Муны Мен – Хөкмүрован Реб айдяндырын.</verse>
				<verse number="10">Шонуң үчин-де асман ыгалы, ер хасылы сизден гысганяр.</verse>
				<verse number="11">Шейле хем Мен юрда ве онуң дагларына, галла мейданларына, үзүмчиликлерине, зейтун багларына, ерден өнйән әхли өнүмлере, ынсандыр хайванларың үстүне, чекйән әхли зәхметиңизиң үстүне гуракчылык җезасыны индердим».</verse>
				<verse number="12">Шеялтыелиң оглы Зерубабыл билен Ехосадагың оглы баш руханы Ешува ве халкың аман галанларының әхлиси Ребден горкуп, өзлериниң Худайы Реббиң сөзүне ве Хагай пыгамбериң айданларына гулак асдылар. Чүнки Хагай пыгамбери Бейик Худай иберипди.</verse>
				<verse number="13">Онсоң Реббиң векили Хагай Реббиң шу хабарыны халка етирип, шейле дийди: «Реб: „Мен сизиң билендирин“ диййәр. Муны Реб айдяндыр».</verse>
				<verse number="14">Реб Яхуданың хәкими Шеялтыелиң оглы Зерубабылың, Ехосадагың оглы баш руханы Ешуваның ве халкың аман галанларының әхлисиниң калбыны оярды. Онсоң олар гелип, өзлериниң Худайы Хөкмүрован Реббиң өйүни гурмага башладылар.</verse>
				<verse number="15">Бу вака патыша Дарюшың шалыгының икинҗи йылының алтынҗы айының йигрими дөрдүне болуп гечди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Бу йылың единҗи айының йигрими бири гүни Хагай пыгамбериң үсти билен Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="2">«Инди Яхуданың хәкими Шеялтыелиң оглы Зерубабыла, Ехосадагың оглы баш руханы Ешува ве халкың аман галанларының әхлисине йүзленип, шейле дий:</verse>
				<verse number="3">„Араңызда бу өйүң өңки шөхратыны гөренлерден ким бар? Инди ол сизе нәхили гөрүнйәр? Сизиң назарыңызда ол хич затча гөрүнйән-ә дәлдир?</verse>
				<verse number="4">Эй, Зерубабыл, рухдан дүшме, муны Мен – Реб айдяндырын. Эй, Ехосадагың оглы баш руханы Ешува, рухдан дүшме! Эй, юрдуң әхли халкы, рухдан дүшме. Муны Мен – Реб айдяндырын. Ишләң, чүнки Мен сизиң билендирин, муны Мен – Хөкмүрован Реб айдяндырын.</verse>
				<verse number="5">Мүсүрден чыканыңызда, сизе сөз бершим ялы, Рухум араңыздадыр, горкмаң!“»</verse>
				<verse number="6">Чүнки Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Мен аз салымдан ене бир гезек гөги ве ери, деңзи ве гуры ери сарсдырарын.</verse>
				<verse number="7">Мен әхли миллетлери-де сарсдырарын, шонда әхли миллетлериң хазыналары шу ере гелер ве Мен бу өйи шан-шөхратдан долдурарын. Муны диййән Мен – Хөкмүрован Ребдир.</verse>
				<verse number="8">Күмүш-де, алтын-да Мениңкидир. Муны Хөкмүрован Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="9">Мен ене: „Бу өйүң соңкы шөхраты онуң өңки шөхратындан хем хас белент болар“ диййәрин. Бу ере абаданчылык берерин. Муны Мен – Хөкмүрован Реб айдяндырын».</verse>
				<verse number="10">Дарюш патышаның шалыгының икинҗи йылының докузынҗы айының йигрими дөрди гүни Хагай пыгамбере Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="11">«Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Руханылардан канун хакында сора.</verse>
				<verse number="12">Эгер бир адам Реббе багыш эдилен эти этегине салып әкиденде, онуң этеги чөреге, чорба, шераба, яга я-да башга бир иймите галташса, шолар мукаддес болармы?“». Руханылар бу сорага: «Ёк» дийип җогап бердилер.</verse>
				<verse number="13">Онсоң Хагай: «Эгер өлә галташып, харам болан адам бу затлардан бирине элини дегирсе, шол зат мурдар болармы?» дийип сорады. Руханылар муңа: «Хава, ол мурдар болар» дийип җогап гайтардылар.</verse>
				<verse number="14">Онсоң Хагай шейле дийди: «Реб: „Бу халк, бу миллет хем Мениң назарымда шейледир“ диййәр. „Оларың эдйән әхли ишлери-де шейледир, шонуң үчин оларың хөдүр эдйән затларының хеммеси мурдардыр.</verse>
				<verse number="15">Инди шу гүнден бейләк өз ягдайларыңыз хакда пикир эдиң. Реббиң ыбадатханасында даш үстүне даш гоюлмаздан өң</verse>
				<verse number="16">нәхили яшапдыңыз?! Бири йигрими батманлык харманы йыгнамага геленде, ол он батман чыкарды. Ол шераплы челекден элли күйзе шерап алҗак боланда, диңе йигрими күйзе чыкарды.</verse>
				<verse number="17">Мен эл зәхметиңиз билен өндүрйән әхли өнүмлериңизиң үстүнден эпгек өвүсдирип, хең ве долы билен харапладым. Эмма сиз шонда-да Маңа тарап өврүлмедиңиз. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="18">Шу гүнден, ягны докузынҗы айың йигрими дөрдүнден – Реббиң ыбадатханасының дүйби тутулан гүнүнден бейләк өз ягдайларыңыз хакда мазалы ойланың.</verse>
				<verse number="19">Аммарда тохум галдымы? Галмады. Үзүм, инҗир, нар ве зейтун агачлары энтек хем хасыл берйәрми? Бермейәр. Эмма Мен сизе шу гүнден бейләк берекет ягдырарын“».</verse>
				<verse number="20">Шол гүн – айың йигрими дөрди гүни Хагай пыгамбере икинҗи гезек Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="21">«Яхуданың хәкими Зерубабыла Мениң Ери ве Гөги титретҗекдигими айт.</verse>
				<verse number="22">Патышаларың тагтларыны агдарарын, Мен миллетлериң патышалыкларының гүйҗүни ёк эдерин. Сөвеш арабаларыдыр оларың үстүндәкилери агдарарын, атлардыр оларың чапыксуварларыны йыкарын, хер ким өз ёлдашының гылыҗындан хеләк болар».</verse>
				<verse number="23">Хөкмүрован Реб ене шейле диййәр: «Эй, гулум, Шеялтыелиң оглы Зерубабыл, шол гүн Мен сени гетирип, мөхүр йүзүгим дей эдерин, чүнки Мен сени сайладым. Муны Мен – Хөкмүрован Реб айдяндырын».</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="38">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Дарюшың патышалыгының икинҗи йылының секизинҗи айында Ыдоның агтыгы, Берекяның оглы Закаря пыгамбериң үсти билен Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="2">«Мен – Реббиң сизиң ата-бабаларыңыза гаты гахары гелди.</verse>
				<verse number="3">Шонуң үчин хем олара Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: „Маңа тарап өврүлсинлер. Шонда Менем сизе тарап өврүлерин. Муны Мен – Хөкмүрован Реб айдяндырын.</verse>
				<verse number="4">Ата-бабаларыңыз ялы болмаң. Өңки пыгамберлер олара йүзленип, шуны җар этдилер: Хөкмүрован Реб яман ёлларыңыздан, пис ишлериңизден эл чекиң диййәр. Йөне олар муны диңлемедилер, Маңа гулак асмадылар. Муны Мен – Реб айдяндырын.</verse>
				<verse number="5">Ханы ата-бабаларыңыз, олар ниреде? Пыгамберлер, нәме, бакы гелдилерми?</verse>
				<verse number="6">Эмма гулларым болан пыгамберлере буйран сөзлеримдир берен дуйдурышларымы, нәме, ата-бабаларыңыз ерине етирен дәлдир өйдйәңизми? Олар тоба эдип, Хөкмүрован Реб өз тутан ёлумыза хем этмишлеримизе гөрә бизе нәме этмеги ниетлән болса, шоны хем этди дийдилер“».</verse>
				<verse number="7">Дарюшың патышалыгының икинҗи йылының он биринҗи айының – Шебат айының йигрими биринҗи гүни Ыдоның агтыгы Берекяның оглы болан мен – Закаря пыгамбере Реббиң шу сөзи аян болды.</verse>
				<verse number="8">Агшам җүлгедәки мирт агачларың арасында дуран бир дор атлы адамы гөрдүм. Онуң еңсесинде дор, гыр хем-де ак атлар барды.</verse>
				<verse number="9">Мен: «Җенабым, булар нәме?» дийип сорадым. Мениң билен геплешип дуран перишде маңа: «Оларың нәмедигини мен саңа гөркезерин» дийди.</verse>
				<verse number="10">Онсоң мирт агачларың арасында дуран: «Олар Реббиң дүнйәни айланып чыкмак үчин иберенлери» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="11">Соңра олар Реббиң мирт агачларының арасында дуран перишдесине: «Биз дүнйәни айландык, хава, тутуш дүнйә парахат экен» дийдилер.</verse>
				<verse number="12">Реббиң перишдеси: «Эй, Хөкмүрован Реб, Сен етмиш йыллап Иерусалим билен Яхуда гахар этдиң, ене-де нәче вагтлап оларың шәхерлеринден Өз рәхметиңи гайгырҗак?» дийди.</verse>
				<verse number="13">Соңра Реб мениң билен геплешен перишдә мәхирли хем көшешдириҗи сөзлер билен җогап берди.</verse>
				<verse number="14">Мениң билен геплешен перишде маңа шейле дийди: «Шу хабары җар эт ве Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: „Мен Иерусалими, хава, Сионы җуда габанярын.</verse>
				<verse number="15">Мен Өз халкымы диңе еңил җезаландырмакчыдым, эмма асудалыкда бипервай отуран бу халклар оларың башына дүшен күлпети хас хем артдырдылар. Инди бу халклара Мениң гаты гахарым гелйәр“».</verse>
				<verse number="16">Шоңа гөрә, Реб шейле диййәр: «Мен дуйгудашлык билен Иерусалиме тарап өврүлерин. Мениң ыбадатханам шол ерде гурлар ве Иерусалими дикелтмек үчин өлчег йүпи чекилер. Муны Мен – Хөкмүрован Реб айдяндырын».</verse>
				<verse number="17">Шуны-да җар эдип, Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: «Мениң шәхерлерим ене болелинлиге етер. Мен-Реб Сионы ене көшешдирерин ве Иерусалими ене сайларын».</verse>
				<verse number="18">Соңра мен середип дуркам, дөрт саны шах гөрдүм.</verse>
				<verse number="19">Өзүм билен геплешен перишдеден: «Булар нәме?» дийип сорадым. Ол: «Булар Яхуданы, Ысрайылы хем-де Иерусалими даргадан шахлар» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="20">Соңра Реб маңа дөрт уссаны гөркезди.</verse>
				<verse number="21">Мен: «Олар нәме үчин гелдилер?» дийип сорадым. Реб маңа: «Бу шахлар яхуда халкының ичинден екеҗеси-де баш галдырмаз ялы, олары даргатдылар. Йөне бу уссалар шахлара ховп салып, олары дөвмәге гелдилер. Себәби бу шахлар Яхуданың гаршысына хүҗүм эдип, онуң халкыны даргатдылар» дийип җогап берди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Соңра мен середип дуркам, эли өлчег йүпли бир адамы гөрдүм.</verse>
				<verse number="2">Мен ондан: «Нирә барярсың?» дийип сорадым. Ол маңа: «Иерусалими өлчәп, онуң ининиң хем-де узынлыгының нәчедигини билмәге барярын» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="3">Мениң билен геплешен перишде менден дашлашанда, башга бир перишде оны гаршыламага чыкды.</verse>
				<verse number="4">Ол: «Бар, ылга-да шол йигиде айт: „Ол ерде ерлешҗек сан-саҗаксыз адамлардыр мал-гарадан яңа Иерусалим диварсыз бир шәхер болар.</verse>
				<verse number="5">Мен онуң дашының отлы дивары, ичиниң шөхраты боларын. Муны Реб диййәр“» дийди.</verse>
				<verse number="6">Реб шейле диййәр: «Хайдаң, хайдаң! Демиргазык юрдундан гачың. Чүнки Мен сизи гөгүң дөрт тарапына өвүсйән ел кимин даргатдым, муны Мен – Реб айдяндырын.</verse>
				<verse number="7">Хайда, Бабылда яшаян Сион, гач!»</verse>
				<verse number="8">Чүнки Хөкмүрован Реб мени Өз шөхраты үчин иберди. Сизи талан халклар бабатда Ол шейле диййәр: «Сиона деген хут Мениң гөреҗиме дегйәндир.</verse>
				<verse number="9">Инди Мен оларың гаршысына эл гөтерҗек; олары өз гуллары талаңа салар». Шонда яныңыза мени Хөкмүрован Реббиң иберендигини билерсиңиз.</verse>
				<verse number="10">«Айдым айт, шатлан, эй, Сион гыз! Мен гелип, сизиң араңызда мекан тутҗак. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="11">Шол гүн көп халклар Мен-Реббе бил багларлар ве Мениң халкым боларлар. Мен сизиң араңызда мекан тутарын». Шонда яныңыза мени Хөкмүрован Реббиң иберендигини билерсиңиз.</verse>
				<verse number="12">Реб мукаддес топракда Өз пайы хөкмүнде Яхуданы мүлк эдип алар ве ене Иерусалими сайлар.</verse>
				<verse number="13">Әхли җанлы-җандарлар, Реббиң өңүнде үмсүм болуң; Ол туруп, мукаддес меканындан чыкып гелйәр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Мен Реббиң перишдесиниң өңүнде дуран баш руханы Ешуваны хем-де оны гүнәкәрлемек үчин сагында дуран шейтаны гөрдүм.</verse>
				<verse number="2">Реб шейтана шейле дийди: «Реб саңа кәейәр, эй, шейтан, Иерусалими сайлан Реб саңа кәейәр! Бу адам отдан чыкарылан кесинди дәлми нәме?»</verse>
				<verse number="3">Перишдәниң өңүнде дуран Ешуваның эгниндәки гейими кирлиди.</verse>
				<verse number="4">Перишде өңүнде дуранлара: «Онуң кирли гейимлерини чыкарың» дийди. Ол Ешува йүзленип: «Серет, гүнәңи айрып ташладым, мен саңа той лыбасыны гейдирйән» дийди.</verse>
				<verse number="5">Онсоң мен – Закаря: «Ешуваның башына тәмиз селле орасынлар» дийдим. Олар онуң башына тәмиз селле орадылар, оны гейиндирдилер. Реббиң перишдеси-де онуң янында дурды.</verse>
				<verse number="6">Реббиң перишдеси Ешува шейле гүвә гечди:</verse>
				<verse number="7">«Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Эгер Мениң ёлумдан йөрәп, табшырыкларымы ерине етирсең, сен Мениң ыбадатханамы доландырарсың, ховлуларыма гөзегчилик эдерсиң. Мен саңа шу ерде дуранларың арасында гезмек хукугыны берерин.</verse>
				<verse number="8">Инди гулак салың, эй, баш руханы Ешува, сен ве өң яныңда отуран руханылар – сизиң хеммәңиз гелҗекде болҗак ишлериң аламатысыңыз. Мен Шаха диен гулумы орта чыкарҗакдырын.</verse>
				<verse number="9">Ине, Ешуваның өңүнде гоян еди гөзли дашым. Мен онуң йүзүне оюп хат язҗак. Мен бир гүнүң ичинде шу юрдуң гүнәсини айрып ташларын. Муны Хөкмүрован Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="10">Шол гүн сиз бири-бириңизи үзүм хем-де инҗир агачларыңызың ашагына отурмага чагырарсыңыз. Муны Хөкмүрован Реб айдяндыр“».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Мениң билен геплешен перишде ене гелди-де, мени укудан ояран ялы эдип турузды.</verse>
				<verse number="2">Ол менден: «Нәме гөрйәң?» дийип сорады. Мен: «Гуйма алтындан эдилен чыраданы гөрйәрин; онуң депесинде яг габы, үстүнде еди чыра, еди чыраның хер бириниң еди турбаҗыгы бар.</verse>
				<verse number="3">Оларың янында ики саны зейтун агаҗы бар. Оларың бири яг габының саг тарапында, бейлекиси чеп тарапында» дийип җогап бердим.</verse>
				<verse number="4">Мен перишдеден: «Җенабым, булар нәме?» дийип сорадым.</verse>
				<verse number="5">Мениң билен геплешен перишде: «Буларың нәмедигини билеңокмы?» дийип сорады. Мен: «Ёк, җенабым» дийдим.</verse>
				<verse number="6">Ол маңа шейле дийди: «Бу Реббиң Зерубабыла: „Гүйч ве зорлук билен дәл-де, диңе Мениң Рухум билен иш битирерсиң“ диен сөзи. Муны Хөкмүрован Реб диййәр.</verse>
				<verse number="7">Сен киммишиң, эй, бейик даг? Сен Зерубабылың өңүнде теп-текиз боларсың. Ол ыбадатхананың иң соңкы дашыны гойярка, халк „Не гөзел, не аҗап!“ дийип гыгырар».</verse>
				<verse number="8">Шейле хем маңа Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="9">«Шу ыбадатхананың бинядыны Зерубабылың эллери тутды. Оны ахырына ченли алып гитҗек хем шонуң эллеридир». Шонда мени сизиң яныңыза Хөкмүрован Реббиң иберендигини, сен – Зерубабыл билерсиң.</verse>
				<verse number="10">«Еңил ишлер эден гүнүни әхмиетсиз хасапланлар Зерубабылың элиндәки шугулы гөрүп шатланарлар. Бу еди чыра Реббиң гөзүдир, олар дүнйәни айланып йөрендир».</verse>
				<verse number="11">Мен ол перишдеден: «Онда чыраданың сагындакы хем чепиндәки ики дүйп зейтун агаҗы нәмәни аңладяр?» дийип сорадым.</verse>
				<verse number="12">Ондан ене-де: «Ики алтын турбаҗыгың үсти билен алтын реңкли яг чыкарып дуран зейтун агаҗының ики шахасы нәмәни аңладяр?» дийип сорадым.</verse>
				<verse number="13">Ол менден: «Буларың нәмедигини билеңокмы?» дийип сорады. Мен: «Ёк, җенабым» дийдим.</verse>
				<verse number="14">Ол: «Булар башына яг чалнып сайланып, бүтин ер йүзүниң Таңрысына гуллук эдйән ики кишидир» дийип җогап берди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Онсоң середип дуркам, учуп йөрен бир язгылы кагыза гөзүм дүшди.</verse>
				<verse number="2">Перишде маңа: «Нәме гөрйәң?» дийди. Мен: «Бир кагыз-а учуп йөр; онуң бойы йигрими тирсек, ини он тирсек» дийип җогап бердим.</verse>
				<verse number="3">Ол маңа шейле дийди: «Бу бүтин дүнйә сиңйән нәлетдир. Бу кагызың бир тарапында язылышы ялы, огурлык эден согрулып ташланҗакдыр, бейлеки тарапында язылышы ялы болса, яландан ант ичен ковлуп чыкарылҗакдыр.</verse>
				<verse number="4">Мен оны ёлладым. Ол огрының хем-де Мениң адымдан яландан ант ичйәниң өйүне гирер ве шол өйде-де галар; агач-тагтасыдыр дашлары билен биле өйи ювудар. Муны Хөкмүрован Реб айдяндыр».</verse>
				<verse number="5">Соңра мениң билен геплешен перишде өңүме гечди-де: «Ёкарыңа серет, шол гелйән задың нәмедигини гөр» дийди.</verse>
				<verse number="6">Мен: «Ол нәме?» дийип сорадым. Ол маңа: «Ол гелйән күйзедир. Бу тутуш юрдуң этмишидир » дийди.</verse>
				<verse number="7">Соңра гуршун гапак ёкары гөтерилди: күйзәниң ичинде бир аял отырды.</verse>
				<verse number="8">Перишде: «Бу шердир» дийди. Аялы күйзәниң ичине итекләп гойберди-де, гуршун гапагы мәкәм ерине япды.</verse>
				<verse number="9">Соңра мен середип дуркам, ики аялың гелйәндигини гөрдүм. Олар шемала ганатларыны яйып, учуп гелйәрдилер. Оларың ганаты леглегиң ганаты ялыды. Олар ер билен гөгүң аралыгында күйзәни гөтерип әкитдилер.</verse>
				<verse number="10">Мен перишдеден: «Олар күйзәни нирә алып барярлар?» дийип сорадым.</verse>
				<verse number="11">Ол маңа: «Шингар юрдуна; шол ерде оңа өй гурҗаклар. Өй тайяр боланда, олар күйзәни шонуң ичинде өз еринде гоярлар» дийди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">Мен ене-де середип дуркам, ики дагың арасындан чыкып гелйән дөрт сөвеш арабасыны гөрдүм. Ол даглар бүрүнчденди.</verse>
				<verse number="2">Арабаларың бирине дор атлар, бейлекисине гара атлар,</verse>
				<verse number="3">үчүнҗи бирине ак атлар, соңкусына болса гүйчли гыр атлар гошуланды.</verse>
				<verse number="4">Мениң билен геплешен перишдеден: «Эй, җенабым, булар нәме?» дийип сорадым.</verse>
				<verse number="5">Перишде: «Булар бүтин ер йүзүниң Таңрысының хузурындан чыкян гөгүң дөрт рухудыр.</verse>
				<verse number="6">Гара атлара гошулан араба юрдуң демиргазыгына, ак атлара гошулан араба оларың ызындан гидйәр, гыр атлара гошулан араба болса гүнорта гидйәр» дийди.</verse>
				<verse number="7">Гыр атлар гидип, ер йүзүни айланмак ислейәрдилер. Перишде: «Барың, ер йүзүни айланың» дийди. Олар ер йүзүне айландылар.</verse>
				<verse number="8">Соңра ол мени чагырып: «Серет, демиргазык юрда гиден атлар ол ерде Мениң гахарымы көшешдирдилер» дийди.</verse>
				<verse number="9">Маңа Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="10">«Шу гүн Сепаняның оглы Ёшыяның өйүне гит-де, Бабыл сүргүнинден гайдып гелен Хелдайдан, Тобыядан хем-де Едаядан алтын-күмүш йыгна.</verse>
				<verse number="11">Йыгнан алтын-күмшүңден бир тәч ясап, оны Ехосадагың оглы баш руханы Ешуваның башына гейдир.</verse>
				<verse number="12">Хөкмүрован Реб шуны җар эдйәр дий: „Ине, Шаха диен адам. Ол өз орнундан шахалар чыкарар ве Реббе ыбадатхана гурар.</verse>
				<verse number="13">Хава, Реббе ыбадатхана гурҗак шолдур. Ол шалык шөхратыны газанар, тагтында отурып шалык сүрер. Онуң тагтының янында руханы болар ве ол икисиниң арасында ылалашыклы маслахат болар.</verse>
				<verse number="14">Бу тәчлер Хелдайың, Тобыяның, Едаяның хатырасына хем-де Сепаняның оглы Ёшыяның сахылыгының хатырасына Реббиң ыбадатханасында гойлар.</verse>
				<verse number="15">Узакда яшаянлар хем гелип, Реббиң ыбадатханасының гурлушыгына көмек эдерлер“». Шейлеликде, сизиң яныңыза мени Хөкмүрован Реббиң иберендигини билерсиңиз. Эгер сиз Худайыңыз Реббиң сөзүни берк тутсаңыз, гурлушык бабатда бу айдыланлар амала ашар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">Дарюшың шалыгының дөрдүнҗи йылының докузынҗы айының, ягны Кислев айының дөрдүне Закаря Реббиң шу сөзи аян болды.</verse>
				<verse number="2">Бейтелиң халкы болса Реббе ялбармак үчин, Саресери ве Регеммелеги адамлары билен биле иберипди.</verse>
				<verse number="3">Шейле хем олар Хөкмүрован Реббиң ыбадатханасындакы руханыларыдыр пыгамберлеринден: «Йыллар бойы эдишимиз ялы, бәшинҗи айда агыз бекләп аглалымы?» дийип сорамалыдылар.</verse>
				<verse number="4">Шонда Хөкмүрован Реб маңа шейле дийди:</verse>
				<verse number="5">«Юрдуң әхли халкына хем-де руханыларына айт: „Етмиш йыллап бәшинҗи хем единҗи айларда яс тутуп, агыз бекләниңизде, сиз муны Мениң үчин эдипмидиңиз?</verse>
				<verse number="6">Ийип-ичениңизде, диңе өзүңиз үчин ийип-ичмейәрсиңизми?</verse>
				<verse number="7">Реббиң өңки пыгамберлериң үсти билен айдан сөзлери-де шулар дәлмиди? Шол вагтлар Иерусалим ве онуң даш-төверегиндәки галалар хениз илатлыды, парахатды. Негеп чөли билен гүнбатар байырлык-да илатлыды“».</verse>
				<verse number="8">Закаря Реббиң шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="9">«Хөкмүрован Реб шейле дийди: „Адалатлы хөкүм чыкарың, бири-бириңизи сөйүң ве рехим-шепагатлы болуң;</verse>
				<verse number="10">дул аяла, етиме, гелмишеге я-да гарып-гасара сүтем этмәң; бири-бириңизе гаршы пислик этмәң.</verse>
				<verse number="11">Йөне Мениң халкым бойнуёгынлык эдип, бу сөзлере гулак асмадылар, эшитмеҗек болуп гулакларыны дыкдылар.</verse>
				<verse number="12">Хөкмүрован Реббиң Өз рухы аркалы өңки пыгамберлериң үсти билен иберен канундыр несихатларыны эшитмез ялы, олар доңйүрек болдулар. Шол себәпден Хөкмүрован Реббиң олара гаты гахары гелди.</verse>
				<verse number="13">Шейлеликде, Мен чагыранымда, олар гулак асмадылар, олар чагыранда Мен хем олара җогап бермедим. Муны Хөкмүрован Реб диййәр.</verse>
				<verse number="14">Шейдип, Мен олары танамаян-билмейән миллетлериң арасына харасат билен даргатдым. Оларың ташлап гиден юрдуны харабачылыга өвүрдим. Ол ерде җанлы-җеменде галмады; не гөзел юрт тозап галды“».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">Хөкмүрован Реббиң маңа шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="2">«Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Мен Сионы җуда габанярын, оны гахар-газап билен габанярын“».</verse>
				<verse number="3">Реб шейле диййәр: «Мен Сиона тарап өврүлерин ве Иерусалимде мекан тутарын. Иерусалим „Вепалы шәхер“ дийлип атландырылар. Хөкмүрован Реббиң дагы „Мукаддес даг“ дийлип атландырылар».</verse>
				<verse number="4">Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Эллери хасалы гоҗалардыр кемпирлер ене-де Иерусалимиң көчелеринде отурарлар.</verse>
				<verse number="5">Шәхериң көчелери ойнап йөрен оглан-гызлардан долар».</verse>
				<verse number="6">Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Шол гүнлерде халкың аман галанларының гөзүне бу мүмкин дәл ялы гөрүнсе, Маңа-да шейле гөрүнмелими? Муны Хөкмүрован Реб – Мен айдяндырын».</verse>
				<verse number="7">Хөкмүрован Реб: «Мен Өз халкымы гүндогар хем гүнбатар юртларындан халас эдерин.</verse>
				<verse number="8">Мен олары ене Иерусалиме яшамага гетирерин. Олар Мениң халкым болар, Мен оларың вепалы хем адалатлы Худайы боларын» диййәр.</verse>
				<verse number="9">Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Шол гүнлерде Хөкмүрован Реббиң ыбадатханасының дүйбүниң тутулмагына гатнашан пыгамберлерден шу сөзлери эшиденлериңизиң голлары кувватлы болсун!</verse>
				<verse number="10">Шол гүнлерден өң ынсан үчинем, хайван үчинем пач алынмазды, гелйән-гидйәнем үчин душмандан яңа рахатлык ёкды, себәби Мен адамлары бири-бириниң гаршысына өҗүкдирипдим.</verse>
				<verse number="11">Эмма инди Мен бу халкың аман галан бөлегине бейле этмерин. Муны Хөкмүрован Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="12">Тохум парахатлыкда сепилер. Үзүм агаҗы миве берер, топрак өз хасылыны эчилер, асман ягмырыны ягдырар. Мен буларың хеммесини халкың аман галан бөлегине мүлк хөкмүнде берҗек.</verse>
				<verse number="13">Эй, яхудалар хем ысрайыллар, сиз халклар арасында нәлете өврүлдиңиз. Инди Мен сизи халас эдерин, сиз ялканыш боларсыңыз. Горкмаң, голларыңыз кувватлы болсун!»</verse>
				<verse number="14">Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Ата-бабаларыңызың гахарымы гетирендиклери үчин, Мен оларың башына бетбагтчылык гетирмеги йүрегиме дүвдүм ве пикирими үйтгетмәндим. Муны Мен – Хөкмүрован Реб айдяндырын.</verse>
				<verse number="15">Эмма Мен шу гүнлерде Иерусалиме хем-де Яхуда ене ягшылык этмеги йүрегиме дүвдүм. Горкмаң!</verse>
				<verse number="16">Сизиң этмели ишлериңиз, ине, шулардыр: бири-бириңизе диңе хакыкаты айдың, казыетде адалатлы хем парахатчылык дөредйән хөкүм чыкарың.</verse>
				<verse number="17">Бири-бириңизе гаршы пислик этмәң, ялан ере ант ичмекден горкуң; буларың бары Мениң йигренйән затларымдыр. Муны Реб айдяндыр».</verse>
				<verse number="18">Хөкмүрован Реббиң маңа шу сөзи аян болды:</verse>
				<verse number="19">«Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Дөрдүнҗи, бәшинҗи, единҗи хем-де онунҗы айлардакы агыз беклейән гүнлериңиз яхуда халкы үчин шатлык-шагалаң, дабаралы байрамчылыклар болар. Шоңа гөрә хакыкаты хем парахатлыгы сөйүң“».</verse>
				<verse number="20">Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Ене-де халклар ве көп шәхерлериң илаты гелер.</verse>
				<verse number="21">Бир шәхерде яшаянлар башга бир шәхере гидип, шейле диерлер: „Гелиң, Реббе ялбаралың, Хөкмүрован Реббиң гөзлегине чыкалың. Ине, мен-ә ёла дүшдүм“.</verse>
				<verse number="22">Энчеме халклар, гүйчли миллетлер Хөкмүрован Ребби гөзлемәге ве Реббе ялбармага Иерусалиме гелерлер».</verse>
				<verse number="23">Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Шол гүнлерде дүрли диллерде геплейән әхли миллетлерден он адам яхудыларың этегинден тутуп: „Өзүң билен гитмәге бизе ыгтыяр эт, себәби Худайың сениң билендигини эшитдик“ диерлер».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">Пыгамберлик сөзи. Бу Реббиң Хадрак юрдуна дегишли сөзүдир. Бу сөз Дамаск шәхеринде галар. Реббе дегишлидир Сирия шәхерлери ве ысрайыл тирелери.</verse>
				<verse number="2">Бу сөз Хадрак билен арачәкдеш болан Хамат юрдуна, җуда парасатлы Сур билен Сидон шәхерлерине хем дегишлидир.</verse>
				<verse number="3">Сур өзүне беркитме гурды, гум кимин күмүш, көче хапасы ялы алтын үйшүрди.</verse>
				<verse number="4">Эмма Реб онуң бар йыгнанҗасыны элинден алар инди. Деңиздәки гүйҗүни ёк эдер, шәхери от ялмап-ювудар.</verse>
				<verse number="5">Оны гөрүп, Ашкелон горкар, Газа ызадан яңа җебир чекер, умытдан дүшен Экрон-да шейле эдер. Газаның шасы ёк эдилер, Ашкелон илатсыз галар.</verse>
				<verse number="6">Ашдотда дүрли миллетлерден гарышан халклар яшар, Мен пилиштлилериң текепбирлигиниң соңуна чыкарын.</verse>
				<verse number="7">Аларын агызларындан ганлы этлерин, дишлериниң арасындан неҗисликлерин. Аман галанлар Худайымыза дегишли болар, Яхуданың тиреси ялы болар, Экрон ябуслар кимин болар.</verse>
				<verse number="8">Горагчы хөкмүнде Өз меканымда дүшләрин, еке адам хем эйләк-бейләк гечмез. Сүтемкәр аман галанлара аралашмаз, чүнки инди олара хут Өзүм назар саларын.</verse>
				<verse number="9">Шатлан, эй, Сион гыз, шатлан! Эй, Иерусалим гызы, белент оваз билен гыгыр! Ине, Патышаң саңа тарап гелйәр. Адыл хем еңиҗидир Ол! Ол бир эшеге, эшегиң-де тайхарына мүнүп, пес гөвүнлилик билен саңа гелйәр.</verse>
				<verse number="10">Эфрайымың сөвеш арабаларыны, Иерусалимиң атларыны ёк эдерин, сөвеш яйлары омрулып ташланар. Ол халклара абаданчылыгы беркарар эдер. Хөкүмдарлыгы деңизден-деңзе, дерядан ериң учларына етер.</verse>
				<verse number="11">Сизи болса гурбанлык ганы билен баглашан әхтим үчин, туссагдакыларыңызы гуррук гуюдан чыкарарын.</verse>
				<verse number="12">Эй, умытлы есирлер, өз галаңыза доланың! Бу гүн сизе ики эссе берекет берҗекдигими җар эдйән.</verse>
				<verse number="13">Яхуданы яй ялы эдип эгерин, Эфрайымы болса шол яйың окы эдерин. Эй, Сион, огулларыңы греклере гаршы галдырарын! Сени элимде уршуҗының гылыҗы дек ойнарын.</verse>
				<verse number="14">Шонда Реб Өз халкының үстүнде пейда болар, йылдырым дей учар Онуң пейкамы. Хөкмүрован Реб сурнай чалар-да, гүнортадан харасат турзуп, ёла дүшер.</verse>
				<verse number="15">Хөкмүрован Реб халкыны горап саклар. Халк өз душманларыны ёк эдип, сапан билен урушянлары депеләп енҗерлер. Тойда шерап ичен ялы ичип гыгырышарлар. Олар гурбанлык легени ялы гандан долы болуп, гурбанлык сыпасының бурчлары кимин гандан доларлар.</verse>
				<verse number="16">Шол гүн оларың Худайы Реб халас эдер, чүнки олар чопан сүрүси киминдир. Олар тәҗиң гымматбаха гашлары ялы Худайың юрдунда шөхле сачарлар.</verse>
				<verse number="17">Нәхили аҗайып хем гөзел боларлар! Бол бугдай хем тәзе шерапдан гыз-йигитлер гүл ачарлар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">Яз мөвсүминде Ребден ягыш диләң. Гара булутлар гетирйән Реб олара гүйчли чабгалар ягдыряр, хер кесиң мейданында отлар битирйәр.</verse>
				<verse number="2">Бутлар биманы геплейәрлер, палчылар ялан сөзлейәрлер, галп дүйшлери ёрярлар, соңы бош гөвүнлик берйәрлер. Шол себәпден гоюн ялы ыгып йөрлер, чопансыздыклары үчин эҗир чекйәрлер.</verse>
				<verse number="3">Чопанлара гаршы туташды гахарым, баштутанлары җезаландырарын. Хөкмүрован Реб Өз сүрүсиниң – Яхуда неслиниң аладасыны эдер, олары буйсанчлы сөвеш аты кимин эдер.</verse>
				<verse number="4">Бурч дашы, чадыр газыгы, сөвеш яйы, әхли ёлбашчылар олардан чыкар.</verse>
				<verse number="5">Сөвеш эсгерлери дей болар олар, депеләрлер душманы көчелериң палчыгында. Реббиң өзлери билендиги үчин сөвешип, олар атлы гошуны уяда гоярлар.</verse>
				<verse number="6">Яхуда неслини кувватландырарын, Юсуп неслини халас эдерин, Мен ызына гетирерин олары, чүнки олара рехимим инди. Мен тарапдан унудылмадык ялы боларлар. Себәби оларың Худайы Реб Мендирин; Мен олара гулак асарын.</verse>
				<verse number="7">Эфрайым халкы батырлар кимин болар, шерап ичен дей оларың көңли хош болар. Муны огуллары гөрүп гуванарлар; оларың гөвүнлери Ребде галкынар.</verse>
				<verse number="8">Сыкылык чалып, топларын олары, чүнки Мен азат этдим олары. Көпелерлер олар хут өңкүлери ялы.</verse>
				<verse number="9">Миллетлер арасына олары тохум дей сепдим, эмма олар Мени узак юртларда ятларлар. Чагалары билен аман галып доланып гелерлер.</verse>
				<verse number="10">Ызына гетирерин олары Мүсүрден; Ашурдан йыгнарын. Гетирерин Гилгада, Ливана йөне олар сыгмазлар ол ере.</verse>
				<verse number="11">Реб җебир деңзинден гечирер, деңиз толкунларыны көшешдирер. Нилиң дүйпсүз чуңлуклары гурар, Ашурың текепбирлиги чөкер, Мүсүриң шалык хасасы элинден гидер.</verse>
				<verse number="12">Олар Мен-Ребде кувватланарлар, Мениң адым билен гезерлер, Муны Реб айдяндыр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">Эй, Ливан, дервезелериңи ач, гой, от кедр агачларыңы якып ёк этсин!</verse>
				<verse number="2">Эй, серви, багыр, чүнки кедр агаҗы йыкылды, шөхратлы агачлар вес-вейран болды! Эй, Башаның дублары, увлаң, чүнки сүмме токай ер билен егсан болды!</verse>
				<verse number="3">Чопанларың багырышына гулак салың; оларың шөхраты өчди. Арсланларың аррылдысына гулак гоюң; Иорданың этегиндәки токай ёк эдилди.</verse>
				<verse number="4">Мениң Худайым Реб шейле диййәр: «Союлян сүрә чопан бол.</verse>
				<verse number="5">Сүрини сатын аланлар гоюнлары сойярлар, йөне җезаларыны чекмейәрлер. Гоюнлары сатян адам олара: „Реббе алкыш болсун, себәби мен баядым“ диййәр. Чопанларың өз гоюнларына хайпы гелмейәр.</verse>
				<verse number="6">Мундан бейләк юрдуң илатына хайпым гелмез, муны Мен – Реб айдяндырын. Мен оларың хер бирини гоңшусының хем-де патышасының элине берерин. Олар юрды вейран эдерлер. Мен еке адамы-да оларың элинден халас этмерин».</verse>
				<verse number="7">Шейлеликде, гоюн сөвдагәрлериниң хатырасына мен союлмалы сүрә чопан болдум. Элиме ики таяк алдым-да, оларың бирини «Мерхемет», бейлекисини болса «Бүтевүлик» дийип атландырдым. Шейдип, сүрини бакдым.</verse>
				<verse number="8">Бир айда үч чопаны башымдан совдум. Мен гоюн сөвдагәрлерини йигрендим, олар хем мени йигрендилер.</verse>
				<verse number="9">Мен олара: «Мен сизиң үчин чопанчылык этҗек дәл. Өлен – өлсүн, юмрулан – юмрулсын. Аман галанлар болса бири-бириниң этини ийсинлер» дийдим.</verse>
				<verse number="10">Әхли халклар билен эден әхтими бозмак үчин «Мерхемет» дийип атландыран таягымы алдым-да, оны дөвдүм.</verse>
				<verse number="11">Хут шол гүнүң өзүнде әхт бозулды. Җебир чекен гоюнлар – олар маңа середип дурдулар – мунуң Реббиң сөзүдигине гөз етирдилер.</verse>
				<verse number="12">Соңра олара: «Эгер муны догры хасапласаңыз, онда муздумы бериң, эгер нәдогры хасапласаңыз, музд герек дәл» дийдим. Шейлеликде, олар маңа отуз күмүш теңңе чекип бердилер.</verse>
				<verse number="13">Реб маңа: «Оларың Маңа кесен бир шая дегмейән бахасыны ал-да, күйзегәре ташлап бер» дийди. Онсоң мен отуз күмүш теңңәни алдым-да, Реббиң ыбадатханасындакы күйзегәре ташладым.</verse>
				<verse number="14">Соңра мен Яхуда билен Ысрайылың арасындакы доганлык гатнашыгыны бозмак үчин «Бүтевүлик» диен икинҗи таягымы-да дөвдүм.</verse>
				<verse number="15">Соңра Реб маңа шейле дийди: «Дерде ярамаян чопаның гуралларыны ене-де ал.</verse>
				<verse number="16">Мен шу юрда бир чопан гойҗакдырын, ол өлүм яссыгында ятаның аладасыны этмез, йитени идемез, майыбы беҗермез, саг адамың гарныны доюрмаз. Гайтам ол семизлериң этини ийип, тойнакларыны гопарар.</verse>
				<verse number="17">Сүрини ташлаян, дерде ярамаян чопаның дат гүнүне! Гылыч онуң элини чапсын, саг гөзүни ойсун. Эли бүтинлей гурасын, саг гөзи сокур болсун».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">Пыгамберлик сөзи. Бу Реббиң Ысрайыл хакындакы сөзүдир. Гөги яян, ери эсасландыран ве ынсан рухуны ярадан Реб шейле диййәр:</verse>
				<verse number="2">«Мен Иерусалими даш-төверегиндәки халклар үчин башыңы айлаян шераплы бир кәсе эдерин. Иерусалим габава дүшенде, бу кәседен Яхуда-да ичер.</verse>
				<verse number="3">Шол гүн Мен Иерусалими әхли миллетлер үчин агыр даш эдерин. Оны гөтеренлериң әхлиси өзлерине зепер етирер. Ер йүзүниң әхли миллетлери бирлешип, Иерусалимиң гаршысына чыкарлар.</verse>
				<verse number="4">Шол гүн Мен атларың барыны гудузладарын, үстүндәкилери болса дәлиредерин. Бейлеки халкларың атларының гөзлерини көр эдерин, эмма Яхуда неслини Өз назарымда сакларын. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="5">Шонда Яхуда баштутанлары өз-өзлерине: „Өзлериниң Худайы Хөкмүрован Ребде кувватланан Иерусалимиң халкы бизиң гуҗур-гайратымыздыр“ диерлер.</verse>
				<verse number="6">Шол гүн Мен яхуда баштутанларыны одуң ортасында янян бир маңңал ялы, бугдай дессесиниң ичинде алавлап янян чыра ялы эдерин. Олар саг-солундакы халкларың әхлисини якып-яндырарлар. Иерусалим ене-де өзүниң өңки еринде отурар».</verse>
				<verse number="7">Давудың несиллериниң хем-де Иерусалимиң халкының шөхраты Яхудадан өңе гечмез ялы, Реб илки яхуда халкына еңиш берер.</verse>
				<verse number="8">Реб шол гүн Иерусалимиң халкыны горар. Оларың иң эҗизи Давут ялы болар. Давудың несли Худай ялы, өңе чыкан Реббиң перишдеси ялы болар.</verse>
				<verse number="9">«Шол гүн Мен Иерусалимиң гаршысына чыкян миллетлериң әхлисини дерби-дагын этмәге гиришерин.</verse>
				<verse number="10">Мен Давудың неслиниң хем-де Иерусалимиң халкының үстүне мерхемет ве ялбарыш рухуны дөкерин. Олар өзлериниң дешим-дешим эденине, ягны Маңа середерлер, ялңыз оглы үчин яс тутян ялы яс тутарлар, новбахар оглы үчин ахы-нала чекйән ялы аҗы гөзяш дөкерлер.</verse>
				<verse number="11">Шол гүн Иерусалимде тутулҗак яс Мегидо дүзлүгиндәки Хадатриммонда тутулан яс ялы агыр болар.</verse>
				<verse number="12">Юртда хер ковумың машгаласы өзбашдак, аяллары айры, эркеклери айры яс тутар: Давудың ковумының эркеклери айры, аяллары айры; Натаның ковумының эркеклери айры, аяллары айры;</verse>
				<verse number="13">Левиниң ковумының эркеклери айры, аяллары айры; Шимгиниң ковумының эркеклери айры, аяллары айры;</verse>
				<verse number="14">шейле хем әхли галан ковумларың эркеклери айры, аяллары айры яс тутар».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">Шол гүн Давудың неслини хем-де Иерусалимиң халкыны гүнәден ве харамлыкдан сапламак үчин бир чешме чыкар.</verse>
				<verse number="2">Шол гүн Мен юртдан бутларың атларыны өчүрип ташларын. Муны Хөкмүрован Реб айдяндыр. Мундан бейләк олар ятланылмаз. Ялан пыгамберлери-де, эрбет рухы-да юртдан чыкарарын.</verse>
				<verse number="3">Эгер кимдир бири ене пыгамберлик эдәйсе, ата-энеси оңа: «Сен дири галмарсың, себәби Реббиң адындан ялан сөзлейәрсиң» диер. Ол пыгамберлик эденде, ата-энеси оны пычаклар.</verse>
				<verse number="4">Шол гүн хер бир пыгамбер пыгамберлик эдйән вагтында гөрнен гөрнүшлерден утанар, адамлары алдамак үчин пыгамберлериң йүң донуны геймез.</verse>
				<verse number="5">Ол: «Мен пыгамбер дәл, мен – дайхан. Яш вагтым бири мени гул эдип сатын алыпдыр» диер.</verse>
				<verse number="6">Эгер ондан: «Дөшүңдәки яраң нәме?» дийип сорасалар, ол: «Бу достларымың өйүндекәм болды» дийип җогап берер.</verse>
				<verse number="7">Эй, гылыч, оян чопанымың гаршысына! Оян якынымың гаршысына. Муны Хөкмүрован Реб айдяндыр. Чопаны ур, гой, даргасын гоюнлар. Мен элими кичилериң гаршысына галдырарын.</verse>
				<verse number="8">Тутуш юрдуң, үчден икиси гырлып хеләк болар, үчден бири дири галар. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="9">Шол галан үчден бирини отдан гечирерин, олары күмүш кимин сапларын, алтының барланышы ялы сынарын. Олар Маңа дилег эдерлер, Мен олара җогап берерин, «Бу – Мениң халкым» диерин; Олар-да: «Реб – бизиң Худайымыз» диерлер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="14">
				<verse number="1">Ине, Реббиң гүни гелйәр! Эй, Иерусалим халкы, сизден алнан олҗа өз гөзүңизиң алнында пайлашылар.</verse>
				<verse number="2">Мен Иерусалимиң гаршысына урушмак үчин әхли миллетлери йыгнарын. Шәхерлер басылып алнар, өйлер таланар, аяллар зорланар. Шәхер халкының ярысы сүргүн эдилер, йөне халкың галан бөлеги шәхерден чыкарылмаз.</verse>
				<verse number="3">Онсоң Реб чыкып, сөвеш гүнүндәки ялы эдип, шол халкларың гаршысына уршар.</verse>
				<verse number="4">Шол гүн Онуң аягы гүндогарда – Иерусалимиң өңүндәки Зейтун дагында болар. Бу даг гүндогардан гүнбатара әгирт улы җүлге болуп, икә бөлүнер; дагың ярысы демиргазыга, ярысы гүнорта чекилер.</verse>
				<verse number="5">Сиз Реббиң дагының җүлгесиниң ичи билен гачарсыңыз, себәби ол җүлге Аселе ченли узалып гидер. Сиз шонда Яхуда патышасы Узыяның дөврүнде болан ертитремеден гачышыңыз ялы гачарсыңыз. Шол вагт мениң Худайым Реб әхли мукаддеслер билен биле гелер.</verse>
				<verse number="6">Шол гүн ышык болмаз, асмандакы ышык чешмелери доңар.</verse>
				<verse number="7">Ол диңе Реббе аян болан айратын бир гүн болар. Ол не гүндизе меңзәр, не-де гиҗә; агшамына ягты болар.</verse>
				<verse number="8">Шол гүн Иерусалимде сув җошар. Сувуң ярысы гүндогардакы деңзе, ярысы гүнбатардакы деңзе акар. Бу гышына-да, томсуна-да шейле довам эдер.</verse>
				<verse number="9">Реб тутуш ер йүзүниң Шасы болар. Шол гүн Реб еке-тәк Реб болар ве Онуң ады еке-тәк ат болар.</verse>
				<verse number="10">Гебадан Иерусалимиң гүнортасындакы Риммона ченли тутуш юрт дүзлүге өврүлер. Эмма Иерусалим Бенямин дервезесинден өңки дервезәниң ерлешен ерине, Чүңк дервезесине ченли, ягны Хананел диңинден патышаның үзүм сыкылян ерине ченли аралыкдакы белентликде галар.</verse>
				<verse number="11">Иерусалимде адамлар яшар, ол индиден бейләк ёк эдилмез. Шәхер ховпсуз болар.</verse>
				<verse number="12">Иерусалимиң гаршысына уршан миллетлери Реб шу белалар билен җезаландырар: хениз аяк үстүнде гезип йөркәлер – тенлери, ханасындака – гөзлери, агызларындака – диллери чүйрәр.</verse>
				<verse number="13">Шол гүн олары Реб улы алҗыраңңылыга салар, хер ким өз гапдалындакының элинден тутар, бири-бирине юмрук саларлар.</verse>
				<verse number="14">Хатда яхудалар-да Иерусалимде уршарлар. Даш-төверекдәки әхли миллетлериң байлыгы: улы мөчберде алтын-күмши, гейимлери йыгналар.</verse>
				<verse number="15">Атлардыр гатырлара, дүелердир эшеклере хем-де оларың дүшелгелеринде болан бейлеки әхли хайванлара-да шунуң ялы белалар билен җеза берлер.</verse>
				<verse number="16">Иерусалимиң үстүне чозан миллетлерден аман галанлары Патыша, ягны Хөкмүрован Реббе ыбадат этмек хем-де Чатма байрамыны беллемек үчин йылың-йылына Иерусалиме гидерлер.</verse>
				<verse number="17">Патыша, ягны Хөкмүрован Реббе ыбадат этмек үчин ер йүзүндәки халклардан Иерусалиме гитмедиклер ягыш гарасыны гөрмез.</verse>
				<verse number="18">Эгер Мүсүр несли хем гидип, шуны берҗай этмесе, Реб олара-да Чатма байрамыны беллемәге гитмедик халкларың башындан индерен беласыны индерер.</verse>
				<verse number="19">Мүсүриң хем-де Чатма байрамыны беллемәге гитмедик миллетлериң әхлисиниң җезасы шейле болар.</verse>
				<verse number="20">Шол гүн хатда атларың җаңҗагазларына-да «Реббе багыш эдилен» дийип язылар; Реббиң ыбадатханасындакы газанлар хем гурбанлык сыпасының өңүндәки җамлар ялы болар.</verse>
				<verse number="21">Иерусалимдәки хем-де Яхудадакы хер бир газан Хөкмүрован Реббе багыш эдилер. Гурбанлык бермәге геленлер олары гурбанлык этини биширмек үчин уланарлар. Шол гүнден бейләк Хөкмүрован Реббиң ыбадатханасында екеҗе-де сөвдагәр болмаз.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="39">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Пыгамберлик сөзи. Малакының үсти билен Реббиң ысрайыллара айдан сөзи.</verse>
				<verse number="2">Реб: «Мен сизи озалдан сөййәрин» диййәр. Эмма сиз: «Сен бизи нәхили сөййәрсиң?» дийип сораярсыңыз. Реб шейле диййәр: «Ысав Якубың доганы дәлми нәме? Мен Якубы сайладым,</verse>
				<verse number="3">эмма Ысавы рет этдим. Онуң дагларыны вейран этдим, мүлкүни чөл шагалларына бердим».</verse>
				<verse number="4">Эдомлылар: «Биз вейран эдилдик, йөне вейранчылыгы дикелдерис» диерлер. Йөне Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Олар гурарлар, эмма Мен йыкарын. Юртларының эрбет юртдыгыны, халкына болса Реббиң өмүрлик гахарының гелендигини хеммелер билерлер.</verse>
				<verse number="5">Муны өз гөзлериңиз билен гөрүп: „Реб Ысрайыл серхединден дашарда хем бейикдир!“ диерсиңиз».</verse>
				<verse number="6">Эй, Мениң адымы кемсидйән руханылар, Хөкмүрован Реб сизе шейле диййәр: «Огул атасыны, гул хоҗайыныны сылаяр. Эгер Мен ата болсам, ханы Маңа сылаг-хорматыңыз? Эгер Мен хоҗайын болсам, ханы сизиң Менден горкыңыз? Гайтам сиз: „Биз нәдип Сениң адыңы кемситдик?“ диййәрсиңиз.</verse>
				<verse number="7">Сиз Мениң гурбанлык сыпамда харам гурбанлыклар хөдүрләп, Мениң адымы кемситдиңиз. Сиз ене-де: „Биз нәдип Сени харам этдик?“ дийип сораярсыңыз. „Реббиң сачагыны кемситсек хем болар“ дийип, Мени харам этдиңиз.</verse>
				<verse number="8">Көр малы гурбанлык этмек дүрсмүдир? Агсак я-да кесел малы гурбанлык этмек эрбетлик дәлми? Шейле малы өз хәкимиңе бир элтип гөр! Ол сенден разы болармыка, хайышыңы ерине етирермикә? Муны Хөкмүрован Реб диййәр.</verse>
				<verse number="9">Инди бизе мерхемет эдер ялы, Худая ялбарып бир гөрүң!? Шейле гурбанлыклар хөдүрләниңизден соң, Ол сизиң сораян задыңызы эдермикә? Муны Хөкмүрован Реб айдяндыр».</verse>
				<verse number="10">Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Гурбанлык сыпамда бидерек ере от якмазыңыз ялы, кәшгә араңыздан бири чыкып, дервезелери япсады! Мен сизден разы дәлдирин. Инди Мен сизиң элиңизден садака кабул этмерин.</verse>
				<verse number="11">Гүндогардан гүнбатара ченли миллетлер арасында Мениң адым бейик болар! Әхли ерде Мениң адыма якымлы ыслы түтетги якылып, пәк садакалар хөдүрленер. Чүнки миллетлер арасында Мениң адым бейик болар. Муны Хөкмүрован Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="12">Эмма сиз: „Реббиң сачагы харамдыр, чөрегидир ир-иймишини кемситсек хем болар“ дийип, Мениң адыма ыснат гетирйәрсиңиз.</verse>
				<verse number="13">„Бу нәхили иргинлик!“ дийип, сиз муны әсгермезлик этдиңиз, Хөкмүрован Реб диййәр. Гурбанлык хөкмүнде сиз таланып алнан, агсак я-да кесел мал хөдүрлейәрсиңиз! Мен оны кабул эдерин өйдйәңизми? Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="14">Сүрүсиндәки гочы садака айдып, соңра онуң ерине Таңра майып-мүҗриби гурбанлык берйән кеззаба нәлет болсун! Чүнки Мен бейик Патышадырын, Хөкмүрован Реб диййәр. Миллетлер Мениң адымдан горкярлар».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Инди, эй, руханылар, бу буйрук сизиң үчиндир. Эгер диңлемесеңиз, адымы шөхратландырмагы йүрекден ислемесеңиз, онда Мен сизиң үстүңизе нәлет иберерин ве алкышларыңызы нәлете өврерин. Мен олары эййәм нәлетледим, себәби сиз муны йүрекден ислемедиңиз.</verse>
				<verse number="2"></verse>
				<verse number="3">Мен сизиң тохум-тиҗиңизи язгарарын. Байрамчылыкларда гурбан эдйән малларыңызың дерсини йүзүңизе сүртерин ве сиз хузурымдан әкидилип, дерсе ташланарсыңыз.</verse>
				<verse number="4">Шонда Леви билен эден әхтимиң сакланмагы үчин, бу буйругы сизе ёлландыгымы билиң. Муны айдян Хөкмүрован Ребдир.</verse>
				<verse number="5">Мениң онуң билен эден әхтим яшайыш ве парахатчылык әхтидир. Мен булары оңа Менден горксун дийип бердим. Ол Менден горкуп, адыма хормат гойды.</verse>
				<verse number="6">Онуң эдйән өвүт-үндевлери догруды, хилели сөзи ёкды. Ол Мениң билен ылалашык ве догрулык ёлундан йөрәп, көп адамлары гүнәден совды.</verse>
				<verse number="7">Руханының сөзлери билими горамалыдыр. Ол Хөкмүрован Реббиң векилидир, ынсанлар онуң агзындан өвүт-үндев гөзлемелидир.</verse>
				<verse number="8">Эмма сиз ёлдан чыкдыңыз ве өвүт-үндевлериңиз билен көп адамларың бүдремегине себәп болдуңыз. Сиз Левиниң әхтини боздуңыз. Муны айдян Хөкмүрован Ребдир.</verse>
				<verse number="9">Өвүт-үндевиңизде тарапгөйлик эдип, Мениң ёлларымы тутмандыгыңыз үчин, Мен хем сизи бүтин халкың өңүнде кемситдим ве песелтдим».</verse>
				<verse number="10">Бизиң хеммәмизиң атамыз бир дәлми? Бизи бир Худай яратмадымы? Онда нәме үчин биз бири-биримизе дөнүклик эдип, ата-бабаларымызың әхтини бозярыс?</verse>
				<verse number="11">Яхуда дөнүклик эдип, Ысрайылда ве Иерусалимде неҗис иш этди. Яхуда кесеки худая сежде эдйән гыза өйленип, Реббиң халаян мукаддес өйүни харама чыкарды.</verse>
				<verse number="12">Муны эден киши Хөкмүрован Реббе садака гетирен болса-да, Реб онуң машгаласыны Якубың неслинден согруп ташлап, оны җезаландырсын.</verse>
				<verse number="13">Ине, башга-да бир эден ишиңиз бар: сиз Реббиң гурбанлык сыпасыны гөзяшлар билен, мөңңүрип, ахы-нала билен долдурярсыңыз, себәби Реб инди сизиң гетирен садакаларыңыза серетмейәр, олары элиңизден хошаллык билен кабул этмейәр.</verse>
				<verse number="14">Сиз: «Нәме үчин кабул этмейәр?» дийип сораярсыңыз. Себәби Реб сениң ве яш вагтың өйленен аялыңың арасында шаятдыр. Ол янёлдашың, әхтлешен аялың хем болса, сен оңа дөнүклик этдиң.</verse>
				<verse number="15">Тутуш калбы билен Худая вепалы болан хич бир адам бейле херекет этмез. Вепалы адам нәме ислейәр? Ол өз догулян чагаларының Худайың халкы болмагыны ислейәр. Шонуң үчин хабардар болуң ве яшлыкда өйленен аялыңыза дөнүклик этмәң.</verse>
				<verse number="16">Ысрайыл Худайы Реб: «Мен айрылышмагы йигренйәрин. Мен айрылышан адамың башына зулум саларын, муны Мен – Хөкмүрован Реб айдяндырын. Шонуң үчин сиз сересап болуң, дөнүклик этмәң» диййәр.</verse>
				<verse number="17">Сиз сөзлериңиз билен Ребби ириздиңиз. «Оны нәдип ириздик?» дийип сораярсыңыз. «Яманлык эдйән хер бир адам Реббиң назарында говудыр ве Реб олардан хошалдыр» я-да «Ханы, адалат Худайы ниреде?» дийип ириздиңиз.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Хөкмүрован Реб: «Өңүмден ёл тайярлар ялы, ине, Мен Өз векилими иберйәрин. Сизиң гөзлейән Таңрыңыз дуйдансыз Өз ыбадатханасына гелер. Сизиң хошал болян әхт Векилиңиз, ине, гелйәр» диййәр.</verse>
				<verse number="2">Эмма әхт Векилиниң гелҗек гүнүне ким чыдап билер? Ол пейда боланда, онуң өңүнде ким дуруп билер? Чүнки Ол демри эредйән от кимин, кир ювуҗының сабыны киминдир.</verse>
				<verse number="3">Ол күмши эредип саплаян ялы отурып, Левиниң неслини саплар, олары алтын-күмүш кимин эредип тәмизләр. Шонда олар садакаларыны Реббе догрулык билен хөдүр эдерлер.</verse>
				<verse number="4">Онсоң өңки дөвүрде, гечен йылларда болшы ялы, Реб Яхуда ве Иерусалим халкының садакаларындан хошал болар.</verse>
				<verse number="5">Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Соңра Мен хөкүм чыкармак үчин яныңыза гелип, җадыгөйлере, зынагәрлере, ялан ере ант ичйәнлере гаршы ве талабаның, дул аялың, етимиң хакыны иййәнлере гаршы, гелмишеги хукугындан махрум эдйәнлере, Менден горкмаянлара гаршы деррев шаят боларын.</verse>
				<verse number="6">Мен Ребдирин, үйтгейән дәлдирин. Шонуң үчин хем сиз Якубың несли болмакдан махрум эдилмедиңиз.</verse>
				<verse number="7">Ата-бабаларыңызың дөврүнден бәри сиз Мениң парзларымдан йүз өврүп, олары берҗай этмейәрсиңиз. Маңа тарап өврүлиң, Менем сизе тарап өврүлерин. Муны Хөкмүрован Реб айдяндыр». Эмма сиз: «Биз нәдип өврүлели?» диййәрсиңиз.</verse>
				<verse number="8">Хей, ынсан Худайың хакыны иерми? Сиз Мениң хакымы ийдиңиз! Сиз болса: «Биз нәдип Сениң хакыңы ийдик?» диййәрсиңиз. Хасылыңызың ондан бир бөлегини бермекде ве садакаларыңызда ийдиңиз!</verse>
				<verse number="9">Сиз нәлетлендиңиз, себәби сиз Менден огурлаярсыңыз, бүтин миллет Менден огурлаяр!</verse>
				<verse number="10">Өйүмде азык болар ялы, ондан бириңизиң барыны тутушлыгына аммара гетириң. Мени мунуң билен сынап гөрүң. Муны Хөкмүрован Реб диййәр. Гөрүң, Мен гөгүң пенҗирелерини сизиң үчин ачып, үстүңизе долуп-дашян берекет ягдырмарынмы?</verse>
				<verse number="11">Мен сизиң үчин топрагыңыздакы хасылы вейран этмеги чекиртгелере гадаган эдерин. Мейдандакы үзүм агачларыңыз хасылсыз галмаз, Хөкмүрован Реб диййәр.</verse>
				<verse number="12">Шонда әхли миллетлер сизе багтлы диерлер. Чүнки юрдуңыз эшретли юрт болар, муны Хөкмүрован Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="13">Реб: «Маңа гаршы бихая сөзлер айтдыңыз» диййәр. Сиз болса: «Биз Саңа гаршы нәме айдыпдырыс?» диййәрсиңиз.</verse>
				<verse number="14">Сиз, ине, шейле дийдиңиз: «Худая гуллук этмек бидерекликдир. Хөкмүрован Реббиң буйругыны берҗай этмекден ве Онуң өңүнде яс тутуп гезмекден биз нәме пейда гөрйәрис?</verse>
				<verse number="15">Инди текепбирлере багтлы диййәрис. Эрбетлик эдйәнлериң диңе бир иши ровач алман, эйсем олар Худайы сынап, җезадан гутулярлар».</verse>
				<verse number="16">Онсоң Ребден горкянлар бири-бирилери билен геплешдилер. Реб үнс берип диңледи. Ребден горкуп, адына хормат гойянлар хакында Онуң өңүнде бир ятлама китабы язылды.</verse>
				<verse number="17">Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Мениң беллән гүнүм олар Мениңки болар. Олар Мениң гымматлы халкым болар. Атасының өзүне хызмат эден оглуна хайпы гелши ялы, Мениң хем олара хайпым гелер.</verse>
				<verse number="18">Шонда сиз ене бир гезек догры билен эгриниң, Худая гуллук эдйән билен этмейәниң арасындакы тапавуды гөрерсиңиз».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Ине, ол гүн оҗак ялы янып гелйәр. Әхли текепбирлер ве хемме эрбетлик эдйәнлер саман кимин боларлар. Ол гүн оларың хеммесини от яндырар. Оларда не көк, не-де балдак галар.</verse>
				<verse number="2">Йөне Мениң адымдан горкян сиз үчин шөхлеси билен шыпа берҗек адалат гүнеши догар. Сиз шонда газыгындан бошанан гөле ялы бөкүшерсиңиз.</verse>
				<verse number="3">Эрбетлери басгыларсыңыз, чүнки Мениң беллән гүнүм олар сизиң аякларыңызың астында күл болар. Муны Хөкмүрован Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="4">Гулум Мусаның кануныны, бүтин Ысрайыл үчин Мениң Хореп дагында онуң үсти билен буйран парзларымы ве хөкүмлерими ятлаң.</verse>
				<verse number="5">Ине, Мен-Реббиң бейик ве газаплы гүни гелмезден өң, Өзүм сизе Ыляс пыгамбери иберерин.</verse>
				<verse number="6">Ол ата-энелериң йүрегини чагаларына, чагаларың йүрегини ата-энелерине тарап өврер. Шонда Мен гелип, юрды нәлетләп ёк этмерин».</verse>
			</chapter>
		</book>
	</testament>
	<testament name="New">
		<book number="40">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Ыбрайымың ве Давудың неслинден болан Иса Месих иң несил дарагтының язгысы, ине, шейледир:</verse>
				<verse number="2">Ыбрайымдан Ысхак, Ысхакдан Якуп, Якупдан Яхуда ве онуң доганлары дүнйә инди.</verse>
				<verse number="3">Яхудадан Перес билен Зерах догулды, оларың эҗеси Тамарды. Пересден Хесрон, Хесрондан Рам догулды.</verse>
				<verse number="4">Рамдан Эминадап, Эминадапдан Нахшон, Нахшондан Салмон догулды.</verse>
				<verse number="5">Салмондан Боваз дүнйә инди, онуң эҗеси Рахапды. Боваздан Обет дүнйә инди, онуң эҗеси Рутды. Обет Йышайың какасыды.</verse>
				<verse number="6">Йышайдан Давут патыша догулды. Давутдан Сүлейман дүнйә инди, онуң эҗеси Урыяның дул аялы Батшебады.</verse>
				<verse number="7">Сүлеймандан Рехабгам, Рехабгамдан Абыя, Абыядан Аса,</verse>
				<verse number="8">Асадан Ехошапат, Ехошапатдан Ехорам, Ехорамдан Узыя догулды.</verse>
				<verse number="9">Узыядан Ётам, Ётамдан Ахаз, Ахаздан Хизкия,</verse>
				<verse number="10">Хизкиядан Манаша, Манашадан Амон, Амондан Ёшыя догулды.</verse>
				<verse number="11">Ёшыя Бабыл сүргүниниң өңүсырасында доглан Еконяның ве онуң доганларының атасыды.</verse>
				<verse number="12">Еконя Бабыл сүргүнинден соңра доглан Шеялтыелиң атасыды. Шеялтыелден Зерубабыл,</verse>
				<verse number="13">Зерубабылдан Абыхут, Абыхутдан Элиякым, Элиякымдан Азор,</verse>
				<verse number="14">Азордан Садок, Садокдан Акым, Акымдан Элихут,</verse>
				<verse number="15">Элихутдан Элгазар, Элгазардан Маттан, Маттандан Якуп догулды.</verse>
				<verse number="16">Якуп Меръемиң адамсы Юсубың атасыды, Меръемден болса Месих дийип атландырылан Иса догулды.</verse>
				<verse number="17">Шейлеликде, Ыбрайымдан Давуда ченли болан несиллер җеми он дөрт аркадыр. Давутдан Бабыл сүргүнине ченли хем он дөрт, Бабыл сүргүнинден Месих е ченли хем он дөрт аркадыр.</verse>
				<verse number="18">Иса Месих иң доглушы шейле болды: Онуң эҗеси Меръем билен Юсуп адаглыды, эмма олар энтек яссыкдаш болманкалар, Меръем өзүниң Мукаддес Рух аркалы гөврели боландыгыны билди.</verse>
				<verse number="19">Онуң адаглысы Юсуп догручыл адамды, шоңа гөрә ол Меръемиң иле масгара болмагыны ислемән, оны яшырын айрып гойбермеги йүрегине дүвди.</verse>
				<verse number="20">Юсуп бу хакда ойланып йөркә, Реббиң бир перишдеси онуң дүйшүне гирип: «Эй, Давут оглы Юсуп! Сен Меръеме өйленмекден горкма, себәби онуң гөвресиндәки Мукаддес Рух аркалыдыр.</verse>
				<verse number="21">Ол бир Огул дограр, сен Онуң адына Иса дакарсың, себәби Ол Өз халкыны гүнәлеринден халас эдер» дийди.</verse>
				<verse number="22">Буларың хеммеси Реббиң пыгамбер аркалы: «Ине, бой гыз гөврели болуп, Огул дограр. Онуң адына Иманувел дакарлар» дийип айдан сөзүниң берҗай болмагы үчин болды. Бу ат «Худай бизиң билендир» диймеги аңладяр.</verse>
				<verse number="23"></verse>
				<verse number="24">Юсуп укудан оянансоң, Реббиң перишдесиниң буйругыны ерине етирип, Меръеме өйленди.</verse>
				<verse number="25">Эмма Меръем оглуны догурянча, Юсуп оңа янашмады. Юсуп доглан чаганың адына Иса дакды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Иса Хирод патышаның дөврүнде Яхудыяның Бейтуллахам шәхеринде энеден догулды. Шонда мүнечҗимлер гүндогардан Иерусалиме гелип:</verse>
				<verse number="2">«Яхудыларың патышасы болуп доглан ниреде? Биз Онуң доглуш йылдызыны гөрдүк ве Оңа сежде этмәге гелдик» дийдилер.</verse>
				<verse number="3">Хирод патыша муны эшиденде, онуң өзи-де, тутуш Иерусалим халкы-да галагоплуга дүшди.</verse>
				<verse number="4">Ол әхли ёлбашчы руханылары, Төврат мугаллымларыны йыгнап, олардан Месих иң ниреде догулмалыдыгы хакында сорады.</verse>
				<verse number="5">Олар шейле җогап бердилер: «Ол Яхудыядакы Бейтуллахам шәхеринде догулмалы, себәби пыгамбер шейле языпдыр:</verse>
				<verse number="6">„Эмма сен, эй, Яхуда юрдундакы Бейтуллахам! Яхуда хөкүмдарларының арасында асла кичиси дәлсиң сен. Чүнки сенден бир Хөкүмдар чыкар, халкым Ысрайылың чопаны болар“».</verse>
				<verse number="7">Онсоң Хирод мүнечҗимлери гизлин чагырып, олардан йылдызың хачан гөрнендиги барада җикме-җик сорады.</verse>
				<verse number="8">Хирод: «Барың, чага барадакы хабарың аныгына етиң. Оны тапан бадыңыза, маңа хабар бериң. Менем барып, Оңа сежде этҗек» дийип, олары Бейтуллахама иберди.</verse>
				<verse number="9">Олар патышаны диңләп, ёла дүшдүлер. Ине, оларың гөрен доглуш йылдызы ене пейда болды ве өңлерине дүшүп, чаганың доглан ериниң үстүне гелип дурды.</verse>
				<verse number="10">Йылдызы гөренлеринде, оларың шатлыкларының чәги болмады.</verse>
				<verse number="11">Олар өе гирип, чага билен эҗеси Меръеми гөрдүлер. Шонда дыза чөкүп, Оңа сежде этдилер-де, хазыналарыны ачып, алтын, хошбой түтетгилер ве мүр совгат бердилер.</verse>
				<verse number="12">Хиродың янына гайдып бармазлык хакда дүйш аркалы дуйдурыш берленсоң, мүнечҗимлер өз юртларына башга ёл билен гайтдылар.</verse>
				<verse number="13">Мүнечҗимлер гиденден соң, Реббиң бир перишдеси Юсубың дүйшүне гирип: «Тур! Чага билен эҗесини ал-да, Мүсүре гач. Өзүм хабар берйәнчәм, шол ерде гал, себәби Хирод чаганы өлдүрмек үчин Онуң гөзлегине чыкмакчы боляр» дийди.</verse>
				<verse number="14">Шейлеликде, Юсуп турды-да, чага билен Онуң эҗесини алып, шол гиҗе Мүсүре тарап ёла дүшди.</verse>
				<verse number="15">Ол тә Хирод өлйәнчә, шол ерде галды. Шунлукда, Реббиң: «Оглумы Мүсүрден чагырдым» дийип, пыгамбер аркалы айдан сөзи берҗай болды.</verse>
				<verse number="16">Мүнечҗимлериң алданыны билип, Хирод гахар-газаба мүнди. Ол мүнечҗимлерден сорап аныклан вагтына гөрә, Бейтуллахам билен онуң даш-төверегиндәки обаларда доглан ики яшындакы ве ики яша етмедик эркек гөбекли чагаларың әхлисини өлдүртди.</verse>
				<verse number="17">Шейдип, Ермея пыгамбериң шу айданлары берҗай болды:</verse>
				<verse number="18">«Рамадан бир сес эшидилди, агы ве аҗы перят сеслери, Рахел чагалары үчин аглаяр, теселли берилмегини ислемейәр, чүнки олар инди ёк».</verse>
				<verse number="19">Хирод өленден соң, Реббиң бир перишдеси Мүсүрде Юсубың дүйшүне гирип:</verse>
				<verse number="20">«Тур, чага билен Онуң эҗесини ал-да, Ысрайыла долан, себәби чаганың җанының кастына чыканлар өлди» дийди.</verse>
				<verse number="21">Онсоң Юсуп чага билен эҗесини алып, Ысрайыла гайтды.</verse>
				<verse number="22">Йөне Археланың өз атасы Хиродың ерине Яхудыяның патышасы боланыны эшидип, ол ере бармага горкды. Дүйшүң үсти билен дуйдурыш берленсоң, ол Җелиле велаятына тарап ёла дүшди.</verse>
				<verse number="23">Ол ере барып, Насыра диен шәхерде месген тутды. Шейдип, пыгамберлер аркалы: «Оңа насыралы дийлер» дийип айдылан сөз берҗай болды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Шол гүнлерде Яхя чүмдүриҗи пейда болуп, Яхудыя чөлүнде вагыз этмәге башлады.</verse>
				<verse number="2">Ол: «Тоба эдиң, себәби Гөгүң Шалыгы голайлады» диййәрди.</verse>
				<verse number="3">Ине, Ишая пыгамбериң ол хакында: «Чөлде бир сес гыгыряр: „Реббе ёл тайынлаң! Онуң ёдаларыны дүзләң!“ диййәр» дийип айдан шол адамы Яхядыр.</verse>
				<verse number="4">Яхяның дүе йүңүнден эшиклери, билинде гайышдан гушагы барды. Онуң иймити чекиртге билен мейдан балыды.</verse>
				<verse number="5">Тутуш Иерусалимиң, Яхудыяның ве Иордан этрабының әхли халкы онуң янына гелйәрди.</verse>
				<verse number="6">Олар гүнәлери үчин тоба эдип, Яхя тарапындан Иордан дерясында чүмдүрилйәрдилер.</verse>
				<verse number="7">Яхя фарисейлериң ве саддукейлериң энчемесиниң чүмдүрилмек үчин өз янына гелйәндиклерини гөренде, олара шейле дийди: «Эй, алахөвренлер несли! Гелҗек газапдан гачып гутулып билерис өйдйәңизми?</verse>
				<verse number="8">Мундан бейләк эден тобаңыза мынасып миве бериң.</verse>
				<verse number="9">Өз-өзүңизе: „Бизиң атамыз Ыбрайымдыр“ дийип ойламаң. Мен сизе шуны айдайын: Худай Ыбрайым үчин шу дашлардан хем перзент ярадып билйәндир!</verse>
				<verse number="10">Ине, палта эййәм агачларың дүйбүнде ятыр: оңат миве бермейән хер бир агач чапылып, ода ташланар.</verse>
				<verse number="11">Тоба эдендигиңизиң нышаны хөкмүнде мен сизи сува чүмдүрйәрин, эмма менден соңра Гелҗек менден хас гүйчлүдир. Мен Онуң чарыкларыны гөтермәге-де мынасып дәлдирин. Ол сизи Мукаддес Руха хем-де ода чүмдүрер.</verse>
				<verse number="12">Онуң харман совурян чаршагы элиндедир. Ол харман ерини сүпүрип, бугдайыны аммара үйшүрер, саманы болса сөнмез отда якар».</verse>
				<verse number="13">Онсоң Иса Яхя тарапындан чүмдүрилмек үчин Җелиледен Иордана, Яхяның янына гелди.</verse>
				<verse number="14">Эмма Яхя Оны саклап: «Сен мени чүмдүрмели велин, Сениң Өзүң мениң яныма гелйәрсиңми?» дийди.</verse>
				<verse number="15">Иса оңа: «Гой, хәзир шейле болсун, себәби бизе Худайың ислегини берҗай этмек ярашяндыр» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="16">Иса сува чүмдүрилип чыкан бадына гөклер ачылды. Ол Худайың Рухуның кепдери гөрнүшде Өз үстүне инип гелйәнини гөрди.</verse>
				<verse number="17">Шол вагт гөкден: «Бу Мениң сөвер Оглумдыр, Мен Ондан көп разыдырын» диен оваз гелди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Соңра иблисиң сынамагы үчин, Мукаддес Рух Исаны чөле әкитди.</verse>
				<verse number="2">Иса кырк гиҗе-гүндиз агыз бекләнден соңра аҗыкды.</verse>
				<verse number="3">Шол вагт Онуң янына аздырыҗы шейтан гелип: «Эгер Сен Худайың Оглы болсаң, онда шу дашларың чөреге өврүлмегини буюр» дийди.</verse>
				<verse number="4">Эмма Иса оңа: «„Ынсан диңе чөрек билен яшаман, эйсем Реббиң агзындан чыкян хер бир сөз билен хем яшаяр“ дийип язылгыдыр» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="5">Соңра иблис Исаны мукаддес шәхер Иерусалиме гетирди. Оны ыбадатхананың чүр депесине чыкарып:</verse>
				<verse number="6">«Эгер Сен Худайың Оглы болсаң, Өзүңи ашак окла. Чүнки шейле язылгыдыр: „Ол перишделерине Сен бабатда эмр эдер. Аягың даша бүдремез ялы, олар Сени эллеринде гөтерер“» дийди.</verse>
				<verse number="7">Иса оңа: «„Худайыңыз Ребби сынамаң“ дийип хем язылгыдыр» дийди.</verse>
				<verse number="8">Бу гезек иблис Исаны бейик бир дагың чүр башына чыкарды. Оңа дүнйәниң әхли шалыкларыны ве оларың шан-шөхратыны гөркезип:</verse>
				<verse number="9">«Эгер дызыңа чөкүп, маңа сежде этсең, буларың барыны Саңа берейин» дийди.</verse>
				<verse number="10">Иса оңа: «Ёк бол, шейтан! „Худайыңыз Реббе сежде эдиң, диңе Оңа гуллук эдиң“ дийип языландыр» дийди.</verse>
				<verse number="11">Шундан соң иблис Исаны ташлап гитди. Перишделер гелип, Иса хызмат этдилер.</verse>
				<verse number="12">Иса Яхяның туссаг эдилендигини эшиденде, Җелилә доланды.</verse>
				<verse number="13">Ол илки Насыра шәхерине гелди, эмма ол ерде узак эгленмән, Зебулун билен Нафталы велаятындакы Җелиле көлүниң кенарында ерлешйән Капернаумда орнашды.</verse>
				<verse number="14">Шунлукда, Ишая пыгамбер аркалы айдылан шу сөз берҗай болды:</verse>
				<verse number="15">«Эй, Зебулун ве Нафталы юрды! Деңиз якасындакы ёл, Иорданың аңырсы! Эй, кесеки миллетлериң яшаян Җелилеси!</verse>
				<verse number="16">Түмлүкде месген тутан халк бейик нур гөрди, түм гараңкылыкда яшаянларың үстлерине нур сачылды».</verse>
				<verse number="17">Шол вагтдан башлап, Иса: «Тоба эдиң, чүнки Гөгүң Шалыгы голайлады» дийип, вагыз этмәге башлады.</verse>
				<verse number="18">Иса Җелиле көлүниң кенарындан гечип барярка, көле тор ташлап дуран ики доганы гөрди. Оларың бири Петрус лакамлы Симун, бейлекиси хем Андрысды. Олар балыкчыдылар.</verse>
				<verse number="19">Иса олара: «Мениң ызыма дүшүң, Мен сизи ынсан тутян балыкчылар эдейин» дийди.</verse>
				<verse number="20">Олар хем шол вагтың өзүнде торларыны ташлап, Онуң ызына дүшдүлер.</verse>
				<verse number="21">Бираз йөрәнлеринден соң, Иса башга ики доганы, Зебедейиң огуллары Якуп билен Ёханнаны гөрди. Олар гайыгың ичинде какалары Зебедей билен торларыны беҗерип отырдылар. Иса олары чагырды.</verse>
				<verse number="22">Олар хем дессине гайык билен какалары Зебедейи ташлап, Исаның ызына дүшдүлер.</verse>
				<verse number="23">Иса тутуш Җелиләни айланып чыкды. Ол ердәки синагогаларда сапак берип, Гөгүң Шалыгының Хош Хабарыны вагыз этди, халкың арасындакы хер хили кеселлери, хассалары сагалтды.</verse>
				<verse number="24">Онуң ат-овазасы бүтин Сирия яйрады, дүрли кеселлере дучар болан әхли хассалары, арвах-җын эеләнлери, тутгайлылары ве отуралары Исаның янына гетирдилер, Ол хем олары сагалтды.</verse>
				<verse number="25">Җелиледен, Декаполисден, Иерусалимден, Яхудыядан ве Иорданың гүндогар тарапындан улы мәхелле Онуң ызына дүшди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Иса үйшен мәхелләни гөрүп, дага чыкып отурды. Шәгиртлери Онуң янына гелдилер,</verse>
				<verse number="2">Иса хем олара өвретмәге башлады:</verse>
				<verse number="3">«Рухы гарыплар багтлыдыр, чүнки Гөгүң Шалыгы оларыңкыдыр.</verse>
				<verse number="4">Гусса чекйәнлер багтлыдыр, чүнки олара гөвүнлик берлер.</verse>
				<verse number="5">Юмшак адамлар багтлыдыр, чүнки олар ер йүзүни мирас аларлар.</verse>
				<verse number="6">Догрулыга аҗыгып-сувсанлар багтлыдыр, чүнки олар доюп-ганарлар.</verse>
				<verse number="7">Рехимлилер багтлыдыр, чүнки олара-да рехим эдилер.</verse>
				<verse number="8">Калбы пәклер багтлыдыр, чүнки олар Худайы гөрерлер.</verse>
				<verse number="9">Парахатлык дөредйәнлер багтлыдыр, чүнки олара Худайың огуллары дийлер.</verse>
				<verse number="10">Догрулык үчин ызарланянлар багтлыдыр, чүнки Гөгүң Шалыгы оларыңкыдыр.</verse>
				<verse number="11">Мен себәпли адамларың сизе сөген, ызарлан, нәхак ере хер хили гыбатыңызы эден махалы багтлысыңыз!</verse>
				<verse number="12">Шатланың, бегениң, себәби гөклерде алҗак сылагыңыз улудыр. Сизден өң пыгамберлер-де шейдип ызарландылар.</verse>
				<verse number="13">Сиз ериң дузусыңыз, эмма дуз тагамыны йитирсе, ол нәме билен дузланар? Дашары зыңлып, аяк астында депеленмекден башга хич зада ярамаз.</verse>
				<verse number="14">Сиз дүнйәниң ышыгысыңыз. Депеде гурлан шәхери гизләп болмаз.</verse>
				<verse number="15">Чыраны якып, габың ашагында гойян дәлдирлер. Оны чыраданың үстүнде гойяндырлар, шонда ол өйдәкилериң хеммесине ышык берйәндир.</verse>
				<verse number="16">Гой, сизиң ышыгыңыз адамларың өңүнде парласын, шонда олар говы ишлериңизи гөрүп, гөкдәки Атаңызы шөхратландырарлар.</verse>
				<verse number="17">Маңа Төврат билен пыгамберлериң язгыларыны бозмага гелендир өйтмәң. Мен бозмага дәл-де, олары амала ашырмага гелдим.</verse>
				<verse number="18">Сизе догрусыны айдярын, асман билен ер өтйәнчә, әхли зат амала ашянча, Төвратдан екеҗе харп-да, бир нокат-да өчмез.</verse>
				<verse number="19">Шонуң үчин хем ким бу буйрукларың иң кичисинден бирини бозса ве шейле этмеги башгалара өвретсе, ол Гөгүң Шалыгында иң кичи сайылар. Эмма ким булары берҗай эдип, башгалара-да өвретсе, ол Гөгүң Шалыгында улы сайылар.</verse>
				<verse number="20">Мен сизе шуны айдярын: догрулыгыңыз Төврат мугаллымларыңкы билен фарисейлериңкиден артык болмаса, Гөгүң Шалыгына асла гирмерсиңиз.</verse>
				<verse number="21">Сиз ата-бабаларымыза: „Адам өлдүрме, ким адам өлдүрсе, хөкүме сезевар болар“ дийленини эшиденсиңиз.</verse>
				<verse number="22">Эмма Мен сизе айдярын: өз доганына гахарланан адам хем хөкүме сезевар болар. Ким өз доганына „рака“ дийсе, ёкары меҗлисиң хөкүмине сезевар болар. Хатда хич ким „самсык“ хем диймесин, ёгсам довзах одуна ташланар.</verse>
				<verse number="23">Шонуң үчин гурбанлык сыпасында садака бермәге баряркаң, доганыңың сенден өйке-кинесиниң бардыгы ядыңа дүшсе,</verse>
				<verse number="24">садакаңы сыпаның өңүнде гой-да, гидип өңүрти доганың билен яраш. Соңра гелип, садакаңы хөдүр эт.</verse>
				<verse number="25">Давагәриң билен энтек ёлдакаң яраш, ёгсам ол сени каза, казы хем зындан сакчысына табшырып, зындана дүшмегиң ахмал.</verse>
				<verse number="26">Саңа догрусыны айдярын, җеримәңи долы төлейәнчәң, ол ерден чыкмарсың.</verse>
				<verse number="27">Сиз: „Зына этме“ дийленини хем эшиденсиңиз.</verse>
				<verse number="28">Эмма Мен велин ким башга аяла азгын хөвес билен бакса, өз йүрегинде эййәм онуң билен зына эдендир диййәрин.</verse>
				<verse number="29">Саг гөзүң сениң гүнә этмегиңе себәп болса, оны согруп ташла. Бир сынаңың ёк болмагы тутуш гөврәңиң довзаха атылмагындан говудыр.</verse>
				<verse number="30">Саг элиң сениң гүнә этмегиңе себәп болса, оны кесип ташла. Бир сынаңың ёк болмагы тутуш гөврәңиң довзаха ташланмагындан говудыр.</verse>
				<verse number="31">Шейле хем: „Ким аялыны ковуп гойберсе, оңа талак хатыны берсин“ дийлендир.</verse>
				<verse number="32">Эмма Мен сизе диййәрин, аялыны зынадан башга себәп билен айран адам онуң зына этмегине себәп боляндыр. Айрылышан аяла өйленен адам хем зына эдйәндир.</verse>
				<verse number="33">Сиз ене гадымкылара: „Яландан ант ичме, эмма Реббиң өңүнде ичен антларыңы берҗай эт“ дийленини хем эшиденсиңиз.</verse>
				<verse number="34">Мен велин сизе асла ант ичмәң диййәрин. Гөкден ант ичмәң, чүнки гөк Худайың тагтыдыр.</verse>
				<verse number="35">Ерден хем ант ичмәң, чүнки ер Онуң аякларының күрсүсидир; Иерусалимден-де ант ичмәң, чүнки ол Бейик Патышаның шәхеридир.</verse>
				<verse number="36">Өз башыңыздан хем ант ичмәң, себәби сиз онуң еке гылыны-да ак я гара эдип билйән дәлсиңиз.</verse>
				<verse number="37">Сизиң „хаваңыз“ хава, „ёгуңыз“ ёк болсун. Мундан артыгы шейтандандыр.</verse>
				<verse number="38">Сиз: „Гөз орнуна гөз, диш орнуна диш“ дийленини эшиденсиңиз.</verse>
				<verse number="39">Эмма Мен сизе диййәрин: ярамаз адама гаршы дурма. Сениң саг яңагыңа урана, бейлеки яңагыңы-да тут.</verse>
				<verse number="40">Сениң билен давалашып, көйнегиңи алҗак боляна донуңы-да бер.</verse>
				<verse number="41">Ким сени өзи билен бир мензил ёл йөремәге меҗбур этсе, сен онуң билен ики мензил ёл йөре.</verse>
				<verse number="42">Дилег салана бер, карз дилейәнден йүзүңи өвүрме.</verse>
				<verse number="43">Сиз: „Якыныңы сөй, душманыңы йигрен“ дийленини хем эшиденсиңиз.</verse>
				<verse number="44">Эмма Мен сизе диййәрин: душманларыңызы сөйүң, өзүңизи ызарлаянлар үчин дога-дилег эдиң.</verse>
				<verse number="45">Шонда сиз гөкдәки Атаңызың огулларыдыгыңызы субут эдерсиңиз. Гөкдәки Атаңыз Өз гүнешини яманларың хем, ягшыларың хем үстүне догдуряр, ягмырыны догруларың хем, эгрилериң хем үстүне ягдыряр.</verse>
				<verse number="46">Сиз өзүңизи сөййәнлери сөййән болсаңыз, онда нәме сылаг аларсыңыз? Салгыт йыгнаянлар-да шейле этмейәрми нәме?</verse>
				<verse number="47">Диңе өз достларыңыза салам берйән болсаңыз, онда нәме артыкмач иш эдйәрсиңиз? Бутпаразлар-да шейле этмейәрми нәме?</verse>
				<verse number="48">Шейлеликде, гөкдәки Атаңызың кәмил болшы ялы, сиз хем кәмил болуң».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">«Хабардар болуң, согап ишлериңизи адамлара гөрүнмек үчин хеммелериң гөзүниң алнында этмәң. Бейле этсеңиз, гөкдәки Атаңыздан сылаг алмарсыңыз.</verse>
				<verse number="2">Шонуң үчин хем мәтәҗе садака берениңизде, өңүңизде сурнай чалдырып, муны улы иле җар этмәң. Адамларың өвгүсини газанҗак болуп, икийүзлүлер синагогаларда, көчелерде шейле эдйәрлер. Сизе догрусыны айдярын: олар эййәм өз сылагыны аландырлар.</verse>
				<verse number="3">Сиз садака берениңизде, саг элиңизиң нәме эдйәнини сол элиңиз билмесин.</verse>
				<verse number="4">Шунлукда, берйән садакаңыз гизлин болсун. Гизлинликде эдилени гөрйән Атаңыз сизиң сылагыңызы берер.</verse>
				<verse number="5">Дога-дилег эдениңизде, икийүзлүлер ялы болмаң. Олар гөз үчин синагогаларда, көчелериң бурчларында дуруп, дога окамагы халаярлар. Сизе догрусыны айдярын, олар эййәм өз сылагыны аландырлар.</verse>
				<verse number="6">Эмма сиз дога-дилег эдениңизде, отагыңыза гирип, гапыны япың-да, гөрүнмейән Атаңыза гизлинликде эдиң. Гизлинликде эдилени гөрйән Атаңыз сизиң сылагыңызы берер.</verse>
				<verse number="7">Дога-дилег эдениңизде, бутпаразлар ялы, бош сөзлери гайталап дурмаң. Олар көп сөзлемек билен эшидилерис өйдйәрлер.</verse>
				<verse number="8">Олар ялы болмаң. Атаңыз сизе нәмелериң герекдигини Өзүнден дилемәнкәңиз билйәр ахырын.</verse>
				<verse number="9">Шонуң үчин, шейле дога-дилег эдиң: „Эй, гөкдәки Атамыз! Адың мукаддес болсун!</verse>
				<verse number="10">Патышалыгың гелсин! Гөкде болшы ялы, ерде-де Сениң ислегиң амала ашсын!</verse>
				<verse number="11">Гүнделик чөрегимизи бизе шу гүн бер.</verse>
				<verse number="12">Бизе яманлык эдйәнлери багышлайшымыз ялы, Сен хем бизиң языкларымызы багышла.</verse>
				<verse number="13">Бизи сынага салма, гайтам бизи шейтандан халас эт. “</verse>
				<verse number="14">Башгаларың өзүңизе эден языкларыны багышласаңыз, гөкдәки Атаңыз хем сизиң языкларыңызы багышлар.</verse>
				<verse number="15">Эмма сиз оларың языкларыны багышламасаңыз, Атаңыз хем сизиң языкларыңызы багышламаз.</verse>
				<verse number="16">Агыз бекләниңизде икийүзлүлер ялы йүзүңизи салламаң. Олар адамлара агыз беклейәндиклерини гөркезҗек болуп, өзлерине тимар бермейәрлер. Сизе догрусыны айдярын, олар эййәм өз сылагыны аландырлар.</verse>
				<verse number="17">Эмма сиз агыз бекләниңизде, башыңыза яг гуюп, йүзүңизи ювуң.</verse>
				<verse number="18">Шонда сизиң агыз беклейәндигиңиз адамлара дәл-де, диңе яшырын Атаңыза гөрнер. Гизлинликде эдилени гөрйән Атаңыз сизиң сылагыңызы берер.</verse>
				<verse number="19">Бу дүнйәде өзүңизе хазына йыгнамаң, бу ерде оны гүе билен пос иййәндир, мунда огрулар гирип огурлаяндыр.</verse>
				<verse number="20">Муңа дерек өзүңизе гөкде хазына йыгнаң, ол ерде не гүе, не пос иййәндир, не-де огрулар гирип огурлаяндыр.</verse>
				<verse number="21">Хазынаңыз ниреде болса, йүрегиңиз хем шол ерде болар.</verse>
				<verse number="22">Бедениң чырасы гөздүр. Гөзүң сагдын болса, тутуш бедениң хем ягты болар.</verse>
				<verse number="23">Гөзүң шикесли болса, тутуш бедениң хем гараңкы болар. Эгер сендәки ышык гараңкы болса, онда ол нәхили элхенч гараңкылыкдыр!</verse>
				<verse number="24">Хич ким ики хоҗайына хызмат эдип билмез. Ол я бирини йигренип, бейлекисини сөер, я-да бирине вепалы болуп, бейлекисини әсгермезлик эдер. Сиз хем Худая, хем байлыга хызмат эдип билмерсиңиз.</verse>
				<verse number="25">Шоңа гөрә сизе диййәрин: нәме ийип-ичерин дийип җаныңызы, нәме геерин дийип бедениңизи гайгы этмәң. Җан иймитден, беден эгин-эшикден гымматлы дәлмидир?</verse>
				<verse number="26">Гушлара середиң, олар не экйәрлер, не орярлар, не-де аммарларда иймит топлаярлар. Муңа гарамаздан, гөкдәки Атаңыз олары-да иймитлендирйәр. Сиз олардан хас гымматлы дәлмисиңиз?</verse>
				<verse number="27">Сизиң хайсы бириңиз гайгы эдип, өмрүңизи бир сагат узалдып билйәрсиңиз?</verse>
				<verse number="28">Нәме үчин эгин-эшигиң аладасыны эдйәрсиңиз? Мейдандакы лилияларың нәхили өсүшине середиң: олар не зәхмет чекйәрлер, не-де йүп эгирйәрлер.</verse>
				<verse number="29">Эмма Мен сизе диййәрин, хатда Сүлейман хем өзүниң бүтин шан-шөхратында буларың хич бири ялы гейинмәнди.</verse>
				<verse number="30">Эмма бу гүн бар болуп, эртир оҗага ташланян мейдан отуны Худай шейле гейиндирйән болса, сизи ондан хас артык гейиндирмезми, эй, иманы азлар?</verse>
				<verse number="31">Шонуң үчин нәме ийип-ичерис, нәме геерис дийип алада этмәң.</verse>
				<verse number="32">Бу затларың барыны бутпаразлар агтарярлар, йөне гөкдәки Атаңыз буларың әхлисиниң сизе герекдигини билйәр.</verse>
				<verse number="33">Сиз болса өңүрти Худайың Шалыгыны ве Онуң догрулыгыны агтарың, шонда бу затлар хем сизе онуң үстүне гошулып берлер.</verse>
				<verse number="34">Шонуң үчин эртири гайгы этмәң, эртир өз гайгысыны өзи эдер. Хер гүнүң дерди өзүне етерликдир».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">«Башгалары язгармаң, ёгсам сиз хем язгарыларсыңыз, себәби сиз нәхили язгарсаңыз, өзүңиз-де шейле язгарыларсыңыз. Хайсы өлчег билен өлчесеңиз, сизе-де шол өлчег билен өлчелер.</verse>
				<verse number="2"></verse>
				<verse number="3">Нәме үчин сен доганыңың гөзүндәки чөпи гөрйәрсиң-де, өз гөзүңдәки агаҗы сайгармаярсың?</verse>
				<verse number="4">Нәдип сен өз гөзүңде агач барка, доганыңа: „Гел, гөзүңдәки чөпи чыкарайын“ дийҗек?</verse>
				<verse number="5">Эй, икийүзли, илки өз гөзүңдәки агаҗы чыкар, шонда доганыңың гөзүндәки чөпи чыкармак үчин оңат сайгарарсың.</verse>
				<verse number="6">Мукаддес зады итлере бермәң. Дүрлериңизи доңузларың өңүне ташламаң. Ёгсам олары аяклары билен депеләп, соңра өзүңизи парчалаймасынлар.</verse>
				<verse number="7">Диләң, сизе берлер; агтарың, тапарсыңыз; гапыны какың, сизе ачылар.</verse>
				<verse number="8">Элбетде, дилән алар, агтаран тапар, гапы какана ачылар.</verse>
				<verse number="9">Сизиң хайсы бириңиз оглуңыз чөрек диләнде, оңа даш берер?</verse>
				<verse number="10">Я-да балык диләнде, йылан берер?</verse>
				<verse number="11">Шейлеликде, сиз эрбет болубам өз чагаларыңыза оңат пешгешлер бермеги билйән болсаңыз, онда гөкдәки Атаңыз Өзүнден дилейәнлере хас-да көп аҗайып пешгешлер бермезми?</verse>
				<verse number="12">Шонуң үчин адамларың өзүңизе нәме этмегини ислейән болсаңыз, сиз-де олара шейле эдиң, себәби Мусаның кануны билен пыгамберлериң язгылары-да шунда җемленйәр.</verse>
				<verse number="13">Дар гапыдан гириң, себәби хеләкчилиге элтйән гапы инлидир ве онуң ёлы гиңдир. Бу ёлдан гирйәнлер көпдүр.</verse>
				<verse number="14">Эмма яшайша элтйән гапы инсиздир, ёлы дардыр. Бу ёлы тапянлар аздыр.</verse>
				<verse number="15">Галп пыгамберлерден әгә болуң! Олар сизиң яныңыза гоюн дерисине гирип гелерлер, эмма өзлери велин йыртыҗы мөҗеклердир.</verse>
				<verse number="16">Сиз олары мивелеринден танарсыңыз. Тикенден үзүм я-да яндакдан инҗир йыгылярмы?</verse>
				<verse number="17">Шонуң ялы-да хер бир оңат агач оңат миве берйәндир, эрбет агач болса эрбет миве берйәндир.</verse>
				<verse number="18">Оңат агач эрбет миве, эрбет агач-да оңат миве берип билмез.</verse>
				<verse number="19">Оңат миве бермейән хер бир агач чапылып, ода ташланяндыр.</verse>
				<verse number="20">Шейлелик билен, галп пыгамберлери мивелеринден танарсыңыз.</verse>
				<verse number="21">Маңа: „Я Реб! Я Реб“ диен хер бир адам Гөгүң Шалыгына гирмез, диңе гөкдәки Атамың ислегини берҗай эден оңа гирер.</verse>
				<verse number="22">Шол гүн көплер Маңа: „Я Реб, я Реб, биз Сениң адың билен пыгамберлик этмедикми? Сениң адың билен арвах-җынлары ковуп, көп гудратлар гөркезмедикми?“ диерлер.</verse>
				<verse number="23">Шонда Мен олара: „Эй, яманлык эдйәнлер, Мен сизи асла танамок, ёк болуң янымдан!“ дийип, ачык айдарын.</verse>
				<verse number="24">Шонуң үчин хем бу сөзлерими эшидип, олары берҗай эдйән хер бир адам өйүни гаяның үстүнде гуран акыллы адама меңзейәр.</verse>
				<verse number="25">Ягыш ягып, силлер гелди, еллер өвсүп, ол өе урды, эмма өй йыкылмады, себәби ол гаяның үстүнде гурлупды.</verse>
				<verse number="26">Мениң бу сөзлерими эшидип, олары берҗай этмедик хер бир киши өйүни чәгәниң үстүнде гуран акмак адам ялыдыр.</verse>
				<verse number="27">Ягыш ягып, силлер гелди, еллер өвсүп, ол өе урды. Өй йыкылып, бүтинлей вес-вейран болды».</verse>
				<verse number="28">Иса булары гүррүң берип гутаранда, мәхелле Онуң таглыматына хайран галды,</verse>
				<verse number="29">себәби Иса олара Төврат мугаллымлары ялы дәл-де, эрк-ыгтыярлы бири ялы өвредйәрди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">Иса дагдан ашак иненде, улы мәхелле Онуң ызына дүшди.</verse>
				<verse number="2">Шол вагт дери кеселине ёлуган бир адам Онуң янына гелип, дызына чөкүп: «Агам, эгер ислесең, мени бу кеселден тәмизләп билерсиң» дийди.</verse>
				<verse number="3">Иса элини узатды-да, оңа дегрип: «Ислейәрин, тәмиз бол!» дийди. Ол адам шобада дери кеселинден гутулды.</verse>
				<verse number="4">Соңра Иса оңа: «Әгә бол, муны хич киме айтмагын. Йөне гит-де, рухана гөрүн ве дери кеселинден сапланандыгыңы хеммелере субут эдер ялы, Мусаның буйран садакасыны бер» дийди.</verse>
				<verse number="5">Иса Капернаума гиренде, бир йүзбашы Онуң янына гелип:</verse>
				<verse number="6">«Агам, мениң хызматкәрим өйде агыр ятыр. Чекйән җебринден яңа гозганып-да биленок» дийип ялбарды.</verse>
				<verse number="7">Иса оңа: «Мен барып, оны сагалдарын» дийди.</verse>
				<verse number="8">Йүзбашы Иса шейле җогап берди: «Агам, Сениң өйүме гелмегиңе мен мынасып дәл. Диңе бирҗе сөз айтсаң бес, мениң хызматкәрим сагалар.</verse>
				<verse number="9">Мен хем буйрук астындакы адамдырын, ыгтыярымда эсгерлерим бар. Бирисине „Гит“ дийсем гидйәр, башгасына „Гел“ дийсем гелйәр. Хызматкәриме „Шуны эт!“ дийсем эдйәр».</verse>
				<verse number="10">Иса бу сөзлери эшидип хайран галды. Ол ызына дүшүп гелйәнлере: «Сизе догрусыны айдярын, Мен хатда Ысрайылда хем шейле иманы бар адамы тапмадым.</verse>
				<verse number="11">Сизе шуны-да айдярын: гүндогардан ве гүнбатардан көп адамлар гелип, Ыбрайым, Ысхак, Якуп билен биле Гөгүң Шалыгында бир сачагың башында отурарлар.</verse>
				<verse number="12">Эмма Шалыгың мирасдүшери беллененлер дашары, гараңкылыга ташланар. Ол ерде агы ве диш гыҗама болар» дийди.</verse>
				<verse number="13">Иса йүзбаша: «Бар, гидибер, гой, саңа иманыңа гөрә болсун!» дийди. Онуң хызматкәри шол сагадың өзүнде сагалды.</verse>
				<verse number="14">Иса Петрусың өйүне гелди. Ол Петрусың гайыненесини гыззырма тутуп ятаныны гөрди.</verse>
				<verse number="15">Иса аялың элинден тутан бадына, онуң гыззырмасы айрылды. Аял еринден туруп, Иса хызмат этмәге башлады.</verse>
				<verse number="16">Шол гүн агшам Исаның янына арвах-җын эелән адамлары гетирдилер. Ол хем бир сөз билен олардакы эрбет рухлары чыкарды, шейле-де хассаларың хеммесини сагалтды.</verse>
				<verse number="17">Шунлукда, Ишая пыгамбериң үсти билен айдылан шу сөзлер берҗай болды: «Ол бизиң хассалыгымызы Өз үстүне алды, бизиң дертлеримизи чекди».</verse>
				<verse number="18">Иса дашына үйшен көпсанлы мәхелләни гөрүп, шәгиртлерине көлүң бейлеки тарапына гечмеги буюрды.</verse>
				<verse number="19">Шонда Төврат мугаллымларың бири гелип: «Мугаллым, Сен нирә гитсең, мен хем Сениң ызыңа дүшҗек» дийди.</verse>
				<verse number="20">Иса оңа: «Тилкилериң сүрени, гушларың хөвүртгеси бардыр, йөне Ынсан Оглуның башыны гояра-да ери ёкдур» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="21">Онуң башга бир шәгирди: «Агам, ругсат эт, өңүрти гидип, какамы җайлайын» дийди.</verse>
				<verse number="22">Эмма Иса оңа: «Мениң ызыма дүш, гой, өлүлерини өлүлериң өзлери җайлаберсинлер» дийди.</verse>
				<verse number="23">Иса гайыга мүненде, шәгиртлери хем Онуң ызына дүшдүлер.</verse>
				<verse number="24">Көлде бирденкә гүйчли гай турды ве гайык толкунлара бүрелди. Эмма Иса уклап ятырды.</verse>
				<verse number="25">Шәгиртлери Оны оярып: «Агам, бизи халас эт! Биз хеләк болуп барярыс!» дийдилер.</verse>
				<verse number="26">Иса олара: «Нәмә горкярсыңыз, эй, иманы азлар?!» дийди. Соңра Ол еринден туруп, еле ве көле кәеди велин, ол ере долы үмсүмлик аралашды.</verse>
				<verse number="27">Олар хайран галып: «Бу нәхили Адамка, хатда ел билен көл-де Оңа гулак асяр?» дийишдилер.</verse>
				<verse number="28">Иса көлүң бейлеки кенарындакы гадаралыларың юрдуна гелди. Ол ерде Оңа арвах-җын эелән ики саны адам душ гелди. Олар гонамчылыкдан чыкып гелйәрдилер. Оларың җуда вагшыдыклары үчин, ол ерден хич ким гечип билмейәрди.</verse>
				<verse number="29">Бирденкә олар: «Эй, Худайың Оглы! Сениң бизиң билен нәме ишиң бар? Бизи вагтындан өң гынамага гелдиңми?» дийип гыгырышып башладылар.</verse>
				<verse number="30">Шол вагт олардан узагракда уллакан бир доңуз сүрүси отлап йөрди.</verse>
				<verse number="31">Арвах-җынлар Иса ялбарып: «Эгер бизи ковуп чыкармакчы болсаң, онда бизи доңуз сүрүсине ибер» дийдилер.</verse>
				<verse number="32">Иса олара: «Барың!» дийди. Шейдип, олар адамлардан чыкып, доңузларың ичине гирдилер. Шонда тутуш доңуз сүрүси учутдан ашак зыңып, көлде пайырдашып гарк болды.</verse>
				<verse number="33">Чопанлар гачып, шәхере гитдилер. Олар арвах-җын эелән адамлара нәме боландыгы барадакы вакаларың хеммесини халка гүррүң бердилер.</verse>
				<verse number="34">Онсоң шәхериң тутуш илаты Иса билен душушмага гелди. Оны гөренлеринде, өзлериниң шәхеринден гитмегини сорап, Иса ялбардылар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">Онсоң Иса гайыга мүнди-де, бейлеки кенара гечип, Өз шәхерине гелди.</verse>
				<verse number="2">Бирнәче адам Онуң янына дүшекде ятан бир ысмазы гетирди. Иса оларың иманыны гөренде, ысмаза: «Оглум, догумлы бол, сениң гүнәлериң өтүлди» дийди.</verse>
				<verse number="3">Шонда кәбир Төврат мугаллымлары ичинден: «Бу адам Худая дил етирйәр» дийдилер.</verse>
				<verse number="4">Эмма Иса оларың пикирлерини билип: «Нәме үчин гөвнүңизе эрбет пикирлер гетирйәрсиңиз?</verse>
				<verse number="5">Хайсыны айтмак аңсат: „Гүнәлериң өтүлди“ диймекми я-да: „Тур-да, йөре“ диймек?</verse>
				<verse number="6">Эмма сиз Ынсан Оглуның ер йүзүнде гүнәлери өтмәге-де ыгтыярының бардыгыны билип гоюң» дийди. Онсоң Ол ысмаза: «Саңа диййәрин, тур, дүшегиңи ал-да, өйүңе гайт» дийди.</verse>
				<verse number="7">Ол хем еринден турды-да, өйүне гитди.</verse>
				<verse number="8">Муны гөрен мәхелләни горкы гаплап алды. Олар ынсанлара шейле ыгтыяры берен Худайы шөхратландырдылар.</verse>
				<verse number="9">Иса шол ерден гечип барярка, салгыт йыгнап отуран Маттаны гөрүп, оңа: «Мениң ызыма дүш!» дийди. Ол хем туруп, Онуң ызына дүшди.</verse>
				<verse number="10">Иса Маттаның өйүнде сачак башында отырка, көп салгытчылар, гүнәкәрлер гелип, Иса ве Онуң шәгиртлери билен биле ийип-ичдилер.</verse>
				<verse number="11">Фарисейлер муны гөрүп, Онуң шәгиртлеринден: «Нәме үчин сизиң Мугаллымыңыз салгытчылардыр гүнәкәрлер билен биле нахар иййәр?» дийип сорадылар.</verse>
				<verse number="12">Иса муны эшидип: «Лукман саглара дәл-де, хассалара герекдир.</verse>
				<verse number="13">Йөне сиз гидиң-де, „Мен гурбанлык дәл-де, рехим-шепагат ислейәрин“ диен сөзүң манысыны өврениң, себәби Мен догрулары дәл-де, гүнәкәрлери чагырмага гелдим» дийди.</verse>
				<verse number="14">Онсоң Яхяның шәгиртлери Исаның янына гелип: «Нәме үчин биз ве фарисейлер агыз беклейәрис-де, Сениң шәгиртлериң агыз бекләноклар?» дийип сорадылар.</verse>
				<verse number="15">Иса олара: «Гиев янларындака, хей-де, тоюң мыхманлары яс тутармы? Эмма гиевиң олардан алынҗак гүнлери гелер, шонда олар агыз бекләрлер.</verse>
				<verse number="16">Хич ким көне эшиге тәзе матадан яма салмаз, себәби салнан яма көне эшикден гопуп, йыртык ери хас бетер болар.</verse>
				<verse number="17">Хич ким тәзе шерабы көне мешиклере гуймаз. Бейтсе, мешиклер ярылып, шерап дөкүлер ве мешиклер хем заяланар. Тәзе шерап тәзе мешиклере гуюляндыр, шейдип, икиси хем абат сакланяндыр» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="18">Иса олара бу затлары айдып дурка, бир ёлбашчы гелип, Онуң аягына йыкылды. Ол: «Мениң гызым яңыҗа өлди, эмма Сен гелип, элиңи онуң үстүнде гойсаң, ол дирелер» дийди.</verse>
				<verse number="19">Иса туруп, шәгиртлери билен биле ол адамың ызына дүшүп гитди.</verse>
				<verse number="20">Шол вагт он ики йылдан бәри ган акма кеселинден эҗир чекйән бир аял Исаның арка тарапындан гелип, Онуң донуның сыйына элини дегирди.</verse>
				<verse number="21">Ол ичинден: «Диңе гейимине элими дегирсем-де сагаларын» диййәрди.</verse>
				<verse number="22">Иса өврүлип, оны гөрди-де: «Эй, начар, догумлы бол, иманың саңа шыпа берди» дийди. Аял шол пурсадың өзүнде сагалды.</verse>
				<verse number="23">Иса ёлбашчының өйүне геленде, яс түйдүкчилерини, ала-галмагал эдишип дуран мәхелләни гөрди.</verse>
				<verse number="24">Олара: «Айрылың, гыз өленок, диңе уклап ятыр» дийди. Олар Исаның үстүнден гүлдүлер.</verse>
				<verse number="25">Мәхелле дашары чыкарыландан соң, Иса ичери гирип, гызың элинден тутды, гыз хем аяга галды.</verse>
				<verse number="26">Бу хабар ол этрабың әхли ерине яйрады.</verse>
				<verse number="27">Иса ол ерден гелйәркә, ики саны көр адам Онуң ызына дүшүп: «Эй, Давут Оглы! Бизе рехим эт!» дийип гыгырдылар.</verse>
				<verse number="28">Иса өе гиренде, көрлер Онуң янына гелдилер. Иса олардан: «Мениң бу иши башарҗагыма ынанярсыңызмы?» дийип сорады. Олар хем Оңа: «Хава, Агам» дийип җогап бердилер.</verse>
				<verse number="29">Шонда Иса оларың гөзлерине элини дегрип: «Сизе иманыңыза гөрә болсун!» дийди велин,</verse>
				<verse number="30">шобада оларың гөзлери ачылды. Иса: «Әгә болуң, муны хич ким билмесин» дийип, олара берк табшырды.</verse>
				<verse number="31">Эмма олар чыкан батларына, Исаның ат-овазасыны тутуш этраба яйратдылар.</verse>
				<verse number="32">Олар гиденден соңра Исаның янына арвах-җын эелән бир лал адамы гетирдилер.</verse>
				<verse number="33">Арвах-җын ковландан соң, лал адам геплемәге башлады. Халк муңа хайран галып: «Ысрайылда хич хачан бейле зат гөрлен дәлдир» дийишди.</verse>
				<verse number="34">Эмма фарисейлер: «Ол арвах-җынлары җынларың хөкүмдары аркалы ковуп чыкаряр» дийишдилер.</verse>
				<verse number="35">Иса шәхерлердир обаларың барыны айланып, ол ердәки синагогаларда сапак берйәрди. Шалык хакдакы Хош Хабары вагыз эдип, хер хили кеселлере ве дертлере шыпа берйәрди.</verse>
				<verse number="36">Иса улы мәхелләни гөрүп, олара хайпы гелди, себәби олар чопансыз гоюнлар ялы дагынык ве тапдан дүшендилер.</verse>
				<verse number="37">Шонда Иса шәгиртлерине: «Хасыл бол, йөне ишгәр аз.</verse>
				<verse number="38">Шонуң үчин хем хасылыны йыгмага ишгәр иберер ялы, хасыл эеси Реббе ялбарың» дийди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">Иса он ики шәгирдини янына чагырып, олара арвах-җынлары ковмага, хер хили кеселлере ве дертлере шыпа бермәге ыгтыяр берди.</verse>
				<verse number="2">Шол он ики ресулың атлары шулардыр: биринҗиси Петрус лакамлы Симун ве онуң доганы Андрыс, Зебедейиң огуллары Якуп билен Ёханна, Филип, Бартоломей, Томас, салгытчы Матта, Алфейиң оглы Якуп, Таддей, ватанчы Симун, Иса хайынлык эден Юдас Искариот.</verse>
				<verse number="3"></verse>
				<verse number="4"></verse>
				<verse number="5">Иса бу Онкилере шейле буйрук берип, олары халкың арасына ёллады: «Кесеки миллетлериң арасына гитмәң, самариялыларың хич бир шәхерине гирмәң.</verse>
				<verse number="6">Муңа дерек азашан гоюнлара меңзейән ысрайыл халкының арасына барың.</verse>
				<verse number="7">Баран ериңизде Гөгүң Шалыгының голайландыгыны вагыз эдиң.</verse>
				<verse number="8">Хассалары сагалдың, дери кеселлилери тәмизләң, өлүлери дирелдиң, арвах-җынлары чыкарың. Мугт алдыңыз, мугт бериң.</verse>
				<verse number="9">Гушагыңызда алтын, күмүш, мис, хич бир пул болмасын.</verse>
				<verse number="10">Ёл үчин яныңыза торба-да, артыкмач эшик-де, чарык-да, хаса-да алмаң, чүнки ишчи өз несибесине мынасыпдыр.</verse>
				<verse number="11">Хайсы шәхере я-да оба барсаңыз, ол ерде өзүңизе мынасып адамы гөзләп тапып, гайдянчаңыз шол ерде болуң.</verse>
				<verse number="12">Өе гирениңизде, өйдәкилере саг-саламатлык диләп, салам бериң.</verse>
				<verse number="13">Өйдәкилер муңа мынасып болсалар, дилән саламатлыгыңыз оларың үстүне инер, эмма мынасып болмасалар, бу өзүңизе өврүлип гелер.</verse>
				<verse number="14">Ким сизи кабул этмесе, сөзлериңизи диңлемесе, ол өйден я-да шәхерден чыкып баряркаңыз, аякларыңызың тозуны какың.</verse>
				<verse number="15">Сизе догрусыны айдярын: кыямат гүни ол шәхериң ягдайы Содом билен Гомора шәхерлериниң ягдайындан хас бетер болар.</verse>
				<verse number="16">Ине, Мен сизи мөҗеклериң арасына гоюнлар кимин ёллаярын. Шонуң үчин йылан ялы акыллы, кепдери кимин сада болуң.</verse>
				<verse number="17">Адамлардан әгә болуң! Олар сизи ерли казыете табшырарлар, синагогаларында гамчылап енҗерлер.</verse>
				<verse number="18">Мен себәпли сизи хөкүмдарларың, патышаларың хузурына элтерлер, сиз болса оларың ве кесеки миллетлериң өңүнде шаятлык эдерсиңиз.</verse>
				<verse number="19">Йөне олар сизи элтип табшыранларында, сиз нәме я-да нәдип айтҗакдыгыңызы гайгы этмәң. Сизе нәме айтмалыдыгыңыз шол вагтың өзүнде берлер.</verse>
				<verse number="20">Шонда сизиң өзүңиз дәл-де, сиз аркалы Атаңызың Рухы гепләр.</verse>
				<verse number="21">Доган доганыны, ата чагасыны өлүме табшырар. Чагалар хем эне-аталарына гаршы чыкып, олары өлдүрдерлер.</verse>
				<verse number="22">Мен себәпли хеммелер сизи йигренер, эмма соңуна ченли чыдан халас болар.</verse>
				<verse number="23">Сизи бир шәхерде ызарласалар, бейлекисине гачың. Сизе догрусыны айдярын, Ынсан Оглы гелйәнчә, сиз Ысрайылың әхли шәхерлерине айланып чыкып билмерсиңиз.</verse>
				<verse number="24">Шәгирт өз халыпасындан, гул өз хоҗайынындан үстүн дәлдир.</verse>
				<verse number="25">Шәгирдиң өз халыпасы ялы, гулуң өз хоҗайыны ялы болмагы етерликдир. Эгер өй эесине Беелзебул диййән болсалар, онда онуң ичерисиндәкилере ондан хем бетер зат диймезлерми?!</verse>
				<verse number="26">Шонуң үчин хич кимден горкмаң. Япык болуп, үсти ачылмаҗак, гизлин болуп, билинмеҗек зат ёкдур.</verse>
				<verse number="27">Гараңкылыкда сизе нәме айтсам, шоны ягтылыкда айдың. Гулагыңыза пышырданымы үчекден ыглан эдиң.</verse>
				<verse number="28">Бедени өлдүрип, җаны өлдүрип билмейәнлерден горкмаң. Говусы, бедени хем, җаны хем довзахда ёк этмәге гүйҗи етйән Худайдан горкуң.</verse>
				<verse number="29">Ики серче бир теңңә сатылмаярмы? Муңа гарамаздан, Атаңыздан ругсатсыз оларың бири-де ере гачян дәлдир.</verse>
				<verse number="30">Сизиң башыңыздакы сачыңыз хем долы саналгыдыр.</verse>
				<verse number="31">Шунлукда, горкмаң, сиз серчелерден хас гымматлысыңыз.</verse>
				<verse number="32">Ким Мени ынсанларың өңүнде ыкрар этсе, Мен хем оны гөкдәки Атамың өңүнде ыкрар эдерин.</verse>
				<verse number="33">Ким Мени адамларың өңүнде рет этсе, Мен хем оны гөкдәки Атамың өңүнде рет эдерин.</verse>
				<verse number="34">Мени ер йүзүне парахатлык гетирмәге гелендир өйтмәң. Мен парахатлык дәл-де, гылыч гетирмәге гелдим.</verse>
				<verse number="35">Мен оглы атасындан, гызы энесинден, гелни гайыненесинден айырмага гелдим.</verse>
				<verse number="36">Адамың душманы өз ичерисиндәкилер болар.</verse>
				<verse number="37">Атасыны, энесини Менден артык сөен Маңа мынасып дәлдир. Оглуны, гызыны Менден артык сөен Маңа мынасып дәлдир.</verse>
				<verse number="38">Өз хачыны алып, Мениң ызыма дүшмедик хем Маңа мынасып дәлдир.</verse>
				<verse number="39">Җаныны аян оны йитирер. Мениң угрумда җаныны йитирен оны горар.</verse>
				<verse number="40">Сизи кабул эден Мени кабул эдер, Мени кабул эден хем Мени Иберени кабул эдер.</verse>
				<verse number="41">Ким бирини пыгамбердиги үчин кабул этсе, пыгамбериң сылагыны алар. Бир догры адамы догрулыгы үчин кабул эден догры адамың сылагыны алар.</verse>
				<verse number="42">Ким Мениң шәгирдимиң хорматы үчин, бу пес сайылянларың бирине диңе бир кәсе совук сув берсе-де, сизе догрусыны айдярын, ол асла сылагсыз галмаз».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">Иса он ики шәгирдине өвүт-несихат берип гутарандан соң, ол ерден чыкып, голайдакы шәхерлерде өвретмәге ве вагыз этмәге гитди.</verse>
				<verse number="2">Яхя хем туссаглыкдака, Месих иң эден ишлери барада эшидип, Онуң янына шәгиртлерини иберди:</verse>
				<verse number="3">«Шол гелмели Месих Сенми я-да биз башга бирине гарашмалымы?» дийип соратды.</verse>
				<verse number="4">Иса олара: «Барың-да, гөрүп-эшиденлериңизи Яхя хабар бериң.</verse>
				<verse number="5">Көрлер гөрйәр, агсаклар ылгаяр, дери кеселлилер тәмизленйәр, керлер эшидйәр, өлүлер дирелйәр, гарыплара Хош Хабар вагыз эдилйәр.</verse>
				<verse number="6">Менден йүз дөндермедик адам багтлыдыр» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="7">Яхяның шәгиртлери гиден вагты, Иса мәхеллә Яхя барада гүррүң бермәге башлады: «Чөле нәме гөрмәге гитдиңиз? Шемала ыранян йылгынымы?</verse>
				<verse number="8">Ери, нәме гөрмәге гитдиңиз? Непис эшиклер гейнен бир адамымы? Эмма непис эшиклер гейненлер патышаларың көшклериндедир.</verse>
				<verse number="9">Онда нәме гөрмәге гитдиңиз? Бир пыгамберими? Хава, Мен сизе шуны айдярын, ол гөрен кишиңиз хатда пыгамберден хем артыкдыр.</verse>
				<verse number="10">„Өңүңден ёл тайярлар ялы, ине, Мен Өз векилими иберйәрин“ дийип язылан сөзлер хем хут шоңа дегишлидир.</verse>
				<verse number="11">Сизе догрусыны айдярын, аялдан догланларың арасында чүмдүриҗи Яхядан бейиги ёкдур, эмма Гөгүң Шалыгында иң кичиси хем ондан бейикдир.</verse>
				<verse number="12">Чүмдүриҗи Яхяның гүнлеринден тә шу вагта ченли Гөгүң Шалыгына рехимсиз хүҗүм эдилйәр ве вагшы адамлар оны эле салярлар.</verse>
				<verse number="13">Яхя ченли әхли пыгамберлер ве Төврады бу хакда пыгамберлик этди.</verse>
				<verse number="14">Эгер Яхяны кабул этмек ислейән болсаңыз, гелмегине гарашылян Ыляс олдур.</verse>
				<verse number="15">Эшитмәге гулагы бар адам эшитсин!</verse>
				<verse number="16">Мен бу несли киме меңзедейин? Олар базарларда отурып, башгалара: „Сизе түйдүк чалдык, танс этмедиңиз; агы айтдык, агламадыңыз“ дийип гыгырян чагалара меңзейәрлер.</verse>
				<verse number="17"></verse>
				<verse number="18">Яхя гелди, ол иеногам, иченогам. Олар болса оңа „җынлы“ диййәрлер.</verse>
				<verse number="19">Ынсан Оглы гелди, Ол иййәрем, ичйәрем, олар Оңа: „Ине, бу хорана, аракхора середиң! Ол салгытчылар ве гүнәкәрлер билен дост болды!“ диййәрлер. Эмма даналык өз амаллары билен тассыкланар».</verse>
				<verse number="20">Иса кәбир шәхерлерде көп гудратлар гөркезсе-де, оларың халкы гүнәлерине тоба этмәндилер. Шонуң үчин Иса олары язгармага башлады:</verse>
				<verse number="21">«Дат гүнүңе, эй, Хоразин! Дат гүнүңе, эй, Бетсайда! Сизде гөркезилен гудратлар Сур билен Сидонда гөркезилен болсады, онда олар биреййәм җул гейнип, күл үстүнде отурып тоба эдердилер.</verse>
				<verse number="22">Эмма Мен сизе диййәрин: кыямат гүни сизиң ягдайыңыз Сур билен Сидоның ягдайындан хас бетер болар!</verse>
				<verse number="23">Эй, Капернаум! Сен арша гөтерилерин өйдйәрсиңми? Ёк, сен довзаха ташланарсың, себәби сенде гөркезилен гудратлар Содомда гөркезилен болсады, онда ол шу гүне ченли сакланып галарды.</verse>
				<verse number="24">Эмма Мен саңа шуны диййәрин: кыямат гүни сениң ягдайың Содомың ягдайындан хас бетер болар».</verse>
				<verse number="25">Шол вагт Иса сөзүни довам эдип, шейле дийди: «Эй, Атам, ериң ве гөгүң Хөкүмдары! Бу затлары акылдарлардан, дүшүнҗелилерден яшырып, чагалара аян эдениң үчин Саңа шүкүр эдйәрин!</verse>
				<verse number="26">Хава, Атам, бу Сениң ислегиңди.</verse>
				<verse number="27">Атам әхли зады Маңа табшырды. Оглы Атадан башга хич ким танаян дәлдир. Атаны-да Огулдан ве Оглуң Оны аян этмек ислейән адамларындан башга хич ким танаян дәлдир.</verse>
				<verse number="28">Эй, аргынлар, агыр йүклүлер, Мениң яныма гелиң, Мен сизе дынчлык берейин.</verse>
				<verse number="29">Мениң боюнтырыгымы дакының-да, Менден өврениң. Мен мылайым хем пес гөвүнлидирин, җаныңыз рахатлык тапар.</verse>
				<verse number="30">Мениң боюнтырыгым юмшакдыр, йүкүм еңилдир».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">Арадан көп вагт гечмәнкә, бир Сабат гүни Иса бугдайлыгың арасындан гечип барярды. Онуң шәгиртлери аҗыгып, бугдай башларыны ёлуп иймәге башладылар.</verse>
				<verse number="2">Муны гөрен фарисейлер Оңа: «Серет, Сениң шәгиртлериң Сабат гүни гадаган иши эдйәрлер» дийдилер.</verse>
				<verse number="3">Иса олара шейле җогап берди: «Давут билен янындакылар ач галанларында, сиз Давудың нәме эдендигини окамадыңызмы?</verse>
				<verse number="4">Ол Худайың өйүне гирип, Хөдүр чөреклерини ийди, янындакылар хем ийдилер. Бу олар үчин гадаганды, диңе руханылара ругсат берленди.</verse>
				<verse number="5">Эйсем, сиз ыбадатханада Сабат гүнүниң кадаларыны бозсалар-да, руханыларың гүнәсиз сайыландыгыны Төвратда окамадыңызмы?</verse>
				<verse number="6">Мен сизе шуны айдайын: бу ерде ыбадатханадан-да бейик Бири бар.</verse>
				<verse number="7">Сиз: „Мен гурбанлык дәл-де, рехим-шепагат ислейәрин“ диен сөзүң манысыны билседиңиз, гүнәсизлери хөкүм этмездиңиз.</verse>
				<verse number="8">Чүнки Ынсан Оглы хатда Сабат гүнүниң-де хөкүмдарыдыр».</verse>
				<verse number="9">Иса ол ерден гитди ве оларың синагогасына гелди.</verse>
				<verse number="10">Ол ерде эли шел ачан бир адам барды. Исаны айыплаҗак болуп, Ондан: «Канун боюнча Сабат гүни хасса шыпа бермек болярмы?» дийип сорадылар.</verse>
				<verse number="11">Иса олара: «Эгер бир гойнуңыз болуп, ол-да Сабат гүни чукура гачса, хайсыңыз оны чыкарып алмарсыңыз?</verse>
				<verse number="12">Ынсан гоюндан хас гымматлыдыр! Шонуң үчин Сабат гүни ягшылык этмек боляр» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="13">Онсоң Иса яңкы адама: «Элиңи узат!» дийди. Ол узадан бадына, онуң нәсаг эли эдил бейлеки эли ялы сагалды.</verse>
				<verse number="14">Фарисейлер дашары чыкып, Исаны нәдип ёк этмелидиги барада маслахатлашдылар.</verse>
				<verse number="15">Эмма Иса фарисейлериң бу ниетини билип, ол ерден гитди. Көп адамлар Онуң ызына дүшдүлер, Иса хем оларың арасындакы хассалары сагалтды.</verse>
				<verse number="16">Иса олара Өзүниң кимдигини хич киме айтмазлыгы табшырды.</verse>
				<verse number="17">Бу Ишая пыгамбер аркалы айдылан шу сөзүң берҗай болмагы үчинди:</verse>
				<verse number="18">«Ине, Мениң сайлан Бендәм, гөвнүхош болуп, Оны сөеним; Рухумы Онуң үстүне гоярын, Ол миллетлере адалаты ыглан эдер.</verse>
				<verse number="19">Ол давалашмаз, сесини гаталтмаз, көчелерде хич ким Онуң сесини эшитмез.</verse>
				<verse number="20">Адалаты еңше етирйәнчә, енҗилен гамшы дөвмез, түтейән пелтәни сөндүрмез.</verse>
				<verse number="21">Әхли миллетлер Онуң адына умыт багларлар».</verse>
				<verse number="22">Онсоң Исаның янына арвах-җын эелән көр хем лал адамы гетирдилер. Иса оны сагалдансоң, яңкы адам геплемәге ве гөрмәге башлады.</verse>
				<verse number="23">Тутуш халк хайран галып: «Бу Давудың оглы дәлмикә?» дийишди.</verse>
				<verse number="24">Муны эшиден фарисейлер: «Бу адам арвах-җынлары җынларың хөкүмдары Беелзебул аркалы ковуп чыкаряр» дийдилер.</verse>
				<verse number="25">Эмма Иса оларың пикирлерини билип, шейле дийди: «Ичинде бөлүнишик болан патышалык даргар, өз ичинден бөлүнен шәхер я-да өй берк дуруп билмез.</verse>
				<verse number="26">Шейтан шейтаны ковян болса, онда ичинде бөлүнишик бардыр, онсоң онуң патышалыгы нәхили дурар?</verse>
				<verse number="27">Эгер Мен арвах-җынлары Беелзебул аркалы ковян болсам, онда сизиң адамларыңыз олары ким аркалы ковярлар? Шу себәпли сизи өз адамларыңыз хөкүм эдер.</verse>
				<verse number="28">Мен арвах-җынлары Худайың Рухы аркалы ковян болсам, онда Худайың Шалыгы сизе-де гелендир.</verse>
				<verse number="29">Ким гүйчли адамың өйүне гирип, малыны талап билер? Илки оны даңмалы болар, онсоң өйүни талар.</verse>
				<verse number="30">Мениң билен болмадык Маңа гаршыдыр, Мениң билен сүрини топламадык оны даргадяндыр.</verse>
				<verse number="31">Шонуң үчин сизе шуны диййәрин: ынсанларың хер бир гүнәси, хер бир зада дил етирмеси багышланар, эмма Мукаддес Руха дил етиренлер багышланмаз.</verse>
				<verse number="32">Ким Ынсан Оглуна гаршы сөз айтса, багышланар. Эмма Мукаддес Руха гаршы айдылан сөз багышланмаз. Ол шу дөвүрде-де, гелҗекде-де багышланмаз.</verse>
				<verse number="33">Оңат агач экиң, онуң мивеси-де оңат болар, эрбет агач эксеңиз, эрбет миве аларсыңыз, себәби агач мивесинден таналяндыр.</verse>
				<verse number="34">Эй, алахөвренлер несли! Ынсаның дили йүрегинден җошаныны сөзлейәндир. Шейлеликде, өзүңиз эрбеткәңиз, нәдип сиз оңат затлар сөзләп билерсиңиз?</verse>
				<verse number="35">Ягшы адам йүрегиниң ягшылык хазынасындан ягшылык чыкаряндыр, яман адам йүрегиниң яманлык хазынасындан яманлык чыкаряндыр.</verse>
				<verse number="36">Мен сизе шуны диййәрин: адамлар айдан хер бир бош сөзи үчин кыямат гүни хасап берерлер.</verse>
				<verse number="37">Сиз өз сөзүңиз билен акланып, өз сөзүңиз билен хөкүм эдилерсиңиз».</verse>
				<verse number="38">Шонда кәбир Төврат мугаллымлары ве фарисейлер Оңа җогап берип: «Мугаллым, биз Сенден бир гудратлы аламат гөрмек ислейәрис» дийдилер.</verse>
				<verse number="39">Иса олара шейле җогап берди: «Бу эрбет ве бивепа несил аламат талап эдйәр, эмма оңа Юнус пыгамбериңкиден башга аламат берилмез.</verse>
				<verse number="40">Юнусың үч гиҗе-гүндиз балыгың гарнында галышы ялы, Ынсан Оглы-да үч гиҗе-гүндиз ериң багрында галар.</verse>
				<verse number="41">Ниневе халкы кыямат гүни бу несле гаршы чыкып, оны хөкүм эдер, себәби олар Юнусың вагзы билен тоба гелдилер. Ине, бу ерде Юнусдан хем үстүн Бири бар.</verse>
				<verse number="42">Гүнорта меликеси кыямат гүни бу несле гаршы чыкып, оны хөкүм эдер, себәби ол Сүлейманың пәхимини диңлемек үчин, ериң аңры уҗундан гелди. Ине, бу ерде Сүлеймандан-да үстүн Бири бар.</verse>
				<verse number="43">Арвах-җын адамдан чыкандан соң, гурак ерлере айланып, дынчлык гөзлейәр, эмма тапмаяр.</verse>
				<verse number="44">Шонда ол: „Чыкан өйүме доланайын“ диййәр. Доланып геленде, өйүң сүпүрилги, хемме задың ербе-ердигини гөрйәр.</verse>
				<verse number="45">Онсоң гидип, өзүнден хем эрбет еди рухы янына аляр-да, шол ере барып месген тутяр. Шейлеликде, ол адамың соңкы ягдайы өңкүсинден-де эрбет боляр. Бу эрбет несле-де шейле болар».</verse>
				<verse number="46">Иса халка гүррүң берип дурка, эҗеси билен инилери гелди. Олар Иса билен геплешҗек болуп, дашарда гарашып дурдулар.</verse>
				<verse number="47">Кимдир бири Иса: «Эҗең билен доганларың Сениң билен геплешмек үчин дашарда гарашып дурлар» дийди.</verse>
				<verse number="48">Эмма Иса муны айдана: «Мениң эҗем, доганларым ким?» дийди.</verse>
				<verse number="49">Соңра эли билен шәгиртлерини гөркезип: «Ине, Мениң эҗем, доганларым шулардыр!</verse>
				<verse number="50">Гөкдәки Атамың ислегини ким берҗай этсе, шол Мениң доганым, уям хем эҗемдир» дийди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">Шол гүн Иса өйден чыкып, көлүң якасында отырды.</verse>
				<verse number="2">Дашына шейле улы мәхелләниң үйшендиги себәпли көлдәки бир гайыга мүнүп отырды. Тутуш мәхелле болса көлүң якасында, гуры ерде дурды.</verse>
				<verse number="3">Иса олара тымсаллар аркалы көп затлар өвретди: «Бир дайхан экин экмәге чыкяр.</verse>
				<verse number="4">Экип йөркә, тохумларың бирнәчеси ёлуң үстүне дүшйәр ве гушлар гелип, оны чокярлар.</verse>
				<verse number="5">Бирнәчеси топрагы аз, дашлы ере дүшйәр. Топрагы чуң болмансоң, олар тиз гөгерйәр.</verse>
				<verse number="6">Йөне гүн гызанда, көклериниң ёкдугы зерарлы солуп, гураярлар.</verse>
				<verse number="7">Бирнәче тохум тикенлериң арасына дүшйәр. Тикенлер өсүп, олары басяр.</verse>
				<verse number="8">Бирнәчеси-де говы ере дүшүп, кәбири йүз, кәбири алтмыш, кәбири хем отуз эссе хасыл берйәр.</verse>
				<verse number="9">Эшитмәге гулагы бар адам эшитсин!»</verse>
				<verse number="10">Онсоң шәгиртлер Исадан: «Нәме үчин халка тымсаллар билен гүррүң берйәрсиң?» дийип сорадылар.</verse>
				<verse number="11">Ол шейле җогап берди: «Гөгүң Шалыгының сырларына дүшүнме укыбы сизе берилди, олара берилмеди.</verse>
				<verse number="12">Кимде бар болса, оңа ене берлер, ондакы бол болар; кимде ёк болса, онуң элиндәки хем алнар.</verse>
				<verse number="13">Мениң олара тымсаллар билен гүррүң бермегимиң себәби шудур: олар середйәрлер, йөне гөрмейәрлер, диңлейәрлер, йөне эшитмейәрлер ве дүшүнмейәрлер.</verse>
				<verse number="14">Шейдип, Ишаяның пыгамберлик билен айдан сөзлери оларда берҗай боляр: „Эшидип дурсаңыз-да, хич дүшүнмерсиңиз, середип дурсаңыз-да, хич аңламарсыңыз.</verse>
				<verse number="15">Бу халкың йүреги күтелди, гулаклары кер ачды, гөзлери гапылды. Ёгсам гөзлери билен гөрүп, гулаклары билен эшидердилер, аңлары билен аңлап, Маңа тарап доланардылар, Мен хем олара шыпа берердим“.</verse>
				<verse number="16">Эмма сиз нәхили багтлы! Себәби гөзлериңиз гөрйәр, гулакларыңыз эшидйәр.</verse>
				<verse number="17">Сизе догрусыны айдярын: көп пыгамберлер ве энчеме догры адамлар сизиң гөрйәнлериңизи гөрмек иследилер, эмма гөрмедилер. Сизиң эшидйәнлериңизи эшитмек иследилер, эмма эшитмедилер.</verse>
				<verse number="18">Инди дайхан хакындакы тымсалың манысыны диңләң:</verse>
				<verse number="19">ким Худайың Шалыгы хакындакы сөзи эшидип, оңа дүшүнмесе, шейтан гелип, онуң йүрегинде экилени согруп аляр. Ёлуң гырасында экилен будур.</verse>
				<verse number="20">Дашлы ере экилен болса, сөзи эшидип, оны дессине шатлык билен кабул эдйәндир.</verse>
				<verse number="21">Эмма бейле адамда көк ёкдур, чыдамсыздыр. Бу сөз үчин мушакгат я-да ызарлама боланда, ол дессине имандан йүз дөндерер.</verse>
				<verse number="22">Тикенлигиң арасына дүшен тохум болса сөзи эшидйәр, йөне дүнйәниң гайгылары, баямак хөвеси оны богяр ве сөз хасылсыз галяр.</verse>
				<verse number="23">Говы топрага экилен болса, сөзи эшидип, оңа дүшүнйәр хем-де хасыл берйәр. Бейле адамларың кәбири йүз, кәбири алтмыш, кәбири отуз эссе хасыл берйәр».</verse>
				<verse number="24">Иса олара башга бир тымсал хем гүррүң берди: «Гөгүң Шалыгы өз атызында оңат тохум экен адама меңзейәр.</verse>
				<verse number="25">Хеммелер ятырка, онуң душманы гелип, бугдайларың арасына хашал от экип гидйәр.</verse>
				<verse number="26">Экин өсүп хасыла дуранда, хашал от хем пейда боляр.</verse>
				<verse number="27">Ер эесиниң хызматкәрлери онуң янына гелип: „Хоҗайын, сен атызыңа оңат тохум сепмәнмидиң? Бу хашал отлар ниреден пейда болдука?“ дийип сораярлар.</verse>
				<verse number="28">Хоҗайын: „Бу душманың ишидир“ дийип җогап берйәр. Хызматкәрлери: „Гидип, олары согруп ташламагымызы ислейәңми?“ дийип сораярлар.</verse>
				<verse number="29">Эмма хоҗайын: „Ёк, хашал оты согурҗак болуп,</verse>
				<verse number="30">бугдайы хем көки билен гопармагыңыз мүмкин. Гой, орага ченли оларың икиси-де биле өсүберсин. Орак дөври мен оракчылара илки хашал оты йыгың-да, якар ялы эдип десселәң. Бугдайы болса мениң аммарыма үйшүриң диерин“» дийип җогап берйәр.</verse>
				<verse number="31">Иса олара башга бир тымсалы-да гүррүң берди: «Гөгүң Шалыгы бир адамың өз меллегинде экен горчица тохумына меңзейәндир.</verse>
				<verse number="32">Ол әхли тохумларың ичинде иң овнугыдыр, эмма өсенинден соң велин, бейлеки өсүмликлериң барысындан белент болуп, агаҗа өврүлйәр. Хатда гушларам онуң шахаларында хөвүртгеләп билйәрлер».</verse>
				<verse number="33">Иса олара башга бир тымсалы-да гүррүң берди: «Гөгүң Шалыгы хамырмая меңзейәндир. Бир аял үч керсен уна бирҗе бөлек хамырмая гошса-да, тутуш хамыр чишйәр».</verse>
				<verse number="34">Иса бу затларың барыны халка тымсаллар билен айдярды. Олара тымсалсыз хич зат айтмаярды.</verse>
				<verse number="35">Бу пыгамбер аркалы айдылан шу сөзүң берҗай болмагы үчинди: «Мен сизе тымсал айдып берейин, дүнйә ярадылалы бәри гизлин галан сырлары беян эдейин».</verse>
				<verse number="36">Онсоң Иса халкы уградып, өе гирди. Шәгиртлери Онуң янына гелип: «Хашал отлар хакдакы тымсалы бизе дүшүндирип берсене» дийдилер.</verse>
				<verse number="37">Ол шейле җогап берди: «Оңат тохумы экйән Ынсан Оглудыр.</verse>
				<verse number="38">Экин мейданы болса дүнйәдир. Оңат тохум Гөгүң Шалыгының перзентлеридир. Хашал отлар болса шейтаның перзентлеридир.</verse>
				<verse number="39">Хашал отлары экен душман – шейтандыр. Орак дөври – дүнйәниң ахырыдыр, оракчылар болса перишделердир.</verse>
				<verse number="40">Шейлелик билен хашал отлар нәхили йыглып, отда якылян болса, дүнйәниң ахырында хем шейле болар.</verse>
				<verse number="41">Ынсан Оглы Өз перишделерини иберер, олар-да гүнә дучар эдйән әхли затлары, эрбетлик эдйәнлери Онуң Шалыгындан йыгнарлар.</verse>
				<verse number="42">Олар булары ловлап дуран күрә ташларлар. Ол ерде агы ве диш гыҗама болар.</verse>
				<verse number="43">Шонда догры адамлар гөкдәки Атасының Шалыгында Гүн кимин парларлар. Эшитмәге гулагы бар адам эшитсин!»</verse>
				<verse number="44">«Гөгүң Шалыгы экин мейданында гизленен хазына меңзейәндир. Бир адам оны тапып аляр, соңра оны гайтадан гизлейәр ве бегенип барып, әхли задыны сатяр-да, яңкы экин мейданы сатын аляр.</verse>
				<verse number="45">Мундан башга-да, Гөгүң Шалыгы овадан дүр агтарян тәҗир ялыдыр.</verse>
				<verse number="46">Ол гымматбаха бир дүри тапып, әхли задыны сатяр-да, оны сатын аляр.</verse>
				<verse number="47">Шейле хем, Гөгүң Шалыгы деңзе ташланып, хер хили балыгы йыгнаян тор ялыдыр.</verse>
				<verse number="48">Тор доланда, оны кенара чекйәрлер. Онсоң отурып, оңат балыклары себетлере салярлар, эрбетлерини хем зыңып гойберйәрлер.</verse>
				<verse number="49">Дүнйәниң ахырында хем шейле болар. Перишделер гелип, эрбетлери догры адамлардан айрып,</verse>
				<verse number="50">ловлап дуран күрә ташларлар. Ол ерде агы ве диш гыҗама болар».</verse>
				<verse number="51">Иса олара: «Буларың хеммесине дүшүндиңизми?» дийип сорады. Олар: «Хава» дийип җогап бердилер.</verse>
				<verse number="52">Иса олара: «Шонуң үчин хем Гөгүң Шалыгы хакында таглымат алан хер бир Төврат мугаллымы хазынасындан тәзе ве көне затлар чыкарян өй эесине меңзейәндир» дийди.</verse>
				<verse number="53">Иса бу тымсалы гүррүң берип боландан соң, ол ерден гитди.</verse>
				<verse number="54">Ол Өз догдук меканына гелип, адамлара оларың синагогаларында сапак бермәге башлады. Адамлар Оңа хайран галып: «Бу Адам бейле даналыгы ниреден алдыка? Ол нәдип бейле мугҗызалары гөркезмеги башарярка?</verse>
				<verse number="55">Ол агач уссаның оглы дәлми? Эҗесиниң ады хем Меръем дәлми нәме? Ол Якуп, Юсуп, Симун ве Яхуда дагың доганы ахырын!</verse>
				<verse number="56">Онуң уялары-да бизиң арамызда яшамаярлармы нәме? Онда бу Адам мунча зады ниреден билйәркә?» дийишдилер.</verse>
				<verse number="57">Шейлеликде, олар Исаны рет этдилер. Эмма Иса олара: «Пыгамбериң диңе өз юрдунда ве өйүнде гадыры ёкдур» дийди.</verse>
				<verse number="58">Иса оларың имансыздыклары зерарлы, ол ерде көп гудрат гөркезмеди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="14">
				<verse number="1">Шол вагт Исаның ат-овазасы Хирод ханың гулагына барып етди.</verse>
				<verse number="2">Ол өз эмелдарларына: «Бу Яхя чүмдүриҗидир. Ол өлүмден дирелипдир, шол себәпли ол бу мугҗызалары гөркезип билйәр» дийди.</verse>
				<verse number="3">Хирод доганы Филипиң аялы Хиродия үчин Яхяны тутдурып, эл-аягыны гандаллап, зындана ташладыпды.</verse>
				<verse number="4">Ол муны Яхяңың өзүне: «Сениң өз доганыңың аялына өйленмегиң догры дәл» диени үчин этди.</verse>
				<verse number="5">Хирод Яхяны өлдүрмек ислейәрди, эмма халкың Яхяны пыгамбер сайяндыгы үчин бейле этмекден горкярды.</verse>
				<verse number="6">Хиродың доглан гүни Хиродияның гызы ортада танс эдип, Хиродың гөвнүни чаглады.</verse>
				<verse number="7">Шонда Хирод гыза ант ичип, дилән задыны берҗекдигине сөз берди.</verse>
				<verse number="8">Гыз хем эҗесиниң өвретмеги билен: «Маңа бир табагың ичинде Яхя чүмдүриҗиниң башыны бер» дийди.</verse>
				<verse number="9">Хан гамгын болды, эмма мыхманларың янында ант иченсоң, Яхяның башының оңа гетирилип берилмегини буюрды.</verse>
				<verse number="10">Җеллат иберип, зынданда Яхяның башыны чапдырды.</verse>
				<verse number="11">Чапылан башы бир табакда гетирип, гыза берди. Гыз-да оны эҗесине элтип берди.</verse>
				<verse number="12">Яхяның шәгиртлери гелип, онуң җеседини әкидип җайладылар. Соңра гидип, муны Иса хабар бердилер.</verse>
				<verse number="13">Иса муны эшидип, еке Өзи гайыга мүнди-де, ол ерден бир чола ере чекилди. Халк муны биленде, шәхерлерден чыкып, пай-пыяда Онуң ызындан гитди.</verse>
				<verse number="14">Ол гайыкдан дүшенде, улы мәхелләни гөрүп, олара хайпы гелди, оларың хассаларыны сагалтды.</verse>
				<verse number="15">Шәгиртлери агшам Онуң янына гелип: «Бу бир чола ер, вагт хем гиҗикди, халкы гойбер, обалара гидип, өзлерине иймит сатын алсынлар» дийдилер.</verse>
				<verse number="16">Иса олара: «Гитмегиң гереги ёк, олара иймәге зады сиз бериң» дийди.</verse>
				<verse number="17">Шәгиртлер хем Иса: «Бизиң бу ерде бәш чөрек билен ики балыкдан башга задымыз ёк ахырын» дийдилер.</verse>
				<verse number="18">Иса: «Олары шу ере – Мениң яныма гетириң» дийди.</verse>
				<verse number="19">Шонда Иса халка отуң үстүнде отурмагы буюрды. Ол бәш чөрек билен ики балыгы алып, гөзлерини гөге дикип, шүкүр этди ве чөреклери бөлүшдирип, шәгиртлерине берди. Шәгиртлери хем олары мәхеллә пайладылар.</verse>
				<verse number="20">Хеммелер ийип дойдулар. Шәгиртлер артан чөрек бөлеклерини йыгнап, он ики себеди долдурдылар.</verse>
				<verse number="21">Мундан иенлериң саны аяллардыр чагалардан башга бәш мүңе голай адамды.</verse>
				<verse number="22">Иса халкы өйлерине уградып дурка, шәгиртлерине гайыга мүнүп, Өзүнден өң бейлеки кенара гечмеклерини буюрды.</verse>
				<verse number="23">Халкы уграданындан соң, Худая дога этмек үчин бир Өзи дага чыкды. Агшам хем Ол шол ерде екеди.</verse>
				<verse number="24">Гайык болса шол вагт эййәм көлүң ортасындады, толкунлар гелип, оңа урулярды, себәби ел оларың гаршысындан өвүсйәрди.</verse>
				<verse number="25">Даңдана голай Иса көлде сувуң йүзүнден йөрәп, олара тарап гелди.</verse>
				<verse number="26">Эмма шәгиртлер Онуң сувуң йүзүнден йөрәп гелйәнини гөренлеринде, танаман: «Бу бир гөзүмизе гөрүнйән арвахдыр!» дийшип, довла дүшдүлер, олар горкудан яңа гыгырышдылар.</verse>
				<verse number="27">Эмма Иса дессине олара сөз гатып: «Догумлы болуң! Бу – Мен, горкмаң!» дийди.</verse>
				<verse number="28">Петрус Оңа җогап берип: «Агам, бу Сен болсаң, маңа буйрук бер, сувуң йүзүнден йөрәп, яныңа барайын» дийди.</verse>
				<verse number="29">Иса: «Гел!» дийди. Петрус хем гайыкдан дүшүп, Исаның янына барҗак болуп, сувуң йүзүнден Иса тарап йөремәге башлады.</verse>
				<verse number="30">Эмма елиң гүйҗүни гөрүп горкды, гарк болуп угранда: «Агам, мени халас эт» дийип гыгырды.</verse>
				<verse number="31">Иса шобада элини узадып, оны тутды-да: «Эй, аз иманлы, нәме үчин шүбхелендиң?» дийди.</verse>
				<verse number="32">Оларың икиси гайыга мүнен бадына ел ятды.</verse>
				<verse number="33">Гайыкдакылар: «Сен, хакыкатдан-да, Худайың Оглусың» дийип, Оңа сежде этдилер.</verse>
				<verse number="34">Олар көлүң бейлеки тарапына гечип, Гиннесарете гелип етдилер.</verse>
				<verse number="35">Ол ериң адамлары Исаны танап, чар тарапа адам иберип, хассаларың барыны Онуң янына гетирдилер.</verse>
				<verse number="36">Олар диңе донуның сыйына эллерини дегирмәге ругсат этмегини сорап, Оңа ялбарярдылар. Оңа эл дегренлериң хеммеси-де сагалды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="15">
				<verse number="1">Онсоң кәбир фарисейлер билен Төврат мугаллымлары Иерусалимден Исаның янына гелип, Ондан:</verse>
				<verse number="2">«Нәме үчин Сениң шәгиртлериң ата-бабаларың адатыны бозярлар? Нәме үчин олар нахар иенлеринде эллерини ювмаярлар?» дийип сорадылар.</verse>
				<verse number="3">Иса олара шейле җогап берди: «Сиз нәме үчин өз адатларыңызың хатырасына Худайың буйругыны бозярсыңыз?</verse>
				<verse number="4">Худай: „Ата-энеңе хормат гой“, шейле-де, „Атасына я-да энесине гарган адам өлүме хөкүм эдилсин“ дийип буйрупды.</verse>
				<verse number="5">Эмма сиз ата-энесине: „Мен сизе көмек эдип билҗек дәл. Сизе бермеги ниет эден затларымы мен Худая садака бердим“ дийип айдяна онуң атасына хормат гоймагы хөкман дәл диййәрсиңиз. Шейдип, адатларыңызың хатырасына Худайың сөзүни пуҗа чыкарярсыңыз.</verse>
				<verse number="6"></verse>
				<verse number="7">Эй, икийүзлүлер, Ишая пыгамбер сиз хакда җайдар пыгамберлик эдипдир! Онда шейле язылан:</verse>
				<verse number="8">„Бу халк Мени дилинде хорматлаяр, эмма йүреклери Менден узакдадыр.</verse>
				<verse number="9">Бидерек ере Маңа сежде эдйәрлер, таглымат дийип өвредйәнлери ынсан буйрукларыдыр“».</verse>
				<verse number="10">Иса мәхелләни янына чагырып, олара: «Диңләң, дүшүниң!</verse>
				<verse number="11">Агза гирен зат адамы мурдар эдйән дәлдир, адамы агыздан чыкян зат мурдар эдйәндир» дийди.</verse>
				<verse number="12">Онсоң шәгиртлер гелип, Ондан: «Фарисейлериң бу сөзи эшидип, нәгиле боландыкларыны билйәрсиңми?» дийип сорадылар.</verse>
				<verse number="13">Ол: «Гөкдәки Атамың экмедик хер бир өсүмлиги көки билен согрулар.</verse>
				<verse number="14">Олара зат диймәң, олар көрлери идйән көрлердир. Көр-көри идеклесе, оларың икиси хем чукура гачар» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="15">Петрус Оңа: «Бизе бу тымсалы дүшүндирип бер» дийди.</verse>
				<verse number="16">Иса хем шейле дийди: «Сиз хенизем дүшүнеңзокмы?</verse>
				<verse number="17">Агза гирен хер бир задың илки гарна барып, ол ерден хем дашары чыкяндыгыны билмейәрсиңизми?</verse>
				<verse number="18">Эмма агыздан чыкан затлар йүрекден чыкып, адамы мурдар эдйәр.</verse>
				<verse number="19">Адамың йүрегинден эрбет пикирлер, ганхорлык, зынахорлык, азгынлык, огурлык, ялан шаятлык, сөгүнч чыкяндыр.</verse>
				<verse number="20">Адамы шу затлар мурдар эдйәр, ювулмадык эл билен нахар иймек адамы мурдар этмейәр».</verse>
				<verse number="21">Иса ол ерден чыкып, Сур ве Сидон шәхерлериниң төверегине гитди.</verse>
				<verse number="22">Ол ерде бир кенган аялы Исаның янына гелип: «Агам, эй, Давут Оглы, бизе рехим эт! Гызымы арвах-җын эеледи, ол эрбет эҗир чекйәр» дийди.</verse>
				<verse number="23">Эмма Иса оңа хич бир җогап бермеди. Шонда шәгиртлери Онуң янына гелип: «Оны уграт, ёгсам ызымыздан галман гыгырып гелйәр» дийип хайыш этдилер.</verse>
				<verse number="24">Иса хем: «Мен диңе ысрайыл халкының азашан гоюнларына иберилдим» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="25">Эмма ол аял ене-де Исаның голайына гелип, дыза чөкди-де: «Агам, маңа көмек эт» дийип ялбарды.</verse>
				<verse number="26">Иса оңа: «Чагаларың чөрегини алып, итлере зыңмак догры дәлдир» дийди.</verse>
				<verse number="27">Аял хем: «Хава, Агам! Йөне итлер хем сачак башында дөкүлен чөрек овунтыкларындан иййәндир» дийди.</verse>
				<verse number="28">Шонда Иса оңа: «Эй, зенан, сениң иманың бейик! Саңа ислейшиң ялы болсун!» дийди. Ол аялың гызы шол сагадың өзүнде сагалды.</verse>
				<verse number="29">Иса ол ерден гайтды ве Җелиле көлүниң голайына гелип, бир дагың үстүне чыкып отурды.</verse>
				<verse number="30">Онуң янына бир улы мәхелле гелди, оларың арасында агсаклар, майыплар, көрлер, лаллар ве ене-де бир топар хассалар барды. Олары гетирип, Исаның аягының астында гойдулар. Ол хем булары сагалтды.</verse>
				<verse number="31">Халк лалларың геплейәндигини, майыпларың сагаландыгыны, көрлериң гөрйәндигини, агсакларың ылгаяндыгыны гөрүп хайран галды. Олар Ысрайыл Худайыны шөхратландырдылар.</verse>
				<verse number="32">Иса шәгиртлерини янына чагырып: «Бу мәхеллә хайпым гелйәр! Булар үч гүн бәри Мениң янымда, иймәге хем хич затлары ёк. Олары өйлерине ач гойбересим геленок, ёлда тапдан дүшмеклери ахмал» дийди.</verse>
				<verse number="33">Шәгиртлери Оңа: «Бейле улы мәхелләни дойрар ялы, бу чола ерде биз чөреги ниреден алалы?» дийдилер.</verse>
				<verse number="34">Иса олардан: «Нәче чөрегиңиз бар?» дийип сорады. Олар: «Еди чөрек билен бирнәче овнук балыгымыз бар» дийдилер.</verse>
				<verse number="35">Иса мәхеллә ерде отурмагы буюрды.</verse>
				<verse number="36">Еди чөрек билен балыклары алып, шүкүр эденинден соң, олары бөлүшдирип, шәгиртлерине берди, шәгиртлери хем олары мәхеллә пайладылар.</verse>
				<verse number="37">Хеммелер ийип дойдулар. Артан чөрек бөлеклери еди себет болды.</verse>
				<verse number="38">Иенлер аяллардыр чагалардан башга дөрт мүң адамды.</verse>
				<verse number="39">Иса халкы уградандан соң, гайыга мүнүп, Магадан шәхериниң төверегине гитди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="16">
				<verse number="1">Фарисейлер билен саддукейлер Исаның янына гелдилер. Олар Исаны сынамак үчин, Онуң өзлерине гөкден бир гудратлы аламат гөркезмегини иследилер.</verse>
				<verse number="2">Ол шейле җогап берди: «Агшам дүшенде: „Асманың йүзи гызарып дур, хова говы болҗак“ диййәрсиңиз.</verse>
				<verse number="3">Эртирине хем: „Асманың йүзи гаралыпдыр хем тутук, бу гүн гай турҗак“ диййәрсиңиз. Сиз асмана середип, хованың ягдайыны сайгарып билйәрсиңиз-де, дөврүң аламатларыны сайгарып билмейәрсиңизми?</verse>
				<verse number="4">Бу эрбет ве бивепа несил аламат талап эдйәр, эмма оңа Юнус пыгамбериңкиден башга аламат берилмез». Шейлеликде, Иса олары ташлап гитди.</verse>
				<verse number="5">Шәгиртлери көлүң бейлеки тарапына геченлеринде, чөрек алмагы унудан экенлер.</verse>
				<verse number="6">Иса олара: «Хүшгәр болуң, өзүңизи фарисейлер билен саддукейлериң хамырмаясындан гораң» дийди.</verse>
				<verse number="7">Олар болса өзара чекелешип: «Ол муны бизиң чөрек алмандыгымыз үчин шейле диййәндир» дийишйәрдилер.</verse>
				<verse number="8">Эмма Иса оларың нәме дийишйәндиклерини билип, шейле дийди: «Эй, иманы азлар! Чөрек алмандырыс дийшип, нәмә өзара чекелешйәрсиңиз?</verse>
				<verse number="9">Энтек хем дүшүнеңзокмы? Бәш чөрек билен бәш мүң адамың дояндыгы, артанының нәче себет боландыгы ядыңыза дүшмейәрми?</verse>
				<verse number="10">Еди чөрек билен дөрт мүң адамың дояндыгы, артанындан нәче себеди долдурып йыгнандыгыңыз хем ядыңыза дүшенокмы?</verse>
				<verse number="11">Сиз нәдип чөрек барада гүррүң этмейәндигиме дүшүнеңзок? Мен сизе: „Өзүңизи фарисейлер билен саддукейлериң хамырмаясындан гораң“ диййәрин».</verse>
				<verse number="12">Шәгиртлер Исаның өзлерине хамырмая дәл-де, фарисейлер билен саддукейлериң таглыматындан гораның диййәндигине шонда дүшүндилер.</verse>
				<verse number="13">Иса Кайсария-Филип шәхериниң голайына геленде, шәгиртлеринден: «Адамлар Ынсан Оглуна ким диййәрлер?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="14">Шәгиртлери Оңа: «Кәбирлери Яхя чүмдүриҗи, кәбирлери Ыляс, башга бирлери Ермея, кәбирлери-де пыгамберлерден бири диййәрлер» дийип җогап бердилер.</verse>
				<verse number="15">Иса олардан: «Сиз Маңа ким диййәрсиңиз?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="16">Симун Петрус: «Сен дири Худайың Оглы Месих сиң» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="17">Иса Оңа шейле дийди: «Эй, Юнусың оглы Симун, сен нәхили багтлы! Бу сыры саңа аян эден ынсан дәл-де, гөкдәки Атамдыр.</verse>
				<verse number="18">Мен саңа шуны айдайын: Эй, Петрус! Сен гаясың, Мен йыгнагымы бу гаяның үстүнде гурарын, хатда өлүм-де бу йыгнагымы еңип билмез.</verse>
				<verse number="19">Гөгүң Шалыгының ачарларыны саңа берерин. Ер йүзүнде ругсат берйән задыңа гөкде-де ругсат берлер. Ер йүзүнде гадаган эдйән задың гөкде-де гадаган эдилер».</verse>
				<verse number="20">Онсоң шәгиртлерине Өзүниң Иса Месих дигини хич киме айтмазлыгы табшырды.</verse>
				<verse number="21">Шондан соң Иса шәгиртлерине Өзүниң Иерусалиме гитмелидиги, яшулуларың, ёлбашчы руханыларың, Төврат мугаллымларың элинден көп гөргүлер гөрмелидиги, өлдүрилмелидиги ве үчүленҗи гүн дирелмелидиги хакында дүшүндирмәге башлады.</verse>
				<verse number="22">Петрус Оны бир чете чекип: «Худай сакласын, Агам! Сениң башыңа асла бейле иш дүшмез!» дийип, Онуң айданларына гаршы чыкмага башлады.</verse>
				<verse number="23">Эмма Иса Петруса тарап өврүлип: «Чекил өңүмден, шейтан! Сен Маңа бөвет болярсың, себәби Сен Худайың ишлерини дәл-де, ынсан ишлери хакда ойланярсың» дийди.</verse>
				<verse number="24">Онсоң Иса шәгиртлерине йүзленип: «Ким Мениң ызыма эермек ислейән болса, өзүни инкәр этсин-де, хачыны алып, ызыма дүшсүн.</verse>
				<verse number="25">Ким җаныны халас этмек ислесе, оны йитирер, йөне ким җаныны Мениң угрумда йитирсе, оны халас эдер.</verse>
				<verse number="26">Ынсан тутуш дүнйәни газаныбам, җанындан махрум болса, оңа нәме пейдасы бар? Ынсан өз җанына дерек нәме берип билер?</verse>
				<verse number="27">Ынсан Оглы Атасының шөхратында Өз перишделери билен геленде, хер киме эден ишлерине гөрә хакыны берер.</verse>
				<verse number="28">Сизе догрусыны айдярын: бу ерде дуранларың кәбири Ынсан Оглуның Патыша болуп гелйәнини гөрмезден өлмезлер» дийди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="17">
				<verse number="1">Алты гүнден соң Иса янына диңе Петрусы, Якубы ве онуң доганы Ёханнаны алып, бир бейик дагың үстүне чыкды.</verse>
				<verse number="2">Шол ерде оларың гөзүниң алнында Онуң кешби үйтгеди. Онуң йүзи Гүн кимин парлады, эгинбашы ап-ак болуп, ышык сачды.</verse>
				<verse number="3">Бирденкә олара Муса билен Ыляс гөрүнди. Олар Иса билен геплешип дурдулар.</verse>
				<verse number="4">Петрус Иса: «Агам! Бизе бу ерде болмак якымлы, ислесең, бу ерде үч чадыр дикейин: бири – Саңа, бири – Муса, бири – Ыляса» дийди.</verse>
				<verse number="5">Ол энтек гепләп дурка, парлак бир булут оларың үстүни өртди. Булутдан: «Бу Мениң сөвер Оглумдыр, Мен Ондан гаты разыдырын. Оңа гулак асың» диен бир оваз гелди.</verse>
				<verse number="6">Шәгиртлер муны эшиденлеринде, гаты горкуп, йүзин йыкылдылар.</verse>
				<verse number="7">Эмма Иса гелип, олара элини дегрип: «Туруң, горкмаң» дийди.</verse>
				<verse number="8">Олар башыны галдырып середенлеринде, Исадан башга хич кими гөрмедилер.</verse>
				<verse number="9">Дагдан инип гелйәркәлер, Иса олара: «Ынсан Оглы өлүмден дирелйәнчә, гөрен затларыңызы хич киме айтмаң» дийип табшырды.</verse>
				<verse number="10">Шәгиртлери Ондан: «Онда нәме үчин Төврат мугаллымлары өңүрти Ыляс гелмелидир диййәрлер?» дийип сорадылар.</verse>
				<verse number="11">Иса олара: «Догрудан-да, өңүрти Ыляс гелип, әхли зады дүзетмели.</verse>
				<verse number="12">Мен сизе шуны айдярын: Ыляс бирвагт гелди, эмма оны танаман, оңа ислән затларыны этдилер. Ынсан Оглы-да эдил шонуң ялы, оларың элинден җебир чекер» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="13">Шонда шәгиртлер Онуң өзлерине чүмдүриҗи Яхя барада гүррүң берйәндигине дүшүндилер.</verse>
				<verse number="14">Олар мәхелләниң янына етип баряркалар, бир адам Исаның янына гелип, Онуң өңүнде дыза чөкди.</verse>
				<verse number="15">Ол: «Агам, оглума рехим эт! Онуң тутгай кесели бар, өрән эҗир чекйәр. Ол йыгы-йыгыдан өзүни ода, сува уряр.</verse>
				<verse number="16">Мен оны Сениң шәгиртлериңе гетирдим, эмма олар сагалдып билмедилер» дийди.</verse>
				<verse number="17">Иса: «Эй, ёлдан чыкан, имансыз несил! Мен хачана ченли сизиң билен биле болуп, сизе чыдайын? Огланы шу ере, Мениң яныма гетириң» дийди.</verse>
				<verse number="18">Иса арвах-җына берк кәйән бадына, арвах-җын огландан чыкып гитди. Оглан шол пурсадың өзүнде сагалды.</verse>
				<verse number="19">Онсоң шәгиртлер Исаның янына гелип, өзли-өзлерикә Ондан: «Биз нәме үчин оны чыкарып билмедик?» дийип сорадылар.</verse>
				<verse number="20">Иса хем олара: «Етерлик иманыңызың ёкдугы үчин шейле болды. Сизе догрусыны айдярын: бир горчица дәнеси ялыҗак иманыңыз болуп, шу дага: „Бу ерден ол ере гөч“ дийсеңиз, ол гөчер. Сизе башартмаҗак зат болмаз» дийди.</verse>
				<verse number="21"></verse>
				<verse number="22">Бир гүн Җелиледе үйшенлеринде, Иса олара: «Ынсан Оглы адамларың элине табшырылар.</verse>
				<verse number="23">Оны өлдүрерлер, эмма Ол үчүленҗи гүн дирелер» дийди. Шәгиртлер муңа өрән гынандылар.</verse>
				<verse number="24">Иса билен шәгиртлер Капернаума геленлеринден соң, ыбадатхана салгыдыны йыгнаянлар Петрусың янына гелип: «Сизиң Мугаллымыңыз ыбадатхана салгыдыны төләнокмы?» дийип сорадылар.</verse>
				<verse number="25">Петрус: «Төлейәр» дийди. Петрус өе геленде, Иса ондан өңүрдип: «Симун, сен нәме диййәрсиң? Ер йүзүндәки патышалар гүмрүкдир салгыды кимден алярлар? Өз огулларынданмы я кесекилерден?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="26">Петрус Оңа: «Кесекилерден» диенде, Иса оңа: «Онда огуллар эркиндир.</verse>
				<verse number="27">Эмма олар нәгиле болмаз ялы, көле гит-де, чеңңек ташла. Чеңңеге дүшен илкинҗи балыгы алып, агзыны ачсаң, салгыт төлемәге етерлик теңңәни тапарсың. Теңңәни ал-да, Мениң үчинем, өзүң үчинем салгыт төле» дийди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="18">
				<verse number="1">Шол вагт шәгиртлер Исаның янына гелип: «Гөгүң Шалыгында иң бейик ким?» дийип сорадылар.</verse>
				<verse number="2">Иса-да бир чаганы чагырып, оны оларың ортасында дурузды-да, шейле дийди:</verse>
				<verse number="3">«Сизе догрусыны айдярын: эгер сиз ёлуңыздан дөнүп, чагалар ялы болмасаңыз, Гөгүң Шалыгына асла гирип билмерсиңиз.</verse>
				<verse number="4">Ким шу чага ялы пес гөвүнли болса, Гөгүң Шалыгында иң бейик шолдур.</verse>
				<verse number="5">Ким шунуң ялы бир чаганы Мениң адымдан кабул этсе, Мени кабул этдигидир.</verse>
				<verse number="6">Эмма кимде-ким Маңа ынанян бу пес гөвүнлилерден бириниң гүнә этмегине себәп болса, онуң үчин бойнундан улы дегирмен дашы асылып, деңзиң дүйбүне зыңылмагы хас говы болар.</verse>
				<verse number="7">Ынсанлары гүнә дучар эдйән затлар үчин бу дүнйәниң халына вай! Бейле затлар гелмелидир, эмма буларың гелмегине ярдам берйән адамың дат гүнүне!</verse>
				<verse number="8">Элиң я аягың сениң гүнә этмегиңе себәп болса, оны кесип ташла. Сениң ики элли, ики аяклы болуп, эбеди ода ташлананыңдан, бир элли, бир аяклы болуп, бакы яшайша говшаның говудыр.</verse>
				<verse number="9">Гөзүң сениң гүнә этмегиңе себәп болса, оны оюп ташла. Саңа еке гөзли болуп бакы яшайша гирмек, ики гөзли болуп довзах одуна зыңланыңдан говудыр.</verse>
				<verse number="10">Бу пес гөвүнлилерден бирини әсгермезлик этмекден гача дуруң! Мен сизе шуны айдярын: гөкде оларың перишделери гөкдәки Атамың йүзүни элмыдама гөрйәрлер.</verse>
				<verse number="11"></verse>
				<verse number="12">Сиз нәхили пикир эдйәрсиңиз? Бир адамың йүз гойны болуп, оларың бири азашса, ол тогсан докузыны дагларда гоюп, азашаның гөзлегине чыкмазмы?</verse>
				<verse number="13">Оны тапып биләйсе, сизе догрусыны айдярын, ол мунуң үчин азашмадык тогсан докузысына бегененден хем хас көп бегенер.</verse>
				<verse number="14">Шейлеликде, бу пес гөвүнлилерден бириниң хеләк болмагы гөкдәки Атаңызың ислеги дәлдир.</verse>
				<verse number="15">Эгер доганың гүнә этсе, бар-да, икичәк гүрлешип, айыбыны оңа айт. Сениң сөзүңе гулак асса, бу доганыңы газандыгыңдыр.</verse>
				<verse number="16">Эмма гулак асмаса, бир я ики адамы яныңа алып бар, айдылан хер бир сөз ики я-да үч шаядың гүвәси билен тассыклансын.</verse>
				<verse number="17">Олара-да гулак асмак ислемесе, онда йыгнага айт. Оңа-да гулак асмак ислемесе, гой, ол сениң үчин бир бутпараз я-да салгытчы ялы болсун.</verse>
				<verse number="18">Сизе догрусыны айдярын: ер йүзүнде ругсат берйән задыңыза гөкде-де ругсат берлер. Ер йүзүнде гадаган эдйән задыңыз гөкде-де гадаган эдилер.</verse>
				<verse number="19">Ене сизе шуны айдярын: эгер араңыздан ики адам ислендик зады дилемек үчин бир ылалашыга гелсе, гөкдәки Атам дилеглери битирер.</verse>
				<verse number="20">Мениң адым билен ики я-да үч адам үйшсе, Мен хем оларың арасында боларын».</verse>
				<verse number="21">Соңра Петрус Исаның янына гелип, Ондан: «Агам, доганым маңа гаршы гүнә этсе, оны нәче гезек багышлайын? Еди гезекми?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="22">Иса оңа: «Мен саңа еди гезек дәл, етмиш гезек еди диййәрин» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="23">«Шонуң үчин хем Гөгүң Шалыгы өз доландырыҗысы билен хасаплашмак ислән бир патыша меңзейәр.</verse>
				<verse number="24">Патыша хасаплашыга башланда, онуң янына әгирт мөчбердәки пул бергиси болан бир доландырыҗысыны гетирйәрлер.</verse>
				<verse number="25">Ол бергисини берип билмәнсоң, хоҗайыны оңа өзүни, аялыны, чагаларыны ве әхли малларыны сатып, бергисини бермеги буюряр.</verse>
				<verse number="26">Доландырыҗы ере йүзин дүшүп, хоҗайынына: „Сабыр эт! Барыны берейин“ дийип ялбаряр.</verse>
				<verse number="27">Хоҗайының оңа рехими инйәр, онуң бергисини гечип, оны бошадып гойберйәр.</verse>
				<verse number="28">Яңкы доландырыҗы чыкып гидйәр. Ол өзүне уҗыпсызҗа бергиси болан бир ёлдашына саташяр. Оны тутуп: „Бергиңи бер“ дийип, онуң бокурдагындан япышяр.</verse>
				<verse number="29">Ёлдашы онуң аягына йыкылып: „Сабыр эт, бергими берерин“ дийип, оңа ялбаряр.</verse>
				<verse number="30">Эмма ол этмейәр, гайтам, бергисини берйәнчә, оны зындана салдыряр.</verse>
				<verse number="31">Яңкы адамың ёлдашлары бу ваканы гөрүп, гаты гынанярлар. Олар гидип, болан әхли зады онуң хоҗайынына хабар берйәрлер.</verse>
				<verse number="32">Хоҗайыны оны чагырып: „Эй, ярамаз гул! Маңа ялбараның үчин, мен сениң бергиңиң барыны гечдим.</verse>
				<verse number="33">Мениң саңа рехим эдишим ялы, сен хем ёлдашыңа рехим этмели дәлмидиң?“ диййәр.</verse>
				<verse number="34">Хоҗайыны газаба мүнүп, бергисини берйәнчә, оны гынаянларың элине табшыряр.</verse>
				<verse number="35">Эгер хер бириңиз өз доганыны йүрекден багышламаса, гөкдәки Атам-да сизе шейле эдер».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="19">
				<verse number="1">Иса бу сөзлери тамамландан соң, Җелиледен чыкып, Иордан дерясының аңырсындакы Яхудыя велаятына гитди.</verse>
				<verse number="2">Улы мәхелле Онуң ызына дүшди, Иса хем шол ерде оларың хассаларыны сагалтды.</verse>
				<verse number="3">Исаның янына гелен кәбир фарисейлер Оны сынап гөрмек үчин: «Бир адамың хер хили бахана арап, өз аялындан айрылышмагы кануна догры гелйәрми?» дийип сорадылар.</verse>
				<verse number="4">Иса хем: «Сиз нәме „Яраданың Өзи овал-башда ынсанлары эркек ве аял эдип яратды“ диен сөзлери окамадыңызмы?</verse>
				<verse number="5">„Шол себәпден хем эркек ата-энесини ташлап, аялы билен бирлешйәр ве оларың икиси бир тен боляр“.</verse>
				<verse number="6">Шейлеликде, олар инди ики дәл, бир тендир. Шонуң үчин хем Худайың бирлешдиренини ынсан айырмасын» дийди.</verse>
				<verse number="7">Фарисейлер Исадан: «Онда нәме үчин Муса талак хатыны язып, айрылышмага ыгтыяр берипдир?» дийип сорадылар.</verse>
				<verse number="8">Иса олара: «Муса сизиң доңйүрекдигиңиз үчин аялыңызы айырмага ыгтыяр берди, эмма овал-башда бейле дәлди.</verse>
				<verse number="9">Мен сизе шуны диййәрин: ким аялыны зынадан башга себәп билен айрып, башга аяла өйленсе, зына эдйәндир » дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="10">Шәгиртлер Оңа: «Эгер әр-аялың арасындакы ягдай шейле болса, онда өйленмезлик говудыр» дийишдилер.</verse>
				<verse number="11">Эмма Иса олара: «Хемме адамлар бу сөзи кабул эдип билмезлер, диңе өзлерине берленлер кабул эдип билерлер.</verse>
				<verse number="12">Кәбир адамлар догабитди агтадырлар, кәбирлери болса адамлар тарапындан агта эдилендир. Башга бирлери болса Гөгүң Шалыгының хатырасына хич ким билен бирлешмейәр. Муны кабул эдип билен кабул этсин» дийди.</verse>
				<verse number="13">Соңра башларына элини гоюп, дога-дилег этсин дийип, адамлар чагалары Исаның янына гетирдилер, эмма шәгиртлер чагалары гетиренлере кәедилер.</verse>
				<verse number="14">Иса болса: «Чагалары Мениң яныма гойбериң, олары сакламаң, себәби Гөгүң Шалыгы шулар ялыларыңкыдыр» дийди.</verse>
				<verse number="15">Иса оларың башына элини гоюп, пата беренден соң, ол ерден гитди.</verse>
				<verse number="16">Шол махал бир адам Исаның янына гелип: «Эй, Мугаллым, бакы яшайша эе болар ялы, мен нәме ягшы иш этмели?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="17">Иса: «Нәме үчин Менден ягшылык хакында сораярсың? Еке-тәк Худайдан башга хич ким ягшы дәлдир. Бакы яшайша говушмак ислейән болсаң, Худайың табшырыкларыны берҗай эт» дийди.</verse>
				<verse number="18">Ол Исадан: «Хайсы табшырыкларыны?» дийип сорады. Иса: «Адам өлдүрме, зына этме, огурлык этме, ялан шаятлык этме, ата-энеңе хормат гой, якыныңы өзүңи сөйшүң ялы сөй» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="19"></verse>
				<verse number="20">Яш йигит Исадан: «Мен буларың хеммесини яшлыгымдан бәри берҗай эдип гелйәрин-ә, мен ене нәме этмели?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="21">Иса оңа: «Мүйнсүз болайын дийсең, гит-де, нәмәң бар болса сатып, гарыплара пайла, шонда гөкде хазынаң болар. Соңра гел-де, Мениң ызыма дүш» дийди.</verse>
				<verse number="22">Яш йигит бу сөзи эшидип, тукат болуп гитди, себәби онуң мал-мүлки көпди.</verse>
				<verse number="23">Иса шәгиртлерине: «Сизе догрусыны айдярын, бай адамың Гөгүң Шалыгына гирмеги кындыр.</verse>
				<verse number="24">Мен сизе ене-де шуны айдярын, бир дүйәниң иңңәниң гөзүнден гечмеги бай адамың Худайың Шалыгына гирмегинден аңсатдыр» дийди.</verse>
				<verse number="25">Муны эшиденлеринде, шәгиртлери чакданаша хайран галып: «Онда ким халас болуп билер?» дийип сорадылар.</verse>
				<verse number="26">Иса олара середип: «Ынсанлар үчин бу мүмкин дәл, эмма Худай үчин әхли зат мүмкиндир» дийди.</verse>
				<verse number="27">Онсоң Петрус Оңа: «Ине, биз әхли задымызы ташлап, Сениң ызыңа дүшдүк! Мунуң үчин биз нәме аларыс?» дийди.</verse>
				<verse number="28">Иса олара: «Сизе догрусыны айдярын, әхли задың тәзеленен дөври Ынсан Оглы Өз шөхратлы тагтында отуранда, Мениң ызыма дүшен сиз хем он ики тагтда отурып, Ысрайылың он ики тиресине казылык эдерсиңиз.</verse>
				<verse number="29">Мениң хатырам үчин өйлерини, доганларыны, уяларыны, эне-атасыны, чага-чугаларыны, ерлерини ташлан хер кес ызына йүз эссе эдип гайтарып алар. Олар бакы яшайшың мирасдүшери боларлар.</verse>
				<verse number="30">Эмма илкинҗилериң көпүси соңкулар, соңкуларың көпүси хем илкинҗилер болар» дийди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="20">
				<verse number="1">Гөгүң Шалыгы үзүмчилигинде ишләр ялы, ир эртир билен гүнлүкчи тутмага гиден ер эесине меңзейәндир.</verse>
				<verse number="2">Ол гүнлүкчилер билен бир гүнлүк иш хакыны бир күмүш теңңә разылашып, олары өз үзүмчилигине ёллаяр.</verse>
				<verse number="3">Ир сагат докузларда дашары чыкан вагты, ол базарда бикәр дуран бирнәче адамлары гөрйәр.</verse>
				<verse number="4">Олара-да: «Сиз хем үзүмчилиге гидиң, хакыңызы долы төләрин» диййәр. Олар хем гидйәрлер.</verse>
				<verse number="5">Гүнортан ве өйлән сагат үчлерде ене дашары чыкып, ене шейле эдйәр.</verse>
				<verse number="6">Өйлән сагат бәшлерде айланмага чыкан вагты, башга бош дуранлары гөрүп, олардан: «Нәме үчин гүнузын бу ерде бош дурсуңыз?» дийип сораяр.</verse>
				<verse number="7">Олар хем: «Бизи хич ким хакына тутмады» дийип җогап берйәрлер. Олара: «Сиз-де үзүмчилиге гидиң» диййәр.</verse>
				<verse number="8">Агшам дүшен чагы, үзүмчилигиң эеси өз иш доландырыҗысына: «Гүнлүкчилери чагыр-да, иң соңкулардан башлап, илкинҗилере ченли хакларыны төле» диййәр.</verse>
				<verse number="9">Шейлеликде, өйлән сагат бәшлерде геленлериң хер бири бир күмүш теңңе аляр.</verse>
				<verse number="10">Илкинҗи геленлер көп аларыс өйдүп тама эдйәрлер, эмма оларың-да хер бири бир күмүш теңңе аляр.</verse>
				<verse number="11">Олар пулуны алан вагтлары ер эесине хүңүрдешип:</verse>
				<verse number="12">«Бу иң соңкы геленлер диңе бир сагат ишледилер, биз болса, җөвзалы ыссыда гүнузын агыр зәхмет чекдик. Муңа гарамаздан сен бизиң зәхметимизи оларыңкы билен дең этдиң» диййәрлер.</verse>
				<verse number="13">Ер эеси оларың бирине шейле җогап берйәр: «Эй, дост! Мен саңа адалатсызлык эдемок. Сен мениң билен бир күмүш теңңә разылашмадыңмы нәме?</verse>
				<verse number="14">Өз хакыңы ал-да, гидибер. Мен бу иң соңка-да саңа береними бермек ислейәрин.</verse>
				<verse number="15">Өз пулумы ислейшимче сарп этмәге ыгтыярым ёкмы? Я-да сен мениң сахылыгыма гөриплик эдйәрсиңми?»</verse>
				<verse number="16">Шейлеликде, иң соңкулар илкинҗилер, илкинҗилер хем иң соңкулар болар.</verse>
				<verse number="17">Иса Иерусалиме барярка, ёлда он ики шәгирдини бир чете чекип, олара:</verse>
				<verse number="18">«Ине, Иерусалиме барярыс. Ынсан Оглы ёлбашчы руханыларың, Төврат мугаллымларың элине табшырылар, олар хем Оны өлүме хөкүм эдерлер.</verse>
				<verse number="19">Оны кемситсинлер, гамчыласынлар ве хача чүйлесинлер дийип, кесеки миллетлере табшырарлар, эмма Ол үчүленҗи гүн дирелер» дийди.</verse>
				<verse number="20">Соңра Зебедейиң огулларының эҗеси өз огуллары билен Исаның янына гелди. Ол Исадан бир затлар дилемек үчин дызына чөкүп, тагзым этди.</verse>
				<verse number="21">Иса аялдан: «Нәме ислейәрсиң?» дийип сорады. Аял Иса йүзленип: «Өз Шалыгыңда мениң бир оглумың Сениң сагыңда, бейлекисиниң болса чепиңде отурмагыны эмр эт» дийди.</verse>
				<verse number="22">Эмма Иса: «Сиз нәме дилейәниңизи билмейәрсиңиз. Сиз Мениң ичҗек хасрат кәсәмден ичип билерсиңизми? » дийди. Олар Иса: «Хава, ичип билерис!» дийип җогап бердилер.</verse>
				<verse number="23">Иса олара: «Сиз Мениң ичҗек кәсәмден ичерсиңиз, эмма сизе сагымда я чепимде отурмага ругсат бермек Мениң элимде дәл. Бу орунлары Атам кимлер үчин тайярлан болса, шолар үчиндир» дийди.</verse>
				<verse number="24">Бейлеки он шәгирт муны эшидип, яңкы ики догана гахарландылар.</verse>
				<verse number="25">Иса олары янына чагырып: «Өзүңиз билйәрсиңиз, кесеки миллетлериң баштутанлары олара хөкүмдарлык эдйәрлер, ёкары везипелилери-де агалык эдйәрлер.</verse>
				<verse number="26">Сизиң араңызда бейле болмасын. Араңызда ким үстүн болмак ислейән болса, бейлекилериң хызматкәри болсун.</verse>
				<verse number="27">Ким илкинҗи болмак ислейән болса, хеммәңизиң гулы болсун.</verse>
				<verse number="28">Ынсан Оглы хем Өзүне хызмат эдилмеги үчин дәл-де, эйсем, башгалара хызмат этмек үчин, көплериң угрунда җаныны гурбан эдип, олары азат этмек үчин гелди» дийди.</verse>
				<verse number="29">Иса билен шәгиртлери Ериходан чыканларында, улы мәхелле Исаның ызына дүшүп гитди.</verse>
				<verse number="30">Ёлуң гырасында отуран ики саны көр адам Исаның гечип баряныны эшидип: «Агам, эй, Давут Оглы, бизе рехим эт!» дийип гыгырды.</verse>
				<verse number="31">Сеслерини чыкармаз ялы, көп адамлар олара кәедилер, эмма олар өңкүден хем гаты сес билен: «Агам, эй, Давут Оглы, бизе рехим эт!» дийип гыгырдылар.</verse>
				<verse number="32">Иса аяк чекди-де, олары чагырып: «Сизиң үчин нәме этмегими ислейәрсиңиз?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="33">Олар Оңа: «Агам, гөзүмиз ачылсын» дийдилер.</verse>
				<verse number="34">Исаның олара хайпы гелип, гөзлерине элини дегирди велин, шобада оларың гөзлери ачылды. Олар хем Исаның ызына дүшүп гидибердилер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="21">
				<verse number="1">Иса билен шәгиртлери Иерусалиме голайлап, Зейтун дагының этегиндәки Бейтфаҗа геленлеринде, Иса ики шәгирдини өңден ёллап, олара:</verse>
				<verse number="2">«Өңүңиздәки оба барың. Оба гирен ериңизде даңылгы дуран бир эшеги ве янындакы тайхары тапарсыңыз, олары чөзүң-де, Мениң яныма гетириң.</verse>
				<verse number="3">Эгер бири сизе бир зат дийсе: „Бу тайхар Реббе герек, оны дессине ызына иберер“ дийип айдың» дийди.</verse>
				<verse number="4">Бу-да пыгамбер аркалы айдылан шу сөзүң берҗай болмагы үчинди:</verse>
				<verse number="5">«Эй, Сион гызы! Патышаң, ине, саңа тарап гелйәр. Ол бир эшеге, эшегиң-де тайхарына мүнүп, пес гөвүнлилик билен саңа тарап гелйәр».</verse>
				<verse number="6">Шәгиртлер гидип, Исаның табшырышы ялы этдилер.</verse>
				<verse number="7">Эшек билен тайхары гетирдилер-де, донларыны оларың үстүне атдылар, Иса-да тайхара мүнди.</verse>
				<verse number="8">Мәхелләниң көпүси донуны ёла язярды, кәбирлери-де агачлардан шахалар кесип, ёла дүшейәрди.</verse>
				<verse number="9">Онуң өңүнден хем ызындан гелйән мәхелле: «Давут Оглуна алкыш болсун! Реббиң адындан гелйәне алкыш болсун, гөклерде алкыш!» дийип гыгырышярды.</verse>
				<verse number="10">Иса Иерусалиме гиренде, тутуш шәхер: «Бу ким?» дийип, галагоплуга дүшди.</verse>
				<verse number="11">Мәхелле хем олара: «Бу Җелиләниң Насыра шәхеринден болан Иса пыгамбер» диййәрди.</verse>
				<verse number="12">Иса ыбадатхананың ховлусына гирип, ол ердәки сатыҗылары, алыҗылары ковды. Ол пул чалышянларың текҗелерини, кепдери сатянларың отургычларыны дүңдерди.</verse>
				<verse number="13">Иса олара: «„Мениң өйүм ыбадат өйи дийлип атландырылар“ дийип язылгыдыр, сиз болса муны гаракчыларың сүренине өвүрйәрсиңиз» дийди.</verse>
				<verse number="14">Ыбадатханада көрлер, агсаклар Исаның янына гелдилер. Иса олары сагалтды.</verse>
				<verse number="15">Ёлбашчы руханылар билен Төврат мугаллымлары Онуң гөркезен гудратларыны ве ыбадатханада: «Давут Оглуна алкыш!» дийип гыгырян чагалары гөренлеринде газаба мүндүлер.</verse>
				<verse number="16">Олар Исадан: «Буларың нәме диййәнини эшидйәрсиңми?» дийип сорадылар. Иса олара: «Хава, эйсем сиз: „Чагаларың, бәбеклериң дилинде алкыш сенасыны яратдың“ диен сөзлери асла окамадыңызмы?» дийди.</verse>
				<verse number="17">Иса олары шол ерде галдырып, шәхерден чыкып гитди. Ол Бейтания гелип, гиҗәни шол ерде гечирди.</verse>
				<verse number="18">Иса ир сәхер билен шәхере доланып гелйәркә аҗыкды.</verse>
				<verse number="19">Ёлуң гырасында бир инҗир агаҗыны гөрүп, онуң янына гелди, эмма онда япракдан башга хич зат тапмады. Иса агаҗа: «Мундан бейләк сенде асла миве битмесин!» дийди. Инҗир агаҗы шол пурсадың өзүнде гурады.</verse>
				<verse number="20">Шәгиртлер муны гөрүп: «Инҗир агаҗы шол пурсадың өзүнде нәдип гурады?» дийшип хайран галдылар.</verse>
				<verse number="21">Иса олара: «Сизе догрусыны айдярын, иманыңыз болуп, шүбхе этмесеңиз, сиз диңе бу инҗир агаҗына эдилен билен чәкленмән, эйсем, шу дага: „Гөтерил-де, деңзе зыңыл“ дийсеңиз-де, ол болар.</verse>
				<verse number="22">Иманыңыз бар болса, дога-дилег эдениңизде, нәме дилесеңиз, аларсыңыз» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="23">Иса ыбадатхананың ховлусына гелип, сапак берип отырка, ёлбашчы руханылар, халкың яшулулары Онуң янына гелип: «Сен бу затлары хайсы ыгтыяр билен эдйәрсиң? Саңа бу ыгтыяры ким берди?» дийип сорадылар.</verse>
				<verse number="24">Иса олара: «Мен хем сизе бир совал берҗек. Маңа җогап берсеңиз, сизе бу затлары хайсы ыгтыяр билен эдйәними айдайын.</verse>
				<verse number="25">Яхя сува чүмдүрмәге ыгтыяры ниреден алды? Гөкденми я-да ынсандан?» дийип сорады. Олар муны өзара маслахатлашмага башладылар: «Эгер Гөкден дийсек, Ол бизе: „Онда нәме үчин оңа ынанмадыңыз?“ диер.</verse>
				<verse number="26">Ынсандан диймәге-де халкдан горкярыс, себәби хеммелер Яхяны пыгамбер сайяр».</verse>
				<verse number="27">Ахыры олар Иса: «Биз билемзок» дийип җогап бердилер. Иса-да олара: «Менем сизе бу затлары хайсы ыгтыяр билен эдйәними айтҗак дәл» дийди.</verse>
				<verse number="28">Иса сөзе башлады: «Сиз муңа нәме диерсиңиз? Бир адамың ики оглы бар экен. Ол биринҗи оглуның янына барып: „Оглум, бу гүн гит-де, үзүмчиликде ишле“ диййәр.</verse>
				<verse number="29">Эмма ол: „Гитҗек дәл!“ дийип җогап берйәр. Йөне соңрак муңа гайтмышым эдип, ол ере гидйәр.</verse>
				<verse number="30">Яңкы адам икинҗи оглуның янына барып, оңа-да шол сөзи айдяр. Ол болса: „Боляр, хоҗайын, барарын!“ дийип җогап берйәр, эмма гитмейәр.</verse>
				<verse number="31">Буларың икисинден хайсысы какасының ислегини ерине етирди?» Олар: «Биринҗиси» дийип җогап бердилер. Иса олара: «Сизе догрусыны айдярын, салгытчылар ве лолулар Худайың Шалыгына сизден өң гирерлер.</verse>
				<verse number="32">Яхя сизе догры ёл гөркезмәге гелди, сиз оңа ынанмадыңыз, эмма салгытчылар ве лолулар оңа ынандылар. Сиз муны гөрениңизден соң хем өкүнмедиңиз, оңа ынанмадыңыз» дийди.</verse>
				<verse number="33">«Ене бир тымсала гулак асың: бир ер эеси бар экен. Ол үзүм багларыны отурдып, дашына хаят айлаяр. Шерап ясамак үчин үзүм сыкмага чукур газяр ве гөзегчилик диңини гуряр. Онсоң үзүмчилигини багбанлара кәрендесине берип, өзи узак ёла гидйәр.</verse>
				<verse number="34">Хасыл мөвсүми геленде, үзүмиң мивесинден алып гелмек үчин, ол хызматкәрлерини кәрендечилериң янына иберйәр.</verse>
				<verse number="35">Кәрендечилер онуң хызматкәрлерини тутуп, бирини енҗйәрлер, башга бирини өлдүрйәрлер, бейлекисини-де дашлаярлар.</verse>
				<verse number="36">Үзүмчилигиң эеси өңкүден хем көп хызматкәрлерини иберйәр. Кәрендечилер олара-да өңкүлере эденлерини эдйәрлер.</verse>
				<verse number="37">Ахырсоңунда үзүмчилигиң эеси: „Оглумы сыларлар“ дийип, өз оглуны иберйәр.</verse>
				<verse number="38">Эмма кәрендечилер бири-бирлерине: „Мирасдар шудур! Гелиң, шуны өлдүрип, мирасыны элинден алалың“ дийишйәрлер.</verse>
				<verse number="39">Олар оны тутуп өлдүрйәрлер ве үзүмчилигиң дашына ташлаярлар.</verse>
				<verse number="40">Инди үзүмчилигиң эеси гелип, бу кәрендечилере нәме эдер?»</verse>
				<verse number="41">Олар Иса: «Бу пис адамлары айылганч өлүме сезевар эдер ве үзүмчилигини болса мивесини вагтында өзүне берҗек башга кәрендечилере берер» дийдилер.</verse>
				<verse number="42">Иса олардан: «Сиз нәме Мукаддес Язгыларда: „Уссаларың рет эден дашы, бинаның бурч дашы болды. Муны Реб этди, бу назарымызда тәсин сайылды“ диен сөзлери окамадыңызмы?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="43">«Мунуң үчин сизе шейле диййәрин: Худайың Шалыгы сизден алнып, Шалык үчин хасыл өндүрҗек халка берлер.</verse>
				<verse number="44">Бу дашың үстүне йыкылан бөлек-бөлек болар. Эгер ол бириниң үстүне гачса, оны мынҗырадар».</verse>
				<verse number="45">Ёлбашчы руханылардыр фарисейлер Онуң тымсалларыны эшиденлеринде, гүррүңиң өзлери барададыгыны аңдылар.</verse>
				<verse number="46">Оны тутҗак болдулар, йөне халкдан горкдулар, себәби халк Исаны пыгамбер сайярды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="22">
				<verse number="1">Иса олара ене-де тымсаллар аркалы гүррүң берди:</verse>
				<verse number="2">«Гөгүң Шалыгы өз оглы үчин гелин тоюны тутан патыша меңзейәндир.</verse>
				<verse number="3">Ол тоя чагырыланлара хабар этмек үчин хызматкәрлерини иберйәр, эмма чагырыланлар гелмек ислемейәрлер.</verse>
				<verse number="4">Патыша ене башга хызматкәрлери иберип, олара: „Чагырыланлара айдың, ине, мен той сачагыны тайярлап гойдум. Өкүзлерим, семиз малларым союлды, әхли зат тайяр, тоя гелсинлер“ диййәр.</verse>
				<verse number="5">Эмма олар үнс хем бермейәрлер, бири өз экин мейданына гидйәр, ене бири өз сөвдасының угрунда гезйәр.</verse>
				<verse number="6">Башгалары болса онуң хызматкәрлерини тутуп азар берйәрлер, олары өлдүрйәрлер.</verse>
				<verse number="7">Шейлеликде, патыша газап донуны геййәр. Ол гошун ёллап, яңкы ганхорлары дерби-дагын эдйәр, шәхерлерини отлаяр.</verse>
				<verse number="8">Онсоң патыша хызматкәрлерине: „Той сачагы тайяр, эмма чагырыланлар муңа мынасып дәл экен.</verse>
				<verse number="9">Көчелере чыкың-да, кими тапсаңыз, тоя чагырың“ диййәр.</verse>
				<verse number="10">Хызматкәрлер ёллара чыкып, яман диймән, ягшы диймән, тапанларының барыны үйшүрйәрлер, тойхана мыхманлардан доляр.</verse>
				<verse number="11">Патыша мыхманлары гөрмәге гиренде, онуң той гейимини геймедик бир адама гөзи дүшйәр.</verse>
				<verse number="12">Оңа: „Эй, дост, сен той гейимини геймән, бу ере нәдип гирип билдиң?“ дийип сораяр. Шонда ол адамың дили тутуляр.</verse>
				<verse number="13">Онсоң патыша хызматкәрлерине: „Эл-аягыны даңың-да, оны дашары, гараңкылыга ташлаң, ол ерде агы ве диш гыҗама болар“ диййәр.</verse>
				<verse number="14">Чүнки чагырыланлар көп, эмма сайлананлар аздыр».</verse>
				<verse number="15">Соңра фарисейлер гидип, Оны гепде тутмак барада маслахат этдилер.</verse>
				<verse number="16">Хиродың тарапдарларының бирнәчесини Онуң янына ибердилер. Олар Исадан: «Мугаллым! Биз Сениң догручылдыгыңы, Худайың ёлуны хакыкат билен өвредйәндигиңи, хич киме тарапгөйлик этмейәндигиңи билйәрис, себәби Сен адамларың дереҗесине бакмаярсың.</verse>
				<verse number="17">Ханы, бизе айт, Сениң пикириңче, императора салгыт төлемек догрумы я догры дәл?» дийип сорадылар.</verse>
				<verse number="18">Иса оларың ниетлериниң ямандыгыны билип: «Мени нәме үчин сынаярсыңыз, эй, икийүзлүлер?</verse>
				<verse number="19">Маңа салгыт пулуны гөркезиң» дийди. Олар Иса бир күмүш теңңе гетирдилер.</verse>
				<verse number="20">Иса олара: «Шу шекил билен язгы кимиңки?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="21">Олар: «Императорыңкы» дийип җогап бердилер. Шонда Иса олара: «Онда императорыңкыны – императора, Худайыңкыны Худая бериң» дийди.</verse>
				<verse number="22">Олар муны эшиденлеринде, хайран галдылар. Шейдип, олар Исаны ташлап, ол ерден гитдилер.</verse>
				<verse number="23">Өлүмден соң дирелишиң ёкдугыны айдян саддукейлер Исаның янына гелип, Оңа шейле сораг бердилер:</verse>
				<verse number="24">«Мугаллым! Муса бизе бир адам перзентсиз өлүп гитсе, доганы онуң дул аялыны алып, өлен доганының неслини довам этдирмелидир дийип айдыпдыр.</verse>
				<verse number="25">Бизиң арамызда еди доган барды. Биринҗиси өйленди-де өлди. Зүряды болмансоң, аялыны доганына галдырды.</verse>
				<verse number="26">Икинҗиси, үчүнҗиси, тә единҗисине ченли хеммесинде шол бир ягдай гайталанды.</verse>
				<verse number="27">Оларың хеммесинден соң ол аял хем өлди.</verse>
				<verse number="28">Инди дирелиш гүни бу аял оларың хайсысының аялы болар? Оларың едиси хем оңа өйленипди ахырын».</verse>
				<verse number="29">Иса олара шейле җогап берди: «Сиз не Мукаддес Язгылары, не-де Худайың гудратыны билйәрсиңиз, ине, шу себәпден ялңышярсыңыз.</verse>
				<verse number="30">Ынсанлар өлүмден диреленде, не өйленерлер, не-де дурмуша чыкарлар, олар гөклердәки перишделер ялы боларлар.</verse>
				<verse number="31">Өлүлериң дирелиши бабатда болса, сиз Худайың өзүңизе:</verse>
				<verse number="32">„Мен Ыбрайымың, Ысхагың, Якубың Худайыдырын“ диенини окамадыңызмы? Ол өлүлериң дәл-де, дирилериң Худайыдыр».</verse>
				<verse number="33">Мәхелле муны эшидип, Онуң таглыматына хайран галды.</verse>
				<verse number="34">Фарисейлер Исаның саддукейлериң агзыны юмдурандыгыны эшиденлеринде, бир ере йыгнанышдылар.</verse>
				<verse number="35">Олардан бир Төврат мугаллымы Исаны сынамак үчин:</verse>
				<verse number="36">«Мугаллым, Төвратда иң улы табшырык нәме?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="37">Иса оңа шейле җогап берди: «Худайыңыз Ребби тутуш йүрегиңиз, әхли дүшүнҗәңиз билен җан-тенден сөйүң.</verse>
				<verse number="38">Шу биринҗи ве иң улы табшырыкдыр.</verse>
				<verse number="39">Икинҗиси болса шунуң ялыдыр: „Якыныңы өзүңи сөйшүң ялы сөй“.</verse>
				<verse number="40">Тутуш Төврат билен пыгамберлериң язгылары шу ики табшырыга баглыдыр».</verse>
				<verse number="41">Фарисейлер үйшүп дуркалар, Иса олардан:</verse>
				<verse number="42">« Месих барада нәме пикир эдйәрсиңиз? Ол кимиң оглы?» дийип сорады. Олар хем Иса: «Ол Давудың оглы» дийип җогап бердилер.</verse>
				<verse number="43">Иса олара шейле дийди: «Онда нәме үчин Давудың өзи Мукаддес Рухдан ылхам алып, Месих е Реб диййәр? Ол шейле дийипдир:</verse>
				<verse number="44">„Худай Реббиме шейле сөзледи: Душманларыңы аяк астына салянчам, Мениң сагымда отур“.</verse>
				<verse number="45">Эгер Давут Месих е Реб диййән болса, Ол нәхили Давудың оглы боляр?»</verse>
				<verse number="46">Исаның сорагына хич ким җогап берип билмеди. Шол гүнден башлап, Оңа мундан артык сораг бермәге хич ким милт этмеди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="23">
				<verse number="1">Соңра Иса халка ве Өз шәгиртлерине шейле гүррүң берди:</verse>
				<verse number="2">«Төврат мугаллымлары билен фарисейлер Мусаның орнунда отырлар.</verse>
				<verse number="3">Шонуң үчин оларың сизе айдянларының барыны ерине етирип, берҗай эдиң, эмма оларың эденлерини этмәң, себәби айдян затларыны өзлери эдйән дәлдирлер.</verse>
				<verse number="4">Олар агыр, гөтермеси кын йүклери баглап, адамларың гершине гойяндырлар, йөне өзлери бу йүклери гөтермек үчин, бармагыны хем гымылдатмак ислейән дәлдирлер.</verse>
				<verse number="5">Олар әхли эдйән затларыны гөз үчин эдйәндирлер. Төврат аятлар гутуҗыгыны гиңелдип, донларының готазларыны узалдяндырлар.</verse>
				<verse number="6">Тойларда төри, синагогаларда баш күрсүлери,</verse>
				<verse number="7">базарларда салам алмагы, адамларың өзлерине „мугаллым“ диймеклерини халаяндырлар.</verse>
				<verse number="8">Сиз өзүңизе „мугаллым“ дийдирмәң, себәби сизиң бир Мугаллымыңыз бардыр. Сизиң хеммәңиз догансыңыз.</verse>
				<verse number="9">Ер йүзүнде хич киме „ата“ диймәң, себәби сизиң бир Атаңыз бардыр, Ол хем гөкдедир.</verse>
				<verse number="10">Өзүңизе „баштутан“ дийдирмәң, себәби сизиң бир Баштутаныңыз бардыр, Ол хем Месих дир.</verse>
				<verse number="11">Араңызда бейик сайылян хеммәңизе хызматкәр болсун.</verse>
				<verse number="12">Ким өзүни ёкары тутса, песелдилер, ким өзүни пес тутса, бейгелдилер.</verse>
				<verse number="13">Вай халыңыза, Төврат мугаллымлары ве фарисейлер! Эй, икийүзлүлер! Сиз Гөгүң Шалыгына гирмәге адамларың өңүни баглаярсыңыз, оңа не өзүңиз гирйәрсиңиз, не-де гирҗеклере ёл берйәрсиңиз.</verse>
				<verse number="14"></verse>
				<verse number="15">Вай халыңыза, Төврат мугаллымлары ве фарисейлер! Эй, икийүзлүлер! Сиз екеҗе адамы өз диниңизе салҗак болуп, деңизлере, дүзлере айланярсыңыз. Диниңизе саланыңыздан соң болса, оны өзүңизден хем ики эссе көп довзахың җезасына сезевар эдйәрсиңиз.</verse>
				<verse number="16">Вай халыңыза, эй, көр ёлбашчылар! Сиз: „Ким ыбадатханадан ант ичсе, бу хич зат сайылар, эмма ким ыбадатхананың алтынындан ант ичсе, ол өз антыны берҗай этмәге борчлудыр“ диййәрсиңиз</verse>
				<verse number="17">Эй, надан көрлер! Хайсысы улы: алтынмы я-да алтыны мукаддес эдйән ыбадатхана?</verse>
				<verse number="18">Шейле-де, сиз: „Ким гурбанлык сыпасындан ант ичсе, бу хич зат сайылар, эмма ким онуң үстүндәки садакадан ант ичсе, өз антыны берҗай этмәге борчлы болар“ диййәрсиңиз.</verse>
				<verse number="19">Эй, көрлер! Хайсысы улы: садакамы я-да садаканы мукаддес эдйән гурбанлык сыпасы?</verse>
				<verse number="20">Гурбанлык сыпасындан ант ичйән, ондан хем, онуң үстүндәки әхли затдан хем ант ичйәндир.</verse>
				<verse number="21">Ыбадатханадан ант ичйән, ондан хем, онда мекан тутан Худайдан хем ант ичйәндир.</verse>
				<verse number="22">Гөкден ант ичйән, Худайың тагтындан хем, онда Отурандан хем ант ичйәндир.</verse>
				<verse number="23">Вай халыңыза, Төврат мугаллымлары ве фарисейлер! Эй, икийүзлүлер! Сиз нарпыздан, арпабадыядан ве зиреден ондан бир бөлеги берйәрсиңиз, эмма Мукаддес Кануның хас ваҗып ишлерини: адыллыгы, рехимдарлыгы, иманы ташлаярсыңыз. Буларың бирини берҗай эдип, бейлекилерини ташламалы дәлсиңиз.</verse>
				<verse number="24">Эй, көрлери идйәнлер! Сиз сувы сүзүп, чыбыны айырярсыңыз, эмма дүйәни ювудярсыңыз!</verse>
				<verse number="25">Вай халыңыза, Төврат мугаллымлары ве фарисейлер! Эй, икийүзлүлер! Сиз кәседир гап-чанагың дашыны арассалаярсыңыз, эмма оларың ичи ачгөзлүкден хем бетнебисликден долудыр.</verse>
				<verse number="26">Эй, көр фарисей! Сен илки билен кәседир гап-чанагың ичини арассала, шонда оларың дашы-да арасса болар.</verse>
				<verse number="27">Вай халыңыза, Төврат мугаллымлары ве фарисейлер! Эй, икийүзлүлер! Сиз агардылып, дашындан овадан гөрүнйән, эмма ичи өлүлериң сүңклеридир хер түйсли мурдарлыкдан долы мазарсыңыз.</verse>
				<verse number="28">Сиз хем дашыңыздан адамлара догры адам ялы гөрүнйәрсиңиз, эмма ичиңиз икийүзлүликден ве писликден долудыр.</verse>
				<verse number="29">Вай халыңыза, Төврат мугаллымлары ве фарисейлер! Эй, икийүзлүлер! Сиз пыгамберлериң губурларыны дикип ве догры адамларың ядыгәрликлерини безәп:</verse>
				<verse number="30">„Биз ата-бабаларымызың дөврүнде яшан болсак, пыгамберлериң ганыны дөкмекде олара шәрик болмаздык“ диййәрсиңиз.</verse>
				<verse number="31">Шейлелик билен, пыгамберлери өлдүренлериң огулларыдыгыңыза өзүңиз гүвә гечйәрсиңиз.</verse>
				<verse number="32">Бейле болса, ата-бабаларыңызың башлан ишлерини тамамлаң инди!</verse>
				<verse number="33">Эй, йыланлар! Эй, алахөвренлер несли! Сиз довзахың җезасындан нәхили гачҗаксыңыз?</verse>
				<verse number="34">Шонуң үчин хем Мен сизе пыгамберлери, акылдарлары ве Төврат мугаллымларыны ёллаярын. Сиз оларың кәбирини өлдүрерсиңиз, хача чүйләрсиңиз, кәбирини синагогаларыңызда енҗерсиңиз, шәхерден-шәхере ызарларсыңыз.</verse>
				<verse number="35">Шейлеликде, ер йүзүнде бигүнә дөкүлен хер бир догры адамың ганына сиз җогапкәрсиңиз. Хабылың ганындан башлап, ыбадатхана билен гурбанлык сыпасының арасында сизиң өлдүрен Берекяның оглы Зекаряның ганына ченли сиз җогапкәрсиңиз.</verse>
				<verse number="36">Сизе догрусыны айдярын: бу затларың әхлисине шу несил җогапкәрдир.</verse>
				<verse number="37">Эй, Иерусалим! Пыгамберлери өлдүрйән, өзүне ёллананлары дашлаян Иерусалим! Товугың өз җүйҗелерини ганатларының ашагына йыгнайшы ялы, Мен хем сениң чагаларыңы энчеме гезек йыгнаҗак болдум, эмма сиз муны ислемедиңиз.</verse>
				<verse number="38">Ине, өйүңиз хараба өврүлер.</verse>
				<verse number="39">Сизе шуны айдайын: „Реббиң адындан Гелйәне алкыш болсун!“ диййәнчәңиз, Мени гайтадан гөрмерсиңиз».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="24">
				<verse number="1">Иса ыбадатханадан чыкып барярка, шәгиртлери ыбадатхананың биналарына гуванып, оны Иса гөркезмек үчин, Онуң янына гелдилер.</verse>
				<verse number="2">Эмма Иса олара: «Бу әхли затлары гөрйәңизми? Сизе догрусыны айдярын: бу ерде даш үстүнде даш галмаз, хеммеси вейран болар» дийди.</verse>
				<verse number="3">Соңрак Иса еке Өзи Зейтун дагында отырка, шәгиртлери Онуң янына гелип: «Бизе айтсана, бу затлар хачан болар? Сениң гелмегиңи ве дүнйәниң ахырыны гөркезйән аламат нәхили болар?» дийип сорадылар.</verse>
				<verse number="4">Иса олара шейле җогап берди: «Әгә болуң, хич ким сизи алдаймасын!</verse>
				<verse number="5">Көплер Мениң адым билен гелип: „Мен Месих “ дийип, энчеме адамлары алдарлар.</verse>
				<verse number="6">Сиз уруш турандыгы ве уруш барадакы мыш-мышлары эшидерсиңиз. Хич затдан горкмаң. Булар болмалыдыр, йөне энтек соңы дәлдир.</verse>
				<verse number="7">Миллет миллете, патышалык патышалыга гаршы чыкар. Айры-айры ерлерде ер титремелер, ачлыклар йүзе чыкар.</verse>
				<verse number="8">Буларың хеммеси бургуларың башлангыҗыдыр.</verse>
				<verse number="9">Соңра сизи ызарланмалара сезевар эдерлер, өлдүрерлер, Мен себәпли әхли миллетлер сизи йигренерлер.</verse>
				<verse number="10">Шонда көплер Менден эл чекип, бир-бирлерине хайынлык эдерлер, бир-бирлерини йигренерлер.</verse>
				<verse number="11">Энчеме галп пыгамберлер дөрәп, көплери аздырарлар.</verse>
				<verse number="12">Яман ишлериң артанлыгы зерарлы, көплериң сөйгүси совар.</verse>
				<verse number="13">Эмма соңуна ченли чыдан халас болар.</verse>
				<verse number="14">Патышалыгың бу Хош Хабары әхли миллетлере шаятлык хөкмүнде дүнйәниң әхли еринде вагыз эдилер, диңе шондан соң дүнйәниң ахыры гелер.</verse>
				<verse number="15">Шонуң үчин хем вейранчылык гетирйән йигренҗи задың мукаддес ерде дикиленини гөрениңизде, Яхудыядакылар даглара гачсын. Хава, Даныел пыгамбериң айданларына окыҗы догры дүшүнсин.</verse>
				<verse number="16"></verse>
				<verse number="17">Үчекдәки адам бир зат алмак үчин ашак дүшүп, өе гирмесин.</verse>
				<verse number="18">Экин мейданындакылар донуны алмак үчин ызына гелмесин.</verse>
				<verse number="19">Ол гүнлерде гөврели аялларың ве чага эмдирйәнлериң дат гүнүне!</verse>
				<verse number="20">Гача-гачлыгыңыз гышда я-да Сабат гүни болмасын дийип дилег эдиң.</verse>
				<verse number="21">Чүнки ол гүнлерде шейле бир элхенч мушакгатлар болар велин, дүнйәниң башындан тә шу вагта ченли мунуң ялы зат болан дәлдир, хич хачан болмазам.</verse>
				<verse number="22">Ол гүнлер гысгалдылмадык болсады, онда хич ким халас болмазды, эмма сайлананларың хатырасына ол гүнлер гысгалдылар.</verse>
				<verse number="23">Шонда бири сизе: „Ине, Месих бу ерде“ я-да „Анха, ол ерде“ дийсе, ынанмаң.</verse>
				<verse number="24">Чүнки галп месихлер ве галп пыгамберлер дөрәп, сайлананлары-да мүмкин болдугыча аздырҗак болуп, бейик аламатлардыр мугҗызалар гөркезерлер.</verse>
				<verse number="25">Ине, Мен сизе өңүнден айтдым.</verse>
				<verse number="26">Шейлеликде, сизе: „Ине, Месих чөлде“ дийселер, гитмәң. „Ине, Ол ички отагларда“ дийселер-де, ынанмаң.</verse>
				<verse number="27">Ынсан Оглуның гелши гүндогарда чакып, гүнбатарда хем гөрүнйән йылдырым ялы болар.</verse>
				<verse number="28">Гарагушларың үйшмеги маслыгың бардыгының бир аламатыдыр. Ынсан Оглы хем бир аламат билен гелер.</verse>
				<verse number="29">Шол гүнлериң мушакгатының ыз яны Гүн гаралар, Ай нуруны сачмаз. Йылдызлар гөкден гачар, асман җисимлери лерзана гелер.</verse>
				<verse number="30">Шонда гөкде Ынсан Оглуның аламаты гөрнер. Ер йүзүндәки әхли халклар яс тутуп перят эдерлер. Ынсан Оглуның бейик гудрата ве шөхрата бесленип, гөгүң булутларында гелйәнини гөрерлер.</verse>
				<verse number="31">Ол белент сурнай сеси билен Өз перишделерини ёллар. Перишделер Онуң сайланларыны гөгүң бир уҗундан бейлеки уҗуна ченли, дүнйәниң дөрт күнҗүнден йыгнарлар.</verse>
				<verse number="32">Инҗир агаҗындан сапак алың: онуң шахалары юмшап, япрак чыкаран махалы томсуң голайландыгыны билйәрсиңиз.</verse>
				<verse number="33">Шонуң ялы-да, бу затлары гөрениңизде, Ынсан Оглуның голай гелендигини, гапының агзындадыгыны билиң.</verse>
				<verse number="34">Сизе догрусыны айдярын, бу затларың әхлиси болянча, бу несил дүнйәден өтмез.</verse>
				<verse number="35">Асман билен ер өтер, эмма Мениң сөзлерим асла өтмез.</verse>
				<verse number="36">Эмма ол гүни хем сагады хич ким билйән дәлдир, не гөкдәки перишделер, не-де Огул билйәндир, диңе Ата билйәндир.</verse>
				<verse number="37">Нухуң дөврүнде яшайыш нәхили болан болса, Ынсан Оглуның гелши-де шейле болар.</verse>
				<verse number="38">Нухуң гәмә мүнен гүнүне ченли, силден өңки гүнлерде адамлар ийип-ичйәрдилер, өйленип, дурмуша чыкярдылар.</verse>
				<verse number="39">Әпет сил гелип, хеммесини сүпүрип әкидйәнчә, олар өз башларындан инҗек затлардан асла бихабардылар. Ынсан Оглуның гелши хем шейле болар.</verse>
				<verse number="40">Шонда экин мейданында ики адам болар, бири алнар, бири гойлар.</verse>
				<verse number="41">Дегирмен башында бугдай үвейән ики аял болар, бири алнар, бири гойлар.</verse>
				<verse number="42">Шонуң үчин оя болуң, себәби Реббиңизиң хайсы гүн гелҗегини билмейәрсиңиз.</verse>
				<verse number="43">Эмма шуны билип гоюң: өй эеси огрының гиҗе сагат нәчеде гелҗегини билседи, оя боларды, өйүни талатмазды.</verse>
				<verse number="44">Мунуң үчин сиз хем тайяр болуң, себәби Ынсан Оглы сизиң осламаян сагадыңызда гелер.</verse>
				<verse number="45">Хоҗайының садык хем акыллы хызматкәри ким? Бейлеки хызматкәрлерине вагтлы-вагтында нахар бермек үчин, оларың үстүнден гоян адамы дәлми?</verse>
				<verse number="46">Хоҗайыны доланып геленде, ишиниң башында гөрен хызматкәри нәхили багтлы!</verse>
				<verse number="47">Сизе догрусыны айдярын: хоҗайыны әхли мал-мүлкүни шоңа ынанар.</verse>
				<verse number="48">Эмма яман ниетли хызматкәр өз ичинден: „Хоҗайыным гич гелер“ дийип,</verse>
				<verse number="49">ёлдашларыны урмага, серхошлар билен ийип-ичмәге башлар,</verse>
				<verse number="50">эмма ол хызматкәриң хоҗайыны онуң осламаян гүнүнде, ойламаян сагадында гелер.</verse>
				<verse number="51">Ол хызматкәрини парча-парча эдип, онуң башына икийүзлүлериң гүнүни салар. Ол ерде агы ве диш гыҗама болар».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="25">
				<verse number="1">«Шонда Гөгүң Шалыгыны чыраларыны алып, гиеви гаршыламага чыкан он гыза меңзетсе болар.</verse>
				<verse number="2">Оларың бәшиси акыллы, бәшиси акылсыз экен.</verse>
				<verse number="3">Акылсызлар чыраларыны алярлар, эмма яг алмаярлар.</verse>
				<verse number="4">Акыллылар болса чыралары билен бирликде гапларда яг хем алярлар.</verse>
				<verse number="5">Гиев гиҗә галанда, хеммесини укы басмарлаяр ве олар уклаярлар.</verse>
				<verse number="6">Яры гиҗе: „Анха, гиев гелйәр, гаршыламага чыкың!“ диен батлы сес эшидилйәр.</verse>
				<verse number="7">Шонда яңкы гызларың хеммеси оянып, чыраларының ягыны дүзетмәге башлаярлар.</verse>
				<verse number="8">Акылсызлар акыллылара: „Чыраларымыз сөнүп баряр, бизе ягыңыздан бираз берәйиң“ диййәрлер.</verse>
				<verse number="9">Эмма акыллылар: „Ёк! Бизе-де, сизе-де етмән дурмасын. Говусы, гидиң-де, сатыҗылардан өзүңизе яг сатын алың“ диййәрлер.</verse>
				<verse number="10">Олар яг сатын алмага гиден вагты гиев гелйәр. Тайяр дуран гызлар онуң билен биле тойхана гиренлеринден, гапы япыляр.</verse>
				<verse number="11">Бир салымдан бейлеки гызлар хем гелип: „Ага! А-хов, ага! Гапыны ачай-да, биз гелдик“ диййәрлер.</verse>
				<verse number="12">Эмма гиев: „Сизе догрусыны айдярын, мен сизи асла танамок“ дийип җогап берйәр.</verse>
				<verse number="13">Шонуң үчин хем оя болуң, себәби сиз Ынсан Оглуның гелҗек анык гүнүни ве сагадыны билмейәрсиңиз.</verse>
				<verse number="14">Гөгүң Шалыгы шунуң ялыдыр: бир адам узак ёла гитмекчи болуп, хызматкәрлерини янына чагырып, мал-мүлкүни олара табшыряр.</verse>
				<verse number="15">Бу адам оларың херсиниң башарныгына лайык: бирине – бәш, бейлекисине – ики, башга бирине бир чувал алтын-күмүш берип, ёла рована боляр.</verse>
				<verse number="16">Бәш чувал алан гидип, бу пул билен сөвда этмәге гиришип, ене бәш чувал пул газаняр.</verse>
				<verse number="17">Ики чувал алан-да шонуң ялы эдип, ене ики чувал пул газаняр.</verse>
				<verse number="18">Бир чувал алан болса гидип, чукур газяр-да, хоҗайының берен пулуны гөмүп гизлейәр.</verse>
				<verse number="19">Көп вагтдан соң бу хызматкәрлериң хоҗайыны гелип, олардан хасабат сораяр.</verse>
				<verse number="20">Бәш чувал алан хызматкәр гелип, өңки пулуң үстүне ене бәш чувал гетирйәр. Ол: „Хоҗайын! Сен маңа бәш чувал алтын-күмүш ынаныпдың, ине, мен ондан ене бәш чувал газандым“ диййәр.</verse>
				<verse number="21">Хоҗайыны оңа: „Берекелла, ягшы хем садык хызматкәр! Сен кичиҗик ишде садык боланың үчин, инди бейик ишлери саңа ынанарын. Гел, хоҗайының шатлыгына шәрик бол!“ диййәр.</verse>
				<verse number="22">Ики чувал алан хем гелип: „Хоҗайын! Сен маңа ики чувал алтын-күмүш берипдиң, ине, мен ондан ене ики чувал газандым“ диййәр.</verse>
				<verse number="23">Хоҗайыны оңа: „Берекелла, ягшы ве садык хызматкәр! Сен кичиҗик ишде садыклыгыңы гөркездиң, инди мен сени бейик ишлериң башына гечирерин. Гел, хоҗайының шатлыгына шәрик бол!“ диййәр.</verse>
				<verse number="24">Бир чувал алан хем гелип: „Хоҗайын, мен сениң гаты өздиенли адамдыгыңы билйәрдим. Сен экмедик ериңден орярсың, сепмедик ериңден йыгярсың.</verse>
				<verse number="25">Шонуң үчин мен горкдум, гидип, берен бир чувал пулуңы ере гөмүп гизледим, ине, пулуңы ал!“ диййәр.</verse>
				<verse number="26">Хоҗайыны оңа шейле диййәр: „Эй, эрбет хем ялта хызматкәр! Сен мениң экмедик еримден оряндыгымы, сепмедик еримден йыгяндыгымы билйәрмидиң?</verse>
				<verse number="27">Онда пулумы ишевүрлере бермели экениң-дә, мен хем гелип, оны пейдасы билен алардым.</verse>
				<verse number="28">Инди оңа берен бир чувалымы алың-да, он чувалла бериң.</verse>
				<verse number="29">Кимде бар болса, оңа ене берлер, ондакы бол болар, эмма кимде ёк болса, онуң элиндәки хем алнар.</verse>
				<verse number="30">Пейдасыз хызматкәри дашары, гараңкылыга ташлаң. Ол ерде агы ве диш гыҗама болар“.</verse>
				<verse number="31">Ынсан Оглы Өз шан-шөхратына бесленип, әхли перишделери билен гелер-де, шөхратлы тагтында отурар.</verse>
				<verse number="32">Әхли миллетлер Онуң хузурына йыгнанарлар, чопаның гоюнлары гечилерден сайлайшы ялы, Ол хем олары бири-биринден сайлар.</verse>
				<verse number="33">Гоюнлары сагында, гечилери хем солунда гояр.</verse>
				<verse number="34">Онсоң Патыша сагындакылара шейле диер: „Эй, Атамың ялканлары! Гелиң-де, дүнйә ярадыландан бәри сизиң үчин тайярланан патышалыгы мирас алың.</verse>
				<verse number="35">Себәби Мен ачдым – нан бердиңиз, тешнедим – сув бердиңиз, кесекидим – мыхман алдыңыз,</verse>
				<verse number="36">ялаңачдым – дон бердиңиз, хассадым – беҗердиңиз, зындандадым – гөрмәге гелдиңиз“.</verse>
				<verse number="37">Шонда догры адамлар Оңа җогап берип диерлер: „Я Реб, биз Сени хачан ач гөрүп, нан бердик? Хачан тешне гөрүп, сув бердик?</verse>
				<verse number="38">Хачан Сени кесеки гөрүп, мыхман алдык я ялаңач гөрүп, дон бердик?</verse>
				<verse number="39">Хачан Сени хасса я-да зынданда гөрүп, яныңа гелдик?“.</verse>
				<verse number="40">Патыша олара: „Сизе догрусыны айдярын, Мениң бу иң пес сайылян доганларымдан бирине эдениңизи Маңа эденсиңиз“ дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="41">Онсоң солундакылара шейле диер: „Эй, лагнатлылар, Мениң янымдан айрылың, иблис билен онуң перишделерине тайярланан эбеди ода яның!</verse>
				<verse number="42">Себәби Мен ачдым – нан бермедиңиз, тешнедим – сув бермедиңиз,</verse>
				<verse number="43">кесекидим – мыхман алмадыңыз, ялаңачдым – дон бермедиңиз, хассадым ве туссагдым – яныма гелип гөрмедиңиз“.</verse>
				<verse number="44">Шонда олар: „Я Реб, биз Сени хачан ач, тешне, кесеки, ялаңач, хасса я-да туссаглыкда гөрүп-де, Саңа хызмат этмедик?“ дийип сорарлар.</verse>
				<verse number="45">Шонда олара: „Сизе догрусыны айдярын, муны бу иң пес сайылянлардан бирине этмедигиңизи, Маңа-да эден дәлсиңиз“ дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="46">Булар эбеди җеза, догры адамлар болса бакы яшайша говшарлар».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="26">
				<verse number="1">Иса әхли сөзүни тамамлап, шәгиртлерине:</verse>
				<verse number="2">«Билшиңиз ялы, ене ики гүнден Песах байрамыдыр. Онсоң Ынсан Оглы хача чүйленмәге табшырылар» дийди.</verse>
				<verse number="3">Шол вагт ёлбашчы руханылар билен халкың яшулулары Каяфа атлы баш руханының ховлусына йыгнанып,</verse>
				<verse number="4">Исаны хиле билен тутуп өлдүрмек барада маслахат гечирдилер.</verse>
				<verse number="5">Олар: «Байрам гүнлеринде тутмалың, халк галмагал турзаймасын» дийишдилер.</verse>
				<verse number="6">Иса Бейтанияда дери кеселли Симуның өйүнде сачак башында отырка,</verse>
				<verse number="7">бир аял чүйшеде гымматбаха атыр ягыны алып, Онуң янына гелди ве оны Исаның башына гуйды.</verse>
				<verse number="8">Шәгиртлер муны гөренлеринде, гахарланып: «Нәме үчин бу яг бейле исрип эдилди?</verse>
				<verse number="9">Бу ягы көп пула сатып, гарыплара пайлап боларды ахырын» дийишдилер.</verse>
				<verse number="10">Иса муны билип, олара шейле дийди: «Нәме үчин аялы ынҗадярсыңыз? Ол Мениң үчин аҗайып иш этди.</verse>
				<verse number="11">Гарыплар хемише сизиң яныңыздадыр, эмма Мен хемише яныңызда болмарын.</verse>
				<verse number="12">Ол бу ягы Мениң беденими җайламага тайяр этмек үчин гуйды.</verse>
				<verse number="13">Сизе догрусыны айдярын, бу Хош Хабар дүнйәниң ниресинде вагыз эдилсе, бу аялың эдени-де шол ерде ятланар».</verse>
				<verse number="14">Соңра Онкилерден Юдас Искариот диен бири ёлбашчы руханыларың янына гитди.</verse>
				<verse number="15">Юдас олардан: «Эгер мен Исаны сизиң элиңизе табшырсам, маңа нәме берерсиңиз?» дийип сорады. Олар хем Юдас отуз теңңе күмүш чекип бердилер.</verse>
				<verse number="16">Юдас шондан соң Исаны олара табшырмак үчин аматлы пурсат пейләп гезди.</verse>
				<verse number="17">Петир байрамының илкинҗи гүни шәгиртлер Исаның янына гелип: «Сениң үчин Песах нахарыны ниреде тайярламагымызы ислейәрсиң?» дийип сорадылар.</verse>
				<verse number="18">Иса олара: «Шәхере гидиң-де, шу айдан кишимиң өйүне барың. Оңа: „Мугаллымымыз саңа: ‘Вагтым голайлады, Песах байрамыны шәгиртлерим билен билеликде сениң өйүңде беллеҗек диййәр’“ дийиң» дийди.</verse>
				<verse number="19">Шәгиртлер хем Исаның өзлерине буйрушы ялы эдип, Песах нахарыны тайярладылар.</verse>
				<verse number="20">Агшам Иса он ики шәгирди билен билеликде сачак башына гечди.</verse>
				<verse number="21">Олар нахарланып отыркалар, Иса: «Сизе догрусыны айдярын: сизиң бириңиз Маңа хайынлык эдерсиңиз» дийди.</verse>
				<verse number="22">Олар гаты тукатланып, ызлы-ызына Ондан: «Агам, мен бир дәлми?» дийип сорамага башладылар.</verse>
				<verse number="23">Иса хем олара: «Элини Мениң билен бир окара батыран Маңа хайынлык эдер.</verse>
				<verse number="24">Ынсан Оглы Өзи хакда язылышы ялы җан берер, эмма Ынсан Оглуна хайынлык эдениң халына вай! Ол адам энеден догулмадык болса, онуң үчин хас оңат боларды» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="25">Оңа хайынлык эден Юдас: «Мугаллым, мен бир дәлмикәм?» дийип сорады. Иса хем оңа: «Өзүң айтдың» дийди.</verse>
				<verse number="26">Нахарланып отыркалар, Иса элине чөрек алып шүкүр этди ве оны дөвүп, шәгиртлерине берди-де: «Алың, ийиң, бу Мениң беденимдир» дийди.</verse>
				<verse number="27">Онсоң шераплы кәсәни алып, шүкүр эденинден соң шәгиртлерине берип: «Шундан хеммәңиз ичиң.</verse>
				<verse number="28">Бу көп адамларың гүнәлериниң багышланмагы үчин дөкүлйән ганым аркалы багланышылян әхтдир.</verse>
				<verse number="29">Сизе шуны айдайын: Атамың Шалыгында сизиң билен биле тәзесини ичҗек гүнүме ченли шерабы гайтадан ичмерин» дийди.</verse>
				<verse number="30">Олар Худая өвги сеналарыны айданларындан соң, Зейтун дагына чыкдылар.</verse>
				<verse number="31">Соңра Иса шәгиртлерине: «Сизиң хеммәңиз шу гиҗәниң өзүнде Менден эл чекерсиңиз, себәби „Чопаны урарын, гоюнлар даргап гидер“ дийип язылгыдыр.</verse>
				<verse number="32">Эмма Мен диреленимден соң, сизден өң Җелилә барарын» дийди.</verse>
				<verse number="33">Петрус Оңа: «Хеммелер Сенден йүз өвүрсе-де, мен асла йүз өвүрмерин» дийди.</verse>
				<verse number="34">Иса оңа: «Саңа догрусыны айдярын, шу гиҗе хораз гыгырмаздан өң, сен Мени үч гезек инкәр эдерсиң» дийди.</verse>
				<verse number="35">Эмма Петрус Оңа: «Мен Сениң билен өлмели болсам-да, Сени асла инкәр этмерин!» дийди. Шәгиртлериң хеммеси-де шейле дийдилер.</verse>
				<verse number="36">Соңра Иса шәгиртлери билен Гетсемани диен ере гитди. Иса олара: «Сиз бу ерде гарашың, Мен хол ере гидип, Худая дога этҗек» дийди.</verse>
				<verse number="37">Иса Петрусы, Зебедейиң огуллары Якуп билен Ёханнаны янына алды. Ол тукатланып, гайгыланмага башлады.</verse>
				<verse number="38">Иса олара: «Мениң җаным өлер ялы тукат. Сиз бу ерде галың ве оя болуң» дийди.</verse>
				<verse number="39">Иса бираз өңе йөреди-де, ере йүзин дүшүп: «Эй, Атам! Мүмкин болса, бу хасрат кәсесини Менден сова гечсин, йөне Мениң ислегим дәл, Сениң ислегиң амала ашсын!» дийип, дилег этди.</verse>
				<verse number="40">Иса гайдып геленде, шәгиртлери уклап ятан экенлер. Иса Петруса: «Мениң билен биле бир сагат-да оя болуп билмедиңизми?</verse>
				<verse number="41">Оя болуң, сынага дүшмез ялы дилег эдиң. Рух гайратлыдыр, йөне беден эҗиздир» дийди.</verse>
				<verse number="42">Иса икинҗи гезек гидип, дилег этди: «Эй, Атам, Мен ичмесем, бу кәсәниң гечмеги мүмкин дәл болса, онда Сениң ислегиң болсун!»</verse>
				<verse number="43">Ызына гайдып геленде, шәгиртлери ене уклап ятан экенлер, себәби оларың гөзлери бүрлүп дурды.</verse>
				<verse number="44">Иса олары гоюп, ене гитди, ене шол өңки сөзлер билен үчүнҗи гезек дилег этди.</verse>
				<verse number="45">Онсоң шәгиртлериң янына гайдып гелип: «Сиз хенизем уклап ятырсыңызмы? Дынҗыңызы алярсыңызмы? Ине, пурсат голайлады, Ынсан Оглы гүнәкәрлериң элине берилйәр.</verse>
				<verse number="46">Туруң, гиделиң. Анха, Маңа хайынлык эден голайлады» дийди.</verse>
				<verse number="47">Иса хениз гепләп дурка, Онкилериң бири болан Юдас пейда болды. Онуң янында ёлбашчы руханылар билен яшулулар тарапындан иберилен гылычлы, таяклы бир мәхелле барды.</verse>
				<verse number="48">Иса хайынлык эден Юдас олар билен: «Мен кими өпсем, Иса Шолдур» дийип геплешипди.</verse>
				<verse number="49">Ол геле-гелмәне Исаның янына барды-да: «Салам, Мугаллым!» дийип, Оны өпди.</verse>
				<verse number="50">Иса хем оңа: «Достум, ханы, нәме этҗек болсаң эт» дийди. Эдил шол вагт адамлар Исаны тутуп, эле салдылар.</verse>
				<verse number="51">Исаның янындакыларың бири гылыҗыны сырып, баш руханының хызматкәрини уруп, онуң гулагыны кесди.</verse>
				<verse number="52">Шонда Иса оңа шейле дийди: «Гылыҗыңы гынына сал, гылыч чекенлериң хеммеси гылычдан өлер.</verse>
				<verse number="53">Нәме Мен Атамдан көмек сорап, йүз тутуп билмез өйдйәрсиңми? Ислесем, Ол шу пурсадың өзүнде Маңа он ики гошун перишдеден-де көп перишделери иберер.</verse>
				<verse number="54">Эмма бейтсем, Мукаддес Язгылар нәхили берҗай болар? Буларың әхлисиниң амала ашмагы герек ахыры!»</verse>
				<verse number="55">Шол вагт Иса мәхеллә йүзленип: «Нәме үчин бир гозгалаңчының гаршысына чыкан ялы, Мени тутмак үчин гылычлы хем таяклы гелипсиңиз? Хер гүн ыбадатханада отурып, адамлара өвредйәрдим, шонда Мени тутмандыңыз.</verse>
				<verse number="56">Йөне буларың әхлиси пыгамберлериң язгыларының берҗай болмагы үчин болды» дийди. Шонда шәгиртлериң хеммеси Исаны ташлап гачып гитдилер.</verse>
				<verse number="57">Исаны тутанлар Оны баш руханы Каяфаның янына гетирдилер, Төврат мугаллымлары билен яшулулар-да шол ере йыгнаныпдылар.</verse>
				<verse number="58">Петрус болса баш руханының ховлусына ченли гара гөрнүмден Исаның ызына дүшүп гитди. Ол ичери гирди-де, ишиң соңуны гөрҗек болуп, сакчылар билен биле отурды.</verse>
				<verse number="59">Ёлбашчы руханылар ве тутуш меҗлис Иса өлүм җезасыны бермек үчин, Оңа гаршы галп субутнамалар агтардылар.</verse>
				<verse number="60">Көп яланчы шаятлар гелди, эмма Оңа гаршы хич зат тапып билмедилер. Ахырсоңы ики саны яланчы шаят гелип:</verse>
				<verse number="61">«Бу адам: „Мен Худайың ыбадатханасыны йыкып, оны үч гүнде тәзеден салып билерин“ дийди» дийип хабар берди.</verse>
				<verse number="62">Баш руханы орнундан туруп: «Сен асла җогап берҗек дәлми? Бу адамларың Сениң гаршыңа берйән шаятлыгы нәме?» дийди.</verse>
				<verse number="63">Эмма Иса дымды. Баш руханы Оңа: «Саңа дири Худайдан касам эдйәрин, бизе айт, Худайың Оглы – Месих Сенми?» дийди.</verse>
				<verse number="64">Иса оңа: «Хава, Сениң айдышың ялыдыр» дийип җогап берди. Соңра сөзүни довам эдип: «Сизе ене шуны айдайын, мундан соң сиз Ынсан Оглуның Гудратыгүйчлиниң сагында отураныны ве гөгүң булутларында гелйәнини гөрерсиңиз!» дийди.</verse>
				<verse number="65">Шонда баш руханы якасыны йыртып: «Ол Худая дил етирди, бизе башга шаятлык нәмә герек? Онуң Худая дил етиренини өзүңиз эшитдиңиз ахырын.</verse>
				<verse number="66">Нәме карара гелйәрсиңиз?» дийди. Олар: «Ол өлүме мынасып!» дийип җогап бердилер.</verse>
				<verse number="67">Онсоң Исаның йүзүне түйкүрдилер, Оны юмрукладылар, кәбирлери Оңа:</verse>
				<verse number="68">«Эй, Месих, бизе велилик эт, Сени уран ким?» дийип, Оны шапбатладылар.</verse>
				<verse number="69">Петрус болса дашарда, ховлуда отырды. Бир кениз онуң янына гелип: «Сен хем җелилели Иса билен биледиң» дийди.</verse>
				<verse number="70">Эмма Петрус муны хеммелериң өңүнде инкәр эдип: «Мен сениң нәме диййәниңи билмейәрин» дийди.</verse>
				<verse number="71">Соңра ол ховлының өң тарапына чыкды. Оны башга бир кениз гөрүп, ол ерде дуранлара: «Бу адам насыралы Иса билен биледи» дийди.</verse>
				<verse number="72">Петрус ене-де инкәр эдип: «Мен ол адамы танамок» дийип ант ичди.</verse>
				<verse number="73">Аз салымдан ол ерде дуранлар Петруса ене-де: «Хакыкатдан-да, сенем шоларың бири, себәби сениң геплейшиң муны билдирип дур» дийдилер.</verse>
				<verse number="74">Шонда Петрус ант ичип: «Худай урсун! Мен ол адамы танамок» дийди. Эдил шол вагт хораз гыгырды.</verse>
				<verse number="75">Петрус Исаның: «Хораз гыгырмаздан өң, сен Мени үч гезек инкәр эдерсиң» диен сөзүни ятлады ве дашары чыкып, мөңңүрип аглады.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="27">
				<verse number="1">Ир сәхер билен әхли ёлбашчы руханылардыр халкың яшулулары Иса өлүм җезасыны бермек барада маслахат гечирдилер.</verse>
				<verse number="2">Оны даңып, хәким Пилата элтип табшырдылар.</verse>
				<verse number="3">Онсоң Иса хайынлык эден Юдас Оңа хөкүм эдиленини гөрүп, эден ишине өкүнди. Ол отуз теңңе күмши ызына, ёлбашчы руханылар билен яшулулара гетирип:</verse>
				<verse number="4">«Мен бигүнә кишә хайынлык эдип, гүнә газандым» дийди. Олар-да: «Бизе нәме, муңа өзүң җогап берйәң» дийдилер.</verse>
				<verse number="5">Юдас күмүшлери ыбадатхананың ичине зыңды-да, чыкып гайтды. Соңра гидип, өзүни асды.</verse>
				<verse number="6">Ёлбашчы руханылар болса күмүшлери алып: «Бу пуллары ыбадатхананың хазынасында гоймак кануна догры гелмейәр, себәби булар ган нырхыдыр» дийдилер.</verse>
				<verse number="7">Шейлеликде, маслахат гечирип, гелмишеклере гонамчылык этмек үчин, бу пула күйзегәриң ерини сатын алдылар.</verse>
				<verse number="8">Шонуң үчин ол ере шу гүне ченли «Ган мейданчасы» дийилйәр.</verse>
				<verse number="9">Шонда Ермея пыгамбер аркалы айдылан шу сөз берҗай болды: «Реббиң маңа буйрушы ялы, ысрайыл халкының Оңа кесен нырхыны – отуз күмүш теңңесини алып, күйзегәриң ерини сатын алдылар».</verse>
				<verse number="10"></verse>
				<verse number="11">Исаны хәкимиң хузурына гетирдилер. Хәким Ондан: «Сен яхудыларың патышасымы?» дийип сорады. Иса хем: «Айдышың ялыдыр» дийди.</verse>
				<verse number="12">Ёлбашчы руханылар билен яшулулар Оны айыпланларында, Ол хич хили җогап бермеди.</verse>
				<verse number="13">Онсоң Пилат Ондан: «Сениң гаршыңа берилйән мунча шаятлыклары эшитмейәрсиңми?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="14">Иса онуң екеҗе сорагына хем җогап бермеди. Хәким муңа гаты гең галды.</verse>
				<verse number="15">Хер Песах байрамында хәким халкың хайышы билен бир туссагы бошатмагы адат эдинипди.</verse>
				<verse number="16">Шол вагтлар Ешува Бараббас диен ады белли бири туссаглыкда ятырды.</verse>
				<verse number="17">Шейлеликде, халк йыгнанышанда Пилат олардан: «Сизиң үчин кими бошатмагымы ислейәрсиңиз? Ешува Бараббасымы я-да Месих дийилйән Исаны?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="18">Ол ёлбашчы руханылар билен яшулуларың Исаны гөрипчиликден табшырандыкларыны билйәрди.</verse>
				<verse number="19">Пилат хөкүм күрсүсинде отырка, аялы оңа: «Ол догры адам билен ишиң болмасын, себәби мен гечен гиҗе дүйшүмде Ол зерарлы көп азаплар чекдим» дийип, хабар ёллапды.</verse>
				<verse number="20">Эмма ёлбашчы руханылар билен яшулулар Исаның дерегине Бараббасы бошатмагыны талап эдиң дийип, халкы күшгүрдилер.</verse>
				<verse number="21">Хәким олара йүзленип: «Сиз бу икисинден мениң хайсыны бошатмагымы ислейәрсиңиз?» дийип сорады. Олар хем: «Бараббасы» дийип җогап бердилер.</verse>
				<verse number="22">Пилат олара: «Онда мен Месих дийилйән Исаны нәме эдейин?» дийип сорады. Оларың хеммеси бирагыздан: «Ол хача чүйленсин!» дийдилер.</verse>
				<verse number="23">Пилат: «Нәме үчин? Ол нәме яманлык этди?» дийип сорады. Эмма олар: «Оны хача чүйле!» дийип, хас бетер гыгырышдылар.</verse>
				<verse number="24">Пилат өз элинден хич зат гелмейәндигини ве галмагалың болса барха артяндыгыны гөренсоң, элине сув алды-да, мәхелләниң өңүнде элини ювуп: «Бу адамың ганының дөкүлмегинде мен языксыз. Муңа сиз җогапкәрсиңиз!» дийди.</verse>
				<verse number="25">Әхли халк: «Онуң ганына биз ве чагаларымыз җогапкәр!» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="26">Шонда Пилат Бараббасы бошатды, Исаны болса гамчыладып, хача чүйлемек үчин, эсгерлериң элине берди.</verse>
				<verse number="27">Соңра хәкимиң эсгерлери Исаны хөкүмет сарайына элтип, тутуш гошун топарларыны Онуң дашына үйшүрдилер.</verse>
				<verse number="28">Эгин-эшигини чыкарып, эгнине гызыл дон гейдирдилер.</verse>
				<verse number="29">Тикенден тәч өрүп, башына гейдирдилер-де, саг элине таяк тутдурдылар. Өңүнде дыза чөкүп: «Яшасын яхудыларың патышасы!» дийип, Оны масгараладылар.</verse>
				<verse number="30">Онуң үстүне түйкүрдилер, таяклап, башына урдулар.</verse>
				<verse number="31">Оны масгараланларындан соң, доны эгнинден чыкардылар-да, Өз эгин-эшигини гейдирип, хача чүйлемәге алып гитдилер.</verse>
				<verse number="32">Ёлда баряркалар, киринейли Симун атлы бир адама саташдылар. Олар бу адама Исаның хачыны гөтермәге меҗбур этдилер.</verse>
				<verse number="33">Олар Голгота (бу «Келлечанак депеси» диймеги аңладяр) диен ере гелдилер.</verse>
				<verse number="34">Шонда Оңа ичирҗек болуп, өт гарылан шерап бердилер, эмма Иса даданындан соң, оны ичмекден йүз өвүрди.</verse>
				<verse number="35">Оны хача чүйләнлеринден соң, биҗе атышып эгин-эшигини өзара пайлашдылар.</verse>
				<verse number="36">Соңра ол ерде отурып, Оңа гаравуллык этдилер.</verse>
				<verse number="37">Депесинде болса: «БУ ЯХУДЫЛАРЫҢ ПАТЫШАСЫ ИСАДЫР» диен этмиш язгысыны асдылар.</verse>
				<verse number="38">Онуң билен биле ики гаракчы хем хача чүйленди. Оларың бири Исаның саг тарапында, бейлекиси чеп тарапындады.</verse>
				<verse number="39">Гечип барянлар башларыны яйкап, Исаны яңсылаярдылар.</verse>
				<verse number="40">Олар: «Ханы, Сен ыбадатхананы йыкып, үч гүнде салҗакдың-а. Эгер Худайың Оглы болсаң, хачдан ашак дүш-де, Өзүңи халас эт-дә!» диййәрдилер.</verse>
				<verse number="41">Ёлбашчы руханылар, Төврат мугаллымлары, яшулулар хем Исаны хут шунуң ялы масгаралап, бири-бирлерине:</verse>
				<verse number="42">«Өзгелери халас этди, эмма Өзүни халас эдип биленок. Өзем Ысрайылың Патышасымыш! Онда, гой, Ол хәзириң өзүнде хачдан ашак дүшсүн, биз хем Оңа иман эдели.</verse>
				<verse number="43">Ол Худая сыгынярды. Эгер Худай халаян болса, гой, хәзириң өзүнде Оны халас этсин. Ханы, Ол: „Мен Худайың Оглудырын“ диййәр-дә» дийишйәрдилер.</verse>
				<verse number="44">Шейле хем, Иса билен биле хача чүйленен гаракчылар-да Оңа сөгйәрдилер.</verse>
				<verse number="45">Гүнортан он икиден өйлән сагат үче ченли тутуш юрды гараңкылык гаплап алды.</verse>
				<verse number="46">Өйлән сагат үч төвереги Иса гаты сес билен гыгырып: «Элохи, Элохи! Лема сабактани?» ягны: «Худайым, Худайым! Нәме үчин Мени терк этдиң?» дийди.</verse>
				<verse number="47">Ол ерде дуранларың кәбирлери муны эшиденлеринде: «Ол Ылясы чагыряр» дийишдилер.</verse>
				<verse number="48">Бир адам ылгап барып, бир эсгини сиркә батырды. Оны бир таягың уҗуна дакды-да, ичирҗек болуп, Иса узатды.</verse>
				<verse number="49">Бейлекилер-де: «Ханы, гөрелиң! Ыляс гелип, Оны халас эдермикә?» дийишдилер.</verse>
				<verse number="50">Иса ене-де гаты сес билен гыгырып, җан берди.</verse>
				<verse number="51">Шол вагт ыбадатхананың тутусы ёкардан ашаклыгына йыртылып, икә бөлүнди, ер титрәп, дашлар ярылды.</verse>
				<verse number="52">Мазарлар ачылып, өлен энчеме мукаддес адамларың җеседи дирелди.</verse>
				<verse number="53">Олар мазарлардан чыкып, Иса диреленден соң, мукаддес шәхере барып, көплере гөрүндилер.</verse>
				<verse number="54">Иса гаравуллык эдип дуран йүзбашы билен янындакы эсгерлер ер титремәни, болан бейлеки затлары гөренлеринде, горка дүшүп: «Хакыкатдан-да, бу Худайың Оглы экен!» дийдилер.</verse>
				<verse number="55">Ол ерде узакдан середишип дуран көп аяллар хем барды. Олар Җелиледен Исаның ызына дүшүп геленлерди ве Оңа хызмат эденлерди.</verse>
				<verse number="56">Оларың арасында магдалалы Меръем, Якуп билен Ёсәниң эҗеси Меръем барды, шейле-де Зебедейиң огулларының эҗеси хем барды.</verse>
				<verse number="57">Агшам дүшен вагты Юсуп атлы ариматиялы бир бай адам гелди. Ол хем Исаның шәгиртлеринденди.</verse>
				<verse number="58">Ол Пилатың янына барып, Исаның җеседини диледи. Шонда Пилат җеседиң оңа берилмегини буюрды.</verse>
				<verse number="59">Юсуп җеседи алып, Оны тәмиз кепене долап, гаяда өзи үчин ойдурып ясадан тәзе мазарында җайлады. Онсоң мазарың агзына бир даш тогалап гетирип гойды-да, ол ерден гитди.</verse>
				<verse number="60"></verse>
				<verse number="61">Магдалалы Меръем билен бейлеки Меръем хем шол ерде мазарың гаршысында отырдылар.</verse>
				<verse number="62">Эртеси, ягны Тайярлык гүнүниң эртеси ёлбашчы руханылар билен фарисейлер Пилатың янына йыгнанышып:</verse>
				<verse number="63">«Җенап, ол яланчының энтек дирикә: „Мен үч гүнден соң дирелерин“ диени бизиң ядымызда.</verse>
				<verse number="64">Шонуң үчин үч гүнләп мазарың гораг астында сакланмагыны буюр, шәгиртлери гиҗе гелип, җеседи огурлап, халка болса: „Ол дирелди“ дийәймесинлер. Бу соңкы ялан өңкүден-де бетер болар» дийдилер.</verse>
				<verse number="65">Пилат олара: «Яныңыза эсгерлер алып, гидиң-де, мазары өз билшиңиз ялы гораг астында сакладың» дийди.</verse>
				<verse number="66">Олар хем эсгерлер билен гидип, мазарың агзындакы дашы мөхүрледилер-де, гаравул гоюп, мазары гораг астында саклатдылар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="28">
				<verse number="1">Сабат гүни геченден соң, хепдәниң биринҗи гүни ир сәхер билен магдалалы Меръем ве бейлеки Меръем мазары гөрмәге гитдилер.</verse>
				<verse number="2">Бирденкә гүйчли ер титреди. Реббиң бир перишдеси гөкден инип, дашы бир чете тогалады-да, онуң үстүнде отурды.</verse>
				<verse number="3">Онуң гөрнүши йылдырым ялы өвшүн атярды, эгинбашы гар ялы акды.</verse>
				<verse number="4">Сакчылар горкуларындан яңа сандырашып, өли кимин ере язылдылар.</verse>
				<verse number="5">Перишде аяллара: «Горкмаң! Мен сизиң хача чүйленен Исаны гөзлейәндигиңизи билйәрин.</verse>
				<verse number="6">Ол бу ерде ёк. Ол Өз айдышы ялы дирелди. Бәри гелиң-де, Онуң ятан ерини гөрүң.</verse>
				<verse number="7">Инди чалт гидип, Онуң шәгиртлерине: „Иса дирелипдир, Ол сизден өң Җелилә баряр. Сиз Оны шол ерде гөрерсиңиз“ дийиң. Гулак асың, мен сизе муны айдандырын» дийди.</verse>
				<verse number="8">Аяллар горкы хем шатлык билен ховлугышып, мазардан узаклашдылар. Олар ылгашып, Исаның шәгиртлерине хабар бермәге гитдилер.</verse>
				<verse number="9">Бирденкә олара Иса душуп: «Салам!» дийди. Олар хем Онуң янына гелип, аягына йыкылып, Оңа сежде этдилер.</verse>
				<verse number="10">Онсоң Иса олара: «Горкмаң! Барың, доганларыма айдың, Җелилә гитсинлер. Мени шол ерде гөрерлер» дийди.</verse>
				<verse number="11">Аяллар хениз ёлдакалар, сакчыларың бирнәчеси шәхере барып, болан әхли затлары ёлбашчы руханылара хабар бердилер.</verse>
				<verse number="12">Олар яшулулар билен йыгнанышып, маслахат гечиренлеринден соң, эсгерлере көп пул берип:</verse>
				<verse number="13">«Сиз халка: „Биз гиҗе ятыркак, шәгиртлери гелип, Онуң җеседини огурлап гидипдирлер“ дийиң.</verse>
				<verse number="14">Бу хабар хәкимиң гулагына барып етсе, оны ынандырып, биз сизи алададан дындарарыс» дийдилер.</verse>
				<verse number="15">Гаравуллар пулы алып, өзлерине буйрулышы ялы этдилер. Бу гүррүң яхудыларың арасында шу гүне ченли хем довам эдип гелйәр.</verse>
				<verse number="16">Шунлук билен, он бир шәгирт Җелилә, Исаның айдан дагына гитди.</verse>
				<verse number="17">Исаны гөрүп, Оңа сежде этдилер, эмма оларың кәбири шүбхеленди.</verse>
				<verse number="18">Иса хем оларың янына гелип: «Гөкде ве ерде әхли ыгтыярлык Маңа берилди.</verse>
				<verse number="19">Шонуң үчин хем гидиң-де, әхли миллетлери шәгирт эдиң, олары Ата, Огул ве Мукаддес Рухуң адындан сува чүмдүриң.</verse>
				<verse number="20">Сизе буйран әхли затларымы берҗай этмеги олара өвредиң. Мен хемише, тә дүнйәниң ахырына ченли сизиң билен боларын» дийди.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="41">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Бу Худайың Оглы Иса Месих хакдакы Хош Хабарың башлангыҗыдыр.</verse>
				<verse number="2">Ишая пыгамбериң китабында шейле язылан: «Өңүңден ёл тайярлар ялы, ине, Мен Өз векилими иберйәрин.</verse>
				<verse number="3">Чөлде бир сес гыгыряр: „Реббе ёл тайынлаң! Онуң ёдаларыны дүзләң!“ диййәр».</verse>
				<verse number="4">Шунлукда, Яхя пейда болуп, чөлде адамлары сува чүмдүрйәрди. Ол адамлара гүнәлериниң багышланмагы үчин тоба эдип, сува чүмдүрилмеклерини вагыз эдйәрди.</verse>
				<verse number="5">Тутуш Яхудыяның ве Иерусалимиң илаты онуң янына гелйәрди. Олар гүнәлери үчин тоба эдип, Яхя тарапындан Иордан дерясында сува чүмдүрилйәрдилер.</verse>
				<verse number="6">Яхяның дүе йүңүнден эшиклери, билинде гайышдан гушагы барды. Ол чекиртге билен мейдан балыны иййәрди.</verse>
				<verse number="7">Ол: «Менден соңра Гелҗек менден хас гүйчлүдир. Мен эглип, Онуң чарыгының багыны чөзмәге-де мынасып дәлдирин.</verse>
				<verse number="8">Мен сизи сува чүмдүрйәрин, эмма Ол сизи Мукаддес Руха чүмдүрер» дийип вагыз эдйәрди.</verse>
				<verse number="9">Шол гүнлерде Иса Җелиләниң Насыра шәхеринден Яхяның янына гелди. Яхя Оны Иордан дерясында чүмдүрди.</verse>
				<verse number="10">Иса сувдан чыкып гелйәркә, асманың ярыланыны ве Мукаддес Рухуң кепдери гөрнүшде Өз үстүне инип гелйәнини гөрди.</verse>
				<verse number="11">Шол вагт гөкден: «Сен Мениң сөвер Оглумсың, Мен Сенден көп разыдырын» диен оваз гелди.</verse>
				<verse number="12">Мукаддес Рух Исаны дессине чөле ёллады.</verse>
				<verse number="13">Иса чөлде кырк гүн болуп, шейтан тарапындан сынага салынды. Ол ябаны хайванларың арасында яшады, перишделер Оңа хызмат этдилер.</verse>
				<verse number="14">Яхя туссаг эдиленден соңра, Иса Җелилә гелип, Худайың Хош Хабарыны вагыз этди.</verse>
				<verse number="15">Ол: «Вагт долды, Худайың Шалыгы голайлады. Тоба эдиң, Хош Хабара ынаның!» диййәрди.</verse>
				<verse number="16">Иса Җелиле көлүниң кенарындан гечип барярка, көле тор ташлап дуран Симун билен онуң доганы Андрысы гөрди. Олар балыкчыдылар.</verse>
				<verse number="17">Иса олара: «Мениң ызыма дүшүң, Мен сизи ынсан тутян балыкчылар эдейин» дийди.</verse>
				<verse number="18">Олар хем шол вагтың өзүнде торларыны ташлап, Онуң ызына дүшдүлер.</verse>
				<verse number="19">Бираз йөрәнлеринден соң, Иса Зебедейиң огуллары Якуп билен Ёханнаны гөрди. Олар гайыгың ичинде торларыны беҗерип отырдылар.</verse>
				<verse number="20">Иса олары гөрен бадына чагырды. Олар хем какалары Зебедей билен гүнлүкчилери гайыкда галдырып, Исаның ызына дүшдүлер.</verse>
				<verse number="21">Олар Капернаума гелдилер. Сабат гүни Иса синагога барып, өвретмәге башлады.</verse>
				<verse number="22">Онуң таглыматына хайран галдылар, себәби Иса адамлара Төврат мугаллымлары ялы дәл-де, эрк-ыгтыярлы бири ялы өвредйәрди.</verse>
				<verse number="23">Шол вагт оларың синагогасында арвах-җын эелән бир адам барды. Ол:</verse>
				<verse number="24">«Эй, насыралы Иса! Бизиң билен нәме ишиң бар? Бизи ёк этмәге гелдиңми? Мен Сениң кимдигиңи билйәрин, Сен Худайың Мукаддесисиң» дийип гыгырды.</verse>
				<verse number="25">Иса арвах-җына кәйәп: «Сем бол! Бу адамдан чык!» дийип буйрук берди.</verse>
				<verse number="26">Арвах-җын хем ол адамы сандыратды-да, багырып ондан чыкды.</verse>
				<verse number="27">Хеммелер хайран галып, бири-бирлерине: «Бу нәме болдугы? Бу бир тәзе таглымат! Ол арвах-җынлара эрк-ыгтыяр билен буйрук берйәр, олар-да Оңа табын болярлар!» дийишдилер.</verse>
				<verse number="28">Шейлеликде, Иса хакындакы хабар шобада Җелиләниң әхли этрабына яйрады.</verse>
				<verse number="29">Олар синагогадан чыкып, Симун ве Андрысың өйүне гитдилер, Якуп билен Ёханна хем олар биленди.</verse>
				<verse number="30">Симуның гайыненесини гыззырма тутуп ятандыгыны Иса хабар бердилер.</verse>
				<verse number="31">Шонда Иса хассаның янына барды-да, оны элинден тутуп галдырды. Аялың гыззырмасы шобада айрылды ве ол мыхманлара хызмат этмәге башлады.</verse>
				<verse number="32">Гүн батып, агшам дүшенде, әхли хассалары, арвах-җын эелән адамлары Онуң янына гетирдилер.</verse>
				<verse number="33">Шәхериң әхли халкы гапының агзына йыгнанышыпды.</verse>
				<verse number="34">Иса дүрли кеселе учран энчеме хассаны сагалтды, энчеме арвах-җыны ковуп чыкарды. Ол арвах-җынлара геплемәге ыгтыяр бермеди, себәби олар Онуң кимдигини билйәрдилер.</verse>
				<verse number="35">Ир сәхер билен хениз даң атманка, Иса туруп, дашары чыкды. Бир чола ере барып, Худая дога этди.</verse>
				<verse number="36">Симун билен янындакылар Оны гөзлемәге гитдилер.</verse>
				<verse number="37">Оны тапанларында: «Хеммелер Сени гөзләп йөр» дийдилер.</verse>
				<verse number="38">Иса олара: «Йөрүң, башга ере, голайдакы обалара гиделиң, Мен ол ерлерде-де вагыз этҗек, хут шонуң үчин хем гелдим» дийди.</verse>
				<verse number="39">Шейлеликде, Иса оларың синагогаларында вагыз эдип, арвах-җынлары ковуп чыкарып, тутуш Җелиләниң ичине айланды.</verse>
				<verse number="40">Исаның янына дери кеселине ёлуган бир адам гелди. Ол дызына чөкүп, Оңа: «Эгер ислесең, мени бу кеселден тәмизләп билерсиң» дийип ялбарды.</verse>
				<verse number="41">Исаның ол адама йүреги авады. Ол элини узатды-да, оңа дегрип: «Ислейәрин, тәмиз бол!» дийди.</verse>
				<verse number="42">Бу адам шобада дери кеселинден сапланып, долы сагалды.</verse>
				<verse number="43">Иса оны уграданда, оңа: «Әгә бол, муны хич киме айтмагын. Йөне гит-де, рухана гөрүн ве дери кеселинден сапланандыгыңы хеммелере субут эдер ялы, Мусаның буйран садакасыны бер» дийип, берк табшырык берди.</verse>
				<verse number="44"></verse>
				<verse number="45">Эмма ол адам гидип, болан затлары етишибилдигине гүррүң бермәге ве яйратмага башлады. Шонуң үчин Иса инди хич бир шәхере аркайын гирип билмән, олардан дашда, чола ерлерде болярды. Эмма хемме ерден Онуң янына адамлар гелйәрдилер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Иса бирнәче гүнден соң Капернаума гайдып геленде, Онуң өйдедиги барадакы хабар яйрады.</verse>
				<verse number="2">Шонда ол ере шейле бир көп адам үйшди велин, хатда гапының агзында дурмага-да ер ёкды. Иса олара Худайың Хош Хабарыны вагыз эдйәрди.</verse>
				<verse number="3">Шол вагт дөрт адам болуп Онуң янына бир ысмазы гөтерип гетирдилер.</verse>
				<verse number="4">Адамлардан яңа хырын-дыкын долудыгы үчин, олар Исаның янына якынлашып билмедилер. Шонуң үчин олар Исаның болян җайының үчегини сөкүп, ысмазы дүшеги билен дешикден ашак салладылар.</verse>
				<verse number="5">Иса оларың иманыны гөрүп, ысмаза: «Оглум, сениң гүнәлериң өтүлди» дийди.</verse>
				<verse number="6">Ол ерде отуран Төврат мугаллымларың кәбири ичинден: «Бу адам нәме үчин бейле геплейәр? Ол Худая дил етирйәр! Гүнәлери еке-тәк Худайдан башга ким өтүп билер?» дийип ойланды.</verse>
				<verse number="7"></verse>
				<verse number="8">Иса дессине оларың нәме пикир эдйәндигини рухунда сызып: «Нәме үчин гөвнүңизе бейле пикирлер гетирйәрсиңиз?</verse>
				<verse number="9">Ысмаза хайсыны айтмак аңсат: „Гүнәлериң өтүлди“ диймекми я-да: „Тур, дүшегиңи ал-да, йөре“ диймек?</verse>
				<verse number="10">Эмма сиз Ынсан Оглуның ер йүзүнде гүнәлери өтмәге-де ыгтыярының бардыгыны билип гоюң» дийди. Онсоң Ол ысмаза:</verse>
				<verse number="11">«Саңа диййәрин, тур, дүшегиңи ал-да, өйүңе гайт» дийди.</verse>
				<verse number="12">Ол хем еринден турды-да, дессине дүшегини алып, хеммелериң гөзүниң алнында чыкып гитди. Хеммелер хайран галды. Олар: «Биз бейле зады асла гөрмәндик» дийшип, Худайы шөхратландырдылар.</verse>
				<verse number="13">Иса ене көлүң якасына гитди. Тутуш халайык Онуң янына гелди, Ол хем олара өвретмәге башлады.</verse>
				<verse number="14">Иса ёлдан гечип барярка, салгыт йыгнап отуран Алфейиң оглы Левини гөрүп, оңа: «Мениң ызыма дүш!» дийди. Ол хем туруп, Онуң ызына дүшди.</verse>
				<verse number="15">Энчеме салгытчылардыр гүнәкәрлер-де Исаның ызына эерйәрдилер. Бир гүн Иса Левиниң өйүнде сачак башында отырка, олар хем гелип, Иса ве Онуң шәгиртлери билен биле ийип-ичдилер.</verse>
				<verse number="16">Фарисейлер болан Төврат мугаллымлары Исаның гүнәкәрлер хем салгытчылар билен нахар ийип отураныны гөренлеринде, Онуң шәгиртлеринден: «Нәме үчин Ол салгытчылардыр гүнәкәрлер билен биле нахар иййәр?» дийип сорадылар.</verse>
				<verse number="17">Иса муны эшиденде, олара: «Лукман саглара дәл-де, хассалара герекдир. Мен догрулары дәл-де, гүнәкәрлери чагырмага гелдим» дийди.</verse>
				<verse number="18">Яхяның шәгиртлери ве фарисейлер агыз беклейәрдилер. Кәбир адамлар гелип, Исадан: «Нәме үчин Яхяның ве фарисейлериң шәгиртлери агыз бекелйәрлер-де, сениң шәгиртлериң болса агыз бекләнок?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="19">Иса олара: «Гиев янларындака, хей-де, тоюң мыхманлары агыз бекләрми?! Ёк, гиев араларындака, олар агыз бекләп билмезлер ахырын.</verse>
				<verse number="20">Эмма гиевиң олардан алынҗак гүнлери гелер, ине, шонда олар агыз бекләрлер.</verse>
				<verse number="21">Хич ким көне эшиге тәзе матадан яма салмаз, ёгсам салнан яма көне эшикден гопуп, йыртык ери хас бетер болар.</verse>
				<verse number="22">Хич ким тәзе шерабы көне мешиклере гуймаз. Ёгса шерап мешиклери бөвсүп, дөкүлер, мешиклер-де заяланар. Тәзе шерап тәзе мешиклере гуюляндыр» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="23">Бир Сабат гүни Иса бугдайлыгың арасындан гечип барярды. Онуң шәгиртлери ёлда баряркалар, бугдай башларыны ёлмага башладылар.</verse>
				<verse number="24">Фарисейлер Иса: «Серет, нәме үчин олар Сабат гүни гадаган иши эдйәрлер?» дийдилер.</verse>
				<verse number="25">Иса олара: «Давут билен янындакылар ач хем мәтәч галанларында, сиз Давудың нәме эдендигини асла окамадыңызмы?</verse>
				<verse number="26">Ол баш руханы Абиятарың дөврүнде Худайың өйүне гирип, Хөдүр чөреклерини ийди, янындакылара хем берди. Бу олар үчин гадаганды, диңе руханылара ругсат берленди» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="27">Соңра Иса олара: «Адам Сабат гүни үчин дәл-де, Сабат гүни адам үчин ярадылды.</verse>
				<verse number="28">Шонуң үчин Ынсан Оглы хатда Сабат гүнүниң-де хөкүмдарыдыр» дийди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Башга бир гүн Иса ене синагога гитди. Ол ерде эли шел ачан бир адам барды.</verse>
				<verse number="2">Кәбир адамлар Исаны айыплаҗак болуп, Сабат гүни бу адама шыпа берермикә дийип, Оны аңтаярдылар.</verse>
				<verse number="3">Иса эли шел ачан адама: «Ериңден тур-да, орта чык!» дийди.</verse>
				<verse number="4">Онсоң олардан: «Канун боюнча Сабат гүни ягшылык этмек догрумы я-да яманлык? Бириниң җаныны халас этмек догрумы я-да өлдүрмек?» дийип сорады. Олардан сес чыкмады.</verse>
				<verse number="5">Иса төверегиндәкилере гахар билен бакып, оларың доңйүрекдигине гынанды. Яңкы адама: «Элиңи узат!» дийди. Ол хем элини узатды велин, эли долы сагалды.</verse>
				<verse number="6">Фарисейлер дашары чыкып, Исаны нәдип ёк этмелидиги барада Хиродың тарапдарлары билен маслахат гечирдилер.</verse>
				<verse number="7">Иса шәгиртлери билен көлүң якасына гитди. Җелиледен бир улы мәхелле хем Онуң ызына дүшүп гитди.</verse>
				<verse number="8">Онуң битирен ишлерини эшидип, Яхудыядан, Иерусалимден, Идумеядан, Иордан дерясының аңырсындан, Сур ве Сидон төвереклеринден улы мәхелле янына гелди.</verse>
				<verse number="9">Иса мәхелләниң ичинде гысылмазлык үчин, Өз шәгиртлерине бир гайыгы тайярлап гоймагы буюрды.</verse>
				<verse number="10">Иса энчеме адама шыпа берди, шонуң үчин хемме хассалар Оңа эллерини дегирҗек болуп, янына итеклешип гелйәрдилер.</verse>
				<verse number="11">Арвах-җын эеләнлер Исаны гөренлеринде, Онуң аягына йыкылып: «Сен Худайың Оглусың!» дийип гыгырярдылар.</verse>
				<verse number="12">Эмма Ол Өзүниң кимдигини хич киме айтмазлыгы берк табшырды.</verse>
				<verse number="13">Онсоң Иса дага чыкып, Өз сайлан адамларыны янына чагырды, олар Онуң янына бардылар.</verse>
				<verse number="14">Иса он ики адамы сайлап алып, олара ресуллар дийип ат берди. Онуң вагыз этмәге иберен, хассалары сагалдып, арвах-җынлары ковмага ыгтыяр берен бу он ики ресулы шулардыр: Симун – Иса оңа Петрус дийип ат берди,</verse>
				<verse number="15"></verse>
				<verse number="16"></verse>
				<verse number="17">Зебедейиң огуллары Якуп билен Ёханна – Иса олара Бованергес диен лакамы берди, (бу «Гөк гүррүлдисиниң огуллары» диймеги аңладяр),</verse>
				<verse number="18">онсоң Андрыс, Филип, Бартоломей, Матта, Томас, Алфейиң оглы Якуп, Таддей, ватанчы Симун</verse>
				<verse number="19">ве Иса хайынлык эден Юдас Искариот.</verse>
				<verse number="20">Соңра Иса бир өе барды. Ол ерде хем хемишекилер ялы, ене-де улы мәхелле йыгнанансоң, Исаның шәгиртлери билен нахар иймәге-де вагтлары болмады.</verse>
				<verse number="21">Исаның хоссарлары бу барада эшиденде: «Иса акылындан азашыпдыр» дийип, Оны әкитмәге гелдилер.</verse>
				<verse number="22">Иерусалимден гелен Төврат мугаллымлары болса: «Оны җынларың хөкүмдары Беелзебул эеләпдир! Ол арвах-җынлары Беелзебул аркалы ковуп чыкаряр» дийишйәрдилер.</verse>
				<verse number="23">Шонуң үчин Иса халкы янына чагырып, тымсаллар аркалы сөзе башлады: «Шейтан өз-өзүни нәдип ковуп чыкарсын?</verse>
				<verse number="24">Бир патышалыгың ичинде бөлүнишик болса, ол патышалык берк дуруп билмез.</verse>
				<verse number="25">Бир хоҗалыгың ичинде бөлүнишик болса, ол машгала берк дуруп билмез.</verse>
				<verse number="26">Шейтан өз-өзүне гаршы чыкып бөлүнсе, берк дуруп билмез, онуң соңуның гелдигидир.</verse>
				<verse number="27">Хич ким бир гүйчли адамың өйүне гирип, малыны талап билмез; өңүрти оны тутуп даңмалы болар, онсоң өйүни талар.</verse>
				<verse number="28">Сизе догрусыны айдярын: ынсанларың хемме гүнәлери, хер бир зада дил етирмелери багышланар.</verse>
				<verse number="29">Эмма Мукаддес Руха дил етирене асла багышланма ёкдур. Бу эбедилик гүнә болуп, онуң бойнундан асылар».</verse>
				<verse number="30">Иса муны: «Ол – арвах-җынлы» диенлери үчин айтды.</verse>
				<verse number="31">Онсоң Онуң эҗеси билен инилери гелди. Олар дашарда дуруп, Исаны чагырмак үчин, Онуң янына адам ибердилер.</verse>
				<verse number="32">Мәхелле Исаның дашыны алып отырды. Оңа: «Эҗең, инилериң ве уяларың дашарда Сени сораярлар» дийдилер.</verse>
				<verse number="33">Иса олара җогап берип: «Мениң эҗем, доганларым ким?» дийди.</verse>
				<verse number="34">Онсоң дашыны алып отуранлара середип: «Ине, Мениң эҗем, доганларым шулардыр!</verse>
				<verse number="35">Худайың ислегини ким берҗай этсе, шол Мениң доганым, уям хем эҗемдир» дийди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Иса көлүң якасында халка ене өвретмәге башлады. Дашына шейле улы мәхелләниң үйшендиги зерарлы көлдәки бир гайыга мүнүп отурды. Тутуш мәхелле болса көлүң якасында, гуры ерде дурды.</verse>
				<verse number="2">Иса олара тымсаллар аркалы көп затлар өвретди. Олара шу тымсалы гүррүң берди:</verse>
				<verse number="3">«Гулак асың! Бир дайхан экин экмәге чыкяр.</verse>
				<verse number="4">Экип йөркә, тохумларың бирнәчеси ёлуң үстүне дүшйәр ве гушлар гелип, оны чокярлар.</verse>
				<verse number="5">Бирнәчеси топрагы аз, дашлы ере дүшйәр. Топрагы чуң болмансоң, олар тиз гөгерйәр.</verse>
				<verse number="6">Йөне гүн гызанда, көклериниң ёкдугы зерарлы, олар солуп, гураярлар.</verse>
				<verse number="7">Бирнәче тохум тикенлериң арасына дүшйәр. Тикенлер өсүп, олары басяр. Шейлеликде, олар хасыл бермейәрлер.</verse>
				<verse number="8">Бирнәчеси-де говы ере дүшйәр. Олар өсүп, көпелип, кәбири отуз, кәбири алтмыш, кәбири хем йүз эссе хасыл берйәр».</verse>
				<verse number="9">Иса онсоң олара: «Эшитмәге гулагы бар адам эшитсин!» дийди.</verse>
				<verse number="10">Иса он ики шәгирди ве башга кәбир адамлар билен еке галанда, олар Ондан бу тымсалың манысыны сорадылар.</verse>
				<verse number="11">Иса олара шейле дүшүндирди: «Худайың Шалыгының сыры сизе берилди. Дашардакылара болса хемме зат тымсаллар аркалы айдыляр.</verse>
				<verse number="12">Шейдип „олар середип дурсалар-да, хич аңламаярлар, эшидип дурсалар-да, хич дүшүнмейәрлер; ёгсам Маңа тарап өврүлип багышланардылар“».</verse>
				<verse number="13">Иса олара шейле дийди: «Сиз бу тымсала дүшүнмейәрсиңизми? Онда башга тымсаллара нәхили дүшүнҗексиңиз?</verse>
				<verse number="14">Дайханың экйәни Худайың сөзүдир.</verse>
				<verse number="15">Кәбир адамлар ёлуң үстүне дүшен тохумлара меңзейәрлер. Олар сөзи эшидйәрлер, эмма йүреклерине экилен бу сөзи шобада шейтан алып гидйәр.</verse>
				<verse number="16">Бейлеки адамлар дашлы ере дүшен тохумлара меңзейәрлер. Олар сөзи эшидип, оны дессине шатлык билен кабул эдйәрлер.</verse>
				<verse number="17">Эмма оларда көк ёкдур, чыдамсыздыр. Бу сөз үчин мушакгат я-да ызарлама боланда, олар деррев имандан йүз дөндерерлер.</verse>
				<verse number="18">Башга бирлери тикенлериң арасына дүшен тохумлара меңзейәрлер. Олар сөзи эшидйәрлер,</verse>
				<verse number="19">эмма дүнйәниң гайгылары, баямак хөвеси ве башга мейиллер ара гирип, сөзи богяр, шонуң үчин сөз хасыл бермейәр.</verse>
				<verse number="20">Говы топрага дүшенлер болса, сөзи эшидип, оны кабул эдйәрлер ве кәбири отуз, кәбири алтмыш, кәбири хем йүз эссе хасыл берйәр».</verse>
				<verse number="21">«Чыраны хайсыдыр бир габың я-да чарпаяның ашагында гизлемек үчин гетирйәрлерми? Эйсем, оны чыраданың үстүнде гоймак үчин гетирмейәрлерми нәме?</verse>
				<verse number="22">Үсти ачылмаҗак гизлин зат, месе-мәлим болмаҗак яшырын зат ёкдур.</verse>
				<verse number="23">Эшитмәге гулагы бар адам эшитсин!» дийди.</verse>
				<verse number="24">Иса ене-де олара: «Эшидйәнлериңизе үнс бериң. Хайсы өлчег билен өлчесеңиз, сизе-де шол өлчег билен өлчелер. Хатда сизе хас-да көп берлер.</verse>
				<verse number="25">Кимде бар болса, оңа берлер, кимде ёк болса, онуң элиндәки хем алнар» дийди.</verse>
				<verse number="26">Онсоң Иса шейле дийди: «Худайың Шалыгы ере тохум сепйән адам ялыдыр.</verse>
				<verse number="27">Ол гиҗе ятяр, ирден туряр, эмма тохумың нәдип гөгеришини, өсүшини билмейәр.</verse>
				<verse number="28">Топрак өз-өзүнден хасыл берйәр. Өңүрти балдагы, соңра башы хем башдакы долы дәнелери етишйәр.</verse>
				<verse number="29">Хасыл бишенде, яңкы адам дессине орагы ише гиризйәр. Чүнки орак вагты гелендир».</verse>
				<verse number="30">Иса олара ене-де: «Худайың Шалыгыны нәмә меңзедели? Оны хайсы тымсал билен дүшүндирели?</verse>
				<verse number="31">Худайың Шалыгы горчица тохумы ялыдыр. Бу тохум ер йүзүнде экилйән әхли тохумларың иң майдасы болуп, экиленден соң өсүп, әхли өсүмликлерден белент боляр. Ол шейле улы шахалар чыкаряр велин, гушлар көлегесинде хөвүртгеләп билйәрлер» дийди.</verse>
				<verse number="32"></verse>
				<verse number="33">Иса халка дүшүнип билҗек дереҗесинде шунуң ялы көп тымсаллар аркалы гүррүң берйәрди.</verse>
				<verse number="34">Олара тымсалсыз хич зат айтмаярды, йөне еке галанларында, Өз шәгиртлерине әхли зады дүшүндирйәрди.</verse>
				<verse number="35">Шол гүн агшамара Иса шәгиртлерине: «Көлүң бейлеки тарапына гечелиң» дийди.</verse>
				<verse number="36">Шәгиртлер мәхелләни шол ерде галдырып, Исаны отуран гайыгында өзлери билен алып гитдилер. Оларың янында башга гайыклар хем барды.</verse>
				<verse number="37">Шол вагт гүйчли тупан туруп, толкунлар гайыга урлуп башлады-да, гайык сувдан долуп уграды.</verse>
				<verse number="38">Иса болса гайыгың ызкы тарапында бир яссыгы яссанып, уклап ятырды. Шәгиртлер Оны оярып: «Мугаллым, биз хеләк боляс! Бу Сениң первайыңа-да дәлми?» дийдилер.</verse>
				<verse number="39">Иса туруп, еле кәеди, Ол көле: «Сем бол! Бес эт!» дийди. Шонда ел ятды ве долы асудалык болды.</verse>
				<verse number="40">Иса шәгиртлерине: «Нәме үчин горкярсыңыз? Эйсем хениз-де иман эдеңзокмы? Эйсем иманыңыз шейле говшакмы?» дийди.</verse>
				<verse number="41">Олар гаты горкушып, бири-бирлерине: «Бу кимкә? Онуң сөзүне хатда елем, көлем гулак асяр!» дийишдилер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Иса билен шәгиртлери көлүң бейлеки кенарындакы герасалыларың юрдуна гелдилер.</verse>
				<verse number="2">Иса гайыкдан дүшен бадына, Оңа гонамчылыкдан чыкып гелйән бир адам душды. Бу адамы арвах-җын эеләпди.</verse>
				<verse number="3">Ол мазарларың арасында яшаярды. Оны хич ким хатда зынҗырлап хем саклап билмейәрди.</verse>
				<verse number="4">Онуң эл-аякларыны энчеме гезек зынҗырласалар-да, гандалласалар-да, ол зынҗырлары гырып, гандаллары бөлек-бөлек эдйәрди. Хич ким оны ёла гетирип билмезди.</verse>
				<verse number="5">Ол гиҗе-гүндиз гонамчылыкда, дагларда үзнүксиз гыгырып, өзүни даш билен яралар йөрерди.</verse>
				<verse number="6">Ол Исаны узакдан гөрүп, ылгап гелди-де, Онуң өңүнде дызына чөкүп, тагзым этди.</verse>
				<verse number="7">Батлы сес билен гыгырып: «Эй, Иса! Эй, Бейик Худайың Оглы, мениң билен нәме ишиң бар? Ялбарян, Худайың хакы үчин мени гынама!» дийди.</verse>
				<verse number="8">Себәби Иса оңа: «Эй, арвах-җын, бу адамдан чык» дийипди.</verse>
				<verse number="9">Онсоң Иса арвах-җындан: «Адың нәме?» дийип сорады. Ол хем: «Адым Гошун, чүнки биз көплүкдирис» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="10">Өзлерини бу месгенден ковуп гойбермезлиги үчин, олар Иса көп ялбардылар.</verse>
				<verse number="11">Шол ердәки дагың этегинде уллакан бир доңуз сүрүси отлап йөрди.</verse>
				<verse number="12">Арвах-җынлар Иса ялбарып: «Бизи шол доңузларың арасына гойбер, оларың ичине гирели» дийдилер.</verse>
				<verse number="13">Иса олара ругсат берди. Арвах-җынлар чыкып, доңузлара гирдилер. Шонда ики мүңе голай доңуздан ыбарат бу сүри учутдан ашак зыңып, көлде пайырдашып гарк болды.</verse>
				<verse number="14">Доңуз чопанлары болса гачып гидип, шәхерлердир обалара бу ваканы хабар бердилер. Халайык нәме боланыны гөрмәге гелди.</verse>
				<verse number="15">Олар Исаның янына геленлеринде, бир гошун арвах-җын эелән адамың инди эгин-эшикли отураныны, акылының хем ериндедигини гөрүп горкдулар.</verse>
				<verse number="16">Ваканы гөренлер арвах-җын эелән адама ве доңузлара нәме боландыгы хакында халка гүррүң бердилер.</verse>
				<verse number="17">Онсоң халк өзлериниң юрдундан гитмеги үчин, Иса ялбармага башлады.</verse>
				<verse number="18">Иса гайыга мүненде, арвах-җындан халас болан адам Ондан Өзи билен гитмәге ругсат сорап ялбарды.</verse>
				<verse number="19">Эмма Иса муңа ругсат бермеди. Оңа: «Өйүңе, өзүңкилериң арасына гит, Реббиң сениң үчин нәмелер эдендигини, саңа нәхили рехим-шепагат гөркезендигини олара гүррүң бер» дийди.</verse>
				<verse number="20">Ол хем гидип, Исаның өзүне эден ягшылыгының барыны Декаполисде җар этмәге башлады. Хеммелер муңа хайран галды.</verse>
				<verse number="21">Иса гайык билен ене бейлеки кенара геченде, дашына улы мәхелле үйшди. Иса көлүң кенарындады.</verse>
				<verse number="22">Синагога ёлбашчыларындан Яйрус атлы бир адам гелди. Ол Исаны гөрүп, Онуң аягына йыкылды.</verse>
				<verse number="23">Оңа көп ялбарып: «Мениң гызҗагазым өлүм яссыгында ятыр. Гел-де, эллериңи онуң үстүнде гой, сагалып яшасын!» дийди.</verse>
				<verse number="24">Иса бу адам билен гитди. Ызына дүшүп гелйән улы мәхелле Оны хер яндан гысып-говруп барярды.</verse>
				<verse number="25">Ол ерде он ики йылдан бәри ган акмасы болан бир аял хем барды.</verse>
				<verse number="26">Ол көп эҗир чекип, энчеме лукманлара гөрнүп, бар-ёгуны харч эдипди, йөне хич хайыр тапман, гайтам, ягдайы хас бетерлешипди.</verse>
				<verse number="27">Бу аял Иса хакда айдылян затлары эшидип, мәхелләниң ичи билен Онуң арка тарапындан гелди ве донуна элини дегирди.</verse>
				<verse number="28">Чүнки ол ичинден: «Диңе донуны эллесем-де, сагаларын» дийип ойланярды.</verse>
				<verse number="29">Шол вагтың өзүнде онуң ган акмасы кесилди. Аял дердинден сапланандыгыны беденинде дуйды.</verse>
				<verse number="30">Иса Өзүнден бир гүйҗүң чыкандыгыны шобада дуюп, көпчүлиге тарап өврүлип: «Донума ким элини дегирди?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="31">Шәгиртлери Оңа: «Сен Өзүңи гысып-говруп гелйән мәхелләни гөрйәрсиң-ә! Онсоң нәдип: „Маңа ким элини дегирди?“ дийип сораярсың?» дийдилер.</verse>
				<verse number="32">Эмма Иса муны эдени гөрҗек болуп, даш-төверегине середйәрди.</verse>
				<verse number="33">Өзүне нәме боландыгыны биленден соң, яңкы аял горкуп, титрәп гелди. Исаның аягына йыкылып, Оңа әхли хакыкаты айдып берди.</verse>
				<verse number="34">Иса оңа: «Эй, начар, иманың саңа шыпа берди. Саг-аман гит, дердиңден саплан» дийди.</verse>
				<verse number="35">Ол бу сөзлери айдып дурка, синагога баштутанының өйүнден бирнәче адам гелип: «Гызың өлди. Нәме үчин Мугаллымы артыкмач биынҗалык эдйәрсиң?» дийди.</verse>
				<verse number="36">Иса муны эшиден бадына, синагога баштутанына: «Горкма, диңе иман эт!» дийди.</verse>
				<verse number="37">Иса Петрусдан, Якупдан ве онуң доганы Ёханнадан башга хич киме Өзи билен гитмәге ругсат этмеди.</verse>
				<verse number="38">Синагога баштутанының өйүне геленлеринде, Иса башагайлыгы, аглашып, дады-перят эдип отуранлары гөрди.</verse>
				<verse number="39">Ичери гирип, олара: «Нәме үчин дады-перят эдип, аглашып отырсыңыз? Чага өленок, ол диңе уклап ятыр» дийди.</verse>
				<verse number="40">Олар болса Онуң үстүнден гүлдүлер. Эмма Иса хеммәни дашарда гоюп, диңе чаганың эне-атасыны ве Өзи билен геленлери алып, онуң ятан отагына барды.</verse>
				<verse number="41">Чаганың элинден тутуп, оңа: «Талита кум!» дийди. Бу болса «Гызҗагаз, саңа диййәрин: Тур!» диймекдир.</verse>
				<verse number="42">Гыз дессине еринден галып йөрәп башлады. Ол он ики яшындады. Муны гөренлериң әхлиси гаты гең галды.</verse>
				<verse number="43">Иса олара муны хич киме билдирмезлиги берк табшырып, гыза нахар бермеклерини буюрды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">Иса ол ери ташлап, Өз догдук меканына гитди. Шәгиртлери хем Онуң ызына дүшүп гитдилер.</verse>
				<verse number="2">Сабат гүни Иса синагогада халка өвретмәге башлады. Онуң айдян затларыны эшиден көп адамлар хайран галып: «Бу Адам мунча зады ниреден өврендикә? Оңа бейле даналыгы ким бердикә? Ол нәдип бейле мугҗызалары гөркезмеги башарярка?</verse>
				<verse number="3">Ол Меръемиң нечҗар оглы дәлми? Ёгса-да Ол Якуп, Ёсе, Яхуда ве Симун дагың доганы дәлми нәме? Онуң уялары-да бизиң арамызда яшаярлар ахыры!» дийшип, Исаның болшундан нәгиле болдулар.</verse>
				<verse number="4">Онсоң Иса олара: «Пыгамбериң диңе өз догдук юрдунда, гарындашларының арасында ве өйүнде гадыры ёкдур» дийди.</verse>
				<verse number="5">Ол бирнәче хассаның башына элини гоюп сагалтмакдан башга ол ерде хич бир мугҗыза гөркезип билмеди.</verse>
				<verse number="6">Иса оларың имансыздыгына гең галды. Шондан соң Иса төверекдәки обалара айланып вагыз этди.</verse>
				<verse number="7">Иса он ики шәгирдини янына чагырып, олары ики-икиден ёлламага башлады ве олара арвах-җынларың үстүнден ыгтыяр берди.</verse>
				<verse number="8">Олара шейле буйрук берди: «Ёл үчин яныңыза хасадан башга хич зат алмаң. Не чөрек, не торба, не-де гушагыңызда пул – хич зат болмасын.</verse>
				<verse number="9">Аягыңыза чарык гейиң, эгниңизе артыкмач эшик алмаң».</verse>
				<verse number="10">Иса ене олара: «Хайсы өе барсаңыз, гайдянчаңыз шол өйде болуң.</verse>
				<verse number="11">Эгер адамлар сизи кабул этмеселер, диңлемеселер, ол ерден чыкып баряркаңыз, олара гаршы шаятлык хөкмүнде аякларыңызың тозуны какың» дийди.</verse>
				<verse number="12">Шунлук билен, олар ёла дүшдүлер ве әхли адамлары тоба чагырып, вагыз этмәге башладылар.</verse>
				<verse number="13">Олар көп арвах-җынлары ковуп чыкардылар, энчеме хассалара яг гуюп, олара шыпа бердилер.</verse>
				<verse number="14">Болуп гечйән затлары Хирод патыша-да эшитди, себәби Исаның ат-овазасы ил арасына яйрапды. Кәбир адамлар: «Яхя чүмдүриҗи өлүмден дирелипдир. Ол шол себәпли бу мугҗызалары гөркезип билйәр» диййәрдилер.</verse>
				<verse number="15">Бейлекилер болса: «Бу – Ыляс», кәбирлери-де: «Бу өңки пыгамберлериң бири ялы пыгамбердир» дийишйәрдилер.</verse>
				<verse number="16">Хирод булары эшидип: «Мениң башыны чапдыран Яхям дирелипдир!» дийди.</verse>
				<verse number="17">Хирод доганы Филипиң аялы Хиродия өйленипди. Яхя болса Хирода: «Сениң өз доганыңың аялына өйленмегиң догры дәл» дийипди. Шонуң үчин Хирод адам иберип, Яхяны тутдурыпды, онуң эл-аягыны гандаллап, зындана салдырыпды.</verse>
				<verse number="18"></verse>
				<verse number="19">Шейлеликде, Хиродия Яхя гаршы йүрегинде кине саклап, оны өлдүрмек ислейәрди, йөне бу элинден гелмейәрди.</verse>
				<verse number="20">Себәби Хирод Яхяның догры хем мукаддес адамдыгыны билип, ондан хедер этди ве оны горады. Оны диңледигиче, ховсала дүшйәрди, эмма шонда-да хөвес билен диңләрди.</verse>
				<verse number="21">Бир гүни аматлы пурсат габат гелди. Хирод өз доглан гүни мынасыбетли көшк эмелдарларыны, мүңбашылары ве Җелиләниң танымал адамларыны чагырып, той тутды.</verse>
				<verse number="22">Хиродияның гызы ичери гирип, танс эдип, Хиродың ве онуң мыхманларының гөвнүни чаглады. Патыша гыза: «Ислән задыңы диле, саңа берейин» дийди.</verse>
				<verse number="23">Онсоң ант ичип, патыша ене-де: «Менден нәме дилегиң болса айт, шалыгымың ярысы-да болса, саңа берерин» дийди.</verse>
				<verse number="24">Гыз хем дашары чыкып эҗесинден: «Нәме диләйин?» дийип сорады. Ол хем: «Яхя чүмдүриҗиниң башыны» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="25">Гыз дессине патышаның янына ылгап гелди-де: «Хәзириң өзүнде Яхя чүмдүриҗиниң башыны бир табакда гоюп, маңа бермегиңи ислейәрин» дийди.</verse>
				<verse number="26">Патыша гаты тукатланды, эмма мыхманларың янында ант иченсоң, гызың дилегини битирмән, ызына гайтармак ислемеди.</verse>
				<verse number="27">Дессине бир җеллады ёллап, Яхяның башыны гетирмеги буюрды. Җеллат барып, зынданда Яхяның башыны чапды.</verse>
				<verse number="28">Чапылан башы бир табакда гетирип, гыза берди. Гыз-да оны эҗесине элтип берди.</verse>
				<verse number="29">Яхяның шәгиртлери муны эшидип, онуң җеседини әкитдилер ве оны бир мазарда җайладылар.</verse>
				<verse number="30">Ресуллар Исаның янына йыгнанып, әхли эден ишлери, халка өвреден затлары барада Оңа хабар бердилер.</verse>
				<verse number="31">Иса олара: «Гелиң, еке өзүмиз бир чола ере гидип, бираз дем-дынч алалың» дийди. Гелип-гидйәнлериң көплүгинден яңа, оларың нахар эдинмәге-де эллери дегмейәрди.</verse>
				<verse number="32">Онсоң олар гайыга мүнүп, еке өзлери бир чола ере гитдилер.</verse>
				<verse number="33">Гидип баряркалар, халайык олары гөрүп танады. Шонда әхли шәхерлерден адамлар пыяда ёла дүшдүлер ве хайдашып, ол ере олардан өң бардылар.</verse>
				<verse number="34">Иса гайыкдан дүшенде, улы мәхелләни гөрүп, олара хайпы гелди, себәби олар чопансыз гоюнлар ялыды. Шонуң үчин олара көп затлары өвретмәге башлады.</verse>
				<verse number="35">Вагт гиҗигенден соң, шәгиртлер Исаның янына гелип: «Бу бир чола ер, вагт хем гиҗикди.</verse>
				<verse number="36">Халкы гойбер, төверекдәки обалара гидип, өзлерине иймәге зат сатын алсынлар» дийдилер.</verse>
				<verse number="37">Эмма Иса: «Олара иймәге зады сиз бериң» дийди. Олар: «Эйсем биз ики йүз күмүш теңңәни чөреге сарп эдип, олара ийдирелими?» дийдилер.</verse>
				<verse number="38">Иса олардан: «Барың, гөрүң, нәче чөрегиңиз бар?» дийип сорады. Гөренлеринден соң олар: «Бәш чөрек билен ики балыгымыз бар» дийдилер.</verse>
				<verse number="39">Шонда олара хемме адамлары топар-топар эдип, отуң үстүнде отуртмагы буюрды.</verse>
				<verse number="40">Шейлеликде, олар йүз-йүзден, элли-эллиден топар-топар болуп отурдылар.</verse>
				<verse number="41">Иса бәш чөрек билен ики балыгы алып, гөзлерини гөге дикип шүкүр этди ве чөреклери бөлүшдирип, халка пайлар ялы, шәгиртлерине берди. Ики балыгы-да оларың хеммесине пайлады.</verse>
				<verse number="42">Хеммелер ийип дойдулар.</verse>
				<verse number="43">Шәгиртлер артан чөрек бөлеклерини, балыкларың овнукларыны йыгнап, он ики себеди долдурдылар.</verse>
				<verse number="44">Чөреклери иен эркеклериң саны бәш мүң адамды.</verse>
				<verse number="45">Иса халкы өйлерине уградып дурка, шәгиртлерине гайыга мүнүп, Өзүнден өң бейлеки кенардакы Бетсайда гечмеклерини буюрды.</verse>
				<verse number="46">Иса олар билен хошлашандан соң, Худая дога этмек үчин дага чыкды.</verse>
				<verse number="47">Агшам дүшенде, гайык көлүң ортасындады, Исаның болса еке Өзи кенардады.</verse>
				<verse number="48">Иса оларың гайыгы кынлык билен күрекләп баряндыкларыны гөрди, себәби ел оларың гаршысындан өвүсйәрди. Даңдана голай Иса көлде сувуң йүзүнден йөрәп, олара тарап гелди ве янларындан гечип гитҗек болды.</verse>
				<verse number="49">Эмма олар Онуң сувуң йүзүнден йөрәп гелйәнини гөренлеринде, гөзлерине арвах гөрүнйәндир өйдүп гыгырышдылар.</verse>
				<verse number="50">Хеммелер Оны гөрүп горкдулар. Эмма Иса дессине олара сөз гатып: «Бу – Мен, горкмаң! Догумлы болуң!» дийди.</verse>
				<verse number="51">Онсоң оларың янына гайыга мүнди, ел хем ятды. Олар хас бетер геңиргенишип хайран галдылар.</verse>
				<verse number="52">Олар хенизем чөрекли мугҗыза дүшүнмәндилер, бу оларың аңына барып етенокды.</verse>
				<verse number="53">Олар көлүң бейлеки тарапына гечип, Гиннесарете гелип етдилер ве ол ерде гайыгы багладылар.</verse>
				<verse number="54">Гайыкдан дүшен батларына халк Исаны танады.</verse>
				<verse number="55">Адамлар ылгашып, шол төверекдәки ерлере бойдан-баша айландылар ве хассаларыны дүшеклери билен Исаның янына гетирдилер. Олар хер сапар Исаның ниредедигини эшитселер, хассаларыны шол ере гетирип башладылар.</verse>
				<verse number="56">Иса нирә барса, оба болсун, шәхер болсун я-да шәхерче, адамлар хассалары мейданларда ятырып, диңе донуның сыйына эллерини дегирмәге ругсат этсин дийип, Оңа ялбарярдылар. Оңа эл дегренлериң хеммеси-де шыпа тапярды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">Иерусалимден гелен фарисейлер билен бирнәче Төврат мугаллымлары Исаның дашына үйшдүлер.</verse>
				<verse number="2">Олар Исаның шәгиртлеринден кәбириниң элини ювман нахар ийип, яхудыларың дессурыны бозандыгыны гөрдүлер.</verse>
				<verse number="3">Фарисейлер билен әхли яхудылар ата-бабаларындан галан дессур боюнча эллерини оңат ювмаздан нахар иймейәрдилер.</verse>
				<verse number="4">Базардан геленлеринде-де, ювунман хич зат иймейәрдилер. Шейле-де кәсе, гап-чанак, газанлары тәмизлемек ялы дессурлары хем саклаярдылар.</verse>
				<verse number="5">Шонуң үчин фарисейлер билен Төврат мугаллымлары Исадан: «Нәме үчин Сениң шәгиртлериң ата-бабаларымыздан галан адата эермейәрлер? Нәме үчин эллерини ювман нахар иййәрлер?» дийип сорадылар.</verse>
				<verse number="6">Иса олара: «Ишая пыгамбер сиз икийүзлүлер хакда җайдар пыгамберлик эдипдир! Онда шейле язылан: „Бу халк Мени дилинде хорматлаяр, эмма йүреклери Менден узакдадыр.</verse>
				<verse number="7">Бидерек ере Маңа сежде эдйәрлер, таглымат дийип өвредйәнлери ынсан буйрукларыдыр“.</verse>
				<verse number="8">Сиз ынсан дәп-дессурларына эерип, Худайың буйругыны терк эдйәрсиңиз» дийди.</verse>
				<verse number="9">Иса ене олара шейле дийди: «Өз адатларыңызы берҗай этмек үчин, сиз Худайың буйрукларындан йүз дөндермегиң оңат ёлуны тапыпсыңыз!</verse>
				<verse number="10">Муса: „Ата-энеңе хормат гой“ ве „Атасына я-да энесине гарган адам өлүме хөкүм эдилсин“ дийип буйрупды.</verse>
				<verse number="11">Эмма сиз кимдир бириниң эне-атасына: „Мен сизе көмек эдип билҗек дәл. Сизе бермеги ниет эден затларым корбандыр“ (корбан – „Худая садака“ диймеги аңладяр) дийип айтмагыны догры хасаплаярсыңыз, шунлукда, сиз оңа өз ата-энесине көмек бермеги гадаган эдйәрсиңиз.</verse>
				<verse number="12"></verse>
				<verse number="13">Шейдип, сиз несилден-несле галдырян адатларыңызың хатырасына Худайың сөзүни пуҗа чыкарярсыңыз. Башга-да шуңа меңзеш көп затлары эдйәрсиңиз».</verse>
				<verse number="14">Ол мәхелләни ене янына чагырып, олара: «Хеммәңиз Мени диңләң хем дүшүниң.</verse>
				<verse number="15">Адамың ичине гирйән хич бир зат оны мурдар эдип билмез. Адамы мурдар эдйән затлар онуң өз ичинден чыкяндыр» дийди.</verse>
				<verse number="16"></verse>
				<verse number="17">Ол мәхелләниң янындан айрылып, өе гиренде, шәгиртлери Ондан бу тымсалың манысыны сорадылар.</verse>
				<verse number="18">Иса олара: «Эйсем, сиз хем дүшүнеңзокмы? Адамың ичине гирен хич бир задың оны мурдар этмейәндигини билмейәрсиңизми?</verse>
				<verse number="19">Булар адамың йүрегине дәл-де, гарнына гирйәр, ол ерден-де дашары чыкяр» дийип җогап берди. Шейле диймек билен, Иса әхли иймитлериң тәмиздигини ыглан этди.</verse>
				<verse number="20">Ол ене: «Адамы мурдар эдйән онуң өз ичинден чыкян затлардыр.</verse>
				<verse number="21">Чүнки ичден, адамың йүрегинден эрбет пикирлер, азгынлык, огурлык, ганхорлык, зынахорлык, ачгөзлүк, яманлык, хиле, ахлаксызлык, гөриплик, сөгүнч, текепбирлик ве акмаклык чыкяр.</verse>
				<verse number="22"></verse>
				<verse number="23">Бу эрбет затларың әхлиси ичден чыкып, адамы мурдар эдйәр» дийди.</verse>
				<verse number="24">Иса ол ерден чыкып, Сур шәхериниң төверегине гитди. Ол бир өе барды ве хич кимиң бу барада билмегини ислемейәрди, йөне муны гизлин саклап билмеди.</verse>
				<verse number="25">Кичиҗик гызыны арвах-җын эелән бир аял Иса хакдакы хабарлары эшиден бадына гелип, Онуң аягына йыкылды.</verse>
				<verse number="26">Ол аялың аслы Сирияның Финикия үлкесинден болуп, ол яхуды дәлди. Ол гызындан арвах-җыны ковуп чыкармагыны сорап, Иса ялбарды.</verse>
				<verse number="27">Иса оңа: «Гой, өңүрти чагалар дойсун. Чагаларың чөрегини алып, итлере зыңмак догры дәлдир» дийди.</verse>
				<verse number="28">Аял хем: «Хава, Агам! Йөне итлер хем чагаларың сачак башында дөкен чөрек овунтыкларындан иййәндир» дийди.</verse>
				<verse number="29">Иса оңа: «Бу сөзүң үчин, бар, гидибер, арвах-җын сениң гызыңдан чыкды» дийди.</verse>
				<verse number="30">Аял өйүне баранда, гызының арвах-җындан халас болуп, дүшегинде ятаныны гөрди.</verse>
				<verse number="31">Онсоң Иса Сур ве Сидон этрапларындан гайдып, Декаполис себитлериниң үсти билен Җелиле көлүне гелди.</verse>
				<verse number="32">Исаның янына кер хем пелтек бир адамы гетирип, онуң башына элини гоймагыны сорап, Оңа ялбардылар.</verse>
				<verse number="33">Иса ол адамы мәхелләниң ичинден бир чете чыкарып, бармакларыны онуң гулакларына сокды, түйкүрип, онуң дилине элини дегирди.</verse>
				<verse number="34">Онсоң гөге бакып, улудан демини алды-да: «Эффата!», ягны «Ачыл» дийди.</verse>
				<verse number="35">Яңкы адамың гулаклары шобада ачылып, дили дүрс геплемәге башлады.</verse>
				<verse number="36">Иса муны гөренлере бу барада хич киме айтмазлыгы табшырды. Эмма Ол нәче көп табшырса, олар бу хабары шонча-да көп яйратдылар.</verse>
				<verse number="37">Халк чакданаша геңиргенишип: «Ол әхли задың хөтдесинден гелйәр, хатда керлериң гулагыны, лалларың дилини ачяр» дийишйәрди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">Шол гүнлер ене бир улы мәхелле йыгнанды. Оларың иймәге хич затлары болмансоң, Иса шәгиртлерини янына чагырып, олара:</verse>
				<verse number="2">«Бу мәхеллә хайпым гелйәр! Булар үч гүн бәри Мениң янымда, иймәге хем хич затлары ёк.</verse>
				<verse number="3">Булары өйлерине ач гойберсем, ёлда ысгындан гачарлар. Оларың кәбири узак ерден гелипдир» дийди.</verse>
				<verse number="4">Шәгиртлери Ондан: «Бу чөллүкде олары дойрар ялы чөреги ниреден тапып боларка?» дийип сорадылар.</verse>
				<verse number="5">Иса: «Нәче чөрегиңиз бар?» дийип, оларың өзлеринден сорады. Олар: «Еди саны» дийип җогап бердилер.</verse>
				<verse number="6">Онсоң Иса мәхеллә ерде отурмагы буюрды. Еди чөреги алып, шүкүр эденинден соң, бөлүшдирди-де, пайламак үчин шәгиртлерине берди. Олар хем булары мәхеллә пайладылар.</verse>
				<verse number="7">Оларың бираз балыклары хем барды. Иса шүкүр эденинден соң, олары хем пайламагы буюрды.</verse>
				<verse number="8">Хеммелер ийип дойдулар, артып галан бөлеклери йыгнап, еди себеди долдурдылар.</verse>
				<verse number="9">Иенлер дөрт мүңе голай адамды. Онсоң Иса олары угратды.</verse>
				<verse number="10">Өзи болса дессине шәгиртлери билен гайыга мүнүп, Далманута себитлерине гитди.</verse>
				<verse number="11">Фарисейлер гелип, Иса билен җеделлешмәге башладылар. Оны сынаҗак болуп, гөкден бир гудратлы аламат гөркезмегини талап этдилер.</verse>
				<verse number="12">Ол хем ах чекип: «Нәме үчин бу несил аламат талап эдйәр? Сизе догрусыны айдярын, бу несле хич бир аламат гөркезилҗек дәлдир» дийди.</verse>
				<verse number="13">Иса оларың янындан гитди ве ене гайыга мүнүп, бейлеки кенара гечди.</verse>
				<verse number="14">Шәгиртлери чөрек алмагы унудан экенлер. Гайыкда янларында диңе екеҗе чөрек барды.</verse>
				<verse number="15">Иса олара: «Хүшгәр болуң! Фарисейлер билен Хиродың хамырмаясындан әгә болуң» дийип, дуйдурыш берди.</verse>
				<verse number="16">Олар болса өзара чекелешип: «Иса муны бизиң чөрегимизиң ёкдугы үчин айдяр» дийишйәрдилер.</verse>
				<verse number="17">Иса оларың нәме дийишйәндиклерини билип, олардан: «Нәме үчин чөрегимиз ёк дийшип чекелешйәрсиңиз? Сизиң энтегем акылыңыз етенокмы, дүшүнмейәрсиңизми? Йүрегиңиз шейле гатымы?</verse>
				<verse number="18">Гөзли болуп, гөрмейәрсиңизми? Гулаклы болуп, эшитмейәрсиңизми? Болуп гечен затлар ядыңыза дүшмейәрми?</verse>
				<verse number="19">Мен бәш чөреги бәш мүң адама бөлүп пайланымда, галан дөвүмлерден нәче себет долдурыпдыңыз?» дийип сорады. Олар: «Он ики» дийип җогап бердилер.</verse>
				<verse number="20">Иса ене: «Еди чөреги дөрт мүң адама бөлүп пайланымда, артып галаны нәче себет болупды?» дийип сорады. Олар: «Еди» дийдилер.</verse>
				<verse number="21">Шонда Иса олара: «Энтек хем дүшүнмейәрсиңизми?» дийди.</verse>
				<verse number="22">Онсоң Иса билен шәгиртлери Бетсайда гелдилер. Ол ерде Исаның янына бир көр адамы гетирдилер ве оңа элини дегирмегини сорап, Оңа ялбардылар.</verse>
				<verse number="23">Иса көр адамың элинден тутуп, оны обаның дашына чыкарды. Иса онуң гөзлерине түйкүрип, эллерини онуң башына гоюп: «Бир зат гөрйәрсиңми?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="24">Көр башыны галдырып: «Адамлары гөрйәрин, олар йөрәп барян агачлар ялы болуп гөрүнйәр» дийди.</verse>
				<verse number="25">Иса ене-де эллерини онуң гөзлерине гойды. Көр чиңерилип серетди, шыпа тапып, бар зады айдың гөрди.</verse>
				<verse number="26">Иса: «Оба гирме » дийип, оны өйүне иберди.</verse>
				<verse number="27">Иса шәгиртлери билен Кайсария-Филип шәхериниң голайындакы обалара гитди. Ёлда Иса шәгиртлеринден: «Адамлар Маңа ким диййәрлер?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="28">Шәгиртлери: «Кәбирлери Яхя чүмдүриҗи, кәбирлери Ыляс, башга бирлери-де – пыгамберлерден бири диййәрлер» дийип җогап бердилер.</verse>
				<verse number="29">Иса олардан: «Сиз Маңа ким диййәрсиңиз?» дийип сорады. Петрус: «Сен Месих сиң» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="30">Шонда Иса олара Өзи хакында хич киме хич зат айтмазлыгы табшырды.</verse>
				<verse number="31">Онсоң Иса шәгиртлерине Ынсан Оглуның көп гөргүлер гөрмелидиги, яшулулар, ёлбашчы руханылар, Төврат мугаллымлар тарапындан рет эдилмелидиги, өлдүрилмелидиги ве үч гүнден соң дирелмелидиги хакында өвретмәге башлады.</verse>
				<verse number="32">Ол бу сөзлери ачык айтды. Петрус болса Оны бир чете чекип, Онуң айданларына гаршы чыкмага башлады.</verse>
				<verse number="33">Эмма Иса өврүлип, шәгиртлерине серетди ве Петруса: «Чекил өңүмден, шейтан! Сен Худайың ишлерини дәл-де, ынсан ишлери хакда ойланярсың» дийип кәеди.</verse>
				<verse number="34">Иса шәгиртлери билен бирликде мәхелләни-де янына чагырып, олара шейле дийди: «Ким Мениң ызыма эермек ислейән болса, өзүни инкәр этсин-де, хачыны алып ызыма дүшсүн.</verse>
				<verse number="35">Ким җаныны халас этмек ислесе, оны йитирер, йөне ким җаныны Мениң ве Хош Хабарың угрунда йитирсе, оны халас эдер.</verse>
				<verse number="36">Ынсан тутуш дүнйәни газаныбам, җанындан махрум болса, оңа нәме пейдасы бар?</verse>
				<verse number="37">Ынсан өз җанына дерек нәме берип билер?</verse>
				<verse number="38">Бу бивепа, гүнәкәр неслиң арасында ким Менден ве Мениң сөзлеримден утанса, Ынсан Оглы-да Атасының шөхратында мукаддес перишделери билен гелен махалы ондан утанар».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">Иса олара шейле дийди: «Сизе догрусыны айдярын: бу ерде дуранларың кәбири Худайың Шалыгының гудрат билен гелйәнини гөрмезден өлмезлер».</verse>
				<verse number="2">Алты гүнден соң Иса янына диңе Петрусы, Якубы ве Ёханнаны алып, бир бейик дагың үстүне чыкды. Шол ерде оларың гөзүниң алнында Онуң кешби үйтгеди.</verse>
				<verse number="3">Онуң эгинбашы гөзүңи гамашдырып барян ап-ак реңке өврүлди велин, ер йүзүнде хич ким оны бейле агардып билҗек дәлди.</verse>
				<verse number="4">Шонда шәгиртлере Ыляс билен Муса гөрүнди. Олар Иса билен геплешип дурдулар.</verse>
				<verse number="5">Петрус Иса: «Мугаллым! Бизе бу ерде болмак якымлы, гел, үч чадыр дикели: бири – Саңа, бири – Муса, бири – Ыляса» дийди.</verse>
				<verse number="6">Гаты горкандыклары үчин, Петрус нәме диййәнини өзи хем биленокды.</verse>
				<verse number="7">Шол вагт бир булут гелип, оларың үстүни өртди. Булутдан: «Бу Мениң сөвер Оглумдыр! Оңа гулак асың» диен бир оваз гелди.</verse>
				<verse number="8">Бирденкә шәгиртлер даш-төверегине серетдилер, эмма өз янларында Исадан башга хич киме гөзлери дүшмеди.</verse>
				<verse number="9">Онсоң дагдан инип гелйәркәлер, Иса олара Ынсан Оглы өлүмден дирелйәнчә, бу гөрен затларыны хич киме айтмазлыгы буюрды.</verse>
				<verse number="10">Шәгиртлер Онуң бу сөзүни йүреклеринде саклап, өлүмден дирелмегиң нәме аңладяндыгы барада бири-бирлеринден сораярдылар.</verse>
				<verse number="11">Олар Исадан: «Нәме үчин Төврат мугаллымлары өңүрти Ыляс гелмелидир диййәрлер?» дийип сорадылар.</verse>
				<verse number="12">Иса хем олара: «Догрудан-да, өңүрти Ыляс гелип, әхли зады дүзетмели. Эмма Ынсан Оглуның көп гөрги гөрүп, рет эдилмелидиги хакында хем язылан ахырын.</verse>
				<verse number="13">Мен сизе шуны айдярын: Ыляс бирвагт гелди ве ол хакда язылышы ялы, оңа ислән затларыны этдилер» дийди.</verse>
				<verse number="14">Олар бейлеки шәгиртлериң янына геленлеринде, оларың дашына үйшүп дуран улы мәхелләни гөрдүлер. Төврат мугаллымларың кәбири шәгиртлер билен җеделлешип дурды.</verse>
				<verse number="15">Тутуш мәхелле Исаны гөрен бадына, гең галды ве хеммелер дессине ылгашып гелип, Оңа салам бердилер.</verse>
				<verse number="16">Иса адамлардан: «Булар билен нәме хакда җеделлешйәрсиңиз?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="17">Мәхелләниң ичинден бири Оңа: «Мугаллым! Сениң яныңа оглумы гетирдим. Арвах-җын ол геплемез ялы, онуң дилини баглады.</verse>
				<verse number="18">Арвах-җын оны тутанда ере уряр. Оглан агзыны көпүрҗикледип, дишлерини гыҗырдадып гатап галяр. Сениң шәгиртлериңден оглумдан арвах-җыны ковуп чыкармакларыны хайыш этдим, йөне олар башармады» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="19">Иса олара: «Эй, имансыз несил, Мен хачана ченли сизиң билен болайын? Хачана ченли сизе чыдайын? Огланы Мениң яныма гетириң» дийди.</verse>
				<verse number="20">Олар оны Исаның янына гетирдилер. Арвах-җын Исаны гөрен бадына, огланы гаты силтерледи. Оглан ере язылып, агзыны көпүрҗикледип, тогаланмага башлады.</verse>
				<verse number="21">Иса огланың какасындан: «Мунуң бейле боланына нәче вагт болды?» дийип сорады. Какасы: «Чагалыгындан бәри шейле.</verse>
				<verse number="22">Арвах-җын оны хеләклеҗек болуп, телим гезек ода, сува атды. Гайрат эт-де, башардыгыңдан көмек эт, бизе хайпың гелсин!» дийди.</verse>
				<verse number="23">Иса оңа: «Башардыгыңдан диймәң нәме? Иман эдйән үчин хемме зат мүмкиндир!» дийди.</verse>
				<verse number="24">Шобада огланың какасы аглап: «Иман эдйәрин, имансызлыгымы еңмәге көмек эт!» дийип гыгырды.</verse>
				<verse number="25">Иса мәхелләниң ылгашып гелйәнини гөренде, арвах-җына кәйәп: «Эй, керлик хем лаллык рухы! Саңа буюрярын, огланың ичинден чык, оңа гайдып гирме!» дийди.</verse>
				<verse number="26">Арвах-җын гыгырып, огланы хас бетер силтерледи-де, ондан чыкды. Оглан өлене меңзейәрди, шонуң үчин ол ердәкилериң көпүси: «Ол өлди» дийишйәрди.</verse>
				<verse number="27">Эмма Иса огланың элинден тутуп галдырды, ол хем еринден турды.</verse>
				<verse number="28">Иса өе гиренден соң, шәгиртлери өзли-өзлерикә Ондан: «Биз нәме үчин арвах-җыны чыкарып билмедик?» дийип сорадылар.</verse>
				<verse number="29">Иса олара: «Бу хили арвах-җынлары Худая дога-дилег этмекден башга хич зат билен чыкарып болян дәлдир» дийди.</verse>
				<verse number="30">Олар ол ерден чыкып, Җелиләниң үстүнден гечдилер. Иса өзлериниң ниредедиклерини хич кимиң билмегини ислемейәрди.</verse>
				<verse number="31">Ол шәгиртлерине: «Ынсан Оглы ынсанларың элине берлер, Оны өлдүрерлер, йөне өлдүренлеринден үч гүнден соң, Ол дирелер» дийди.</verse>
				<verse number="32">Эмма олар бу сөзлере дүшүнмедилер, сорамага-да горкдулар.</verse>
				<verse number="33">Олар Капернаума бардылар. Өе гиренден соң, Иса олардан: «Ёлда нәме хакда җеделлешйәрдиңиз?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="34">Эмма оларың хич биринден сес чыкмады, себәби ёлда бири-бирлери билен кимиң иң бейикдиги хакда җеделлешипдилер.</verse>
				<verse number="35">Иса отурып, Онкилери янына чагырып, олара: «Бири илкинҗи болмак ислейән болса, хеммәниң соңкусы хем хызматкәри болмалыдыр» дийди.</verse>
				<verse number="36">Онсоң бир чаганы алып, оларың ортасында дурузды-да, оны гуҗаклап, олара:</verse>
				<verse number="37">«Ким шунуң ялы бир чаганы Мениң адымдан кабул этсе, Мени кабул этдигидир. Ким Мени кабул этсе, Мени дәл-де, Мени Иберени кабул эдйәндир» дийди.</verse>
				<verse number="38">Ёханна Иса йүзленип: «Мугаллым! Биз Сениң адың билен арвах-җынлары чыкарян бир адамы гөрдүк, йөне онуң бизиң билен биле дәлдиги үчин, оны тогтатмак иследик» дийди.</verse>
				<verse number="39">Иса: «Оны тогтатмаң! Чүнки Мениң адым билен мугҗыза гөркезип, ызысүре Мени яманлап билҗек адам ёкдур.</verse>
				<verse number="40">Ким бизе гаршы болмаса, бизиң тарапымыздадыр.</verse>
				<verse number="41">Месих е баглыдыгыңыз үчин, ким Мениң адым билен сизе бир кәсе сув берсе, сизе догрусыны айдярын, ол асла сылагсыз галмаз» дийди.</verse>
				<verse number="42">Иса ене сөзе башлады: «Кимде-ким Маңа ынанян бу пес гөвүнлилерден бириниң гүнә этмегине себәп болса, онуң бойнундан улы дегирмен дашы асылып, деңзе зыңланы хас говы болар.</verse>
				<verse number="43">Элиң сениң гүнә этмегиңе себәп болса, оны кес. Голак болуп бакы яшайша говушмак, ики элли болуп довзаха, сөнмез ода зыңылмакдан говудыр.</verse>
				<verse number="44"></verse>
				<verse number="45">Эгер аягың сениң гүнә этмегиңе себәп болса, оны чап. Саңа чолак болуп яшайша говушмак, ики аяклы болуп довзаха, сөнмез ода зыңылмакдан говудыр.</verse>
				<verse number="46"></verse>
				<verse number="47">Эгер гөзүң гүнә этмегиңе себәп болса, оны оюп чыкар. Саңа еке гөзли болуп Худайың Шалыгына гирмек, ики гөзли болуп довзаха зыңылмакдан говудыр.</verse>
				<verse number="48">Оларың җесетлерини иййән гурт өлмез, олары якян от сөнмез.</verse>
				<verse number="49">Хеммелер отда дузланар.</verse>
				<verse number="50">Дуз говы затдыр, эмма ол өз тагамыны йитирсе, онда оңа нәдип тагам берерсиңиз? Дуз ялы тагамлы болуң, өзара парахатлыкда яшаң».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">Иса ол ерден чыкып, Иордан дерясының аңырсындакы Яхудыя велаятына гитди. Онуң дашына ене-де бир топар мәхелле үйшди ве Ол ене-де хемишеки ялы олара өвретмәге дурды.</verse>
				<verse number="2">Бирнәче фарисей гелип, Оны сынамак үчин: «Бир адамың аялы билен айрылышмагы кануна догры гелйәрми?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="3">«Муса сизе нәхили буйрук берди?» дийип, Иса оларың өзлеринден сорады.</verse>
				<verse number="4">Олар: «Муса талак хаты эсасында айрылышмага ыгтыяр берипди» дийдилер.</verse>
				<verse number="5">Иса олара: «Муса сизе доңйүрекдигиңиз үчин бу буйругы язды.</verse>
				<verse number="6">Аслында Худай ярадылышың башында ынсанлары эркек ве аял эдип яратды.</verse>
				<verse number="7">Шол себәпден хем эркек ата-энесини ташлап, аялы билен бирлешйәр ве оларың икиси бир тен боляр. Шейлеликде, олар инди ики дәл, бир тендир.</verse>
				<verse number="8"></verse>
				<verse number="9">Шонуң үчин хем Худайың бирлешдиренини ынсан айырмасын» дийди.</verse>
				<verse number="10">Өе геленлеринде, шәгиртлери бу барада Ондан ене сорадылар.</verse>
				<verse number="11">Иса олара: «Аялыны айрып, башга аяла өйленен адам өз аялына гаршы зына эдйәндир.</verse>
				<verse number="12">Аял хем әринден айрылып, башга эркеге барса, өз әрине гаршы зына эдйәндир» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="13">Башларына элини гойсун дийип, адамлар чагалары Исаның янына гетирдилер, эмма шәгиртлер муны гөрүп, олара кәедилер.</verse>
				<verse number="14">Иса муны гөренде, гахары гелди. Ол шәгиртлерине: «Чагалары Мениң яныма гойбериң, олары сакламаң. Худайың Шалыгы шулар ялыларыңкыдыр.</verse>
				<verse number="15">Сизе догрусыны айдярын, ким Худайың Шалыгыны чага ялы кабул этмесе, ол ере асла гирип билмез» дийди.</verse>
				<verse number="16">Ол чагалары гуҗаклап, башларына элини гоюп, олара пата берди.</verse>
				<verse number="17">Иса яңы ёла дүшен махалы бир адам ылгап гелди-де, өңүнде дыза чөкүп, Ондан: «Эй, ягшы Мугаллым! Мен бакы яшайшы мирас алмак үчин нәме этмели?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="18">Иса оңа: «Нәме үчин Маңа ягшы диййәрсиң? Еке-тәк Худайдан башга хич ким ягшы дәлдир.</verse>
				<verse number="19">Сен Онуң: „Адам өлдүрме, зына этме, огурлык этме, ялан шаятлык этме, хич кимиң хакыны ийме, ата-энеңе хормат гой“ диен табшырыкларыны билйәнсиң ахырын» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="20">Яңкы адам Оңа: «Мен яшлыгымдан бәри буларың барыны берҗай эдип гелйәрин» дийди.</verse>
				<verse number="21">Иса оңа сөйгүден долы мәхир билен середип: «Сениң екеҗе кемиң бар. Гит-де, нәмәң бар болса сатып, гарыплара пайла, шонда гөкде хазынаң болар. Онсоң гел-де, Мениң ызыма дүш» дийди.</verse>
				<verse number="22">Яш йигит бу сөзи эшидип, тукат болуп гитди, себәби онуң мал-мүлки көпди.</verse>
				<verse number="23">Иса төверегине середип, шәгиртлерине: «Бай адамларың Худайың Шалыгына гирмеги нәхили кын!» дийди.</verse>
				<verse number="24">Шәгиртлер Онуң сөзлерине хайран галдылар. Иса ене олара: «Огулларым, Худайың Шалыгына гирмек нәхили кын!</verse>
				<verse number="25">Бир дүйәниң иңңәниң гөзүнден гечмеги бай адамың Худайың Шалыгына гирмегинден аңсатдыр» дийди.</verse>
				<verse number="26">Шәгиртлер чакданаша хайран галып, бири-бирлерине: «Онда ким халас болуп билер?» дийишдилер.</verse>
				<verse number="27">Иса олара середип: «Ынсанлар үчин бу мүмкин дәлдир, эмма Худай үчин бейле дәл – Худай үчин әхли зат мүмкиндир» дийди.</verse>
				<verse number="28">Петрус Оңа: «Ине, биз әхли задымызы ташлап, Сениң ызыңа дүшдүк» дийип сөзе башлады.</verse>
				<verse number="29">Иса: «Сизе догрусыны айдярын, Мениң ве Хош Хабарың хатырасына өйүни, доганларыны, уяларыны, эне-атасыны, чагаларыны я-да мүлк ерлерини ташлабам,</verse>
				<verse number="30">бу дөвүрде чекҗек азаплары билен бирликде, ызына йүз эссе эдип өйлер, доганлар, уялар, эне-аталар, чагалар, мүлк ерлер алмаҗак адам ёкдур. Гелҗек дөвүрде олар бакы яшайша говшарлар.</verse>
				<verse number="31">Эмма илкинҗилериң көпүси соңкулар, соңкуларың көпүси хем илкинҗилер болар» дийди.</verse>
				<verse number="32">Иса шәгиртлери билен Иерусалиме тарап ёла дүшди, Ол оларың өңлеринден йөрәп барярды. Шәгиртлер Иса хайран галярдылар. Исаның ызына дүшүп барян халкы хем горкы гаплап алыпды. Иса ене-де он ики шәгирдини бир чете чекип, Өз башына гелҗек вакалар барада гүррүң бермәге башлады:</verse>
				<verse number="33">«Ине, Иерусалиме барярыс. Ынсан Оглы ёлбашчы руханыларың, Төврат мугаллымларың элине табшырылар. Оны өлүме хөкүм эдип, кесеки миллетлере табшырарлар.</verse>
				<verse number="34">Оны масгаралап, үстүне түйкүрерлер, гамчыларлар, соңра өлдүрерлер, эмма үч гүнден соң Ол дирелер».</verse>
				<verse number="35">Зебедейиң огуллары Якуп билен Ёханна Исаның янына барып, Оңа: «Мугаллым! Бизиң Сенден бир дилеҗек задымыз бар, шоны ерине етирмегиңи ислейәрис» дийдилер.</verse>
				<verse number="36">Иса олардан: «Сизиң үчин нәме этмегими ислейәрсиңиз?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="37">Олар хем: «Сен Өз шөхратлы тагтыңда биримизиң сагыңда, биримизиң чепиңде отурмагымыза ругсат эт» дийдилер.</verse>
				<verse number="38">Эмма Иса олара: «Сиз нәме дилейәниңизи билмейәрсиңиз. Мениң ичҗек хасрат кәсәмден сиз ичип билерсиңизми? Мениң хасратыма чүмдүрилип билерсиңизми?» дийди.</verse>
				<verse number="39">Олар-да: «Хава, билерис!» дийдилер. Иса олара: «Сиз Мениң ичҗек кәсәмден ичерсиңиз. Мениң хасратыма чүмдүрилерсиңиз.</verse>
				<verse number="40">Йөне сизе сагымда я чепимде отурмага ругсат бермек Мениң элимде дәл. Бу кимлер үчин тайярланан болса, шолар үчиндир» дийди.</verse>
				<verse number="41">Бейлеки он шәгирт муны эшидип, Якуп билен Ёханна гахарланмага башладылар.</verse>
				<verse number="42">Иса олары янына чагырып: «Өзүңиз билйәрсиңиз, кесеки миллетлериң арасында баштутан сайылянлар олара хөкүмдарлык эдйәрлер, ёкары везипелилери-де агалык эдйәрлер.</verse>
				<verse number="43">Сизиң араңызда бейле болмасын. Араңызда ким үстүн болмак ислейән болса, бейлекилериң хызматкәри болсун.</verse>
				<verse number="44">Ким илкинҗи болмак ислейән болса, бейлекилериң гулы болсун.</verse>
				<verse number="45">Ынсан Оглы хем Өзүне хызмат эдилмеги үчин дәл-де, эйсем, башгалара хызмат этмек үчин, көплериң угрунда җаныны гурбан эдип, олары азат этмек үчин гелди» дийди.</verse>
				<verse number="46">Соңра олар Ерихо шәхерине гелдилер. Иса шәгиртлери ве улы мәхелле билен бу шәхерден чыкып барярка, Тимай оглы Бартимей көр ёлуң гырасында дилегчилик эдип отырды.</verse>
				<verse number="47">Насыралы Исаның ол ердедигини эшидип: «Эй, Давут Оглы Иса! Маңа рехим эт!» дийип гыгырмага дурды.</verse>
				<verse number="48">Көп адамлар оңа сесиң чыкмасын дийип кәедилер, эмма ол өңкүден хем гаты сес билен: «Эй, Давут Оглы! Маңа рехим эт!» дийип гыгырды.</verse>
				<verse number="49">Иса аяк чекип: «Оны чагырың» дийди. Көре: «Догумлы бол, тур ериңден, Ол сени чагыряр» дийдилер.</verse>
				<verse number="50">Көр донуны бир яна ташлап турды-да, Исаның янына гелди.</verse>
				<verse number="51">Иса ондан: «Сениң үчин нәме этмегими ислейәрсиң?» дийип сорады. Көр адам: «Халыпа, гөзлерим ачылсын!» дийди.</verse>
				<verse number="52">Иса хем оңа: «Бар, иманың саңа шыпа берди» дийди. Шобада бу адамың гөзлери ачылды. Онсоң ол хем Исаның ызына дүшүп гидиберди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">Иса билен шәгиртлери Иерусалиме голайлап, Зейтун дагының этегиндәки Бейтфаҗ ве Бейтания геленлеринде, Иса ики шәгирдини ёллап, олара:</verse>
				<verse number="2">«Өңүңиздәки оба барың. Оба гирен ериңизде даңылгы дуран тайхар тапарсыңыз, онуң үстүне шу вагта ченли хич ким мүнен дәлдир. Оны чөзүң-де, бәри алып гелиң.</verse>
				<verse number="3">Эгер бири сизден: „Нәме үчин оны чөзйәрсиңиз?“ дийип сораса, оңа: „Бу тайхар Реббе герек, оны басым ызына иберер“ дийип айдың» дийди.</verse>
				<verse number="4">Шәгиртлер гитдилер ве көчеде бир гапының агзында даңылгы дуран тайхары тапып, оны чөздүлер.</verse>
				<verse number="5">Ол ерде дуран бирнәче киши олара: «Нәме үчин тайхары чөзйәрсиңиз?» дийип сорадылар.</verse>
				<verse number="6">Олар-да Исаның айданыны айтдылар. Онсоң яңкы адамлар олары гойбердилер.</verse>
				<verse number="7">Тайхары Исаның янына гетирип, донларыны онуң үстүне атдылар, Иса-да тайхара мүнди.</verse>
				<verse number="8">Көп адамлар донларыны, кәбирлери-де агачлардан шаха кесип, ёла дүшедилер.</verse>
				<verse number="9">Өңден барянлар ве ыздан гелйәнлер: «Худая өвгүлер болсун! Реббиң адындан Гелйәне алкыш болсун!</verse>
				<verse number="10">Атамыз Давудың голайлан патышалыгы гутлы болсун, гөклерде алкыш!» дийип гыгырышярдылар.</verse>
				<verse number="11">Иса Иерусалиме барып, ыбадатхана гирди. Даш-төверегиндәки әхли затлары гөзден гечирди. Соңра гүн гиҗигип баряндыгы үчин, он ики шәгирди билен билеликде Бейтания гитди.</verse>
				<verse number="12">Эртеси гүн Бейтаниядан чыканларында, Иса аҗыкды.</verse>
				<verse number="13">Узагракда гүр япраклы бир инҗир агаҗына гөзи дүшенде, ондан инҗир тапмазмыкам дийип, агаҗа тарап йөреди. Онуң янына геленде, ондан япракдан башга хич зат тапмады, себәби инҗир мөвсүми дәлди.</verse>
				<verse number="14">Иса агаҗа: «Гой, мундан бейләк сенден хич ким миве иймесин!» дийди. Шәгиртлери хем муны эшитдилер.</verse>
				<verse number="15">Соңра олар Иерусалиме гелдилер. Иса ыбадатхананың ховлусына гирип, ол ердәки сатыҗылары, алыҗылары ковмага башлады. Пул чалышянларың текҗелерини, кепдери сатянларың отургычларыны дүңдерди.</verse>
				<verse number="16">Хич киме ыбадатхананың ховлусындан гош гатнатмага ругсат этмеди.</verse>
				<verse number="17">Иса олара өвретмек билен: «„Мениң өйүм әхли миллетлер үчин ыбадат өйи дийлип атландырылар“ дийип язылгы дәлми нәме? Эмма сиз муны гаракчыларың сүренине өврүпсиңиз» дийди.</verse>
				<verse number="18">Муны эшиден ёлбашчы руханылар билен Төврат мугаллымлары Исаны өлдүрмегиң күйүне дүшдүлер. Олар Исадан горкярдылар, себәби тутуш халк Исаның таглыматына хайран галярды.</verse>
				<verse number="19">Агшам дүшенде, Иса билен шәгиртлери шәхерден чыкып гитдилер.</verse>
				<verse number="20">Ир сәхер билен гечип баряркалар, олар шол инҗир агаҗының көки билен гурандыгыны гөрдүлер.</verse>
				<verse number="21">Петрус болуп гечен ваканы ятлап: «Мугаллым, серет! Сениң гарган инҗир агаҗың гурапдыр» дийди.</verse>
				<verse number="22">Иса олара шейле җогап берди: «Худая иман эдиң.</verse>
				<verse number="23">Сизе догрусыны айдярын, ким йүрегинде шүбхә ёл бермән, диййәниниң болҗакдыгына иман эдип, шу дага: „Гөтерил-де, деңзе зыңыл“ дийсе-де, онуң диени болар.</verse>
				<verse number="24">Шонуң үчин сизе диййәрин: дога-дилег эдип, Худайдан соран хер бир задыңызы эййәм аландыгыңыза ынаның, ол сизе берлер.</verse>
				<verse number="25">Худая дога окамага дуран махалыңыз биринден өйке-кинәңиз бар болса, оны багышлаң, шонда гөкдәки Атаңыз хем сизиң языкларыңызы багышлар».</verse>
				<verse number="26"></verse>
				<verse number="27">Олар ене Иерусалиме гелдилер. Иса ыбадатхананың ховлусында гезмеләп йөркә, ёлбашчы руханылар, Төврат мугаллымлары ве яшулулар Онуң янына гелип:</verse>
				<verse number="28">«Сен бу затлары хайсы ыгтыяр билен эдйәрсиң? Бу ишлери этмәге Саңа ким ыгтыяр берди?» дийип сорадылар.</verse>
				<verse number="29">Иса-да олара: «Мен хем сизе бир совал берҗек. Маңа җогап берсеңиз, сизе бу затлары хайсы ыгтыяр билен эдйәними айдайын.</verse>
				<verse number="30">Ханы, Маңа айдың, Яхя чүмдүриш ыгтыярыны ниреден алды? Гөкденми я-да ынсандан?» дийди.</verse>
				<verse number="31">Олар муны өзара маслахатлашмага башладылар: «Эгер Гөкден дийсек, Ол бизе: „Онда нәме үчин оңа ынанмадыңыз?“ диер.</verse>
				<verse number="32">Эмма ынсандан дийсек…» Олар халкдан горкярдылар, чүнки хеммелер Яхяны хакыкы пыгамбер сайярды.</verse>
				<verse number="33">Ахыры олар Иса: «Биз билемзок» дийип җогап бердилер. Иса-да олара: «Менем сизе бу затлары хайсы ыгтыяр билен эдйәними айтҗак дәл» дийди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">Соңра Иса олара тымсаллар билен гүррүң бермәге башлады: «Бир адам үзүм багларыны отурдып, дашына хаят айлаяр. Шерап ясамак үчин, үзүми сыкмага бир чукур газяр ве бир саны гөзегчилик диңини гуряр. Онсоң үзүмчилигини багбанлара кәрендесине берйәр-де, өзи узак ёла гидйәр.</verse>
				<verse number="2">Хасыл мөвсүми геленде, ол бир хызматкәрини үзүмиң мивесинден алып гел дийип, кәрендечилериң янына иберйәр.</verse>
				<verse number="3">Эмма олар оны тутуп енҗйәрлер ве бош ковуп гойберйәрлер.</verse>
				<verse number="4">Үзүмчилигиң эеси ене башга бир хызматкәрини иберйәр. Олар онуң келлесини ярып, оны масгара эдип иберйәрлер.</verse>
				<verse number="5">Онсоң ене бир хызматкәрини иберйәр, олар муны өлдүрйәрлер. Ол шейдип, энчеме хызматкәрини иберйәр. Буларың-да кәбирини енҗип, кәбирини өлдүрйәрлер.</verse>
				<verse number="6">Үзүмчилигиң эесиниң ол ере ибермәге ене бир адамы галяр, ол-да өзүниң еке-тәк сөвер оглуды. Оглумы сыларлар өйдүп, ол иң соңунда кәрендечилериң янына өз оглуны иберйәр.</verse>
				<verse number="7">Эмма кәрендечилер бири-бирлерине: „Мирасдар шудур! Гелиң, шуны өлдүрелиң, мирас бизе галар“ дийишйәрлер.</verse>
				<verse number="8">Оны тутуп өлдүрйәрлер-де, үзүмчиликден дашары ташлаярлар.</verse>
				<verse number="9">Инди үзүмчилигиң эеси нәме эдер? Ол гелип, бу кәрендечилери өлдүрер-де, үзүмчилиги башгалара берер.</verse>
				<verse number="10">Сиз Мукаддес Язгыдакы: „Уссаларың рет эден дашы, бинаның бурч дашы болды.</verse>
				<verse number="11">Муны Реб этди, бу назарымызда тәсин сайылды“ диен сөзлери окамадыңызмы нәме?»</verse>
				<verse number="12">Бу тымсалы өзлерине какдырып айданыны аңан яхудыларың баштутанлары Исаны тутҗак болдулар. Йөне халкдан горкуп, Оны галдырып, өз ёлларына гитдилер.</verse>
				<verse number="13">Исаны гепде тутҗак болуп, фарисейлериң ве Хиродың тарапдарларының бирнәчесини Онуң янына ибердилер.</verse>
				<verse number="14">Олар гелип, Ондан: «Мугаллым! Биз Сениң догручылдыгыңы, хич киме тарапгөйлик этмейәндигиңи билйәрис, себәби Сен адамларың дереҗесине бакман, Худайың ёлуны хакыкат билен өвредйәрсиң. Ханы айт, императора салгыт төлемек догрумы я-да догры дәл? Төләлими я-да төлемәли?» дийип сорадылар.</verse>
				<verse number="15">Иса оларың икийүзлүдигини билип: «Мени нәме үчин сынаярсыңыз? Маңа күмүш теңңәни бериң, гөрейин» дийди.</verse>
				<verse number="16">Олар бир теңңе гетирдилер. Иса олардан: «Бу теңңедәки шекил билен язгы кимиңки?» дийип сорады. Олар: «Императорыңкы» дийип җогап бердилер.</verse>
				<verse number="17">Иса олара: «Императорыңкыны – императора, Худайыңкыны Худая бериң» дийди. Олар Оңа хайран галдылар.</verse>
				<verse number="18">Өлүмден соң дирелишиң ёкдугыны айдян саддукейлер Исаның янына гелип, Оңа шейле сораг бердилер:</verse>
				<verse number="19">«Мугаллым! Муса бизе бир адамың доганы перзентсиз өлүп, ызында аялы галса, доганы онуң аялыны алып, өлен доганының неслини довам этдирмелидир дийип языпдыр.</verse>
				<verse number="20">Еди доган барды. Биринҗиси бир аяла өйленди, йөне ызында несил галдырман өлди.</verse>
				<verse number="21">Икинҗиси хем шол аяла өйленди, ол хем ызында несил галдырман өлди. Оларың үчүнҗиси хем шейле болды.</verse>
				<verse number="22">Едиси-де несил галдырмады. Олардан соң аял хем өлди.</verse>
				<verse number="23">Инди дирелиш гүни бу аял оларың хайсысының аялы болар? Оларың едиси хем оңа өйленипди ахырын».</verse>
				<verse number="24">Иса олара шейле җогап берди: «Сиз не Мукаддес Язгылары, не-де Худайың гудратыны билйәрсиңиз. Ялңышыңызың себәби хем шунда дәлми?</verse>
				<verse number="25">Ынсанлар өлүмден диреленде не өйленерлер, не-де дурмуша чыкарлар, олар гөклердәки перишделер ялы боларлар.</verse>
				<verse number="26">Өлүлериң дирелиши бабатда болса, Мусаның китабындакы янып дуран чалы хакында окамадыңызмы? Худай Муса: „Мен Ыбрайымың, Ысхагың ве Якубың Худайыдырын“ дийди.</verse>
				<verse number="27">Ол өлүлериң дәл-де, дирилериң Худайыдыр; сиз гаты ялңышярсыңыз».</verse>
				<verse number="28">Голая гелип, оларың чекишмелерини эшиден Төврат мугаллымлардан бири Исаның олара җайдар җогап беренини гөрүп, Ондан: «Хайсы табшырык иң ваҗып табшырык?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="29">Иса: «Иң ваҗып табшырык шудур: эй, ысрайыл халкы, гулак гой. Худайымыз Реб еке-тәк Ребдир.</verse>
				<verse number="30">Худайыңыз Ребби тутуш йүрегиңиз, әхли дүшүнҗәңиз хем гүйҗүңиз билен җан-тенден сөйүң.</verse>
				<verse number="31">Икинҗиси-де шудур: якыныңы өзүңи сөйшүң ялы сөй! Булардан улы табшырык болмаз» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="32">Ол адам Оңа: «Сениңки догры, эй, Мугаллым! Сен хакыкаты сөзледиң. Худай еке-тәкдир, Ондан башгасы ёкдур.</verse>
				<verse number="33">Оны тутуш йүрегиң хем акылың билен ве әхли гүйҗүң билен сөймеклик, якыныңы өзүңи сөйшүң ялы сөймеклик якма гурбанлыкларың, бейлеки гурбанлыкларың хеммесинден хас мөхүмдир» дийди.</verse>
				<verse number="34">Иса онуң пайхаслы җогап беренини гөрүп: «Сен Худайың Шалыгындан узакда дәлсиң» дийди. Шондан соң Оңа мундан артык сораг бермәге хич ким милт этмеди.</verse>
				<verse number="35">Иса ыбадатханада халка өвредип отырка, олара шейле дийди: «Төврат мугаллымлары Месих е нәдип Давудың оглы диййәрлер?</verse>
				<verse number="36">Давудың өзи Мукаддес Рухдан ылхам алып, шейле дийипдир: „Худай Реббиме шейле сөзледи: ‘Душманларыңы аяк астына салянчам, Мениң сагымда отур’“.</verse>
				<verse number="37">Давудың өзи Месих е Реб диййән болса, Ол нәхили Давудың оглы боляр?» Улы мәхелле Оны хезил эдип диңлейәрди.</verse>
				<verse number="38">Иса халка шейле өвүт берди: «Төврат мугаллымлардан әгә болуң! Олар узын дон гейип гезмеги, базарларда өзлерине салам берилмегини,</verse>
				<verse number="39">синагогаларда баш күрсүлери, мейлислерде төри халаяндырлар.</verse>
				<verse number="40">Олар дул аялларың өйлерини талап, гөз үчин узын-узын догалар окан боляндырлар. Шейле адамлар иң агыр җеза сезевар боларлар».</verse>
				<verse number="41">Иса садака гутусының гаршысында отурып, оңа пул атян халкы сынлаярды. Энчеме бай адамлар гута көп пул атдылар.</verse>
				<verse number="42">Бир гарып дул аял гелип, гута ики шай атды.</verse>
				<verse number="43">Иса шәгиртлерини янына чагырып, олара: «Сизе догрусыны айдярын, бу гарып дул аял гута хеммелерден кән пул атды.</verse>
				<verse number="44">Бейлекилер өзлеринден артаныны атдылар, йөне бу хатын гарыплыгына гарамаздан, элиндәки әхли чөрек пулуны атды» дийди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">Иса ыбадатхананың ховлусындан чыканда, шәгиртлериниң бири Оңа: «Мугаллым! Серет, не аҗап дашлар, не аҗап биналар!» дийди.</verse>
				<verse number="2">Иса оңа: «Бу бейик биналары гөрйәңми? Бу ерде даш үстүнде даш галмаз, хеммеси вейран болар» дийди.</verse>
				<verse number="3">Соңра Иса ыбадатхананың гаршысындакы Зейтун дагында отырка, Петрус, Якуп, Ёханна ве Андрыс дагы екеликде Ондан:</verse>
				<verse number="4">«Бизе айтсана, бу затлар хачан болар? Бу затларың амала ашяндыгыны гөркезйән нәхили аламат болар?» дийип сорадылар.</verse>
				<verse number="5">Онсоң Иса олара шейле дүшүндирмәге башлады: «Әгә болуң, хич ким сизи алдаймасын!</verse>
				<verse number="6">Көплер Мениң адым билен гелип: „Мен – Шолдурын“ дийип, энчеме адамлары алдарлар.</verse>
				<verse number="7">Сиз уруш турандыгы ве уруш барадакы мыш-мышлары эшидениңизде горкмаң. Булар болмалыдыр, йөне энтек соңы дәлдир.</verse>
				<verse number="8">Чүнки миллет миллете, патышалык патышалыга гаршы чыкар. Айры-айры ерлерде ер титремелер, ачлыклар йүзе чыкар. Булар бургуларың башлангыҗыдыр.</verse>
				<verse number="9">Эмма сиз өзүңизден хабардар болуң! Адамлар сизи ерли казыете табшырарлар, синагогаларда енҗерлер. Мен себәпли сиз хөкүмдарларың, патышаларың өңүнде дурарсыңыз ве олара шаятлык эдерсиңиз.</verse>
				<verse number="10">Хош Хабар илки билен әхли миллетлере вагыз эдилмелидир.</verse>
				<verse number="11">Сизи туссаг эдип, казыете табшыранларында, нәме дийҗегиңизи өңүнден гайгы этмәң, шол пурсатда сизе нәме берилсе, шоны гепләң. Чүнки геплейән сиз дәл-де, Мукаддес Рухдур.</verse>
				<verse number="12">Доган доганыны, ата чагасыны өлүме табшырар. Чагалар хем эне-аталарына гаршы чыкып, олары өлдүрдерлер.</verse>
				<verse number="13">Мен себәпли хеммелер сизи йигренер, эмма соңуна ченли чыдан халас болар.</verse>
				<verse number="14">Вейранчылык гетирйән йигренҗи задың дурмалы дәл ерде дураныны гөрениңизде, гой, Яхудыядакылар даглара гачсын. Хава, Даныел пыгамбериң айданларына догры дүшүнсин.</verse>
				<verse number="15">Үчекдәки адам бир зат алмак үчин ашак дүшүп, өе гирмесин.</verse>
				<verse number="16">Экин мейданындакылар донуны алмак үчин ызына гелмесин.</verse>
				<verse number="17">Ол гүнлерде гөврели аялларың ве чага эмдирйәнлериң дат гүнүне!</verse>
				<verse number="18">Сиз бу вака гышда болмасын дийип дилег эдиң.</verse>
				<verse number="19">Чүнки ол гүнлерде шейле бир элхенч мушакгатлар болар велин, Худайың ярадан дүнйәсиниң башындан тә шу вагта ченли мунуң ялы зат болан дәлдир, хич хачан болмазам.</verse>
				<verse number="20">Реб ол гүнлери гысгалтмадык болса, онда хич ким халас болмазды. Эмма Реб Өз сайланларының хатырасына ол гүнлери гысгалтды.</verse>
				<verse number="21">Шонда кимдир бири сизе: „Ине, Месих бу ерде“ я-да „Анха, ол ерде“ дийсе, ынанмаң.</verse>
				<verse number="22">Чүнки галп месихлер ве галп пыгамберлер дөрәп, мүмкин болдугыча сайлананлары-да аздырҗак болуп, аламатлардыр мугҗызалар гөркезерлер.</verse>
				<verse number="23">Әгә болуң! Мен хемме зады сизе өңүнден айтдым.</verse>
				<verse number="24">Эмма шол гүнлерде мушакгатлыклардан соңра, Гүн гаралар, Ай нуруны сачмаз.</verse>
				<verse number="25">Йылдызлар гөкден гачар, асман җисимлери лерзана гелер.</verse>
				<verse number="26">Шонда Ынсан Оглуның бейик гудрата ве шөхрата бесленип, булутларда гелйәнини гөрерлер.</verse>
				<verse number="27">Шонда Ол перишделери ёллап, Өз сайланларыны чар тарапдан, ериң уҗундан тә гөгүң уҗуна ченли йыгнар.</verse>
				<verse number="28">Инҗир агаҗындан сапак алың: онуң шахалары юмшап, япрак чыкаран махалы томсуң голайландыгыны билйәрсиңиз.</verse>
				<verse number="29">Шонуң ялы-да, бу затларың боляныны гөрениңизде, Ынсан Оглуның голай гелендигини, гапының агзындадыгыны билиң.</verse>
				<verse number="30">Сизе догрусыны айдярын, бу затларың әхлиси болянча, бу несил дүнйәден өтмез.</verse>
				<verse number="31">Асман билен ер өтер, эмма Мениң сөзлерим асла өтмез.</verse>
				<verse number="32">Эмма ол гүни хем сагады хич ким билйән дәлдир, не гөкдәки перишделер, не-де Огул билйәндир, диңе Ата билйәндир.</verse>
				<verse number="33">Хүшгәр болуң, оя болуң! Сиз ол вагтың хачан гелҗекдигини билйән дәлсиңиз.</verse>
				<verse number="34">Бу бир узак ёла чыкан адам ялыдыр. Ол өйүнден чыкып барярка, хызматкәрлерине ыгтыяр берер, хер хайсына бир иш табшырар. Гапыдакы гаравула болса оя болмагы буйрар.</verse>
				<verse number="35">Шонуң үчин оя болуң, себәби сиз өй эесиниң агшаммы, яры гиҗеми, хораз гыгырандамы, гүн догандамы – хачан гелҗегини билмейәрсиңиз.</verse>
				<verse number="36">Ол дуйдансыз гелип, укуда үстүңизи басаймасын.</verse>
				<verse number="37">Сизе айдянларымы хеммелере-де айдярын: оя болуң!»</verse>
			</chapter>
			<chapter number="14">
				<verse number="1">Песах ве Петир байрамына ики гүн галыпды. Ёлбашчы руханылар, Төврат мугаллымлары Исаны хиле билен тутуп, өлдүрмегиң ёлуны агтарярдылар.</verse>
				<verse number="2">Йөне велин бири-бирлерине: «Байрам гүнлеринде дәл, халк галмагал турзаймасын» дийишйәрдилер.</verse>
				<verse number="3">Иса Бейтанияда дери кеселли Симуның өйүнде сачак башында отырка, бир аял агзы япык чүйшеде гымматбаха сап-арасса нард ягыны алып гелди. Аял чүйшәниң дыкысыны ачып, ягы Онуң башына гуйды.</verse>
				<verse number="4">Кәбирлери гахарланып, бири-бирлерине: «Нәме үчин бу яг исрип эдилди?</verse>
				<verse number="5">Муны бир йыллык иш хакына барабар пула сатып, гарыплара пайлап боларды ахыры» дийшип, аяла игендилер.</verse>
				<verse number="6">Эмма Иса олара: «Начары өз гүнүне гоюң! Нәме үчин оны ынҗадярсыңыз? Ол Мениң үчин аҗайып иш этди.</verse>
				<verse number="7">Гарыплар хемише сизиң яныңыздадыр, олара ислән махалыңыз ягшылык эдип билерсиңиз, эмма Мен хемише яныңызда болмарын.</verse>
				<verse number="8">Бу аял элинде барыны этди, ол бедениме атыр ыслы яг гуюп, Мени җайламага өңүнден тайярлады.</verse>
				<verse number="9">Сизе догрусыны айдярын, Хош Хабар дүнйәниң ниресинде вагыз эдилсе, бу аялың эдени-де шол ерде ятланар» дийди.</verse>
				<verse number="10">Соңра Онкилерден Юдас Искариот диен бири Иса дөнүклик этмек үчин, ёлбашчы руханыларың янына гитди.</verse>
				<verse number="11">Олар муны эшидип бегендилер, оңа пул бермәге сөз бердилер. Ол Исаны олара табшырмак үчин, аматлы пурсат пейләп гезди.</verse>
				<verse number="12">Песах җанлысының союлян гүни, ягны Петир байрамының илкинҗи гүни шәгиртлери Исадан: «Сениң үчин Песах нахарыны ниреде тайярламагымызы ислейәрсиң?» дийип сорадылар.</verse>
				<verse number="13">Иса шәгиртлериниң икисини ёллап, олара: «Шәхере барың, күйзе билен сув алып барян бир адама саташарсыңыз, шонуң ызына дүшүп гидиң.</verse>
				<verse number="14">Ол нирә барып гирсе, шол өйүң эесине: „Мугаллым сенден шәгиртлерим билен Песах нахарыны иер ялы, Мениң мыхман отагым ниреде дийип сораяр“ дийиң.</verse>
				<verse number="15">Ол хем ёкаркы гатда дүшелги, тайяр гиң бир отагы гөркезер. Шол ерде тайярлык гөрүң» дийди.</verse>
				<verse number="16">Шәгиртлер ёла дүшүп, шәхере гитдилер ве әхли зады Исаның айдышы ялы тапып, Песах нахарыны тайярладылар.</verse>
				<verse number="17">Агшам Иса Онкилер билен биле гелди.</verse>
				<verse number="18">Сачак башында нахар ийип отыркалар, Ол: «Сизе догрусыны айдярын, сизден бири, Мениң билен нахар ийип отуран бириңиз Маңа хайынлык эдер» дийди.</verse>
				<verse number="19">Олар хем тукатланып, ызлы-ызына Ондан: «Мен бир дәлми?» дийип сорамага башладылар.</verse>
				<verse number="20">Иса олара: «Ол Онкилерден бири, Мениң билен биле окара чөрек батырып отураның бири.</verse>
				<verse number="21">Хава, Ынсан Оглы Өзи хакда язылышы ялы җан берер, эмма Ынсан Оглуна хайынлык эдениң халына вай! Ол адам энеден догулмадык болса, онуң үчин хас оңат боларды» дийди.</verse>
				<verse number="22">Нахарланып отыркалар, Иса элине чөрек алып шүкүр этди ве оны дөвүп, шәгиртлерине берди-де: «Алың, бу Мениң беденимдир» дийди.</verse>
				<verse number="23">Онсоң шераплы кәсәни алып, шүкүр эденинден соң, олара берди, хеммеси ондан ичди.</verse>
				<verse number="24">Соңра Иса олара: «Бу Мениң көп адамлар үчин дөкүлйән әхт ганымдыр.</verse>
				<verse number="25">Сизе догрусыны айдярын: Худайың Шалыгында тәзесини ичҗек гүнүме ченли шерабы гайтадан ичмерин» дийди.</verse>
				<verse number="26">Олар Худая өвги сеналарыны айданларындан соң, Зейтун дагына чыкдылар.</verse>
				<verse number="27">Иса шәгиртлерине: «Сизиң хеммәңиз Менден эл чекерсиңиз, себәби „Чопаны урарын, гоюнлар даргап гидер“ дийип язылгыдыр.</verse>
				<verse number="28">Эмма Мен диреленимден соң, сизден өң Җелилә барарын» дийди.</verse>
				<verse number="29">Петрус Оңа: «Хеммелер Сенден йүз өвүрсе-де, мен бейле этмерин» дийди.</verse>
				<verse number="30">Иса оңа: «Саңа догрусыны айдярын: эдил шу гиҗе хораз ики гезек гыгырянча, сен Мени үч гезек инкәр эдерсиң» дийди.</verse>
				<verse number="31">Эмма Петрус җаныгып: «Мен Сениң билен өлмели болсам-да, Сени асла инкәр этмерин» дийди. Шәгиртлериң хеммеси-де шейле дийдилер.</verse>
				<verse number="32">Олар Гетсемани диен бир ере гелдилер. Иса шәгиртлерине: «Мен Худая дилег эдип гелйәнчәм, сиз шу ерде отурың» дийди.</verse>
				<verse number="33">Иса Петрусы, Якубы ве Ёханнаны янына алды. Иса аҗы хасрат чекип, гайгыланмага башлады.</verse>
				<verse number="34">Олара: «Мениң җаным өлер ялы тукат. Сиз бу ерде галың ве оя болуң» дийди.</verse>
				<verse number="35">Иса бираз өңе йөрәнден соң, ере йүзин дүшүп, шу айылганч пурсадың мүмкин болса, Өзүнден сова гечмегини дилег этди.</verse>
				<verse number="36">Ол: «Абба, Атам, Сен хемме зады башарярсың. Бу хасрат кәсесини Менден сова гечир, йөне Мениң ислегим дәл, Сениң ислегиң амала ашсын» дийди.</verse>
				<verse number="37">Иса гайдып геленде, шәгиртлери уклап ятан экенлер. Иса Петруса: «Уклап ятырсыңмы? Бир сагат-да оя болуп билмедиңми?</verse>
				<verse number="38">Оя болуң, сынага дүшмез ялы дилег эдиң. Рух гайратлыдыр, йөне беден эҗиздир» дийди.</verse>
				<verse number="39">Иса ене гидип, шол өңки сөзлери айдып дилег этди.</verse>
				<verse number="40">Ызына гайдып геленде, шәгиртлери ене уклап ятан экенлер, себәби оларың гөзлери бүрлүп дурды. Олар Оңа нәме дийҗеклерини билмедилер.</verse>
				<verse number="41">Иса үчүнҗи гезек гелип, олара: «Сиз хенизем уклап ятырсыңызмы? Дынҗыңызы алярсыңызмы? Болды, пурсат гелди, Ынсан Оглы гүнәкәрлериң элине берилйәр.</verse>
				<verse number="42">Туруң, гиделиң. Анха, Маңа хайынлык эден голайлады» дийди.</verse>
				<verse number="43">Иса хениз гепләп дурка, Онкилериң бири болан Юдас пейда болды. Онуң янында ёлбашчы руханылар, Төврат мугаллымлары ве яшулулар тарапындан иберилен гылычлы, таяклы бир мәхелле барды.</verse>
				<verse number="44">Иса хайынлык эден Юдас олар билен: «Мен кими өпсем, Иса Шолдур. Оны тутуң-да, гораг астында алып гидиң» дийип геплешипди.</verse>
				<verse number="45">Ол геле-гелмәне Исаның янына барды-да: «Мугаллым!» дийип, Оны өпди.</verse>
				<verse number="46">Онсоң адамлар Исаны тутуп, эле салдылар.</verse>
				<verse number="47">Исаның янында дуранларың бири гылыҗыны сырып, баш руханының хызматкәрини уруп, онуң гулагыны кесди.</verse>
				<verse number="48">Иса олара: «Нәме үчин бир гозгалаңчының гаршысына чыкан ялы, Мени тутмак үчин гылычлы хем таяклы гелипсиңиз?</verse>
				<verse number="49">Хер гүн ыбадатханада араңызда болуп, адамлара өвредйәрдим, шонда Мени тутмандыңыз. Йөне, гой, Мукаддес Язгылар берҗай болсун» дийди.</verse>
				<verse number="50">Шонда шәгиртлериң хеммеси Исаны ташлап гачып гитдилер.</verse>
				<verse number="51">Ялаңач беденини япынҗа билен өртен бир яш йигит Исаның ызына дүшүп барярды. Эсгерлер оны хем тутдулар, эмма ол япынҗасыны ташлап, ялаңач халда олардан гачып гитди.</verse>
				<verse number="52"></verse>
				<verse number="53">Исаны баш руханының янына гетирдилер. Әхли ёлбашчы руханылар, яшулулар ве Төврат мугаллымлары ол ере йыгнаныпдылар.</verse>
				<verse number="54">Петрус баш руханының ховлусына ченли гара гөрнүмден Исаның ызына дүшүп гитди. Ол хем сакчылар билен биле ховлуда ода чоюнып отырды.</verse>
				<verse number="55">Ёлбашчы руханылар ве ёкары меҗлис Иса өлүм җезасыны бермек үчин, Оңа гаршы субутнама агтардылар, йөне тапып билмедилер.</verse>
				<verse number="56">Көплер Оңа гаршы ялан шаятлык берселер-де, оларың шаятлыгы бир чыкмады.</verse>
				<verse number="57">Онсоң кәбирлери туруп, Оңа гаршы ялан шаятлык берип:</verse>
				<verse number="58">«Биз Онуң: „Мен ынсан эли билен салнан шу ыбадатхананы йыкып, үч гүнүң ичинде эл билен салынмадык башга бир ыбадатхана саларын“ диенини эшитдик» дийдилер.</verse>
				<verse number="59">Барыбир, оларың шаятлыклары бир чыкмады.</verse>
				<verse number="60">Соңра баш руханы меҗлисиң ортасында еринден туруп, Исадан: «Сенде хич хили җогап ёкмы? Бу адамларың Саңа гаршы берйән шаятлыгына нәме диерсиң?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="61">Иса дымды, хич бир җогап бермеди. Баш руханы ене Ондан: «Шөхратлы Худайың Оглы – Месих Сенми?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="62">Иса: «Мендирин! Сиз Ынсан Оглуның Гудратыгүйчлиниң сагында отураныны ве гөгүң булутларында гелйәнини гөрерсиңиз» дийди.</verse>
				<verse number="63">Баш руханы шонда якасыны йыртып: «Бизе башга шаятлык нәмә герек?</verse>
				<verse number="64">Онуң Худая дил етиренини өзүңиз эшитдиңиз ахырын. Нәме карара гелйәрсиңиз?» дийип сорады. Оларың бары Исаны өлүм җезасына лайык дийип хөкүм чыкардылар.</verse>
				<verse number="65">Кәбирлери Онуң үстүне түйкүрип башладылар, гөзлерини даңып, Оны юмруклап: «Велилик эт!» дийишйәрдилер. Сакчылар-да Оны араларына алып урдулар.</verse>
				<verse number="66">Петрус ховлының ашак тарапында дурка, баш руханының кенизлеринден бири гелди.</verse>
				<verse number="67">Ол чоюнып отуран Петрусы гөренде, оңа чиңерилди-де: «Сен хем шол насыралы Иса билендиң» дийди.</verse>
				<verse number="68">Эмма Петрус муны инкәр эдип: «Мен сениң нәме хакда геплейәниңи билемогам, дүшүнемогам» дийди-де, ховлының дашына чыкды. Шол вагт хем хораз гыгырды.</verse>
				<verse number="69">Кениз Петрусы гөренде, янындакылара: «Бу адам шоларың бири» дийип, ене-де айтды.</verse>
				<verse number="70">Эмма Петрус муны ене-де инкәр этди. Аз салымдан ол ерде дуранлар Петруса ене-де: «Хакыкатдан-да, сенем шоларың бири, себәби сен җелилели» дийдилер.</verse>
				<verse number="71">Эмма ол ант ичип: «Худай урсун! Сизиң айдян бу адамыңызы мен танамаярын» дийди.</verse>
				<verse number="72">Эдил шол вагт хораз икинҗи гезек гыгырды. Петрус Исаның өзүне: «Хораз ики гезек гыгырянча, сен Мени үч гезек инкәр эдерсиң» диен сөзлерини ятлап, мөңңүрип аглады.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="15">
				<verse number="1">Ир сәхер билен ёлбашчы руханылар, яшулулар, Төврат мугаллымлары ве тутуш меҗлис маслахат гечирип, Исаны даңып, Пилата табшырдылар.</verse>
				<verse number="2">Пилат Исадан: «Сен яхудыларың патышасымы?» дийип сорады. Иса: «Айдышың ялыдыр» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="3">Ёлбашчы руханылар Оны көп затларда айыпладылар.</verse>
				<verse number="4">Пилат ене-де Оңа: «Сен хич хили җогап берҗек дәлми? Гөр, нәче затларда Сени айыплаярлар!» дийди.</verse>
				<verse number="5">Эмма Иса башга хич хили җогап бермеди. Пилат гең галды.</verse>
				<verse number="6">Пилат хер Песах байрамында халкың хайышы боюнча бир туссагы бошадярды.</verse>
				<verse number="7">Питнеде адам өлдүрен гозгалаңчылар билен биле туссаг эдилен Бараббас атлы бири барды.</verse>
				<verse number="8">Халк Пилатың янына гелип, хемишекиси ялы, өзлери үчин бир туссагы бошатмагыны сорамага башлады.</verse>
				<verse number="9">Онсоң Пилат олара җогап берип: «Сизиң үчин яхудыларың патышасыны бошатмагымы ислейәрсиңизми?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="10">Ол ёлбашчы руханыларың Исаны гөрипликден табшырандыкларыны билйәрди.</verse>
				<verse number="11">Эмма ёлбашчы руханылар Исаның дерегине Бараббасы бошатмагыны талап эдиң дийип, халкы күшгүрдилер.</verse>
				<verse number="12">Пилат ене олардан: «Онда мен сизиң яхудыларың патышасы диййән адамыңызы нәме эдейин?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="13">Олар болса: «Оны хача чүйле!» дийип гыгырышдылар.</verse>
				<verse number="14">Пилат олардан: «Нәме үчин? Ол нәме яманлык этди?» дийип сорады. Эмма олар: «Оны хача чүйле!» дийип, хас бетер гыгырышдылар.</verse>
				<verse number="15">Шонда Пилат халкы канагатландырмак карарына гелип, Бараббасы бошатды. Исаны болса гамчыладып, хача чүйлемек үчин, эсгерлериң элине берди.</verse>
				<verse number="16">Эсгерлер Исаны хөкүмет сарайына элтип, тутуш гошун топарларыны Онуң дашына үйшүрдилер.</verse>
				<verse number="17">Онуң эгнине гырмызы дон, башына тикенден өрүлен тәч гейдирдилер.</verse>
				<verse number="18">«Яшасын яхудыларың патышасы!» дийип, Оны гызгын гаршылан болдулар.</verse>
				<verse number="19">Башына таяк билен урдулар, үстүне түйкүрдилер, өңүнде дыза чөкүп, Оңа сежде эден болдулар.</verse>
				<verse number="20">Оны масгараланларындан соң, гырмызы доны эгнинден чыкардылар-да, Өз эгин-эшигини гейдирип, хача чүйлемәге әкитдилер.</verse>
				<verse number="21">Шол вагт киринейли Симун атлы бир адам экин мейданындан гелйәрди. Ол Исгендер билен Руфусың какасыды. Эсгерлер оны тутуп, Исаның хачыны гөтермәге меҗбур этдилер.</verse>
				<verse number="22">Олар Исаны Голгота (бу «Келлечанак депеси» диймеги аңладяр) диен ере элтдилер.</verse>
				<verse number="23">Онсоң олар Исаның агырыларыны кемелтмек үчин, Оңа мүр гарылан шерап хөдүрледилер, эмма Ол ичмеди.</verse>
				<verse number="24">Соңра Оны хача чүйледилер. Киме нәме дүшеркә дийип биҗе атышып, Онуң эгин-эшигини өзара пайлашдылар.</verse>
				<verse number="25">Оны хача чүйләнлеринде, ир сагат докузды.</verse>
				<verse number="26">Депесиндәки этмиш язгысында болса: «ЯХУДЫЛАРЫҢ ПАТЫШАСЫ» дийип язылгыды.</verse>
				<verse number="27">Иса билен биле ики гаракчыны хем хача чүйледилер. Оларың бири Исаның саг тарапында, бейлекиси чеп тарапындады.</verse>
				<verse number="28"></verse>
				<verse number="29">Гечип барянлар башларыны яйкап, Исаны яңсылаярдылар. Олар: «Пәхей-де велин, Сен ыбадатхананы йыкып, үч гүнде салҗакдың-а.</verse>
				<verse number="30">Инди хачдан ашак дүш-де, Өзүңи халас эт!» диййәрдилер.</verse>
				<verse number="31">Ёлбашчы руханылар билен Төврат мугаллымлары-да Исаны хут шунуң ялы масгаралап, бири-бирлерине: «Өзгелери халас этди, эмма Өзүни халас эдип биленок.</verse>
				<verse number="32">Ысрайылың Патышасы Месих, гой, хәзириң өзүнде хачдан ашак дүшсүн, биз хем муны гөрүп иман эдели» диййәрдилер. Иса билен хача чүйлененлер-де Оңа сөгйәрдилер.</verse>
				<verse number="33">Гүнортан он икиден өйлән сагат үче ченли тутуш юрды гараңкылык гаплап алды.</verse>
				<verse number="34">Өйлән сагат үчде Иса гаты сес билен гыгырып: «Элохи, Элохи! Лема сабактани?», ягны: «Худайым, Худайым! Нәме үчин Мени терк этдиң?» дийди.</verse>
				<verse number="35">Ол ерде дуранларың кәбирлери муны эшиденлеринде: «Середиң, Ол Ылясы чагыряр» дийдилер.</verse>
				<verse number="36">Бир адам ылгап барып, бир эсгини сиркә батырды. Оны бир таягың уҗуна дакып, Иса ичирҗек болуп узатды-да: «Ханы, гөрелиң! Ыляс гелип, Оны ашак дүшүрермикә?» дийди.</verse>
				<verse number="37">Эмма Иса гаты гыгырып җан берди.</verse>
				<verse number="38">Шол вагт ыбадатхананың тутусы ёкардан ашаклыгына йыртылып, икә бөлүнди.</verse>
				<verse number="39">Исаның гаршысында дуран йүзбашы Онуң шейле җан беренини гөренде: «Бу адам, хакыкатдан хем Худайың Оглы экен» дийди.</verse>
				<verse number="40">Ол ерде узакдан середишип дуран аяллар хем барды. Магдалалы Меръем, Ёсе билен кичи Якубың эҗеси Меръем ве Саломе дагы хем оларың арасындады.</verse>
				<verse number="41">Булар Иса Җелиледекә ызына дүшүп, Оңа хызмат эдипдилер. Ол ерде Иса билен Иерусалиме гелен башга-да көп аяллар барды.</verse>
				<verse number="42">Ол гүн Тайярлык гүнүди, ягны Сабадың өң янындакы гүнди. Агшам</verse>
				<verse number="43">меҗлисиң сыланян агзасы, Худайың Шалыгына умыт билен гарашян ариматиялы Юсуп гелди. Ол йүрегине даш баглап, Пилатың янына барды ве ондан Исаның җеседини диледи.</verse>
				<verse number="44">Пилат Исаның эййәм өлендигине гең галды, йүзбашыны чагырып: «Өленине көп вагт болдумы?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="45">Муны йүзбашыдан аныкландан соң, җеседи Юсуба берди.</verse>
				<verse number="46">Юсуп хем кепенлик мата сатын алды, җеседи ашак дүшүрип, кепене долады-да, гаяда оюлан бир мазарда җайлады. Соңра ол мазарың агзына бир даш тогалап гетирип гойды.</verse>
				<verse number="47">Магдалалы Меръем билен Ёсәниң эҗеси Меръем Исаның ниреде җайланандыгыны гөрдүлер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="16">
				<verse number="1">Сабат гүни тамамланансоң, гич өйлән магдалалы Меръем, Якубың эҗеси Меръем ве Саломе дагы гидип, Исаның җеседине чалмак үчин якымлы ыслы затлар сатын алдылар.</verse>
				<verse number="2">Хепдәниң биринҗи гүни олар гүн доганда, мазарың башына гелдилер.</verse>
				<verse number="3">Олар бири-бирлерине: «Мазарың агзындан дашы бизе ким айрып береркә?» дийишйәрдилер.</verse>
				<verse number="4">Башларыны галдырып середенлеринде, дашың бир чете тогаланандыгыны гөрдүлер. Даш гаты улуды.</verse>
				<verse number="5">Мазара гиренлеринде болса, саг тарапда ак лыбас гейнен бир яш йигидиң отурандыгыны гөрүп геңиргенишдилер.</verse>
				<verse number="6">Ол булара: «Геңиргенмәң! Сиз хача чүйленен насыралы Исаны гөзлейәрсиңиз. Иса дирелди! Ол бу ерде ёк. Ине, Онуң җесединиң гойлан ери.</verse>
				<verse number="7">Инди болса барың-да, Онуң шәгиртлерине ве Петруса: „Иса сизден өң Җелилә баряр, Өзүниң сизе айдышы ялы, Оны шол ерде гөрерсиңиз“ дийиң» дийди.</verse>
				<verse number="8">Аяллар мазардан чыкып гачдылар. Олары сандырама хем алҗыраңңылык гаплап алыпды. Олар горкуларындан яңа хич киме хич зат айтмадылар.</verse>
				<verse number="9">Иса хепдәниң биринҗи гүни ир билен дирелди. Ол илки билен магдалалы Меръеме гөрүнди. Иса онуң ичинден еди арвах-җыны ковуп чыкарыпды.</verse>
				<verse number="10">Меръем гидип, муны Иса билен болан, инди болса Оңа яс тутуп, аглашып отуран шәгиртлерине хабар берди.</verse>
				<verse number="11">Эмма олар Исаның диридигини ве Меръеме гөрнендигини эшиденлеринде, муңа ынанмадылар.</verse>
				<verse number="12">Шондан соң Иса оба тарап барян ики шәгирдине башга кешпде гөрүнди.</verse>
				<verse number="13">Ол икиси хем ызларына өврүлип, муны бейлекилере хабар бердилер, эмма олар булара-да ынанмадылар.</verse>
				<verse number="14">Соңра Иса сачак башында отуран Онбирлериң өзлерине гөрнүп, имансыздыклары, йүреклериниң текепбирдиги үчин олара кәеди. Себәби олар Онуң дирелендигини гөрен адамлара ынанмандылар.</verse>
				<verse number="15">Иса шәгиртлерине шейле дийди: «Бүтин дүнйә айланың-да, Хош Хабары хемме адамлара вагыз эдиң.</verse>
				<verse number="16">Иман эдип чүмдүрилен халас болар, йөне иман этмедиге хөкүм эдилер.</verse>
				<verse number="17">Иман эдйәнлер шу аламатлары гөркезерлер: Мениң адым билен арвах-җынлары ковуп чыкарарлар, тәзе диллерде гепләрлер.</verse>
				<verse number="18">Эллери билен йылан тутсалар-да, зәхер ичселер-де, олара зепер етмез. Эллерини хассаларың башына гоярлар, олар хем сагалар».</verse>
				<verse number="19">Реб Иса олара булары гүррүң беренинден соң, гөге алынды ве Худайың сагында отурды.</verse>
				<verse number="20">Онсоң шәгиртлер гидип, Хош Хабары хемме ерде вагыз этдилер. Реб олар билен ишләп, амала ашян гудратлы аламатлар аркалы Өз сөзүни тассыклаярды.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="42">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Хорматлы Теофил! Энчеме адамлар арамызда болуп гечен вакаларың тарыхыны язмага гиришдилер.</verse>
				<verse number="2">Шол вакалары бизе илкибашдан гөзлери билен гөрен шаятлар ве Худайың Хош Хабарының хызматчылары етирди.</verse>
				<verse number="3">Шонуң үчин, эй, гадырлы Теофил, мениң өзүм хем болуп гечен вакаларың аныгына етип, саңа хеммесини җикме-җик язмагы йүрегиме дүвдүм.</verse>
				<verse number="4">Инди сен өзүңе өвредилен затларың хакыкатдыгына гөз етирерсиң.</verse>
				<verse number="5">Яхудыя патышасы Хиродың дөврүнде Зекаря атлы бир руханы барды. Ол Абыяның руханылар топарынданды, онуң аялы Элизабет хем Харуның неслинденди.</verse>
				<verse number="6">Бу әр-аялың икиси-де Худайың өңүнде догручыл адамлар болуп, олар Реббиң әхли буйрукларыдыр парзларыны биркемсиз берҗай эдердилер.</verse>
				<verse number="7">Эмма Элизабетиң өнелгесиздигине гөрә, оларың перзенди ёкды. Оларың икиси-де эййәм гаррылык яшына етипди.</verse>
				<verse number="8">Бир гүн Зекаря өз топарының нобатчылык гезегинде, Худайың хузурында руханылык хызматыны берҗай эдйәрди.</verse>
				<verse number="9">Шонда руханылык адаты боюнча, якымлы ыслы түтетги түтетмек үчин, Реббиң ыбадатханасына гирмек онуң биҗесине дүшди.</verse>
				<verse number="10">Түтетги түтетмели пурсады гелди, әхли җемагат дашарда Худая дога окап дурды.</verse>
				<verse number="11">Шол вагт түтетги сыпасының сагында дуран Реббиң бир перишдеси Зекаря гөрүнди.</verse>
				<verse number="12">Зекаря оны гөрүп, өзүни йитирди, оны горкы гаплады.</verse>
				<verse number="13">Эмма перишде оңа шейле дийди: «Эй, Зекаря, горкма, себәби сениң Худайдан эден дилегиң кабул болды. Аялың Элизабет саңа бир огул догруп берер, сен онуң адына Яхя дакарсың.</verse>
				<verse number="14">Бу саңа улы шатлык гетирер, онуң догланына көп адамлар шатланар.</verse>
				<verse number="15">Чүнки ол Реббиң назарында бейик болар. Ол хич хачан агзына шерап ве ичги алмаз. Ол хениз энесиниң гөвресиндекә, Мукаддес Рухдан долар.</verse>
				<verse number="16">Ол ысрайыл халкындан көп адамы өзлериниң Худайы Реббе тарап өврер.</verse>
				<verse number="17">Ол аталары огуллары билен ярашдырмак, боюн эгмезеклери догруларың дүшүнҗесине гөнүкдирмек үчин, Ылясың рухундан ве гудратындан долар, Реб Иса Месих иң өңүнден йөрәр. Ол Реббиң гөвнүнден турҗак халкы тайярлар».</verse>
				<verse number="18">Зекаря перишдә: «Мен муны нәхили билейин? Мен бир гарры адам, аялым-да гаррылык яшына етен» дийди.</verse>
				<verse number="19">Перишде оңа: «Мен – Худайың хузурында дурян Җебрайыл. Мен сениң билен геплешип, саңа бу Хош Хабары говшурмак үчин иберилдим.</verse>
				<verse number="20">Сен мениң белленен вагтда амала ашҗак сөзлериме ынанмадың. Шонуң үчин хем сениң дилиң тутулып, шу затларың амала ашҗак гүнүне ченли гепләп билмерсиң» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="21">Шол вагт Зекаря гарашып дуран халк онуң ыбадатханада эглененине гең галды.</verse>
				<verse number="22">Зекаря дашары чыканда, олар билен геплешип билмеди. Шонда олар ыбадатханада онуң бир гөрнүш гөрендигине гөз етирдилер, себәби Зекаря олара үм билен ышарат эдйәрди, эмма геплешип билмейәрди.</verse>
				<verse number="23">Хызмат этмели вагты тамамланансоң, Зекаря өйүне гайтды.</verse>
				<verse number="24">Арадан көп вагт гечмәнкә, онуң аялы Элизабет гөврели болды. Ол бәш айлап хич ере чыкмады, өйүнде болды.</verse>
				<verse number="25">Ол: «Муны мениң үчин эден Ребдир. Инди Ол маңа назар салып, ил арасындакы утанҗымдан дындарды» диййәрди.</verse>
				<verse number="26">Элизабетиң гөврелилигиниң алтынҗы айында Худай Җебрайыл перишдәни Җелиләниң Насыра шәхерине,</verse>
				<verse number="27">Давудың неслинден Юсуп атлы адамың адаглысы болан бир бой гызың янына иберди. Ол гызың ады Меръемди.</verse>
				<verse number="28">Перишде онуң янына гелип: «Салам, эй, ялканан гыз! Реб сениң билендир! » дийди.</verse>
				<verse number="29">Меръем бу сөзлере өр-гөкден гелип, бу саламың нәме аңладяндыгыны билҗек болуп пикире батды.</verse>
				<verse number="30">Перишде оңа йүзленип: «Горкма, Меръем, сен Худайың назарында мерхемет тапдың.</verse>
				<verse number="31">Сен гөврели болуп, бир Огул дограрсың. Онуң адына Иса дакарсың.</verse>
				<verse number="32">Ол бейик болар, Оңа Бейик Худайың Оглы дийлер. Таңры Худай Оңа атасы Давудың тагтыны берер.</verse>
				<verse number="33">Ол Якубың неслиниң үстүнден эбедилик шалык сүрер, патышалыгының соңы болмаз» дийди.</verse>
				<verse number="34">Меръем перишдә: «Бу нәхили болар? Мен хениз дурмуша чыкамок ахыры» дийди.</verse>
				<verse number="35">Перишде оңа: «Мукаддес Рух сениң үстүңе инер, Бейик Худайың гудраты сениң үстүңе көлеге салар. Шонуң үчин хем догулҗак чага Мукаддес сайылар, Оңа Худайың Оглы дийлер.</verse>
				<verse number="36">Анха, сениң гарындашың Элизабетиң хем гаррыдыгына гарамаздан, гөвресинде чага бар. Өнелгесиз дийилйән бу аял эййәм алты ай бәри гөврелидир.</verse>
				<verse number="37">Чүнки Худайың янында мүмкин дәл зат ёкдур» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="38">Меръем: «Мен Реббиң гырнагыдырын. Гой, маңа сениң айдышың ялы болсун» дийди. Онсоң перишде онуң янындан гитди.</verse>
				<verse number="39">Шол гүнлерде Меръем ёл шайыны тутуп, гыссанмач Яхудыяның даглык үлкесиндәки бир шәхере гитди.</verse>
				<verse number="40">Ол ерде Зекаряның өйүне барып, Элизабете салам берди.</verse>
				<verse number="41">Меръемиң саламыны эшиден бадына, гөвресиндәки чага гымылдап, Элизабет Мукаддес Рухдан долды.</verse>
				<verse number="42">Ол батлы гыгырып: «Сен аяллар арасында ялканансың, гөврәңдәки чага хем ялканандыр!</verse>
				<verse number="43">Реббимиң энеси мениң яныма гелер ялы, мен нәдип бейле ялкандымкам?</verse>
				<verse number="44">Саламың гулагыма гелип етен бадына, гөврәмдәки чага бегенчден яңа гымылдады.</verse>
				<verse number="45">Реббиң айданларының амала ашҗакдыгына иман эден аял багтлыдыр!» дийди.</verse>
				<verse number="46">Меръем шейле дийди: «Җаным Ребби бейгелдйәр,</verse>
				<verse number="47">рухум Халасгәрим Худая шатланяр.</verse>
				<verse number="48">Ол мен песпәл гырнагына назарын салды. Мундан бейләк әхли несиллер маңа багтлы диерлер.</verse>
				<verse number="49">Гудратыгүйчли мениң үчин бейик ишлер этди. Онуң ады мукаддесдир.</verse>
				<verse number="50">Ол несиллербойы Өзүнден горкянлара мерхемет эдер.</verse>
				<verse number="51">Ол гүйҗи билен бейик ишлери амала ашырды, өвүнҗеңлери оларың әхли ички пикирлери билен даргатды.</verse>
				<verse number="52">Хөкүмдарлары тагтындан дүшүрип, песпәл адамлары бейгелтди.</verse>
				<verse number="53">Ачлары нәз-ныгматдан дойруп, байлары болса бош гайтарды.</verse>
				<verse number="54">Аталарымыза сөз берши ялы, Ыбрайым билен онуң неслине рехимдарлык этмеги хич унутман, гулы Ысрайыла ярдам этди».</verse>
				<verse number="55"></verse>
				<verse number="56">Меръем Элизабетиң өйүнде үч ая голай болуп, соң өйүне гайтды.</verse>
				<verse number="57">Элизабетиң айы-гүни долуп, бир огул догурды.</verse>
				<verse number="58">Гоңшуларыдыр доган-гарындашлары Реббиң оңа бейик мерхемет эдендигини эшидип, онуң билен шатландылар.</verse>
				<verse number="59">Секизинҗи гүн чаганы сүннет этмәге гелдилер. Оңа какасы Зекаряның адыны дакҗак болдулар.</verse>
				<verse number="60">Эмма эҗеси муңа гаршы болуп: «Ёк, онуң ады Яхя болмалыдыр» дийди.</verse>
				<verse number="61">Олар оңа: «Сениң гарындашларыңың арасында Яхя атлысы ёк ахыры» дийдилер.</verse>
				<verse number="62">Онсоң олар чаганың какасына үм билен дүшүндирип, онуң адына нәме дакмакчыдыгыны сорадылар.</verse>
				<verse number="63">Зекаря хем язар ялы бир тагтаҗык тапып, оңа «Ады Яхя» дийип язды. Хеммелер хайран галды.</verse>
				<verse number="64">Шол вагт Зекаряның дили ачылып, Худая өвги айдып, геплемәге башлады.</verse>
				<verse number="65">Гоңшуларың хеммесини горкы гаплады. Яхудыя даглыгының әхли еринде бу болан вакаларың барысы хакда гүррүң эдилди.</verse>
				<verse number="66">Муны эшиденлериң бары бу затлар хакда ой-пикире батып: «Бу чага ким боларка?» дийишйәрди. Чүнки Реббиң гүйҗи онуң биленди.</verse>
				<verse number="67">Чаганың какасы Зекаря Мукаддес Рухдан долуп, шейле пыгамберлик этди:</verse>
				<verse number="68">«Ысрайылың Худайы Реббе өвгүлер болсун! Чүнки Ол Өз халкына назарын салып, халас этди.</verse>
				<verse number="69">Өңки заманда мукаддес пыгамберлер аркалы сөз берши ялы, душманларымыздан бизи халас этмәге, йигренйәнлериң әхлисинден дындармага, Ол бизиң үчин Өз гулы Давудың неслинден бир гүйчли Халасгәр чыкарды.</verse>
				<verse number="70"></verse>
				<verse number="71"></verse>
				<verse number="72">Ол муны аталарымыза рехимдарлык этмек үчин, Өз мукаддес әхтини ятда сакламак үчин этди.</verse>
				<verse number="73">Атамыз Ыбрайыма ант ичип, шейле сөз берди:</verse>
				<verse number="74">Душманларымызың элинден бизи халас этмәге, өмрүмиз бойы хузурында горкусыз, мукаддеслик хем догрулык билен гуллук этмәге мүмкинчилик берди.</verse>
				<verse number="75"></verse>
				<verse number="76">Эй, балам, сен хем Бейик Худайың пыгамбери диен ады аларсың! Реббе ёл тайярламак үчин, Онуң өңүнден йөрәрсиң.</verse>
				<verse number="77">Гүнәлериниң багышланмагы аркалы оларың халас болҗакдыгыны Онуң халкына мәлим эдерсиң.</verse>
				<verse number="78">Худайымыз мәхир-шепагатдан долудыр: Ол үстүмизе Гүн шөхлесини дөкдүрер.</verse>
				<verse number="79">Түмлүкде ве өлүм көлегесинде отуранлара нур сачылар, аякларымыз парахатлык ёлуна гөнүкдирилер».</verse>
				<verse number="80">Шунлукда, чага өсйәрди ве рухы тайдан гүйчленйәрди. Ол ысрайыл халкына гөрүнмели гүнлерине ченли чөлде яшады.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Шол гүнлерде Рим императоры Август тутуш империяда илат язувыны гечирмек барада перман чыкарды.</verse>
				<verse number="2">Бу илкинҗи илат язувы болуп, ол Кириниусың Сирия хөкүмдарлык эден дөврүнде гечирилди.</verse>
				<verse number="3">Илат язувындан гечмек үчин, хер ким өз шәхерине гитди.</verse>
				<verse number="4">Шейлеликде, Юсуп хем Җелиледәки Насыра шәхеринден чыкып, Давудың Яхудыядакы Бейтуллахам шәхерине гитди, себәби ол Давудың уругындан болуп, онуң неслине дегишлиди.</verse>
				<verse number="5">Юсуп язылмак үчин ол ере гөврели адаглысы Меръеми хем алып гитди.</verse>
				<verse number="6">Олар Бейтуллахамдакалар, Меръемиң айы-гүни долуп, новбахар оглуны догурды. Меръем Оны гундага долады-да, бир ахырда ятырды, себәби олар мыхманханадан ер тапмандылар.</verse>
				<verse number="7"></verse>
				<verse number="8">Шол гиҗе Бейтуллахамың голайында кәбир чопанлар сүрүлерини гораярдылар.</verse>
				<verse number="9">Бирденкә оларың өңүнде Реббиң бир перишдеси пейда болды ве Реббиң ялкымы даш-төвереги ягтылтды. Чопанлар гаты горкдулар.</verse>
				<verse number="10">Перишде олара: «Горкмаң! Мен сизе әхли халкы бегендирҗек шатлыклы Хош Хабары ыглан эдйәрин:</verse>
				<verse number="11">Шу гүн Давудың шәхеринде сизиң үчин Халасгәр догулды. Ол Реббимиз Месих дир.</verse>
				<verse number="12">Ине, бу сизе бир аламат болар: сиз гундага долангы, ахырда ятан бир Чаганы тапарсыңыз» дийди.</verse>
				<verse number="13">Бирденкә перишде билен бирликде гөгүң сан-саҗаксыз гошуны гөрүнди. Олар Худайы өвүп шөхратландырдылар:</verse>
				<verse number="14">«Гөклер гөгүнде Худая шөхрат болсун! Худайдан мерхемет тапан ердәки ынсанлара парахатлык болсун! » диййәрдилер.</verse>
				<verse number="15">Перишделер чопанларың янындан айрылып, гөге гөтериленлеринде, чопанлар бири-бирлерине: «Йөрүң, Бейтуллахама гиделиң. Реббиң бизе аян эден бу вакасыны гөрелиң» дийишдилер.</verse>
				<verse number="16">Шейлеликде, олар гыссанмач гидип, Меръеми, Юсубы ве ахырда ятан чаганы тапдылар.</verse>
				<verse number="17">Олар Исаны гөренлеринде, бу чага хакда эшиденлерини олара гүррүң бердилер.</verse>
				<verse number="18">Чопанларың гүррүңлерини эшиденлериң бары хайран галды.</verse>
				<verse number="19">Меръем болса бу затларың бары хакда чуңңур пикире батып, олары йүрегинде саклаярды.</verse>
				<verse number="20">Чопанлар хемме гөрүп-эшиденлериниң өзлерине айдылышы ялы боландыгы үчин, Худайы шөхратландырдылар, өвгүлер айдып, ызларына доландылар.</verse>
				<verse number="21">Секизинҗи гүн чаганы сүннетлемели боланда, Онуң адына Иса дакдылар. Бу Онуң энесиниң гөвресинде галмаздан өң, перишдәниң Оңа берен адыды.</verse>
				<verse number="22">Мусаның кануны боюнча гечирилйән тәмизлениш дәп-дессурларың берҗай эдилмели дөври етип геленде, Юсуп билен Меръем Иерусалиме гитдилер. Олар Исаны Реббе багыш этмек үчин, Оны хем янларына алдылар.</verse>
				<verse number="23">Канунда: «Илкинҗи доглан хер бир эркек гөбекли Реббе багыш эдилмели» дийип языландыр.</verse>
				<verse number="24">Олар Канунда язылышы ялы, ики гумрыны я-да кепдерини хем гурбанлык хөкмүнде хөдүр этмелидилер.</verse>
				<verse number="25">Шол вагт Иерусалимде Шимгон атлы бир догручыл ве таква адам яшаярды. Ол ысрайыл халкының азат эдилмегине гарашярды, Мукаддес Рух онуң үстүндеди.</verse>
				<verse number="26">Оңа Реббиң Месих ини гөрмезден өң өлмеҗекдиги Мукаддес Рух тарапындан аян болупды.</verse>
				<verse number="27">Симун Мукаддес Рухуң угрукдырмагы билен ыбадатхананың ховлусына гелди. Исаның эне-атасы Төвратда язылан адаты берҗай этмек үчин, Чаганы ичери саланларында,</verse>
				<verse number="28">Симун Оны гуҗагына алып, Худая алкыш окап, шейле дийди:</verse>
				<verse number="29">«Я Реб, Өз берен сөзүңе гөрә, инди гулуң аркайын аманадыны табшырып билер.</verse>
				<verse number="30">Ине, Сениң әхли халкларың өңүнде тайярлан Халасгәриңи гөзүм билен гөрдүм.</verse>
				<verse number="31"></verse>
				<verse number="32">Кесеки миллетлере аянлык берҗек, халкың ысрайылы шөхратландырҗак нуры гөрдүм».</verse>
				<verse number="33">Чага барада айдылян сөзлере онуң эне-атасы хайран галды.</verse>
				<verse number="34">Шимгон олара ак пата берип, энеси Меръеме: «Бу чага Худай тарапындан берлен аламат болуп, ынсанлар оңа гаршы чыкарлар. Ол себәпли Ысрайылда көп адамлар хеләк болар, көп адамлар болса ялканар.</verse>
				<verse number="35">Шонда энчеме йүреклериң сырлы пикирлери аян болар. Сениң калбыңа хем хасрат йити гылыч кимин санҗылар» дийди.</verse>
				<verse number="36">Ол ерде сегсен дөрт йылдан бәри дул яшаян Ханна атлы гарры пыгамбер аял хем барды. Ол ашер тиресинден Пануелиң гызыды. Ол дурмуша чыкандан соңра әри билен еди йыл яшашып, дул галыпды. Бу аял хемише ыбадатхананың ховлусында болуп, агыз бекләп, дога окап, гиҗе-гүндиз Худая ыбадат эдйәрди.</verse>
				<verse number="37"></verse>
				<verse number="38">Ханна хем эдил шол пурсат гелип, Реббе өвги айдып, Иерусалимиң халас болмагына гарашянларың барына бу Чага хакда гүррүң берди.</verse>
				<verse number="39">Юсуп билен Меръем Мусаның кануны боюнча әхли зады берҗай эденлеринден соңра, Җелилә, өзлериниң Насыра шәхерине доландылар.</verse>
				<verse number="40">Чага улалып, гүйчде ве акылдарлыкда өсйәрди. Худайың мерхемети Онуң үстүндеди.</verse>
				<verse number="41">Исаның эне-атасы хер йыл Песах байрамында Иерусалиме гидйәрдилер.</verse>
				<verse number="42">Иса он ики яшына етенде, олар байрамчылык адаты боюнча ене Иерусалиме гитдилер.</verse>
				<verse number="43">Байрамчылык гутарандан соң, олар өйлерине доландылар. Етгинҗек Иса болса Иерусалимде галды, эмма Онуң эне-атасының мундан хабары ёкды.</verse>
				<verse number="44">Олар Оны ёлагчыларың арасындадыр өйдүп, бир гүнлүк ёлы гечдилер. Онсоң Оны доган-гарындашларының, дост-ярларының арасындан гөзләп башладылар.</verse>
				<verse number="45">Оны гөзләп тапмансоңлар, ызларына Иерусалиме доландылар.</verse>
				<verse number="46">Үч гүнден соң, Оны ыбадатхананың ховлусындан тапдылар. Ол дин мугаллымларының арасында отурып, олары диңләп, сораглар берйәрди.</verse>
				<verse number="47">Исаны диңлейәнлериң бары Онуң пайхасына, берйән җогапларына хайран галярдылар.</verse>
				<verse number="48">Эне-атасы Оны гөренлеринде гең галдылар. Эҗеси Оңа: «Оглум! Нәме үчин бейтдиң? Какаң икимиз гаты гайгы эдип, Сени гөзледик» дийди.</verse>
				<verse number="49">Иса олара: «Мени нәме үчин гөзледиңиз? Сиз Мениң Атамың өйүнде болмалыдыгымы билмейәрдиңизми?» дийди.</verse>
				<verse number="50">Эмма олар Онуң нәме дийҗек боляндыгына дүшүнмедилер.</verse>
				<verse number="51">Онсоң Иса эне-атасы билен Насыра гайтды, оларың сөзүне гулак асды. Эмма Онуң эҗеси бу гүррүңлериң әхлисини йүрегинде саклаярды.</verse>
				<verse number="52">Иса акылдарлыкда, бойда өсүп, Худайың хем адамларың мәхрини газанярды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Рим императоры Тиберейиң хөкүмдарлыгының он бәшинҗи йылында, Понтий Пилат Яхудыяның хәкими дөврүнде Хирод – Җелиләни, онуң доганы Филип – Итурея билен Трахонитис велаятыны, Лисанияс-да Абилини доландырярды.</verse>
				<verse number="2">Ханан билен Каяфа хем баш руханыды. Шонда Зекаряның оглы Яхя Худайың сөзи аян болды. Ол чөлде яшаярды.</verse>
				<verse number="3">Яхя Иордан дерясының төверегиндәки әхли ерлере айланып, адамлара гүнәлериниң багышланмагы үчин тоба эдип, сува чүмдүрилмеклерини вагыз эдйәрди.</verse>
				<verse number="4">Ишая пыгамбер бу барада өз китабында шейле языпды: «Чөлде бир сес гыгыряр: „Реббе ёл тайынлаң! Онуң ёдаларыны дүзләң!</verse>
				<verse number="5">Әхли дерелер долдурылар, әхли даг-депелер песелдилер, эгрем-буграм ёллар догруланар, бүдүр-сүдүр ёдалар текизленер.</verse>
				<verse number="6">Шонда әхли ынсанлар Худайың халас эдишини гөрерлер“».</verse>
				<verse number="7">Бир улы мәхелле сува чүмдүрилмек үчин, Яхяның янына гелди. Яхя олара шейле йүзленди: «Эй, алахөвренлер несли! Гелҗек газапдан гачып гутулып билерис өйдйәңизми?</verse>
				<verse number="8">Мундан бейләк эден тобаңыза мынасып миве бериң. Өз-өзүңизе: „Бизиң атамыз Ыбрайымдыр“ дийип айтмагы хыялыңыза хем гетирмәң. Мен сизе шуны айдайын: Худай Ыбрайым үчин шу дашлардан хем перзент ярадып билйәндир.</verse>
				<verse number="9">Ине, палта эййәм агачларың дүйбүнде ятыр: оңат миве бермейән хер бир агач чапылып, ода ташланар».</verse>
				<verse number="10">Халк ондан: «Эйсем, биз нәме этмели?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="11">Ол: «Ики көйнекли бирини көйнексизе берсин. Иймити болан хем шонуң ялы этсин» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="12">Салгытчылар-да чүмдүрилмек үчин онуң янына гелип: «Мугаллым, биз нәме этмели?» дийип сорадылар.</verse>
				<verse number="13">Яхя олара: «Өзүңизе буйруландан артык алмаң» дийди.</verse>
				<verse number="14">Онсоң эсгерлер-де: «Биз нәме этмели?» дийип сорадылар. Олара: «Хич кимден зорлук билен пул алмаң, нәхак ере төхмет атмаң, өз хакыңыза кайыл болуң» дийди.</verse>
				<verse number="15">Халк Месих е умыт билен гарашярды ве хеммелер Яхя хакда йүреклеринде: «Яхя шол Месих болаймасын?» дийип ойланярды.</verse>
				<verse number="16">Яхя олара: «Мен сизи сува чүмдүрйәрин, эмма менден хас гүйчли Бири гелер, мен хатда Онуң чарыгының багыны чөзмәге-де мынасып дәлдирин. Ол сизи Мукаддес Руха хем-де ода чүмдүрер.</verse>
				<verse number="17">Онуң харман совурян чаршагы элиндедир. Ол харман ерини сүпүрип, бугдайы аммарына үйшүрер, саманы болса сөнмез отда якар» дийди.</verse>
				<verse number="18">Ол башга-да көп өвүт-үндев эдип, халка Хош Хабары вагыз эдйәрди.</verse>
				<verse number="19">Эмма баш хәким Хирод өз доганының аялы Хиродия өйленени үчин ве башга-да көп эрбет ишлери эдени үчин, Яхяның кәйинҗине сезевар болды.</verse>
				<verse number="20">Ол Яхяны зындана салмак билен өңки эден әхли писликлериниң үстүне ене бир пислик гошды.</verse>
				<verse number="21">Әхли халк сува чүмдүрилип чыкарыландан соң, Иса-да чүмдүрилип чыкарылды. Ол Худая дога эдйәркә, гөклер ачылып,</verse>
				<verse number="22">Мукаддес Рух кепдери гөрнүшде Онуң үстүне инди. Гөкден: «Сен Мениң сөвер Оглумсың. Мен Сенден көп разыдырын» диен оваз гелди.</verse>
				<verse number="23">Иса Өз хызматына башлан вагты отуз яшларындады. Ол Юсубың оглы хасапланярды. Юсуп Элийиң оглы,</verse>
				<verse number="24">Элий Маттадың, Маттат Левиниң, Леви Мелкиниң, Мелки Яннайың, Яннай Юсубың,</verse>
				<verse number="25">Юсуп Маттатяның, Маттатя Амосың, Амос Нахумың, Нахум Эслиниң, Эсли Нагайың,</verse>
				<verse number="26">Нагай Махадың, Махат Маттатяның, Маттатя Шимийиң, Шимий Ёсехиң, Ёсех Ёданың,</verse>
				<verse number="27">Ёда Ёхананың, Ёханан Ресаның, Реса Зерубабылың, Зерубабыл Шеялтыелиң, Шеялтыел Нериниң,</verse>
				<verse number="28">Нери Мелкиниң, Мелки Аддының, Адды Косамың, Косам Элмадамың, Элмадам Эриң,</verse>
				<verse number="29">Эр Ешуваның, Ешува Элигезериң, Элигезер Ёрымың, Ёрым Маттатың, Маттат Левиниң,</verse>
				<verse number="30">Леви Шимгоның, Шимгон Яхуданың, Яхуда Юсубың, Юсуп Ёнамың, Ёнам Элякымың,</verse>
				<verse number="31">Элякым Мелеяның, Мелея Меннаның, Менна Маттатаның, Маттата Натаның, Натан Давудың,</verse>
				<verse number="32">Давут Йышайың, Йышай Обедиң, Обет Бовазың, Боваз Саланың, Сала Нахшоның,</verse>
				<verse number="33">Нахшон Эминадабың, Эминадап Адмының, Адмын Арнының, Арны Хесроның, Хесрон Пересиң, Перес Яхуданың,</verse>
				<verse number="34">Яхудыя Якубың, Якуп Ысхагың, Ысхак Ыбрайымың, Ыбрайым Тераның, Тера Нахорың,</verse>
				<verse number="35">Нахор Серугың, Серук Регувың, Регув Пелегиң, Пелек Эбериң, Эбер Шеланың,</verse>
				<verse number="36">Шела Кейнаның, Кейнан Арпакшадың, Арпакшат Самың, Сам Нухуң, Нух Лемегиң,</verse>
				<verse number="37">Лемек Метушеланың, Метушела Ханогың, Ханок Ередиң, Ерет Махалалелиң, Махалалел Кейнаның,</verse>
				<verse number="38">Кейнан Эношың, Энош Шисиң, Шис Адамың оглуды, Адам болса Худайың оглуды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Иса Мукаддес Рухдан долуп, Иордан дерясындан ызына доланды. Мукаддес Рух Оны чөле алып гитди.</verse>
				<verse number="2">Иса ол ерде кырк гүнләп иблис тарапындан сынага салынды. Шол гүнлериң довамында Ол хич зат иймеди, кырк гүнден соң болса аҗыкды.</verse>
				<verse number="3">Иблис Оңа: «Эгер Сен Худайың Оглы болсаң, бу дашың чөреге өврүлмегини буюр» дийди.</verse>
				<verse number="4">Иса: «„Ынсан диңе чөрек билен яшамаяр“ дийип язылгыдыр» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="5">Соңра иблис Исаны бир белент ере чыкарып, Оңа дүнйәниң әхли шалыкларыны гөркезди.</verse>
				<verse number="6">Иблис Иса: «Мен буларың әхлисиниң хөкүмдарлыгыны ве шан-шөхратыны Саңа берейин. Булар маңа берилди, мен хем оны исләниме берип билйәрин.</verse>
				<verse number="7">Шонуң үчин Сен маңа сежде этсең, буларың бары Сениңки болар» дийди.</verse>
				<verse number="8">Иса оңа: «„Худайыңыз Реббе сежде эдиң, диңе Оңа гуллук эдиң“ дийип хем язылгыдыр » дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="9">Соңра иблис Исаны Иерусалиме гетирди. Оны ыбадатхананың чүр депесине чыкарып: «Эгер Сен Худайың Оглы болсаң, Өзүңи шу ерден ашак окла.</verse>
				<verse number="10">Чүнки шейле язылгыдыр: „Сени берк горамак үчин, Ол перишделерине Сен бабатда эмр эдер. Аягың даша бүдремез ялы, олар Сени эллеринде гөтерер“» дийди.</verse>
				<verse number="11"></verse>
				<verse number="12">Иса оңа: «„Худайыңыз Ребби сынамаң“ дийип хем язылгыдыр» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="13">Иблис Исаны сынагларың хеммесинден гечирип гутарандан соң, аматлы пурсат гелйәнчә, Онуң янындан гитди.</verse>
				<verse number="14">Иса Мукаддес Рухуң гүйҗи билен Җелилә доланып гелди. Ол хакдакы гүррүңлер этрабың чар тарапына яйрады.</verse>
				<verse number="15">Ол яхудыларың синагогаларында халка өвретмәге башлады, хеммелер Оңа өвги айдярдылар.</verse>
				<verse number="16">Бир гүн Иса Өз догдук меканы болан Насыра гитди. Ол Сабат гүни адатдакы ялы синагога барып, Мукаддес Язгылардан окамак үчин еринден турды.</verse>
				<verse number="17">Оңа Ишая пыгамбериң китабыны бердилер. Ол хем китабы ачып, шу сөзлериң язылан ерини тапды:</verse>
				<verse number="18">«Реббиң рухы үстүмдедир. Гарыплара Хош Хабары билдирмегим үчин, Ол Мени сечип-сайлады; туссаглара азатлыгы, көрлере гөзүниң ачылҗакдыгыны ыглан этмәге Ол Мени иберди. Зулум астындакылары азатлыга чыкармага, Реббиң мерхемет йылыны җар этмәге Мени иберди».</verse>
				<verse number="19"></verse>
				<verse number="20">Онсоң китабы япып, оны ызына – хызматкәре берди-де отурды. Синагогадакыларың барының гөзи Оңа дикилди.</verse>
				<verse number="21">Иса олара: «Сизиң эшиден бу мукаддес язгыңыз шу гүн берҗай болды» дийип, гүррүңе башлады.</verse>
				<verse number="22">Хеммелер Исаны өвүп, Онуң агзындан чыкан аҗайып сөзлере хайран галып: «Бу Юсубың Оглы дәлми?» дийип сорадылар.</verse>
				<verse number="23">Иса олара: «Сизиң Маңа: „Эй, лукман, илки өзүңе шыпа бер!“ диен накылы айтҗакдыгыңызы билип дурун. Сиз: „Капернаумда эден ишлериңи эшитдик. Олары шу ерде, Өз юрдуңда-да берҗай эт-дә“ диерсиңиз» дийди.</verse>
				<verse number="24">Ол ене шейле дийди: «Сизе догрусыны айдярын, хич бир пыгамбер өз юрдунда кабул эдилмейәр.</verse>
				<verse number="25">Сизе хакыкаты айдярын: Ылясың дөврүнде үч йыл алты айлап асмандан екеҗе дамҗа-да ягыш дамман, әхли юрда элхенч ачлык дүшенде, Ысрайылда көп дул аяллар барды.</verse>
				<verse number="26">Эмма Ыляс оларың хич бириниң янына иберилмән, диңе Сидондакы Сарепат шәхеринде болан бир кесеки дул аялың янына иберилди.</verse>
				<verse number="27">Шейле хем, Эляша пыгамбериң дөврүнде Ысрайылда дери кеселли көп адамлар барды. Эмма Эляша диңе сириялы кесеки Нагаманың янына иберилди ве ондан башга хич ким тәмиз болмады».</verse>
				<verse number="28">Бу сөзлери эшиденлеринде, синагогадакыларың бары гахар-газаба мүнди.</verse>
				<verse number="29">Олар аяга галып, Исаны шәхерден ковдулар. Насыра шәхери депеде ерлешйәрди. Олар Оны шол депәниң чүр башына чыкарып, ашак ташлаҗак болдулар.</verse>
				<verse number="30">Эмма Иса оларың арасындан гечип, ол ерден чыкып гайтды.</verse>
				<verse number="31">Онсоң Иса Җелиләниң Капернаум шәхерине гелип, Сабат гүни халка өвретмәге башлады.</verse>
				<verse number="32">Халк Онуң таглыматына хайран галды, себәби Ол ыгтыярлылык билен геплейәрди.</verse>
				<verse number="33">Синагогада арвах-җын эелән бир адам барды. Ол батлы сес билен гыгырып:</verse>
				<verse number="34">«Эй, насыралы Иса! Бизиң билен нәме ишиң бар? Бизи ёк этмәге гелдиңми? Мен Сениң кимдигиңи билйәрин, Сен Худайың Мукаддесисиң» дийип гыгырды.</verse>
				<verse number="35">Иса арвах-җына кәйәп: «Сем бол! Бу адамдан чык!» дийип буйрук берди. Шонда арвах-җын ол адамы хеммелериң өңүнде ере йыкды-да, хич зыян етирмән, ондан чыкды.</verse>
				<verse number="36">Хеммелер хайран галып, бири-бирлерине: «Бу нәхили сөз? Ол ыгтыяр хем гудрат билен арвах-җынлара буйрук берйәр. Олар хем чыкярлар» дийишдилер.</verse>
				<verse number="37">Иса хакындакы хабар бу этрабың чар тарапына яйрады.</verse>
				<verse number="38">Иса синагогадан чыкып, Симуның өйүне барды. Симуның гайыненесини гыздырып ятырды. Муңа Исадан көмек сорадылар.</verse>
				<verse number="39">Иса онуң башуҗунда дуруп, гыззырма кәеди велин, онуң гыззырмасы айрылды. Ол аял дессине еринден турды-да, олара хызмат этмәге башлады.</verse>
				<verse number="40">Гүн батанда, адамлар хер дүрли кеселлилери Исаның янына гетирдилер. Иса хем оларың хер бириниң үстүне элини гоюп шыпа берди.</verse>
				<verse number="41">Көпүсинден арвах-җынлар: «Сен Худайың Оглусың! » дийип гыгырышып чыкярды. Эмма Иса олара кәйәп, геплемеклерине ёл бермейәрди, себәби олар Онуң Месих дигини билйәрдилер.</verse>
				<verse number="42">Эртеси гүн даң атанда, Иса өйден чыкып, бир чола ере гитди. Халк хем Онуң гөзлегине чыкды. Олар Исаны тапанларында, Оны өз янларында алып галмага дырҗашдылар.</verse>
				<verse number="43">Иса олара: «Мен Худайың Шалыгының Хош Хабарыны бейлеки шәхерлерде-де вагыз этмели, хут шонуң үчин хем иберилдим» дийди.</verse>
				<verse number="44">Шейдип, Ол Яхудыяның синагогаларында вагыз этмегини довам этдирди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Бир гүн Иса Гиннесарет көлүниң кенарында вагыз эдйәркә, халк Худайың сөзүни диңлемек үчин, Онуң дашына үйшди.</verse>
				<verse number="2">Шонда Иса көлүң якасында дуран ики гайыгы гөрди. Балыкчылар гайыклардан дүшүп, торларыны ювуп дурдулар.</verse>
				<verse number="3">Иса гайыкларың бирине мүнүп, гайыгың эеси Симундан кенардан бираз узаклашмагы хайыш этди. Онсоң Ол гайыкда отуран еринден халка өвретмәге дурды.</verse>
				<verse number="4">Иса сөзүни тамамландан соң, Симуна: «Көлүң чуң ерине гидиң-де, балык тутмак үчин торларыңызы сува ташлаң» дийди.</verse>
				<verse number="5">Симун Оңа: «Халыпа! Бүтин гиҗе җан этсек-де, хич зат тутуп билмедик, йөне Сениң сөзүң хатырасына торлары ене ташлайын» дийди.</verse>
				<verse number="6">Муны айдылышы ялы эденлеринде, олар шейле бир көп балык тутдулар велин, торлары-да йыртылып башлады.</verse>
				<verse number="7">Шоңа гөрә олар бейлеки гайыкдакы ёлдашларының гелип көмеклешмеклери үчин, эллерини булап ышарат этдилер. Олар гелип, ики гайыгы-да балыкдан долдурдылар. Гайыклар тас сува батыпды.</verse>
				<verse number="8">Симун Петрус муны гөренде, Исаның аягына йыкылып: «Эй, Агам! Мениң янымдан айрыл, мен бир гүнәли адам!» дийди.</verse>
				<verse number="9">Тутан балыкларының көпдүгине онуң өзи ве янындакыларың хеммеси хайран галды.</verse>
				<verse number="10">Симуның ёлдашлары Якуп билен Ёханна атлы Зебедейиң огуллары хем муңа хайран галдылар. Иса Симуна: «Горкма, сен мундан бейләк балык дерегине ынсанлары тутарсың» дийди.</verse>
				<verse number="11">Шейлеликде, олар гайыкларыны кенара чыкарып, бар зады ташлап, Онуң ызына дүшдүлер.</verse>
				<verse number="12">Иса шәхерлериң бириндекә, элхенч дери кеселине ёлуган бир адам Онуң янына гелди. Ол Исаны гөренде, дызына чөкүп, Оңа: «Эй, Агам! Эгер ислесең, мени бу кеселден тәмизләп билерсиң» дийип ялбарды.</verse>
				<verse number="13">Иса хем элини узатды-да, оңа дегрип: «Ислейәрин, тәмиз бол!» дийди. Дери кесели ол адамдан шобада айрылды.</verse>
				<verse number="14">Соңра Иса оңа: «Муны хич киме айтмагын. Йөне гит-де, рухана гөрүн ве дери кеселинден сапланандыгыңы хеммелере субут эдер ялы, Мусаның буйран садакасыны бер» дийип буюрды.</verse>
				<verse number="15">Эмма Иса хакындакы хабарлар барха яйраярды. Исаны диңлемек ве кеселлерине шыпа тапмак үчин, Онуң янына улы мәхелле йыгнанярды.</verse>
				<verse number="16">Иса болса көпленч еке Өзи чола ерлере гидип, Худая дога окаярды.</verse>
				<verse number="17">Бир гүн Иса халка өвредип отырка, Җелиләниң әхли обаларындан, Яхудыядыр Иерусалимден гелен фарисейлер билен Төврат мугаллымлары-да шол ердедилер. Иса Реббиң гудраты аркалы хассалара шыпа берйәрди.</verse>
				<verse number="18">Шол вагт бирнәче адам бир ысмазы дүшеги билен гөтерип гетирди. Олар оны җайың ичине салып, Исаның өңүнде ятырҗак болдулар.</verse>
				<verse number="19">Эмма үйшен мәхелледен яңа оны ичери салмага ёл тапмансоңлар, җайың үстүне чыкып, үчеги сөкүп ачдылар. Онсоң ысмазы дүшеги билен үчекден саллап, Исаның өңүне дүшүрдилер.</verse>
				<verse number="20">Иса оларың иманыны гөрүп, ысмаза: «Дост, сениң гүнәлериң өтүлди» дийди.</verse>
				<verse number="21">Төврат мугаллымлары билен фарисейлер: «Худая дил етирйән бу адам ким? Гүнәлери еке-тәк Худайдан башга ким өтүп билер?» дийип, ичини геплетмәге башладылар.</verse>
				<verse number="22">Эмма Иса оларың нәме пикир эдйәндиклерини билип, олара: «Нәме үчин хыялыңызда бейле пикирлер эдйәрсиңиз?</verse>
				<verse number="23">Хайсыны айтмак аңсат: „Гүнәлериң өтүлди“ диймекми я-да: „Тур-да, йөре“ диймек?</verse>
				<verse number="24">Эмма сиз Ынсан Оглуның ер йүзүнде гүнәлери өтмәге-де ыгтыярының бардыгыны билип гоюң» дийди. Онсоң Ол ысмаза: «Саңа диййәрин, тур, дүшегиңи ал-да, өйүңе гайт» дийди.</verse>
				<verse number="25">Ол хем хеммәниң гөзүниң алнында дессине еринден турды ве дүшегини йыгнады, Худайы шөхратландырып, өйүне гитди.</verse>
				<verse number="26">Әхли адамлар хайран галып, Худайы шөхратландырдылар. Олары горкы гаплап алды, олар: «Бу гүн шейле бир гең затлар гөрдүк» дийишдилер.</verse>
				<verse number="27">Шундан соң Иса дашары чыканда, салгыт йыгнап отуран Левини гөрүп, оңа: «Мениң ызыма дүш!» дийди.</verse>
				<verse number="28">Ол хем еринден турды-да, әхли зады ташлап, Онуң ызына дүшди.</verse>
				<verse number="29">Леви өз өйүнде Иса үчин бир улы мейлис гурады. Сачагың башында олар билен биртопар салгытчылар ве башга-да көп адамлар нахар ийип отырдылар.</verse>
				<verse number="30">Фарисейлер билен Төврат мугаллымлары Онуң шәгиртлерине: «Нәме үчин салгытчылардыр гүнәкәрлер билен биле ийип-ичйәрсиңиз?» дийип хүңүрдешдилер.</verse>
				<verse number="31">Иса олара: «Лукман саглара дәл-де, хассалара герекдир.</verse>
				<verse number="32">Мен догрулары дәл-де, гүнәкәрлери тоба чагырмага гелдим» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="33">Олар Иса: «Яхяның шәгиртлери йыгы-йыгыдан агыз бекләп, дога-дилег эдйәрлер, фарисейлериң шәгиртлери хем шейле, эмма Сениң шәгиртлериң ийип-ичип йөрлер» дийдилер.</verse>
				<verse number="34">Иса: «Тойда гиев достларының янындака, сиз онуң мыхманларына агыз бекледип билерсиңизми?</verse>
				<verse number="35">Эмма гиевиң олардан алынҗак гүнлери гелер, шонда олар агыз бекләрлер» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="36">Иса олара шу тымсалы айдып берди: «Хич ким тәзе эшикден йыртып, көне эшиге яма салмаз. Бейтсе, тәзе эшик хем йыртылар, тәзе эшикден алнан яма-да көне эшиге гелишмез.</verse>
				<verse number="37">Хич ким тәзе шерабы көне мешиклере гуймаз. Ёгса тәзе шерап мешиклери бөвсүп, шерап ере дөкүлер, мешиклер-де заяланар.</verse>
				<verse number="38">Тәзе шерап тәзе мешиклере гуюлмалыдыр.</verse>
				<verse number="39">Хич ким көне шерабы иченден соң тәзәни күйсемез. „Көнеси оңат“ диер».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">Бир Сабат гүни Иса бугдайлыгың арасындан гечип барярды. Онуң шәгиртлери бугдай башларыны ёлуп, аяларында овуп иййәрдилер.</verse>
				<verse number="2">Фарисейлериң кәбири олардан: «Нәме үчин Сабат гүни гадаган иши эдйәрсиңиз?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="3">Иса олара: «Давут билен янындакылар ач галанларында, сиз Давудың нәме эдендигини асла окамадыңызмы?</verse>
				<verse number="4">Ол Худайың өйүне гирип, Хөдүр чөреклерини алып ийди, янындакылара хем берди. Бу олар үчин гадаганды, диңе руханылара ругсат берленди» дийди.</verse>
				<verse number="5">Иса олара ене-де: «Ынсан Оглы хатда Сабат гүнүниң-де хөкүмдарыдыр» дийди.</verse>
				<verse number="6">Башга бир Сабат гүни Иса синагога барып, халка өвретмәге дурды. Ол ерде саг эли шел ачан бир адам барды.</verse>
				<verse number="7">Төврат мугаллымлары билен фарисейлер Исаны айыпламакчы болдулар. Сабат гүни хасса шыпа берермикә дийип, Оны аңтадылар.</verse>
				<verse number="8">Иса оларың пикирлерини билип, эли шел ачан адама: «Ериңден тур-да, орта чык!» дийди. Ол хем еринден туруп, ортада дурды.</verse>
				<verse number="9">Онсоң Иса олардан: «Сизе бир совалым бар: „Канун боюнча Сабат гүни ягшылык этмек догрумы я-да яманлык? Бириниң җаныны халас этмек догрумы я-да хеләк этмек?“» дийип сорады.</verse>
				<verse number="10">Иса төверегиндәкилериң хеммесине гөз гездирип чыкды-да, яңкы адама: «Элиңи узат!» дийди. Ол хем элини узатды велин, эли долы сагалды.</verse>
				<verse number="11">Олар болса гахар-газаба мүнүп, Исаны нәме этмелидиги барада өз араларында маслахатлашмага башладылар.</verse>
				<verse number="12">Шол гүнлерде Иса дога окамак үчин дага чыкды ве бүтин гиҗәни Худая дога окап гечирди.</verse>
				<verse number="13">Гүн доганда, шәгиртлерини янына чагырды. Олардан он ики санысыны сайлап, олары ресуллыга белледи. Олар шулардыр:</verse>
				<verse number="14">Симун (Иса оңа Петрус лакамыны берди), онуң доганы Андрыс, Якуп, Ёханна, Филип, Бартоломей, Матта, Томас, Алфейиң оглы Якуп, ватанчы Симун, Якубың оглы Яхудыя ве Иса хайынлык эден Юдас Искариот.</verse>
				<verse number="15"></verse>
				<verse number="16"></verse>
				<verse number="17">Иса Өзүниң он ики шәгирди билен дагдан ашак дүшүп, бир текиз ерде дурды. Ол ерде Онуң башга-да энчеме шәгиртлери үйшүп, тутуш Яхудыядан, Иерусалимден, Сур билен Сидоның кенарякаларындан сан-саҗаксыз адамлар гелипди.</verse>
				<verse number="18">Олар Исаны диңлемәге ве кеселлерине шыпа тапмага гелипдилер. Арвах-җынлардан эҗир чекйәнлер-де шыпа тапярдылар.</verse>
				<verse number="19">Әхли адамлар Иса эл дегирҗек болуп дырҗашярды, себәби Ондан чыкян гүйч оларың хеммесине шыпа берйәрди.</verse>
				<verse number="20">Онсоң Иса шәгиртлерине назарыны дикип, шейле дийди: «Эй, гарыплар, сиз багтлысыңыз, чүнки Худайың Шалыгы сизиңкидир!</verse>
				<verse number="21">Эй, шу вагт ачлык чекйәнлер, сиз багтлысыңыз, чүнки доярсыңыз. Шинди аглаянлар, сиз багтлысыңыз, чүнки шатлыкдан гүлерсиңиз.</verse>
				<verse number="22">Ынсан Оглы себәпли адамлар сизи йигренип, араларындан кован вагты, сизе сөгүп, адыңызы гаралан вагты багтлысыңыз!</verse>
				<verse number="23">Шол гүн шатланың, бегенчден бөкҗекләң, себәби гөклерде алҗак сылагыңыз улудыр. Оларың ата-бабалары-да пыгамберлере шейле дарадылар.</verse>
				<verse number="24">Эмма вай халыңыза, эй, байлар! Чүнки сиз эййәм теселлиңизи алансыңыз.</verse>
				<verse number="25">Вай халыңыза, эй, шу вагт доклар! Чүнки сиз ачлык чекерсиңиз. Вай халыңыза, эй, шу вагт гүлйәнлер! Чүнки сиз яс тутуп агларсыңыз.</verse>
				<verse number="26">Әхли адамлар сизи тарыплан махалы вай халыңыза! Чүнки ата-бабалары-да галп пыгамберлере шейле этдилер.</verse>
				<verse number="27">Эмма, эй, Мени диңлейәнлер, сизе шейле диййәрин: душманларыңызы сөйүң, өзүңизи йигренйәнлере ягшылык эдиң.</verse>
				<verse number="28">Өзүңизе гаргаянлар үчин ягшылык диләң, өзүңизи ынҗадянлар үчин Худая дога окаң.</verse>
				<verse number="29">Бир яңагыңа урана бейлеки яңагыңы-да тут. Донуңы аландан көйнегиңи хем гайгырма.</verse>
				<verse number="30">Саңа дилег салана бер, өзүңден бир зат аландан ызына сорама.</verse>
				<verse number="31">Адамларың өзүңизе нәме этмегини ислейән болсаңыз, сиз-де олара шейле эдиң.</verse>
				<verse number="32">Сиз өзүңизи сөййәнлери сөййән болсаңыз, мунуң билен нәме хормат газанярсыңыз? Гүнәкәрләр-де өзлерини сөййәнлери сөййәрлер ахырын.</verse>
				<verse number="33">Сиз өзүңизе ягшылык эдйәнлере ягшылык эдйән болсаңыз, мунуң билен нәме хормат газанярсыңыз? Гүнәкәрлер-де шейле эдйәндирлер.</verse>
				<verse number="34">Ызына алмак тамасы билен карз берйән болсаңыз, мунуң билен нәме хормата мынасыпсыңыз? Гүнәкәрлер-де долы ызына алмак ниети билен гүнәкәрлере карз берйәндирлер.</verse>
				<verse number="35">Душманларыңызы сөйүң, ягшылык эдиң, ызына алмасыз карз бериң. Шонда сизиң сылагыңыз улы болуп, Бейик Худайың огуллары боларсыңыз, себәби Ол гадыр билмезлере-де, пислере-де мәхирлидир.</verse>
				<verse number="36">Гөкдәки Атаңызың рехимли болшы ялы, сиз-де рехимли болуң.</verse>
				<verse number="37">Башгалары язгармаң, шонда сиз хем язгарылмарсыңыз. Хич кими гүнәкәрлемәң, шонда сизе-де гүнә йөңкелмез. Багышлаң, сиз-де багышланарсыңыз.</verse>
				<verse number="38">Бериң, сизе-де берлер. Хырын-дыкын долдурылып, пүрепүр эдилип, гуҗагыңызы долуп-дашян өлчег билен долдурылып берлер. Хайсы өлчег билен өлчесеңиз, сизе-де шол өлчег билен өлчелер».</verse>
				<verse number="39">Иса олара бир тымсал хем айдып берди: «Көр көри идип билерми? Икиси хем чукура гачмазмы?!</verse>
				<verse number="40">Шәгирт өз халыпасындан үстүн дәлдир, эмма кәмиллешенсоң, хер кес өз халыпасы ялы болар.</verse>
				<verse number="41">Нәме үчин сен доганыңың гөзүндәки чөпи гөрйәрсиң-де, өз гөзүңдәки агаҗы сайгармаярсың?</verse>
				<verse number="42">Нәдип сен өз гөзүңдәки агаҗы гөрмән, доганыңа: „Доган! Гел, гөзүңдәки чөпи чыкарайын“ дийҗек? Эй, икийүзли, илки өз гөзүңдәки агаҗы чыкар, шонда доганыңың гөзүндәки чөпи чыкармак үчин оңат сайгарарсың».</verse>
				<verse number="43">«Оңат агаҗың эрбет миве бермейши ялы, эрбет агач-да оңат миве бермез.</verse>
				<verse number="44">Агач өз мивесинден таналяндыр. Себәби яндакдан инҗир, чалыдан-да үзүм йыгылян дәлдир.</verse>
				<verse number="45">Ягшы адам йүрегиниң ягшылык хазынасындан ягшылык чыкаряндыр, яман адам йүрегиниң яманлык хазынасындан яманлык чыкаряндыр. Ынсаның дили йүрегинден җошаныны сөзлейәндир.</verse>
				<verse number="46">Нәме үчин Маңа: „Я Реб! Я Реб!“ дийип-де, айданларымы этмейәрсиңиз?</verse>
				<verse number="47">Мениң яныма гелйән, сөзлерими эшидип, олары берҗай эдйән адамың киме меңзейәндигини сизе беян эдейин:</verse>
				<verse number="48">ол өй салмак үчин ери чуң газып, онуң бинядыны гаяның үстүнде тутан адама меңзейәр. Сил геленде, деря җошуп, бу өе урулса-да, оны сарсдырып билмез, себәби ол берк салныпды.</verse>
				<verse number="49">Эмма Мениң сөзлерими эшидип-де, берҗай этмедик киши топрагың үстүнде бинятсыз өй салан адам ялыдыр. Деря җошуп, ол өе уран бадына, өй йыкылар. Онуң даргайшы-да горкунч болар».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">Иса Өзүни диңлейән халка бу сөзлериң әхлисини айдып боландан соң, Капернаум шәхерине гитди.</verse>
				<verse number="2">Бу ерде бир йүзбашының эзизләп хорматлаян хызматкәри кеселләп, өлүм яссыгында ятырды.</verse>
				<verse number="3">Йүзбашы Иса хакында эшиденде, өз хызматкәрине шыпа бермегини сорап, Онуң янына бирнәче яхуды яшулуларыны иберди.</verse>
				<verse number="4">Олар Исаның янына гелип, Оңа йүрекден ялбарып: «Бу адам Сениң көмек этмегиңе мынасып, себәби ол бизиң халкымызы сөййәр, хатда бизе синагога хем гуруп берди» дийдилер.</verse>
				<verse number="5"></verse>
				<verse number="6">Шейлеликде, Иса олар билен гитди. Олар йүзбашының өйүне якынлашанларында, йүзбашы достларындан Оңа шейле хабар иберди: «Агам, азара галма, себәби Сениң өйүме гелмегиңе мен мынасып дәл.</verse>
				<verse number="7">Шонуң үчин хем мен өзүми Сениң яныңа бармага мынасып саймадым. Диңе бирҗе сөз айтсаң бес, мениң хызматкәрим сагалар.</verse>
				<verse number="8">Мен хем буйрук астындакы адамдырын, ыгтыярымда эсгерлерим бар. Бирисине „Гит“ дийсем гидйәр, башгасына „Гел“ дийсем гелйәр. Хызматкәриме „Шуны эт!“ дийсем эдйәр».</verse>
				<verse number="9">Иса бу сөзлери эшидип, йүзбаша хайран галды. Ол ызына дүшүп гелйән мәхеллә тарап өврүлип: «Сизе шуны айдайын: Мен хатда Ысрайылда-да шейле бейик иманы гөрмедим» дийди.</verse>
				<verse number="10">Онсоң иберилен адамлар ызына өврүлип баранларында, хызматкәр сагалан экен.</verse>
				<verse number="11">Мундан бираз соңра Иса Найин диен шәхере гитди. Шәгиртлери билен улы мәхелле хем Онуң ызына дүшүп гитди.</verse>
				<verse number="12">Иса шәхер дервезесине голайлан вагты бир дул аялың ялңыз оглуны җайламага алып барян экенлер. Шәхерден гелен улы мәхелле хем бу аялың янындады.</verse>
				<verse number="13">Реб Иса бу аялы гөрүп, оңа йүреги авады. Ол аяла: «Аглама!» дийди.</verse>
				<verse number="14">Онсоң Иса барып, табыда элини дегирди, оны гөтерип барянлар сакландылар. Иса: «Эй, яш йигит, саңа диййәрин, тур!» дийди.</verse>
				<verse number="15">Шонда мерхум туруп, геплемәге башлады. Иса оны эҗесине гайтарып берди.</verse>
				<verse number="16">Хеммелери горкы басды. Олар: «Арамызда бейик бир пыгамбер пейда болды!», «Худай Өз халкына назар салды» дийип, Худайы шөхратландырдылар.</verse>
				<verse number="17">Иса барадакы бу хабар тутуш Яхудыя ве даш-төверекдәки этраплара яйрады.</verse>
				<verse number="18">Яхяның шәгиртлери бу вакаларың барыны оңа гүррүң бердилер. Яхя олардан икисини янына чагырып: «Гелмели Шол Сенми я-да биз башга бирине гарашмалымы?» дийип, Реб Исадан сорамак үчин олары иберди.</verse>
				<verse number="19"></verse>
				<verse number="20">Олар Исаның янына гелип: «Бизи Яхя чүмдүриҗи иберди. Ол Сенден: „Шол гелмели Месих Сенми я-да биз башга бирине гарашмалымы?“ дийип сораяр» дийдилер.</verse>
				<verse number="21">Шол вагтлар Иса көп кеселлери, хассалары, эрбет рух эеләнлери беҗерипди, энчеме көрлериң гөзлерини ачыпды.</verse>
				<verse number="22">Шунлукда, Иса хабарчылара: «Барың-да, гөрүп-эшиденлериңизи Яхя хабар бериң. Көрлер гөрйәр, агсаклар ылгаяр, дери кеселлилер тәмизленйәр, керлер эшидйәр, өлүлер дирелйәр, гарыплара Хош Хабар вагыз эдилйәр.</verse>
				<verse number="23">Менден йүз дөндермедик адам багтлыдыр!» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="24">Яхяның илчилери гиденден соң, Иса мәхеллә Яхя барада гүррүң бермәге башлады: «Чөле нәме гөрмәге гитдиңиз? Шемала ыранян йылгынымы?</verse>
				<verse number="25">Ери, нәме гөрмәге гитдиңиз? Непис эшиклер геен адамымы? Эмма гымматбахалы лыбаслара бесленип, шады-хоррамлыкда яшаянлар ша көшклериндедир.</verse>
				<verse number="26">Ери, сиз нәме гөрмәге гитдиңиз? Бир пыгамберими? Хава, Мен сизе шуны айдярын, ол гөрен кишиңиз хатда пыгамберден хем артыкдыр.</verse>
				<verse number="27">„Өңүңден ёл тайярлар ялы, ине, Мен Өз векилими иберйәрин“ дийип язылан сөзлер хем хут шоңа дегишлидир.</verse>
				<verse number="28">Сизе шуны айдярын, аялдан догланларың арасында Яхядан бейиги ёкдур, эмма Худайың Шалыгында иң кичиси хем ондан бейикдир».</verse>
				<verse number="29">Әхли халк, хатда салгыт йыгнайҗылар хем Яхяның сөзлерини эшидип, Яхя тарапындан сува чүмдүрилмек билен Худайың ёлуның догрудыгыны тассыкладылар.</verse>
				<verse number="30">Эмма фарисейлердир Төврат мугаллымлары Яхя тарапындан сува чүмдүрилмекден боюн гачырмак билен Худайың өзлери үчин ниетлән максадындан йүз өвүрдилер.</verse>
				<verse number="31">Иса сөзүни довам этдирди: «Мен бу несли киме меңзедейин? Олар киме меңзейәр?</verse>
				<verse number="32">Олар базарда отурып, бири-бирилерине: „Сизе түйдүк чалдык, танс этмедиңиз; агы айтдык, агламадыңыз“ дийип гыгырян чагалара меңзейәрлер.</verse>
				<verse number="33">Ине, Яхя чүмдүриҗи гелди, ол иеногам, иченогам. Сиз болса оңа „җынлы“ диййәрсиңиз.</verse>
				<verse number="34">Ынсан Оглы гелди, Ол иййәрем, ичйәрем, сиз Оңа: „Ине, бу хорана, аракхора середиң! Ол салгытчылар ве гүнәкәрлер билен дост болды!“ диййәрсиңиз.</verse>
				<verse number="35">Эмма даналыгың хакдыгы онуң зүрятларының әхлиси тарапындан тассыкланар».</verse>
				<verse number="36">Бир гүн фарисейлерден бири Исаны нахара чагырды. Ол хем фарисейиң өйүне барып, сачак башында отурды.</verse>
				<verse number="37">Шол шәхерде гүнәкәр бир аял барды. Ол аял Исаның фарисейиң өйүнде нахарланяндыгыны билип, чүйше гапда хошбой ыслы яг гетирди.</verse>
				<verse number="38">Аял Исаның өңүнде дызына чөкүп аглап, гөзяшлары билен Онуң аякларыны ювмага башлады. Соңра аякларыны сачы билен сүпүрип өпди ве хошбой ыслы яг чалды.</verse>
				<verse number="39">Исаны чагыран фарисей муны гөрүп: «Эгер бу адам пыгамбер болян болса, Өзүни эллейән аялың кимдигини, нәхилидигини билерди. Бу аял гүнәкәр ахырын» дийип, ичини геплетди.</verse>
				<verse number="40">Мунуң үчин Иса оңа: «Симун, Мениң саңа айтмалы задым бар» дийди. Ол хем: «Айдыбер, Мугаллым» дийди.</verse>
				<verse number="41">«Бир адам ики адама карз пул берипдир: бирине – бәш йүз күмүш теңңе, бейлекисине – элли күмүш теңңе.</verse>
				<verse number="42">Бергисини бермәге хич пулларының ёкдугы үчин, ол буларың икисиниң хем бергисини гечипдир. Мунуң үчин оларың хайсысы оны хас көп сөер?»</verse>
				<verse number="43">Симун: «Мениң пикиримче, бергиси көп гечилен адам» дийип җогап берди. Иса: «Догры пикир этдиң» дийди.</verse>
				<verse number="44">Онсоң Иса аяла тарап өврүлип, Симуна шейле дийди: «Бу аялы гөрйәңми? Мен сениң өйүңе гелдим, сен болса аякларымы ювмага сув-да бермедиң, эмма бу аял аякларымы гөзяшы билен ювуп, сачы билен сүпүрди.</verse>
				<verse number="45">Сен Мени өпмедиң, эмма бу аял Мен өе гиренимден бәри аякларымы өпүп отыр.</verse>
				<verse number="46">Сен башыма яг чалмадың, эмма бу аял аякларыма хошбой ыслы яг чалды.</verse>
				<verse number="47">Шонуң үчин хем Мен саңа айдярын: бу аялың көп гүнәлери багышланандыр. Чүнки онуң сөйгүси көпдүр. Гүнәлери аз багышлананларың болса сөйгүси аздыр».</verse>
				<verse number="48">Онсоң Иса ол аяла: «Сениң гүнәлериң гечилди» дийди.</verse>
				<verse number="49">Иса билен бир сачакда отуранлар өз араларында: «Гүнәлери-де багышлаян бу кимкә?» дийишмәге башладылар.</verse>
				<verse number="50">Иса болса аяла: «Сени иманың халас этди, аркайын гидибер» дийди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">Бу вакадан соңра Иса шәхерлери ве обалары айланып, Худайың Шалыгы барадакы Хош Хабары вагыз этмәге башлады. Он ики шәгирди хем Онуң янындады.</verse>
				<verse number="2">Шейле хем, эрбет рухлардан ве кеселлерден халас болан бирнәче аяллар, ичинден еди арвах-җын чыкан магдалалы Меръем хем-де Хиродың өйүни доландырян Хузаның аялы Ёванна, Сузанна, башга-да биртопар аяллар Исаның янындады. Бу аяллар өз эмләклери билен олара көмек эдйәрдилер.</verse>
				<verse number="3"></verse>
				<verse number="4">Улы бир мәхелле үйшүп, әхли шәхерлерден адамлар Исаның янына гелди. Шонда Иса олара шу тымсалы гүррүң берди:</verse>
				<verse number="5">«Бир дайхан экин экмәге чыкяр. Экип йөркә, тохумларың бирнәчеси ёлуң үстүне дүшүп, аяк астында депеленйәр ве гушлар гелип, оны чокярлар.</verse>
				<verse number="6">Бирнәче тохум дашлы ере дүшйәр. Олар гөгерен бадына сувсузлыкдан гурап гидйәрлер.</verse>
				<verse number="7">Бирнәчеси тикенеклигиң арасына дүшйәр. Тохум билен гөгерен тикенлер олары басяр.</verse>
				<verse number="8">Бирнәчеси-де говы топрага дүшйәр. Олар гөгерип чыкып, хер бири йүз эссе хасыл берйәр». Булары гүррүң беренден соң, Иса: «Эшитмәге гулагы бар адам эшитсин!» дийип гыгырды.</verse>
				<verse number="9">Шәгиртлери Ондан: «Бу тымсалың манысы нәме?» дийип сорадылар.</verse>
				<verse number="10">Ол шейле дийди: «Худайың Шалыгының сырларына дүшүнме укыбы сизе берилди, эмма башгалар середип гөрмесинлер, эшидип дүшүнмесинлер дийип, олара тымсаллар аркалы айдыляр.</verse>
				<verse number="11">Тымсалың манысы шейле: тохум Худайың сөзүдир.</verse>
				<verse number="12">Ёлуң үстүне дүшен дәнелер сөзи эшидйән адамлардыр. Эмма шейтан гелип, иман гетирмесинлер, халас болмасынлар дийип, оларың калбындан сөзи согруп аляр.</verse>
				<verse number="13">Дашлы ере дүшенлер болса сөзи эшиденлеринде, шатлык билен кабул эдйән адамлардыр. Йөне оларда көк ёкдур. Олар аз вагтлайын иман эдип, сынаг вагты имандан дәнйәрлер.</verse>
				<verse number="14">Тикенеклигиң арасына дүшенлер болса сөзи эшидйәнлердир, эмма дурмушың аладалары, байлыклары, кейпи-сапасы олары барха богяр, олар хасыл бермейәрлер.</verse>
				<verse number="15">Говы топрага дүшенлер болса, сөзи эшидип, оны ягшы хем пәк йүрекде саклаянлардыр. Олар чыдамлылык билен миве берйәндирлер.</verse>
				<verse number="16">Хич ким чыраны якып, онуң үстүни гап билен өртйән дәлдир я-да оны чарпаяның ашагында гойян дәлдир. Гайтам, ичери гиренлер ышыгы гөрер ялы, оны чыраданың үстүнде гойяндыр.</verse>
				<verse number="17">Элбетде, үсти ачылмаҗак гизлин зат, билинмеҗек, месе-мәлим болмаҗак яшырын зат ёкдур.</verse>
				<verse number="18">Шонуң үчин хем нәхили диңлейәндигиңизе үнс бериң. Кимде бар болса, оңа ене берлер, йөне кимде ёк болса, өзүниңки хасап эдйән зады хем элинден алнар».</verse>
				<verse number="19">Исаның эҗеси билен инилери Оны гөрмәге гелдилер, эмма үйшен мәхелледен яңа Онуң янына гирип билмедилер.</verse>
				<verse number="20">Оңа: «Эҗең билен доганларың Сени гөрмек үчин дашарда гарашып дурлар» дийип хабар бердилер.</verse>
				<verse number="21">Эмма Иса: «Мениң эҗем, доганларым – Худайың сөзүни диңләп, оны берҗай эдйәнлердир» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="22">Бир гүн Иса шәгиртлери билен бир гайыга мүнүп, олара: «Гелиң, көлүң бейлеки тарапына гечелиң» дийди. Шейдип, олар ёла дүшдүлер.</verse>
				<verse number="23">Олар гайыкда йүзүп баряркалар, Иса ука гитди. Көлде бирден гүйчли тупан турды. Гайык сувдан долуп башлады, олар ховплы ягдая дүшдүлер.</verse>
				<verse number="24">Шәгиртлер барып, Исаны оярып: «Халыпа! Халыпа, биз хеләк болуп барярыс!» дийдилер. Иса туруп, еле хем мөвч алян толкунлара кәеди. Тупан ятып, долы имисалалык аралашды.</verse>
				<verse number="25">Иса шәгиртлерине: «Сизиң иманыңыз ханы?» дийип сорады. Олар болса горкушып хем гең галып, бири-бирлеринден: «Бу Адам кимкә? Ол еле хем сува буйрук берйәр, олар-да Оңа гулак асяр!» дийишдилер.</verse>
				<verse number="26">Олар Җелиләниң гаршысында ерлешйән герасалыларың юрдуна гелдилер.</verse>
				<verse number="27">Иса кенарда гайыкдан дүшенде, Оңа арвах-җын эелән бир адам габат гелди. Ол адам көпден бәри хич хили эгин-эшик геймейәрди, өйүнде яшаман, мазарларың арасында яшаярды.</verse>
				<verse number="28">Ол Исаны гөренде, гыгырып гойберди. Онуң өңүнде ере йүзин йыкылып, батлы сес билен: «Эй, Иса, Бейик Худайың Оглы! Мениң билен нәме ишиң бар? Ялбарян, мени гынама» дийди.</verse>
				<verse number="29">Чүнки Иса арвах-җына ол адамдан чыкмагы буйрупды. Арвах-җын оны йыгы-йыгыдан тутярды. Мунуң үчин ол адамы зынҗырлап, гандаллап саклардылар, эмма ол зынҗырларыны гырып ташларды, арвах-җын оны чөллере әкидерди.</verse>
				<verse number="30">Иса ондан: «Адың нәме?» дийип сорады. Ол хем: «Адым Гошун » дийип җогап берди, себәби оңа сан-саҗаксыз арвах-җын гирипди.</verse>
				<verse number="31">Арвах-җынлар өзлерине довзаха гитмеги буюрмасын дийип, Иса ялбардылар.</verse>
				<verse number="32">Шол ердәки дагың этегинде уллакан бир доңуз сүрүси отлап йөрди. Арвах-җынлар доңузларың ичине гирмәге ругсат этмегини сорап, Иса ялбардылар. Ол хем ругсат этди.</verse>
				<verse number="33">Олар яңкы адамдан чыкып, доңузлара гирдилер. Шондан соң сүри учутдан ашак зыңып, көлде пайырдашып гарк болды.</verse>
				<verse number="34">Болан зады гөренлеринде, чопанлар гачып, шәхердир обалара муны хабар бердилер.</verse>
				<verse number="35">Халк болан ваканы гөрмек үчин гелди. Олар Исаның янына геленлеринде, ичинден арвах-җын чыкан адамың гейнип, Исаның аягуҗунда отурандыгыны, акылының хем ериндедигини гөрүп горкдулар.</verse>
				<verse number="36">Бу ваканы гөренлер болса, олара арвах-җын эелән адамың нәхили сагаландыгы барада гүррүң бердилер.</verse>
				<verse number="37">Онсоң әхли герасалылар ве шол себитиң илаты Исадан өз янларындан гитмегини хайыш этдилер, себәби олары улы горкы гаплап алыпды. Иса хем гайыга мүнүп, ызына гайтды.</verse>
				<verse number="38">Арвах-җындан халас болан адам Иса гитмезден өң Ондан Өзи билен гитмәге ругсат сорап ялбарды.</verse>
				<verse number="39">Иса болса: «Бар, өйүңе гайт, Худайың саңа нәмелер эдендигини гүррүң бер» дийип, оны угратды. Ол хем гидип, Исаның өзүне эденлерини тутуш шәхере җар этди.</verse>
				<verse number="40">Иса ызына доланып геленде, халк Оны гызгын гаршылады, себәби хеммелер Оңа гарашярды.</verse>
				<verse number="41">Шол вагт синагога ёлбашчыларындан Яйрус атлы бир адам гелип, Исаның аягына йыкылды ве Ондан өйүне бармагыны хайыш этди.</verse>
				<verse number="42">Мунуң себәби онуң он ики яшларындакы екеҗе гызы өлүм яссыгында ятырды. Иса ол ере гидип барярка, мәхелле Оны хер яндан гысып-говруп барярды.</verse>
				<verse number="43">Мәхелләниң ичинде он ики йылдан бәри ган акма кеселли бир аял хем барды. Ол хич затдан хайыр тапманды.</verse>
				<verse number="44">Ол Исаның арка тарапындан барып, Онуң донуның сыйына элини дегирди велин, шобада ган акмасы кесилди.</verse>
				<verse number="45">Иса: «Маңа ким элини дегирди?» дийип сорады. Хич ким боюн алмады. Шонда Петрус: «Халыпа! Халк дашыңы алып, Сени гысып-говруп баряр, Сен болса: „Маңа ким элини дегирди?“ диййәрсиң» дийди.</verse>
				<verse number="46">Эмма Иса: «Маңа бири элини дегирди, себәби Мен Өзүмден бир гүйҗүң чыканыны дуйдум» дийди.</verse>
				<verse number="47">Аял эден ишиниң мундан аңры гизлин галмаҗакдыгыны биленсоң, титрәп гелип, Исаның аягына йыкылды. Әхли халкың өңүнде өзүниң нәме үчин Иса элини дегрендигини, шобада хем шыпа тапандыгыны гүррүң берди.</verse>
				<verse number="48">Иса оңа: «Эй, начар, иманың саңа шыпа берди. Аркайын гидибер» дийди.</verse>
				<verse number="49">Иса бу сөзлери айдып дурка, синагога баштутанының өйүнден гелен бир адам Яйруса: «Гызың өлди. Мугаллымы артыкмач биынҗалык этме» дийди.</verse>
				<verse number="50">Эмма Иса муны эшидип, оңа: «Горкма, диңе иман эт, гызың гутулар» дийди.</verse>
				<verse number="51">Иса онуң өйүне геленде, Петрус, Ёханна, Якуп ве гызың эне-атасындан башга хич киме Өзи билен ичери гирмәге ругсат этмеди.</verse>
				<verse number="52">Хеммелер аглашып, яс тутуп отырдылар. Эмма Иса: «Агламаң, ол өленок, уклап ятыр» дийди.</verse>
				<verse number="53">Адамлар гызың өлендигини билйәндиклери үчин Онуң үстүнден гүлдүлер.</verse>
				<verse number="54">Эмма Иса хеммәни дашары ковуп, гызың элинден тутды-да, гыгырып: «Гызым, тур!» дийди.</verse>
				<verse number="55">Гыза җан гирип, ол шобада еринден турды. Онсоң Иса гыза нахар бермеклерини буюрды.</verse>
				<verse number="56">Гызың эне-атасы хайран галды. Иса болса олара болуп гечен хадысаны хич киме айтмазлыгы табшырды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">Иса он ики шәгирдини янына чагырып, олара әхли арвах-җынлары ковмага, хер дүрли кеселлери беҗермәге гүйч ве ыгтыяр берди.</verse>
				<verse number="2">Онсоң олары Худайың Шалыгыны вагыз этмәге ве хассалара шыпа бермәге иберди.</verse>
				<verse number="3">Иса олара: «Ёл үчин хич зат алмаң: яныңызда не хаса, не торба, не чөрек, не пул, не артыкмач эшик – хич зат болмасын.</verse>
				<verse number="4">Хайсы өе гирсеңиз, тә ол шәхерден чыкып гайдянчаңыз, шол өйде болуң.</verse>
				<verse number="5">Эгер адамлар сизи кабул этмеселер, оларың шәхеринден чыкып гайданыңызда, олара гаршы шаятлык хөкмүнде аягыңызың тозуны какың» дийди.</verse>
				<verse number="6">Шейдип, олар ёла дүшдүлер, хер бир баран еринде Хош Хабары вагыз эдип, хассалары сагалдып, обама-оба айландылар.</verse>
				<verse number="7">Шол вагт Хирод хан болан вакаларың барыны эшидип, гаты алҗырады. Себәби кәбир адамлар: «Яхя дирелипдир!» диййәрдилер.</verse>
				<verse number="8">Кәбирлери: «Ыляс пейда болупдыр!», башга бирилери хем: «Гадымы пыгамберлериң бири дирелипдир!» дийишйәрдилер.</verse>
				<verse number="9">Хирод болса: «Мен Яхяның башыны чапдырдым, онда бу адам кимкә? Ол хакда үйтгешик хабарлар эшидйән» дийди. Ол Исаны гөрмәге җан этди.</verse>
				<verse number="10">Ресуллар ызына геленсоң, өз эден ишлерини Иса хабар бердилер. Ол хем олары янына алып, Бетсайда диен шәхере гитди.</verse>
				<verse number="11">Эмма мәхелле муны билип, Онуң ызындан барды. Ол хем олары оңат гаршылап, Худайың Шалыгы хакда гүррүң берди ве шыпа мәтәч адамлары сагалтды.</verse>
				<verse number="12">Гүн яшып барярка, Онкилер Исаның янына гелип: «Бу мәхелләни гойбер, төверекдәки обалара гидип, ятара ер ве азык тапсынлар, себәби биз бир чола ерде ахыры» дийдилер.</verse>
				<verse number="13">Эмма Иса: «Олара иймәге зады сиз бериң» дийди. Олар хем: «Биз мунча мәхелле үчин иймит сатын алмага гиделими? Бизиң бәш чөрек билен ики балыкдан башга задымыз ёк ахыры» дийдилер.</verse>
				<verse number="14">Ол ерде бәш мүңе голай эркеклер барды. Эмма Иса шәгиртлерине: «Олары элли-эллиден топар-топар эдип отурдың» дийип табшырды.</verse>
				<verse number="15">Олар хем шейле эдип, хеммелери отуртдылар.</verse>
				<verse number="16">Иса болса бәш чөрек билен ики балыгы алып, гөзлерини гөге дикип шүкүр этди. Соңра булары халка пайлар ялы бөлүшдирип шәгиртлерине берди.</verse>
				<verse number="17">Хеммелер ийип дойдулар, артып галан чөрек бөлеклерини йыгнап, он ики себеди долдурдылар.</verse>
				<verse number="18">Бир гүн Иса екеликде Худая дога окаярды, шәгиртлери хем Онуң янындады. Иса олардан: «Халк Маңа ким диййәр?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="19">Олар: «Кәбирлери Яхя чүмдүриҗи, кәбирлери Ыляс, башга бирилери болса гадымы пыгамберлерден бири дирелипдир диййәр» дийип җогап бердилер.</verse>
				<verse number="20">Иса олардан: «Сиз Маңа ким диййәрсиңиз?» дийип сорады. Петрус: «Сен Худайың Месих исиң» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="21">Иса болса муны хич киме айтмазлыгы олара берк табшырды.</verse>
				<verse number="22">Онсоң Иса сөзүни довам эдип: «Ынсан Оглы көп гөрги гөрмели, яшулулар, ёлбашчы руханылар ве Төврат мугаллымлары тарапындан рет эдилмели, өлдүрилмели ве үчүленҗи гүн дирелмелидир» дийди.</verse>
				<verse number="23">Иса оларың хеммесине шейле дийди: «Ким Мениң ызыма эермек ислейән болса, өзүни инкәр этсин-де, хер гүн хачыны алып, ызыма дүшсүн.</verse>
				<verse number="24">Ким җаныны халас этмек ислесе, оны йитирер, йөне ким җаныны Мениң угрумда йитирсе, оны халас эдер.</verse>
				<verse number="25">Ынсан тутуш дүнйәни газаныбам, җанындан махрум болса, оңа нәме пейдасы бар?</verse>
				<verse number="26">Ким Менден ве Мениң сөзлеримден утанса, Ынсан Оглы-да Өзүниң, Атасының ве мукаддес перишделериң шөхраты билен гелен махалы ондан утанар.</verse>
				<verse number="27">Эмма сизе догрусыны айдярын: бу ерде дуранларың кәбири өлмезден өң Худайың Шалыгының гелйәнини гөрерлер».</verse>
				<verse number="28">Бу сөзлери айданындан секиз гүн геченсоң, Иса Петрусы, Ёханнаны ве Якубы янына алып, Худая дога окамак үчин дага чыкды.</verse>
				<verse number="29">Дога окап отырка, Онуң йүз кешби үйтгәп, эгинбашы ловурдап ап-ак болды.</verse>
				<verse number="30">Ине, ики адам Онуң билен гүррүңлешип дурды. Бу Муса билен Ылясды.</verse>
				<verse number="31">Олар шөхрат ичинде пейда болуп, Исаның дүнйәден алынмалы пурсады барада гүррүң эдйәрдилер. Бу пурсат Иерусалимде амала ашмалыды.</verse>
				<verse number="32">Петрус билен онуң янындакылары укы басмарлаярды, эмма олар укудан ачылып, Исаның шөхратыны хем Онуң янында дуран ики адамы гөрдүлер.</verse>
				<verse number="33">Муса билен Ыляс Исаның янындан айрылып баряркалар, Петрус нәме диййәнини өзи-де билмән, Оңа: «Халыпа! Бизе бу ерде болмак якымлы, үч чадыр дикели: бири – Саңа, бири – Муса, бири – Ыляса» дийди.</verse>
				<verse number="34">Петрус булары айдып дурка, бир булут гелип, оларың үстүни өртди. Өзлерини булут гуршап аланда, олар гаты горкдулар.</verse>
				<verse number="35">Булутдан: «Бу Мениң Оглумдыр, Сайлап-сеченимдир! Оңа гулак асың» диен бир оваз гелди.</verse>
				<verse number="36">Бу сес кесилен вагты, Иса еке галды. Шәгиртлер болса дымып, гөрен затлары барада шол гүнлерде хич киме гүррүң бермедилер.</verse>
				<verse number="37">Шол гүнүң эртеси дагдан ашак дүшен вагты, бир улы мәхелле Исаны гаршылады.</verse>
				<verse number="38">Мәхелләниң ичинден бир адам гыгырып, шейле дийди: «Мугаллым! Ялбарян, мениң оглума назарыңы сал, ол мениң ялңыз чагам.</verse>
				<verse number="39">Ине, оны бир арвах-җын эелейәр, ол бирден чыгырып башлаяр. Ол рух онуң агзындан ак көпүк гелйәнчә силтерлейәр, ер билен егсан эдип, ондан зордан айрыляр.</verse>
				<verse number="40">Шәгиртлериңе оны чыкарып бер дийип ялбардым, эмма олар башармадылар».</verse>
				<verse number="41">Иса: «Эй, ёлдан чыкан, имансыз несил! Мен хачана ченли сизиң билен болуп, сизе чыдайын? Оглуңы бәрик гетир» дийди.</verse>
				<verse number="42">Чага Исаның янына гелйәркә, арвах-җын оны ере уруп, көп силтерледи. Эмма Иса арвах-җына кәйәп, чаганы сагалдып, атасына говшурды.</verse>
				<verse number="43">Хеммелер Худайың бейикдигине хайран галды. Хеммелер Исаның эден ишлерине гең галды. Иса Өз шәгиртлерине:</verse>
				<verse number="44">«Бу сөзлер гулагыңызда галсын: Ынсан Оглы ынсанларың элине табшырылар» дийди.</verse>
				<verse number="45">Эмма олар бу сөзе дүшүнмедилер. Бу сөзүң манысы олар үчин гизлин болуп галды, олар бу барада Исадан сорамага-да горкдулар.</verse>
				<verse number="46">Шәгиртлериң арасында олардан кимиң иң бейикдиги барада җедел йүзе чыкды.</verse>
				<verse number="47">Иса оларың йүрегиндәки пикири аңып, бир чаганы алды-да, янында дурузды.</verse>
				<verse number="48">Онсоң олара: «Ким шунуң ялы бир чаганы Мениң адымдан кабул этсе, Мени кабул этдигидир. Мени кабул эден болса, Мени Иберени кабул эдйәндир. Араңызда ким хеммеден пес болса, иң бейик шолдур» дийди.</verse>
				<verse number="49">Ёханна Иса йүзленип: «Халыпа! Биз Сениң адың билен арвах-җынлары чыкарян бир адамы гөрдүк, йөне онуң бизиң билен биле дәлдиги үчин, оны тогтатмак иследик» дийди.</verse>
				<verse number="50">Иса оңа: «Оны тогтатмаң! Ким сизе гаршы болмаса, ол сизиң тарапыңыздадыр» дийди.</verse>
				<verse number="51">Гөге алынмалы махалы голайланда, Иса Иерусалиме гитмеги йүрегине дүвүп, ёла дүшди.</verse>
				<verse number="52">Ол Өзүнден өң бирнәче илчини ёллады. Олар хем Онуң гелерине тайярлык гөрмек үчин, самариялыларың бир обасына гирдилер.</verse>
				<verse number="53">Эмма самариялылар Исаны кабул этмедилер, себәби Онуң угры Иерусалиме тарапды.</verse>
				<verse number="54">Исаның шәгиртлери Якуп билен Ёханна муны гөрүп, Ондан: «Эй, Агам! Олары ёк этмек үчин гөкден от ягдырмагымызы ислейәрсиңми? » дийип сорадылар.</verse>
				<verse number="55">Эмма Иса өврүлип, олара кәеди. Онсоң олар башга оба гитдилер.</verse>
				<verse number="56"></verse>
				<verse number="57">Ёлда баряркалар, бир адам Иса: «Нирә гитсең, мен хем Сениң ызыңа дүшҗек» дийди.</verse>
				<verse number="58">Иса оңа: «Тилкилериң сүрени, гушларың хөвүртгеси бардыр, йөне Ынсан Оглуның башыны гояра-да ери ёкдур» дийди.</verse>
				<verse number="59">Башга бирине: «Мениң ызыма дүш» дийди. Эмма ол: «Агам, ругсат эт, өңүрти гидип, какамы җайлайын» дийди.</verse>
				<verse number="60">Эмма Иса оңа: «Гой, өлүлерини өлүлериң өзлери җайлаберсинлер, йөне сен гит-де, Худайың Шалыгыны вагыз эт» дийди.</verse>
				<verse number="61">Ене бириси: «Агам! Сениң ызыңа дүшейин, йөне ругсат бер, өңүрти машгалам билен хошлашайын» дийди.</verse>
				<verse number="62">Иса оңа: «Элине азалы алансоң ызына середйән адам Худайың Шалыгына мынасып дәлдир» дийди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">Шундан соң Реб Иса башга етмиш ики адамы белләп, олары Өзүниң гитмекчи болян әхли шәхерлерине, ерлерине ики-икиден өңүнден ёллады.</verse>
				<verse number="2">Олара шейле дийди: «Хасыл бол, йөне ишгәр аз. Шонуң үчин хем хасылыны йыгмага ишгәр иберер ялы, хасыл эеси Реббе ялбарың.</verse>
				<verse number="3">Гидиң! Ине, Мен сизи мөҗеклериң арасына гузулар кимин ёллаярын.</verse>
				<verse number="4">Яныңыза гапҗык-да, торба-да, чарык-да алмаң. Ёлда хич ким билен саламлашмаң.</verse>
				<verse number="5">Хайсы өе барсаңыз, өңүрти: „Өйүңиз абадан болсун!“ дийиң.</verse>
				<verse number="6">Ол өйде парахатлыгы сөййән адам бар болса, сизиң дилән парахатлыгыңыз онуң үстүне инер, ёк болса-да, ене өзүңизе доланар.</verse>
				<verse number="7">Ол өйде галып, оларың беренлерини ийип-ичиң, себәби ишчи өз хакына мынасыпдыр. Өйден-өе гөчүп йөрмәң.</verse>
				<verse number="8">Бир шәхере бараныңызда, кабул эдилсеңиз, өңүңизде нәме гоюлса, шоны ийиң.</verse>
				<verse number="9">Ол ердәки хассалара шыпа бериң ве олара: „Худайың Шалыгы сизе голайлады!“ дийиң.</verse>
				<verse number="10">Эмма башга бир шәхере бараныңызда, кабул эдилмесеңиз, онуң көчелерине чыкың-да, олара:</verse>
				<verse number="11">„Шәхериңизде аягымыза япышан тозаны-да сизе гаршы какярыс. Эмма шуны билиң: Худайың Шалыгы голайландыр!“ дийиң.</verse>
				<verse number="12">Сизе айдярын: кыямат гүни ол шәхериң ягдайы Содом шәхериниң ягдайындан хас бетер болар.</verse>
				<verse number="13">Дат гүнүңе, эй, Хоразин! Дат гүнүңе, эй, Бетсайда! Сизде гөркезилен гудратлар Сур билен Сидонда гөркезилен болсады, онда олар биреййәм җул гейнип, күл үстүнде отурып тоба эдердилер.</verse>
				<verse number="14">Эмма кыямат гүни сизиң ягдайыңыз Сур билен Сидоның ягдайындан хас бетер болар!</verse>
				<verse number="15">Эй, Капернаум! Сен арша гөтерилерин өйдйәрсиңми? Ёк, сен довзаха ташланарсың.</verse>
				<verse number="16">Сизи диңлән Мени диңләр, сизи рет эден Мени рет эдер. Мени рет эден болса Мени Иберени рет эдер».</verse>
				<verse number="17">Онсоң шол етмиш ики шәгирт улы шатлык билен доланып гелип: «Эй, Агам! Сениң адыңы агзанымызда, арвах-җынлар хем бизе боюн болярлар» дийдилер.</verse>
				<verse number="18">Иса олара: «Мен шейтаның гөкден йылдырым ялы болуп ашак иненини гөрдүм.</verse>
				<verse number="19">Мен сизе йыланлары, ичянлары ве душманың әхли гүйҗүни депелемәге ыгтыяр бердим, хич зат сизе зепер етирмез.</verse>
				<verse number="20">Шейле хем сиз эрбет рухларың өзүңизе боюн болмагына дәл-де, атларыңызың гөкде язылмагына бегениң» дийди.</verse>
				<verse number="21">Шол вагт Иса Мукаддес Рух аркалы шатланып: «Эй, Атам, ериң ве гөгүң Хөкүмдары! Сениң бу затлары акылдарлардан, дүшүнҗелилерден яшырып, чагалара аян эдениң үчин Саңа шүкүр эдйәрин! Хава, Атам, бу Сениң ислегиңди.</verse>
				<verse number="22">Атам әхли зады Маңа табшырды. Оглы Атадан башга хич ким танаян дәлдир. Атаны-да Огулдан ве Оглуң Оны аян этмек ислейән адамларындан башга хич ким танаян дәлдир» дийди.</verse>
				<verse number="23">Соңра Иса шәгиртлерине йүзленип, олара айратын ныгтап: «Сизиң гөрйән затларыңызы гөрйән гөзлер нәхили багтлы!</verse>
				<verse number="24">Сизе шуны айдярын: көп пыгамберлер ве патышалар сизиң гөрйәнлериңизи гөрмек иследилер, эмма гөрмедилер, сизиң эшидйәнлериңизи эшитмек иследилер, эмма эшитмедилер» дийди.</verse>
				<verse number="25">Бир диндар Исаны сынамак үчин, еринден туруп: «Мугаллым! Бакы яшайшы мирас алмак үчин мен нәме этмели?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="26">Иса онуң өзүне сораг билен йүзленип: «Төвратда нәме язылгы? Сен муңа нәхили дүшүнйәрсиң?» дийди.</verse>
				<verse number="27">Ол адам: «Худайыңыз Ребби тутуш йүрегиңиз, әхли гүйҗүңиз ве дүшүнҗәңиз билен җан-тенден сөйүң». Шейле хем: «Якыныңы өзүңи сөйшүң ялы сөй» дийди.</verse>
				<verse number="28">Иса оңа: «Догры җогап бердиң, сен хем шейле эт, шонда яшарсың» дийди.</verse>
				<verse number="29">Эмма ол өзүни аклаҗак болуп, Исадан: «Мениң якыным ким боляр?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="30">Иса оңа шейле җогап берди: «Бир адам Иерусалимден Ерихо барярка, гаракчыларың элине дүшйәр. Олар онуң эшиклерини сыпырып алярлар-да, өзүнем енҗип, чалаҗан халда ташлап гидйәрлер.</verse>
				<verse number="31">Төтәнликде бир руханы шол ёлдан барярка, ол адамы гөрүп, ёлуң ол тарапы билен гечип гидйәр.</verse>
				<verse number="32">Онсоң бир леви-де шол ере етен вагты оны гөрүп, ёлуң бейлеки тарапы билен гечип гидйәр.</verse>
				<verse number="33">Шол ёлдан гечип барян бир самариялы болса, бу адамы гөрүп, оңа йүреги аваяр.</verse>
				<verse number="34">Онуң янына барып, зейтун ягы билен шерап гуюп, яраларыны сараяр. Онсоң ол адамы өз эшегине мүндүрип, бир мыхманхана гетирип, оңа гарашык эдйәр.</verse>
				<verse number="35">Шол гүнүң эртеси мыхманхананың эесине ики күмүш теңңе чыкарып берип: „Муңа говуҗа серет, артыкмач чыкдаҗы этсең, ызыма гелйәркәм берерин“ диййәр.</verse>
				<verse number="36">Сениң пикириңче, бу үч адамың хайсысы гаракчыларың элине дүшен адамың якыны боляр?»</verse>
				<verse number="37">Диндар: «Оңа рехим эден адам» дийип җогап берди. Иса хем оңа: «Бар, сен-де шонуң ялы эт» дийди.</verse>
				<verse number="38">Иса билен шәгиртлери ёлларыны довам эдип, бир оба етдилер. Иса оба гиренде, Марта атлы бир аял Оны мыхман алды.</verse>
				<verse number="39">Бу аялың Меръем атлы бир гыз доганы барды. Ол Реб Исаның алкымына барып отурып, Онуң сөзлерини диңлейәрди.</verse>
				<verse number="40">Марта болса ишлериниң көпдүгинден яңа башагайды. Ол Исаның янына гелип: «Агам! Уямың мениң еке өзүме хызмат этдирип отурмагы Сениң первайыңа-да дәлми? Оңа айт, маңа көмеклешсин» дийди.</verse>
				<verse number="41">Реб Иса оңа: «Вах, Марта, Марта! Сен көп затлар барада аладаланып башагай болярсың.</verse>
				<verse number="42">Диңе бир зат гереклидир. Меръем иң оңадыны сайлады ве бу онуң элинден хич алынмаз» дийип җогап берди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">Бир гүн Иса Худая дога окап отырды. Ол муны гутаран вагты, шәгиртлериниң бири Оңа: «Агам, Яхяның өз шәгиртлерине өвредиши ялы, Сен хем бизе Худая дога этмеги өвретсене» дийди.</verse>
				<verse number="2">Иса олара Худая дога оканыңызда шейле дийиң: «Эй, Атамыз, адың мукаддес болсун! Патышалыгың гелсин!</verse>
				<verse number="3">Гүнделик чөрегимизи бизе гүнде бер.</verse>
				<verse number="4">Бизе гаршы гүнә эденлери багышлайшымыз ялы, Сен хем бизиң гүнәлеримизи багышла. Бизи сынага салма » дийди.</verse>
				<verse number="5">Онсоң Иса олара шейле дийди: «Айдалы, сизиң бириңизиң достуңыз бар. Сен ярыгиҗе шол достуңың янына барып: „Дост! Маңа үч чөрек карз берсене.</verse>
				<verse number="6">Узак ёлдан якын достум гелди. Онуң өңүнде гояра задым ёк“ дийип ялбаряңыз.</verse>
				<verse number="7">Шонда достуң ичерден: „Мени бирахат этме! Гапы бирчак гулпланды, чагаларым, хеммәмиз уклап ятырыс. Мен туруп, саңа хич зат берип билҗек дәл“ дийип җогап берйәр.</verse>
				<verse number="8">Сизе шуны айдайын, ол адам саңа чөреги достлугың хатырасына бермесе-де, оны гүнүне гойман, эрҗеллик билен сораберсең, ислендик соран задыңы берер.</verse>
				<verse number="9">Мен сизе диййәрин: диләң, сизе берлер; агтарың, тапарсыңыз; гапыны какың, сизе ачылар.</verse>
				<verse number="10">Хава, дилән алар, агтаран тапар, гапы какана ачылар.</verse>
				<verse number="11">Сизден хайсы ата оглы балык диләнде, балыга дерек оңа йылан берер?</verse>
				<verse number="12">Я болмаса юмуртга диләнде, оңа ичян берер?</verse>
				<verse number="13">Шейлеликде, сиз эрбет болубам өз чагаларыңыза оңат пешгешлер бермеги билйән болсаңыз, онда гөкдәки Атаңыз Өзүнден дилейәнлере Мукаддес Рухы хас-да көп бермезми?»</verse>
				<verse number="14">Гүнлериң биринде Иса бир лал адамдан арвах-җыны ковды. Арвах-җын чыкан бадына, лал адам геплемәге башлады, халк муңа хайран галды.</verse>
				<verse number="15">Эмма оларың кәбири: «Ол арвах-җынлары җынларың хөкүмдары Беелзебул аркалы ковуп чыкаряр» дийдилер.</verse>
				<verse number="16">Бейлекилер хем Оны сынамакчы болуп, гөкден бир гудратлы аламат гөркезмегини талап этдилер.</verse>
				<verse number="17">Эмма Иса оларың пикирлерини билип, шейле дийди: «Ичинде бөлүнишик болан патышалык даргар, өз ичинден бөлүнен өй йыкылар.</verse>
				<verse number="18">Шейтан өз ичинден бөлүнсе, хей-де, патышалыгы дурармы? Муны сизиң Маңа арвах-җынлары Беелзебул аркалы ковяр диййәниңиз үчин айдярын.</verse>
				<verse number="19">Мен арвах-җынлары Беелзебул аркалы ковян болсам, онда сизиң адамларыңыз олары ким аркалы ковярлар? Шейле диййәниңиз үчин сизи өз адамларыңыз хөкүм эдер.</verse>
				<verse number="20">Мен арвах-җынлары Худайың гүйҗи билен ковян болсам, онда Худайың Шалыгы сизе гелендир.</verse>
				<verse number="21">Эгер бир гүйчли адам депесинден дырнагына ченли ярагланып, өз өйүни гораян болса, онуң мал-мүлки ховпсуздыр.</verse>
				<verse number="22">Эмма өзүнден гүйчли адам хүҗүм эдип, оны еңсе, онда онуң буйсанян хемме ярагларыны элинден алып, талан олҗасыны пайлар.</verse>
				<verse number="23">Мениң билен болмадык Маңа гаршыдыр, Мениң билен сүрини топламадык оны даргадяндыр.</verse>
				<verse number="24">Арвах-җын адамдан чыкандан соң, гурак ерлере айланып, дынчлык гөзлейәр, эмма тапмаяр. Шонда ол: „Чыкан өйүме доланайын“ диййәр.</verse>
				<verse number="25">Доланып геленде, өйүң сүпүрилги, хемме задың ербе-ердигини гөрйәр.</verse>
				<verse number="26">Онсоң гидип, өзүнден хем эрбет еди рухы янына аляр-да, шол ере барып, месген тутяр. Шейлеликде, ол адамың соңкы ягдайы өңкүсинден-де эрбет боляр».</verse>
				<verse number="27">Иса бу затлары айдып дурка, мәхелләниң арасындан бир аял сесини гаталдып: «Сени догран, Сени эмдирен эне нәхили багтлы!» дийди.</verse>
				<verse number="28">Иса болса: «Хава, Худайың сөзүни эшидип, оны берҗай эдйәнлер хас хем багтлыдыр!» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="29">Мәхелле хас көп үйшенде, Иса шейле дийди: «Бу несил эрбет несилдир. Олар аламат талап эдйәр, эмма олара Юнус пыгамбериңкиден башга аламат берилмез.</verse>
				<verse number="30">Юнус Ниневе халкына нәхили аламат болан болса, Ынсан Оглы-да бу несле эдил шонуң ялы аламат болар.</verse>
				<verse number="31">Гүнорта меликеси кыямат гүни бу несле гаршы чыкып, оны хөкүм эдер, себәби ол Сүлейманың пәхимини диңлемек үчин, ериң аңры уҗундан гелди. Ине, бу ерде Сүлеймандан-да үстүн Бири бар.</verse>
				<verse number="32">Ниневе халкы кыямат гүни бу несле гаршы чыкып, оны хөкүм эдер, себәби олар Юнусың вагзы билен тоба гелдилер. Ине, бу ерде Юнусдан хем үстүн Бири бар.</verse>
				<verse number="33">Хич ким чыраны якып, гизлин ерде я-да габың ашагында гойян дәлдир, терсине, ичери гиренлер ышыгы гөрер ялы, оны чыраданың үстүнде гойяндыр.</verse>
				<verse number="34">Бедениң чырасы гөздүр. Гөзүң сагдын болса, тутуш бедениң хем ягты болар, гөзүң шикесли болса, тутуш бедениң хем гараңкы болар.</verse>
				<verse number="35">Шонуң үчин хем әгә бол, сендәки ышык гараңкы болаймасын.</verse>
				<verse number="36">Сениң тутуш бедениң ягты болуп, хич бир гараңкы ери ёк болса, чыра сени өз шөхлеси билен ягтылдян ялы, бедениң бүтинлей ягты болар».</verse>
				<verse number="37">Иса бу затлары айдып дурка, бир фарисей Оны өйүне нахара чагырды. Иса барып, сачак башында отурды.</verse>
				<verse number="38">Фарисей Онуң нахардан өң элини ювмандыгыны гөрүп, гең галды.</verse>
				<verse number="39">Эмма Реб Иса оңа шейле дийди: «Ине, сиз фарисейлер кәседир гап-чанагың дашыны арассалаярсыңыз, эмма ичиңиз ачгөзлүкден хем писликден долудыр.</verse>
				<verse number="40">Акмаклар! Дашыны ярадан ичини-де яратмадымы?</verse>
				<verse number="41">Мәтәчлере йүрекден садака бериң, шонда хеммеси сизиң үчин арасса болар.</verse>
				<verse number="42">Вай халыңыза, эй, фарисейлер! Сиз нарпыздан, хер хили ыслы отдан ондан бир бөлеги берйәрсиңиз, эмма адалат билен Худайың сөйгүсини әсгермейәрсиңиз. Буларың бирини берҗай эдип, бейлекилерини ташламалы дәлсиңиз.</verse>
				<verse number="43">Вай халыңыза, эй, фарисейлер! Сиз синагогаларда баш күрсүлери, базарларда өзүңизе салам берилмегини халаярсыңыз.</verse>
				<verse number="44">Вай халыңыза! Сиз хич беллиги болмадык мазарлара меңзейәрсиңиз: адамлар билмезден шейле мазарларың үстүнде гезйәндирлер».</verse>
				<verse number="45">Төврат мугаллымларың бири Оңа: «Эй, Мугаллым! Сен бу затлары айтмак билен, бизиң хем гөвнүмизе дегйәрсиң» дийди.</verse>
				<verse number="46">Иса хем шейле дийди: «Сизиң хем вай халыңыза, эй, Төврат мугаллымлары! Агыр йүклери адамлара йүклейәрсиңиз, өзүңиз болса ол йүклере бармагыңызы хем дегирмейәрсиңиз.</verse>
				<verse number="47">Вай халыңыза! Сиз пыгамберлериң губурларыны дикйәрсиңиз, эмма олары өлдүренлер өз аталарыңыздыр.</verse>
				<verse number="48">Шейтмек билен, сиз аталарыңызың эденлерини тассыклаярсыңыз. Хава, пыгамберлери аталарыңыз өлдүрди, сиз хем оларың губурларыны дикйәрсиңиз.</verse>
				<verse number="49">Шу себәпден хем, Худайың акылдарлыгы шейле дийипдир: „Мен олара пыгамберлер, ресуллар иберерин, оларың кәбирини өлдүрерлер, кәбирини хем ызарларлар“.</verse>
				<verse number="50">Шонуң үчин хем дүнйә ярадылалы бәри хемме пыгамберлериң дөкүлен ганы үчин бу несил җогапкәрдир.</verse>
				<verse number="51">Хабылың ганындан башлап, ыбадатхана билен гурбанлык сыпасының арасында өлдүрилен Зекаряның ганына ченли бу несил җогапкәрдир. Хава, Мен сизе шуны айдярын: әхли габахатлыклар үчин шу несил җогап берер.</verse>
				<verse number="52">Вай халыңыза, эй, Төврат мугаллымлары! Сиз билимиң ачарыны алып гитдиңиз. Өзүңиз бу гапыдан гирмедиңиз, гирмек ислейәнлере хем бөвет болдуңыз».</verse>
				<verse number="53">Иса ол ерден гайдан вагты фарисейлер билен Төврат мугаллымлары Онуң гаршысына чыкып, үстүне энчеме меселелер барадакы сораглары ягдырмага башладылар.</verse>
				<verse number="54">Шейдип, Исаны сөзүнде тутҗак болуп, аматлы пурсады пейлейәрдилер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">Шол вагт мүңлерче адам үйшүп, бири-бирлерине гысылышып дурдулар. Иса илки билен Өз шәгиртлерине гүррүң бермәге башлады: «Өзүңизи фарисейлериң хамырмаясындан, ягны икийүзлүликден гораң.</verse>
				<verse number="2">Япык болуп, үсти ачылмаҗак, гизлин болуп, билинмеҗек зат ёкдур.</verse>
				<verse number="3">Гараңкылыкда нәме айтсаңыз, ягтылыкда эшидилер, ички отагларда чакан чавушыңыз үчеклерде ыглан эдилер.</verse>
				<verse number="4">Эй, достларым, Мен сизе шуны айдайын: бедени өлдүрйән, эмма ондан соңра хич зат эдип билмейәнлерден горкмаң.</verse>
				<verse number="5">Мен сизе кимден горкмалыдыгыңызы айдайын: өлдүренден соң довзаха зыңмага гүйҗи етйән Худайдан горкуң. Хава, сизе айдярын, Ондан горкуң.</verse>
				<verse number="6">Бәш серче ики теңңә сатылмаярмы нәме? Муңа гарамаздан, Худай оларың хич бирини ятдан чыкармаяр.</verse>
				<verse number="7">Сизиң башыңыздакы сачыңыз хем долы саналгыдыр. Горкмаң, сиз серчелерден хас гымматлысыңыз.</verse>
				<verse number="8">Сизе шуны диййәрин: ким Мени ынсанларың өңүнде ыкрар этсе, Ынсан Оглы хем оны Худайың перишделериниң өңүнде ыкрар эдер.</verse>
				<verse number="9">Ким Мени адамларың өңүнде рет этсе, онуң өзи-де Худайың перишделериниң өңүнде рет эдилер.</verse>
				<verse number="10">Ким Ынсан Оглуна гаршы сөз айтса, багышланар, эмма Мукаддес Руха дил етирен багышланмаз.</verse>
				<verse number="11">Сизи синагогалара, ёлбашчыларың, хөкүмдарларың хузурына гетиренлеринде, өзүңизи нәхили гораҗакдыгыңызы ве нәме дийҗекдигиңизи гайгы этмәң.</verse>
				<verse number="12">Мукаддес Рух сизе нәме диймелидигиңизи шол пурсадың өзүнде өвредер».</verse>
				<verse number="13">Мәхелләниң арасындан бири Иса: «Мугаллым! Доганыма айт, гой, ол мирасы мениң билен пайлашсын» дийди.</verse>
				<verse number="14">Иса оңа: «Эй, ынсан, ким Мени сизиң үстүңизден казы я-да хәким эдип белледи?» дийди.</verse>
				<verse number="15">Онсоң олара: «Әгә болуң! Өзүңизи хер хили бетнебисликден гораң, себәби ынсаның яшайшы онуң мал-мүлкүниң боллугына баглы дәлдир» дийди.</verse>
				<verse number="16">Соңра Иса олара бир тымсал айдып берди: «Бир бай адамың ери бол хасыл берйәр.</verse>
				<verse number="17">Ол адам: „Нәме этсемкәм? Хасылымы гоймага-да ерим ёк“ дийип, ичини гепледйәр.</verse>
				<verse number="18">Онсоң ол: „Хә, мен, ине, шейле эдерин: аммарларымы сөкүп, улурак аммарлар саларын-да, әхли галламы, бар задымы шол ере йыгнарын.</verse>
				<verse number="19">Өзүме болса, эй, җаным, көп йыл үчин йыгналан энчеме задың бар, дынҗыңы ал, ий, ич, кейп чек диерин“ диййәр.</verse>
				<verse number="20">Эмма Худай оңа: „Эй, акмак! Эдил шу гиҗәниң өзүнде җаның алнар. Онсоң өзүң үчин тайярлан затларың киме галар?“ диййәр.</verse>
				<verse number="21">Өзи үчин хазына топлаян, эмма Худайың назарында бай болмадык хер бир адамың соңы шейле болар».</verse>
				<verse number="22">Онсоң Иса шәгиртлерине шейле дийди: «Шоңа гөрә сизе диййәрин: нәме ийип-ичерин дийип җаныңызы, нәме геерин дийип бедениңизи гайгы этмәң.</verse>
				<verse number="23">Җан иймитден, беден эгин-эшикден хас гымматлыдыр.</verse>
				<verse number="24">Гаргалара середиң, олар не экйәрлер, не-де орярлар. Оларың не аммарлары, не-де урулары бар. Муңа гарамаздан, Худай олары иймитлендирйәр. Сиз гушлардан нәче эссе гымматлысыңыз!</verse>
				<verse number="25">Сизиң хайсы бириңиз гайгы эдип, өмрүңизи бир сагат узалдып билйәрсиңиз?</verse>
				<verse number="26">Бу кичиҗик зады эдип билмейән болсаңыз, онда нәме үчин галан затларың гайгысыны эдйәрсиңиз?</verse>
				<verse number="27">Лилияларың өсүшине сын эдиң: олар не зәхмет чекйәрлер, не-де йүп эгирйәрлер. Эмма Мен сизе диййәрин, хатда Сүлейман хем өзүниң бүтин шан-шөхратында буларың хич бири ялы гейинмәнди.</verse>
				<verse number="28">Эмма бу гүн бар болуп, эртир оҗага ташланян мейдан отуны Худай шейле гейиндирйән болса, сизи ондан хас артык гейиндирмезми, эй, иманы азлар?!</verse>
				<verse number="29">Шонуң үчин хем нәме ийип-ичҗекдигиңизи, нәме гейҗекдигиңизи агтармаң, булар барада алада этмәң.</verse>
				<verse number="30">Бу затларың барыны бу дүнйәниң адамлары агтаряндыр. Атаңыз буларың әхлисиниң сизе герекдигини билйәр.</verse>
				<verse number="31">Сиз болса Худайың Шалыгыны агтарың, шонда бу затлар хем сизе онуң үстүне гошулып берлер.</verse>
				<verse number="32">Горкма, эй, кичиҗик сүри! Чүнки Атаңыз Шалыгы сизе бермеги макул билди.</verse>
				<verse number="33">Эмләгиңизи сатың, гарыплара садака бериң. Өзүңизе көнелмейән гапҗык, гөкде түкенмейән хазына тайярлаң. Ол ере огры голайлашян дәлдир, гүе иййән дәлдир.</verse>
				<verse number="34">Хазынаңыз ниреде болса, йүрегиңиз хем шол ерде болар.</verse>
				<verse number="35">Биллериңиз гушалгы, чыраларыңыз якылгы болсун.</verse>
				<verse number="36">Тойдан гелип, хоҗайыны гапыны каканда, дессине оңа гапыны ачмага гарашян адамлар ялы болуң.</verse>
				<verse number="37">Хоҗайыны доланып геленде, онуң оя гөрҗек хызматкәрлери ненеңси багтлы! Сизе догрусыны айдярын, хоҗайын билини гушап, хызматкәрлерини сачак башында отурдар. Янына гелип, олара өзи хызмат эдер.</verse>
				<verse number="38">Хоҗайын исле ярыгиҗе, исле даңдан гелсин, онуң геленде, оя гөрҗек хызматкәрлери ненеңси багтлыдыр!</verse>
				<verse number="39">Эмма шуны билип гоюң: өй эеси огрының хайсы сагатда гелҗегини билседи, өйүни талатмазды.</verse>
				<verse number="40">Сиз хем тайяр болуң, себәби Ынсан Оглы сизиң осламаян сагадыңызда гелер».</verse>
				<verse number="41">Шонда Петрус: «Агам, бу тымсалы диңе бизе айдярсыңмы я-да хеммелере?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="42">Реб Иса шейле җогап берди: «Хоҗайының садык хем акыллы иш доландырыҗысы ким? Бейлеки хызматкәрлерине вагтлы-вагтында нахар бермек үчин, оларың үстүнден гоян адамы дәлми?</verse>
				<verse number="43">Хоҗайыны доланып геленде, ишиниң башында гөрен хызматкәри нәхили багтлы!</verse>
				<verse number="44">Сизе догрусыны айдярын, хоҗайыны әхли мал-мүлкүни шоңа ынанар.</verse>
				<verse number="45">Эмма шол хызматкәр өз ичинден: „Хоҗайыным гич гелер“ дийип, гуллары ве кенизлери урмага, ийип-ичип, серхош болмага башласа,</verse>
				<verse number="46">хоҗайыны хем онуң осламаян гүнүнде, ойламаян сагадында гелсе, оны парча-парча эдип, онуң башына бивепаларың гүнүни салар.</verse>
				<verse number="47">Хоҗайынының ислегини билсе-де, тайяр болмаян, онуң ислегини ерине етирмейән хызматкәр көп енҗилер.</verse>
				<verse number="48">Эмма билмезликден таяга мынасып иш эден адам аз енҗилер. Киме көп берлен болса, ондан хас көп талап эдилер. Киме көп зат ынанылан болса, ондан көп зат хем исленилер».</verse>
				<verse number="49">Иса сөзүни довам этди: «Мен ер йүзүне от ягдырмага гелдим. Хернә шол от инди туташып бир янсады!</verse>
				<verse number="50">Мен чуңңур гайгы-хасрата батярын. Бу амала ашянча, Мен дарыгярын!</verse>
				<verse number="51">Мени ер йүзүне парахатлык гетирмәге гелендир өйдйәрсиңизми? Ёк, бөлүнишик гетирмәге гелдим диййәрин.</verse>
				<verse number="52">Мундан бейләк бир өйде яшаян бәш адам бөлүнишип, үчүси икисине гаршы, икиси хем үчүсине гаршы болар.</verse>
				<verse number="53">Ата оглуна, огул атасына гаршы, эне гызына, гыз энесине гаршы, гайынене гелнине, гелин гайыненесине гаршы болар».</verse>
				<verse number="54">Иса мәхеллә йүзленип, шейле дийди: «Сиз гүнбатардан бир булудың пейда боланыны гөрен бадыңыза: „Ягыш ягар“ диййәрсиңиз, шейле хем боляр.</verse>
				<verse number="55">Гүнорта ели өвсенде болса: „Хова ыссы болҗак“ диййәрсиңиз, шейле хем боляр.</verse>
				<verse number="56">Эй, икийүзлүлер! Ериң хем асманың гөрнүшинден маны чыкарып билйәңиз-де, нәме үчин бу хәзирки дөвүрден маны чыкарып билеңзок?</verse>
				<verse number="57">Нәме үчин өзүңизе догры зады сайлап алып билмейәрсиңиз?</verse>
				<verse number="58">Бири сени айыплап, казыете алып гитсе, онуң билен ёлдакаң барлыш. Ёгсам ол сени каза, казы хем зындан сакчысына табшырып, зындана дүшмегиң ахмал.</verse>
				<verse number="59">Саңа шуны айдярын, җеримәңи долы төлейәнчәң, ол ерден чыкмарсың».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">Шол вагт бирнәче адам гелип, Пилатың җелилелилере эденлери барада Иса хабар бердилер. Пилат оларың кәбирини өлдүрип, оларың ганларыны кесип дуран гурбанлыкларына гошупды.</verse>
				<verse number="2">Иса шейле җогап берди: «Шейле эҗир чекен бу җелилелилери бейлеки әхли җелилелилерден хас көп гүнәли хасаплаярсыңызмы?</verse>
				<verse number="3">Элбетде, ёк! Эмма тоба этмесеңиз, сизиң хеммәңиз шолар ялы хеләк боларсыңыз.</verse>
				<verse number="4">Я Силоям минарасы үстлерине йыкылып өлен он секиз адам ядыңызда дәлми? Эйсем шолар Иерусалимдәкилерден хас көп языклыдыр өйдйәңизми?</verse>
				<verse number="5">Элбетде, ёк! Эмма тоба этмесеңиз, сизиң хеммәңиз шолар ялы хеләк боларсыңыз».</verse>
				<verse number="6">Онсоң Иса олара шу тымсалы гүррүң берди: «Бир адамың багында битип отуран бир инҗир агаҗы бар экен. Ол гелип, ондан миве агтаряр, йөне хич зат тапмаяр.</verse>
				<verse number="7">Ол багбана: „Мен үч йылдан бәри гелип, бу инҗир агаҗындан миве гөзлейән, эмма бирини-де тапамок. Оны кесип ташла! Ол нәмә бидерек ер тутуп отыр?“ диййәр.</verse>
				<verse number="8">Эмма багбан оңа: „Агам, оңа бу йыл хем дегме, мен онуң төверегини газып, дөкүн берейин.</verse>
				<verse number="9">Гелҗек йыл миве берсе-хә не ягшы, бермесе-де, оны кесип ташларсың“ диййәр».</verse>
				<verse number="10">Бир Сабат гүни Иса синагогаларың биринде халка өвредйәрди.</verse>
				<verse number="11">Ол ерде он секиз йыл бәри ичинде хассалык рухы болан били бүкүк бир аял барды. Ол ики эпленип, асла дикелип билмейәрди.</verse>
				<verse number="12">Иса оны гөренде, янына чагырып: «Начар! Сен чекйән эҗирлериңден халас болдуң» дийди.</verse>
				<verse number="13">Онсоң Иса эллерини аялың үстүнде гойды велин, ол шобада дикелип, Худайы шөхратландырмага башлады.</verse>
				<verse number="14">Эмма Исаның хасса аяла Сабат гүни шыпа беренине гахары гелен синагога баштутаны халка йүзленип: «Ишлемек үчин алты гүн бардыр, шыпа тапмага Сабат гүни дәл-де, башга гүнлерде гелиң» дийди.</verse>
				<verse number="15">Реб Иса хем оңа: «Эй, икийүзлүлер! Сизиң хайсы бириңиз Сабат гүни өкүзиңизи я эшегиңизи ахырың башындан чөзүп, сува якмага әкитмейәрсиңиз?</verse>
				<verse number="16">Бу аял он секиз йыллап шейтан тарапындан багланан Ыбрайымың гызыдыр. Эйсем Сабат гүни боланы үчин ол бу зынҗырдан азат эдилмели дәлми?» дийди.</verse>
				<verse number="17">Иса бу сөзлери айдан вагты, Оңа гаршы чыканларың хеммеси утанды. Халк болса Онуң эдйән аҗайып ишлерине бегенди.</verse>
				<verse number="18">Онсоң Иса: «Худайың Шалыгы нәмә меңзейәр? Оны нәмә меңзедейин?</verse>
				<verse number="19">Ол бир адамың өз меллегине экен горчица тохумына меңзешдир. Ол өсүп, агаҗа өврүлйәр, гушларам онуң шахаларында хөвүртге ясанярлар» дийди.</verse>
				<verse number="20">Иса ене-де сөз ачып: «Худайың Шалыгыны нәмә меңзедейин?</verse>
				<verse number="21">Ол хамырмая меңзейәр: аял үч керсен уна бирҗе бөлек хамырмая гошса-да, тутуш хамыр чишйәр» дийди.</verse>
				<verse number="22">Иса Иерусалиме тарап гидип баршына, шәхерлериң, обаларың ичинден гечип, адамлара өвредйәрди.</verse>
				<verse number="23">Бир адам Ондан: «Эй, Агам! Халас эдилҗеклериң саны аз болармыка?» дийип сорады. Иса олара шейле дийди:</verse>
				<verse number="24">«Мен сизе диййәрин: дар гапыдан гирмәге чалшың, себәби көплер бу гапыдан гирмәге җан эдерлер, эмма башармазлар.</verse>
				<verse number="25">Өй эеси туруп, гапыны гулпланда, сиз дашарда галып, гапыны какарсыңыз ве: „Ага, бизе гапыны ачай-да!“ дийип ялбарарсыңыз. Ол хем сизе: „Мен сизи танамок, ниреден гелениңизи-де билемок“ дийип җогап берер.</verse>
				<verse number="26">Шонда сиз: „Биз сениң билен ийип-ичдик. Сен көчелеримизде бизе сапак бердиң“ диерсиңиз.</verse>
				<verse number="27">Эмма ол ене-де: „Мен сизи танамок! Ниредендигиңизи-де билемок! Ёк болуң янымдан, эй, эрбетлер!“ дийип җогап берер.</verse>
				<verse number="28">Ыбрайымы, Ысхагы, Якубы ве әхли пыгамберлери Худайың Шалыгында, өзүңизиң болса дашары ковланыңызы гөрен вагтыңыз, ол ерде аглама хем диш гыҗама болар.</verse>
				<verse number="29">Гүндогардан, гүнбатардан, демиргазыкдан, гүнортадан адамлар гелип, Худайың Шалыгында сачак башында отурарлар.</verse>
				<verse number="30">Догрудан-да, илкинҗилер болҗак соңкулар бар ве соңкулар болҗак илкинҗилер бар».</verse>
				<verse number="31">Шол вагт кәбир фарисейлер гелип, Иса: «Бу ерден чыкып, башга ере гит. Хирод Сени өлдүрмек ислейәр» дийдилер.</verse>
				<verse number="32">Иса олара шейле дийди: «Гидиң-де, ол тилкә айдың, ине, Мен бу гүн ве эртир арвах-җынлары ковуп, шыпа берерин, үчүленҗи гүни ишими битирерин.</verse>
				<verse number="33">Эмма шонда-да Мен бу гүн, эртир ве биригүн ёл йөремели, себәби пыгамбериң Иерусалимден дашарда өлмеги болуп билҗек зат дәлдир!</verse>
				<verse number="34">Эй, Иерусалим! Пыгамберлери өлдүрйән, өзүне ёллананлары дашлаян Иерусалим! Товугың өз җүйҗелерини ганатларының ашагына йыгнайшы ялы, Мен хем энчеме гезек сениң чагаларыңы йыгнаҗак болдум, эмма сиз муны ислемедиңиз!</verse>
				<verse number="35">Ине, өйүңиз хараба өврүлер. Сизе шуны айдайын: „Реббиң адындан Гелйәне алкыш болсун!“ диййәнчәңиз, Мени гайтадан гөрмерсиңиз».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="14">
				<verse number="1">Бир Сабат гүни Иса фарисейлериң башлыкларындан бириниң өйүне нахара гелди. Хеммелер Оңа дыкгат билен середйәрдилер.</verse>
				<verse number="2">Онуң гаршысында эли-аягы чишен бир адам отырды.</verse>
				<verse number="3">Иса фарисейлерден ве Төврат мугаллымларындан: «Сабат гүни бир хасса шыпа бермеклик кануна догры гелйәрми я-да ёк?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="4">Олар сесини чыкармадылар. Иса хем яңкы адама элини дегрип, оңа шыпа берди ве өйүне иберди.</verse>
				<verse number="5">Онсоң олардан: «Бириңизиң оглуңыз я-да өкүзиңиз гуя гачса, Сабат гүнүдигине гарамаздан оны дессине чыкармазмы?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="6">Олар бу сораглара җогап берип билмедилер.</verse>
				<verse number="7">Иса чагырыланларың төри сайлаяндыкларыны гөрүп, олара шу тымсалы айтды:</verse>
				<verse number="8">«Бири сени тоя чагыранда, барып төре гечме. Ол сенден хас хорматлы бирини чагыран болаймасын.</verse>
				<verse number="9">Той эеси гелип, саңа: „Ериңи бу адама бер“ дийәймесин. Онсоң сен утанып, ишигиң янында отурмалы боларсың.</verse>
				<verse number="10">Шонуң үчин бир ере чагырыланыңда, аягучда отур. Сени чагыран яныңа гелип: „Эй, дост! Төре геч“ дийсин. Шонда сачак башындакы отуранларың янында хорматың болар.</verse>
				<verse number="11">Өзүни ёкары тутян адам песелдилер, пес тутян болса бейгелдилер».</verse>
				<verse number="12">Онсоң Иса Өзүни чагырана: «Гүнортанлык я-да агшамлык нахарыны берениңде, дост-ярларыңы, доган-гарындашларыңы, бай гоңшуларыңы чагырма. Эгер чагырсаң, олар хем сени чагырып, мунуң өвезини долар.</verse>
				<verse number="13">Мейлис гураныңда гарыплары, майыплары, агсаклары, көрлери чагыр.</verse>
				<verse number="14">Шонда сен ялканарсың. Чүнки олар саңа өвезини долуп билмезлер, мунуң өвези саңа догры адамларың дирелен вагты берлер» дийди.</verse>
				<verse number="15">Иса билен сачак башында отуранларың бири муны эшиденде, Оңа: «Худайың Шалыгында чөрек ийҗек адам нәхили багтлы!» дийди.</verse>
				<verse number="16">Иса хем оңа шейле дийди: «Бир адам улы мейлис гурап, биртопар адамы чагырыпдыр.</verse>
				<verse number="17">Нахар вагты боланда, ол: „Гелиң, әхли зат тайяр“ дийип, мыхманлара хабар бермек үчин, өз хызматкәрини уградяр.</verse>
				<verse number="18">Эмма оларың хеммеси диллешен ялы, өтүнч сорамага башлаярлар. Биринҗиси оңа: „Мен бир бөлек ер сатын алдым, шоны гөрмәге гитмели. Хайыш эдйәрин, мени багышла“ диййәр.</verse>
				<verse number="19">Бейлекиси: „Мен бәш җүбүт өкүз сатын алдым, шолары барламага барярын. Хайыш эдйәрин, гаты гөрме“ диййәр.</verse>
				<verse number="20">Ене бири: „Мен тәзе өйлендим, шонуң үчин барып билмейәрин“ диййәр.</verse>
				<verse number="21">Хызматкәр гелип, булары өз җенабына хабар берйәр. Онсоң өй эеси гахарланып, хызматкәрине: „Дессине шәхериң көчелерине, ёл-ёдаларына гит-де, гарыплары, майыплары, көрлери, агсаклары шу ере гетир“ диййәр.</verse>
				<verse number="22">Хызматкәр: „Җенап! Сениң айданың ерине етирилди, йөне энтек хем ер бар“ диййәр.</verse>
				<verse number="23">Онсоң җенап хызматкәрине: „Өйүм долар ялы, обалара, онуң даш-төверегиндәки мейданлара айлан-да, адамлары гелер ялы эт“ диййәр.</verse>
				<verse number="24">Мен сизе шуны айдайын: шол илкинҗи чагырыланларың екеҗеси хем Мениң сачагымдан датмаз».</verse>
				<verse number="25">Улы мәхелле Иса билен биле барярды. Иса ызына өврүлип, олара шейле дийди:</verse>
				<verse number="26">«Ким Мениң яныма гелип, атасыны, энесини, аялыны, бала-чагасыны, доганыны, уясыны, хатда өз җаныны хем йигренмесе, Мениң шәгирдим болуп билмез.</verse>
				<verse number="27">Ким өз хачыны гөтерип, Мениң ызыма дүшмесе, Мениң шәгирдим болуп билмез.</verse>
				<verse number="28">Айдалы, араңыздан бири минара гурмак ислейәр. Ол илки отурып, муны тамамламага пулуның етип-етмеҗекдигини хасапламазмы?</verse>
				<verse number="29">Себәби минараның бинядыны тутуп, соң иши тамамлап билмесе, муны гөренлериң хеммеси оңа гүлер.</verse>
				<verse number="30">Олар: „Бу адам муны гурмага башлады, эмма тамамлап билмеди“ диерлер.</verse>
				<verse number="31">Я болмаса бир патыша башга бир патыша билен уруш этмәге баряр диели. Үстүме гелйән йигрими мүң эсгере он мүң эсгер билен гаршылык гөркезип билермикәм дийип, илки отурып маслахатлашмазмы?</verse>
				<verse number="32">Башармаҗак болса, ол душман энтек узакдака, илчи иберип, ярашык шертлерини сорар.</verse>
				<verse number="33">Шейлеликде, сизиң хер бириңиз әхли задыңыздан эл чекмесеңиз, Мениң шәгирдим болуп билмерсиңиз.</verse>
				<verse number="34">Дуз говы затдыр, эмма ол өз тагамыны йитирсе, онда оңа нәдип тагам берлер?</verse>
				<verse number="35">Ол не топрага, не-де дөкүне ярар, оны зир-зибиле зыңарлар. Эшитмәге гулагы бар адам эшитсин!»</verse>
			</chapter>
			<chapter number="15">
				<verse number="1">Әхли салгытчылар билен гүнәкәрлер Исаның айдян затларыны диңлемек үчин, Онуң дашына үйшйәрдилер.</verse>
				<verse number="2">Фарисейлер билен Төврат мугаллымлары болса: «Бу адам гүнәкәрлери кабул эдйәр, олар билен нахар иййәр» дийип хүңүрдешйәрдилер.</verse>
				<verse number="3">Онсоң Иса олара шу тымсалы айтды:</verse>
				<verse number="4">«Сизден бириниң йүз гойны бар диели. Ол буларың бирини йитирйәр. Шонда ол тогсан докузсыны дүзде гоюп, тә йитен гойнуны тапянча, оны гөзлемәге гитмезми?</verse>
				<verse number="5">Тапанда болса, оны бегенч билен эгнине алып гайдар.</verse>
				<verse number="6">Өйүне гелип, достларыны, гоңшуларыны чагырып: „Мениң билен биле шатланың, йитен гойнумы тапдым!“ диер.</verse>
				<verse number="7">Сизе шуны айдярын: шунуң ялы тоба эден еке гүнәли үчин гөкде болҗак шатлык тоба мәтәч дәл тогсан докуз догры адам үчин болҗак шатлыкдан хас улы болар».</verse>
				<verse number="8">«Айдалы, бир аялың он саны күмүш теңңеси бар экен. Ол буларың бирини йитирйәр. Шонда ол чыраны якып, өйи сүпүрип, оны тапянча, үнс берип гөзлемезми?</verse>
				<verse number="9">Тапанда болса өз җораларыны, гоңшуларыны чагырып: „Мениң билен биле шатланың, йитен теңңәми тапдым“ диер.</verse>
				<verse number="10">Мен сизе шуны айдярын: тоба эден екеҗе гүнәли үчин, Худайың перишделериниң арасында эдил шунуң ялы улы шатлык болар».</verse>
				<verse number="11">Иса сөзүни довам этди: «Бир адамың ики оглы бар экен.</verse>
				<verse number="12">Кичи оглы какасына: „Кака, мал-мүлкден мениң пайыма дүшенини бер“ диййәр. Какасы хем байлыгыны огулларының арасында бөлүп берйәр.</verse>
				<verse number="13">Бирнәче гүнден соң кичи оглы бар-ёгуны топлап, бир узак юрда гидйәр. Ол ерде шады-хоррамлыкда яшап, мал-мүлкүни еле совуряр.</verse>
				<verse number="14">Бар задыны совандан соң, яңкы юрда гаты ачлык дүшүп, ол хорлук чекмәге башлаяр.</verse>
				<verse number="15">Шейлеликде, ол гидип, шол юрдуң бир яшайҗысына гүнлүкчи дуряр. Ол хем оны өз өрүлерине доңуз бакмага иберйәр.</verse>
				<verse number="16">Огланың доңузларың иййән көсүклери билен гарныны дойрасы гелйәрди, эмма оңа хич ким хич зат бермейәрди.</verse>
				<verse number="17">Ол ахырсоңы акылына айланып, өзүне шейле диййәр: „Какамың энчеме гүнлүкчилери бар, оларың хеммесиниң хем дойянча иймәге чөреклери бар. Мен болса бу ерде ачлыкдан өлҗек болуп йөрүн!</verse>
				<verse number="18">Говусы, какамың янына барып, оңа: ‘Кака, мен Гөкдәкә-де, саңа-да гаршы гүнә этдим.</verse>
				<verse number="19">Мен инди сениң оглуң дийилмәге-де мынасып дәл. Мени өз гүнлүкчилериңден бири ялы кабул эт диейин’“.</verse>
				<verse number="20">Йигит какасының янына уграяр. Оглы энтек узакдака, какасы оны гөрйәр. Оңа йүреги аваяр, ылгап барып оглуның бойнундан гуҗаклап, оны огшаяр.</verse>
				<verse number="21">Оглы оңа: „Кака, мен Гөкдәкә-де, саңа-да гаршы гүнә этдим. Мен инди сениң оглуң дийилмәге-де мынасып дәл“ диййәр.</verse>
				<verse number="22">Эмма какасы хызматкәрлерине буйрук берип: „Дессине иң сайлама доны гетириң-де, оңа гейдириң. Эллерине йүзүк дакың, аякларына көвүш гейдириң.</verse>
				<verse number="23">Бага бакылан гөләни гетирип, дамагыны чалың, ийип шатланалың!</verse>
				<verse number="24">Себәби бу оглум өлүди, инди дирелди; ол йитипди, инди тапылды“ диййәр. Шейдип, олар той этмәге башлаярлар.</verse>
				<verse number="25">Шол вагт онуң улы оглы экин мейданында экен. Ол өе голайланда, айдым-саз билен оюн-гүлки сеслерини эшидйәр.</verse>
				<verse number="26">Ол хызматкәрлериң бирини янына чагырып, мунуң себәбини сораяр.</verse>
				<verse number="27">Ол хем оңа: „Иниң гайдып гелди. Какаң онуң саг-аман ызына доланып гелени үчин, бага бакылан гөләниң дамагыны чалды“ диййәр.</verse>
				<verse number="28">Улы оглы гахарланып, ичери гирмек ислемейәр. Шонда какасы дашары чыкып, оңа ялбаряр.</verse>
				<verse number="29">Эмма ол какасына шейле җогап берйәр: „Гөрйәңми, мен нәче йылдыр, сениң үчин гул ялы ишледим, хич хачан сениң буйрукларыңа ёк диймедим. Муңа гарамаздан, өз достларым билен шүвелең эдер ялы, сен маңа хич хачан бир чебиш-де бермедиң.</verse>
				<verse number="30">Эмма әхли байлыгыңы лолы хелейлере совран бу оглуң геленде, сен онуң үчин бага бакылан гөләниң дамагыны чалдың“.</verse>
				<verse number="31">Какасы оңа: „Оглум, сен хемише мениң янымда ахыры, мениң бар задым сениңкидир.</verse>
				<verse number="32">Бу гүн болса той эдип, шатланмак герек, себәби сениң иниң өлүди, инди дирелди; ол йитипди, инди тапылды“ дийип җогап берйәр».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="16">
				<verse number="1">Иса шәгиртлерине шулары гүррүң берди: «Бир бай адамың иш доландырыҗысы бар экен. Бу иш доландырыҗының байың мал-мүлкүни даргадяндыгы барада оңа шикаят эдипдирлер.</verse>
				<verse number="2">Бай оны янына чагырып: „Сен хакда эшидйән затларым нәме? Иш доландырышың бабатда хасабат бер, себәби сен мундан бейләк мениң иш доландырыҗым болуп билмерсиң“ диййәр.</verse>
				<verse number="3">Иш доландырыҗы өз-өзүне: „Инди нәме этсемкәм? Хоҗайыным ишими элимден аляр. Мен газы газмага эҗиз, диленмәге утанярын.</verse>
				<verse number="4">Хә…, ишден ковлан вагтым халк мени өйүне кабул эдер ялы, нәме этҗегими билйәрин“ дийип ойланяр.</verse>
				<verse number="5">Шейлеликде, ол хоҗайынына бергили адамларың барыны бир-бирден янына чагыряр. Биринҗи чагыранындан: „Мениң хоҗайыныма нәче бергиң бар?“ дийип сораяр.</verse>
				<verse number="6">Ол: „Йүз челек зейтун ягы“ дийип җогап берйәр. Иш доландырыҗы оңа: „Дил хатыңы ал-да, отурып, дессине шоны элли челек дийип яз“ диййәр.</verse>
				<verse number="7">Онсоң башга биринден: „Сениң нәче бергиң бар?“ дийип сораяр. Ол хем: „Мүң халта бугдай“ дийип җогап берйәр. Оңа-да: „Дил хатыңы ал-да, шоны секиз йүз дийип яз“ диййәр.</verse>
				<verse number="8">Хоҗайыны бу хилегәр иш доландырыҗыны угуртапыҗылыгы үчин тарыплады. Бу дүнйәниң адамлары өз неслиниң арасында херекет этмекде нурдакы ынсанлардан парасатлыдыр.</verse>
				<verse number="9">Сизе шуны айдярын: өзүңизе дост газанмак үчин дүнйәниң байлыгыны уланың, бу мал-мүлк гутаранда болса, сиз эбеди галҗак месгенлере кабул эдилерсиңиз.</verse>
				<verse number="10">Аз затда ынамдар болан көп затда хем ынамдардыр, аз затда ынамдар болмадык көп затда-да ынамдар болуп билмез.</verse>
				<verse number="11">Шейлеликде, дүнйәниң байлыгында ынамдар болмасаңыз, сизе чын байлыгы ким ынанар?</verse>
				<verse number="12">Башга бириниң эмләги бабатда ынамдар болмасаңыз, өз эмләгиңизи сизе ким берер?</verse>
				<verse number="13">Хич бир хызматкәр ики хоҗайына хызмат эдип билмез. Ол я бирини йигренип, бейлекисини сөер, я-да бирине вепалы болуп, бейлекисини әсгермезлик эдер. Сиз хем Худая, хем байлыга хызмат эдип билмерсиңиз».</verse>
				<verse number="14">Пулы сөййән фарисейлер бу сөзлери эшидип, Исаны масгара этмәге башладылар.</verse>
				<verse number="15">Иса олара шейле дийди: «Сиз өзүңизи адамларың янында аклаярсыңыз, эмма Худай йүрегиңизи билйәндир. Адамларың арасында ёкары сайылян зат Худайың янында йигренҗидир.</verse>
				<verse number="16">Яхя гелйәнчә, адамлар Төврада ве пыгамберлериң язгыларына гөрә яшамалы болупды. Инди болса Худайың Шалыгының Хош Хабары вагыз эдилйәр, оңа хеммелериң гиреси гелйәр.</verse>
				<verse number="17">Төврадың екеҗе нокадының йитенинден, асман билен ериң йитени аңсатдыр.</verse>
				<verse number="18">Аялыны айрып, башга аяла өйленен адам зына эдйәндир. Әринден айрылан аяла өйленен киши-де зына эдйәндир».</verse>
				<verse number="19">«Бир бай адам бар экен. Ол гырмызы дон ве непис эшиклер гейип, хер гүнүни шады-хоррамлыкда гечирерди.</verse>
				<verse number="20">Онуң гапысының агзында тутуш беденини яра басан Лазар атлы бир гедай ятарды.</verse>
				<verse number="21">Ол байың сачагындан дөкүлен овунтыклары иймегиң арзувындады. Итлер хем гелип, онуң яраларыны яларды.</verse>
				<verse number="22">Бир гүн вагты долуп, гедай өлйәр. Перишделер оны Ыбрайымың янына әкидйәрлер. Соңра бай хем өлйәр ве җайланяр.</verse>
				<verse number="23">Довзахда эҗир чекйән бай габагыны галдырып, узакдан Ыбрайымы ве онуң янындакы Лазары гөрйәр.</verse>
				<verse number="24">Шонда ол гыгырып: „Эй, Ыбрайым ата, маңа рехим эт! Лазары ибер, бармагының уҗуны сува батырып, мениң дилими соватсын, себәби бу одуң ичинде мен эҗир чекйәрин“ диййәр.</verse>
				<verse number="25">Эмма Ыбрайым оңа: „Эй, огул! Сен өз яшайшыңда ягшы затлары аланыңы, Лазарың болса эҗир чекенини ядыңа сал. Инди болса ол бу ерде рахатлык гөрйәр, эмма сен эҗир чекйәрсиң.</verse>
				<verse number="26">Булардан башга-да, бизиң билен сизиң араңызда әпет бир учут гойлупдыр, шонуң үчин бу ерден сиз тарапа, ол ерден хем биз тарапа хич ким гечип билмез“ дийип җогап берйәр.</verse>
				<verse number="27">Шонда бай адам: „Бейле болса, атам, саңа ялбарярын, Лазары какамың өйүне ибер.</verse>
				<verse number="28">Себәби мениң бәш доганым бар. Бу гыналян ере дүшмезлери ялы, Лазар барып шейле ериң бардыгыны олара дуйдурсын“ диййәр.</verse>
				<verse number="29">Эмма Ыбрайым: „Оларда Мусаның ве пыгамберлериң язгылары бар ахыры, гой, шолара гулак ассынлар“ диййәр.</verse>
				<verse number="30">Ол хем: „Ёк, эй, Ыбрайым ата! Олар диңе өлүлерден бири янларына баранда тоба эдерлер“ диййәр.</verse>
				<verse number="31">Ыбрайым оңа: „Олар Муса ве пыгамберлере гулак асмаян болсалар, онда өлүлерден бири дирелсе-де, ынанмазлар“ дийип җогап берйәр».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="17">
				<verse number="1">Иса шәгиртлерине шейле дийди: «Адамлары гүнә дучар эдйән затларың гелмеги гутулгысыздыр, эмма бу затларың гелмегине ярдам берйән адамың дат гүнүне!</verse>
				<verse number="2">Маңа ынанян пес гөвүнлилериң бириниң гүнә этмегине себәп боланындан, бойнундан бир дегирмен дашы асылып, деңзе ташлананы онуң үчин хас оңат болар.</verse>
				<verse number="3">Хабардар болуң! Эгер доганың гүнә этсе, оңа кәе. Эгер ол тоба этсе, оны багышла.</verse>
				<verse number="4">Ол саңа гаршы гүнде еди гезек гүнә эдип, еди гезек хем яныңа гелип: „Тоба эдйәрин!“ дийсе, оны багышла».</verse>
				<verse number="5">Ресуллар Реб Иса: «Бизиң иманымызы артдыр!» дийдилер.</verse>
				<verse number="6">Ол шейле дийди: «Эгер сизиң бир горчица дәнеси ялы иманыңыз болуп, шу тут агаҗына: „Бу ерден гопарыл-да, деңизде гөгер!“ дийсеңиз, ол сизе гулак асар.</verse>
				<verse number="7">Айдалы, сизиң ер сүрйән я-да чопанчылык эдйән хызматкәриңиз бар. Ол мейдандан геленде, сизиң хайсыңыз оңа: „Басым гел-де, сачак башында отур“ диерсиңиз?</verse>
				<verse number="8">Гайтам, оңа: „Мениң агшамлыгымы тайярла, билиңи гуша-да, ийип-ичйәнчәм, маңа хызмат эт, өзүң соңра ийип-ичерсиң“ диймезми?</verse>
				<verse number="9">Буйрукларыны берҗай эдени үчин, ол хызматкәре миннетдарлык билдирерми?</verse>
				<verse number="10">Сиз хем өзүңизе буйрулан әхли зады берҗай эдениңизден соң: „Биз хем йөне бир хызматкәрдирис, диңе өзүмизе табшырылан юмшы ерине етирдик“ дийиң».</verse>
				<verse number="11">Иса Самария билен Җелиләниң үстүнден гечип, Иерусалиме тарап гитди.</verse>
				<verse number="12">Ол обаларың бирине гиренде, Оңа эндамы дери кеселине дучар болан он адам саташды. Олар узакда дуруп, гаты сес билен: «Эй, Иса! Халыпа, бизе рехим эт!» дийдилер.</verse>
				<verse number="13"></verse>
				<verse number="14">Иса олары гөрүп: «Барың, руханылара гөрнүң» дийди. Олар ёлдакалар кеселден сапланды.</verse>
				<verse number="15">Оларың бири сагаланыны гөрүп, гаты сес билен Худайы шөхратландырып, ызына өврүлди.</verse>
				<verse number="16">Ол Исаның аякларына йыкылып, Оңа миннетдарлык билдирди. Бу адам самариялыды.</verse>
				<verse number="17">Иса: «Кеселден сапланан он киши дәлмиди? Галан докуз адам ниреде?</verse>
				<verse number="18">Худайы шөхратландырмак үчин бу кесекиден башга хич ким ызына өврүлмедими?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="19">Онсоң оңа: «Тур, гидибер, иманың сени халас этди» дийди.</verse>
				<verse number="20">Бир гүн фарисейлер Исадан Худайың Шалыгының хачан гелҗекдигини соранларында, Ол: «Худайың Шалыгы гөзе гөрнүп гелмез.</verse>
				<verse number="21">Адамлар: „Ине, бу ерде!“ я-да „Анха, ол ерде!“ диймезлер, себәби Худайың Шалыгы сизиң араңыздадыр» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="22">Онсоң Иса шәгиртлерине шейле дийди: «Ынсан Оглуның гүнлеринден бирини гөрмеги күйсеҗек вагтыңыз гелер, эмма ол гүни гөрмерсиңиз.</verse>
				<verse number="23">Адамлар сизе: „Ине, Ынсан Оглы шу ерде!“ я-да „Анха, ол ерде!“ диерлер. Эмма гитмәң, оларың ызына дүшмәң!</verse>
				<verse number="24">Йылдырым гөгүң бир уҗундан чакып, бейлеки бир уҗуны нәхили ягтылдян болса, Ынсан Оглы хем Өз гүнүнде шейле болар.</verse>
				<verse number="25">Эмма Ол өңүрти көп гөрги гөрүп, бу несил тарапындан рет эдилмелидир.</verse>
				<verse number="26">Нухуң гүнлеринде нәхили болан болса, Ынсан Оглуның гүнлеринде-де шейле болар.</verse>
				<verse number="27">Адамлар Нухуң гәмә мүнен гүнүне ченли ийип-ичип, өйленип, дурмуша чыкып, аркайын яшап йөрдүлер. Соңра әпет сил гелип, барыны ёк этди.</verse>
				<verse number="28">Лутуң гүнлеринде хем шонуң ялы болды: адамлар ийип-ичип, алып-сатып, экип-дикип йөрдүлер.</verse>
				<verse number="29">Эмма Лутуң Содомдан чыкан гүни гөкден от билен күкүрт ягып, хеммесини ёк этди.</verse>
				<verse number="30">Ынсан Оглуның пейда болҗак гүнүнде хем шейле болар.</verse>
				<verse number="31">Шол гүн үчекдәки адам өйдәки затларыны алмак үчин ашак дүшмесин. Шейле-де, экин мейданындакы хем ызына гелмесин.</verse>
				<verse number="32">Лутуң аялыны яда салың!</verse>
				<verse number="33">Ким җаныны аямага чалышса, оны йитирер, ким җаныны йитирсе, оны аман саклар.</verse>
				<verse number="34">Сизе шуны айдярын: шол гиҗе бир дүшекде ики адам болар, бири алнар, бири гойлар.</verse>
				<verse number="35">Билеликде бугдай үвейән ики аял болар, бири алнар, бейлекиси гойлар».</verse>
				<verse number="36"></verse>
				<verse number="37">Шәгиртлер Иса йүзленип: «Агам, бу хадысалар ниреде болар?» дийип сорадылар. Иса хем: «Маслык ниреде болса, гарагушлар хем шол ере үйшйәндир» дийип җогап берди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="18">
				<verse number="1">Онсоң Иса шәгиртлерине оларың хемише Худая дога эдип, асла рухдан дүшмезлигиң зерурлыгы хакда бир тымсал айдып берди:</verse>
				<verse number="2">«Бир шәхерде Худайдан горкмаян бир казы бар экен. Ол казы адамлары әсгермейән экен.</verse>
				<verse number="3">Шол шәхерде бир дул аял хем бар экен. Ол үзнүксиз казының янына гатнап: „Давагәримден мениң хакымы алып бер“ дийип ялбарыпдыр.</verse>
				<verse number="4">Казы бирнәче вагтлап муны этмәндир. Ахырсоңы ол өз-өзүне: „Мен Худайдан горкмасам-да, адамлары әсгермесем-де,</verse>
				<verse number="5">дынгысыз гелип, мени бизар этмез ялы, бу дул аялың хакыны алып берейин. Инди бир гелип, мениң гулак этими гуратмасын“ диййәр».</verse>
				<verse number="6">Реб Иса ене сөзүни довам этди: «Адалатсыз казының нәме айданына гулак асың.</verse>
				<verse number="7">Эйсем, Худай Өз сайланларының, гиҗе-гүндиз Өзүне йүз тутуп перят эдйәнлериң хакыны алып бермезми? Олары көп гарашдырармы?</verse>
				<verse number="8">Сизе шуны айдярын: оларың хакыны тиз алып берер. Йөне Ынсан Оглы геленде, ериң йүзүнде иманлы адам тапармыка?»</verse>
				<verse number="9">Өз догрулыгына бил баглап, бейлекилери кемсидйән кәбир адамлара Иса шу тымсалы гүррүң берди:</verse>
				<verse number="10">«Ики адам Худая дога этмек үчин ыбадатхана гидйәр. Оларың бири фарисей, бейлекиси салгытчы экен.</verse>
				<verse number="11">Фарисей дуруп, өзи хакда ичинден: „Худайым, мен кәбир адамлар ялы талаңчы, пис, зынахор дәлдигиме, хатда бу салгытчы ялы-да дәлдигиме Саңа шүкүр эдйәрин.</verse>
				<verse number="12">Мен хепдеде ики гезек агыз беклейәрин, әхли газанҗымың ондан бирини берйәрин“ дийип дога окаяр.</verse>
				<verse number="13">Салгытчы болса узакда дуруп, габагыны гөге галдырмага хем йүрек этмейәр, гайтам гурсагына уруп: „Худайым, Мен гүнәкәре рехим эт!“ диййәр.</verse>
				<verse number="14">Мен сизе фарисейиң дәл-де, салгытчының акланып гидендигини айдярын, себәби ким өзүни ёкары тутса, песелдилер, ким өзүни пес тутса, бейгелдилер».</verse>
				<verse number="15">Онсоң башларына элини гойсун дийип, адамлар чагалары Исаның янына гетирдилер. Муны гөрен шәгиртлер чагалары гетиренлере кәедилер.</verse>
				<verse number="16">Эмма Иса чагалары янына чагырып: «Чагалары Мениң яныма гойбериң, олары сакламаң, себәби Худайың Шалыгы шулар ялыларыңкыдыр.</verse>
				<verse number="17">Сизе догрусыны айдярын: ким Худайың Шалыгыны чага ялы кабул этмесе, ол ере асла гирип билмез» дийди.</verse>
				<verse number="18">Бир ёлбашчы Исадан: «Эй, ягшы Мугаллым! Мен бакы яшайшы мирас алмак үчин нәме этмели?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="19">Иса оңа: «Нәме үчин Маңа ягшы диййәрсиң? Еке-тәк Худайдан башга хич ким ягшы дәлдир.</verse>
				<verse number="20">Сен табшырыклары билйәнсиң: адам өлдүрме, зына этме, огурлык этме, ялан шаятлык этме, ата-энеңе хормат гой» дийип җогап берди. Ол адам: «Мен буларың хеммесини яшлыгымдан бәри берҗай эдип гелйәрин» дийди.</verse>
				<verse number="21">Иса муны эшиденде, оңа: «Сениң ене бир кемиң бар. Нәмәң бар болса сатып, гарыплара пайла, шонда гөкде хазынаң болар. Онсоң гел-де, Мениң ызыма дүш» дийди.</verse>
				<verse number="22"></verse>
				<verse number="23">Ол бу сөзлери эшидип, гаты тукат болды, себәби чакданаша байды.</verse>
				<verse number="24">Иса онуң тукатлыгыны гөрүп: «Байлара Худайың Шалыгына гирмек нәхили агыр!</verse>
				<verse number="25">Бир дүйәниң иңңәниң гөзүнден гечмеги бай адамың Худайың Шалыгына гирмегинден аңсатдыр» дийди.</verse>
				<verse number="26">Муны эшиденлер: «Онда ким халас болуп билер?» дийип сорадылар.</verse>
				<verse number="27">Иса: «Ынсан үчин мүмкин дәл затлар Худай үчин мүмкиндир» дийди.</verse>
				<verse number="28">Петрус Оңа: «Ине, биз әхли задымызы ташлап, Сениң ызыңа дүшдүк!» дийди.</verse>
				<verse number="29">Иса олара: «Сизе догрусыны айдярын: Худайың Шалыгының хатырасы үчин өйүни, аялыны, доганларыны, эне-атасыны, бала-чагасыны ташлан хер кес бу дөвүрде ызына энчеме эссе артык эдип алар, гелҗек дөвүрде болса бакы яшайша говшар» дийди.</verse>
				<verse number="30"></verse>
				<verse number="31">Иса Онкилери бир чете чекип, олара: «Инди Иерусалиме барярыс. Пыгамберлериң Ынсан Оглы хакда язанларының әхлиси берҗай болар!</verse>
				<verse number="32">Ол кесеки миллетлериң элине табшырылар. Олар Оны масгаралап кемсидерлер, үстүне түйкүрерлер, гамчыларлар ве өлдүрерлер.</verse>
				<verse number="33">Эмма үчүленҗи гүн Ол дирелер» дийди.</verse>
				<verse number="34">Шәгиртлер бу затларың хич бирине дүшүнмедилер. Бу сөзлериң манысы олардан гизленилгиди. Олар Онуң нәме хакда гүррүң эдйәнини билмедилер.</verse>
				<verse number="35">Иса Ерихо голайланда, ёлуң гырасында бир көр адам дилегчилик эдип отырды.</verse>
				<verse number="36">Ол янындан мәхелләниң гечип баряндыгыны эшидип, мунуң нәмедигини сорады.</verse>
				<verse number="37">Оңа: «Насыралы Иса гечип баряр» дийип хабар бердилер.</verse>
				<verse number="38">Шонда ол: «Эй, Давут Оглы Иса! Маңа рехим эт!» дийип гыгырды.</verse>
				<verse number="39">Сесиң чыкмасын дийип, өңден барян көп адамлар оңа кәедилер, эмма ол: «Эй, Давут Оглы! Маңа рехим эт!» дийип, өңкүден хем гаты гыгырды.</verse>
				<verse number="40">Иса аяк чекип, ол адамы гетирмеклерини буюрды. Янына геленде, Иса ондан:</verse>
				<verse number="41">«Сениң үчин нәме этмегими ислейәрсиң?» дийип сорады. Ол: «Агам, гөзлерим ачылсын!» дийди.</verse>
				<verse number="42">Иса оңа: «Гой, гөзлериң ачылсын! Иманың саңа шыпа берди» дийди.</verse>
				<verse number="43">Шобада бу адамың гөзлери ачылды ве ол хем Худайы шөхратландырып, Исаның ызына дүшүп гидиберди. Муны гөрен әхли халк Худайы алкышлады.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="19">
				<verse number="1">Иса Ерихоның ичинден гечип барярды.</verse>
				<verse number="2">Ол ерде Заккай атлы бир бай адам барды, ол салгытчыларың башлыгыды.</verse>
				<verse number="3">Заккай Исаның кимдигини гөрмек иследи, эмма онуң бойы гысга болансоң, мәхелледен яңа Оны гөрүп билмеди.</verse>
				<verse number="4">Шейлеликде, Оны гөрҗек болуп, өңе ылгап, бир инҗир агаҗының үстүне чыкды, себәби Иса шол ёлдан гелйәрди.</verse>
				<verse number="5">Иса ол ере геленде, ёкары середип, Оңа: «Заккай! Тиз ашак дүш. Бу гүн Мен сениң өйүңде галмалы» дийди.</verse>
				<verse number="6">Ол хем дессине ашак дүшүп, Оны шатлык билен кабул этди.</verse>
				<verse number="7">Халк муны гөрүп: «Бир гүнәкәриң өйүне мыхман болды» дийшип, хүңүрдемәге башлады.</verse>
				<verse number="8">Заккай болса еринден туруп, Реб Иса: «Эй, Агам! Инди мен байлыгымың ярысыны гарыплара берҗек. Кимиң задыны нәхак алан болсам, дөрт эссе эдип гайтарып берҗекдирин» дийди.</verse>
				<verse number="9">Иса оңа: «Бу гүн бу өй халас болды, себәби бу адам хем Ыбрайымың хакыкы неслидир.</verse>
				<verse number="10">Ынсан Оглы йитенлери агтармага ве халас этмәге гелендир» дийди.</verse>
				<verse number="11">Бу затлары диңләп дуркалар, Иса бир тымсал билен сөзүниң үстүни етирди. Себәби Ол Иерусалимиң голайындады, халк хем Худайың Шалыгы басым гөрнер дийип ойлаярды.</verse>
				<verse number="12">Иса шонуң үчин шейле дийди: «Бир бегзада шалык сүрмәге ыгтыярлык алмак үчин, бир узак юрда ёла рована боляр.</verse>
				<verse number="13">Ол хызматкәрлеринден онусыны янына чагырып, олара: „Мен гелйәнчәм, шу пулы ишледиң“ дийип, херсине бир хорҗун пул берйәр.</verse>
				<verse number="14">Бегзаданың халкы оны йигренйән экен. Олар: „Бу адамың бизиң үстүмизден шалык сүрмегини ислемейәрис“ дийип, онуң ызындан илчилер иберйәрлер.</verse>
				<verse number="15">Эмма муңа гарамаздан, ол ыгтыярлык алып, ызына доланяр. Соңра ол пул берен хызматкәрлерини янына чагырып, кимиң нәме газананыны билмек ислейәр.</verse>
				<verse number="16">Биринҗиси гелип: „Хоҗайын! Сениң бир хорҗун пулуң он хорҗун пул газанды“ диййәр.</verse>
				<verse number="17">Оңа: „Берекелла, ягшы хызматкәр! Аз затда садык боланың үчин он шәхере хәким бол“ диййәр.</verse>
				<verse number="18">Икинҗиси гелип: „Хоҗайын! Сениң бир хорҗун пулуң бәш хорҗун пул газанды“ диййәр.</verse>
				<verse number="19">Хоҗайыны оңа хем: „Сен хем бәш шәхере хәким бол“ диййәр.</verse>
				<verse number="20">Онсоң үчүнҗи хызматкәри гелип: „Хоҗайын! Ине, сениң бир хорҗун пулуң, мен оны бир улы яглыга дүвүп сакладым.</verse>
				<verse number="21">Мен сенден горкдум, себәби сен гаты өздиенли адам. Сен гоймадык ериңден алярсың, экмедик ериңден орярсың“ диййәр.</verse>
				<verse number="22">Хоҗайыны оңа: „Эй, эрбет хызматкәр, сени өз агзыңдан чыкан сөзлер билен хөкүм эдерин! Асыл сен мениң өздиенли адамдыгымы, гоймадыгымы алянымы, экмедигими орянымы билйәрмидиң?</verse>
				<verse number="23">Онда нәме үчин пулумы ишлетмәге бермедиң? Мен геленимде, оны пейдасы билен алардым“ диййәр.</verse>
				<verse number="24">Онсоң хоҗайын ол ерде дуранлара: „Онуң элинден пулы алың-да, он хорҗунла бериң“ диййәр.</verse>
				<verse number="25">Олар оңа: „Хоҗайын, онуң өзүнде өңем он хорҗун пул бар ахыры!“ диййәрлер.</verse>
				<verse number="26">Ол: „Мен сизе диййәрин, кимде бар болса, оңа берлер, кимде ёк болса, онуң элиндәки хем алнар.</verse>
				<verse number="27">Үстлеринден патышалык этмегими ислемейән душманларымы болса, шу ере гетириң-де, гөзүмиң алнында өлдүриң“ дийип җогап берйәр».</verse>
				<verse number="28">Иса булары айдып болансоң, ёлуны довам этдирип, Иерусалиме тарап уграды.</verse>
				<verse number="29">Ол Зейтун дагының этегиндәки Бейтфаҗы билен Бейтания голайланда, ики шәгирдини ёллап, олара:</verse>
				<verse number="30">«Өңүңиздәки оба барың. Оба гирен ериңизде даңылгы дуран бир тайхар тапарсыңыз, онуң үстүне шу вагта ченли хич ким мүнен дәлдир. Оны чөзүң-де, бәри алып гелиң.</verse>
				<verse number="31">Эгер бири сизден: „Нәме үчин оны чөзйәрсиңиз?“ дийип сораса, оңа: „Бу тайхар Реббе герек“ дийиң» дийди.</verse>
				<verse number="32">Ёллананлар гидип, барыны Онуң айдышы ялы тапдылар.</verse>
				<verse number="33">Тайхары чөзүп дуркалар, онуң эелери: «Тайхары нәме үчин чөзйәрсиңиз?» дийип сорадылар.</verse>
				<verse number="34">Олар хем: «Бу тайхар Реббе герек» дийдилер.</verse>
				<verse number="35">Тайхары Исаның янына гетирип, үстүне донларыны атдылар-да, Исаны оңа мүндүрдилер.</verse>
				<verse number="36">Ол гидип барярка, адамлар донларыны ёла дүшейәрдилер.</verse>
				<verse number="37">Иса Зейтун дагындан ашак инйән ёла голайланда, шәгиртлериң хеммеси гөрен әхли гудратларына шатланып, батлы сеслери билен Худайы шөхратландырмага башладылар.</verse>
				<verse number="38">Олар: «Реббиң адындан патыша алкыш болсун! Гөклерде парахатлык, иң белентликде шан-шөхрат болсун!» диййәрдилер.</verse>
				<verse number="39">Мәхелләниң арасындан кәбир фарисейлер Иса: «Мугаллым! Шәгиртлериңиң агзыны юмдур!» дийдилер.</verse>
				<verse number="40">Эмма Ол: «Сизе айдярын: олар дымса, дашлар гыгырышар» дийди.</verse>
				<verse number="41">Иса Иерусалиме голайланда, оны гөрүп аглады.</verse>
				<verse number="42">Ол шейле дийди: «Вах, кәшгә сен бу гүн өзүңе нәмәниң парахатлык гетирҗекдигини билседиң! Эмма бу энтек сениң гөзлериңден гизлин.</verse>
				<verse number="43">Сениң башыңа шейле бир гүнлер гелер: душманларың даш-төверегиңе гарымлар газып, сени габарлар, хер яндан гысып-говрарлар.</verse>
				<verse number="44">Олар сени вейран эдип, сениң ичиңдәки чагалары гырып ташларлар. Сенде даш үстүнде даш гоймазлар, себәби сен Худайың саңа гелен пурсадыны сайгармадың».</verse>
				<verse number="45">Онсоң Иса ыбадатхананың ховлусына гирип, ол ердәки сатыҗылары ковмага башлады.</verse>
				<verse number="46">Иса олара: «„Мениң өйүм ыбадат өйи болар“ дийип язылгыдыр, эмма сиз муны гаракчыларың сүренине өврүпсиңиз» дийди.</verse>
				<verse number="47">Ол хер гүн ыбадатхананың ховлусында сапак берйәрди. Ёлбашчы руханылар, Төврат мугаллымлары ве халкың баштутанлары болса Оны өлдүрмегиң күйүндедилер.</verse>
				<verse number="48">Эмма мунуң ёлуны тапып билмейәрдилер, себәби әхли халк Оны улы үнс билен диңлейәрди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="20">
				<verse number="1">Бир гүн Иса ыбадатхананың ховлусында халка өвредип, Хош Хабары вагыз эдйәркә, ёлбашчы руханылар, Төврат мугаллымлары ве яшулулар Онуң янына гелдилер.</verse>
				<verse number="2">Олар Иса: «Ханы, бизе айт, Сен бу затлары хайсы ыгтыяр билен эдйәрсиң? Бу ыгтыяры Саңа ким берди?» дийдилер.</verse>
				<verse number="3">Иса хем: «Мен хем сизе бир совал берҗек. Маңа айдың,</verse>
				<verse number="4">Яхя чүмдүриш ыгтыярыны ниреден алды? Гөкденми я-да ынсандан?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="5">Олар муны өзара маслахатлашмага башладылар: «Эгер Гөкден дийсек, Ол бизе: „Онда нәме үчин оңа ынанмадыңыз?“ диер.</verse>
				<verse number="6">Эгер-де ынсандан дийсек, әхли халк бизи дашлар, себәби халк Яхяның пыгамбердигине ынаняр».</verse>
				<verse number="7">Ахыры олар: «Биз ниредендигини билемзок» дийип җогап бердилер.</verse>
				<verse number="8">Иса-да олара: «Менем сизе бу затлары хайсы ыгтыяр билен эдйәними айтҗак дәл» дийди.</verse>
				<verse number="9">Соңра Иса халка шу тымсалы гүррүң бермәге башлады: «Бир адам үзүм багларыны отурдып, оны багбанлара кәрендесине берйәр-де, өзи узак вагтлык башга юрда гидйәр.</verse>
				<verse number="10">Хасыл мөвсүми геленде, үзүмиң мивесинден алып гелмек үчин, ол хызматкәрлериниң бирини кәрендечилериң янына иберйәр. Эмма кәрендечилер оны енҗип, бош ковуп гойберйәрлер.</verse>
				<verse number="11">Ол башга бир хызматкәрини иберйәр, кәрендечилер оны-да енҗип, масгара эдип, бош ковуп гойберйәрлер.</verse>
				<verse number="12">Ол үчүнҗи хызматкәрини-де иберйәр. Олар оны хем яралап, ковуп гойберйәрлер.</verse>
				<verse number="13">Онсоң үзүмчилигиң эеси: „Мен нәме этмели? Гел, өз сөвер оглумы иберейин, белки, оны сыларлар“ өйдйәр.</verse>
				<verse number="14">Кәрендечилер болса оны гөренлеринден, өзара маслахатлашып: „Мирасдар шудур! Гелиң, шуны өлдүрелиң, мирас бизе галар“ дийишйәрлер.</verse>
				<verse number="15">Шейлеликде, оны үзүмчиликден чыкарып өлдүрйәрлер. Инди үзүмчилигиң эеси булара нәме эдер?</verse>
				<verse number="16">Ол гелип, бу кәрендечилери өлдүрер, үзүмчилиги болса башгалара берер». Халк муны эшидип: «Даш эдеверсин!» дийди.</verse>
				<verse number="17">Иса олара бакып: «Онда „Уссаларың рет эден дашы, бинаның бурч дашы болды“ диен язгының манысы нәме?</verse>
				<verse number="18">Ким бу дашың үстүне йыкылса, бөлек-бөлек болар. Эгер ол бириниң үстүне гачса, оны мынҗырадар» дийди.</verse>
				<verse number="19">Төврат мугаллымлары билен ёлбашчы руханылар Оны шол вагтың өзүнде тутмагың ёлуны агтардылар, себәби Онуң бу тымсалы өзлерине какдырып айданыны аңдылар. Эмма олар халкдан горкярдылар.</verse>
				<verse number="20">Исаны гөз астына алып, Оны аңтамак үчин, бирнәче догручылсумагы Онуң ызына салдылар. Олар Исаны гепде тутуп, Оны хәкимиң хөкүмине ве ыгтыярына табшырмак максатлары барды.</verse>
				<verse number="21">Шейлеликде, олар Оңа: «Мугаллым! Биз Сениң догры зады өвредйәндигиңи, адамларың дереҗесине бакман, Худайың ёлуны хакыкат билен өвредйәндигиңи билйәрис.</verse>
				<verse number="22">Ханы айт, бизиң императора салгыт төлемегимиз догрумы я-да догры дәл?» дийип сорадылар.</verse>
				<verse number="23">Иса оларың хилесине дүшүнип:</verse>
				<verse number="24">«Маңа салгыт пулуны гөркезиң. Бу теңңедәки шекил билен язгы кимиңки?» дийди. Олар: «Императорыңкы» дийип җогап бердилер.</verse>
				<verse number="25">Ол: «Онда императорыңкыны – императора, Худайыңкыны Худая бериң» дийди.</verse>
				<verse number="26">Олар халкың янында Оны сөзүнде тутуп билмән, берен җогабына хайран галып, сеслерини чыкармадылар.</verse>
				<verse number="27">Өлүмден соң дирелишиң ёкдугыны айдян саддукейлериң кәбири Исаның янына гелип, Оңа шейле сораг берди:</verse>
				<verse number="28">«Мугаллым! Муса бизе бир адамың доганы перзентсиз өлүп, ызында аялы галса, доганы онуң аялыны алып, өлен доганының неслини довам этдирмелидир дийип языпдыр.</verse>
				<verse number="29">Еди доган барды. Биринҗиси бир аял алып, перзент гөрмән дүнйәден өтди.</verse>
				<verse number="30">Икинҗиси билен</verse>
				<verse number="31">үчүнҗиси хем шол аялы алды. Шейдип, едиси хем шол аяла өйленип, ызларында перзент галдырман өлдүлер.</verse>
				<verse number="32">Ахырсоңы аял хем өлди.</verse>
				<verse number="33">Инди дирелиш гүни бу аял оларың хайсысының аялы болар? Оларың едиси хем оңа өйленипди ахырын».</verse>
				<verse number="34">Иса олара шейле җогап берди: «Бу дөврүң адамлары өйленйәндир, дурмуша чыкяндыр.</verse>
				<verse number="35">Эмма гелҗек дөвре ве өлүмден дирелише етмәге мынасып гөрленлер не өйленер, не-де дурмуша чыкар.</verse>
				<verse number="36">Асла өлмезлер, себәби олар перишделер ялыдыр. Олар дирелишиң перзентлеридиклери үчин Худайың перзентлеридир.</verse>
				<verse number="37">Муса-да өлүлериң дирелйәндигини тассыклап, янян чалы барадакы бөлүмде Ребби „Ыбрайымың, Ысхагың ве Якубың Худайы“ дийип атландыряр.</verse>
				<verse number="38">Ол өлүлериң дәл-де, дирилериң Худайыдыр, себәби Онуң үчин хеммелер диридир».</verse>
				<verse number="39">Төврат мугаллымларың кәбири: «Мугаллым, говы айтдың!» дийди.</verse>
				<verse number="40">Оңа мундан артык сораг бермәге хич ким милт этмеди.</verse>
				<verse number="41">Онсоң Иса олара: «Нәме үчин Месих е Давудың оглы диййәрлер?</verse>
				<verse number="42">Ине, Давудың өзи Зебур китабында шейле диййәр: „Худай Реббиме шейле сөзледи:</verse>
				<verse number="43">Душманларыңы аяк астына салянчам, Мениң сагымда отур“.</verse>
				<verse number="44">Эгер Давут Месих е Реб диййән болса, Ол нәхили Давудың оглы боляр?» дийди.</verse>
				<verse number="45">Бүтин халк Оңа гулак асып отырка, Иса шәгиртлерине:</verse>
				<verse number="46">«Төврат мугаллымларындан әгә болуң! Олар узын дон гейип гезмеги, базарларда өзлерине салам берилмегини, синагогаларда баш күрсүлери, мейлислерде төри халаяндырлар.</verse>
				<verse number="47">Олар дул аялларың өйлерини талап, гөз үчин узын-узын догалар окан боляндырлар. Шейле адамлар иң агыр җеза сезевар боларлар» дийди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="21">
				<verse number="1">Иса габагыны галдырып середенде, байларың ыбадатхананың садака гутусына өз садакаларыны атып дураныны гөрди.</verse>
				<verse number="2">Ол бир гарып дул аялың хем гута ики шай атаныны гөрди.</verse>
				<verse number="3">Ол: «Сизе догрусыны айдярын, бу гарып дул аял хеммелерден көп атды.</verse>
				<verse number="4">Бу адамларың хеммеси садака гутусына өзлеринден артаны атдылар, бу аял болса гарыплыгына гарамаздан, бар-ёгуны, элиндәки әхли чөрек пулуны атды» дийди.</verse>
				<verse number="5">Шәгиртлерден кәбири ыбадатхананың аҗайып дашлар ве Худая багыш эдилен пешгешлер билен безелендиги барада сөз ачды. Шонда Иса:</verse>
				<verse number="6">«Шейле бир гүнлер гелер, шонда бу ерде даш үстүнде даш галмаз, гөрйән затларыңыздан хич зат галман, хеммеси вейран болар» дийди.</verse>
				<verse number="7">Олар Исадан: «Мугаллым! Бу затлар хачан болар? Буларың болҗак махалында нәхили аламат пейда болар?» дийип сорадылар.</verse>
				<verse number="8">Иса: «Әгә болуң, хич ким сизи алдаймасын! Көплер Мениң адым билен гелип: „Мен – Шолдурын“ ве „Вагт голайлады!“ диерлер. Оларың ызына дүшмәң.</verse>
				<verse number="9">Урушлар хем гозгалаңлар барада хабарлар эшидениңизде горкмаң. Бу затлар өңүрти болмалыдыр, эмма энтек соңы дәлдир» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="10">Онсоң Иса олара шейле дийди: «Миллет миллете, патышалык патышалыга гаршы чыкар.</verse>
				<verse number="11">Айры-айры ерлерде гүйчли ертитремелер, ачлык хем гыргын кесели, горкунч вакалар, гөкден улы аламатлар болар.</verse>
				<verse number="12">Эмма бу хадысаларың хеммесинден өң, сизи ызарлап, азар берерлер. Сизи синагогалара табшырып, түрмелере дыкарлар. Мен себәпли сизи патышаларың ве хөкүмдарларың хузурына элтерлер.</verse>
				<verse number="13">Бу болса шаятлык этмек үчин сизе бир пурсат болар.</verse>
				<verse number="14">Эмма сиз өзүңизи нәхили гораҗакдыгыңызы өңүнден гайгы этмезлиги йүрегиңизе дүвүң.</verse>
				<verse number="15">Мунуң үчин Мен сизе сөз хем акылдарлык берерин. Сизе гаршы чыкянларың хич бири муңа не гаршы дуруп билер, не-де бир зат айдып билер.</verse>
				<verse number="16">Сизе эне-атаңыз, доганларыңыз, гарындашларыңыз, достларыңыз хем хайынлык эдерлер, кәбириңизи өлдүрерлер.</verse>
				<verse number="17">Мен себәпли хеммелер сизи йигренер.</verse>
				<verse number="18">Эмма сачыңызың бир тары хем кемелмез.</verse>
				<verse number="19">Берк дуруң, шонда җаныңызы халас эдерсиңиз.</verse>
				<verse number="20">Гошунларың Иерусалими габандыгыны гөрен чагыңыз, онуң вейран эдилҗек вагтының голайландыгыны билиң.</verse>
				<verse number="21">Шонда Яхудыядакылар даглара гачсын, шәхериң ичиндәкилер чыксын, төверегиндәкилер шәхере гирмесин.</verse>
				<verse number="22">Себәби шол гүнлер әхли языланларың берҗай болмагы үчин җеза гүнлеридир.</verse>
				<verse number="23">Ол гүнлерде гөврели аялларың ве чага эмдирйәнлериң дат гүнүне! Себәби юрда әпет бела-бетерлер инер, бу халк газаба дучар болар.</verse>
				<verse number="24">Олар гылычдан гечирилер, есир алнып, әхли миллетлериң арасына сүргүн эдилер. Кесеки миллетлер өзлериниң мөхлети долянча, Иерусалими ер билен егсан эдерлер.</verse>
				<verse number="25">Гүнде, Айда ве йылдызларда аламатлар пейда болар. Ер йүзүнде миллетлер деңиз хем толкунларың гүррүлдиси зерарлы башагай болуп, галагоплуга дүшерлер.</verse>
				<verse number="26">Адамлар горкудан, дүнйәниң башына гелйән бетбагтчылыклара гарашмакдан яңа хушларыны йитирер, себәби асман җисимлери лерзана гелер.</verse>
				<verse number="27">Шонда олар Ынсан Оглуның бейик гудрата ве шөхрата бесленип, булутларда гелйәнини гөрерлер.</verse>
				<verse number="28">Бу затлар амала ашып башланда, башыңызы галдырып, ёкары середиң, себәби гутулышыңыз голайлап гелйәндир».</verse>
				<verse number="29">Иса олара бир тымсал айтды: «Инҗире, әхли агачлара середиң.</verse>
				<verse number="30">Оларың япракландыгыны гөрүп, томсуң голайландыгыны өз-өзүңизден билйәрсиңиз.</verse>
				<verse number="31">Шонуң ялы хем, бу вакаларың боланыны гөрениңизде, Худайың Шалыгының голайландыгыны билиң.</verse>
				<verse number="32">Сизе догрусыны айдярын: бу затлар болянча, бу несил дүнйәден өтмез.</verse>
				<verse number="33">Асман билен ер өтер, эмма Мениң сөзлерим асла өтмез.</verse>
				<verse number="34">Әгә болуң! Айшы-эшрет, серхошлык, яшайшың гайгылары йүрегиңизе орнамасын. Ёгсам, ол гүн дузак кимин дуйдансыз үстүңизден инер.</verse>
				<verse number="35">Чүнки ол гүн тутуш ер йүзүнде яшаянларың хер бириниң үстүнден инер.</verse>
				<verse number="36">Бу болҗак вакаларың барындан гачып гутулар ялы ве Ынсан Оглуның хузурында дуруп билер ялы, хемише оя болуп, Худая дилег эдиң».</verse>
				<verse number="37">Иса гүндизлерине ыбадатхананың ховлусында халка өвредерди, агшамларына болса шәхерден дашары чыкып, гиҗәни Зейтун дагында гечирерди.</verse>
				<verse number="38">Ир сәхер билен әхли халк Онуң гүррүңлерини диңлемек үчин ыбадатхана гелерди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="22">
				<verse number="1">Ине, Песах дийлип атландырылян Петир байрамы якынлашды.</verse>
				<verse number="2">Ёлбашчы руханылар билен Төврат мугаллымлары Исаны өлдүрмегиң ёлуны агтарярдылар, эмма халкдан горкярдылар.</verse>
				<verse number="3">Шейтан Онкилериң бири болан Юдас Искариодың калбына гирди.</verse>
				<verse number="4">Юдас ёлбашчы руханылар билен серкерделериң янына барып, Исаны нәдип оларың элине салып берҗекдиги барада маслахатлашды.</verse>
				<verse number="5">Олар хем бегенишип, оңа пул бермәге разы болдулар.</verse>
				<verse number="6">Юдас олар билен ылалашды ве халк ёк вагты Исаны олара табшырмак үчин, аматлы пурсат пейләп гезди.</verse>
				<verse number="7">Песах җанлысының союлян гүни, ягны Петир байрамы етип гелди.</verse>
				<verse number="8">Иса: «Гидиң-де, бизиң үчин Песах нахарыны тайярлаң» дийип, Петрус билен Ёханнаны иберди.</verse>
				<verse number="9">Олар: «Оны ниреде тайярламагымызы ислейәрсиң?» дийип сорадылар.</verse>
				<verse number="10">Иса олара: «Шәхере гирениңизде, күйзеде сув алып барян бир адама саташарсыңыз. Ызына дүшүп гидиң-де, онуң гирен өйүне гириң.</verse>
				<verse number="11">Онсоң өй эесине: „Мугаллым сенден шәгиртлерим билен Песах нахарыны иер ялы, мыхман отагы ниреде дийип сораяр“ дийиң.</verse>
				<verse number="12">Ол хем сизе ёкаркы гатда әхли зат тайярланып гойлан гиң бир отагы гөркезер. Шол ерде тайярлык гөрүң» дийди.</verse>
				<verse number="13">Олар гитдилер ве әхли зады Исаның айдышы ялы тапып, Песах нахарыны тайярладылар.</verse>
				<verse number="14">Нахар вагты боланда, Иса ресуллары билен сачак башына гечди.</verse>
				<verse number="15">Иса олара: «Мен бу Песах нахарыны эҗир чекмезимден өң, сизиң билен биле иймеги гаты арзув эдипдим.</verse>
				<verse number="16">Чүнки Худайың Шалыгында Песах нахарыны иймек үчин хеммәмиз йыгнанянчак, Мен ондан гайдып иймерин» дийди.</verse>
				<verse number="17">Иса элине бир кәсе алып шүкүр этди-де: «Муны алың-да, ичиң.</verse>
				<verse number="18">Сизе шуны айдярын: Худайың Шалыгы гелйәнчә, шерабы гайтадан ичмерин» дийди.</verse>
				<verse number="19">Онсоң чөреги алды-да, шүкүр этди, оны дөвүп, шәгиртлере берип: «Бу Мениң сизиң үчин гурбан эдилйән беденимдир, муны Мени яда салмак үчин берҗай эдиң» дийди.</verse>
				<verse number="20">Шейле хем нахардан соң шераплы кәсәни алып: «Бу кәсе Мениң сизиң үчин дөкүлйән ганым аркалы багланышылян тәзе әхтдир.</verse>
				<verse number="21">Ине, Маңа хайынлык этҗек адам Мениң билен бир сачагың башында отыр.</verse>
				<verse number="22">Хава, Ынсан Оглы өңүнден беллениши ялы җан берер, эмма Оңа хайынлык эдениң халына вай!» дийди.</verse>
				<verse number="23">Олар муны кимиң этҗекдигини бири-бирлеринден сорап башладылар.</verse>
				<verse number="24">Олар өз арасында хайсы бирисиниң иң бейикдиги хакда җеделлешдилер.</verse>
				<verse number="25">Иса олара шейле дийди: «Кесеки миллетлериң патышалары халклара өз хөкүмини йөредйәрлер, ыгтыярлы адамлары-да өзлерини хемаяткәр дийип атландырярлар.</verse>
				<verse number="26">Эмма сиз бейле болмаң. Араңызда иң улы иң кичи ялы болсун, баштутан, гой, хызматкәр кимин болсун.</verse>
				<verse number="27">Хайсысы хас улы: сачак башында отуранмы я-да хызмат эдйән? Сачак башында отуран дәлми? Эмма Мен сизиң араңызда бир хызмат эдйән киминдирин.</verse>
				<verse number="28">Башымдан гечирен сынагларымда Мениң янымда болан сизсиңиз.</verse>
				<verse number="29">Атамың Мени Патыша беллейши ялы, Мен-де сизи патыша эдип беллейәрин.</verse>
				<verse number="30">Сиз Мениң Шалыгымда ийип-ичерсиңиз ве тагтларда отурып, Ысрайылың он ики тиресиниң үстүнден казылык эдерсиңиз».</verse>
				<verse number="31">Онсоң Иса сөзүни довам эдип: «Эй, Симун, Симун! Шейтан сизи бугдай ялы совурмак үчин диледи.</verse>
				<verse number="32">Эмма Мен иманың кемелмесин дийип, сениң үчин дилег этдим. Сен хем бир вагт өврүлип гелениңде, доганларыңы кувватландыр» дийди.</verse>
				<verse number="33">Петрус: «Агам! Мен Сениң билен зындана-да, хатда өлүме-де гитмәге тайяр» дийди.</verse>
				<verse number="34">Иса: «Петрус, саңа диййәрин, сен бу гүн хораз гыгырмаздан өң, Мени танамаяндыгыңы үч гезек айдарсың» дийди.</verse>
				<verse number="35">Онсоң Иса олардан: «Мен сизи гапҗыксыз, торбасыз ве чарыксыз ёллан чагым кем задыңыз бармыды?» дийип сорады. Олар: «Ёкды» дийип җогап бердилер.</verse>
				<verse number="36">Иса олара: «Инди гапҗыгыңыз бар болса, яныңыза алың, бир торба хем алың. Гылыҗыңыз ёк болса, донуңызы сатың-да, бир гылыч эдиниң.</verse>
				<verse number="37">„Ол языклылар билен бир сайылды“ дийип язылгыдыр. Мен сизе диййәрин: бу Мен барада берҗай болмалыдыр. Догрудан-да, Мен хакда языланлар берҗай болуп баряр» дийди.</verse>
				<verse number="38">Шәгиртлер: «Эй, Агам! Ине, бу ерде ики гылыч бар» дийдилер. Иса хем олара: «Шол етерлик» дийди.</verse>
				<verse number="39">Иса дашары чыкып, хемишекиси ялы Зейтун дагына гитди. Шәгиртлери хем Онуң ызына дүшдүлер.</verse>
				<verse number="40">Ол ере баранларында, Иса олара: «Сынага дүшмез ялы дилег эдиң!» дийди.</verse>
				<verse number="41">Өзи болса олардан бир даш атым чете чекилди-де, дыза чөкүп:</verse>
				<verse number="42">«Эй, Атам! Эгер ислесең, бу хасрат кәсесини Менден сова гечир! Йөне Мениң ислегим дәл, Сениң ислегиң амала ашсын!» дийип, дилег этмәге дурды.</verse>
				<verse number="43">Гөкден бир перишде гөрнүп, Оны гүйчлендирди.</verse>
				<verse number="44">Ол агыр гама батып, ыхлас билен Худая дилег этди. Исадан акян дер ере дамян ган дамҗалары ялыды.</verse>
				<verse number="45">Дилег эдип боландан соң туруп, Иса шәгиртлериң янына гелди. Оларың уклап ятандыкларыны гөрди, олар гайгы-хасратдан яңа тапдан дүшүпдилер.</verse>
				<verse number="46">Иса олара: «Нәме үчин уклап ятырсыңыз? Сынага дүшмез ялы, туруң-да, Худая дилег эдиң!» дийди.</verse>
				<verse number="47">Ол энтек гепләп дурка, бир мәхелле пейда болды. Онкилериң бири Юдас мәхелләниң өңүне дүшүп гелйәрди. Юдас Исаны огшаҗак болуп, Онуң голайына гелди.</verse>
				<verse number="48">Иса оңа: «Эй, Юдас! Сен бир огшук билен Ынсан Оглуна хайынлык эдйәрсиңми?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="49">Исаның янындакылар нәме болҗагыны гөрүп: «Эй, Агам! Гылыч билен уралымы?» дийдилер.</verse>
				<verse number="50">Оларың бири баш руханының хызматкәрини уруп, онуң саг гулагыны кесди.</verse>
				<verse number="51">Эмма Иса: «Ханы, бес эдиң!» дийди. Онсоң хызматкәриң гулагына элини дегрип, оны сагалтды.</verse>
				<verse number="52">Онсоң Иса Өзүни эле салмага гелен ёлбашчы руханылара, ыбадатхананың горагчыларына, яшулулара йүзленип: «Нәме үчин бир гозгалаңчының гаршысына чыкан ялы, Мени тутмак үчин гылычлы хем таяклы гелипсиңиз?</verse>
				<verse number="53">Мен хер гүн сизиң билен бирликде ыбадатханадакам, Мени тутмандыңыз. Эмма инди бу пурсат сизиңкидир, түмлүгиң хөкүм сүрйән сагадыдыр» дийди.</verse>
				<verse number="54">Исаны тутуп, баш руханының өйүне алып гитдилер. Петрус хем гара гөрнүмден оларың ызына дүшүп гитди.</verse>
				<verse number="55">Ховлының ортасында от якып отыркалар, Петрус-да оларың арасында отырды.</verse>
				<verse number="56">Петрусы одуң ягтысына гөрен бир кениз оңа ичгин серетди-де: «Бу адам хем Онуң билен биледи» дийди.</verse>
				<verse number="57">Эмма Петрус: «Эй, зенан, мен Оны танамаярын» дийип инкәр этди.</verse>
				<verse number="58">Аз салымдан соң башга бири оны гөрүп: «Сен хем шолардан» дийди. Эмма Петрус: «Гардаш, мен олардан дәл» дийди.</verse>
				<verse number="59">Арадан бир сагада голай вагт геченсоң, башга бир адам: «Догрудан-да, бу адам Онуң билен биледи, себәби бу җелилели» дийди.</verse>
				<verse number="60">Эмма Петрус: «Эй, гардаш, мен сениң нәме айдяныңы билемок» дийди. Эдил шол вагт, Петрус гепләп дурка, хораз гыгырды.</verse>
				<verse number="61">Реб Иса гаңрылып, Петруса серетди. Петрус Реббиң: «Хораз гыгырмаздан өң, сен Мени үч гезек инкәр эдерсиң» диен сөзүни ятлады.</verse>
				<verse number="62">Петрус дашары чыкып, мөңңүрип аглады.</verse>
				<verse number="63">Исаны саклаян адамлар Оны масгаралап, урмага башладылар.</verse>
				<verse number="64">Гөзүни даңып: «Ханы, велилик эт! Сени уран ким?» дийип сорадылар.</verse>
				<verse number="65">Ене-де Оңа энчеме хапа сөзлер айтдылар.</verse>
				<verse number="66">Даң атанда, ёлбашчы руханылар ве Төврат мугаллымлары халкың бейлеки яшулулары билен йыгнанышып, Оны өзлериниң меҗлисине гетирдилер.</verse>
				<verse number="67">Олар Исадан: «Бизе айт, Сен Месих ми?» дийип сорадылар. Иса олара: «Айтсам, ынанмарсыңыз;</verse>
				<verse number="68">сорасам, җогап бермерсиңиз.</verse>
				<verse number="69">Эмма мундан бейләк Ынсан Оглы гудратлы Худайың сагында отурар» дийди.</verse>
				<verse number="70">Оларың хеммеси: «Онда Сен Худайың Оглы-да?» дийип сорады. Иса олара: «Мениң Кимдигими өзүңиз айдып дурсуңыз» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="71">Олар: «Бизе мундан башга шаятлык нәмә герек? Биз муны Онуң Өз дилинден эшитдик ахыры» дийишдилер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="23">
				<verse number="1">Онсоң меҗлисиң әхли агзалары ерлеринден туруп, Исаны Пилатың янына гетирдилер.</verse>
				<verse number="2">Олар Исаны язгармага башладылар: «Биз бу адамың миллетимизи аздыряндыгыны гөрдүк. Ол императора салгыт төлемәге гаршы чыкяр ве Өзүни Месих хем Патыша дийип атландыряр».</verse>
				<verse number="3">Пилат Ондан: «Сен яхудыларың патышасымы?» дийип сорады. Иса оңа: «Айдышың ялыдыр» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="4">Онсоң Пилат ёлбашчы руханылар билен халка: «Мен бу адамда хич хили этмиш гөрмедим» дийди.</verse>
				<verse number="5">Эмма олар хөтҗетлик эдип: «Бу адам Өз таглыматы билен тутуш Яхудыяның илатыны өҗүкдирйәр. Ол Җелиледен башлап, шу ере ченли гелди» дийдилер.</verse>
				<verse number="6">Муны эшидип, Пилат: «Бу адам җелилелими?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="7">Исаның Хиродың велаятындандыгыны биленсоң, Пилат Оны Хиродың янына иберди, себәби шол вагт Хиродың өзи хем Иерусалимдеди.</verse>
				<verse number="8">Хирод Исаны гөрүп гаты бегенди, себәби көп вагтдан бәри Оны гөрмек ислейәрди. Ол барадакы эшиден энчеме затларына гөрә, Ондан бир гудратлы аламат гөрерин диен умыды барды.</verse>
				<verse number="9">Хирод Ондан көп сораглар сорады, эмма Иса оңа хич бир җогап бермеди.</verse>
				<verse number="10">Ёлбашчы руханылар билен Төврат мугаллымлары болса ол ерде дуруп, Оны бирагыздан айыплаярдылар.</verse>
				<verse number="11">Соңра Хирод билен онуң эсгерлери Исаны кемсидип масгараладылар. Эгнине бир непис дон гейдирип, Пилатың янына ызына ибердилер.</verse>
				<verse number="12">Шол гүн Пилат билен Хирод дост болды; мундан өң оларың арасында душманчылык барды.</verse>
				<verse number="13">Пилат ёлбашчы руханылары, баштутанлары ве халкы үйшүрип,</verse>
				<verse number="14">олара: «Сиз бу адамы мениң яныма халкы аздыряр дийип гетирдиңиз. Мен Оны гөзүңизиң алнында сорага чекдим, эмма Ол барадакы айыпламаларыңыз догры чыкмады.</verse>
				<verse number="15">Оны Хиродың янына ибердим, ол хем хич гүнә тапман, Оны ызына иберди. Сизиң гөршүңиз ялы, Ол өлүме лайык хич зат этмәндир.</verse>
				<verse number="16">Шонуң үчин хем, мен Онуң теммисини берип, бошатҗак» дийди.</verse>
				<verse number="17"></verse>
				<verse number="18">Эмма әхли халк бирагыздан: «Бу адамы ёк эт! Бизе Бараббасы бошат!» дийип гыгырышды.</verse>
				<verse number="19">Бараббас шәхерде йүзе чыкан бир гозгалаңа гатнашандыгы ве ганхордугы үчин зындана салныпды.</verse>
				<verse number="20">Пилат Исаны бошатмак ниети билен ене-де халка йүзленди.</verse>
				<verse number="21">Эмма олар: «Оны хача чүйле! Хача чүйле!» дийип гыгырышдылар.</verse>
				<verse number="22">Пилат үчүнҗи гезек олара: «Нәме үчин? Бу адам нәме яманлык этди? Мен Ондан өлүм җезасына лайык хич зат тапмадым. Шонуң үчин хем Оны җезаландырып бошатҗак» дийди.</verse>
				<verse number="23">Эмма олар сеслерини хас гаталдып, хөтҗетлик билен Онуң хача чүйленмегини талап этдилер ве оларың сеси үстүн чыкды.</verse>
				<verse number="24">Шейлелик билен, Пилат оларың талабыны берҗай этмек карарына гелди.</verse>
				<verse number="25">Оларың соран адамыны, гозгалаң турзуп, адам өлдүрени үчин зындана салнан адамы бошатды, Исаны болса оларың ыгтыярына берди.</verse>
				<verse number="26">Эсгерлер Исаны алып баряркалар, экин мейданындан гелйән киринейли Симуны тутуп, аркасына хачы йүкледилер ве Исаның ызындан йөремәге меҗбур этдилер.</verse>
				<verse number="27">Улы бир мәхелле Исаның ызына дүшүп гитди, оларың арасында Онуң үчин зарын-зарын аглаян аяллар хем барды.</verse>
				<verse number="28">Иса ол аяллара тарап өврүлип, шейле дийди: «Эй, Иерусалим гызлары! Мениң үчин агламаң. Өзүңиз ве чагаларыңыз үчин аглаң.</verse>
				<verse number="29">Чүнки шейле бир гүнлер гелер, адамлар: „Өнелгесиз аяллар, догурмадык ятгылар, чага эмдирмедик гөвүслер ненеңси багтлы!“ диерлер.</verse>
				<verse number="30">Шонда даглара: „Бизиң депәмизе иниң!“, депелере: „Бизи өртүң!“ диерлер.</verse>
				<verse number="31">Эгер адамлар гөк дарагта шейле затлар эдйән болсалар, онда гуры дарагта нәме болар?»</verse>
				<verse number="32">Иса билен башга ики җенаятчыны хем җезаландырмак үчин алып барярдылар.</verse>
				<verse number="33">Олар Келлечанак дийилйән ере геленлеринден соң, Исаны яңкы җенаятчылар билен бирликде хача чүйледилер. Җенаятчыларың бири Онуң саг тарапында, бейлекиси чеп тарапындады.</verse>
				<verse number="34">Иса: «Атам! Олары багышла, себәби олар нәме эдйәнлерини биленоклар» дийди. Эсгерлер биҗе атышып, Онуң эшиклерини пайлашярдылар.</verse>
				<verse number="35">Халк Оңа середип дурды. Ёлбашчылар хем Онуң үстүнден гүлүп: «Ол өзгелери халас этди. Эгер Ол Худайың сайлап-сечен Месих и болса, гой, инди Өзүни хем халас этсин-дә!» дийишйәрдилер.</verse>
				<verse number="36">Эсгерлер хем янына гелип, Оны масгаралаярдылар. Оңа сирке хөдүр эдип:</verse>
				<verse number="37">«Яхудыларың патышасы болсаң, Өзүңи халас эт-дә!» диййәрдилер.</verse>
				<verse number="38">Онуң депесинде болса: «БУ ЯХУДЫЛАРЫҢ ПАТЫШАСЫДЫР» диен язгы барды.</verse>
				<verse number="39">Чүйленен җенаятчыларың бири Оңа яңсылап: «Сен Месих дәлми нәме? Онда Өзүңи-де, бизи-де халас эт-дә!» дийди.</verse>
				<verse number="40">Икинҗи җенаятчы болса муны айдана кәйәп: «Сен Худайдан горкаңокмы? Сен хем Онуң билен бир җезаны чекйәрсиң!</verse>
				<verse number="41">Биз өз этмишимизе лайык адалатлы җеза алдык. Эмма бу адам хич хили эрбетлик этмеди ахыры» дийди.</verse>
				<verse number="42">Онсоң ол: «Иса, Шалыгыңа баран чагың мени ятлагын!» дийди.</verse>
				<verse number="43">Иса хем оңа: «Саңа догрусыны айдярын, сен шу гүн Мениң билен биле җеннетде боларсың» дийди.</verse>
				<verse number="44">Вагт гүнортана голайланда, Гүнүң йүзи тутулды, өйлән сагат үче ченли тутуш юрды гараңкылык гаплап алды. Ыбадатхананың пердеси ортарасындан йыртылып, икә бөлүнди.</verse>
				<verse number="45"></verse>
				<verse number="46">Иса гаты сес билен гыгырып: «Атам! Рухумы Сениң элиңе табшырярын» дийди-де, җан берди.</verse>
				<verse number="47">Йүзбашы болан ваканы гөрүп, Худайы шөхратландырды. Ол: «Бу, хакыкатдан-да, догры адам экен!» дийди.</verse>
				<verse number="48">Бу затлара томаша этмек үчин үйшен әхли халк болан вакалары гөрүп, дөшлерини юмруклай-юмруклай ызларына гайтды.</verse>
				<verse number="49">Исаны танаян адамларың бары, шейле-де Җелиледен Онуң ызына дүшүп гайдан аяллар узагракда дуруп, бу вакалара сын эдйәрдилер.</verse>
				<verse number="50">Меҗлис агзаларындан Юсуп атлы бир адам барды. Ол оңат хем догручыл адамды.</verse>
				<verse number="51">Өзи-де меҗлисиң карарына ве ишине разылык бермәнди. Юсуп Яхудыяның Ариматия шәхеринден болуп, Худайың Шалыгына гарашярды.</verse>
				<verse number="52">Ол Пилатың янына барып, Исаның җеседини диледи.</verse>
				<verse number="53">Онсоң Оны ашак дүшүрип, кепене долап, гаяда оюлан ве хенизе ченли хич кимиң җайланмадык мазарында җайлады.</verse>
				<verse number="54">Бу иш Тайярлык гүнүниң ахырында болуп, Сабат гүнүниң башланмагына голайды.</verse>
				<verse number="55">Иса билен Җелиледен гелен аяллар хем Юсубың ызына дүшүп гитдилер-де, мазары ве Онуң җесединиң нәхили җайлананыны гөрдүлер.</verse>
				<verse number="56">Онсоң олар өйлерине гайдып, якымлы ыслы түтетгилер ве атырлар тайярладылар. Эмма Худайың буйругы боюнча Сабат гүни олар дынч алдылар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="24">
				<verse number="1">Хепдәниң биринҗи гүни ир сәхер билен аяллар тайярлан якымлы ыслы түтетгилерини алып, мазара бардылар.</verse>
				<verse number="2">Олар мазарың агзындакы дашың бир чете тогаланандыгыны гөрдүлер.</verse>
				<verse number="3">Мазарың ичине гиренлеринде болса, Реб Исаның җеседини тапмадылар.</verse>
				<verse number="4">Муңа хайран болуп дуркалар, гаршыларында ловурдаян лыбасда ики саны адам бирденкә пейда болды.</verse>
				<verse number="5">Аяллар горкуп, башларыны ере эгдилер. Яңкы адамлар олара: «Сиз нәме үчин дирини өлүлериң арасындан гөзлейәрсиңиз?</verse>
				<verse number="6">Ол бу ерде ёк, Ол дирелди! Ол хениз сизиң билен билекә Җелиледе өзүңизе айдан затларыны ядыңыза салың.</verse>
				<verse number="7">Ол: „Ынсан Оглы гүнәли адамларың элине табшырылмалы, хача чүйленмели ве үчүленҗи гүн дирелмелидир“ дийипди» дийдилер.</verse>
				<verse number="8">Онсоң Исаның бу сөзлери оларың ядына дүшди.</verse>
				<verse number="9">Аяллар мазардан доланып гелип, буларың барыны Онбирлере ве бейлекилериң хеммесине хабар бердилер.</verse>
				<verse number="10">Ресуллара бу хабары етиренлер магдалалы Меръем, Ёванна, Якубың эҗеси Меръем ве оларың янындакы бейлеки аялларды.</verse>
				<verse number="11">Эмма бу сөзлер ресуллара бош гөрүнди, олар аяллара ынанмадылар.</verse>
				<verse number="12">Петрус болса еринден туруп, мазара тарап эңди. Ол эглип, кепениң бош ятаныны гөрди. Ол болан вака гең галып, ызына доланды.</verse>
				<verse number="13">Шол гүн шәгиртлерден икиси Эммаус диен оба барярды. Бу оба Иерусалимден он чакрым узаклыкда ерлешйәрди.</verse>
				<verse number="14">Олар болуп гечен бу вакалар хакда өзара гүрлешйәрдилер.</verse>
				<verse number="15">Шейлеликде, геплешип, пикир алшып баряркалар, Исаның Өзи голая гелип, олар билен биле йөрәберди.</verse>
				<verse number="16">Йөне Оны танамаз ялы, оларың гөзлери багланыпды.</verse>
				<verse number="17">Иса олардан: «Ёл болсун! Нәме хакда гүррүң эдип баряңыз?» дийип сорады. Олар гайгылы ягдайда аяк чекдилер.</verse>
				<verse number="18">Оларың Клеёп атлысы: «Иерусалимде болубам, шу гүнлер ол ерде болан вакалардан бихабар гелмишек диңе Сенмикәң?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="19">Иса олардан: «Хайсы вакалар?» дийип сорады. Олар шейле җогап бердилер: «Насыралы Иса хакдакы вакалар. Ол Худайың ве әхли халкың назарында сөзде хем ишде гүйчли пыгамберди.</verse>
				<verse number="20">Ёлбашчы руханылар билен баштутанларымыз Оны өлүм җезасына хөкүм этдирип, хача чүйлемек үчин хәкимиң элине табшырдылар.</verse>
				<verse number="21">Биз болса Ысрайылы халас этҗек Шолдур дийип умыт эдипдик. Онсоңам бу затларың боланына үч гүн болды.</verse>
				<verse number="22">Үстесине, аялларымызың кәбирем бизи хайрана гойды. Олар шу гүн ир билен мазара барып,</verse>
				<verse number="23">Онуң җеседини тапмандырлар. Олар бизиң янымыза гелип, өзлерине перишделериң гөрнендигини айтдылар. Перишделер Оңа дири диййәрмишлер.</verse>
				<verse number="24">Онсоң бизиңкилериң кәбири мазара барып, ягдайың эдил аялларың айдышы ялыдыгыны гөрүпдирлер, эмма Исаны гөрмәндирлер».</verse>
				<verse number="25">Иса олара: «Вах, сиз акмаклар! Пыгамберлериң айданларына гич ынанянлар!</verse>
				<verse number="26">Месих бу гөргүлери гөрүп, Өз шөхратына гирмели дәлмиди?» дийди.</verse>
				<verse number="27">Онсоң Ол Муса билен әхли пыгамберлерден башлап, хемме Мукаддес Язгыларда Өзи хакда айдыланлары олара дүшүндирди.</verse>
				<verse number="28">Олар барян обаларына голайланларында, Иса узаграк гидерли гөрүнди.</verse>
				<verse number="29">Эмма олар Оны саклап: «Бизиң янымызда галай, басым агшам дүшер, гүн яшып баряр» дийдилер. Шейлеликде, Иса оларың янында галды.</verse>
				<verse number="30">Иса олар билен сачак башында отырка, чөрек алып, шүкүр этди-де, бөлүп олара берди.</verse>
				<verse number="31">Шонда оларың гөзлери ачылып, Исаны танадылар, эмма Иса оларың гөзлеринден гайып болды.</verse>
				<verse number="32">Олар бири-бирлерине: «Ёлда бизиң билен геплешип гелйәркә, бизе Мукаддес Язгылары дүшүндирйәркә, ичимизде йүрегимиз янмаярмыды дийсене?» дийишдилер.</verse>
				<verse number="33">Олар туруп, шол пурсадың өзүнде Иерусалиме доландылар. Ол ерде Онбирлери ве оларың янында биле үйшүп отуранлары тапдылар.</verse>
				<verse number="34">Булар: «Догрудан-да, Реб Иса дирелипдир ве Симуна гөрнүпдир!» дийдилер.</verse>
				<verse number="35">Онсоң ол икиси ёлда болан вакалары, Иса чөреги бөленде, Оны танандыкларыны гүррүң бердилер.</verse>
				<verse number="36">Олар хениз бу барада гүррүң берип дуркалар, Исаның Өзи оларың арасында дуруп: «Сизе салам болсун!» дийди.</verse>
				<verse number="37">Олар рух гөрйәндирис өйдүп, тисгинип горка дүшдүлер.</verse>
				<verse number="38">Иса олара: «Нәме үчин довла дүшйәрсиңиз? Нәме себәпден гөвнүңизе бейле пикирлер гелйәр?</verse>
				<verse number="39">Мениң эллериме, аякларыма середиң. Бу Мениң Өзүм! Маңа эллериңизи дегрип гөрүң. Рухуң эт билен сүңки болмаз, эмма гөршүңиз ялы, Мениңки бар» дийди.</verse>
				<verse number="40">Муны айдып, эллерини, аякларыны олара гөркезди.</verse>
				<verse number="41">Олар шатлыкдан яңа хенизем ынанып билмән, хайран галып дуркалар, Иса олара: «Бу ерде иймәге бир задыңыз бармы?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="42">Оңа биширилен балыгың бир бөлегини бердилер.</verse>
				<verse number="43">Иса алып, оларың гөзлериниң алнында оны ийди.</verse>
				<verse number="44">Иса олара: «Мен хениз яныңыздакам сизе айдан сөзлерим шулардыр: Мен хакда Төвратда, пыгамберлериң язгыларында, Зебурда языланларың әхлиси берҗай болмалыдыр» дийди.</verse>
				<verse number="45">Онсоң Мукаддес Язгылара дүшүнмеклери үчин, оларың аңларыны ачды.</verse>
				<verse number="46">Иса олара: « Месих гөрги гөрер ве үчүленҗи гүн өлүмден дирелер дийип языландыр.</verse>
				<verse number="47">Шейле хем тоба эдип, гүнәлериниң багышланмагы барадакы Хош Хабары Иерусалимден башлап, әхли миллетлере Онуң адындан вагыз эдилмелидир.</verse>
				<verse number="48">Сиз бу затлара шаят боларсыңыз.</verse>
				<verse number="49">Мен хем Атамың вада эден Мукаддес Рухуны сизе ёлларын. Эмма сиз гөкден инҗек гудрат билен долдурылянчаңыз, Иерусалимде галың» дийди.</verse>
				<verse number="50">Иса олары шәхериң дашына чыкарып, Бейтания гетирди. Онсоң эллерини галдырып, олара пата берди.</verse>
				<verse number="51">Пата берип дурка, олардан айрылып, гөге гөтерилди.</verse>
				<verse number="52">Олар хем Оңа сежде эдип, улы шатлык билен Иерусалиме доландылар.</verse>
				<verse number="53">Олар хемише ыбадатханада болуп, Худая алкыш окаярдылар.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="43">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Овал-башда Сөз барды, Сөз Худай биленди, Сөз Худайың Өзүди.</verse>
				<verse number="2">Овал-башда Ол Худай биленди.</verse>
				<verse number="3">Тутуш барлык Сөз аркалы ярадылды, ярадылан затларың хич бири Онсуз ярадылмады.</verse>
				<verse number="4">Сөз яшайыш чешмесидир, бу яшайыш ынсанларың Нуры болды.</verse>
				<verse number="5">Нур түмлүкде парлаяндыр, түмлүк болса Оны еңип билмеди.</verse>
				<verse number="6">Худай тарапындан Яхя атлы бир адам иберилди.</verse>
				<verse number="7">Яхя Нур барада шаятлык этмәге ве өз шаятлыгы аркалы хеммелери ынандырмага гелди.</verse>
				<verse number="8">Яхяның өзи Нур дәлди, ол диңе Нур барада шаятлык этмәге гелди.</verse>
				<verse number="9">Хер бир ынсаны нурландырян хакыкы Нур дүнйә гелди.</verse>
				<verse number="10">Ол дүнйәдеди, дүнйә Ол аркалы ярадылыпды, эмма дүнйә Оны танамады.</verse>
				<verse number="11">Ол Өзүниңкилере гелди, эмма олар Оны кабул этмеди.</verse>
				<verse number="12">Ол Өзүни кабул эдип, адына иман эденлериң хеммесине Худайың перзентлери болмак хукугыны берди.</verse>
				<verse number="13">Олар не тен, не ынсан ислегинден, не-де әр хөвесинден доглупдылар. Олар Худай тарапындан доглан перзентлердир.</verse>
				<verse number="14">Сөз ынсан болуп, арамызда яшады. Ол мерхеметден ве хакыкатдан долуды. Биз Онуң шөхратыны, ягны Атадан гелен Еке-тәгиң шөхратыны гөрдүк.</verse>
				<verse number="15">Яхя Иса барада шаятлык эдип, батлы сес билен: «Ине, Менден соңра гелҗек Менден үстүндир, себәби Ол менден хем овал барды диеним Шудур» дийип гыгырды.</verse>
				<verse number="16">Бизиң хеммәмиз Онуң чәксиз мерхемети аркалы ялканыш үстүне ялканыш алдык.</verse>
				<verse number="17">Чүнки Мукаддес Канун Муса аркалы берилди, мерхемет ве хакыкат болса Иса Месих аркалы пейда болды.</verse>
				<verse number="18">Худайы хич ким асла гөрен дәлдир. Бизе Оны Атасының гуҗагындакы, Өзи-де Худай болан еке-тәк Оглы танатды.</verse>
				<verse number="19">Ине, яхудыларың баштутанлары Иерусалимден руханылары ве левилери Яхяның янына ибердилер. Олар Яхядан: «Сен ким?» дийип сорадылар. Яхя сөзүни инкәр этмеди,</verse>
				<verse number="20">ол шаятлык эдип: «Мен Месих дәл» дийип, чүрт-кесик ыкрар этди.</verse>
				<verse number="21">Олар ондан: «Онда сен ким? Белки, Ыляссың?» дийип сорадылар. Яхя: «Ёк» дийип җогап берди. Олар ене-де: «Онда шол гарашылян пыгамбермиң?» дийип сорадылар. Ол: «Ёк, ол дәл» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="22">Ахыры олар: «Онда сен ким? Биз өзүмизи ёлланлара нәме җогап берели? Сен өзүң хакда нәме айдып билҗек?» дийип сорадылар.</verse>
				<verse number="23">Яхя Ишая пыгамбериң сөзлери билен җогап берип: «Ине, „Реббиң ёлуны дүзләң“ дийип, чөлде гыгырян сес мендирин» дийди.</verse>
				<verse number="24">Онсоң онуң янына иберилен кәбир фарисейлер: «Сен Месих ем, Ылясам, гарашылян пыгамберем дәл болсаң, онда нәме үчин адамлары сува чүмдүрйәрсиң?» дийип сорадылар.</verse>
				<verse number="25"></verse>
				<verse number="26">Яхя олара: «Хава, мен адамлары сува чүмдүрйәрин, эмма араңызда Бири бар, сиз Оны танамаярсыңыз.</verse>
				<verse number="27">Ол менден соңра гелҗекдир. Мен Онуң чарыгының багыны чөзмәге-де мынасып дәлдирин» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="28">Бу вакаларың хеммеси Иордан дерясының гүндогарындакы Бейтанияда, Яхяның сува чүмдүрйән еринде болуп гечди.</verse>
				<verse number="29">Эртеси гүни Яхя өз янына гелйән Исаны гөрүп, шейле дийди: «Ине, дүнйәни гүнәден саплаян Худайың Гузусы!</verse>
				<verse number="30">Сизе: „Менден соңра Бири гелер, Ол менден үстүндир, себәби Ол менден хем овал барды“ дийип айдан Кишим Шудур.</verse>
				<verse number="31">Башда мен хем Онуң кимдигини танамаярдым. Эмма мен Оны ысрайыл халкына танатмак үчин, адамлары сува чүмдүрмәге гелдим».</verse>
				<verse number="32">Яхя ене шаятлык эдип, шейле дийди: «Мен Мукаддес Рухуң гөкден кепдери кимин инип, Онуң үстүне иненини гөрдүм.</verse>
				<verse number="33">Шол вагт мен Онуң кимдигини танамаярдым, эмма халкы сува чүмдүрмек үчин мени Иберен: „Мукаддес Рухуң кимиң үстүне иненини гөрсең, адамлары Мукаддес Руха чүмдүрҗек Шолдур“ дийди.</verse>
				<verse number="34">Мен муны гөрдүм ве Онуң Худайың Оглудыгына шаятлык эдйәрин».</verse>
				<verse number="35">Эртеси гүн Яхя янында ики саны шәгирди билен ене шол ердеди.</verse>
				<verse number="36">Ол гечип барян Исаны гөрүп: «Ине, Худайың Гузусы!» дийди.</verse>
				<verse number="37">Яхяның сөзлерини эшидип, бу ики шәгирт Исаның ызына дүшүп гитди.</verse>
				<verse number="38">Иса гаңрылып, ызына дүшүп гелйәнлери гөрди-де, олардан: «Сизе нәме герек?» дийип сорады. Олар: «Рабби, Сен ниреде яшаярсың?» дийип сорадылар. (Рабби мугаллым диймекдир).</verse>
				<verse number="39">Иса олара: «Мениң ызыма дүшүң, гөрерсиңиз» дийди. Шейдип, олар Иса билен гидип, Онуң ниреде яшаяндыгыны гөрдүлер, шол вагт өйлән сагат дөрт төверегиди. Олар шол гүн Онуң янында галдылар.</verse>
				<verse number="40">Яхядан Иса хакда эшидип, Онуң ызына дүшүп гиденлериң бири Симун Петрусың доганы Андрысды.</verse>
				<verse number="41">Андрыс илки билен доганы Симуны тапып, оңа: «Биз Месих и тапдык» дийди. (Месих Худайың сайлап-сечени диймекдир).</verse>
				<verse number="42">Ол доганыны Исаның янына гетирди. Иса Симуна середип: «Сен Ёханнаның оглы Симунсың, йөне сен Кепас дийлип атландырыларсың» дийди. (Кепас Петрус дийлип терҗиме эдилйәр).</verse>
				<verse number="43">Эртеси гүн Иса Җелилә гитмеги йүрегине дүвди. Ол Филипи тапып: «Мениң ызыма дүш!» дийди.</verse>
				<verse number="44">Андрыс билен Петрус ялы, Филип хем Бетсайда шәхеринденди.</verse>
				<verse number="45">Филип Натанаели тапып, оңа: «Биз Мусаның Төврадында ве бейлеки пыгамберлериң язгыларында язылан Адамы тапдык. Ол насыралы Юсубың оглы Иса экен!» дийди.</verse>
				<verse number="46">Натанаел оңа: «Насыралы?! Ол ерден, хей, бир оңлы зат чыкармыка?!» дийди. Филип хем оңа: «Йөр, гөрерсиң!» дийди.</verse>
				<verse number="47">Иса Өзүне тарап гелйән Натанаели гөрүп, ол хакда: «Ине, калбы хилесиз, хакыкы Ысрайыл оглы» дийди.</verse>
				<verse number="48">Натанаел Ондан: «Сен мени ниреден танаярсың?» дийип сорады. Иса оңа: «Филип сени хениз чагырманка, Мен сени инҗир агаҗының ашагында гөрдүм» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="49">Натанаел Оңа: «Мугаллым, Сен Худайың Оглусың! Сен Ысрайылың Патышасысың!» дийди.</verse>
				<verse number="50">Иса оңа: «Сени инҗир агаҗының ашагында гөрдүм диеним үчин иман эдйәрсиңми? Сен мундан-да бейик ишлери гөрерсиң» дийди.</verse>
				<verse number="51">Иса сөзүни довам эдип: «Сизе догрусыны айдярын, инди сиз гөклериң ачылып, Худайың перишделериниң Ынсан Оглуның хузурына инип-чыкышыны гөрерсиңиз» дийди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Шондан ики гүн геченсоң, Җелиләниң Кана шәхеринде той болды. Исаның эҗеси-де шол ердеди.</verse>
				<verse number="2">Иса билен шәгиртлери хем тоя чагырылыпды.</verse>
				<verse number="3">Шерап гутарыберенде, эҗеси Иса йүзленип: «Оларың шерабы гутарыпдыр» дийди.</verse>
				<verse number="4">Иса оңа: «Эй, хатын, мунуң Маңа нәме дахылы бар? Мениң вагтым энтек геленок» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="5">Эҗеси хызматкәрлере: «Ол сизе нәме дийсе, шоны хем эдиң» дийди.</verse>
				<verse number="6">Шол ерде яхудыларың ювнуп-пәкизленме дессуры үчин улы гөврүмли алты саны хум барды.</verse>
				<verse number="7">Иса хызматкәрлере: «Хумлары сувдан долдурың» дийди. Олар хумлары эрңегине ченли долдурдылар.</verse>
				<verse number="8">Онсоң хызматкәрлере: «Инди шулардан гуюп, тоюң беемчисине әкидиң» дийди. Олар әкитдилер.</verse>
				<verse number="9">Тоюң беемчиси шераба өврүлен сувуң ниреден геленини билмейәрди, муны диңе сувы гуян хызматкәрлер билйәрди. Ол бу шерапдан дадып гөрди ве өйленйән йигиди чагырып, оңа:</verse>
				<verse number="10">«Хеммелер сачага илки билен оңат шерабы гойярлар. Мыхманлар ичип доянларындан соң, арзан шерабы берйәрлер. Сен болса оңат шерабы шу вагта ченли саклап гоюпсың!» дийди.</verse>
				<verse number="11">Бу Исаның илкинҗи гөркезен гудратлы аламатыды. Ол муны Җелиләниң Кана шәхеринде гөркезип, Өз шөхратыны аян этди. Муны гөрен шәгиртлери Оңа иман этдилер.</verse>
				<verse number="12">Бу вакадан соң Иса эҗеси, инилери, шәгиртлери билен биле Капернаума гидип, ол ерде бирнәче гүн галды.</verse>
				<verse number="13">Яхудыларың Песах байрамының голайлашяндыгы үчин Иса Иерусалиме гитди.</verse>
				<verse number="14">Ол ыбадатхананың ховлусында сыгыр, гоюн, кепдери сатянлары, шейле хем пул чалшып отуранлары гөрди.</verse>
				<verse number="15">Иса йүпден дүрре ясап, мал-гаралары билен бирликде хеммәни гамчылап, ыбадатханадан ковуп чыкарды, пул чалышянларың текҗелерини агдарып, пулларыны ере сечип гойберди.</verse>
				<verse number="16">Ол кепдери сатянлара: «Булары бу ерден ёк эдиң! Атамың өйүни базара өвүрмәң!» дийди.</verse>
				<verse number="17">Шонда Онуң шәгиртлери Мукаддес Язгылардакы «Сениң өйүңе болан ыхлас мени көйдүрер» дийлен сөзлери ятладылар.</verse>
				<verse number="18">Онсоң яхудыларың баштутанлары Ондан: «Сениң бейтмәге нәме хакың бар? Эгер хакың бар болса, гудрат гөркезип, муны бизе субут эт» дийип талап этдилер.</verse>
				<verse number="19">Иса олара: «Бу ыбадатхананы йыкың, Мен оны үч гүнде дикелдерин» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="20">Ёлбашчылар: «Бу ыбадатхана кырк алты йылда гурулды, Сен болса оны инди үч гүнде дикелтҗекми?» дийдилер.</verse>
				<verse number="21">Эмма Иса ыбадатхана дийип, Өз беденине айдярды.</verse>
				<verse number="22">Иса өлүмден диреленден соң, шәгиртлери Онуң бу айданыны ятлап, Мукаддес Язгылара ве Исаның сөзлерине ынандылар.</verse>
				<verse number="23">Иса Иерусалимде Песах байрамында боланда, көп адамлар Онуң гөркезен гудратларыны гөрүп, Оңа иман этдилер.</verse>
				<verse number="24">Эмма Иса әхли адамларың йүрегини биленсоң, Өзүни олара ынанмаярды.</verse>
				<verse number="25">Ынсан бабатда Оңа хич кимиң шаятлыгы герек дәлди, себәби Ол ынсаның нәме ниетиниң бардыгыны билйәрди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Фарисейлериң арасында Никодим атлы бир адам барды, ол яхудыларың меҗлисиниң бир агзасыды.</verse>
				<verse number="2">Ол бир гүн гиҗе Исаның янына гелип: «Я Рабби, биз сениң Худайдан гелен бир мугаллымдыгыңы билйәрис. Чүнки Худайың Өзи сениң билен болмадык болса, бейле гудратлы аламатлары гөркезип билмездиң» дийди.</verse>
				<verse number="3">Иса оңа: «Хакыкатдан хем, гайтадан догулмадык адам Худайың Шалыгыны гөрүп билмез» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="4">Никодим Оңа: «Гарран адам нәдип гайтадан доглуп билер? Ол ене-де энесиниң гөвресине гирип, тәзеден доглуп билмез ахыры!» дийди.</verse>
				<verse number="5">Иса шейле җогап берди: «Хакыкатдан хем, сувдан ве Мукаддес Рухдан догулмадык адам Худайың Шалыгына гирип билмез.</verse>
				<verse number="6">Беденден доглан бедендир, Мукаддес Рухдан доглан рухдур.</verse>
				<verse number="7">Саңа гайтадан догулмалысың диййәниме гең галма.</verse>
				<verse number="8">Ел ислән тарапына өвүсйәр, сен онуң шуввулдысыны эшидйәрсиң-де, ниреден гелип, нирә баряныны билмейәрсиң. Мукаддес Рухдан догланлар хем шейледир».</verse>
				<verse number="9">Никодим Ондан: «Бу нәхили бейле болуп билйәр?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="10">Иса оңа шейле җогап берди: «Сен Ысрайылың мугаллымы болубам, булары билеңокмы?!</verse>
				<verse number="11">Хакыкатдан хем, биз биленимизи айдярыс, гөренимизе шаятлык эдйәрис, эмма сиз бизиң шаятлыгымызы кабул этмейәрсиңиз.</verse>
				<verse number="12">Мениң ердәки затлар барада айдянларыма ынанмасаңыз, онда гөкдәки затлар барада айтсам, нәхили ынанаркаңыз?</verse>
				<verse number="13">Хич ким гөге чыкан дәлдир; оңа диңе гөкден инен Ынсан Оглы чыкандыр.</verse>
				<verse number="14">Мусаның чөлде йыланы ёкары гөтериши ялы, Ынсан Оглы-да ёкары гөтерилмелидир.</verse>
				<verse number="15">Шоңа гөрә Оңа иман эден хер бир адам бакы яшайша говшар ».</verse>
				<verse number="16">Худай дүнйәни өрән сөендиги себәпли Өзүниң еке-тәк Оглуны берди. Ол муны Оглуна иман эденлериң хич бири хеләк болман, бакы яшайша говушмагы үчин этди.</verse>
				<verse number="17">Худай Оглуны дүнйәни хөкүм этмек үчин дәл-де, эйсем дүнйә Ол аркалы халас болсун дийип иберди.</verse>
				<verse number="18">Оңа иман эден хөкүм эдилмез. Эмма иман этмедик эййәм хөкүм эдилендир, себәби ол Худайың еке-тәк Оглуна иман этмеди.</verse>
				<verse number="19">Хөкүм, ине, шейле субутнама эсасланяр: дүнйә Нур гелди, эмма адамлар гараңкылыгы Нурдан хас говы гөрдүлер, себәби оларың ишлери яманлыкды.</verse>
				<verse number="20">Яманлык эдйән адам Нуры йигренйәндир, өз эдйән писликлериниң әшгәр болмагындан горкуп, Нура якынлашян дәлдир.</verse>
				<verse number="21">Эмма хак иш эдйән адам Нура якынлашяр. Шейдип, онуң ишлериниң Худайың хакы үчин эдилйәндиги әшгәр боляр.</verse>
				<verse number="22">Шундан соң Иса шәгиртлери билен Яхудыя этрабына гитди. Иса олар билен бирнәче вагтлап шол ерде галды ве ол ерде адамлары сува чүмдүрди.</verse>
				<verse number="23">Шол вагт Салимиң голайындакы Энонда болса халк Яхя тарапындан чүмдүрилйәрди. Ол ерде сув көпди ве чүмдүрилмек үчин ол ере гелйән адамларың ызы үзүленокды.</verse>
				<verse number="24">Бу вакалар Яхя зындана салынмаздан өң болуп гечди.</verse>
				<verse number="25">Шол махал Яхяның шәгиртлери билен бир яхудының арасында ювнуп-пәкизленме дессуры барада җедел турды.</verse>
				<verse number="26">Олар Яхяның янына гелип: «Эй, мугаллым, Иорданың бейлеки тарапында сен бир Адам барада шаятлык эдипдиң, ине, шол Адам халкы сува чүмдүрйәр. Хеммелер Онуң янына барярлар» дийдилер.</verse>
				<verse number="27">Яхя олара шейле җогап берди: «Гөкден берилмесе, ынсан хич зат эдип билмез.</verse>
				<verse number="28">„Мен Месих дәл, мен диңе Онуң өңүнден иберилдим“ диениме сизиң өзүңиз шаятсыңыз.</verse>
				<verse number="29">Гелин гиеве дегишлидир. Гиевиң досты болса, гиевиң гелерине гарашып, онуң сесини эшиденинде җуда шатланяндыр. Хут шонуң ялы мениң шатлыгым-да инди хасыл болды.</verse>
				<verse number="30">Ол бейгелмелидир, мен песелмелидирин.</verse>
				<verse number="31">Ёкардан гелен хеммеден ёкарыдыр. Ерден болан ериңкидир, ердәки затлар барада геплейәндир. Гөкден гелен хеммеден үстүндир.</verse>
				<verse number="32">Ол гөренине, эшиденине шаятлык эдйәр, йөне Онуң шаятлыгыны хич ким кабул этмейәр.</verse>
				<verse number="33">Эмма Онуң шаятлыгыны кабул эден киши Худайың хакдыгыны тассыклаяндыр.</verse>
				<verse number="34">Худайың Иберени Худайың сөзлерини сөзлейәндир, себәби Худай Оңа Мукаддес Рухы өлчегсиз берйәр.</verse>
				<verse number="35">Ата Оглы сөййәр ве Ол хемме зады Онуң элине табшырандыр.</verse>
				<verse number="36">Огла иман эдйән адам бакы яшайша эе боляр, эмма Оглы рет эден адам бакы яшайша говушмаз, ол Худайың газабына дучар боляр».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Исаның Яхя гаранда хас көп шәгирт эдинип, сува чүмдүрйәндиги барадакы хабар фарисейлериң гулагына етди.</verse>
				<verse number="2">Аслында олары Иса дәл-де, шәгиртлери чүмдүрйәрди.</verse>
				<verse number="3">Иса фарисейлериң Өзи хакында эшидендигини биленде, Яхудыяны ташлап, ене-де Җелилә гайтды.</verse>
				<verse number="4">Ол Самарияның үсти билен гитмелиди.</verse>
				<verse number="5">Шейлеликде, Иса Самарияның Сихар диен шәхерине гелди. Бу шәхер Якубың өз оглы Юсуба берен ерине голайды.</verse>
				<verse number="6">Якубың гуюсы-да шол ердеди. Ёл йөрәп ядан Иса гуйының башында отурды. Вагт гүнортан болуп барярды.</verse>
				<verse number="7">Шол вагт самариялы бир аял гуюдан сув алмага гелди. Иса оңа: «Маңа ичмәге сув берсене» дийди.</verse>
				<verse number="8">Исаның шәгиртлери болса иймит сатын алмак үчин шәхере гидипдилер.</verse>
				<verse number="9">Самариялы аял Иса гең галып: «Сен яхуды болуп, мен самариялы аялдан нәдип ичмәге сув сораярсың?» дийди. Себәби яхудылар самариялылары әсгермейәрдилер.</verse>
				<verse number="10">Иса оңа: «Сен Худайың пешгешини ве өзүңден сув диләниң кимдигини билседиң, өзүң Ондан сув диләрдиң, Ол-да саңа яшайыш сувуны берерди» дийди.</verse>
				<verse number="11">Аял Оңа: «Эй, Ага, Сениң сув чекер ялы хич задыңам-а ёк, гуйы болса чуң, яшайыш сувуны ниреден алҗак?</verse>
				<verse number="12">Бу гуйыны бизе атамыз Якуп берди. Онуң өзи-де, чагалары-да, мал-гаралары-да бу гуюдан сув ичен. Эйсем сен шол атамыз Якупдан хем бейикми?» дийди.</verse>
				<verse number="13">Иса оңа: «Бу сувдан ичен ене сувсар.</verse>
				<verse number="14">Эмма Мениң берҗек сувумдан ичен асла сувсамаз. Терсине, Мениң берҗек сувум онуң ичинде бакы яшайыш чешмесине өврүлер» дийди.</verse>
				<verse number="15">Аял: «Эй, Ага, маңа шол сувдан берсене, гайдып сувсамайын, сув чекмәге бу ере гелмәйин» дийди.</verse>
				<verse number="16">Иса: «Бар, гит-де, әриңи чагырып гел» дийди.</verse>
				<verse number="17">Аял: «Мениң әрим ёк» дийди. Иса оңа: «Әрим ёк дийип, догрусыны айтдың.</verse>
				<verse number="18">Сениң өң бәш әриң барды, хәзирки биле яшап йөрениң хем өз әриң дәл, муны догры айтдың» дийди.</verse>
				<verse number="19">Аял: «Эй, Ага, гөрйән велин, Сен пыгамбер өйдйән.</verse>
				<verse number="20">Бизиң ата-бабаларымыз Худая шу дагда сежде эдипдирлер, эмма сиз яхудылар Худая сежде эдилйән ер Иерусалимдедир диййәрсиңиз» дийди.</verse>
				<verse number="21">Иса оңа шейле дийди: «Эй, зенан, Маңа ынан, шейле бир вагт гелер, шонда Ата Худая не шу дагда, не-де Иерусалимде сежде эдерсиңиз.</verse>
				<verse number="22">Сиз самариялылар киме сежде эдйәниңизи билмейәрсиңиз, биз киме сежде эдйәнимизи билйәрис, себәби халас болмаклык яхудылардан гелйәндир.</verse>
				<verse number="23">Эмма шейле бир вагт гелер, хакыкы сежде эдйәнлер Ата рухда ве хакыкатда сежде эдерлер. Ол вагт эййәм гелди! Ата Өзүне шейле сежде эдйәнлери агтаряр.</verse>
				<verse number="24">Худай Рухдур, Оңа сежде эдйәнлер рухда ве хакыкатда сежде этмелидирлер».</verse>
				<verse number="25">Аял Оңа: «Мен Месих иң гелҗегини билйәрин, Ол геленде бизе әхли зады дүшүндирер» дийди. (Месих Худайың сайлап-сечени диймекдир.)</verse>
				<verse number="26">Иса оңа: «Сениң билен геплешип дуран Шолдур» дийди.</verse>
				<verse number="27">Эдил шол вагт Исаның шәгиртлери гелдилер ве Онуң бир аял билен геплешип дуранына хайран галдылар. Эмма хич ким: «Эдйәниң нәме?» я-да «Бу аял билен нәме үчин геплешйәрсиң?» дийип сорамады.</verse>
				<verse number="28">Онсоң яңкы аял күйзесини гойды-да, шәхере барып, халка:</verse>
				<verse number="29">«Йөрүң, мениң әхли эден ишлерими айдып берен Адамы гөрүң. Ол Месих болаймасын?» дийди.</verse>
				<verse number="30">Олар шәхерден чыкып, Исаның янына бардылар.</verse>
				<verse number="31">Шу аралыкда шәгиртлери Иса: «Мугаллым, чөрек ийип отур!» дийип, хөдүр этдилер.</verse>
				<verse number="32">Иса болса олара: «Мениң иймәге задым бар, йөне сиз оны билмейәрсиңиз» дийди.</verse>
				<verse number="33">Онсоң шәгиртлери: «Кимдир бири Оңа иймәге зат гетирип берен дәлдир-ә?» дийишдилер.</verse>
				<verse number="34">Иса олара: «Мениң иймитим Өзүми Иберениң ырадасыны берҗай этмекдир, Онуң ишини ерине етирмекдир.</verse>
				<verse number="35">Сиз орага ене дөрт ай бар диймейәрсиңизми? Эмма Мен сизе диййәрин, башыңызы галдырың-да, экин мейданларына середиң, олар эййәм орага тайяр.</verse>
				<verse number="36">Оракчы хем хакыны аляр, хем-де бакы яшайыш үчин хасыл топлаяр. Шейдип, экйән-де, орян-да билеликде шатланяр.</verse>
				<verse number="37">„Бири экер, башга бири орар“ дийилйән сөз бу бабатда догрудыр.</verse>
				<verse number="38">Мен сизи зәхметиңизиң сиңмедик хасылыны ормага ибердим. Башгалар бу хасыл угрунда зәхмет чекдилер, сиз болса оларың зәхметиниң рәхнетини гөрйәрсиңиз» дийди.</verse>
				<verse number="39">«Мениң әхли эден ишлерими айдып берди» дийип, шаятлык эден аялың сөзи билен бу шәхердәки самариялыларың көпүси Иса иман этдилер.</verse>
				<verse number="40">Шонуң үчин-де, самариялылар Исаның янына гелип, өз янларында галмагыны Ондан хайыш этдилер. Ол хем шол ерде ики гүн галды.</verse>
				<verse number="41">Онуң сөзлерини диңләп, ене-де көп адамлар Оңа иман этдилер.</verse>
				<verse number="42">Олар аяла: «Инди биз сениң айданларыңа гөрә иман этмейәрис, муны өзүмиз эшитдик. Ол, догрудан-да, дүнйәниң чын Халасгәри» дийдилер.</verse>
				<verse number="43">Ики гүн геченден соң, Иса ол ерден Җелилә гитди.</verse>
				<verse number="44">Пыгамберлериң өз юрдунда гадырының ёкдугыны Исаның Өзи тассыклапды.</verse>
				<verse number="45">Муңа гарамаздан, Иса Җелилә геленде, җелилелилер Оны гызгын гаршы алдылар, себәби олар Песах байрамы үчин Иерусалиме баранларында, ол ерде Исаның эден әхли ишлерини гөрүпдилер.</verse>
				<verse number="46">Шейлеликде, Иса ене-де Өзүниң сувы шераба өврен ери болан Җелиләниң Кана шәхерине гайдып гелди. Шол вагт Капернаумда бир көшк эмелдарының оглы кеселләп ятырды.</verse>
				<verse number="47">Бу адам Исаның Яхудыядан Җелилә геленини эшидип, Онуң янына барды. Ол гелип, өлүм яссыгында ятан оглуны сагалтмагыны сорап, Иса ялбарды.</verse>
				<verse number="48">Иса оңа: «Сиз аламатлар, мугҗызалар гөрмесеңиз, асла ынанмарсыңыз» дийди.</verse>
				<verse number="49">Көшк эмелдары Оңа: «Эй, Ага, оглум өлмәнкә барай-да!» дийди.</verse>
				<verse number="50">Иса оңа: «Гидибер, оглуң яшар» дийди. Ол хем Исаның айдан сөзүне ынанып, өйүне гайтды.</verse>
				<verse number="51">Ол хениз ёлдака, хызматкәрлери онуң өңүнден чыкып: «Оглуң сагалды» дийдилер.</verse>
				<verse number="52">Ол адам хызматкәрлеринден оглуның говулашып башлан сагадыны сорады. Олар оңа: «Дүйн гүндиз сагат бирде гызгыны гайтды» дийдилер.</verse>
				<verse number="53">Онсоң мунуң Исаның «Оглуң яшар» диен сагадында боландыгына атасы гөз етирди. Шейдип ол өй-ичерси билен бирликде Оңа иман этди.</verse>
				<verse number="54">Бу Исаның Яхудыядан Җелилә геленден соң гөркезен икинҗи гудратлы аламатыды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Бираз вагтдан яхудыларың бир байрамы болды ве Иса муны беллемек үчин Иерусалиме гитди.</verse>
				<verse number="2">Иерусалимде Гоюн дервезесиниң янында бир ховуз барды. Бу ховзуң арамейче ады Бейтзата болуп, онуң төверегинде бәш эйван барды.</verse>
				<verse number="3">Бу эйванларда гаты көп хассалар, көрлер, агсаклар, ысмазлар ятырдылар.</verse>
				<verse number="4"></verse>
				<verse number="5">Шол ерде отуз секиз йыл бәри дерт чекип ятан бир хасса барды.</verse>
				<verse number="6">Иса ятан хассаны гөрүп, онуң энчеме йылдан бәри бу дерди чекйәндигини билди. Шонуң үчин ондан: «Сагалмак ислейәрсиңми?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="7">Хасса: «Эй, Ага, сув чайканан вагты мени ховза салҗак хич кимим ёк. Мен барянчам, башга бири менден өң ховза гирәййәр» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="8">Иса оңа: «Тур, дүшегиңи ал-да, йөре!» дийди.</verse>
				<verse number="9">Яңкы адам шобада сагалып, дүшегини алды-да, йөрәп башлады. Бу вака Сабат гүни болуп гечди.</verse>
				<verse number="10">Мунуң үчин яхудыларың баштутанлары сагалан адама: «Бу гүн Сабат гүни, саңа дүшегиңи гөтермек гадаган» дийдилер.</verse>
				<verse number="11">Эмма сагалан адам олара: «Мени сагалдан Адам маңа: „Дүшегиңи ал-да, йөре“ дийди» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="12">Ондан: «Саңа: „Дүшегиңи ал-да, йөре“ диен Адам ким?» дийип сорадылар.</verse>
				<verse number="13">Йөне сагалан адам Онуң кимдигини билмейәрди, себәби Иса шол ердәки мәхелләниң арасына гирип гидипди.</verse>
				<verse number="14">Соңра Иса ыбадатханада ол адама габат гелип: «Ине, сагалдың, мундан бейләк гүнә этме, ёгсам башыңа мундан бетер гүнлер гелер» дийди.</verse>
				<verse number="15">Шейлеликде, яңкы адам барып, өзүни сагалданың Исадыгыны яхудыларың баштутанларына айтды.</verse>
				<verse number="16">Бу иши Сабат гүни эдендиги үчин яхудыларың баштутанлары Исаны ызарламага башладылар.</verse>
				<verse number="17">Эмма Иса олара: «Мениң Атам шу гүне ченли Өз ишини эдип гелйәр, Мен хем Өз ишими эдйәрин» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="18">Шу себәпден яхудыларың баштутанлары өңкүден-де бетер газапланып, Оны өлдүрмегиң күл-күлүне дүшдүлер. Себәби Ол диңе Сабат гүнүни бозмак билен чәкленмән, эйсем, Худая Атам дийип, Өзүни Худая деңейәрди.</verse>
				<verse number="19">Иса олара шейле җогап берди: «Хакыкатдан хем, Атасының эден затларыны гөрмесе, Огул Өз-Өзүнден хич зат эдип билмез. Атасы нәме этсе, Огул-да шоны эдйәндир.</verse>
				<verse number="20">Чүнки Ата Оглы сөййәр, әхли эдйән затларыны Оңа гөркезйәр. Хава, Ол Огла мундан хем бейик ишлери гөркезер, шонда хеммәңиз муңа хайран галарсыңыз.</verse>
				<verse number="21">Атаның өлүлери дирелдиши ялы, Огул-да ислән адамыны дирелдер.</verse>
				<verse number="22">Ата хич кимиң үстүнден хөкүм чыкарян дәлдир, Ол әхли казылыгы Огла табшырандыр.</verse>
				<verse number="23">Шейлеликде, Ата хормат гойянлар Огла-да хормат гоймалыдырлар. Огла хормат гоймаян адам Оны иберен Ата-да хормат гойян дәлдир.</verse>
				<verse number="24">Хакыкатдан хем, Мениң сөзлерими диңләп, Мени Иберене иман эден адам бакы яшайша эе боляндыр, ол хөкүм эдилмез. Ол өлүмден яшайша гечендир.</verse>
				<verse number="25">Мен сизе догрусыны айдярын, Худайың Оглуның сесини өлүлериң-де эшитҗек вагты гелер, бу вагт эййәм гелди. Онуң сесини эшиденлер яшар.</verse>
				<verse number="26">Чүнки Атаның яшайыш берип билши ялы, Ол Огла-да яшайыш бермек ыгтыярыны берди.</verse>
				<verse number="27">Онуң Ынсан Оглудыгы себәпли, Оңа казылык этмек ыгтыярыны-да берди.</verse>
				<verse number="28">Муңа гең галмаң, себәби мазардакыларың хеммесиниң Онуң сесини эшитҗек вагты гелер.</verse>
				<verse number="29">Ягшылык эденлер яшамак үчин, яманлык эденлер болса хөкүм эдилмек үчин дирелер.</verse>
				<verse number="30">Мен Өз-Өзүмден хич зат эдип билмейәрин; Атамдан нәме эшитсем, шонуң ялы хөкүм чыкарярын. Мениң казылыгым хакдыр, себәби Мен Өз ислегим боюнча хөкүм чыкармаярын, Мени Иберениң ырадасыны берҗай эдйәрин.</verse>
				<verse number="31">Эгер Мен Өзүм хакда шаятлык этсем, онда бу шаятлыгым хакыкы болмаз.</verse>
				<verse number="32">Мен хакда шаятлык эдйән башга Бири бар. Онуң Өзүм хакдакы шаятлыгының догрудыгыны Мен билйәрин.</verse>
				<verse number="33">Сиз Яхяның янына адамлар ёлладыңыз, ол хем хакыката шаятлык этди.</verse>
				<verse number="34">Мен ынсан шаятлыгына мәтәч болмасам-да, муны сизиң халас болмагыңыз үчин айдярын.</verse>
				<verse number="35">Яхя нур сачян ышык ялыды. Сиз аз салым хем болса, онуң ышыгына гуванмак иследиңиз.</verse>
				<verse number="36">Эмма Мениң Яхяныңкыдан хас бейик шаятлыгым бар, себәби берҗай этмегим үчин Атаның Өзүме табшыран ишлери, ягны шу эдйән ишлерим Мени Атаның иберендигине шаятлык эдйәр.</verse>
				<verse number="37">Мени иберен Атаның Өзи хем Мен хакда шаятлык этди. Йөне сиз Онуң не сесини эшитдиңиз, не-де йүзүни гөрдүңиз.</verse>
				<verse number="38">Калбыңызда Онуң сөзлери ёк, себәби сиз Онуң Иберенине иман этмейәрсиңиз.</verse>
				<verse number="39">Сиз бакы яшайыш Мукаддес Язгылардадыр өйдүп, олары ыхлас билен өвренйәрсиңиз. Олар болса Мен хакда шаятлык эдйәрлер.</verse>
				<verse number="40">Эмма сиз яшайша эе болар ялы, Маңа гелмек ислемейәрсиңиз.</verse>
				<verse number="41">Мен ынсанлардан өвги агтармаярын.</verse>
				<verse number="42">Эмма Мен сизи танаярын, сизиң калбыңызда Худайың сөйгүси ёк.</verse>
				<verse number="43">Мен Атамың адындан гелдим, сиз болса Мени кабул этмейәрсиңиз. Йөне башга бири өз адындан геләйсе, сиз оны кабул эдерсиңиз.</verse>
				<verse number="44">Сиз бири-бириңизден өвгүлер кабул эдйәрсиңиз, эмма еке-тәк Худайың өвгүсини газанмага чалышмаярсыңыз. Онсоң нәдип сизде иман болсун?</verse>
				<verse number="45">Атаның өңүнде Мен сизи айыпларын өйтмәң. Сизи өз умыт баглаян Мусаңыз айыплаяндыр.</verse>
				<verse number="46">Сиз Муса ынансадыңыз, онда Маңа-да ынанардыңыз, себәби ол Мен хакда язды.</verse>
				<verse number="47">Онуң язанларына ынанмаян болсаңыз, онда Мениң айдянларыма нәхили ынанҗаксыңыз?»</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">Шундан соң Иса Җелиле көлүниң бейлеки тарапына гечди. Бу көле Тиберия көли хем дийилйәрди.</verse>
				<verse number="2">Исаның гудратлар аркалы хассалары сагалдандыгыны гөрен улы мәхелле Онуң ызына дүшди.</verse>
				<verse number="3">Иса шәгиртлери билен бейик депә чыкып отурды.</verse>
				<verse number="4">Яхудыларың Песах байрамы голайлапды.</verse>
				<verse number="5">Иса төверегине гөзүни айлады. Өз янына улы мәхелләниң гелйәнини гөрүп, Филипе: «Булара иер ялы чөреги ниреден сатын аларыс?» дийди.</verse>
				<verse number="6">Ол муны Филипи сынамак үчин сорапды, аслында велин Өзүниң нәме этҗегини эййәм билйәрди.</verse>
				<verse number="7">Филип Оңа: «Буларың хер бирине бир дөвүм чөрек сатын алмак үчин ики йүз күмүш теңңе сарп этсек-де етмез!» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="8">Шәгиртлерден бири, Симун Петрусың доганы Андрыс Оңа:</verse>
				<verse number="9">«Бу ерде бир огланда бәш арпа чөреги билен ики балык бар. Эмма шейле улы мәхеллә булар нәмеҗик болар?» дийди.</verse>
				<verse number="10">Иса: «Халкы отурдың» дийди. Халк шол ердәки гөк яйлада отурды. Ол ерде бәш мүңе голай эркек адам барды.</verse>
				<verse number="11">Иса чөреклери алып, шүкүр этди, соңра олары отуранлара пайлады. Балыклары хем шейтди, нәче ислеселер, олара пайлады. Адамлар дойянчалар ийдилер.</verse>
				<verse number="12">Олар доянларындан соң, Иса шәгиртлерине: «Галан-гачанлары йыгнашдырың, хич зат заяланмасын» дийди.</verse>
				<verse number="13">Шейлеликде, шәгиртлер ийлен бәш арпа чөрекден артан бөлеклери йыгнап, он ики себеди долдурдылар.</verse>
				<verse number="14">Исаның бу гудратлы аламатыны гөрен адамлар: «Хакыкатдан-да, дүнйә гелмели пыгамбер Шудур» дийдилер.</verse>
				<verse number="15">Иса оларың Өзүни патыша этмек үчин зор билен тутҗак боляндыкларыны биленсоң, ене-де еке Өзи дага гитди.</verse>
				<verse number="16">Агшамара Онуң шәгиртлери көлүң боюна гелдилер.</verse>
				<verse number="17">Гараңкы дүшсе-де, Иса хениз оларың янына гелмәнди. Онсоң шәгиртлер гайыга мүнүп, көлүң аңырсындакы Капернаума уградылар.</verse>
				<verse number="18">Гүйчли ел туруп, көл толкун атып башлады.</verse>
				<verse number="19">Олар гайыклы бәш-алты чакрым йүзенлеринден соң, Исаның сувуң йүзүнден йөрәп, гайыга якынлашып гелйәнини гөрүп горкдулар.</verse>
				<verse number="20">Эмма Иса олара: «Горкмаң, бу – Мен!» дийди.</verse>
				<verse number="21">Олар бегенип, Оны гайыга мүндүрдилер. Гайык шол пурсадың өзүнде етмели кенарына барып етди.</verse>
				<verse number="22">Эртеси гүн көлүң бейлеки кенарында галан мәхелле ол ерде дүйн диңе бир гайыгың бардыгыны ве Исаның Өз шәгиртлери билен шол гайыга мүнмән, оларың диңе өзлериниң гидендиклерини аныкладылар.</verse>
				<verse number="23">Шол вагт Тибериядан башга гайыклар гелди. Гайыкларың сакланан ери Реб Исаның Худая шүкүр айдан ве халкың чөрек иен ерине голайды.</verse>
				<verse number="24">Исаның-да, Онуң шәгиртлериниң-де ол ерде ёкдугыны гөрен мәхелле гайыклара мүнүп, Исаны гөзлемәге Капернаума тарап гитди.</verse>
				<verse number="25">Оны көлүң аңры тарапындан тапып: «Мугаллым, бу ере хачан гелдиң?» дийип сорадылар.</verse>
				<verse number="26">Иса олара: «Мен сизе догрусыны айдярын, сиз Мени гудрат гөрениңиз үчин дәл-де, чөрек ийип дояныңыз үчин агтарярсыңыз.</verse>
				<verse number="27">Заяланян иймит үчин дәл-де, бакы яшайыш берйән иймит үчин ыхлас эдиң, оны сизе Ынсан Оглы берер. Чүнки Атамыз Худайың Өзи бу иши Оңа табшырандыр» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="28">Ондан: «Биз Худайың ишлерини берҗай этмек үчин нәме этмели?» дийип сорадылар.</verse>
				<verse number="29">Иса олара: «Худайың ишини берҗай этмек ислейән болсаңыз, Онуң Иберенине иман эдиң» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="30">Олар ене-де: «Гөрүп, Саңа иман эдеримиз ялы, Сен нәхили гудратлы аламат гөркезерсиң? Ханы, нәме эдерсиң?</verse>
				<verse number="31">Бизиң ата-бабаларымыз чөлде манна ийдилер. Мукаддес Язгыларда бу барада: „Олара иймек үчин гөкден чөрек берди“ дийип язылан» дийдилер.</verse>
				<verse number="32">Иса олара: «Мен сизе догрусыны айдярын, сизе гөкден чөрек берен Муса дәл. Гөкден сизе хакыкы чөреги Мениң Атам берйәр.</verse>
				<verse number="33">Чүнки Худайың чөреги гөкден инип, дүнйә яшайыш берйәндир» дийди.</verse>
				<verse number="34">Олар Оңа: «Агам, шол чөреги бизе хемише бер» дийдилер.</verse>
				<verse number="35">Иса олара шейле дийди: «Яшайыш чөреги Мендирин, Маңа гелен асла аҗыкмаз, Маңа иман эден асла сувсамаз.</verse>
				<verse number="36">Айдышым ялы, сиз Мени гөрдүңиз, эмма Маңа иман этмейәрсиңиз.</verse>
				<verse number="37">Атамың Маңа берен адамларының бары Маңа гелер, Мен яныма геленлери асла ковмарын.</verse>
				<verse number="38">Чүнки Мен Өз ырадамы дәл-де, Мени Иберениң ырадасыны берҗай этмек үчин гөкден индим.</verse>
				<verse number="39">Мени Иберениң ырадасы болса, Онуң Өзүме беренлериниң хич бирини йитирмән, олары ахыркы гүн гайтадан дирелтмегимдир.</verse>
				<verse number="40">Оглы гөрен ве Оңа иман эден хер бир адамың бакы яшайша говушмагы Атамың ырадасыдыр. Мен-де бу адамлары ахыркы гүн гайтадан дирелдерин».</verse>
				<verse number="41">«Гөкден инен чөрек Мендирин» диени үчин яхудыларың баштутанлары Оңа гаршы чыкып хүңүрдешдилер.</verse>
				<verse number="42">Олар: «Бу Юсубың оглы Иса дәлми? Биз Онуң ата-энесини танаярыс. Ол нәхили „Мен гөкден индим“ диййәр?» дийишдилер.</verse>
				<verse number="43">Иса олара шейле дийди: «Өзара хүңүрдешмәңизи бес эдиң.</verse>
				<verse number="44">Эгер Мени иберен Атаның Өзи гетирмесе, хич ким Маңа гелип билмез. Яныма гелен адамы болса, Мен ахыркы гүн дирелдерин.</verse>
				<verse number="45">Пыгамберлериң язгыларында: „Оларың хеммеси Худайдан таглым аларлар“ дийип язылан. Атадан эшидип, Ондан таглым алан хер кес Маңа гелер.</verse>
				<verse number="46">Аслында хич ким хич вагт Атаны гөрен дәлдир. Атаны диңе Худайдан Гелен гөрендир.</verse>
				<verse number="47">Мен сизе догрусыны айдярын, Маңа иман эден бакы яшайша говшандыр.</verse>
				<verse number="48">Яшайыш чөреги Мендирин.</verse>
				<verse number="49">Ата-бабаларыңыз чөлде манна иендиклерине гарамаздан, өлдүлер.</verse>
				<verse number="50">Эмма гөкден инен бир чөрек бар, ондан иййән адам хич өлмез.</verse>
				<verse number="51">Гөкден инен дири чөрек Мендирин. Мундан иен адам бакы яшар. Дүнйәниң яшайшы үчин берҗек чөрегим Мениң Өз беденимдир».</verse>
				<verse number="52">Онсоң яхудылар: «Бу Адам Өз беденини бизе иймәге нәхили берип билер?» дийшип, өзара җеделлешмәге башладылар.</verse>
				<verse number="53">Иса олара: «Мен сизе догрусыны айдярын, Ынсан Оглуның беденини ийип, ганыны ичмесеңиз, сизде яшайыш болмаз.</verse>
				<verse number="54">Мениң беденими ийип, ганымы ичен бакы яшайша говшар. Ахыркы гүн Мен оны дирелдерин.</verse>
				<verse number="55">Мениң беденим хакыкы иймит, ганым хакыкы ичгидир.</verse>
				<verse number="56">Мениң беденими ийип, ганымы ичйән Менде яшар, Мен хем онда.</verse>
				<verse number="57">Мени Дири Ата иберди ве Мен Ол аркалы яшаярын. Эдил шунуң ялы, Менден иймитленйән-де Мен аркалы яшар.</verse>
				<verse number="58">Хава, гөкден инен чөрек будур. Серет, бу ата-бабаларыңызың иен маннасы ялы дәлдир. Олар манна ийселер-де, өлүп гитдилер, эмма бу чөреги иен адам бакы яшар» дийди.</verse>
				<verse number="59">Ол бу сөзлери Капернаумдакы синагогада өвредйәркә айтды.</verse>
				<verse number="60">Шәгиртлериң көпүси муны эшидип: «Бу сөзлер агыр. Муны ким кабул эдип билер?» дийишди.</verse>
				<verse number="61">Иса шәгиртлериң муңа хүңүрдешйәнини билип, олара: «Бу сизиң җаныңыза батярмы?</verse>
				<verse number="62">Онда сиз Ынсан Оглуның овал болан ерине гайтадан чыканыны гөрсеңиз нәме диеркәңиз?</verse>
				<verse number="63">Яшайыш берйән Рухдур, ынсан гүйҗүниң пейдасы ёкдур. Мениң сизе айдян сөзлерим Мукаддес Рухдандыр ве яшайыш берйәндир.</verse>
				<verse number="64">Йөне сизиң араңызда кәбир иман этмейәнлер бар» дийди. Чүнки Иса кимиң иман этмейәндигини ве Өзүне кимиң хайынлык этҗекдигини илкибашдан билйәрди.</verse>
				<verse number="65">Ол: «Атаның Өзи гетирмесе, хич ким Маңа гелип билмез дийип, Мен сизе шонуң үчин айтдым» дийди.</verse>
				<verse number="66">Шондан соң шәгиртлериниң көпүси Ондан йүз өвүрдилер ве Онуң ызына эермеги бес этдилер.</verse>
				<verse number="67">Шонда Иса Онкилерден: «Сиз хем Мени терк этмекчимисиңиз?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="68">Симун Петрус Оңа: «Агам, биз Сени терк эдип, башга киме баралы? Бакы яшайыш сөзлери диңе Сенде ахырын.</verse>
				<verse number="69">Биз Сениң Худайың Мукаддесидигиңе ынанярыс ве муны анык билйәрис» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="70">Иса олара: «Сиз Онкилери Өзүм сайлап алмадыммы? Муңа гарамаздан, араңыздан бири иблисдир» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="71">Ол муны Симун Искариодың оглы Юданы гөз өңүнде тутуп айтды. Себәби Юдас Онкилериң бири болса-да, соңра Иса хайынлык этди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">Шондан соң Иса Җелиледе айланмага башлады. Яхудыларың баштутанлары Онуң кастына чыкансоңлар, Ол Яхудыяда гезмек ислемейәрди.</verse>
				<verse number="2">Яхудыларың Чатма байрамы голайлапды.</verse>
				<verse number="3">Шонуң үчин Исаның инилери Оңа: «Бу ерден чыкып, Яхудыя гит, эдйән ишлериңи шәгиртлериң гөрсүн.</verse>
				<verse number="4">Өзүни ачык танатмак ислейән адам гизлин иш эдйән дәлдир. Сен бу затлары эдйән болсаң, Өзүңи дүнйә гөркез» дийдилер,</verse>
				<verse number="5">себәби Оңа хатда инилери-де ынанмаярдылар.</verse>
				<verse number="6">Иса олара: «Мениң вагтым энтек доланок, йөне сизиң үчин ислендик вагт пурсатдыр.</verse>
				<verse number="7">Дүнйә сизи йигренип билмез, эмма Мени йигренйәр, себәби Мен онуң ишлериниң эрбетдигине шаятлык эдйәрин.</verse>
				<verse number="8">Сиз байрама гидиң, Мен бу байрама гитҗек дәл. Себәби Мениң вагтым энтек доланок» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="9">Олара шейле дийип, Ол Җелиледе галды.</verse>
				<verse number="10">Эмма инилери байрама гиденлеринден соң, Иса-да гитди, йөне ач-ачан дәл-де, гизлин гитди.</verse>
				<verse number="11">Яхудыларың баштутанлары байрамчылыкда Оны идәп: «Ол ниреде?» дийип сораярдылар.</verse>
				<verse number="12">Мәхелләниң арасында Ол хакда көп гүррүң эдилди. Кәбирлери «Ол говы адам» дийсе, башгалары «Ол халкы аздыряр» диййәрдилер.</verse>
				<verse number="13">Йөне яхуды ёлбашчыларындан горкуп, хич ким Ол хакда ачык гүррүң эдип билмейәрди.</verse>
				<verse number="14">Байрамчылыгың ярысы геченде, Иса ыбадатхана барып, өвретмәге башлады.</verse>
				<verse number="15">Яхудылар хайран галып: «Бу адам хич ерде окамадык болса-да, Мукаддес Язгылары ниреден билйәркә?» дийишйәрдилер.</verse>
				<verse number="16">Иса олара шейле җогап берди: «Мениң өвредйәнлерим Өзүмиңки дәл, Мени Иберениңкидир.</verse>
				<verse number="17">Худайың ырадасыны берҗай этмек ислейән адам Мениң өвредйәнлеримиң Худайдандыгына я-да Өзүмдендигине гөз етирер.</verse>
				<verse number="18">Ким өзүнден сөзлейән болса, өзүне шөхрат гөзлейәндир. Ким өзүни иберене шөхрат гөзлейән болса, хакыкаты сөзлейәндир, онуң сөзлеринде ялан ёкдур.</verse>
				<verse number="19">Муса сизе Мукаддес Кануны бермедими нәме? Йөне сизиң хич бириңиз бу Кануны берҗай этмейәрсиңиз. Нәме үчин Мени өлдүрҗек болярсыңыз?»</verse>
				<verse number="20">Мәхелле Оңа: «Сен җынлы, ким Сени өлдүрҗек боляр?» дийди.</verse>
				<verse number="21">Иса олара: «Мен бир гудрат гөркездим, оңа хеммәңиз хайран галярсыңыз.</verse>
				<verse number="22">Өзүңиз болса, Мусаның кануныны берҗай эдйәрис дийип хем, Сабат гүни чагалары сүннет эдйәрсиңиз. Аслында сүннет Мусадан дәл-де, ата-бабалардан галандыр.</verse>
				<verse number="23">Шейлеликде, Мусаның кануны бозулмасын дийип хем, өзүңиз Сабат гүни сүннет эдйәңиз. Онда нәме үчин Сабат гүни бир адамы бүтинлей сагалдандыгым үчин Мени язгарярсыңыз?</verse>
				<verse number="24">Дашкы гөрнүше гөрә хөкүм чыкармаң, хөкүмиңиз адалатлы болсун» дийди.</verse>
				<verse number="25">Бу ерде иерусалимлилериң кәбирлери: «Оларың өлдүрҗек болян Адамы шу дәлми?</verse>
				<verse number="26">Ине, Ол аркайын гүррүң берип дур, Оңа гаршы хич ким хич зат диймейәр. Бизиң ёлбашчыларымыз Онуң Месих дигини, хакыкатданам, билйән болаймасынлар?!</verse>
				<verse number="27">Йөне биз бу Адамың ниредендигини билйәрис. Месих геленде болса Онуң ниредендигини хич ким билмез» дийишдилер.</verse>
				<verse number="28">Онсоң Иса ыбадатханада өвредип дурка, гаты сес билен шейле дийди: «Хава, сиз Мени хем танаярсыңыз, ниредендигими хем билйәрсиңиз. Эмма Мен Өз-Өзүмден гелемок, Мени Иберен хакдыр, сиз Оны танамаярсыңыз.</verse>
				<verse number="29">Мен Оны танаярын, себәби Мен Ондан гелендирин. Мени иберен Олдур».</verse>
				<verse number="30">Шондан соң Оны тутҗак болдулар, йөне хич ким Оңа эл галдырмады, себәби энтек Онуң вагты долманды.</verse>
				<verse number="31">Барыбир мәхелләниң көпүси Оңа иман эдип: « Месих геленде, шунуңкыдан көп гудратлы аламат гөркезерми?» дийшип пышырдашды.</verse>
				<verse number="32">Фарисейлер халкың Иса хакындакы бу пышырдыларыны эшитдилер. Онсоң ёлбашчы руханылар билен фарисейлер Оны тутмак үчин гаравуллары ибердилер.</verse>
				<verse number="33">Иса: «Мен ене аз салым сизиң яныңызда болуп, соңра Өзүми Иберениң янына гидерин.</verse>
				<verse number="34">Сиз Мени гөзләрсиңиз, йөне тапмарсыңыз. Мениң барҗак ериме сиз барып билмерсиңиз» дийди.</verse>
				<verse number="35">Онсоң яхудыларың баштутанлары бири-бирине: «Бу Адам биз тапып билмез ялы, нирә гитҗеккә? Греклериң арасына даргап гиден яхудыларың янына гидип, греклере-де өвретҗекмикә?</verse>
				<verse number="36">Мунуң „Мени гөзләрсиңиз, йөне тапмарсыңыз, Мениң барҗак ериме сиз барып билмерсиңиз“ диййәни нәмекә?» дийишдилер.</verse>
				<verse number="37">Байрамың соңкы ве иң эсасы гүни Иса өр туруп, мәхеллә: «Сувсаянлар Мениң яныма гелип, тешнелигини гандырсынлар.</verse>
				<verse number="38">Ким Маңа иман этсе, Мукаддес Язгыларда айдылышы ялы, онуң ичинден яшайыш сувуның булаклары акар» дийип гыгырды.</verse>
				<verse number="39">Ол муны Өзүне иман эденлериң алҗак Мукаддес Рухы барада айдярды. Олара энтек Мукаддес Рух инмәнди, себәби Иса энтек шөхратландырылманды.</verse>
				<verse number="40">Мәхелләниң ичинден кәбирлери бу сөзи эшидип: «Бу хакыкатдан хем шол гелҗек пыгамбердир» дийдилер.</verse>
				<verse number="41">Башгалары: «Бу Месих дир» дийдилер, эмма кәбирлери: «Болуп билмез! Месих, хей-де, Җелиледен гелерми?</verse>
				<verse number="42">Мукаддес Язгыларда: „ Месих Давудың неслинден, Давудың яшан Бейтуллахам шәхеринден гелер“ дийип язылманмы нәме?» дийдилер.</verse>
				<verse number="43">Шейлеликде, мәхелләниң арасында Иса барада агзалалык дөреди.</verse>
				<verse number="44">Олардан кәбири Оны тутмак иследи, йөне хич ким Оңа эл дегирмеди.</verse>
				<verse number="45">Ахырсоңы ыбадатхана гаравуллары гайдып гелдилер ве ёлбашчы руханылар билен фарисейлер олардан: «Нәме үчин Оны гетирмедиңиз?» дийип сорадылар.</verse>
				<verse number="46">Ыбадатхана гаравуллары: «Хич ким хич вагт бу Адамың геплейши ялы геплемәнди» дийип җогап бердилер.</verse>
				<verse number="47">Фарисейлер олара: «Сиз хем алдандыңызмы?</verse>
				<verse number="48">Ёлбашчылардан я-да фарисейлерден, хей, Оңа иман эден бармы?</verse>
				<verse number="49">Ёкдур! Эмма Төврады билмейән бу надан халк нәлет астындадыр!» дийдилер.</verse>
				<verse number="50">Шонда фарисейлериң арасындан бири, озал Исаның янына баран Никодим олара:</verse>
				<verse number="51">«Канунымыза гөрә бир адамы өңүрти диңлемән, нәме эденини билмән, оңа хөкүм чыкармак догрумыдыр?» дийди.</verse>
				<verse number="52">Олар: «Сен хем җелилелими? Мукаддес Язгылара сер сал, Җелиледен хич вагт пыгамбер чыкмаҗагыны гөрерсиң» дийдилер.</verse>
				<verse number="53">Соңра хеммеси өйли-өйүне гайтды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">Иса болса Зейтун дагына гитди.</verse>
				<verse number="2">Эртеси ирден Ол ене ыбадатхана барды, әхли халк Онуң янына гелди; Иса олара өвретмәге башлады.</verse>
				<verse number="3">Төврат мугаллымлары билен фарисейлер зынада тутулан бир аялы алып гелдилер. Аялы хеммәниң өңүнде дуруздылар.</verse>
				<verse number="4">Онсоң олар Иса йүзленип: «Мугаллым, бу аял зынада тутулды.</verse>
				<verse number="5">Муса Төвратда булар ялылары дашлап өлдүрмеги буйрупдыр. Сен муңа нәме диерсиң?» дийип сорадылар.</verse>
				<verse number="6">Олар муны Исаны сынамак үчин сорапдылар, себәби Оны айыпламак үчин тутарык агтарярдылар. Иса ашак отурып, бармагы билен ере бир затлар язмага башлады.</verse>
				<verse number="7">Ондан сорамагы довам этдиренлеринде, Иса дикелип: «Сизиң араңызда кимиң гүнәси ёк болса, бу аяла дашы илки шол атсын» дийди.</verse>
				<verse number="8">Ол ене-де ашак отурып, ере бир затлар язмага дурды.</verse>
				<verse number="9">Муны эшидип, яшулулардан башлап, хеммеси еке-екеден гитмәге башлады. Диңе Иса билен Онуң өңүнде дуран аял галды.</verse>
				<verse number="10">Иса дикеленде, аялдан башга хич киме гөзи дүшмәнсоң, оңа: «Эй, начар, бейлекилер ханы? Хич ким сени хөкүм этмедими?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="11">Аял: «Ёк, Агам» дийди. Иса: «Мен хем сени хөкүм эдемок. Бар, гидибер, мундан бейләк гүнә иш этме» дийди.</verse>
				<verse number="12">Иса ене-де халка йүзленип: «Дүнйәниң нуры Мендирин. Мениң ызыма эерен гараңкылыкда гезмез, онда яшайыш нуры болар» дийди.</verse>
				<verse number="13">Фарисейлер Оңа: «Сен Өз-Өзүңе шаятлык эдйәрсиң, Сениң шаятлыгың хакыкы дәл» дийдилер.</verse>
				<verse number="14">Иса олара: «Мен Өз-Өзүме шаятлык эдйән хем болсам, Мениң шаятлыгым хакдыр. Себәби Мен ниреден гелип, нирә барянымы билйәрин, йөне Мениң ниреден геленими я нирә барянымы сиз билмейәрсиңиз.</verse>
				<verse number="15">Сиз ынсан өлчеги билен хөкүм чыкарярсыңыз, Мен хич кимиң үстүнден хөкүм чыкармаярын.</verse>
				<verse number="16">Мен хөкүм чыкарайсам-да, хөкүмим хакдыр, чүнки Мен еке дәл-де, Өзүми иберен Ата билендирин.</verse>
				<verse number="17">Төвратда ики адамың шаятлыгы хак дийлип язылгыдыр.</verse>
				<verse number="18">Мен Өзүм хакда шаятлык эдйәрин, Мени иберен Ата-да Мен хакда шаятлык эдйәр» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="19">Онсоң Исадан: «Сениң Атаң ниреде?» дийип сорадылар. Иса олара: «Сиз не Мени танаярсыңыз, не-де Мениң Атамы. Мени танаян болсадыңыз, Мениң Атамы-да танардыңыз» дийди.</verse>
				<verse number="20">Ол бу сөзлери ыбадатханада өвредйәркә садака гутусының янында айтды, йөне хич ким Оны тутҗак болмады, себәби Онуң вагты энтек долманды.</verse>
				<verse number="21">Иса олара ене: «Мен гидип барярын; сиз Мени гөзләрсиңиз ве гүнәңизиң ичинде өлерсиңиз. Сиз Мениң барян ериме барып билмерсиңиз» дийди.</verse>
				<verse number="22">Яхудыларың баштутанлары: «Ол Өзүни өлдүрҗекмикә? Ол шонуң үчин Мениң барян ериме барып билмерсиңиз диййәрмикә?» дийишдилер.</verse>
				<verse number="23">Иса олара: «Сиз ашакдансыңыз, Мен ёкардандырын; сиз бу дүнйәденсиңиз, Мен болса, бу дүнйәден дәлдирин.</verse>
				<verse number="24">Мунуң үчин Мен сизе „гүнәңизиң ичинде өлерсиңиз“ дийдим, чүнки Мениң Бирибардыгыма иман этмесеңиз, гүнәңизиң ичинде өлерсиңиз» дийди.</verse>
				<verse number="25">Ондан: «Сен кимсиң?» дийип сорадылар. Иса олара: «Озал-башдан сизе ким дийип айдан болсам, Шолдурын.</verse>
				<verse number="26">Сизи айыплап айтҗак затларым көп. Мени Иберен хакдыр, Мен Ондан эшиденлерими дүнйә әшгәр эдйәрин» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="27">Олар Исаның Өз Атасы барада айдяндыгына дүшүнмедилер.</verse>
				<verse number="28">Соңра Иса олара: «Ынсан Оглуны хачда ёкары гөтерен махалыңыз, Мениң Шолдугымы билерсиңиз. Шейле хем Мениң Өзүмден хич зат этмәндигиме, диңе Атамың өвреден затларыны айдандыгыма дүшүнерсиңиз.</verse>
				<verse number="29">Мени Иберен Мениң билендир, Ол Мени еке ташлап гитмеди. Себәби Мен хемише Оңа яраян затлары эдйәрин» дийди.</verse>
				<verse number="30">Булары айданда, энчеме адамлар Оңа иман этдилер.</verse>
				<verse number="31">Онсоң Иса Өзүне иман эден яхудылара: «Мениң сөзүми берҗай этсеңиз, хакыкатдан хем, Мениң шәгиртлерим боларсыңыз;</verse>
				<verse number="32">Сиз хакыкаты билерсиңиз, хакыкат-да сизи азат эдер» дийди.</verse>
				<verse number="33">Олар Исадан «Биз Ыбрайымың неслидирис, хич вагт хич киме гул болан дәлдирис. Онсоң нәдип Сен бизе азат боларсыңыз дийип билйәрсиң?» дийдилер.</verse>
				<verse number="34">Иса олара шейле җогап берди: «Мен сизе догрусыны айдярын, гүнә эдйән киши гүнәниң гулудыр.</verse>
				<verse number="35">Гул хич хачан өйүң агзасы болуп билмез, йөне Огул өйүң хемишелик агзасыдыр.</verse>
				<verse number="36">Шонуң үчин хем Огул сизи азат этсе, сиз, хакыкатдан хем, азат боларсыңыз.</verse>
				<verse number="37">Сизиң Ыбрайымың несиллеридигиңизи билйәрин, йөне сиз Мениң кастыма чыкдыңыз, себәби сиз Мениң сөзүме өз калбыңыздан орун береңзок.</verse>
				<verse number="38">Мен сизе Атамың янында гөренлерими айдярын, сиз хем өз атаңыздан гөренлериңизи эдйәрсиңиз».</verse>
				<verse number="39">Олар Оңа: «Бизиң атамыз Ыбрайымдыр» дийдилер. Иса олара: «Сиз Ыбрайымың перзентлери болян болсаңыз, Ыбрайымың ишлерини эдердиңиз.</verse>
				<verse number="40">Эмма сиз Мени, ягны Худайдан эшиден хакыкаты айдян Ынсаны өлдүрмекчи болярсыңыз. Ыбрайым бейле иш этмәнди.</verse>
				<verse number="41">Сиз Ыбрайымың дәл-де, өз атаңызың ишлерини эдйәрсиңиз» дийди. Олар Оңа: «Биз зынадан доглан дәл, бизиң еке-тәк бир Атамыз бар, Ол Худайың Өзүдир» дийдилер.</verse>
				<verse number="42">Иса олара шейле дийди: «Эгер Атаңыз Худай болса, онда Мени сөердиңиз, себәби Мен Худайдан гелдим, Өз-Өзүмден гелмедим, Мени Ол иберди.</verse>
				<verse number="43">Нәме үчин Мениң айдянларыма дүшүнмейәрсиңиз? Себәби сиз Мениң айдянларымы диңлемеги башармаярсыңыз.</verse>
				<verse number="44">Сизиң атаңыз иблисдир, сиз онуң ислегини берҗай этмек ислейәрсиңиз. Ол овалдан ганхорды, хич вагт хакыкатың тарапдары болманды, себәби онда хакыкат ёк. Ол ялан сөзләнде, өз-өзүнден сөзлейәр, чүнки ол яланчы, яланың атасыдыр.</verse>
				<verse number="45">Эмма Мен хакыкаты айдяндырын. Шонуң үчинем сиз Маңа иман этмейәрсиңиз.</verse>
				<verse number="46">Сизиң хайсыңыз Маңа гүнә йөңкәп билерсиңиз? Эгер Мен хакыкаты айдян болсам, онда нәме үчин сиз Маңа иман этмейәрсиңиз?</verse>
				<verse number="47">Ким Худая дегишли болса, Худайың сөзлерини диңлейәндир. Сиз диңлемейәрсиңиз, себәби сиз Худая дегишли дәлсиңиз».</verse>
				<verse number="48">Яхудылар Оңа: «Саңа җын уран самариялы дийип, биз догры айдыпдырыс!» дийдилер.</verse>
				<verse number="49">Иса олара җогап берип: «Мени җын уранок! Мен Атамы хорматлаярын, эмма сиз Мени хорматламаярсыңыз.</verse>
				<verse number="50">Мен Өзүме шөхрат агтармаярын, Мен шөхратландырян Бири бар. Казылык Эдйән-де Олдур.</verse>
				<verse number="51">Мен сизе догрусыны айдярын, Мениң сөзүме уйян адам асла өлүм гарасыны гөрмез» дийди.</verse>
				<verse number="52">Яхудылар Оңа: «Сени җын урандыгыны инди анык билдик. Ыбрайым-да, пыгамберлер-де өлди. Эмма Сен: „Мениң сөзүме уйян адам хич хачан өлмез“ диййәрсиң.</verse>
				<verse number="53">Эйсем, Сен атамыз Ыбрайымдан хем бейикми? Ол-да, пыгамберлер-де өлди. Сен Өзүңи кимдирин өйдйәрсиң?» дийдилер.</verse>
				<verse number="54">Иса олара шейле җогап берди: «Мен Өзүми шөхратландырсам, онда бу шөхрат пуч болар. Мени шөхратландырян Өз Атамдыр; сиз Оңа Худайымыз диййәрсиңиз.</verse>
				<verse number="55">Йөне сиз Оны танамаярсыңыз, Мен Оны танаярын. Эгер Оны танамаярын дийсем, онда Мен хем сизиң ялы яланчы боларын. Эмма Мен Оны танаярын ве Онуң сөзүни ерине етирйәрин.</verse>
				<verse number="56">Атаңыз Ыбрайым Мениң гелҗек гүнүме гарашып, шатланярды. Ол шол гүни гөрүп, җуда бегенди».</verse>
				<verse number="57">Яхудылар Ондан: «Хениз элли яша-да бармадык халыңа Сен Ыбрайымы гөрдүңми?» дийип сорадылар.</verse>
				<verse number="58">Иса олара: «Сизе догрусыны айдярын, Ыбрайым догулмазындан өң „Мен бардырын“» дийди.</verse>
				<verse number="59">Шонда Исаны дашламакчы болдулар, эмма Ол гизленип, ыбадатханадан чыкып гитди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">Иса гечип барярка, бир догабитди көр адамы гөрди.</verse>
				<verse number="2">Шәгиртлери Ондан: «Мугаллым, бу адамың көр болуп догулмагына ким гүнәкәр? Онуң өзи гүнәкәрми я-да эне-атасы?» дийип сорадылар.</verse>
				<verse number="3">Иса олара: «Муңа ол адамың өзи хем, эне-атасы хем гүнәкәр дәл. Бу онда Худайың ишлериниң гөркезилмеги үчин болды.</verse>
				<verse number="4">Өзүми Иберениң ишлерини Мен гүндиз этмели. Гиҗе етип гелйәр, шонда хич ким ишләп билмез.</verse>
				<verse number="5">Мен дүнйәдекәм, дүнйәниң нуры Мендирин» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="6">Онсоң Иса ере түйкүрди-де, түйкүлигинден палчык ясап, оны көрүң гөзүне сүртди.</verse>
				<verse number="7">Соңра оңа: «Гит-де, Силоям ховзунда ювун» дийди. (Силоям «Иберилен» диймекдир.) Ол гидип ювунды ве ызына гөзлери ачылып гелди.</verse>
				<verse number="8">Гоңшулары ве онуң овал дилегчилик эдип йөренини гөренлер: «Бу отурып, дилегчилик эдйән адам дәлми?» дийип сорадылар.</verse>
				<verse number="9">Кәбирлери: «Шол» дийдилер; кәбирлери: «Ёк, бу шоңа меңзеш» дийдилер. Йөне онуң өзи: «Хава, мен шол адам» дийди.</verse>
				<verse number="10">Ондан: «Шейле болса, онда гөзлериң нәхили ачылды?» дийип сорадылар.</verse>
				<verse number="11">Ол: «Иса диен Адам палчык ясап, гөзүме сүртди-де: „Силоям ховзуна гит-де, ювун“ дийди. Мен хем гидип ювундым велин, гөзлерим ачылайды» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="12">Ондан: «Шол Адам ниреде?» дийип сорадылар. Ол: «Билемок» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="13">Озал көр болан бу адамы фарисейлериң янына гетирдилер.</verse>
				<verse number="14">Исаның палчык ясап, онуң гөзлерини ачан гүни Сабат гүнүди.</verse>
				<verse number="15">Фарисейлер-де онуң гөзүниң нәхили ачыландыгы барада сорадылар. Ол адам: «Ол мениң гөзүме палчык сүртди, онсоң ювундым. Инди мен гөрйәрин» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="16">Фарисейлериң кәбирлери: «Ол Адам Худайдан дәл, себәби Сабат гүнүни сакламаяр» дийдилер. Башгалары болса: «Эйсем гүнәкәр адам бейле гудратлы аламатлары гөркезип билерми?» дийдилер. Шейдип, оларың арасында агзалалык дөреди.</verse>
				<verse number="17">Олар ене-де көрден: «Гөзүңи ачан шол Адам барада нәме диййәрсиң?» дийип сорадылар. Ол хем: «Ол бир пыгамбер» дийди.</verse>
				<verse number="18">Яхудыларың баштутанлары гөзлери ачылан адамың эҗеси билен какасыны чагырып сораянчалар, онуң озал көр болуп, инди гөзлериниң ачыландыгына ынанмадылар.</verse>
				<verse number="19">Олардан: «Көр догулды диййән оглуңыз шумы? Инди бу нәдип гөрйәр?» дийип сорадылар.</verse>
				<verse number="20">Онуң эҗеси билен какасы олара: «Мунуң өз оглумыздыгыны, онуң көр догландыгыны билйәрис.</verse>
				<verse number="21">Йөне онуң инди нәдип гөрйәндигини я-да онуң гөзүни кимиң ачандыгыны биз билмейәрис. Ол инди бир етишен йигит, өзүнден сораң, гой, өзи айдып берсин» дийип җогап бердилер.</verse>
				<verse number="22">Онуң эҗеси билен какасы яхудыларың баштутанларындан горкуларына шейле дийдилер. Себәби яхудылар Исаның Месих дигини ыкрар эден адамы синагогадан ковмак барада дил бирикдирипдилер.</verse>
				<verse number="23">Шонуң үчин онуң эҗеси билен какасы: «Ол бир етишен йигит, өзүнден сораң» дийдилер.</verse>
				<verse number="24">Шейлелик билен, фарисейлер озалкы көри икинҗи гезек чагырып, оңа: «Худайың хакы үчин хакыкаты айт. Биз ол Адамың гүнәкәрдигини билйәрис» дийдилер.</verse>
				<verse number="25">Ол адам: «Онуң гүнәкәрдигини я-да дәлдигини билемок. Йөне мен бир зады билйәрин: озал көрдүм, инди гөрйәрин» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="26">«Ол саңа нәме этди? Гөзүңи нәдип ачды?» дийип, ондан ене сорадылар.</verse>
				<verse number="27">Ол булара: «Мен яңы айтдым ахыры, йөне диңлемедиңиз. Нәме үчин ене эшитмек ислейәрсиңиз? Я сизем Онуң шәгиртлери болмакчымы?» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="28">Оңа сөгүп: «Онуң шәгирди – сенсиң, биз Мусаның шәгирдидирис.</verse>
				<verse number="29">Биз Худайың Муса билен геплешендигини билйәрис, бу Адамың болса ниредендигини-де билмейәрис» дийдилер.</verse>
				<verse number="30">Яңкы адам олара шейле җогап берди: «Хайран галаймалы! Сиз Онуң ниредендигини-де билмейәрсиңиз, Ол болса мениң гөзлерими ачды.</verse>
				<verse number="31">Худайың гүнәкәрлери диңлемейәндигини билйәрис, эмма ким Оңа сежде эдип, Онуң ырадасыны берҗай этсе, Худай оны диңлейәр.</verse>
				<verse number="32">Догабитди көрүң гөзүниң ачылмагы хенизе ченли гөрлүп-эшидилен зат дәл.</verse>
				<verse number="33">Эгер Ол Худайдан болмадык болса, хич зат эдип билмезди».</verse>
				<verse number="34">Оңа: «Сен бүтинлей гүнә ичинде доглуп, инди бизе акыл сатярмың?» дийдилер. Шейлеликде, оны синагогадан ковуп чыкардылар.</verse>
				<verse number="35">Оны ковуп гойберенлерини эшиден Иса яңкы адамы тапып: «Сен Ынсан Оглуна иман эдйәрмиң?» дийди.</verse>
				<verse number="36">Ол хем Оңа: «Ага, айтсана, Ол кимкә? Мен Оңа иман эдейин» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="37">Иса оңа: «Сен Оны гөрдүң. Ине, сениң билен геплешип дуран Шолдур» дийди.</verse>
				<verse number="38">Ол хем: «Я Реб, иман эдйәрин» дийип, Оңа сежде этди.</verse>
				<verse number="39">Иса оңа: «Мен бу дүнйә гөрмейәнлер гөрсүн, гөрйәнлер көр болсун дийип, хөкүм чыкармага гелдим» дийди.</verse>
				<verse number="40">Муны диңләп дуран фарисейлериң кәбири Ондан: «Эйсем бизем көрми?» дийип сорадылар.</verse>
				<verse number="41">Иса олара: «Көр болан болсадыңыз, гүнәңиз болмазды, эмма гөрйәрис диениңиз үчин гүнәңиз өз бойнуңызда галар» дийди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">Иса ене-де сөзе башлады: «Мен сизе догрусыны айдярын, гоюн агылына гапысындан гирмән, башга еринден ашып гирйән адам огрудыр хем гаракчыдыр.</verse>
				<verse number="2">Гапыдан гирйән адам болса гоюнларың чопаныдыр.</verse>
				<verse number="3">Сакчы оңа гапыны ачып берйәндир. Гоюнлар чопаның сесини эшидйәндирлер. Чопан хем гоюнларыны атма-ат чагырып, олары өрә алып чыкяндыр.</verse>
				<verse number="4">Чопан гоюнларыны агылдан алып чыкандан соң, оларың өңүнден йөрейәндир, онуң сесини танаян гоюнлар болса, онуң ызына дүшйәндирлер.</verse>
				<verse number="5">Олар кесекиниң ызына дүшйән дәлдирлер, ондан гачяндырлар, себәби кесекиниң сесини танаян дәлдирлер».</verse>
				<verse number="6">Шейдип, Иса олара бу тымсалы гүррүң берди, эмма олар мунуң манысына дүшүнмедилер.</verse>
				<verse number="7">Иса ене-де олара шейле дийди: «Сизе догрусыны айдярын, гоюнлар үчин гапы Мендирин.</verse>
				<verse number="8">Менден өң геленлериң әхлиси огрудылар хем гаракчыдылар, гоюнлар олара гулак асмадылар.</verse>
				<verse number="9">Гапы Мендирин. Ким шу гапыдан гирсе, халас болар. Ол гирип-чыкып, өзүне отлаг тапар.</verse>
				<verse number="10">Огры диңе огурламак, өлдүрмек, ёк этмек үчин гелйәндир. Эмма Мен олара яшайыш, болелин яшайыш бермек үчин гелдим.</verse>
				<verse number="11">Мен говы чопандырын. Говы чопан гоюнлары үчин җаныны пида эдйәндир.</verse>
				<verse number="12">Хакына тутулан адам гоюнларың хакыкы чопаны я-да эеси дәлдир. Шонуң үчин ол мөҗегиң гелйәнини гөрсе, гоюнлары ташлап гачяндыр. Мөҗек сүриниң үстүне чозуп, олары даргадяндыр.</verse>
				<verse number="13">Ол адам гачып гидер, себәби ол хакына тутуландыр. Ол гоюнлар хакда хич хили алада этмез.</verse>
				<verse number="14">Мен говы чопандырын. Эдил Атамың Мени, Мениңем Атамы танайшым ялы, Мен гоюнларымы танаяндырын. Олар-да Мени танаяндырлар; Мен гоюнларым үчин җанымы пида эдйәрин.</verse>
				<verse number="15"></verse>
				<verse number="16">Мениң бу агылдакылардан башга-да гоюнларым бар. Мен олары хем йыгнамалыдырын. Олар хем Мениң сесими эшидерлер, шонда бир сүри, бир чопан болар.</verse>
				<verse number="17">Мен җанымы гайтадан алмак үчин пида эдйәрин. Шол себәпден Атам Мени сөййәр.</verse>
				<verse number="18">Җанымы Менден хич ким алмаяр, Өзүм пида эдйәрин. Мениң җанымы пида этмәге-де, оны гайтадан алмага-да ыгтыярым бар. Мен бу буйругы Атамдан алдым».</verse>
				<verse number="19">Бу сөзлер себәпли, яхудыларың арасына ене-де агзалалык дөреди.</verse>
				<verse number="20">Оларың көпүси: «Оны җын урупдыр, Ол дәлирәпдир. Нәме үчин сиз Оны диңлейәрсиңиз?» дийди.</verse>
				<verse number="21">Башгалар болса: «Булар җын уран адамың айтҗак сөзлери дәл. Җын көрлериң гөзүни ачып билерми?» дийдилер.</verse>
				<verse number="22">Шол вагт гыш паслыды, Иерусалимде Нур байрамы белленилйәрди.</verse>
				<verse number="23">Иса ыбадатханада Сүлейманың эйваны диен ерде гезмеләп йөрди.</verse>
				<verse number="24">Месих Яхудыларың баштутанлары Онуң дашына үйшүп: «Сен хачана ченли бизи аласармык эдип гойҗак? Эгер Месих болсаң, аныгыны айт» дийдилер.</verse>
				<verse number="25">Иса олара: «Мен сизе айтдым, йөне сиз иман этмейәрсиңиз. Атамың ады билен эден ишлерим Мениң кимдигиме шаятлык эдйәр.</verse>
				<verse number="26">Йөне сиз иман этмейәрсиңиз, себәби сизе айдышым ялы, сиз Мениң гоюнларымдан дәл.</verse>
				<verse number="27">Мениң гоюнларым сесиме гулак асярлар, Мен хем олары танаярын, олар Мениң ызыма дүшйәрлер.</verse>
				<verse number="28">Мен олара бакы яшайыш берйәрин. Олар асла хеләк болмаз, хич ким олары Мениң элимден какып алмаз.</verse>
				<verse number="29">Олары Маңа берен Атам хеммеден бейикдир. Атамың элинден олары хич ким алып билмез.</verse>
				<verse number="30">Атам Икимиз бирдирис» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="31">Яхудыларың баштутанлары Оны дашлаҗак болуп, ене ерден даш алдылар.</verse>
				<verse number="32">Иса олара: «Мен Атам тарапындан сизе көп ягшылыклар этдим. Буларың хайсысы үчин Мени дашлаҗак болярсыңыз?» дийди.</verse>
				<verse number="33">Яхудыларың баштутанлары Оңа: «Биз Сени ягшы иш эдйәнлигиң үчин дәл-де, Худая дил етирйәнлигиң үчин, ягны ынсан халыңа Өзүңи Худай сайянлыгың үчин дашлаҗак болярыс» дийдилер.</verse>
				<verse number="34">Иса олара шейле дийди: «Мукаддес Кануныңызда: „Мен диййәрин: Сиз худайларсыңыз“ дийип язылан дәлми?</verse>
				<verse number="35">Мукаддес Язгылары үйтгедип болмаяндыгыны билеңзокмы нәме?! Худайың Сөзи гелен адамлар „худайлар“ дийлип атландырылан болса,</verse>
				<verse number="36">онда нәме Мени Худайың Оглы диеним үчин күпүр геплән хасаплаярсыңыз? Мени болса Атам Өзи үчин сайлап-сечип, дүнйә иберди.</verse>
				<verse number="37">Мен Атамың ишлерини этмейән болсам, онда Маңа иман этмәң.</verse>
				<verse number="38">Эгер-де Онуң ишлерини эдйән болсам, онда Маңа ынанмасаңыз-да, эдйән ишлериме ынаның. Шонда Атаның Мендедигини, Мениңем Атададыгыма анык гөз етирерсиңиз».</verse>
				<verse number="39">Шонда Оны ене тутмага сынанышдылар, эмма Иса оларың эллеринден сыпып гачды.</verse>
				<verse number="40">Иса ене-де Иордан дерясының аңры тарапына, өңлер Яхяның адамлары сува чүмдүрен ерине гитди ве шол ерде галды.</verse>
				<verse number="41">Көп адамлар Онуң янына гелип: «Яхя хич хили гудратлы аламат гөркезмесе-де, онуң бу Адам хакдакы айданларының бары догры экен» дийишдилер.</verse>
				<verse number="42">Шейлеликде, ол ерде көп адамлар Иса иман этдилер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">Бейтания обасында Лазар атлы бир адам кеселләп ятырды. Онуң уялары Меръем билен Марта хем шол обада яшаярдылар.</verse>
				<verse number="2">Реб Иса хошбой ыслы яг гуюп, Онуң аягыны сачы билен сүпүрен аял шол Меръемди. Хава, кесел ятан Лазар Меръемиң доганыды.</verse>
				<verse number="3">Шейлеликде, уялар: «Агам, Сениң эзиз достуң кесел ятыр» дийип, Иса хабар ёлладылар.</verse>
				<verse number="4">Иса муны эшидип: «Бу кесел онуң өлмеги үчин дәл-де, Худайың шөхратланып, бу аркалы Худайың Оглуның шөхрат газанмагы үчиндир».</verse>
				<verse number="5">Иса Мартаны, онуң уясыны ве Лазары говы гөрйәрди.</verse>
				<verse number="6">Эмма Лазарың кесел ятандыгыны билсе-де, Иса өңки болян еринде ене ики гүн галды.</verse>
				<verse number="7">Мундан соң Иса шәгиртлерине: «Яхудыя доланалың» дийди.</verse>
				<verse number="8">Шәгиртлери Оңа: «Эй, мугаллым, яхудыларың баштутанларының Сени дашлаҗак боланлары яңы дәлмиди?! Сен ене-де шол ере гитҗек болярсыңмы?» дийдилер.</verse>
				<verse number="9">Иса олара: «Гүндиз он ики сагатдан ыбарат дәлми? Ким гүндиз йөресе бүдремез, себәби ол бу дүнйәниң нуруны гөрйәндир.</verse>
				<verse number="10">Эмма гиҗе йөрейән адам бүдрәр, себәби онда нур ёкдур» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="11">Соңра Иса олара ене-де: «Достумыз Лазар уклап ятыр. Мен шоны оярмак үчин гидйәрин» дийди.</verse>
				<verse number="12">Шәгиртлери Оңа: «Агам, уклап ятан болса сагалар» дийдилер.</verse>
				<verse number="13">Иса онуң өлендиги хакда айдярды, йөне олар адаты укы хакда айдяндыр өйтдүлер.</verse>
				<verse number="14">Шейлеликде, Иса олара аныгыны айтды: «Лазар арадан чыкды.</verse>
				<verse number="15">Иман этмегиңиз үчин, Мен сизиң хатыраңыза ол ерде болмандыгыма бегенйәрин. Инди болса, йөрүң, онуң янына гиделиң».</verse>
				<verse number="16">Шонда Экиз лакамлы Томас диен шәгирт бейлеки шәгиртлере: «Йөрүң, бизем гиделиң-де, Иса билен биле өлелиң» дийди.</verse>
				<verse number="17">Иса Бейтания геленде, Лазарың җайлананына эййәм дөрт гүн болан экен.</verse>
				<verse number="18">Бейтания Иерусалимден бары-ёгы үч чакрым дашлыкда ерлешйәрди.</verse>
				<verse number="19">Марта билен Меръеме гөвүнлик бермәге көп яхудылар Лазарың патасына гелипдилер.</verse>
				<verse number="20">Марта Исаның гелйәнини эшидип, Оны гаршыламага чыкды. Меръем болса өйде галды.</verse>
				<verse number="21">Марта Иса: «Эй, Агам, Сен шу ерде болан болсадың, доганым өлмезди.</verse>
				<verse number="22">Хәзир хем Худайдан нәме дилесең, Сениң дилегиңи битирҗегини билйәрин» дийди.</verse>
				<verse number="23">Иса оңа: «Доганың дирелер» дийди.</verse>
				<verse number="24">Марта болса: «Мен ахыркы гүн, ягны өлүлериң дирелиш гүнүнде онуң дирелҗегини билйәрин» дийди.</verse>
				<verse number="25">Иса оңа: «Дирелишем, яшайышам Мендирин, Маңа иман эден өлсе-де яшар.</verse>
				<verse number="26">Ким Маңа иман эдип яшаян болса, ол асла өлмез. Сен шуңа ынанярсыңмы?» дийди.</verse>
				<verse number="27">Ол Иса: «Хава, Агам. Мен Сениң шу дүнйә гелмели Худайың Оглы Месих дигиңе ынанярын» дийди.</verse>
				<verse number="28">Марта шейле диенсоң, уясы Меръеми чагырмага гитди. Оны бир чете чекип: «Мугаллым шу ерде. Ол сени чагыряр» дийди.</verse>
				<verse number="29">Меръем муны эшиден бадына еринден туруп, Исаның янына гитди.</verse>
				<verse number="30">Иса энтек оба гирмәнди, Ол хениз хем Мартаның гаршылан ериндеди.</verse>
				<verse number="31">Өйде Меръемиң янында болуп, оңа гөвүнлик берйән яхудылар онуң ховлукмач чыкып гиденини гөрдүлер. Ол агламак үчин мазара тарап баряндыр өйдүп, олар онуң ызындан гитдилер.</verse>
				<verse number="32">Меръем Исаның дуран ерине гелди. Оны гөрүп, аякларына йыкылды-да: «Агам, Сен шу ерде болан болсадың, доганым өлмезди» дийди.</verse>
				<verse number="33">Меръемиң ве онуң билен биле гелен яхудыларың аглаяныны гөренде, Исаның калбыны чуңңур гынанч гаплап, йүреги гыйылды.</verse>
				<verse number="34">Ол: «Оны ниреде җайладыңыз?» дийип сорады. Оңа: «Эй, Агам, гел, гөр» дийдилер.</verse>
				<verse number="35">Исаның гөзлеринден боюр-боюр яш акды.</verse>
				<verse number="36">Шонда яхудылар: «Середиң, Ол оны нәхили говы гөрйән экен!» дийишдилер.</verse>
				<verse number="37">Кәбирлери болса: «Көрүң гөзүни ачан Адам Лазары-да өлүмден алып галып билмезмиди?» дийишдилер.</verse>
				<verse number="38">Шол вагт Исаның йүреги гыйым-гыйым болуп, мазарың янына барды. Мазар бир говакды, онуң агзына болса даш гоюпдылар.</verse>
				<verse number="39">Иса: «Дашы айрың» дийди. Мерхумың уясы Марта Оңа: «Агам, ол эййәм порсандыр, оны җайланымыза дөрт гүн болды ахыры» дийди.</verse>
				<verse number="40">Иса оңа: «Эгер иман этсең, Худайың шөхратыны гөрерсиң диймәнмидим?» дийди.</verse>
				<verse number="41">Шейлеликде, дашы айырдылар. Иса гөзүни гөге дикип: «Эй, Ата, Мени эшидениң үчин Саңа шүкүр эдйәрин.</verse>
				<verse number="42">Сениң Мени хемише-де эшидйәндигиңи билйәрин. Эмма бу сөзлери шу ерде дуран халк үчин, Мени Сениң иберендигиңе иман этсинлер дийип айтдым» дийди.</verse>
				<verse number="43">Шу сөзлерден соң Ол гаты сес билен: «Лазар, дашары чык!» дийип гыгырды.</verse>
				<verse number="44">Эллери, аяклары кепене доланан, йүзи яглык билен саралан мерхум мазардан чыкды. Иса олара: «Онуң кепенини айрың, гой, гитсин» дийди.</verse>
				<verse number="45">Шейлеликде, Меръемиң янына гелен яхудыларың көпүси Исаның эден ишини гөрүп, Оңа иман этдилер.</verse>
				<verse number="46">Бирнәчеси болса барып, Исаның эден ишлерини фарисейлере гүррүң бердилер.</verse>
				<verse number="47">Онсоң ёлбашчы руханылар билен фарисейлер ёкары меҗлиси чагырып: «Нәме этмели? Бу Адам көп гудратлар гөркезйәр.</verse>
				<verse number="48">Муңа ёл берсек, онда хеммелер Оңа иман эдер. Римлилер хем гелип, ыбадатханамызы ве халкымызы ёк эдерлер» дийдилер.</verse>
				<verse number="49">Оларың арасында шол йыл баш руханы болан Каяфа-да барды. Каяфа олара: «Сиз хич зады билмейәрсиңиз.</verse>
				<verse number="50">Әхли халкың хеләк боланындан, бир адамың халк үчин өлмеги сизе өрән бәхбитлидир. Сиз нәме муңа дүшүнеңзокмы?» дийди.</verse>
				<verse number="51">Ол муны өз-өзүнден айтмады. Шол йылың баш руханысы болмак билен ол Исаның яхуды миллети үчин өлҗегини пыгамберлик эдип айтды.</verse>
				<verse number="52">Ол диңе бир шол миллет үчин дәл-де, эйсем Худайың дагынык перзентлерини бир ере топлап бирлешдирмек үчин хем өлмелиди.</verse>
				<verse number="53">Шейлеликде, шол гүнден башлап, Исаны өлдүрмек үчин дил бирикдирдилер.</verse>
				<verse number="54">Шондан соң Иса яхудыларың арасында ач-ачан гезмеди. Ол чөлүң голайындакы Эфрайым шәхерине гидип, шәгиртлери билен шол ерде галды.</verse>
				<verse number="55">Яхудыларың Песах байрамы якынлапды. Юрдуң әхли күнҗеклеринден гелен көп адамлар Песахдан өң тәмизлениш дессурларыны берҗай этмек үчин Иерусалиме гелипдилер.</verse>
				<verse number="56">Олар Исаны гөзлейәрдилер, ыбадатханада дуркалар, бири-бирлерине: «Нәхили пикир эдйәрсиңиз? Ол байрама гелерми я-да гелмез?» дийишйәрдилер.</verse>
				<verse number="57">Ёлбашчы руханылар билен фарисейлер болса Исаны эле салмак үчин, Онуң ниредедигини ким билйән болса, хабар бермеклерини буйрупдылар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">Песах байрамына алты гүн галанда, Иса ене Бейтания барды. Исаның дирелден Лазары-да шол ердеди.</verse>
				<verse number="2">Ол ерде Исаның хорматына нахар берилди. Марта хызмат эдйәрди, Лазар болса мыхманлар ве Иса билен бир сачагың башында отырды.</verse>
				<verse number="3">Онсоң Меръем бир чүйшеде гымматбаха сап-арасса нард ягыны гетирди-де, Исаның аякларына чалып, соңра сачы билен сүпүрди. Ягың якымлы ысы өйүң ичине долды.</verse>
				<verse number="4">Шол вагт Онуң шәгиртлериниң бири, Оңа хайынлык этмеги йүрегине дүвен Симуның оглы Юдас Искариот:</verse>
				<verse number="5">«Нәме үчин бу яг сатылып, онуң пулы гарыплара пайланмады? Мунуң бахасы бир йыллык иш хакына барабар ахыры» дийди.</verse>
				<verse number="6">Ол муны гарыпларың гамыны иймек үчин дәл-де, өзүниң огрудыгы үчин айдярды. Себәби ол ортак пул торбасыны гөтерен болуп, нәме берилсе, өзи алып йөрди.</verse>
				<verse number="7">Эмма Иса олара: «Начары өз гүнүне гоюң! Ол Мени җайланҗак гүнүме тайярламак үчин шейле этди.</verse>
				<verse number="8">Гарыплар хемише сизиң яныңызда болар, эмма Мен сизиң яныңызда элмыдама болмарын» дийди.</verse>
				<verse number="9">Яхудылардан бир улы мәхелле Исаның ол ердедигини эшидип, диңе бир Исаны дәл, эйсем, Онуң дирелден Лазарыны-да гөрмәге гелдилер.</verse>
				<verse number="10">Шонуң үчин ёлбашчы руханылар Лазары-да өлдүрмегиң маслахатыны этдилер.</verse>
				<verse number="11">Чүнки көп яхудылар Лазар себәпли Иса иман эдипдилер.</verse>
				<verse number="12">Эртеси гүн байрамчылыга гелен улы мәхелле Исаның Иерусалиме гелйәнини эшитди.</verse>
				<verse number="13">Адамлар палма шахаларыны алып, Оны гаршыламага чыкдылар. Олар шейле дийип гыгырышярдылар: «Худая өвгүлер болсун! Реббиң адындан Гелйәне алкыш болсун! Ысрайыл Патышасына алкыш болсун!»</verse>
				<verse number="14">Эдил Мукаддес Язгыларда: «Горкма, эй, Сион гызы! Ине, Патышаң тайхара мүнүп гелйәр» дийип язылышы ялы, Иса бир тайхар тапып мүнди.</verse>
				<verse number="15"></verse>
				<verse number="16">Шәгиртлери шол вагт бу затлара дүшүнмедилер. Эмма Иса шөхратландырыландан соңра бу сөзлериң Ол хакында языландыгы ве өзлериниң муны язылышы ялы эдендиклери оларың ятларына дүшди.</verse>
				<verse number="17">Иса Лазары мазардан чагырып дирелденде, көп мәхелле бу ваканы гөрди. Инди олар бу хакда хеммелере гүррүң берйәрдилер.</verse>
				<verse number="18">Шонуң үчин Исаның гөркезен бу гудраты барада эшиден көп адамлар Оны гаршыламага чыкдылар.</verse>
				<verse number="19">Шейлеликде, фарисейлер бири-бирине: «Гөрйәңизми, элимизден хич зат гелмейәр. Бүтин дүнйә Онуң ызына эерди!» дийишйәрдилер.</verse>
				<verse number="20">Байрамчылыкда ыбадат этмәге Иерусалиме геленлериң арасында бирнәче греклер-де барды.</verse>
				<verse number="21">Олар Җелиләниң Бетсайда шәхеринден болан Филипиң янына гелип: «Эй, ага, биз Исаны гөрмек ислейәрис» дийип, ондан хайыш этдилер.</verse>
				<verse number="22">Филип хем муны Андрыса айтды. Онсоң Андрыс билен Филип биле гидип, Иса айтдылар.</verse>
				<verse number="23">Иса олара шейле җогап берди: «Ынсан Оглуның шөхратланмалы вагты гелди.</verse>
				<verse number="24">Мен сизе догрусыны айдярын, бугдай дәнеси ере гачып өлмесе, еке дәне болуп галар, йөне өләйсе, көп хасыл берер.</verse>
				<verse number="25">Бу дүнйәде җаныны сөййән оны йитирйәндир. Эмма бу дүнйәде ким җаныны йигренйән болса, оны бакы яшайыш үчин саклаяндыр.</verse>
				<verse number="26">Ким Маңа хызмат этмек ислейән болса, ызыма эерсин. Мен ниреде болсам, Мениң хызматкәрим-де шол ерде болар. Маңа хызмат эден адамы Атам хорматлар.</verse>
				<verse number="27">Хәзир Мениң йүрегим гам-гусса батяр. Мен нәме диейин? „Эй, Ата, Мени шу пурсатдан халас эт“ диейинми? Ёк, Мен хут шу пурсат үчин гелдим ахырын.</verse>
				<verse number="28">Эй, Ата, адыңы шөхратландыр!» Шонда гөкден: «Мен адымы шөхратландырдым ве ене-де шөхратландырарын» диен сес гелди.</verse>
				<verse number="29">Ол ерде дуран мәхелле муны эшидип: «Гөк гүрледи» дийди. Кәбирлери болса: «Онуң билен бир перишде геплешди» дийишдилер.</verse>
				<verse number="30">Иса олара: «Бу сес Мениң үчин дәл-де, сизиң үчин гелди.</verse>
				<verse number="31">Инди бу дүнйә хөкүм чыкарылмалы вагт гелди. Ине, бу дүнйәниң хөкүмдары шейтан ковлуп чыкарылар.</verse>
				<verse number="32">Ерден ёкары гөтериленимде, Мен әхли ынсанлары Өзүме чекерин» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="33">Иса муны нәхили өлүм билен өлҗегини билдирмек үчин айтды.</verse>
				<verse number="34">Мәхелле Оңа гаршы болуп: «Төвратда айдылышына гөрә, Месих эбеди галмалыдыр. Онсоң нәдип Сен: „Ынсан Оглы ёкары гөтерилмелидир“ диййәрсиң? Ол Ынсан Оглы диййәниң ким?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="35">Иса олара: «Нур сизиң араңызда ене аз вагт болар. Нур барка, нурда гезиң, шонда үстүңизи түмлүк басмаз. Чүнки түмлүкде гезйән өзүниң нирә баряныны билйән дәлдир.</verse>
				<verse number="36">Нур хениз яныңыздака, нура иман эдиң, шонда нуруң перзентлери боларсыңыз» дийди. Иса булары айдансоң, оларың янындан гидип гизленди.</verse>
				<verse number="37">Иса яхудыларың гөзлериниң алнында шунча көп гудратлы аламат гөркезен хем болса, олар Оңа иман этмедилер.</verse>
				<verse number="38">Буларың бары Ишая пыгамбериң: «Я Реб, бизиң хабарымыза ким ынанды? Реббиң гүйч-гудраты киме аян болды?» – дийип айдан шу сөзүниң берҗай болмагы үчин шейле болды.</verse>
				<verse number="39">Хакыкатдан хем, олар ынанып билмейәрдилер. Муңа гөрә, Ишая олар хакда ене шейле дийипдир:</verse>
				<verse number="40">«Худай оларың гөзлерини көр этди, йүреклерини гататды. Гой, гөзлери билен гөрмесинлер, гулаклары билен эшитмесинлер, аңлары билен аңламасынлар, Маңа дөнүп, шыпа тапмасынлар».</verse>
				<verse number="41">Ишая Исаның шөхратыны гөрүп, бу сөзлери Ол хакда айдыпдыр.</verse>
				<verse number="42">Муңа гарамаздан, меҗлисиң агзаларының көпүси Оңа иман этди, эмма фарисейлер зерарлы муны ачык ыглан этмедилер, себәби олар синагогадан ковулмакдан горкярдылар.</verse>
				<verse number="43">Себәби олар ынсанларың өвгүсини Худайың өвгүсинден говы гөрдүлер.</verse>
				<verse number="44">Иса болса гаты сес билен шейле дийди: «Маңа иман эдйән Маңа дәл-де, Мени Иберене иман эдйәндир.</verse>
				<verse number="45">Мени гөрйән, Мени Иберени-де гөрйәндир.</verse>
				<verse number="46">Маңа иман эден хер кес гараңкылыкда галмасын дийип, Мен дүнйә нур болуп гелдим.</verse>
				<verse number="47">Сөзлерими эшидибем, олары берҗай этмедигиң үстүнден хөкүм чыкармарын. Себәби Мен дүнйәниң үстүнден хөкүм чыкармага дәл-де, оны халас этмәге гелдим.</verse>
				<verse number="48">Мени рет эдип, сөзлерими кабул этмейәне ахыркы гүнде Мениң хут шу айдян сөзлерим хөкүм чыкарар.</verse>
				<verse number="49">Себәби Мен Өз-Өзүмден геплемедим. Мени иберен Ата нәме айтмалыдыгымы, нәхили сөзлемелидигими Маңа Өзи буюрды.</verse>
				<verse number="50">Онуң буйругының болса бакы яшайша говшуряндыгыны билйәрин. Шонуң үчин Атам Маңа нәме буйран болса, Мен сизе диңе шоны айдяндырын».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">Песах байрамының өң яныды. Иса бу дүнйәден айрылып, Атасының янына гитмели сагадының гелендигини билйәрди. Иса бу дүнйәде Өзүниңкилери хемише сөйди, олары ахыркы гүне ченли сөйди.</verse>
				<verse number="2">Агшамлык нахар вагтыды. Иблис эййәм Симуның оглы Юдас Искариодың калбына Иса хайынлык этмек ниетини салыпды.</verse>
				<verse number="3">Иса Атасының әхли зады Өз ыгтыярына берендигини, Өзүниң Худайдан гелип, Худая гитҗекдигини билйәрди.</verse>
				<verse number="4">Шонуң үчин Ол нахар башындан туруп, донуны чыкарды-да, бир яглык билен билини гушады.</verse>
				<verse number="5">Онсоң бир легене сув гуйды-да, шәгиртлериниң аякларыны ювуп, гушанан яглыгы билен сүпүрмәге дурды.</verse>
				<verse number="6">Иса Симун Петрусың янына геленде, Петрус Оңа: «Эй, Агам, Сен мениң аягымы ювҗак болярмың?» дийди.</verse>
				<verse number="7">Иса оңа: «Мениң эдйән ишиме энтек акылың чатмаяр, муңа соң дүшүнерсиң» дийди.</verse>
				<verse number="8">Петрус Оңа: «Ёк, мен Саңа аягымы асла ювдурмарын!» дийди. Эмма Иса оңа: «Эгер ювмасам, онда Мениң билен шәриклигиң болмаз» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="9">Симун Петрус Оңа: «Агам, онда диңе аягымы дәл, элими-де, башымы-да юв» дийди.</verse>
				<verse number="10">Иса оңа: «Ювнан адамың диңе аягыны ювмакдан башга хаҗаты ёкдур, тутуш бедени тәмиздир. Сиз хем тәмизсиңиз, йөне хеммәңиз дәл» дийди.</verse>
				<verse number="11">Иса Өзүне кимиң хайынлык этҗекдигини билйәрди. Шонуң үчин-де «Хеммәңиз тәмиз дәл» дийипди.</verse>
				<verse number="12">Иса оларың аякларыны ювуп боланындан соң, донуны гейди-де, ене сачак башына гечип отурды ве олара шейле дийди: «Сизе нәме эдениме дүшүнйәрсиңизми?</verse>
				<verse number="13">Сиз Маңа „Мугаллым“, „Ага“ дийип, догры айдярсыңыз, себәби Мен Шолдурын.</verse>
				<verse number="14">Эгер Мен сизиң Агаңыз ве Мугаллымыңыз болубам, аягыңызы юван болсам, онда сиз-де бири-бириңизиң аягыңызы ювмалысыңыз.</verse>
				<verse number="15">Мениң сизе эденими, сиз хем бири-бириңизе эдерсиңиз дийип, Мен сизе гөрелде гөркездим.</verse>
				<verse number="16">Мен сизе догрусыны айдярын, гул хоҗайындан бейик дәлдир, хабарчы-да өзүни иберенден бейик дәлдир.</verse>
				<verse number="17">Эгер бу затлара дүшүнип, олары берҗай этсеңиз, багтлы боларсыңыз.</verse>
				<verse number="18">Мен сизиң хеммәңиз хакда айтмаярын. Мен Өз сайланларымы билйәрин. Эмма, гой, бу Мукаддес Язгылардакы: „Хатда дузумы иен маңа хайынлык этди“ диен сөзлер берҗай болсун.</verse>
				<verse number="19">Мен сизе нәме болҗагыны өңүнден айдярын. Булар амала ашан вагты сиз Мениң кимдигиме гөз етирерсиңиз, Маңа ынанарсыңыз.</verse>
				<verse number="20">Сизе догрусыны айдярын, Мениң иберен адамымы кабул эден Мени кабул эдйәндир, Мени кабул эден болса, Мени Иберени кабул эдйәндир».</verse>
				<verse number="21">Бу затлары айдандан соң, Исаның йүрегини гусса гаплады. Ол: «Хакыкатдан хем, сизиң бириңиз Маңа хайынлык эдерсиңиз» дийип, ачык айтды.</verse>
				<verse number="22">Шәгиртлери Онуң муны киме какдырып айдяныны билмән, алҗыраңңылык билен бири-бирлерине середишдилер.</verse>
				<verse number="23">Сачак башында шәгиртлерден бири Иса япланып отырды. Ол Исаның сөйгүли шәгирдиди.</verse>
				<verse number="24">Симун Петрус Онуң киме какдырып айдяныны сорамагы яңкы шәгирде үмледи.</verse>
				<verse number="25">Ол хем Иса япланып отуршына Ондан: «Агам, ол ким?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="26">Иса: «Шу чөреги окара батырып, киме берсем, ол шолдур» дийип җогап берди. Онсоң Ол чөреги окара батырды-да, оны Симуның оглы Юдас Искариода берди.</verse>
				<verse number="27">Чөреги алан бадына, Юданың ичине шейтан гирди. Иса оңа: «Нәме этҗек болсаң, тизрәк эт» дийди.</verse>
				<verse number="28">Муны Исаның оңа нәме үчин айданына отуранларың хич бири дүшүнмеди.</verse>
				<verse number="29">Пул торба Юдасда болансоң, кәбирлери Иса оңа: «Байрам үчин бизе герек затлары сатын ал» я-да «Гарыплара бираз пул пайла» диййәндир өйтдүлер.</verse>
				<verse number="30">Юдас болса чөреги алан бадына дашары чыкып гитди. Гараңкы дүшүпди.</verse>
				<verse number="31">Юдас чыкып гиденсоң, Иса шейле дийди: «Инди Ынсан Оглы шөхратландырылды, Худай-да Ол аркалы шөхратландырылды.</verse>
				<verse number="32">Эгер Худай Ынсан Оглы аркалы шөхратланан болса, Оны хем Өз шөхратына шәрик эдер. Хава, Оны шол пурсадың өзүнде шөхратландырар.</verse>
				<verse number="33">Балаларым! Мен инди сизиң билен узак болмарын. Сиз Мени агтарарсыңыз, йөне яхудылара айданымы сизе-де айдярын: „Мениң гитҗек ериме сиз барып билмерсиңиз“.</verse>
				<verse number="34">Сизе бир тәзе табшырык берйәрин: бири-бириңизи сөйүң. Мениң сизи сөйшүм ялы, сиз-де бири-бириңизи сөйүң.</verse>
				<verse number="35">Эгер бири-бириңизи сөйсеңиз, хеммелер сизиң Мениң шәгирдимдигиңизи билерлер».</verse>
				<verse number="36">Симун Петрус Исадан: «Агам, Сен нирә барярсың?» дийип сорады. Иса оңа: «Сен Мениң билен хәзир гидип билмерсиң, йөне соңра барып билерсиң» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="37">Петрус Оңа: «Агам, нәме үчин мен Сениң билен хәзир гидип билмерин? Мен Сениң үчин җанымы бермәге-де тайяр» дийди.</verse>
				<verse number="38">Иса оңа: «Сен Мениң үчин җаныңы бермәге тайярмың?! Мен саңа догрусыны айдярын, хораз гыгырмаздан өң, сен Мени үч гезек инкәр эдерсиң» дийип җогап берди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="14">
				<verse number="1">Иса ене сөзе башлады: «Йүрегиңиз гусса батмасын. Худая иман эдиң, Маңа иман эдиң.</verse>
				<verse number="2">Атамың өйүнде яшамага ер көпдүр. Шейле болмаса, Мен сизе: „Ер тайынламага барярын“ диермидим?</verse>
				<verse number="3">Гидип, сизиң үчин ер тайынланымдан соңра, ене гелип, сизи Өз яныма алып гидерин. Мениң болян еримде сиз хем боларсыңыз.</verse>
				<verse number="4">Сиз Мениң барян ериме элтйән ёлы билйәнсиңиз».</verse>
				<verse number="5">Томас Оңа: «Агам, биз Сениң нирә баряныңы билмесек, ёлы ниреден билели?» дийди.</verse>
				<verse number="6">Иса оңа: «Ёл, хакыкат ве яшайыш Мендирин, Менсиз хич ким Атаның янына барып билмез.</verse>
				<verse number="7">Мени чындан танасаңыз, Атамы-да танарсыңыз. Инди Оны танаярсыңыз, Оны гөрдүңиз» дийди.</verse>
				<verse number="8">Филип Оңа: «Агам, Атаны бизе гөркез, бизе шол етерлик» дийди.</verse>
				<verse number="9">Иса оңа шейле дийди: «Эй, Филип, Мен сизиң билен шейле көп вагт болсам-да, Мени танамадыңмы? Мени гөрен Атаны-да гөрендир. Сениң „Атаны бизе гөркез“ диймәң нәме?</verse>
				<verse number="10">Мениң Атададыгыма, Атаның хем Мендедигине сен иман этмейәрсиңми? Сизе айдян сөзлерими Мен Өз-Өзүмден айтмаярын. Терсине, Менде яшаян Атам Мен аркалы Өз ишлерини эдйәр.</verse>
				<verse number="11">Мениң Атададыгыма, Атаның-да Мендедигине иман эдиң; хич болманда, гөркезен гудратларым үчин иман эдиң.</verse>
				<verse number="12">Сизе догрусыны айдярын, Маңа иман эден Мениң битирен ишлерими-де битирер, хатда булардан хем хас бейик ишлери битирер. Себәби Мен Атаның янына барярын.</verse>
				<verse number="13">Атам Оглы аркалы шөхратланар ялы, Мениң адым билен нәме дилесеңиз, дилегиңизи битирерин.</verse>
				<verse number="14">Хава, Мениң адым билен Менден нәме дилесеңиз, дилегиңизи берҗай эдерин.</verse>
				<verse number="15">Мени сөййән болсаңыз, буйрукларымы берҗай эдиң.</verse>
				<verse number="16">Мен Атама ялбарарын, Ол сизе хемише сизиң билен болҗак башга бир Хемаятчы,</verse>
				<verse number="17">ягны Хакыкат Рухуны берер. Дүнйә Оны кабул эдип билмез, себәби дүнйә Оны не гөрйәр, не-де танаяр. Йөне сиз Оны танаярсыңыз, себәби Ол сизиң араңызда яшап, ичиңизде болар.</verse>
				<verse number="18">Мен сизи етим гоймарын, ене яныңыза гайдып гелерин.</verse>
				<verse number="19">Аз салымдан соң дүнйә Мени гөрмез, эмма сиз гөрерсиңиз. Мениң яшаяндыгым үчин, сиз-де яшарсыңыз.</verse>
				<verse number="20">Шол гүн Мениң Атададыгымы, сизиң Мендедигиңизи, Мениң-де сиздедигиме гөз етирерсиңиз.</verse>
				<verse number="21">Мениң буйрукларымы берҗай эдйән киши Мени сөййәндир. Мени сөййәни Атам-да сөер. Мен хем оны сөерин ве Өзүми оңа аян эдерин».</verse>
				<verse number="22">Шонда Искариот дәл-де, бейлеки Юдас Исадан: «Эй, Агам, нәме үчин Сен Өзүңи дүнйә дәл-де, бизе аян этмек ислейәрсиң?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="23">Иса оңа шейле җогап берди: «Ким Мени сөййән болса, сөзүми берҗай эдер. Атам хем оны сөер. Мен Атам билен ол адамың янына барып, онуң билен яшарыс.</verse>
				<verse number="24">Мени сөймейән Мениң сөзүми берҗай эдйән дәлдир. Сизиң бу эшидйән сөзлериңиз Мениңки дәл-де, Мени иберен Атаныңкыдыр.</verse>
				<verse number="25">Мен бу затлары сизе Өзүм яныңыздакам айдярын.</verse>
				<verse number="26">Атаның Мениң адымдан иберҗек Хемаятчысы, ягны Мукаддес Рух сизе әхли зады өвредер. Мениң сизе айдан әхли сөзлерими ядыңыза салар.</verse>
				<verse number="27">Мен сизе рахатлык гоюп барярын, Өз рахатлыгымы сизе берйәрин. Мен муны дүнйәниң берши ялы бермейәрин. Йүрегиңиз гусса батмасын, горкмаң.</verse>
				<verse number="28">Сизе „Мен гидип барярын, эмма яныңыза гайдып гелерин“ диеними эшитдиңиз ахырын. Эгер сиз Мени чындан сөййән болсаңыз, Мениң Атаның янына гидйәндигиме шатланардыңыз. Чүнки Ата Менден бейикдир.</verse>
				<verse number="29">Мен сизе бу затлар амала ашмаздан өң айтдым, амала ашан вагты ынанарсыңыз.</verse>
				<verse number="30">Маңа инди сизиң билен геплешере көп вагт галмады, себәби бу дүнйәниң хөкүмдары шейтан гелйәр. Онуң Мен бабатда хич хили ыгтыяры ёкдур.</verse>
				<verse number="31">Эмма дүнйә Мениң Атаны сөййәндигими, Атаның Өзүме нәме буйран болса, шоны берҗай эдйәндигими билмелидир. Ханы, туруң, бу ерден гиделиң».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="15">
				<verse number="1">Мен хакыкы үзүм агаҗыдырын ве Атам багбандыр.</verse>
				<verse number="2">Ол Мениң миве бермейән хер бир шахамы кесип ташлаяр, миве берйәнини болса тәмиз болар ялы ве көп миве берер ялы тимарлаяр.</verse>
				<verse number="3">Мениң сизе айдан сөзүм аркалы сиз биреййәм тәмизсиңиз.</verse>
				<verse number="4">Менде яшаң, Мен хем сизде яшайын. Үзүм агаҗындан айрылан шаха өз-өзүнден миве берип билмейши ялы, Менден айрылсаңыз, сиз хем миве берип билмерсиңиз.</verse>
				<verse number="5">Мен үзүм агаҗыдырын, сиз шахаларсыңыз. Ким Менде, Менем онда яшасам, ол бол миве берер. Сиз Менден үзңе хич зат эдип билмерсиңиз.</verse>
				<verse number="6">Ким Менде яшамаса, кесилен шаха кимин ташланып, гурар. Гуран шахалары болса йыгнап, ода якарлар.</verse>
				<verse number="7">Менде месген тутуп, сөзлерими йүрегиңизде сакласаңыз, нәме дилесеңиз, сизе берлер.</verse>
				<verse number="8">Сиз көп миве берип, Мениң шәгиртлеримдигиңизи гөркезерсиңиз. Бу аркалы Атам шөхратланар.</verse>
				<verse number="9">Атамың Мени сөйши ялы, Мен-де сизи сөйдүм. Мениң сөйгимде галың.</verse>
				<verse number="10">Мен Атамың буйрукларыны берҗай эдип, Онуң сөйгүсине вепалы болшум ялы, сиз хем буйрукларымы берҗай этсеңиз, Мениң сөйгиме вепалы боларсыңыз.</verse>
				<verse number="11">Мен бу затлары сизе шатлыгыма шәрик болуп, шатлыгыңызың долуп-дашмагы үчин айтдым.</verse>
				<verse number="12">Мениң буйругым шудур: Мен сизи нәхили сөен болсам, сиз хем бири-бириңизи шонуң ялы сөйүң.</verse>
				<verse number="13">Ким җаныны достлары үчин пида этсе, мундан бейик сөйги ёкдур.</verse>
				<verse number="14">Эгер буйрукларымы берҗай этсеңиз, Мениң достларым боларсыңыз.</verse>
				<verse number="15">Мундан бейләк Мен сизе гул диймерин, себәби гул хоҗайынының нәме эдйәнини билйән дәлдир. Мен сизе дост диййәрин, себәби Атамдан эшиден әхли затларымы сизе айтдым.</verse>
				<verse number="16">Сиз Мени дәл-де, Мен сизи сайладым. Мен сизиң гидип, хич солмаян миве бермегиңиз үчин сайлап-сечдим. Шоңа гөрә Мениң адым билен Атадан нәме дилесеңиз, Ол сизе берер.</verse>
				<verse number="17">Мениң сизе буйругым шудур: бири-бириңизи сөйүң.</verse>
				<verse number="18">Дүнйә сизи йигренйән болса, онуң сизден өң Мени йигренендигини билиң.</verse>
				<verse number="19">Дүнйәден болан болсадыңыз, дүнйә сизи өзүниңкилер кимин сөерди. Эмма сиз бу дүнйә дегишли дәлсиңиз. Мен сизи бу дүнйәден сайлап алдым. Ине, шонуң үчин хем, дүнйә сизи йигренйәр.</verse>
				<verse number="20">Мениң сизе: «Хызматкәр хоҗайындан бейик дәлдир» диен сөзүми ядыңыза салың. Олар Мени ызарласалар, онда сизи-де ызарларлар. Мениң сөзүми берҗай этселер, сизиңкини-де берҗай эдерлер.</verse>
				<verse number="21">Олар сизе бу затларың әхлисини Мениң адым үчин эдерлер, себәби олар Мени Иберени танамаярлар.</verse>
				<verse number="22">Мен гелип, олара айтмадык болсадым, олар гүнәкәр болмаздылар. Инди болса билмәндиклерини баханалап билмезлер.</verse>
				<verse number="23">Мени йигренйән Мениң Атамы-да йигренйәндир.</verse>
				<verse number="24">Эгер Мен оларың арасында башга хич кимиң башармадык гудратларыны гөркезмедик болсам, гүнәде айыплы болмаздылар. Инди болса эден гудратларымы гөрселер-де, Мени хем, Атамы хем йигрендилер.</verse>
				<verse number="25">Бу болса Мукаддес Язгыларда: «Мени нәхак ере йигрендилер» дийип язылан сөзлериң берҗай болмагы үчиндир.</verse>
				<verse number="26">Мениң сизе Атамдан иберҗек Хемаятчым, ягны Атамдан чыкан Хакыкат Рухы геленде, Мен хакда шаятлык эдер.</verse>
				<verse number="27">Сиз хем шаятлык эдерсиңиз, себәби башдан-аяк Мениң билен биле болдуңыз.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="16">
				<verse number="1">Мен сизе бу затлары имандан дәнмезлигиңиз үчин айтдым.</verse>
				<verse number="2">Сизи синагогалардан коварлар. Шейле бир дөвүр гелер, сизи өлдүрмек билен хер бир киши Худая хызмат эдйәндирин өйдер.</verse>
				<verse number="3">Олар бу ишлери Атам билен Мени танамаяндыклары үчин эдерлер.</verse>
				<verse number="4">Булары Мен сизе хәзирден айдып гойярын. Вагты геленде, булары сизе айдандыгымы ядыңыза саларсыңыз. Сизе булары илкибашда гүррүң бермедим, себәби Өзүм сизиң билен биледим.</verse>
				<verse number="5">Инди болса Мен Өзүми Иберениң янына гидйәрин. Сизиң хич бириңиз Менден: «Нирә гидйәрсиң?» дийип сорамаярсыңыз.</verse>
				<verse number="6">Муңа дерек бу затлары айданым үчин сизиң йүрегиңиз гайгы-гама батды.</verse>
				<verse number="7">Эмма Мен сизе хакыкаты сөзлейәрин: Мениң гитмегим сизиң үчин бәхбитдир. Мен гитмесем, Хемаятчы сизе гелмез, гитсем велин, Оны сизе иберерин.</verse>
				<verse number="8">Хемаятчы гелен вагты дүнйәниң гүнә, адалат ве хөкүм бабатда нәхакдыгыны субут эдер.</verse>
				<verse number="9">Гүнә барадакы хакыкат шундан ыбарат: адамлар Маңа ынанмаярлар.</verse>
				<verse number="10">Адалат бабатда болса, Мен Атамың янына гидйәрин ве мундан бейләк сиз Мени гөрмерсиңиз.</verse>
				<verse number="11">Хөкүм бабатда айтсам, бу дүнйәниң хөкүмдары шейтан хөкүм эдилендир.</verse>
				<verse number="12">Сизе айтҗак ене көп затларым бар, эмма мундан артыгы аңыңыза сыгмаз.</verse>
				<verse number="13">Эмма Хакыкат Рухы гелен вагты сизи тутуш хакыката алып гидер. Ол Өз-Өзүнден геплемез, нәме эшитсе, шоны гепләр ве гелҗек затлары сизе аян эдер.</verse>
				<verse number="14">Ол Мени шөхратландырар, себәби Менден эшиден затларыны сизе аян эдер.</verse>
				<verse number="15">Атамың әхли затлары Мениңкидир. Шонуң үчин Менден эшиден затларыны сизе аян эдер дийдим.</verse>
				<verse number="16">«Аз вагтдан соң сиз Мени гөрмерсиңиз, эмма көп вагт гечмәнкә, ене Мени гөрерсиңиз».</verse>
				<verse number="17">Шонда Исаның кәбир шәгиртлери бири-бирине: «Онуң: „Аз вагтдан соң Мени гөрмерсиңиз, эмма көп вагт гечмәнкә, ене Мени гөрерсиңиз“, шейле хем: „Мен Атамың янына гидйәрин“ диен сөзлери нәме аңладярка?» дийишдилер.</verse>
				<verse number="18">Олар сөзүни довам эдип: «Аз вагтдан соң Мени гөрмерсиңиз дийдиги нәмекә? Онуң нәме диймекчи болянына биз-ә дүшүнмейәрис» дийдилер.</verse>
				<verse number="19">Иса Өзүне сораг бермек ислейәндиклерини билип, шейле дийди: «Аз вагтдан соң Мени гөрмерсиңиз, эмма көп вагт гечмәнкә, ене Мени гөрерсиңиз диййәним үчин бири-бириңизе сораг берйәрсиңизми?</verse>
				<verse number="20">Сизе догрусыны айдярын, сиз аглап яс тутарсыңыз, дүнйә болса шатланар. Сиз гайга батарсыңыз, йөне гайгыңыз шатлыга өврүлер.</verse>
				<verse number="21">Аял догурҗак вагты агыры чекйәндир, себәби айы-гүни доландыр. Эмма чага догландан соң, ол чаганың дүнйә иненлигиниң шатлыгы билен гайгы-гуссаны унудар.</verse>
				<verse number="22">Сиз хем шейлесиңиз, хәзир гам-гусса чекйәрсиңиз, эмма Мен сизи ене гөрерин, шонда гөвнүңиз галкынар, хич ким сизден шатлыгыңызы алып билмез.</verse>
				<verse number="23">Шол гүн Менден хич зат сорамарсыңыз. Сизе догрусыны айдярын, Мениң адым билен Атадан нәме дилесеңиз, Ол сизе берер.</verse>
				<verse number="24">Шу вагта ченли сиз Мениң адымдан хич зат дилемедиңиз. Диләң, аларсыңыз, шатлыгыңыз долуп-дашар.</verse>
				<verse number="25">Мен бу затлары сизе тымсаллар аркалы айтдым, йөне вагт гелер, Мен тымсаллар билен геплемән, Атам барада ач-ачан гүррүң берерин.</verse>
				<verse number="26">Шол гүн Атамдан Мениң адым билен өзүңиз диләрсиңиз. Мениң сизиң үчин Атамдан дилемегимиң хаҗаты болмаз.</verse>
				<verse number="27">Чүнки Атамың Өзи сизи сөййәр, себәби сиз Мени сөйүп, Мениң Худайдан гелендигиме ынандыңыз.</verse>
				<verse number="28">Мен Атамың янындан гайдып, дүнйә гелдим. Инди болса дүнйәни ташлап, Атамың янына барярын».</verse>
				<verse number="29">Исаның шәгиртлери Оңа: «Ине, инди Сен хич бир тымсалсыз, ачык сөзлейәрсиң.</verse>
				<verse number="30">Сениң әхли затлары билйәндигиңе биз инди дүшүндик. Саңа сораг бермегиң гереги ёк. Инди биз Сениң Худайдан гелендигиңе ынанярыс» дийдилер.</verse>
				<verse number="31">Иса олара: «Инди чындан ынанярсыңызмы?</verse>
				<verse number="32">Ине, вагт гелер, эййәм гелди хем, әхлиңиз өйли-өйүңизе даргашып гидерсиңиз. Мени еке ташлап гидерсиңиз. Эмма Мен еке дәлдирин, себәби Атам Мениң билендир.</verse>
				<verse number="33">Бу затлары сизе Менде рахатлыгыңыз болсун дийип айтдым. Бу дүнйәде гайгы-гуссаңыз болар, йөне мерт болуң. Мен дүнйәни еңдим!» дийди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="17">
				<verse number="1">Бу затлары айдансоң, Иса гөзлерини гөге дикип, шейле дийди: «Эй, Атам, пурсат гелди. Оглуңы шөхратландыр, Оглуң хем Сени шөхратландырсын.</verse>
				<verse number="2">Сен Огла әхли ынсанларың үстүнден ыгтыяр бердиң. Гой, Огул хем Сениң Оңа табшыран әхли ынсанларыңа бакы яшайыш берсин.</verse>
				<verse number="3">Бакы яшайыш болса, Сени, ягны еке-тәк хак Худайы ве Сениң иберен Иса Месих иңи танамакдыр.</verse>
				<verse number="4">Өзүме табшыран ишиңи берҗай этмек билен Мен Сени ер йүзүнде шөхратландырдым.</verse>
				<verse number="5">Эй, Атам, дүнйә ярадылмаздан өңем Мениң Сениң хузурыңда шөхратым барды. Инди шол шөхрат билен Мени ене-де Өз хузурыңда шөхратландыр.</verse>
				<verse number="6">Дүнйәден Өзүме берен адамларыңа Сениң адыңы аян этдим. Олар Сениңкидир ве Сен олары Маңа бердиң, олар Сениң сөзүңи берҗай этдилер.</verse>
				<verse number="7">Инди олар Маңа берен әхли задыңың Сендендигини билйәрлер.</verse>
				<verse number="8">Чүнки Маңа айдан сөзлериңи Мен олара етирдим. Олар сөзлериңи кабул эдип, Мениң, хакыкатдан-да, Сенден гелендигими билдилер. Мени Сениң иберендигиңе иман этдилер.</verse>
				<verse number="9">Олар үчин Саңа ялбарярын. Дүнйә үчин дәл-де, Маңа берен адамларың үчин ялбарярын, чүнки олар Сениңкидир.</verse>
				<verse number="10">Мениң әхли задым Сениңкидир, Сениңки-де Мениңкидир, Мен олар аркалы шөхратландым.</verse>
				<verse number="11">Мен бу дүнйәде мундан артык галмарын, эмма олар энтек дүнйәдедирлер. Мен Сениң яныңа доланып барярын. Эй, Мукаддес Атам, Маңа берен адамларыңы Өз гудратлы гүйҗүң билен гора. Маңа-да шол гүйҗи Сен бердиң. Шонда олар хем Бизиң ялы бир болсунлар.</verse>
				<verse number="12">Мен оларың янындакам, Маңа берен гудратың билен олары горап сакладым. Мукаддес Язгылар берҗай болсун дийип, хеләк эдилмели адамдан башга оларың хич бири йитмеди.</verse>
				<verse number="13">Инди Мен Сениң яныңа барярын. Олар Мениң шатлыгымдан долсун дийип, булары олара хениз бу дүнйәдекәм айдярын.</verse>
				<verse number="14">Мен олара Сениң сөзлериңи етирдим, дүнйә болса олары йигренди. Чүнки Мениң дүнйәден болмайшым ялы, олар-да дүнйәден дәлдирлер.</verse>
				<verse number="15">Олары дүнйәден алмагыңы дәл-де, шейтандан горамагыңы дилейәрин.</verse>
				<verse number="16">Мениң бу дүнйәден болмайшым ялы, олар-да бу дүнйәден дәлдирлер.</verse>
				<verse number="17">Сениң сөзүң хакыкатдыр. Хакыкатың аркалы олары мукаддес эт.</verse>
				<verse number="18">Сениң Мени дүнйә иберишиң ялы, Мен хем олары дүнйә ибердим.</verse>
				<verse number="19">Олар хем Сениң хакыкатың аркалы мукаддес болары ялы, Мен Өзүми Саңа багыш этдим.</verse>
				<verse number="20">Мен диңе олар үчин дәл, эйсем оларың вагзы билен Маңа иман этҗеклер үчин-де дилег эдйәрин.</verse>
				<verse number="21">Оларың хеммеси бир болсун. Ата, Сениң Менде, Мениң-де Сенде болшум ялы, олар хем Бизде болсунлар. Шейлеликде, Мени Сениң иберендигиңе дүнйә иман этсин.</verse>
				<verse number="22">Маңа берен шөхратыңы олара бердим. Бизиң бир болшумыз ялы, олар-да бир болсун.</verse>
				<verse number="23">Мен олардадырын, Сен болса Мендесиң. Мени Сениң иберендигиңи, Мени сөйшүң кимин олары-да сөййәндигиңи дүнйә билер ялы, олар бүтеви бирликде болсунлар.</verse>
				<verse number="24">Эй, Ата, Сениң Маңа берен ынсанларың-да Мениң билен бир ерде болмакларыны ислейәрин. Шейле хем, гой, олар Мениң шөхратымы ве Сениң Маңа берен шөхратыңы гөрсүнлер. Чүнки Сен Мени дүнйә ярадылмаздан өң сөййәрдиң.</verse>
				<verse number="25">Эй, адалатлы Ата, дүнйә Сени танамаяр, эмма Мен Сени танаярын. Бу адамлар хем Мени Сениң иберендигиңи билйәрлер.</verse>
				<verse number="26">Маңа болан сөйгиң оларда-да болсун, Мен хем оларда болайын дийип, Сениң адыңы олара танатдым ве танатмагы довам эдерин».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="18">
				<verse number="1">Бу затлары айдып болансоң, Иса шәгиртлери билен Кидрон дересинден гечип, ол ердәки зейтун багына гирди.</verse>
				<verse number="2">Шәгиртлери билен Иса шол ерде йыгы-йыгыдан душушып дурярды. Шоңа гөрә, Оңа хайынлык эден Юдас хем ол ери билйәрди.</verse>
				<verse number="3">Ол Рим эсгерлериниң бир бөлүми билен бирликде ёлбашчы руханыларың ве фарисейлериң иберен гаравулларыны алып гелди. Оларың эллери чыралы, пануслы ве ок-яраглыды.</verse>
				<verse number="4">Иса Өз башына дүшҗек әхли зады билйәрди. Шонуң үчинем өңе чыкып, олардан: «Кими гөзлейәрсиңиз?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="5">Олар Оңа: «Насыралы Исаны» дийип җогап бердилер. Иса олара: «Шол Мендирин» дийди. Оңа хайынлык эден Юдас-да олар билен дурды.</verse>
				<verse number="6">Иса олара: «Шол Мендирин» диенде, олар ыза чекилип, ере йыкылдылар.</verse>
				<verse number="7">Иса олардан ене: «Кими гөзлейәрсиңиз?» дийип сорады. Олар: «Насыралы Исаны» дийдилер.</verse>
				<verse number="8">Иса олара: «Мен сизе „Шол Мендирин“ дийдим ахырын. Мени гөзлейән болсаңыз, булары гойбериң, гитсинлер» дийди.</verse>
				<verse number="9">Иса муны «Маңа беренлериңден хич бирини йитирмедим» диен сөзлериниң берҗай болмагы үчин айтды.</verse>
				<verse number="10">Шол вагт Симун Петрус гылыҗыны гынындан чыкарды-да, баш руханының хызматкәрини уруп, саг гулагыны кесди. Ол хызматкәриң ады Малхусды.</verse>
				<verse number="11">Иса Петруса: «Гылыҗыңы гынына сал. Атамың Маңа берен хасрат кәсесинден ичмәйинми?» дийди.</verse>
				<verse number="12">Онсоң эсгерлер, оларың харбы серкердеси ве яхуды гаравуллары Исаны тутуп, элини-аягыны даңдылар.</verse>
				<verse number="13">Оны илки Хананың янына алып бардылар. Ханан шол йыл баш руханы сайланан Каяфаның гайынатасыды.</verse>
				<verse number="14">Халк үчин бир адамың өлмеги бәхбитлидир дийип, яхудылара маслахат берен хем Каяфады.</verse>
				<verse number="15">Симун Петрус билен ене бир шәгирт Исаның ызына дүшүп гитдилер. Яңкы шәгирт баш руханы билен өңден таныш болансоң, ол Иса билен биле баш руханының ховлусына гирди.</verse>
				<verse number="16">Йөне Петрус дашарда, гапының агзында дурды. Онсоң баш руханы билен таныш шәгирт дашары чыкды-да, гапыны саклаян аяла бир затлар айдып, Петрусы ичери салды.</verse>
				<verse number="17">Гапыны саклаян аял Петруса: «Сенем бу Адамың шәгиртлеринден-ә дәлсиң?» дийип сорады. Ол: «Ёк» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="18">Хованың совук боланы үчин хызматкәрлер ве гаравуллар от якып, чоюнып дурдулар. Петрус хем оларың янында йылнып дурды.</verse>
				<verse number="19">Баш руханы Исадан Онуң шәгиртлери ве таглыматы барада сораярды.</verse>
				<verse number="20">Иса оңа җогап берип: «Мен дүнйә әхли зады ач-ачан айтдым. Әхли яхудыларың йыгнанян синагогаларында ве ыбадатханада хемише өвретдим, гизлинликде хич зат айтмадым.</verse>
				<verse number="21">Нәме үчин Менден сораярсың? Нәме айданымы эшиденлерден сора. Олар Мениң нәме диеними билйәндирлер» дийди.</verse>
				<verse number="22">Бу затлары айдып болансоң, шол ерде дуран гаравулларың бири Исаның дулугына бир шапбат чалып: «Баш рухана шейле җогап берйәрсиңми?» дийди.</verse>
				<verse number="23">Иса оңа: «Мен нәдогры айдан болсам, мунуң нәдогрудыгыны субут эт. Эгер догры айдан болсам, онда нәме үчин Мени урярсың?» дийди.</verse>
				<verse number="24">Онсоң Ханан Исаның элини даңдырып, Оны баш руханы Каяфаның янына иберди.</verse>
				<verse number="25">Симун Петрус ол ерде ода чоюнып дурды. Ондан: «Сенем Онуң шәгиртлеринден-ә дәлсиң?» дийип сорадылар. Эмма ол: «Ёк» дийип инкәр этди.</verse>
				<verse number="26">Ол ерде баш руханының хызматкәрлеринден бири Петрусың гулагыны кесен адамың гарындашыды. Ол хызматкәр: «Мен сени багда Онуң билен биле гөрмедимми нәме?» дийди.</verse>
				<verse number="27">Петрус ене инкәр этди, эдил шол вагт хораз гыгырды.</verse>
				<verse number="28">Онсоң яхудылар Исаны Каяфаның янындан Рим хәкиминиң җайына алып бардылар. Шол вагт даң атыпды. Песах нахарындан ийип билер ялы ве дини дәп-дессурлары бозмазлык үчин яхудылар хәкимиң җайына гирмедилер.</verse>
				<verse number="29">Шейлеликде, Пилатың өзи оларың янына гелип: «Бу Адамы нәмеде айыплаярсыңыз?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="30">Олар: «Бу Адам җенаятчы болмадык болса, Оны тутуп, сениң яныңа гетирмездик» дийип җогап бердилер.</verse>
				<verse number="31">Пилат олара: «Бейле болса, Оны әкидиң-де, өз кануныңыз боюнча хөкүм чыкарыбериң» дийди. Яхудылар Пилата: «Бизиң кимдир бирини өлүме хөкүм этмәге хакымыз ёк» дийдилер.</verse>
				<verse number="32">Бу Исаның Өзүниң нәхили өлүм билен өлҗекдиги барада өңден айдан сөзлериниң берҗай болмагы үчинди.</verse>
				<verse number="33">Онсоң Пилат ене өз җайына гирди-де, Исаны чагырып, Ондан: «Сен яхудыларың Патышасымы?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="34">Иса ондан: «Муны өзүңден айдярсыңмы я-да Мен хакда саңа башгалар айтдымы?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="35">Пилат Иса: «Эйсем мен яхудымы нәме? Сени маңа Өз халкың билен ёлбашчы руханылар тутуп гетирдилер. Сен нәме иш этдиң?» дийди.</verse>
				<verse number="36">Иса оңа: «Мениң Патышалыгым бу дүнйәден дәл. Эгер Мениң Патышалыгым бу дүнйәден болсады, онда хызматкәрлерим Мени яхудыларың элине бердирмеҗек болуп гөрешердилер. Эмма Мениң Патышалыгым башга ердендир» дийди.</verse>
				<verse number="37">Пилат Оңа: «Диймек, Сен Патыша-да?» дийди. Иса оңа: «Патышадыгымы өзүң айдып дурсуң. Мен хакыката шаятлык этмек үчин догулдым, шонуң үчин хем дүнйә гелдим. Хакыкатың тарапдары болан хер бир адам Маңа гулак асар» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="38">Пилат Ондан: «Хакыкат нәме?» дийип сорады. Муны диенден соң, ол ене яхудыларың янына чыкып, олара: «Мен Ондан хич бир язык тапмадым.</verse>
				<verse number="39">Эмма сизиң бир адатыңыз бар, шол адат боюнча хер йыл Песах байрамында мен бир адамы туссаглыкдан бошадярдым. Инди сизиң үчин яхудыларың Патышасыны бошатмагымы ислейәрсиңизми?» дийди.</verse>
				<verse number="40">Шонда олар: «Оны дәл, бизе Бараббасы бошат!» дийип гыгырышдылар. Бараббас болса бир гозгалаңчыды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="19">
				<verse number="1">Соңра Пилат Исаны тутуп гамчылатды.</verse>
				<verse number="2">Эсгерлер тикенден тәч өрүп, Онуң башына гейдирдилер, эгнине гырмызы дон япдылар.</verse>
				<verse number="3">Янына барып: «Яшасын яхудыларың Патышасы!» дийшип, Онуң дулугына шарпык чалдылар.</verse>
				<verse number="4">Пилат ене дашары чыкып, яхудылара: «Ине, Оны сизиң өңүңизе гетирйәрин. Ондан хич бир айып тапмандыгымы билип гоюң» дийди.</verse>
				<verse number="5">Шол вагт башы тикенден тәчли, эгни гырмызы донлы Иса дашары чыкды. Пилат олара: «Ине, ол Адам!» дийди.</verse>
				<verse number="6">Ёлбашчы руханылар билен баштутанлар Исаны гөрүп: «Оны хача чүйле, хача чүйле!» дийип гыгырышдылар. Пилат олара: «Оны әкидип, өзүңиз хача чүйләң. Мен-ә Ондан хич бир язык тапмадым» дийди.</verse>
				<verse number="7">Яхудыларың баштутанлары: «Бизиң бир канунымыз бар, шол канун боюнча Ол өлмели, себәби Ол Өзүни Худайың Оглы дийип атландыряр» дийдилер.</verse>
				<verse number="8">Бу сөзлери эшидип, Пилат өрән горкды.</verse>
				<verse number="9">Ол тәзеден өзүниң хәкимлик җайына гирип, Исадан: «Сен нирели?» дийип сорады. Эмма Иса оңа җогап бермеди.</verse>
				<verse number="10">Пилат Оңа: «Сен мениң билен геплешмекден йүз өвүрйәңми? Сени бошатмага-да, хача чүйлемәге-де мениң ыгтыярымың бардыгыны билеңокмы?» дийди.</verse>
				<verse number="11">Иса оңа: «Эгер саңа ёкардан берилмедик болсады, Мениң үстүмден хич хили ыгтыярың болмазды. Шонуң үчин хем, Мени тутуп, сениң элиңе берениң гүнәси хас-да агырдыр» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="12">Шундан соң Пилат Исаны бошатмага сынанышды. Эмма яхудыларың баштутанлары гыгырышып: «Оны бошатсаң, сен императорың досты дәлсиң. Ким-де ким өзүни патыша сайса, ол императора гаршыдыр» дийдилер.</verse>
				<verse number="13">Пилат бу сөзлери эшидип, Исаны дашары алып чыкды ве Даш секи дийилйән ерде хөкүм күрсүсинде отурды. Бу ериң арамейче ады Габбатады.</verse>
				<verse number="14">Песах байрамына тайярлык гүнүди. Гүнортана голай Пилат яхудылара йүзленип: «Ине, сизиң Патышаңыз!» дийди.</verse>
				<verse number="15">Олар: «Гүм эт Оны! Ёк эт! Оны хача чүйле!» дийип гыгырышдылар. Пилат олардан: «Патышаңызы хача чүйләйинми?» дийип сорады. Ёлбашчы руханылар: «Бизиң императордан башга патышамыз ёкдур» дийип җогап бердилер.</verse>
				<verse number="16">Ахыры Пилат Исаны хача чүйлемек үчин, Оны эсгерлериң элине табшырды.</verse>
				<verse number="17">Эсгерлер Исаны алып гитдилер. Иса хачыны Өзи гөтерип, Келлечанак дийилйән ере гелди. Бу ериң арамейче ады Голготады.</verse>
				<verse number="18">Ол ерде Исаны ве Онуң билен биле ене ики адамы хача чүйледилер: оларың бири – Онуң саг тарапында, бейлекиси чеп тарапындады, Иса болса ортадады.</verse>
				<verse number="19">Пилат бир тагтаның йүзүне язгы яздырып, оны хачың ёкарсындан асдырды. Тагтада: «ЯХУДЫЛАРЫҢ ПАТЫШАСЫ НАСЫРАЛЫ ИСА» дийлип языланды.</verse>
				<verse number="20">Исаның хача чүйленен ериниң шәхере голайдыгы үчин, язгыны көп яхудылар окадылар. Ол еврейче, грекче ве латынча язылыпды.</verse>
				<verse number="21">Яхудыларың ёлбашчы руханылары Пилата: «Муны „Яхудыларың Патышасы“ дийип язма-да, „Өзүни Мен яхудыларың Патышасы дийип атландырды“ дийип яз» дийдилер.</verse>
				<verse number="22">Пилат олара: «Эййәм язҗагымы яздым» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="23">Исаны хача чүйлән эсгерлер Онуң эгин-эшигини алдылар. Онуң гейимлерини дөрт бөлеге бөлүп, хер эсгере бир пай бердилер. Ички көйнегини хем алдылар. Ички көйнек тикилги дәл-де, бойдан-баша тутуш докалгыды.</verse>
				<verse number="24">Эсгерлер бири-бирине: «Гелиң, муны йыртмалың, муңа биҗе аталың, кимиң биҗеси чыкса, шол алар» дийдилер. Бу Мукаддес Язгылардакы: «Өзара пайлашярлар гейимлерими, эгинбашым үчин биҗе атярлар» диен сөзлериң берҗай болмагы үчин шейле болды. Эсгерлер шейле хем этдилер.</verse>
				<verse number="25">Исаның хачының янында Онуң эҗеси, дайзасы, Клопасың аялы Меръем ве магдалалы Меръем дагы дурды.</verse>
				<verse number="26">Иса эҗесини ве онуң янында дуран сөйгүли шәгирдини гөрүп, эҗесине: «Эй, зенан, бу сениң оглуңдыр» дийди.</verse>
				<verse number="27">Онсоң шәгирде гарап: «Бу-да сениң эҗеңдир» дийди. Шондан соң яңкы шәгирт оны өз өйүне алды.</verse>
				<verse number="28">Онсоң Иса әхли задың тамам болуп баряныны билип, Мукаддес Язгыларың берҗай болмагы үчин, «Сувсадым» дийди.</verse>
				<verse number="29">Эсгерлер сиркеден долы күйзә бир эсгини батырып, кәкилик отуның балдагына даңдылар-да, ичирҗек болуп, оны Исаның агзына етирдилер.</verse>
				<verse number="30">Иса сиркеден дадып: «Хеммеси берҗай болды!» дийди ве башыны эгип җан берди.</verse>
				<verse number="31">Шол гүн Тайярлык гүнүди, эртеси болса эсасы гүн – Сабат гүнүди. Шол себәпден Сабат гүни җесетлер хачда галмаз ялы, яхудыларың баштутанлары Пилатдан хача чүйлененлериң инҗиклерини дөвүп, җесетлери ашак дүшүртмеги хайыш этдилер.</verse>
				<verse number="32">Шонуң үчин хем, эсгерлер барып, илки билен Исаның гапдалында хача чүйленен биринҗи адамың, соңра икинҗи адамың инҗиклерини дөвдүлер.</verse>
				<verse number="33">Эмма Исаның янына геленлеринде, Онуң эййәм өлендигини гөрүп, инҗиклерини дөвмедилер.</verse>
				<verse number="34">Муңа гарамаздан, эсгерлериң бири найза билен Онуң бөврүни дилди, шобада ондан ган билен сув чогдурылды.</verse>
				<verse number="35">Муны гөрен адам шаят болды, онуң шаятлыгы хакдыр. Ол сизиң иман этмегиңиз үчин, өзүниң догры сөзлейәндигини билйәндир.</verse>
				<verse number="36">Бу иш «Онуң екеҗе сүңки хем дөвүлмез» диен Мукаддес Язгыларың берҗай болмагы үчин болды.</verse>
				<verse number="37">Мукаддес Язгыларың башга бир еринде болса: «Олар өзлериниң дешим-дешим эденине середерлер» дийилйәр.</verse>
				<verse number="38">Онсоң Исаның шәгирди болан, йөне яхудылардан горкуп, муны яшырып йөрен ариматиялы Юсуп Онуң җеседини хачдан дүшүрип алмага Пилатдан ругсат сорады. Пилат оңа ругсат берди. Ол барып, Исаның җеседини хачдан дүшүрип алды.</verse>
				<verse number="39">Озал гиҗәниң ичинде Исаның янына баран Никодим хем Юсуп билен биледи. Никодим җеми аграмы ики пут болан гарышык мүр билен алоэ алып гелди.</verse>
				<verse number="40">Ол икиси Исаның җеседини гетирип, яхудыларың җайлама адаты боюнча Оны якымлы ыслы яг сепилен кепене доладылар.</verse>
				<verse number="41">Исаның хача чүйленен еринде бир баг барды. Ол багда хениз хич ким җайланмадык бир тәзе мазар барды.</verse>
				<verse number="42">Шол гүн яхудыларың Сабат гүнүне тайярлык гүнүди. Шонуң үчин мазар голай болансоң, Исаның җеседини шол мазарда гойдулар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="20">
				<verse number="1">Хепдәниң биринҗи гүни, энтек алагараңкыка, магдалалы Меръем ирден мазара барды. Гөрсе, мазарың агзындан даш айрылыпдыр.</verse>
				<verse number="2">Шонда ол Симун Петрус билен Исаның сөйгүли шәгирдиниң янына ылгап барып, олара: «Агамызы мазардан чыкарып әкидипдирлер. Оны ниреде гояндыкларыны билмейәрис» дийди.</verse>
				<verse number="3">Петрус билен бейлеки шәгирт дессине мазара тарап ёла дүшдүлер.</verse>
				<verse number="4">Оларың икиси-де ылгаярды, йөне бейлеки шәгирт Петрусдан чалт ылгап, мазара ондан өң барды.</verse>
				<verse number="5">Ол эглип середенде, мазарың ичинде кепениң ятандыгыны гөрди, йөне ичерик гирмеди.</verse>
				<verse number="6">Шол вагт онуң ызындан Симун Петрус хем гелди. Ол мазара гирип, ерде ятан кепени ве Исаның башына оралан яглыгы гөрди. Эмма яглык кепен билен бир ерде болман, айры бир ерде чөзүлги ятырды.</verse>
				<verse number="7"></verse>
				<verse number="8">Соңра ол ере биринҗи болуп баран шәгирт хем мазарың ичине гирди. Муны гөрүп, ол Исаның дирелендигине ынанды.</verse>
				<verse number="9">Шол пурсада ченли олар Мукаддес Язгыларда Исаның дирелҗекдиги барада айдылан сөзлере хенизем дүшүнмәндилер.</verse>
				<verse number="10">Бу вакалардан соң шәгиртлер ене өйли-өйүне гайтдылар.</verse>
				<verse number="11">Меръем болса мазарың агзында дуруп аглаярды. Ол гөзяш эдип дурка, мазарың ичине эглип середенде,</verse>
				<verse number="12">ак эшикли ики саны перишдә гөзи дүшди. Оларың бири Исаның җесединиң ятан ериниң башуҗунда, бейлекиси-де аягуҗунда отырды.</verse>
				<verse number="13">Олар ондан: «Эй, зенан, нәме үчин аглаярсың?» дийип сорадылар. Меръем олара: «Агамы мазардан чыкарып алып гидипдирлер. Оны ниреде гояндыкларыны билмейәрин» дийди.</verse>
				<verse number="14">Шейле дийип, аркасына өврүленде, ол ерде Исаның дурандыгыны гөрди, йөне Оны танамады.</verse>
				<verse number="15">Иса оңа: «Эй, зенан, нәме үчин аглаярсың? Кими гөзлейәрсиң?» дийди. Меръем Оңа багбандыр өйдүп: «Эй, ага, Оны мазардан сен әкиден болсаң, ниреде гояныңы маңа айт, мен Оны алып гидейин» дийди.</verse>
				<verse number="16">Иса оңа: «Меръем!» дийди. Ол хем Оңа тарап гаңрылып середип: «Раббуни!» дийди. (Бу арамейче «Мугаллымым» диймекдир.)</verse>
				<verse number="17">Иса оңа: «Маңа голайлашма, себәби Мен энтек Атамың янына чыкамок. Сен доганларымың янына гидип, олара Мениң гөге, Атамың – Худайымың янына барянымы айт. Ол сизиң-де Атаңыздыр ве Худайыңыздыр» дийди.</verse>
				<verse number="18">Магдалалы Меръем шәгиртлериң янына гитди. Олара: «Ребби гөрдүм!» дийип, Реббиң өзүне айданларыны шәгиртлере хабар берди.</verse>
				<verse number="19">Хепдәниң шол илкинҗи гүни агшамара Исаның шәгиртлери үйшүп, яхудылардан горкуларына гапылары гулплап отырдылар. Бирденкә Иса оларың арасында пейда болуп: «Сизе рахатлык болсун!» дийди.</verse>
				<verse number="20">Муны айдып, олара Өз эллерини, бөврүни гөркезди. Шәгиртлери Ребби гөрүп шатландылар.</verse>
				<verse number="21">Иса олара ене-де: «Сизе рахатлык болсун! Атамың Мени ибериши ялы, Мен хем сизи иберйәрин» дийди.</verse>
				<verse number="22">Шейле дийип, оларың үстүне үфләп гойберди-де: «Мукаддес Рухы кабул эдиң.</verse>
				<verse number="23">Сиз кимиң гүнәсини багышласаңыз, шол багышланар, кимиң гүнәсини багышламасаңыз, шол багышланмаз» дийди.</verse>
				<verse number="24">Иса гелен махалы Онкилериң бири, Экиз лакамлы Томас диен шәгирт оларың янында дәлди.</verse>
				<verse number="25">Бейлеки шәгиртлер оңа: «Реб Исаны гөрдүк!» дийдилер. Эмма Томас олара: «Мен Онуң эллеринде чүйлериң ызыны гөрүп, шол ызлара бармакларымы дегирмесем, бөврүни элләп гөрмесем, асла ынанмарын» дийди.</verse>
				<verse number="26">Секиз гүнден соң, шәгиртлер ене өйде үйшүп отырдылар. Бу гезек Томас хем оларың арасындады. Гапылар гулплы болса-да, Иса өе гирип, оларың арасында дурды. Ол: «Сизе рахатлык болсун!» дийди.</verse>
				<verse number="27">Онсоң Иса Томасың янына барып, оңа: «Бармагыңы бу ере дегир, эллериме серет! Элиңи узат-да, бөврүме дегир. Шүбхеленмәңи бес эт, иманлы бол» дийди.</verse>
				<verse number="28">Томас Оңа: «Сен мениң Реббимсиң! Мениң Худайымсың!» дийди.</verse>
				<verse number="29">Иса оңа: «Сен Мени гөрениң үчин иман этдиң. Гөрмән иман эденлер нәхили багтлы!» дийди.</verse>
				<verse number="30">Иса шәгиртлериниң янында бу китапда язылмадык башга-да көп гудратлы аламатлар гөркезди.</verse>
				<verse number="31">Йөне булар сизиң Исаның Худайың Оглы Месих дигине иман этмегиңиз үчин ве иман эдип, Онуң ады билен яшайша говушмагыңыз үчин язылды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="21">
				<verse number="1">Бу вакалардан соң, Иса Тиберия көлүниң кенарында ене шәгиртлерине гөрүнди. Бу шейле болды:</verse>
				<verse number="2">Симун Петрус, Экиз лакамлы Томас, Җелиләниң Кана шәхеринден болан Натанаел, Зебедейиң огуллары ве Исаның шәгиртлеринден ене икиси бир ере үйшүпдилер.</verse>
				<verse number="3">Симун Петрус олара: «Мен балык тутмага гидйәрин» дийди. Олар-да: «Биз хем сениң билен гитҗек» дийдилер-де, гайыга мүнүп гитдилер, йөне шол гиҗе хич зат тутуп билмедилер.</verse>
				<verse number="4">Гүн доганда, Иса кенарда дурды, йөне шәгиртлери Онуң Исадыгыны билмедилер.</verse>
				<verse number="5">Иса олардан: «Эй, достлар, иймәге задыңыз бармы?» дийип сорады. Олар: «Ёк» дийип җогап бердилер.</verse>
				<verse number="6">Иса олара: «Торуңызы гайыгың саг тарапына ташлаң, тутарсыңыз» дийди. Олар торы саг тарапа ташладылар велин, шейле бир көп балык тутдулар, хатда балыгың көплүгинден яңа торы чекип чыкарыбам билмедилер.</verse>
				<verse number="7">Шонда Исаның сөйгүли шәгирди Петруса йүзленип: «Бу Реб Исадыр!» дийди. Симун Петрус Онуң Ребдигини эшиден бадына эгниндәки көйнегиниң этегини гушагына гысдырып, өзүни көле оклады.</verse>
				<verse number="8">Бейлеки шәгиртлер болса балыкдан долы торы чекип, гайык билен йүзүп гелдилер. Олар кенардан узак дәлдилер, онуң ики йүз әдим чемеси голайындадылар.</verse>
				<verse number="9">Олар гуры ере чыканларында, чөрек ве көзүң үстүнде бишип дуран балык гөрдүлер.</verse>
				<verse number="10">Иса олара: «Инди тутан балыкларыңыздан гетириң» дийди.</verse>
				<verse number="11">Симун Петрус гайыга мүнүп, ичинде йүз элли үч саны уллакан балыкдан долы торы кенара чыкарды. Балык шейле көп болса-да, тор йыртылманды.</verse>
				<verse number="12">Иса олара: «Ханы, гелиң, эртирлик эдиниң» дийди. Ондан: «Сен ким?» дийип сорамага шәгиртлериң хич бири милт эдип билмеди. Олар Онуң Ребдигини билйәрдилер.</verse>
				<verse number="13">Иса оларың янына гелди-де, чөреги алып, олара берди, балыгы хем шейле этди.</verse>
				<verse number="14">Бу Исаның диреленден соң, шәгиртлерине үчүнҗи гезек гөрнүшиди.</verse>
				<verse number="15">Олар нахар эдинип боланларындан соң, Иса Симун Петрусдан: «Эй, Ёханнаның оглы Симун, сен Мени булардан артык сөййәрсиңми?» дийип сорады. Симун Оңа: «Хава, я Реб, Сени сөййәндигими Өзүң билйәнсиң» дийди. Иса оңа: «Гузуларымы отлат» дийди.</verse>
				<verse number="16">Иса икинҗи гезек ондан ене: «Эй, Ёханнаның оглы Симун, сен, хакыкатдан хем, Мени сөййәрсиңми?» дийип сорады. Ол хем Иса: «Хава, я Реб, Сени сөййәндигими Өзүң билйәнсиң» дийип җогап берди. Иса оңа: «Гоюнларымы бак» дийди.</verse>
				<verse number="17">Иса ене-де ондан: «Эй, Ёханнаның оглы Симун, Мени сөййәрсиңми?» дийип, үчүнҗи гезек сорады. Исаның «Мени сөййәрсиңми?» дийип үчүнҗи гезек сораны үчин, Петрус гусса батды. Ол Иса: «Я Реб, Сен әхли зады билйәнсиң, Сени сөййәними-де билйәнсиң» дийди. Иса оңа: «Гоюнларымы отлат.</verse>
				<verse number="18">Мен саңа догрусыны айдярын, яшкаң өзүң билиңи гушап, ислән ериңе гидйәрдиң. Гарраныңда велин, эллериңи узадып дурарсың, сени башга бири гушандырып, ислемейән ериңе алып гидер» дийди.</verse>
				<verse number="19">Иса булары Петрусың нәхили өлүм билен өлүп, Худайы шөхратландырҗакдыгыны билдирмек үчин айтды. Муны айдандан соңра оңа: «Мениң ызыма дүш» дийди.</verse>
				<verse number="20">Петрус ызына середенде, Исаның сөйгүли шәгирдиниң хем өз ызларына дүшүп гелйәнини гөрди. Бу шәгирт агшамлык нахары вагтында Иса япланып, Ондан: «Агам, Саңа хайынлык этҗек адам ким?» дийип соран шәгиртди.</verse>
				<verse number="21">Петрус оны гөрүп, Исадан: «Я Реб, онуң ыкбалы нәхили болар?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="22">Иса оңа: «Өзүм доланып гелйәнчәм, онуң дири галмагыны ислейән болсам, саңа нәме? Сен Мениң ызыма дүш» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="23">Шу себәпден иманлы доганларың арасында бу шәгирт өлмез диен гүррүң яйрады. Эмма Иса онуң өлмеҗекдиги барада айтманды, Ол Петруса диңе: «Өзүм доланып гелйәнчәм, онуң дири галмагыны ислейән болсам, саңа нәме?» дийипди.</verse>
				<verse number="24">Бу затлара шаят болуп, шулары язан шол шәгиртдир. Биз онуң шаятлыгының хакыкатдыгыны билйәрис.</verse>
				<verse number="25">Иса башга-да көп ишлер этди. Булар бирин-бирин язылан болса, онда ол китаплар, мениң пикиримче, тутуш әлеме-де сыгмазды.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="44">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Эй, Теофил! Мен биринҗи китабымда Исаның тә гөге гөтерилен гүнүне ченли башдан-аяк битирен ве өвреден әхли ишлери барада яздым.</verse>
				<verse number="2">Ол гөге гөтерилмезден өң, Мукаддес Рух аркалы Өз сайлан ресулларына буйруклар берди.</verse>
				<verse number="3">Иса эҗир чекип өленден соң, энчеме ынандырыҗы делиллер аркалы ресуллара дирелендигини аян этди. Ол кырк гүнүң довамында олара гөрнүп, Худайың Шалыгы барада гүррүң берди.</verse>
				<verse number="4">Гүнлериң биринде Иса олар билен сачагың башында отырка, шейле буйрук берди: «Иерусалимден гитмәң, Мениң овал айдышым ялы, Атамың вада берен пешгешине гарашың.</verse>
				<verse number="5">Яхя сизи сува чүмдүрипди, эмма ене бирнәче гүнден сиз Мукаддес Руха чүмдүрилерсиңиз».</verse>
				<verse number="6">Ресуллар бир ере үйшенлеринде, Исадан: «Я Реб! Эйсем Ысрайыл шалыгыны дикелтмәге вагт болмадымы нәме?» дийип сорадылар.</verse>
				<verse number="7">Иса олара: «Атамың Өз ыгтыяры аркалы кесгитлән вагтыны я мөхлетини билмек сизиң ишиңиз дәл.</verse>
				<verse number="8">Эмма сизиң үстүңизе Мукаддес Рух иненде, гүйч-гудратдан доларсыңыз. Иерусалимде, тутуш Яхудыяда ве Самарияда, ер йүзүниң дөрт күнҗегинде сиз Мениң шаятларым боларсыңыз» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="9">Иса булары айдандан соңра, ресуллар середип дурка, бир булутда ёкары гөтерилди.</verse>
				<verse number="10">Мундан соң ресуллар Оны гөрмеселер-де, хенизем гөзлерини гөге дикип дурдулар. Бирденкә ак эшикли ики адам оларың алнында пейда болуп:</verse>
				<verse number="11">«Эй, җелилелилер! Нәме үчин гөге середип дурсуңыз? Исаның гөге гөтериленини гөзүңиз билен гөрдүңиз ахыры. Ол гөге нәхили гөтерилен болса, хут шонуң ялы хем гайдып гелер» дийдилер.</verse>
				<verse number="12">Мундан соңра ресуллар Зейтун дагындан Иерусалиме гайдып гелдилер. Бу даг Иерусалиме якын болуп, бир Сабат гүнлүк ёлды.</verse>
				<verse number="13">Шәхере гиренлеринден соң, олар өз болян өйлериниң ёкаркы гатындакы отагына чыкдылар. Петрус, Ёханна, Якуп, Андрыс, Филип, Томас, Бартоломей, Матта, Алфейиң оглы Якуп, Ватанчы Симун ве Якубың оглы Юдас дагы хем шол ердедилер.</verse>
				<verse number="14">Оларың хеммеси бир ере үйшүп, ызыны үзмән дога-дилег эдйәрдилер. Оларың арасында Исаның эҗеси Меръем, шейле-де кәбир аяллар ве Исаның инилери хем барды.</verse>
				<verse number="15">Бир гүн Петрус йыгнанышан йүз йигримә голай доганларың ортасында дуруп, шейле дийди:</verse>
				<verse number="16">«Эй, доганлар! Исаны тутмага геленлере ёлбашчылык эден Юдас хакда Мукаддес Рух Давут аркалы овал-башдан пыгамберлик эдипди. Мукаддес Язгылардакы шол сөзлер амала ашмалыды.</verse>
				<verse number="17">Юдас бизиң биримиз хасапланярды, ол хем бу хызматдан өз пайыны алыпды».</verse>
				<verse number="18">(Юдас хайынлык эдип газанан пулуна бир экин мейданыны сатын алыпды. Соңра шол ерде башашак йыкылды ве гарны ярылып, әхли ичгошы чогуп чыкды.</verse>
				<verse number="19">Бу вака бүтин Иерусалим илатына мәлим болды ве адамлар ол ери өз диллеринде «Хакелдама», ягны «Ган мейданы» дийип атландырдылар.)</verse>
				<verse number="20">Соңра Петрус сөзүни довам эдип, шейле дийди: «Зебурда: „Гой, онуң өйи чоларып галсын, ол ерде хич ким месген тутмасын“, шейле хем: „Башга бири онуң орнуны алсын“ дийлип язылан.</verse>
				<verse number="21">Шонуң үчин хем, Юданың орнуна башга бирини сайламагымыз герек. Бу адам Реббимиз Исаның Яхя тарапындан сува чүмдүрилип, тә гөге гөтерилен вагтына ченли хемише бизиң арамызда биле болан адамларың бири болмалы. Ол хем бизиң ялы Исаның дирелендигине шаятлык этсин».</verse>
				<verse number="22"></verse>
				<verse number="23">Шейлеликде, ики адамы өңе чыкардылар. Оларың бири Барсап лакамлы Юсуп (оңа Юстус хем диййәрдилер), бейлекиси болса Маттийди.</verse>
				<verse number="24">Онсоң Худая дога-дилег эдип: «Я Реб! Сен хеммәниң йүрегини билйәрсиң. Ине, шу икисинден хайсы бирини ресуллыга сайлан болсаң, бизе гөркез,</verse>
				<verse number="25">себәби Юдас этмели хызматыны ташлап, өзүне дегишли ере гитди» дийдилер.</verse>
				<verse number="26">Онсоң бу икиси үчин биҗе атдылар. Маттиниң биҗеси чыкды. Шейлеликде, Маттий он бир ресула гошулды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Эллинҗи гүн байрамы гүни әхли иманлылар бир ере йыгнанышып отырдылар.</verse>
				<verse number="2">Бирденкә асмандан гүйчли шемалың сесине меңзеш шуввулды пейда болуп, оларың отуран өйүниң ичини долдурды.</verse>
				<verse number="3">Олар учгуна меңзеш бир затларың пытрап, өз үстлерине инендигини гөрдүлер.</verse>
				<verse number="4">Оларың хеммеси Мукаддес Рухдан долдулар ве Мукаддес Рухуң берен укыбына гөрә, башга диллерде гепләп башладылар.</verse>
				<verse number="5">Шол дөвүрде Иерусалимде дүнйәниң әхли юртларындан гелен худайхон яхудылар яшаярдылар.</verse>
				<verse number="6">Бу галмагаллы сесе улы мәхелле йыгнанды. Олар өз эне диллериндәки гүррүңлери эшидип, алҗырадылар.</verse>
				<verse number="7">Хеммелер хайран галдылар ве геңиргенишип, бири-бирлерине шейле дийдилер: «Середиң, бу геплейәнлериң хеммеси җелилели дәлми нәме?</verse>
				<verse number="8">Онда нәдип бизиң хер биримиз өз эне дилимиздәки сөзлери эшидйәрис?</verse>
				<verse number="9">Арамызда Парфиядан, Мадайдан, Эйламдан, Месопотамиядан, Яхудыядан, Каппадокиядан, Понтусдан ве Азиядан геленлер бар.</verse>
				<verse number="10">Фрикиядан, Памфилиядан, Мүсүрден, Киринейиң голайындакы Ливиядан геленлер хем бар. Шейле-де Римден гелен яхудылар ве яхуды динини кабул эденлер бар.</verse>
				<verse number="11">Кәбиримиз Крит адасындан ве Арабыстандан гелдик. Муңа гарамаздан, Худайың бейик ишлери барада оларың бизиң эне дилимизде геплейәндигини эшидйәрис».</verse>
				<verse number="12">Олар хайран галдылар ве алҗырашып: «Бу нәме болдугыка?» дийишдилер.</verse>
				<verse number="13">Кәбирлери болса олары масгаралап: «Олар шерапдан серхош болупдырлар» дийдилер.</verse>
				<verse number="14">Шонда Петрус Онбирлер билен биле еринден туруп, батлы сес билен шейле дийди: «Эй, яхуды доганлар ве Иерусалим илаты! Мунуң манысыны сизе дүшүндирейин, мениң сөзлериме гулак асың.</verse>
				<verse number="15">Булар сизиң пикир эдишиңиз ялы, серхош дәл. Сагат яңы ирден докуз ахыры.</verse>
				<verse number="16">Ёк, бу гөрйәнлериңиз Ёвел пыгамбер тарапындан айдыландыр:</verse>
				<verse number="17">„Худай шейле диййәр: Ахыркы гүнлерде шейле болар, Мен әхли ынсанларың үстүне Өз Рухумы дөкерин. Пыгамберлик эдер огулдыр гызларыңыз, аянлык аларлар йигитлериңиз, дүйшлер гөрер гаррыларыңыз.</verse>
				<verse number="18">Шол гүнлерде Мен хатда гуллардыр гырнакларың үстүне, Өз Рухумы дөкерин. Олар-да пыгамберлик эдерлер.</verse>
				<verse number="19">Мен ёкарда, асманда мугҗызалар, ашакда, ерде аламатлар: ган, от хем-де түссе сүтүнлерини гөркезерин.</verse>
				<verse number="20">Реббиң бейик ве газаплы гүни гелмезден озал, Гүн түмлүге, Ай хем гана дөнер.</verse>
				<verse number="21">Шонда Ребби чагыран хер бир ынсан халас болар“.</verse>
				<verse number="22">Эй, ысрайыл халкы! Бу сөзлере гулак асың: өз билшиңиз ялы, Худай насыралы Иса аркалы араңызда гудратлар, мугҗызалар ве аламатлар гөркезди. Мунуң билен Ол Исаның ыгтыярлыгыны тассыклады.</verse>
				<verse number="23">Худай Өз тутан максадына гөрә, Исаны сизиң элиңизе бермеги өңден карар эдипди. Сиз Оны кесекилериң эли билен тутдуңыз ве хача чүйләп өлдүрдиңиз.</verse>
				<verse number="24">Эмма Худай Оны дирелдип, өлүм җебринден халас этди. Онуң өлүм пенҗесинде галмагы мүмкин дәлди.</verse>
				<verse number="25">Давут Ол хакда шейле дийипди: „Реб элмыдама гөзлеримиң өңүнде; сарсдырылмарын, чүнки Ол мениң сагымда.</verse>
				<verse number="26">Шоңа гөрә йүрегим бегенчли, дилим шатланяр, беденим хем умыт билен яшаяр.</verse>
				<verse number="27">Чүнки Сен мени өлүлер дүнйәсинде гоймарсың, садыгыңың габырда чүйремегине ёл бермерсиң.</verse>
				<verse number="28">Яшайыш ёлуны маңа гөркезерсиң: хузурыңда мени шатлыкдан долдурарсың“.</verse>
				<verse number="29">Доганлар! Бейик атамыз Давут хакда мениң сизе ач-ачан айтмагым герек. Ол өлди, җайланды, мазары болса бизиң гүнлеримизе ченли сакланып галыпдыр.</verse>
				<verse number="30">Давут бир пыгамберди. Худайың ант ичип, берен сөзүне гөрә, Давут өз неслинден бириниң онуң тагтында отурҗакдыгыны билйәрди.</verse>
				<verse number="31">Давут гелҗеги өңден гөрүп, Месих иң дирелиши барада шейле дийипди: „Худай Оны өлүлер дүнйәсинде галдырмады, Онуң бедени габырда чүйремеди“.</verse>
				<verse number="32">Худай Исаны өлүмден дирелтди, бизиң хеммәмиз муңа шаятдырыс.</verse>
				<verse number="33">Инди Иса бейгелдилди ве Ол Худайың сагында отыр. Ол вада эдилен Мукаддес Рухы Ата Худайдан кабул эдип, Оны бизиң үстүмизе ягдырды. Муны сизиң өзүңиз гөрүп ве эшидип дурсуңыз.</verse>
				<verse number="34">Давудың өзи гөклере чыкмаса-да, шейле дийипди: „Худай Реббиме шейле сөзледи: ‘Душманларыңы аяк астына салянчам, Мениң сагымда отур’“.</verse>
				<verse number="35"></verse>
				<verse number="36">Шонуң үчин хем, эй, тутуш ысрайыл халкы, шуны анык билип гой: Худай сизиң хача чүйлән бу Исаңызы хем Реб, хем Месих эдип белледи».</verse>
				<verse number="37">Бу сөзлери эшиденде, адамларың йүрегине ханҗар урлан ялы болды. Олар Петрусдан ве бейлеки ресуллардан: «Доганлар, биз нәме этмели?» дийип сорадылар.</verse>
				<verse number="38">Петрус олара шейле дийди: «Тоба эдиң, хер бириңиз Иса Месих иң ады билен сува чүмдүрилиң. Шонда сизиң гүнәлериңиз багышланар ве Мукаддес Рухуң пешгешини аларсыңыз.</verse>
				<verse number="39">Бу вада сизиң өзүңиз ве чагаларыңыз үчин, узакда боланларың әхлиси, ягны Худайымыз Реббиң чагырҗакларының хер бири үчиндир».</verse>
				<verse number="40">Петрус башга-да көп делиллер билен олара шаятлык эдип: «Өзүңизи бу азгын несилден халас эдиң!» дийип ялбарды.</verse>
				<verse number="41">Шейлеликде, онуң сөзлерини шатлык билен кабул эденлер сува чүмдүрилди. Шол гүн үч мүңе голай адам иман этди.</verse>
				<verse number="42">Олар ресулларың таглыматыны өвренмәге, якын гатнашыкда яшамага, биле чөрек иймәге ве дога-дилег этмәге ыхласлы япышдылар.</verse>
				<verse number="43">Ресуллар аркалы көп мугҗызалардыр аламатлар гөркезилйәрди. Шол себәпли хеммелериң калбыны горкы гаплапды.</verse>
				<verse number="44">Иман эденлериң хеммеси биледилер. Олар әхли затларыны орта гойярдылар.</verse>
				<verse number="45">Мал-мүлклерини сатып, хер кимиң мәтәчлигине гөрә өз араларында бөлүшердилер.</verse>
				<verse number="46">Олар бир адам ялы болуп, хер гүн ыбадатханада йыгнанардылар. Бири-бириниңкә мыхманчылыга барып, чөреги бөлүшип иййәрдилер. Чын йүрекден шатланып нахарларыны пайлашардылар.</verse>
				<verse number="47">Худая алкыш окап, бүтин ил ичинде хорматланылярдылар. Худай хем халас боланларың саныны гүнсайын көпелдйәрди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Бир гүн Петрус билен Ёханна өйлән сагат үчлерде – дога-дилег вагты ыбадатхана гитдилер.</verse>
				<verse number="2">Шол вагт ыбадатхананың Овадан диен дервезесине бир догабитди отура адамы гөтерип гетирдилер. Ыбадатхана гирйәнлерден садака дилемеги үчин, оны хер гүн шол ере гетирип отурдярдылар.</verse>
				<verse number="3">Бу адам Петрус билен Ёханнаның ыбадатхана гирип баряныны гөрүп, олардан садака диледи.</verse>
				<verse number="4">Петрус билен Ёханна оңа үнс берип серетдилер. Соңра Петрус оңа: «Бизе серет!» дийди.</verse>
				<verse number="5">Яңкы адам олардан бир зат аларын өйдүп, олара чиңерилип серетди.</verse>
				<verse number="6">Петрус оңа: «Мениң күмшүм, алтыным ёк, йөне өзүмде барымы саңа берйәрин. Насыралы Иса Месих иң адындан буюрярын: Тур-да, йөре!» дийди.</verse>
				<verse number="7">Онсоң Петрус онуң саг элинден тутуп, оңа еринден турмага көмек этди. Яңкы адамың шобада аякларына ысгын гелди.</verse>
				<verse number="8">Ол ёкары товусды-да, йөрәп башлады. Онсоң Худая алкыш айдып, йөрәп хем товсуп, олар билен бирликде ыбадатхана гирди.</verse>
				<verse number="9">Бүтин халк онуң йөрейәндигини ве Худайы алкышлаяндыгыны гөрди.</verse>
				<verse number="10">Адамлар онуң ыбадатхананың Овадан диен дервезесинде садака диләп отурян адамдыгыны танадылар. Онуң башдан гечирен бу вакасына җуда хайран галдылар.</verse>
				<verse number="11">Яңкы сагалан отура Петрус билен Ёханнаны гойбермән дурка, тутуш халк хайран галып, олара тарап, Сүлейманың эйваны диен ере ылгашып гелди.</verse>
				<verse number="12">Петрус муны гөренде, халка йүзленип, шейле дийди: «Эй, ысрайыл халкы! Нәме үчин муңа хайран галярсыңыз? Нәме үчин биз бу адамы өз гудратымыз я худайхонлыгымыз билен йөреден ялы, бизе бейле дыкгат билен середйәрсиңиз?</verse>
				<verse number="13">Ата-бабаларымыз Ыбрайымың, Ысхагың, Якубың Худайы Өз гулы Исаны шөхратландырды. Эмма сиз Оны өлүме табшырдыңыз, хатда Пилат Оны бошатмагы йүрегине дүвенде-де, сиз Оны Пилатың хузурында инкәр этдиңиз.</verse>
				<verse number="14">Хава, сиз Мукаддес ве Догры Боланы инкәр эдип, бир ганхорың бошадылмагыны талап этдиңиз.</verse>
				<verse number="15">Сиз Яшайыш Гөзбашыны өлдүрдиңиз, эмма Худай Оны дирелтди. Биз муңа шаятдырыс.</verse>
				<verse number="16">Ине, сизиң гөрйән хем танаян бу адамыңыз Исаның адына болан иманы аркалы гөзүңизиң алнында бүтинлей сагалды. Сизиң хеммәңизиң гөршүңиз ялы, Иса болан бу иман оны сагалтды.</verse>
				<verse number="17">Эй, достлар, эдил өз ёлбашчыларыңыз ялы, сизиң-де дүшүнмезликден шейле херекет эдендигиңизи билйәрин.</verse>
				<verse number="18">Эмма Худай Өз Месих иниң гөрги гөрҗекдиги барада әхли пыгамберлериң үсти билен өңден айданларыны берҗай этди.</verse>
				<verse number="19">Инди гүнәлериңизиң багышланмагы үчин тоба эдиң ве Худая тарап өврүлиң.</verse>
				<verse number="20">Шонда Реб сизе арам тапыш пурсадыны берер. Ол сизиң үчин белленен Месих и, ягны Исаны ёллар.</verse>
				<verse number="21">Худайың Өз мукаддес пыгамберлери аркалы овалдан сөз берши ялы, әхли зады дикелтмегиң вагты гелер. Эмма шол вагт гелйәнчә, Исаның гөкде галмагы герек.</verse>
				<verse number="22">Муса шейле дийипди: „Худайыңыз Реб сизиң үчин өз халкыңызың арасындан мениң ялы бир пыгамбер чыкарар. Онуң сизе айтҗак хер бир сөзүне гулак асың.</verse>
				<verse number="23">Кимде-ким шол пыгамбере гулак асмаса, ол адам Худайың халкының арасындан чыкарылып, долы ёк эдилҗекдир“.</verse>
				<verse number="24">Хакыкатдан хем, Шамувелден башлап, әхли пыгамберлер бу гүнлериң вакалары барада пыгамберлик этдилер.</verse>
				<verse number="25">Сиз шол пыгамберлериң несиллерисиңиз ве Худайың ата-бабаларыңыз билен баглашан әхтиниң мирасчыларысыңыз. Худай Ыбрайыма: „Ер йүзүниң әхли миллетлери сениң неслиң аркалы пата аларлар!“ дийди.</verse>
				<verse number="26">Яман ёлуңыздан өврүп, сизи ялкамак үчин, Худай Өз гулы Исаны сайлады ве илки билен Оны сизе ёллады».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Петрус билен Ёханна халка гүррүң берип дуркалар, бирнәче руханылар, ыбадатхана горагчыларының баштутаны ве саддукейлер олара гаршы чыкдылар.</verse>
				<verse number="2">Олар гахар-газаба мүндүлер, себәби бу ики ресул Исаны мысал гетирип, халка өвретмек билен өлүлериң дирелишини вагыз эдйәрди.</verse>
				<verse number="3">Олар Петрус билен Ёханнаны тутдулар ве агшам дүшендиги себәпли, олары эртире ченли зынданда сакладылар.</verse>
				<verse number="4">Эмма бу гүррүңлери диңләнлериң энчемеси Иса иман этди. Шонда иман эден эркеклериң саны бәш мүңе етди.</verse>
				<verse number="5">Эртеси гүн яхудыларың ёлбашчылары, яшулулары ве Төврат мугаллымлары Иерусалиме йыгнандылар.</verse>
				<verse number="6">Баш руханы Ханан, Каяфа, Ёханна, Исгендер ве баш руханының гарындашлары шол ердедилер.</verse>
				<verse number="7">Олар Петрус билен Ёханнаны ортада дурзуп: «Сиз муны хайсы гудрат билен, кимиң адындан этдиңиз?» дийип сорадылар.</verse>
				<verse number="8">Шонда Петрус Мукаддес Рухдан долуп, олара шейле дийди: «Эй, халкың ёлбашчылары ве яшулулары!</verse>
				<verse number="9">Биз бу гүн бир отура майыба ягшылык эдендигимиз ве онуң шыпа тапандыгы үчин сорага чекилйән болсак,</verse>
				<verse number="10">онда сизиң хеммәңиз, әхли ысрайыл халкы шуны билип гоюң: ине, бу адам насыралы Иса Месих иң ады билен шыпа тапып, саг-саламат өңүңизде дур. Сиз Исаны хача чүйледиңиз, эмма Худай Оны өлүмден дирелтди.</verse>
				<verse number="11">Иса хакда Мукаддес Язгыларда шейле язылгыдыр: „Сиз уссаларың рет эден бу дашы бинаның бурч дашы болды“.</verse>
				<verse number="12">Ондан башга Халасгәр ёкдур. Онуң ады бүтин әлемде адамзады халас эдип билйән еке-тәк атдыр».</verse>
				<verse number="13">Меҗлис агзалары Петрус билен Ёханнаның батыргайлыгыны гөренлеринде ве оларың окув окамадык бир йөнекей адамлардыгыны биленлеринде хайран галдылар, оларың Исаның шәгиртлеридигине гөз етирдилер.</verse>
				<verse number="14">Шыпа тапан адам хем бу ики ресул билен биле дурды. Шонуң үчин оларың гаршысына хич зат айдып билмедилер.</verse>
				<verse number="15">Шейлеликде, олара ёкары меҗлисден дашары чыкмагы буюрдылар-да, өзара маслахата башладылар:</verse>
				<verse number="16">«Бу адамлары нәме эделиң? Иерусалимде яшаянларың хер бири буларың тәсин гудрат гөркезендигини билйәр. Биз муны инкәр эдип билмейәрис.</verse>
				<verse number="17">Эмма бу хабар халк арасында хас-да көп яйрамаз ялы өңүни алалың ве мундан бейләк Исаның ады билен хич киме хич зат айтмазлыклары үчин, олара дуйдурыш берелиң».</verse>
				<verse number="18">Онсоң олары чагырып, Исаның ады билен геплемезлиги ве вагыз этмезлиги буюрдылар.</verse>
				<verse number="19">Эмма Петрус билен Ёханна олара: «Худайың сөзлерине дәл-де, сизиңкә гулак асмак Худайың назарында догрумыдыр? Өзүңиз нетиҗе чыкарың!</verse>
				<verse number="20">Биз-ә гөрүп-эшиденлеримизи айтман дуруп билмерис» дийип җогап бердилер.</verse>
				<verse number="21">Меҗлис агзалары олара иң соңкы дуйдурыш беренден соң, олары бошадып гойбердилер. Олары җезаландырмак үчин хич хили бахана тапып билмедилер, себәби болан ваканы әхли халк билип, Худайы шөхратландырярды.</verse>
				<verse number="22">Гудрат аркалы шыпа тапан адам бүтин өмрүне, кырк йылдан говрак бәри отура майыпды.</verse>
				<verse number="23">Петрус билен Ёханна бошанларындан соң, достларының янына гайдып бардылар ве ёлбашчы руханыларың, яшулуларың өзлерине айданларының барыны олара хабар бердилер.</verse>
				<verse number="24">Муны эшиденлеринде, оларың хеммеси батлы сес билен Худая шейле дога-дилег этдилер: «Эй, Хоҗайынымыз Реб! Ери, гөги, деңзи ве олардакы әхли зады ярадан Сенсиң!</verse>
				<verse number="25">Сен Мукаддес Рух аркалы Өз гулуң – атамыз Давудың үсти билен шейле дийдиң: „Миллетлер нәме үчин газаба мүнйәр? Халклар нәмә бидерек питне турузяр?</verse>
				<verse number="26">Реббе ве Онуң Сайланына гаршы дүнйә шалары аяга галяр, хөкүмдарлар биригйәр ве баш галдыряр“.</verse>
				<verse number="27">Хакыкатдан-да, кесеки миллетлер ве ысрайыл халкы билен бирликде Хирод ве Понтий Пилат бу шәхерде Өз сайлап-сечен мукаддес гулуң Иса гаршы аяга галдылар.</verse>
				<verse number="28">Олар Сениң гудратың ве ырадаң билен овалдан карара гелен хер бир ишиңи хакыката өвүрмек үчин йыгнандылар.</verse>
				<verse number="29">Я Реб, оларың хайбат атышларыны бир гөрсене! Инди Сениң Хош Хабарыңы батыргайлык билен айтмага биз гулларыңа гүйч-гайрат бер.</verse>
				<verse number="30">Мукаддес гулуң Исаның ады билен хассалара шыпа бермек үчин ве аламатлардыр мугҗызалар гөркезмек үчин бизе элиңи узат!»</verse>
				<verse number="31">Дога-дилег эдип боланларындан соң, оларың үйшүп дуран ери сарсды. Хеммелер Мукаддес Рухдан долуп, батыргайлык билен Худайың Хош Хабарыны айтмага башладылар.</verse>
				<verse number="32">Иманлылар бир җан, бир тендилер. Оларың хич бири өз эмләгине-де мениңки диймейәрди, әхли затлары орталыкды.</verse>
				<verse number="33">Ресуллар бейик гудрат билен Реб Исаның дирелендигине шаятлык эдйәрдилер. Худай оларың хеммесине бейик мерхемет эчилди.</verse>
				<verse number="34">Араларында мәтәч адам ёкды. Себәби кимиң меллеги, өйи бар болса, олары сатярдылар. Сатылан затларың пулуны болса гетирип,</verse>
				<verse number="35">ресулларың өңүнде гойярдылар. Шейлеликде, хер киме герегиче пайланярды.</verse>
				<verse number="36">Иманлыларың арасында левилерден болан Юсуп атлы бир адам барды. Онуң аслы Кипрденди. Ресуллар оңа Барнап, ягны «Рухландырыҗы» дийип ат гоюпдылар.</verse>
				<verse number="37">Юсуп хем өз ерини сатып, пулуны ресуллара гетирип берди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Хананы диен адам аялы Сапфира билен бир бөлек мүлкүни сатды.</verse>
				<verse number="2">Ол аялы билен диллешип, мүлкүң пулундан бир пай өзүне алып галды. Хананы пулуң галаныны гетирип, ресуллара берди.</verse>
				<verse number="3">Петрус оңа шейле дийди: «Хананы, нәме үчин сен шейтана калбыңдан орун бердиң? Сен Мукаддес Руха ялан сөзләп, пулуң бир бөлегини өзүңе алып галдың.</verse>
				<verse number="4">Ол сатыланда-сатылманда хем өз эмләгиңди ахыры. Оны сатаныңдан соңам пулуны өз ислейшиң ялы уланып билердиң. Нәдип бейле зады эдип билдиң? Сен ынсанлара дәл-де, Худая ялан сөзледиң».</verse>
				<verse number="5">Хананы бу сөзлери эшиден бадына, ере йыкылып җан берди. Бу ваканы эшиденлериң барыны элхенч горкы гуршап алды.</verse>
				<verse number="6">Онсоң йигитлер гелип, оны кепене доладылар-да, әкидип җайладылар.</verse>
				<verse number="7">Үч сагада голай вагт геченден соң, Хананың аялы гелди. Онуң бу болан вакадан хабары ёкды.</verse>
				<verse number="8">Петрус ондан: «Маңа айт, адамың икиңиз ериңизи шу баха сатдыңызмы?» дийип сорады. Аял хем: «Хава, шу баха сатдык» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="9">Петрус оңа: «Нәме үчин сиз Реббиң Рухуны сынага салмак үчин диллешдиңиз? Анха, серет, сениң адамыңы җайланлар гапа голайлап гелйәрлер, олар сени хем әкидерлер» дийди.</verse>
				<verse number="10">Эдил шол пурсатда ол аял Петрусың аягына йыкылып, җан берди. Йигитлер ичери гиренлеринде, онуң өлендигини гөрдүлер. Оны әкитдилер-де, әриниң янында җайладылар.</verse>
				<verse number="11">Тутуш йыгнагы ве бу хакда эшиденлериң барыны улы горкы гуршап алды.</verse>
				<verse number="12">Ресуллар халк арасында энчеме аламатлар, мугҗызалар гөркезйәрдилер. Әхли иманлылар ыбадатханадакы Сүлейманың эйванында үйшердилер.</verse>
				<verse number="13">Халк олара улы хормат гойса-да, хич ким олара гошулмага милт эдип билмеди.</verse>
				<verse number="14">Муңа гарамаздан, Реб Иса иман эденлере гошулан эркекдир аялларың саны барха артярды.</verse>
				<verse number="15">Петрус гечип гиденде, хич болманда, онуң көлегеси хассаларың үстүне дүшсүн дийип, олары көчелере чыкарып, чарпаяларда ве дүшеклерде ятырярдылар.</verse>
				<verse number="16">Иерусалимиң төверегиндәки обалардан гелен мәхелле-де хассалары ве арвах-җынлардан эҗир чекйәнлери гетирйәрди. Хассаларың хеммеси шыпа тапярды.</verse>
				<verse number="17">Шейлеликде, баш руханы ве онуң янындакы саддукейлериң әхлиси гөрипликден яңа аяга галдылар.</verse>
				<verse number="18">Олар ресуллары тутуп, шәхер зынданына салдылар.</verse>
				<verse number="19">Эмма гиҗе Реббиң бир перишдеси зынданың гапыларыны ачды-да, олары дашары чыкарып:</verse>
				<verse number="20">«Барың, ыбадатхана гидип, халка бу тәзе яшайыш барадакы хабары вагыз эдиң» дийди.</verse>
				<verse number="21">Ресуллар муны эшиденлеринде, гүн доган бадына ыбадатхана гелип, халка өвретмәге башладылар. Бу аралыкда баш руханы билен онуң янындакылар гелип, ёкары меҗлиси ве ысрайыл халкының әхли яшулуларыны бир ере чагырдылар. Онсоң зындандан ресуллары гетирмәге адам ёлладылар.</verse>
				<verse number="22">Эмма гуллукчылар олары зындандан тапмадылар. Олар ызына гелип:</verse>
				<verse number="23">«Зындан мәкәм гулплы экен, гаравуллар хем гапыларың агзында дуран экенлер, эмма гапыны ачанымызда, ичерде хич кими тапмадык» дийип хабар бердилер.</verse>
				<verse number="24">Ыбадатхана горагчыларының баштутаны, ёлбашчы руханылар бу сөзлери эшиденлеринде: «Бу нәме болдугыка?» дийшип, алҗыраңңылыга дүшдүлер.</verse>
				<verse number="25">Шол вагт бири гелип, олара: «Анха, зындана салан адамларыңыз ыбадатханада халка вагыз эдип дурлар» дийип хабар берди.</verse>
				<verse number="26">Шейлеликде, баштутан билен гуллукчылар гидип, олары гүйч уланмаздан гетирдилер, себәби олар халкың өзлерини дашламагындан горкярдылар.</verse>
				<verse number="27">Олары гетирип, ёкары меҗлисиң өңүнде дуруздылар. Баш руханы олары сораг эдип:</verse>
				<verse number="28">«Биз сизе шу ат билен вагыз этмәң дийип, берк табшырык бермәнмидик? Сиз болса өз таглыматыңыз билен бүтин Иерусалими долдурдыңыз. Бу адамың ганыны хем бизиң үстүмизе йүклеҗек болярсыңыз» дийди.</verse>
				<verse number="29">Петрус билен ресуллар олара шейле җогап бердилер: «Ынсана дәл-де, Худая боюн болмак хас мөхүмдир.</verse>
				<verse number="30">Ата-бабаларымызың Худайы сизиң хача чүйлән Исаңызы дирелтди.</verse>
				<verse number="31">Худай Ысрайыла тоба этдирип, гүнәлерини багышламак үчин, бу Адамы Баштутан хем Халасгәр эдип, Оны бейгелтди ве Өз сагында отуртды.</verse>
				<verse number="32">Биз бу затлара шаятдырыс, Мукаддес Рух хем шаятдыр. Худай Мукаддес Рухы Өзүне боюн боланлара берди».</verse>
				<verse number="33">Меҗлисиң агзалары муны эшиденде гахар-газаба мүнүп, олары өлдүрмегиң күйүне дүшдүлер.</verse>
				<verse number="34">Эмма хеммелер тарапындан сыланян фарисей ве Төврады өвредиҗи Гамалиел атлы бир агза еринден туруп, ресуллары бирсалым дашары чыкармагы буюрды. Ол баш меҗлисде хеммелер тарапындан сыланян Төврады өвредиҗиди.</verse>
				<verse number="35">Соңра Гамалиел шейле дийди: «Эй, ысрайыл халкы! Бу адамлар бабатда этҗек болян ишиңизде сересап болуң.</verse>
				<verse number="36">Яңы-якында өзүни бейик адам сайян Теюда гозгалаң турузды, дөрт йүз адам онуң ызына эерди. Эмма ол өлдүриленден соң, онуң ызына эеренлериң хеммеси даргап гитди.</verse>
				<verse number="37">Мундан соң илат язувы гүнлеринде җелилели Юдас орта чыкды ве энчеме адамы өз ызына дүшүрди. Эмма ол хем өлдүриленден соң, ызына эеренлериң хеммеси даргады.</verse>
				<verse number="38">Инди бу адамлардан эл чекиң, олары бошадып гойбериң, себәби бу иш ынсандан болса, онда өз-өзүнден ёк болуп гидер.</verse>
				<verse number="39">Эмма Худайдан болса, онда сиз бу ишиң өңүни алып билмерсиңиз. Бирден Худая гаршы сөвешйәнлер болуп чыкаймаң».</verse>
				<verse number="40">Шейлеликде, олар Гамалиелиң маслахатыны кабул этдилер. Олар ресуллары чагырып енчдирдилер ве Исаның ады билен геплемезлиги табшырып, олары бошатдылар.</verse>
				<verse number="41">Ресуллар Исаның ады угрунда масгара болмага мынасып гөрлендиклери үчин ёкары меҗлисден шадыян чыкып гитдилер.</verse>
				<verse number="42">Олар хер гүн ыбадатхананың ховлусында ве адамларың өйлеринде халка өвретдилер. Исаның Месих диги барадакы Хош Хабары дынгысыз вагыз этдилер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">Шол гүнлерде шәгиртлериң саны барха артярды. Эмма грекче геплейән иманлылар арамейче геплейән иманлыларың гүнделик иймит пайлашыгында дул аяллары гөзден саляндыклары үчин оларың үстүнден шикаят этдилер.</verse>
				<verse number="2">Шейлеликде, он ики ресул әхли шәгиртлери янларына йыгнап, олара шейле дийдилер: «Худайың Хош Хабарыны вагыз этмеги ташлап, бизиң сачак башында хызмат этмегимиз догры дәл.</verse>
				<verse number="3">Эй, доганлар, өз араңыздан еди адамы сайлаң. Олар Мукаддес Рухдан ве акыл-пайхасдан долы, атлы-абрайлы адамлар болсунлар. Бу хызматы шолара табшыралың.</verse>
				<verse number="4">Биз болса өзүмизи Худая дога-дилег этмәге ве Онуң Хош Хабарыны вагыз этмәге багыш эделиң».</verse>
				<verse number="5">Бу пикир хеммәниң гөвнүнден турды. Илки билен олар иманы гүйчли ве Мукаддес Рухдан долы болан Стефаны сайладылар. Шейле-де Филипи, Прохоры, Никаноры, Тимоны, Пармени ве антиёхлы Николасы сайладылар. Николас өң яхуды динини кабул эденди, инди Иса ынанды.</verse>
				<verse number="6">Онсоң бу адамлары ресулларың хузурына гетирдилер. Ресуллар хем эллерини оларың башына гоюп, олар үчин Худая дога-дилег этдилер.</verse>
				<verse number="7">Шейлеликде, Худайың Хош Хабары хас-да яйрап, Иерусалимде шәгиртлериң саны барха көпелйәрди. Көп санлы руханылар-да иман этдилер.</verse>
				<verse number="8">Худайың мерхеметинден ве гудратындан долы болан Стефан халк арасында аҗайып мугҗызалардыр аламатлар гөркезйәрди.</verse>
				<verse number="9">Эмма Азатлар дийип атландырылян синагоганың кәбир агзалары Стефана гаршы чыкып, онуң билен җеделлешмәге башладылар. Олар киринейлилер, исгендериялылар, шейле хем Киликия ве Азия велаятларындан геленлерди.</verse>
				<verse number="10">Мукаддес Рух Стефана көп акыл-пайхас берди, шонуң үчин олар Стефаның айданларына гаршы дуруп билмедилер.</verse>
				<verse number="11">Шонда синагога агзалары бирнәче адамы огрынча ырып, олара: «Бу адамың Муса ве Худая гаршы күпүр гепләндигини эшитдик дийип айдың» дийдилер.</verse>
				<verse number="12">Шейдип, олар халкы, яшулулары ве Төврат мугаллымлары өҗүкдирдилер. Стефаны тутуп, ёкары меҗлисе алып гелдилер.</verse>
				<verse number="13">Олар галп шаятлары гетирдилер. Галп шаятлар: «Бу адам ызыны үзмән бу мукаддес ыбадатхана ве Мукаддес Кануна гаршы геплейәр.</verse>
				<verse number="14">Онуң айдышына гөрә, насыралы Иса бу мукаддес ыбадатхананы ёк этҗекмиш, Мусаның бизе берен урп-адатларыны хем үйтгетҗекмиш» дийдилер.</verse>
				<verse number="15">Ёкары меҗлисде отуранлар Стефана диканлап серетдилер ве онуң йүзүниң эдил перишдәниң йүзүне меңзейәндигини гөрдүлер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">Онсоң баш руханы Стефандан: «Бу айыпламалар догрумы?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="2">Стефан шейле җогап берди: «Эй, доганлар ве аталар! Мениң сөзлериме гулак асың. Атамыз Ыбрайым Харанда месген тутманка, хениз Месопотамиядака оңа шөхратлы Худай гөрүнди.</verse>
				<verse number="3">Худай оңа: „Өз юрдуңы, ковумдашларыңы ташла-да, Мениң саңа гөркезҗек үлкәме гит“ дийди.</verse>
				<verse number="4">Шейлеликде, Ыбрайым бабыллыларың юрдуны терк эдип, Харанда орнашды. Какасы арадан чыкандан соң, Худай оны Харандан чыкарып, сизиң хәзирки отуран юрдуңыза гөчүрди.</verse>
				<verse number="5">Худай бу ерден онуң өзүне мүлк бермеди, хатда бир гарыш ер-де бермеди. Эмма хениз перзенди болмаса-да, бу юрды онуң неслине мүлк эдип бермеги вада берди.</verse>
				<verse number="6">Худай оңа: „Сениң неслиң ят топракда гелмишек хем гул болуп яшар, шол ериң халкы олары дөрт йүз йыллап эзер.</verse>
				<verse number="7">Эмма Мен сениң неслиңи гула өврен халкың җезасыны берерин. Шондан соң олар ол ерден чыкып, бу ерде Маңа сежде эдерлер“ дийди.</verse>
				<verse number="8">Соңра Худай Ыбрайым билен әхт баглашып, бу әхтиң нышаны хөкмүнде сүннети берди. Шейлеликде, Ыбрайымдан Ысхак догулды, Ыбрайым оны секиз гүнлүккә сүннет этди. Ысхакдан Якуп догулды, ол хем сүннет эдилди. Якупдан херси бир тирәни эмеле гетирен он ики огул дүнйә инди, олар хем сүннет эдилдилер.</verse>
				<verse number="9">Олар өз доганлары Юсуба гөрипчилик эдип, оны Мүсүре сатсалар-да, Худай Юсубы еке галдырмады.</verse>
				<verse number="10">Ол Юсубы әхли күлпетлерден азат этди. Худай оңа гөрлүп-эшидилмедик акыл-пайхас берип, оны Мүсүр патышасы фараоның хузурында мерхемет тапар ялы этди. Фараон оны Мүсүриң ве тутуш көшгүң баштутаны эдип белледи.</verse>
				<verse number="11">Шол дөвүрде бүтин Мүсүр ве Кенган юрды ачлык чекди, оларың башындан агыр гайгы-хасрат инди. Ата-бабаларымыз иймит тапмадылар.</verse>
				<verse number="12">Якуп Мүсүрде галла бардыгыны эшидип, өз огулларыны, ягны бизиң аталарымызы биринҗи гезек ол ере ёллады.</verse>
				<verse number="13">Икинҗи гезекде болса Юсуп доганларына өзүни танатды. Шейлеликде, фараон Юсубың машгаласы барада билди.</verse>
				<verse number="14">Соңра Юсуп өз какасыны ве әхли доган-гарындашларыны янына чагырды. Олар җеми етмиш бәш адамды.</verse>
				<verse number="15">Якуп Мүсүре гитди. Якуп ве онуң огуллары, ягны ата-бабаларымыз шол ерде арадан чыкдылар.</verse>
				<verse number="16">Оларың җесетлерини Шекеме әкидип, Ыбрайымың Шекемде Хаморың неслинден сатын алан мазарында җайладылар.</verse>
				<verse number="17">Худайың Ыбрайыма берен вадасының вагты голайладыгыча, халкымызың саны хем Мүсүрде барха көпелйәрди.</verse>
				<verse number="18">Соңра Юсуп хакында хич зат билмейән башга бир патыша тагта чыкды.</verse>
				<verse number="19">Ол бизиң халкымыза гаршы хилегәрлик этди, ата-бабаларымызы эзип, тәзе доглан чагаларыны өлүме дучар этмек үчин дашары ташламага меҗбур этди.</verse>
				<verse number="20">Шол вагт Муса энеден догулды. Ол Худайың назарында җуда эйҗеҗик чагады. Эне-атасы өйүнде оңа үч ай серетди.</verse>
				<verse number="21">Эмма ондан соң оны ташламага меҗбур болдулар. Ташланан чаганы фараоның гызы тапып, өзүне алды ве өз оглы ялы тербиеләп етишдирди.</verse>
				<verse number="22">Муса мүсүрлилериң әхли билими өвредилди. Ол сөзде хем, ишде хем бейик адам болуп етишди.</verse>
				<verse number="23">Муса кырк яшына етенде, өз илдешлери болан ысрайыл халкының арасына гөрме-гөрше гитмеги йүрегине дүвди.</verse>
				<verse number="24">Мүсүрлилерден бириниң ысрайыл халкындан бирине азар берйәндигини гөренде, Муса оңа арка дурды. Ол мүсүрлини өлдүрип, ысрайыллының арыны алды.</verse>
				<verse number="25">Муса: „Худай халкымы мениң үстүм билен азат этмекчи, халкым муңа дүшүнер“ дийип пикир этди, эмма олар муңа дүшүнмедилер.</verse>
				<verse number="26">Эртеси гүн Муса ики ысрайыллы адамың давалашып дураныны гөрди ве янларына барып, олары ярашдырмага сынанышды. Олара: „Эй, адамлар, сиз доган ахыры! Нәме үчин бири-бириңизе азар берйәрсиңиз?“ дийди.</verse>
				<verse number="27">Эмма өз илдешине азар берйән адам оны итекләп: „Ким сени бизе хөкүмдар я-да казы эдип гойды?</verse>
				<verse number="28">Дүйнки мүсүрлини өлдүришиң ялы, мени-де өлдүрмекчимиң?“ дийди.</verse>
				<verse number="29">Муса бу гепи эшиденден соң, Мидян юрдуна гачып гитди ве ол ерде гелмишек болуп яшады. Бу юртда онуң ики оглы дүнйә инди.</verse>
				<verse number="30">Арадан кырк йыл геченден соң, Синай дагының голайындакы чөлде янып дуран чалының ортарасында оңа бир перишде гөрүнди.</verse>
				<verse number="31">Муса оны гөрүп хайран галды. Ол бу гең хадысаны якынрак барып гөрмекчи боланда, Реб оңа шейле сесленди:</verse>
				<verse number="32">„Мен сениң ата-бабаларың Ыбрайымың, Ысхагың ве Якубың Худайыдырын“. Муса горкусындан титрәп башлады ве серетмәге йүрек этмеди.</verse>
				<verse number="33">Соңра Реб оңа: „Аягыңдакы чарыгыңы чыкар, чүнки сениң бу дуран ериң мукаддес топракдыр!</verse>
				<verse number="34">Мүсүрде халкымың чекйән җебир-сүтемини гөрдүм, оларың ахы-наласыны эшитдим. Мен олары азат этмек үчин ашак индим. Инди, гел, Мен сени Мүсүре иберейин“ дийди.</verse>
				<verse number="35">Ине, бу Муса: „Ким сени бизе хөкүмдар я-да казы эдип гойды?“ дийип, халкың инкәр эден Мусасыды. Худайың Өзи оны чалыда гөрнен перишдәниң үсти билен хөкүмдар хем халасгәр эдип ёллады.</verse>
				<verse number="36">Муса ысрайыл халкыны Мүсүрден алып чыкды. Ол Мүсүрде, Гызыл деңизде ве чөлде кырк йыллап мугҗызалар, гудратлар хем аламатлар гөркезди.</verse>
				<verse number="37">Ине, ысрайыл халкына: „Худай сизиң үчин өз халкыңызың арасындан мениң ялы бир пыгамбер чыкарар“ дийип айдан хем шу Мусадыр.</verse>
				<verse number="38">Чөлде ысрайыл халкы билен яшан хем шу Мусадыр, Синай дагында перишде билен геплешип, ата-бабаларымыз билен биле болан хем шолдур. Ол яшайыш сөзлерини кабул эдип, олары бизе етирди.</verse>
				<verse number="39">Эмма бизиң ата-бабаларымыз оңа боюн болмакдан йүз өврүп, оны рет этдилер ве Мүсүре доланмага майыл болдулар.</verse>
				<verse number="40">Олар Харуна: „Өңбашчылык эдер ялы, бизе худайлар ясап бер, себәби бизи Мүсүрден чыкарып гетирен Муса нәме боланыны билемзок“ дийдилер.</verse>
				<verse number="41">Шол вагт олар гөләниң шекилинде бут ясап, оңа гурбанлык бердилер. Олар өз эллериниң ишлерине гуванып, шадыхоррам болдулар.</verse>
				<verse number="42">Эмма Худай олардан йүз өврүп, асман җисимлерине сежде этсинлер дийип, олары терк этди. Пыгамберлер китабында, ине, шейле язылан: „Эй, ысрайыл халкы, кырк йыллап чөлде гезениңизде, Маңа гурбанлыклар ве садакалар хөдүрледиңизми?</verse>
				<verse number="43">Ёк, Молек худайыңызың чадырыны, Репа худайыңызың йылдызыны, сежде этмек үчин өз ясан бутларыңызы гөтерип гездиңиз, Шонуң үчин сизи Бабылың аңырсына сүргүн эдерин“.</verse>
				<verse number="44">Ата-бабаларымызың чөлде әхт чадыры барды. Чадыр эдил Худайың Муса буйрушы ялы, Онуң берен нусгасы боюнча гурланды.</verse>
				<verse number="45">Соңра бу чадыр несилден-несле гечип, ата-бабаларымыза говушды. Ешуваның ёлбашчылыгында кесеки миллетлериң юрдуны эеләнлеринде, олар чадыры өзлери билен алып гитдилер. Чадыр Давут патышаның гүнлерине ченли шол ерде галды.</verse>
				<verse number="46">Худайың назарында мерхемет тапан Давут Якубың Худайы үчин өй гурмага ругсат сорады.</verse>
				<verse number="47">Иң соңунда Худая ыбадатхананы Сүлейман гурды.</verse>
				<verse number="48">Эмма Бейик Худай ынсан эли билен гурлан җайларда яшамаяр. Пыгамбериң айдышы ялы,</verse>
				<verse number="49">Реб, олара, ине, шейле дийди: „Гөклер Мениң тагтым, ер аягыма күрсүдир. Маңа нәхили өй гурҗаксыңыз сиз?! Хайсы ер дынчлык меканым болар?!</verse>
				<verse number="50">Буларың барыны Өз элим билен яратмадыммы нәме?“</verse>
				<verse number="51">Эй, бойнуёгынлар, диңлемек ислемейән текепбирлер! Сиз хем эдил ата-бабаларыңыз ялы, Мукаддес Руха хемише гаршы чыкярсыңыз.</verse>
				<verse number="52">Ата-бабаларыңызың, хей, азар бермедик пыгамбери бармы? Олар хатда Догры Боланың гелҗегини өңүнден пыгамберлик эдип айданлары-да өлдүрдилер. Сиз болса бу догры Ынсана хайынлык эдип ганына галдыңыз.</verse>
				<verse number="53">Сиз перишделериң үсти билен Худайың кануныны алсаңыз-да, оңа табын болмадыңыз».</verse>
				<verse number="54">Баш меҗлисиң агзалары бу сөзлери эшиденлеринде, гахар-газаба мүнүп, Стефана дишлерини гыҗадылар.</verse>
				<verse number="55">Эмма Мукаддес Рухдан долан Стефан асмана середип, Худайың шөхратыны, Худайың сагында дуран Исаны гөрди.</verse>
				<verse number="56">Стефан: «Середиң, мен гөклериң ачыланыны ве Худайың сагында дуран Ынсан Оглуны гөрйәрин» дийди.</verse>
				<verse number="57">Шонда олар гулакларыны япып, хеммеси бирден батлы гыгырышып, Стефаның үстүне топулдылар.</verse>
				<verse number="58">Оны шәхерден дашары чыкарып дашладылар. Стефана гаршы шаятлар донларыны чыкарып, Шавул атлы бир йигидиң аягының астында гойдулар.</verse>
				<verse number="59">Стефан өз үстүне ягян дашларың астында Худая дога эдип: «Я Реббим Иса! Мениң рухумы кабул эт!» дийди.</verse>
				<verse number="60">Онсоң ол дыза чөкүп, батлы гыгырып: «Я Реб! Бу гүнәни олара йүклеме!» дийди. Шу сөзлери айдып, ол җан берди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">Стефаның өлдүрилмегини Шавул хем оңлады. Шол гүнден соң Иерусалимдәки йыгнагы ызгытсыз ызарламага башладылар. Ресуллардан башга хеммелер Яхудыя ве Самария себитлерине даргадылар.</verse>
				<verse number="2">Эмма таква адамлар Стефаны җайлап, онуң үчин чуңңур яс тутдулар.</verse>
				<verse number="3">Шавул болса йыгнагы даргатмага башлады. Ол өйме-өй айланып, аял-эркек диймән, иманлылары сүйрәп, зындана дыкярды.</verse>
				<verse number="4">Чар яна даргашып гиден иманлылар Худайың Хош Хабарыны әхли ерде вагыз эдйәрдилер.</verse>
				<verse number="5">Филип-де Самарияның бир шәхерине барып, олара Месих барада вагыз этди.</verse>
				<verse number="6">Филипи диңләп, амала ашыран гудратларыны гөрен мәхелле онуң айданларына дыкгат билен гулак асды.</verse>
				<verse number="7">Көп адамларың ичинден арвах-җынлар батлы гыгырышып чыкярдылар, көп санлы ысмаз ве отуралар шыпа тапярды.</verse>
				<verse number="8">Шейлеликде, ол шәхерде улы шатлык дөреди.</verse>
				<verse number="9">Ине, шол шәхерде өң җадыгөйлик билен мешгулланып, Самария халкыны хайран галдыран ве өзүни бейик адам дийип ыглан эден Симун атлы бир адам барды.</verse>
				<verse number="10">Улы-кичи хемме оны үнс берип диңләрди ве ол хакда: «Бейик гудрат дийип атландырылян Худайың гудраты, ине, шудур» диййәрдилер.</verse>
				<verse number="11">Онуң җадыгөйлиги көпден бәри хеммәни хайрана гойярды, шонуң үчин оны дыкгат билен диңләрдилер.</verse>
				<verse number="12">Эмма Филип Худайың Шалыгы ве Иса Месих барадакы Хош Хабары вагыз эденде, адамлар оңа ынандылар. Аял-эркек диймән оларың хеммеси Исаның ады билен сува чүмдүрилди.</verse>
				<verse number="13">Хатда Симун хем иман этди, сува чүмдүриленден соң болса Филипиң янындан айрылмады. Ол Филипиң амала ашырян бейик мугҗызаларыны ве гудратларыны гөрүп, хайран галярды.</verse>
				<verse number="14">Ресуллар самариялыларың Худайың Хош Хабарыны кабул эдендигини Иерусалимде эшидип, Петрус билен Ёханнаны оларың янына ибердилер.</verse>
				<verse number="15">Петрус билен Ёханна ол ере барып, оларың хем Мукаддес Рухы алмагы үчин дога-дилег этдилер.</verse>
				<verse number="16">Себәби Мукаддес Рух энтек оларың хич бириниң үстүне инмәнди, олар диңе Реб Исаның ады билен сува чүмдүрилипди.</verse>
				<verse number="17">Соңра Петрус билен Ёханна эллерини оларың үстүне гойдулар ве олар хем Мукаддес Рухы кабул этдилер.</verse>
				<verse number="18">Ресулларың эллериниң гоюлмагы билен Мукаддес Рухуң берленини гөрен Симун олара пул хөдүр эдип:</verse>
				<verse number="19">«Маңа-да шу гудратдан бериң. Элими кимиң башына гойсам, ол адам Мукаддес Рухы алсын» дийди.</verse>
				<verse number="20">Эмма Петрус оңа шейле дийди: «Пулуң өзүң билен биле ёк болсун! Себәби сен Худайың пешгешини сатын аларын өйтдүң.</verse>
				<verse number="21">Бу ишде сениң не пайың, не-де хакың бар, себәби сениң йүрегиңе дүвен ниетиң Худайың назарында догры дәл.</verse>
				<verse number="22">Инди тоба эдип, бу яман ниетиңден эл чек-де, Реббе ялбар, белки, йүрегиңдәки бу ниетиңи багышлар.</verse>
				<verse number="23">Мен сениң аҗы зәхерден долудыгыңы ве гүнә зынҗыры билен багланандыгыңы гөрйәрин».</verse>
				<verse number="24">Симун оңа: «Мениң үчин Реббе дога эдиң, айданларыңызың хич бирине дучар болмайын!» дийди.</verse>
				<verse number="25">Петрус билен Ёханна шаятлык эдип, Реббиң Хош Хабарыны вагыз этдилер. Соңра олар Самарияның көп обасында Хош Хабары ыглан эдип, Иерусалиме доланып гелдилер.</verse>
				<verse number="26">Реббиң бир перишдеси Филипе: «Тур, гүнорта тарап, Иерусалимден Газа барян чөллүк ёлдан гит» дийди.</verse>
				<verse number="27">Ол хем туруп, ёла дүшди. Гидип барярка, эфиопиялы бир агта душды. Ол Эфиопияның меликеси Кандакының баш везирлериниң бириди ве онуң тутуш газнасыны доландырярды. Ол Иерусалиме ыбадат этмәге гелип,</verse>
				<verse number="28">инди хем ызына доланып барярды. Ол өз арабасының үстүнде Ишая пыгамбериң китабыны окап отырды.</verse>
				<verse number="29">Мукаддес Рух Филипе: «Бар, арабаның янындан йөре!» дийди.</verse>
				<verse number="30">Филип ылгады-да, онуң Ишая пыгамбериң китабындан окаян сөзлерини эшидип: «Окаян затларыңа дүшүнйәрмиң?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="31">Ол: «Бири дүшүндирмесе, нәдип дүшүнейин?» дийди. Онсоң Филипи араба мүнүп, янында отурмага чагырды.</verse>
				<verse number="32">Онуң Мукаддес Язгылардан окап отуран ери, ине, шуды: «Союлмага әкидилип барян гоюн дек, гыркымчының өңүндәки сессиз гузы дек, Ол хич агзыны ачмады.</verse>
				<verse number="33">Ол кемсидилип, адалатсызлык билен әкидилди. Онуң несли хакда ким айдып билҗек? Чүнки Онуң өмүр танапы үзүлди».</verse>
				<verse number="34">Эфиопиялы Филипден: «Айтсаңызлаң, пыгамбер муны ким хакда айдяр? Өзи хакдамы я-да башга бири хакда?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="35">Онсоң Филип дүшүндирмәге башлады, Мукаддес Язгыларың шу ердәки парчасындан башлап, Иса хакдакы Хош Хабары оңа вагыз этди.</verse>
				<verse number="36">Олар ёлда барярка, бир сувлы ериң үстүнден гелдилер. Агта: «Ине, бу ерде сув бар. Мениң чүмдүрилмегиме нәме пәсгел берйәр?» дийди.</verse>
				<verse number="37"></verse>
				<verse number="38">Онсоң арабаны саклатды. Филип билен агта билеликде сува гирдилер. Филип оны сува чүмдүрди.</verse>
				<verse number="39">Олар сувдан чыканларында, бирденкә Реббиң Рухы Филипи ол ерден әкитди. Агта оны гайдып гөрмеди. Ол шатланып, өз ёлуны довам этдирди.</verse>
				<verse number="40">Филип болса Ашдотда пейда болды. Ол Кайсария барып етйәнчә, әхли шәхерлерде Хош Хабары вагыз этди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">Шавул Реббиң шәгиртлерине хенизем өлүм ховпуны салярды. Бир гүн ол баш руханының янына гидип,</verse>
				<verse number="2">ондан Дамаскдакы синагогалар үчин хат язып бермегини хайыш этди. Ол ерде «Исаның Ёлы» диен топара дегишли адамлары аял-эркек диймән, кими тапса, эл-аягыны баглап, Иерусалиме гетирмәге ругсат сорады.</verse>
				<verse number="3">Ол Дамаска етип барярка, бирденкә асмандан бир парлак нур онуң даш-төверегини ягтылтды.</verse>
				<verse number="4">Шавул ере йыкылды. Шонда ол: «Шавул! Шавул! Нәме үчин Маңа азар берйәрсиң?» диен сеси эшитди.</verse>
				<verse number="5">Ол: «Агам, сен ким?» дийип сорады. Оңа: «Мен сениң азар берйән Исаң. Инди тур-да, шәхере гит, нәме этмелидигиң саңа шол ерде айдылар» дийди.</verse>
				<verse number="6"></verse>
				<verse number="7">Шавул билен барян адамлар дуран ерлеринде доңуп галдылар. Олар сеси эшитселер-де, хич кими гөрмейәрдилер.</verse>
				<verse number="8">Еринден туруп, Шавул гөзүни ачанда, хич зат гөрүп билмеди. Оны элинден тутуп, Дамаска идип гетирдилер.</verse>
				<verse number="9">Үч гүнләп онуң гөзлери гөрмеди, шол вагтың довамында ол хич зат ийип-ичмеди.</verse>
				<verse number="10">Дамаскда Исаның Хананы атлы бир шәгирди барды. Реб Иса оңа гөрнүп: «Эй, Хананы!» дийди. Ол хем: «Лепбей, Реббим!» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="11">Реб Иса оңа шейле дийди: «Тур, Догры атлы көчә бар-да, Юдасың өйүнден тарсуслы Шавул диен адамы сора. Хәзир ол дога-дилег эдйәр.</verse>
				<verse number="12">Шавула бир гөрнүш аян болды. Гөрнүшде ол янына Хананы диен бир адамың гелип, гөзлериниң ачылмагы үчин, үстүне эллерини гояндыгыны гөрди».</verse>
				<verse number="13">Хананы шейле җогап берди: «Я Реббим Иса! Мен көп кишилерден бу адамың Иерусалимде Сениң сайлап-сеченлериңе эден энчеме яманлыклары барада эшитдим.</verse>
				<verse number="14">Сениң ызыңа эерен хер бир адамы туссаг этмәге онуң бу ерде-де ёлбашчы руханылардан ыгтыяр хаты бар».</verse>
				<verse number="15">Реб Иса оңа: «Бар, ёла дүш! Бу адам Мениң сайлан гуралымдыр. Ол кесеки миллетлериң, патышаларың ве ысрайыл халкының өңүнде Мениң адымы мешхур эдер.</verse>
				<verse number="16">Мениң адым угрунда нәхили азап чекмелидигини Мен оңа гөркезерин» дийди.</verse>
				<verse number="17">Шейлеликде, Хананы барып, шол өе гирди, эллерини Шавулың үстүнде гоюп: «Шавул доган! Гөзлериң ене ачылып, Мукаддес Рухдан долмагың үчин, мени бу ере гелйәркәң, саңа гөрнен Реббимиз Иса иберди» дийди.</verse>
				<verse number="18">Шол пурсатда гөзлеринден перде сырылан дек, Шавулың гөзлери ачылды. Ол еринден туруп, Исаның ады билен сува чүмдүрилди.</verse>
				<verse number="19">Соңра нахарланып, гайтадан кувватланды. Шавул бирнәче гүнләп Дамаскда шәгиртлериң янында галды.</verse>
				<verse number="20">Ол дессине синагогалара барып, Исаның Худайың Оглудыгы барада вагыз этмәге башлады.</verse>
				<verse number="21">Муны эшиденлериң бары гең галып: «Бу адам Иерусалимде Исаның ызына эеренлере азар берен адам дәлми? Ол бу ере хем оларың эл-аягыны даңып, ёлбашчы руханыларың янына әкитмәге гелмәнмиди нәме?!» дийишйәрдилер.</verse>
				<verse number="22">Шавулың эрк-ыгтыяры болса гүн-гүнден гүйчленйәрди. Ол Исаның Месих дигини субут этмек билен, Дамаскда яшаян яхудыларың башыны чашырды.</verse>
				<verse number="23">Энчеме гүнден соң, яхудылар оны өлдүрмегиң маслахатыны этдилер.</verse>
				<verse number="24">Йөне оларың дилдүвшүги Шавула белли болды. Олар оны өлдүрмек үчин гиҗе-гүндиз шәхер дервезелерини гаравуллаярдылар.</verse>
				<verse number="25">Шәгиртлер болса гиҗәниң бир вагты оны себедиң ичине салып, шәхериң диварындан саллап дүшүрдилер.</verse>
				<verse number="26">Шавул Иерусалиме гелип, шәгиртлере гошулмага сынанышды, эмма шәгиртлериң хеммеси ондан горкярды. Шавулың Исаның шәгирдидигине ынанмадылар.</verse>
				<verse number="27">Онсоң Барнап Шавулы алып, ресулларың янына гетирди. Ол Шавулың ёлда Ребби гөрендигини, Реббиң онуң билен геплешендигини, Дамаскда Исаның ады билен хич бир горкусыз вагыз эдендигини олара гүррүң берди.</verse>
				<verse number="28">Шейлеликде, Шавул оларың янында галды ве Иерусалимиң әхли еринде Исаның ады билен батыргай вагыз этди.</verse>
				<verse number="29">Ол грекче геплейән яхудылар билен сөхбет эдип, олар билен җеделлешйәрди. Онсоң олар Шавулы өлдүрмегиң кастына чыкдылар.</verse>
				<verse number="30">Доганлар муны биленлеринде, оны Кайсария гетирип, Тарсуса тарап ёла салдылар.</verse>
				<verse number="31">Бүтин Яхудыядакы, Җелиледәки ве Самариядакы йыгнакларда парахатлык хөкүм сүрүп, иманлылар барха гүйчленйәрди. Олар Ребден горкуп, Мукаддес Рухуң ярдамы билен гүнсайын көпелйәрди.</verse>
				<verse number="32">Әхли ерлере айланып йөрен Петрус Лидадакы иманлылары хем гөрмәге гелди.</verse>
				<verse number="33">Ол ерде Петрус Эней атлы бир адама саташды. Эней секиз йыл бәри дүшекде ысмаз болуп ятырды.</verse>
				<verse number="34">Петрус оңа: «Эней, Иса Месих саңа шыпа берйәр. Ериңден тур-да, ёрган-дүшегиңи йыгна!» дийди. Ол хем шобада еринден турды.</verse>
				<verse number="35">Лидада ве Шарон дүзлүгинде яшаянларың хеммеси Энейи гөрүп, Ребби иман этдилер.</verse>
				<verse number="36">Яфода Тавита атлы бир зенан шәгирт барды. Онуң грекче ады Доркасды. Мунуң эден ягшы ишлери, берен садакалары гаты көпди.</verse>
				<verse number="37">Шол гүнлерде ол кеселләп, арадан чыкды. Онуң җеседини ювуп, ёкаркы гатдакы отагда гойдулар.</verse>
				<verse number="38">Лида шәхери Яфо шәхерине голайды. Шәгиртлер Петрусың Лидададыгыны эшидип, онуң янына ики адамы ёлладылар ве: «Гиҗикдирмән, бизиң янымыза гел» дийип хайыш этдилер.</verse>
				<verse number="39">Петрус туруп, олар билен гитди. Ол өе геленде, оны ёкары гатдакы отага чыкардылар. Әхли дул аяллар Петрусың янына йыгнанып, Тавита дирикә өзлерине тикен әхли донларыдыр көйнеклерини гөркезип аглашдылар.</verse>
				<verse number="40">Петрус хеммәни дашары чыкарды ве дыза чөкүп, Худая дога этди. Соңра ол җеседе тарап өврүлип: «Тавита, тур!» дийди. Аял гөзлерини ачды, Петрусы гөрүп, дик отурды.</verse>
				<verse number="41">Петрус элини узадып, оңа турмага көмек этди. Онсоң иманлы дул аяллары ве бейлеки иманлылары чагырып, яңкы аялы олара дири табшырды.</verse>
				<verse number="42">Бу хабар бүтин Яфо яйрап, көп адам Реб Иса иман этди.</verse>
				<verse number="43">Петрус энчеме гүнләп Яфода, Симун атлы бир дери эйлейҗиниңкиде галды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">Кайсарияда Корнелий атлы бир адам барды. Ол «Италия» атлы рим гошун бөлүминиң йүзбашысыды.</verse>
				<verse number="2">Корнелий худайхон адам болуп, өзи хем, өй-ичерси хем Реббе сежде эдйәрди. Ол халкың арасындакы мәтәчлере көп көмек эдип, элмыдама Худая дога эдерди.</verse>
				<verse number="3">Бир гүн өйлән сагат үчлерде Корнелә бир гөрнүш аян болуп, өз янына Худайың бир перишдесиниң геленини айдың гөрди. Перишде: «Эй, Корнелий!» дийип сесленди.</verse>
				<verse number="4">Корнелий горкы ичинде гөзлерини оңа дикип: «Гулак асян!» дийди. Перишде оңа: «Сениң Худая эден догаларың, гарыплара пайлан садакаларың Онуң назарында кабул болды.</verse>
				<verse number="5">Инди Яфо бирнәче адам ёлла-да, Петрус лакамлы Симуны гетирт.</verse>
				<verse number="6">Бу адам деңзиң якасында яшаян Симун диен дери эйлейҗиниң мыхманыдыр» дийди.</verse>
				<verse number="7">Өзи билен геплешен перишде гиденден соң, Корнелий хызматкәрлеринден икисини ве хемише янында болян бир таква эсгери чагырды.</verse>
				<verse number="8">Болуп гечен әхли зады гүррүң берип, олары Яфо ёллады.</verse>
				<verse number="9">Эртеси гүн олар ёл йөрәп, шәхере голайланларында, гүнортан он ики төвереги Петрус Худая дога этмек үчин үчеге чыкыпды.</verse>
				<verse number="10">Ол аҗыкды ве бир затлар иеси гелди. Нахар тайярланярка, оңа бир гөрнүш аян болды.</verse>
				<verse number="11">Ол гөгүң ачылып, уллакан сачага меңзеш бир задың дөрт бурчундан ашак ере салланып гелйәнини гөрди.</verse>
				<verse number="12">Онуң ичинде ер йүзүнде яшаян хер дүрли дөрт аяклы хайванлар, сүйрениҗилер ве гушлар барды.</verse>
				<verse number="13">Бир сес оңа: «Петрус! Тур, дамакларыны чал-да, ий!» дийди.</verse>
				<verse number="14">Петрус: «Ёк, Реббим! Яхуды канунына гөрә, мен хич хачан харам зат иен дәлдирин» дийди.</verse>
				<verse number="15">Сес ене икинҗи гезек оңа: «Худайың халал диен затларына сен харам диймегин» дийди.</verse>
				<verse number="16">Бу үч гезек гайталанды-да, сачак гөз-ачып юмасы салымда гөге алынды.</verse>
				<verse number="17">Петрус бу гөрнүшиң нәмедигине гең галып дурка, ине, Корнелиниң ёллан адамлары Симуның өйүни сорап, гапа гелдилер.</verse>
				<verse number="18">Олар гыгырып: «Петрус лакамлы Симун диен мыхман шу ердеми?» дийип сорадылар.</verse>
				<verse number="19">Петрус хенизем бу гөрнүш барада ойланып отырка, Мукаддес Рух оңа: «Ине, үч адам сени гөзләп йөр.</verse>
				<verse number="20">Тур, ашак дүш, икирҗиңленме-де, олар билен гит. Олары Мен ёлладым» дийди.</verse>
				<verse number="21">Петрус адамларың янына гелип: «Гөзлейән адамыңыз мен. Нәме үчин гелдиңиз?» дийди.</verse>
				<verse number="22">Олар: «Бизи йүзбашы Корнелий иберди. Ол догры ве Реббе сежде эдйән адам, яхуды халкының арасында хем онуң абрайы улудыр. Худайың бир перишдеси оңа: „Петрусы өйүңе чагырып, онуң айтҗак сөзлерини диңле“ дийип буйрук берипдир» дийдилер.</verse>
				<verse number="23">Петрус олары өе чагырып мыхман алды. Шол гүнүң эртеси Петрус олар билен ёла дүшди. Яфолы доганларың-да кәбири онуң билен гитди.</verse>
				<verse number="24">Эртеси гүн олар Кайсария бардылар. Корнелий хем доган-гарындашларыны, якын достларыны үйшүрип, олара гарашып отырды.</verse>
				<verse number="25">Петрус өе гиренде, Корнелий онуң өңүнден чыкды-да, аягына йыкылып, оңа тагзым этди.</verse>
				<verse number="26">Эмма Петрус оңа: «Тур ериңден! Мен хем сениң ялы бир ынсан» дийди.</verse>
				<verse number="27">Петрус онуң билен гүррүңлешип, ичери гиренде, көп адамларың йыгнанандыгыны гөрди.</verse>
				<verse number="28">Петрус олара: «Бир яхудының башга миллетден болан бири билен гатнашмагының я-да онуң янына гитмегиниң бизиң канунымыза гаршыдыгыны өзүңиз билйәнсиңиз. Эмма Худай маңа хич бир адама харам диймели дәлдигими аян этди.</verse>
				<verse number="29">Шонуң үчин хем чагырыланымда, икирҗиңленмән гайтдым. Инди мени нәме үчин чагырандыгыңызы сорап билеринми?» дийди.</verse>
				<verse number="30">Корнелий шейле җогап берди: «Үч гүн мундан озал шу вагтлар агзым беклиди. Өйлән сагат үчлерде өйүмде Худая дога-дилег эдйәрдим. Ине, бирденкә гаршымда ловурдаян эшикде бир адам пейда болды. Ол маңа:</verse>
				<verse number="31">„Сениң Худая эден догаларың, гарыплара пайлан садакаларың Онуң назарында кабул болды.</verse>
				<verse number="32">Инди Яфо адам ёлла-да, Петрус лакамлы Симуны чагырт. Бу адам деңзиң якасында яшаян Симун диен дери эйлейҗиниң мыхманыдыр “ дийди.</verse>
				<verse number="33">Шейлеликде, мен дессине саңа адам ёлладым, сен-де гелип ягшы этдиң. Ине, хеммәмиз Худайың саңа айтмагы буйран әхли задыны эшитмек үчин, Онуң хузурына топландык».</verse>
				<verse number="34">Шонда Петрус сөзе башлап, шейле дийди: «Мен, хакыкатдан-да, Худайың хич киме тарапгөйлик этмейәндигине гөз етирдим.</verse>
				<verse number="35">Гайтам, Ол Өзүнден горканы ве догры иш эден хер кеси миллетине гарамаздан кабул эдйәндир.</verse>
				<verse number="36">Худай ысрайыл халкына иберен бу парахатлык Хош Хабарыны хеммелериң Ребби болан Иса Месих аркалы ыглан этди.</verse>
				<verse number="37">Яхя сува чүмдүрилиш барада вагыз этмәге башландан соңра, Җелиледен башлап, бүтин Яхудыяда болан вакалардан хабарыңыз бардыр.</verse>
				<verse number="38">Худайың насыралы Исаны Мукаддес Рух ве гүйч-гудрат билен долдурып, Оны сайлап-сечендигини билйәнсиңиз. Иса чар тарапа айланып, көп ягшы ишлер этди, иблисиң хөкмүрованлыгындан эҗир чекйәнлериң барына шыпа берди, себәби Худай Онуң биленди.</verse>
				<verse number="39">Биз Онуң Яхудыяда, Иерусалимде битирен ишлериниң барына шаятдырыс. Оны хача чүйләп өлдүрдилер,</verse>
				<verse number="40">эмма Худай үчүленҗи гүн Исаны дирелтди.</verse>
				<verse number="41">Ол Исаны хеммелере дәл-де, диңе бизе гөрнер ялы этди. Себәби Худай бизи Иса хакда шаятлык этмегимиз үчин сайлады. Ол диреленден соң, биз Онуң билен биле нахарландык.</verse>
				<verse number="42">Иса Өзүниң Худайың ырадасы билен дирилериң хем, өлүлериң хем Казысыдыгыны халка вагыз эдип, шаятлык этмегимизи буюрды.</verse>
				<verse number="43">Әхли пыгамберлер хем Иса хакда шаятлык этдилер. Иса иман эден хер бир адамың гүнәлериниң Онуң адының хатырасына багышланҗакдыгыны айтдылар».</verse>
				<verse number="44">Петрус бу сөзлери хениз айдып дурка, оны диңлейәнлериң хеммесиниң үстүне Мукаддес Рух инди.</verse>
				<verse number="45">Петрус билен биле гелен яхуды иманлылар Мукаддес Рухуң пешгешиниң кесеки миллетлериң үстүне-де иненини гөрүп гең галдылар,</verse>
				<verse number="46">себәби оларың нәмәлим диллерде гепләп, Худайы өвги билен бейгелдишлерини гөрдүлер. Шонда Петрус:</verse>
				<verse number="47">«Эдил бизиң ялы, бу адамлар хем Мукаддес Рухы кабул этдилер. Инди булары сува чүмдүрилмегини ким гадаган эдип билер?» дийди.</verse>
				<verse number="48">Онсоң Петрус оларың Иса Месих иң ады билен сува чүмдүрилмегини буюрды. Соңра олар Петрусдан ене бирнәче гүн янларында галмагыны хайыш этдилер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">Ресуллар ве яхудыялы доганлар кесеки миллетлериң-де Худайың Хош Хабарыны кабул эдендиклерини эшитдилер.</verse>
				<verse number="2">Петрус Иерусалиме геленде, яхуды иманлылар онуң билен давалашып:</verse>
				<verse number="3">«Сен сүннетсиз адамларыңка мыхман болупсың, олар билен биле нахарланыпсың» дийдилер.</verse>
				<verse number="4">Шонда Петрус башындан гечен ваканы җикме-җик гүррүң бермәге башлады:</verse>
				<verse number="5">«Яфо шәхеринде Худая дога эдип отыркам, маңа бир гөрнүш аян болды. Мен яныма улы сачага меңзеш бир задың дөрт бурчундан асылып, гөкден ере иненини гөрдүм.</verse>
				<verse number="6">Онуң ичине дыкгат билен середип сынланымда, өй хайванларындан башлап, ябаны хем сүйрениҗи хайванлардыр гушлары гөрдүм.</verse>
				<verse number="7">Соңра бир сесиң маңа: „Петрус, тур, дамакларыны чал-да, ий!“ диенини эшитдим.</verse>
				<verse number="8">Мен: „Ёк, я Реб, асла бейтмерин! Мен хич хачан харам затлары агзыма дегрен дәлдирин“ дийдим.</verse>
				<verse number="9">Эмма гөкден гелен сес икинҗи гезек маңа: „Худайың халал диен затларына харам диймегин!“ дийди.</verse>
				<verse number="10">Бу үч гезек гайталанып, хеммеси ене ёкары гөге алынды.</verse>
				<verse number="11">Ине, шол вагт Кайсариядан иберилен үч адам мениң болян өйүмиң өңүне гелип дурдулар.</verse>
				<verse number="12">Онсоң Мукаддес Рух маңа икирҗиңленмән, олар билен гитмелидигими айтды. Янымдакы бу алты доган хем мениң билен биле гитди, биз ол адамың өйүне бардык.</verse>
				<verse number="13">Ол адам хем бизе өйүнде өзүне гөрнен перишде барада гүррүң берди. Перишде оңа: „Яфо адам ёлла-да, Петрус лакамлы Симуны гетирт.</verse>
				<verse number="14">Онуң саңа айтҗак хабары аркалы өзүң ве тутуш өй-ичериң халас болар“ дийипдир.</verse>
				<verse number="15">Мен сөзе башланымда, Мукаддес Рух өң бизиң үстүмизе иниши ялы, оларың үстүне хем инди.</verse>
				<verse number="16">Шонда Реббимиз Исаның: „Яхя сува чүмдүрди, эмма сиз Мукаддес Руха чүмдүрилерсиңиз“ диен сөзи ядыма дүшди.</verse>
				<verse number="17">Шейлеликде, Реббимиз Иса Месих е иман эденимизде, Худай бизе берен пешгешини олара хем берен болса, Худая гаршы дурар ялы, мен ким болупдырын?»</verse>
				<verse number="18">Доганлар бу сөзлери эшиденлеринден соңра көшешдилер. Худайы шөхратландырып: «Худай хатда кесеки миллетлере-де тоба эдип, бакы яшайша говушмаклыгы берипдир» дийишдилер.</verse>
				<verse number="19">Стефан өлдүриленден соң башланан ызарланмалар зерарлы иманлылар Финикия, Кипре ве Антиёха ченли даргадылар. Олар Хош Хабары яхудылардан башга хич киме вагыз этмейәрдилер.</verse>
				<verse number="20">Оларың арасында Кипрден ве Киринейден Антиёха гелен кәбир иманлылар барды. Олар Реб Иса барадакы Хош Хабары ол ердәки башга миллетлере-де вагыз этдилер.</verse>
				<verse number="21">Оларда Реббиң гудраты барды, шонуң үчин көп адамлар имана гелип, Ребби кабул этдилер.</verse>
				<verse number="22">Бу хакдакы хабарлар Иерусалимдәки йыгнага барып етди. Олар Барнабы Антиёха ёлладылар.</verse>
				<verse number="23">Барнап геленде, Худайың мерхеметиниң субутнамасыны гөрүп шат болды. Ол Реббе чын йүрекден садык болмагы хеммелере үндеди.</verse>
				<verse number="24">Онуң Мукаддес Рухдан ве имандан долы бир ягшызада адамдыгы үчин, җуда көп адам Реббе иман этди.</verse>
				<verse number="25">Онсоң Барнап Шавулы гөзләп, Тарсуса гитди.</verse>
				<verse number="26">Оны тапып, Антиёха гетирди. Шейдип, Барнап билен Шавул бир йыллап ол ердәки йыгнаклары бир ере топлап, көп адамлара таглымат өвретдилер. Шәгиртлере илкинҗи гезек Антиёх шәхеринде «месихилер» дийлип ат берилди.</verse>
				<verse number="27">Шол гүнлерде Иерусалимден Антиёха бирнәче пыгамберлер гелдилер.</verse>
				<verse number="28">Олардан бириниң ады Агапды. Ол еринден туруп, Рим империясында ёвуз ачлыгың болҗакдыгы барада Мукаддес Рух аркалы велилик этди. Бу ачлык император Клавдиниң доландырян дөврүнде болуп гечди.</verse>
				<verse number="29">Шонда шәгиртлериң әхлиси гүйчлериниң етдигинден яхудыялы доганлара голдав үчин пул ёлламагы карар этдилер.</verse>
				<verse number="30">Олар шейле хем этдилер, пулы Барнап ве Шавул аркалы йыгнак ёлбашчыларына ибердилер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">Шол вагтлар Хирод патыша йыгнагың кәбир агзаларыны ызарлап, олара сүтем этмәге башлады.</verse>
				<verse number="2">Ол Ёханнаның доганы Якубы гылыч билен өлдүртди.</verse>
				<verse number="3">Ол мунуң яхудыларың гөвнүнден турандыгыны гөрүп, соңра Петрусы-да туссаг этди. Бу вака Петир байрамы гүнлеринде болуп гечди.</verse>
				<verse number="4">Хирод Петрусы тутуп, зындана саландан соң, хер бири дөрт эсгерден ыбарат болан дөрт топары оңа гаравул гойды. Оны байрамдан соңра халкың өңүне чыкарып, хөкүм этмек ниети барды.</verse>
				<verse number="5">Шейлеликде, Петрус зынданда сакланярды, эмма йыгнак онуң үчин Худая ыхлас билен дога эдйәрди.</verse>
				<verse number="6">Хиродың оны орта чыкарҗак гүнүниң өң янындакы гиҗе Петрус ики эсгериң арасында гоша зынҗыр билен баглы ятырды. Гаравуллар-да зынданың гирелгесинде гапының агзында сакчылык эдйәрдилер.</verse>
				<verse number="7">Бирденкә Реббиң перишдеси пейда болуп, зынданың ичинде нур парлады. Перишде Петрусың бөврүне дүртүп, оны оярды-да: «Тиз бол, тур!» дийди. Шобада Петрусың зынҗырлары үзүлип, элинден ере гачды.</verse>
				<verse number="8">Перишде оңа: «Гушагыңы гушан-да, чарыкларыңы гей!» дийди. Ол шейле хем этди. Перишде ене-де: «Донуңы гей-де, мениң ызыма дүш!» дийди.</verse>
				<verse number="9">Петрус онуң ызына дүшүп, зындандан дашары чыкды. Эмма ол перишде аркалы бу болян затларың хакыкатдыгыны билмән, гөзүне гөрүнйәндир өйдйәрди.</verse>
				<verse number="10">Олар биринҗи, икинҗи гаравуллардан гечип, шәхере чыкян демир дервезә етенлеринде, ол өз-өзүнден ачылды. Олар дашары чыкып, бир көчәниң бойы билен йөредилер. Бирденкә перишде Петрусың янындан гайып болды.</verse>
				<verse number="11">Шол вагт Петрус өзүне гелип: «Инди, хакыкатданам, Реббиң Өз перишдесини ёллап, мени Хиродың элинден ве яхуды халкының башымдан индерҗек бела-бетерлеринден халас эдендигине анык гөз етирдим» дийди.</verse>
				<verse number="12">Петрус муңа акыл етиренден соң, Ёханнаның эҗеси Меръемиң өйүне гитди. Ёханна Марк хем диййәрдилер. Ол ерде көп адам үйшүп, Худая дога эдйәрди.</verse>
				<verse number="13">Петрус ховлының гапысыны каканда, гапыны Рода атлы бир хызматкәр гыз ачмага гелди.</verse>
				<verse number="14">Ол Петрусың сесини танап, гапыны ачмага дерек бегенҗинден яңа ичери ылгап, ховлының гапысында Петрусың дурандыгыны хабар берди.</verse>
				<verse number="15">Олар оңа: «Сен акылыңдан азашыпсың» дийдилер. Эмма гыз өз диенини тутуп дурансоң, олар: «Бу Петрусың перишдесидир» өйтдүлер.</verse>
				<verse number="16">Петрус болса ызыны үзмән гапыны какярды. Гапыны ачанларында, оны гөрүп хайран галдылар.</verse>
				<verse number="17">Петрус олара эли билен юваш болмакларыны ышарат этди. Онсоң Реббиң өзүни зындандан нәхили азат эдендигини олара гүррүң берди. Соңра: «Муны Якуба ве бейлеки доганлара хабар бериң» дийди-де, башга ере чыкып гитди.</verse>
				<verse number="18">Гүн доганда, эсгерлериң арасында улы галмагал турды. Олар бири-биринден: «Петруса нәме болдука?» дийшип сораярдылар.</verse>
				<verse number="19">Хирод Петрусы агтарды. Эмма оны тапмансоң, гаравуллары сорага чекип, олары өлдүрмеги буюрды. Шондан соң Хирод Яхудыядан Кайсария гидип, шол ерде галды.</verse>
				<verse number="20">Хирод Сур ве Сидон халкына гаты газапланярды. Олар хем бирлешип, Хиродың янына гелдилер-де, патышаның баш хызматкәри Бластосы өз тарапларына чекип, ярашык диледилер. Себәби оларың юрды патышаның юрдундан азык алярды.</verse>
				<verse number="21">Ине, белленен гүн Хирод патышалык лыбасыны гейип, тагтында отурды ве халка йүзленип, сөз сөзледи.</verse>
				<verse number="22">Халк хем: «Бу ынсан сеси дәл-де, бир худайың сесидир!» дийип гыгырышды.</verse>
				<verse number="23">Шобада Реббиң бир перишдеси Хиродеси җезаландырды, себәби ол Худайы шөхратландырманды. Шейдип, онуң эндам-җаны гуртлап өлди.</verse>
				<verse number="24">Худайың Хош Хабары болса барха яйбаңланып, иманлыларың саны гүнсайын артярды.</verse>
				<verse number="25">Барнап билен Шавул хем өзлерине табшырылан хызматы ерине етирип, Иерусалимден ызына доландылар. Олар өзлери билен биле Маркы хем алып гайтдылар. Маркың бейлеки ады Ёханнады.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">Антиёхдакы иманлылар йыгнагында пыгамберлер ве мугаллымлар барды. Олар Барнап, Гараягыз лакамлы Шимгон, киринейли Лукий, хөкүмдар Хирод билен биле өсен Манахен ве Шавул дагыды.</verse>
				<verse number="2">Булар Реббе ыбадат эдип, агыз беклейәркәлер, Мукаддес Рух: «Барнап билен Шавулы Маңа багыш эдиң, гой, олар Мениң табшыран ишими берҗай этсинлер» дийди.</verse>
				<verse number="3">Шейлеликде, олар агыз бекләп, дога-дилег этдилер ве эллерини оларың үстүне гоюп, Барнап билен Шавулы ёла салдылар.</verse>
				<verse number="4">Мукаддес Рух тарапындан ёлланан Барнап билен Шавул Селукия гелдилер. Ол ерден хем гәмили Кипр адасына гитдилер.</verse>
				<verse number="5">Онсоң Саламисе гелип, яхудыларың синагогаларында Худайың Хош Хабарыны вагыз этдилер. Ёханна хем оларың янында болуп, көмек берйәрди.</verse>
				<verse number="6">Олар бүтин аданы айланып, Пафоса гелдилер. Ол ерде Баръеша атлы бир яхуда душ гелдилер. Ол җадыгөй ве галп пыгамберди.</verse>
				<verse number="7">Баръеша шол ериң хәкими Сергий Павул билен гатнашярды. Сергий Павул акыллы адамды. Ол Барнап билен Шавулы чагырдып, олардан Худайың Хош Хабарыны эшитмек иследи.</verse>
				<verse number="8">Эмма Баръеша Барнап билен Шавула гаршы чыкды. Баръешаның бейлеки ады Эйлим болуп, бу җадыгөй диймеги аңладяр. Ол хәкими иман этмекден йүз өвүртмәге сынанышды.</verse>
				<verse number="9">Шонда Мукаддес Рухдан долан Шавул, ягны Павлус җадыгөйүң гөзлерине середип:</verse>
				<verse number="10">«Эй, иблис оглы! Сен әхли догрулыгың душманысың. Сениң йүрегиң хер дүрли хиледен ве галплыкдан долы. Реббиң хак ёлуны ёймагыңы хачан бес этҗек?</verse>
				<verse number="11">Инди, серет, Реббиң эли саңа гаршыдыр, сен көр боларсың, белли бир вагта ченли гүн шөхлесини гөрмерсиң» дийди. Шол пурсадың өзүнде онуң гөзүни думан өртүп, гараңкылык гаплады. Ол өзүни итдирҗек болуп, төверегини сермеләп, адам гөзләп башлады.</verse>
				<verse number="12">Хәким йүзе чыкан ваканы гөрүп, иман этди, себәби ол Реб Иса хакындакы таглымата хайран галды.</verse>
				<verse number="13">Павлус ве онуң ёлдашлары Пафосдан гәмә мүнүп, Памфилиядакы Перга шәхерине гелдилер. Шол ерде Ёханна олардан айрылып, Иерусалиме доланды.</verse>
				<verse number="14">Олар болса Пергадан ёлларыны довам этдирип, Писидядакы Антиёх шәхерине гелдилер. Сабат гүни синагога гелип, ол ерде отурдылар.</verse>
				<verse number="15">Төврат билен пыгамберлериң язгыларындан окаландан соң, синагоганың баштутанлары: «Доганлар, халка нәме өвүт-несихатыңыз бар болса айдың, баш үстүне!» дийип, олары чагыртдылар.</verse>
				<verse number="16">Шейлеликде, Павлус еринден туруп, олара эли билен юваш болмакларыны ышарат этди. Соңра ол сөзе башлады: «Эй, ысрайыллылар ве Худая сежде эдйән кесеки халклар, маңа гулак асың!</verse>
				<verse number="17">Ине, ысрайыл халкының Худайы бизиң ата-бабаларымызы сайлады. Олар Мүсүрде яшан дөврүнде Худай олардан бейик бир халк яратды. Соңра бейик гудраты билен олары Мүсүрден алып чыкды.</verse>
				<verse number="18">Кырк йылың довамында Худай оларың чөлдәки этмишлерине чыдады.</verse>
				<verse number="19">Кенган юрдунда яшаян еди миллети гырып, юртларыны олара мирас берди.</verse>
				<verse number="20">Буларың хеммеси, такмынан, дөрт йүз элли йыл довам этди. Мундан соң Худай олара Шамувел пыгамбериң дөврүне ченли сердарлар берди.</verse>
				<verse number="21">Онсоң ысрайыл халкы патыша талап этди. Худай олара Кишиң оглы Шавулы патыша эдип берди. Бенямин тиресинден болан Шавул кырк йыл хөкүм сүрди.</verse>
				<verse number="22">Худай Шавулы тагтдан дүшүренден соң болса, олара Давуды патыша этди ве ол хакда шаятлык эдип: „Гөвнүмден турян бир адамы, Йышайың оглы Давуды тапдым. Ол Мениң әхли ислегими берҗай эдер“ дийди.</verse>
				<verse number="23">Шейлеликде, Худай Өз берен вадасына гөрә, Давудың неслинден Исаны ысрайыл халкына Халасгәр эдип иберди.</verse>
				<verse number="24">Иса гелмезден өң болса Яхя бүтин ысрайыл халкына тоба этмеги ве сува чүмдүрилмеги вагыз этди.</verse>
				<verse number="25">Яхя өзүне табшырылан иши тамамламаздан өң: „Сиз мени Месих хасаплаярсыңызмы? Ёк, мен Месих дәл. Ол менден соңра гелер. Мен Онуң чарыгының багыны чөзмәге-де мынасып дәлдирин“ дийди.</verse>
				<verse number="26">Эй, доганлар, Ыбрайымың несиллери! Эй, Реббе сежде эдйән кесеки миллетлер! Халасгәримиз барадакы бу хабар бизе берилди.</verse>
				<verse number="27">Иерусалимиң илаты ве оларың ёлбашчылары Исаны танаман, Оны өлүме хөкүм этдилер. Шейдип, олар өңки пыгамберлериң айданларыны ерине етирдилер. Шейдип, олар Сабат гүни окалян пыгамберлериң сөзлери боюнча херекет этдилер.</verse>
				<verse number="28">Өлүм җезасына лайык хич бир себәп тапмасалар-да, Пилатдан Онуң өлдүрилмегини талап этдилер.</verse>
				<verse number="29">Ол хакда языланларың барыны берҗай эденлеринден соң болса, Оны хачдан дүшүрип, бир мазарда гойдулар.</verse>
				<verse number="30">Эмма Худай Оны өлүмден дирелтди.</verse>
				<verse number="31">Энчеме гүнләп Иса Өзи билен Җелиледен Иерусалиме геленлере гөрүнди. Бу адамлар инди ысрайыл халкына Ол хакда шаятлык эдйәрлер.</verse>
				<verse number="32">Биз хәзир сизе Хош Хабары ыглан эдйәрис: Худай Исаны өлүмден дирелдип, Өз перзентлери болан бизиң үчин ата-бабаларымыза берен вадасыны берҗай этди. Бу хакда икинҗи мезмурда шейле язылан: „Сен Мениң Оглумсың, бу гүн Мен саңа Ата болдум“.</verse>
				<verse number="33"></verse>
				<verse number="34">Исаның өлүмден дирелиши ве асла чүйремезлиги догрусында Худай шейле дийди: „Давуда вада берен мукаддес ялканышларым билен сизи ялкарын“.</verse>
				<verse number="35">Башга бир мезмурда шейле язылан: „Сен Садыгыңың габырда чүйремегине ёл бермерсиң“.</verse>
				<verse number="36">Давут бабатда айтсак, ол өз вагтында Худайың максады үчин хызмат этди. Ол дүнйәден өтүп, ата-бабаларының янында җайланды; онуң җеседи чүйрәп гитди.</verse>
				<verse number="37">Эмма Худайың Дирелдени чүйремеди.</verse>
				<verse number="38">Шонуң үчин хем, эй, доганлар, шуны билип гоюң: биз сизе гүнәлериң Иса аркалы багышланяндыгыны ыглан эдйәрис. Иса иман эден хер бир адам Ол аркалы акланяр. Бу Мусаның кануны боюнча мүмкин дәлди.</verse>
				<verse number="39"></verse>
				<verse number="40">Инди хабардар болуң, пыгамберлериң бу айданлары башыңыза гелмесин:</verse>
				<verse number="41">„Середиң, эй, масгаралайҗылар, хайрана галып, ёк болуң! Сизиң гүнлериңизде этҗек ишими эшидениңизде, гулагыңыза ынанмарсыңыз“».</verse>
				<verse number="42">Павлус билен Барнап яхудыларың синагогасындан чыкып баряркалар, халк индики Сабат гүни-де бу затлар догрусында гүррүң бермеклерини олардан хайыш этди.</verse>
				<verse number="43">Синагогадакы халк гиденден соң, яхудыларың ве яхуды динини кабул эденлериң көпүси Павлус билен Барнабың ызына дүшдүлер. Павлус билен Барнап олара хемише Худайың мерхемети билен яшамакларыны өвүт-несихат этдилер.</verse>
				<verse number="44">Индики Сабат гүни болса Реббиң Хош Хабарыны диңлемек үчин тутуш шәхер диен ялы йыгнанды.</verse>
				<verse number="45">Шунча көп мәхелләни гөрүп, яхудылары гөриплик гуршап алды. Олар Павлусың айдан затларына гаршы чыкып, оңа сөгдүлер.</verse>
				<verse number="46">Павлус билен Барнап хем батыргайлык билен шейле дийдилер: «Худайың Хош Хабары илки сизе вагыз эдилмелиди. Эмма сиз оны рет этдиңиз! Бу болса сизиң бакы яшайша мынасып дәлдигиңизи субут эдйәр. Шонуң үчин биз кесеки миллетлере йүзленйәрис.</verse>
				<verse number="47">Чүнки Реб бизе шейле буйрук берди: „Ериң аңры чәгине ченли халас этмек үчин, Сени миллетлере нур этдим“».</verse>
				<verse number="48">Миллетлер муны эшиденлеринде шатланып, Реббиң Хош Хабарына улы хормат гойдулар. Шейлеликде, бакы яшайыш үчин сайлананларың хеммеси иман этди.</verse>
				<verse number="49">Реббиң Хош Хабары юрдуң хемме ерине яйраярды.</verse>
				<verse number="50">Эмма яхудылар шәхериң ёкары мертебели худайхон аялларыны ве ат-абрайлы эркеклерини Павлус билен Барнабың гаршысына өҗүкдирдилер. Шейлеликде, олары ызарлап, өз юртларындан ковуп чыкардылар.</verse>
				<verse number="51">Бу ики ресул болса олара гаршылык хөкмүнде, аякларының тозуны какып, Икония шәхерине гитдилер.</verse>
				<verse number="52">Антиёхдакы шәгиртлер болса шатлыкдан ве Мукаддес Рухдан долдулар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="14">
				<verse number="1">Павлус билен Барнап Икония шәхеринде хем адатдакысы ялы яхудыларың синагогасына бардылар. Ол ерде олар шейле бир тәсирли вагыз этдилер велин, көп санлы яхудылар ве кесеки миллетлер иман этдилер.</verse>
				<verse number="2">Эмма иман этмедик яхудылар кесеки миллетлери бу ики ресулың үстүне күшгүрип, иманлылара гаршы оларың аңыны зәхерледилер.</verse>
				<verse number="3">Павлус билен Барнап бу ерде узак вагт галып, Реб Иса хакында батыргайлык билен вагыз этдилер. Иса хем олара аламатлар ве мугҗызалар гөркезмек башарныгыны берип, Өз мерхемети барадакы хабары олар аркалы тассыклады.</verse>
				<verse number="4">Шәхериң халкы икә бөлүнди; оларың бир бөлеги яхудыларың, бир бөлеги-де ресулларың тарапына гечди.</verse>
				<verse number="5">Шундан соң яхудылар ве башга миллетлер өзлериниң ёлбашчылары билен бирликде ресулларың үстүне топулып, олары дашламакчы болдулар.</verse>
				<verse number="6">Ресуллар мундан хабарлы болансоңлар, Ликаонияның Листра, Дербе шәхерлерине ве оларың даш-төверегине гачдылар.</verse>
				<verse number="7">Ол ерлерде-де Хош Хабары вагыз этдилер.</verse>
				<verse number="8">Листрада аяклары ысмаз бир адам яшаярды. Ол догабитди отурады ве хич вагт йөремәнди.</verse>
				<verse number="9">Бу адам Павлусың гүррүңини диңләп отырды. Павлус хем оңа диканлап середип, онуң сагалҗагына иманының бардыгыны гөрди.</verse>
				<verse number="10">Шонда Павлус гаты сес билен: «Ериңден тур!» дийди. Ол хем товсуп турды-да, йөрәп башлады.</verse>
				<verse number="11">Мәхелле Павлусың эден ишини гөрүп, ликаония дилинде: «Худайлар ынсан кешбинде бизиң янымыза инипдирлер!» дийип гыгырышдылар.</verse>
				<verse number="12">Барнабы Зевс, Павлусы болса, эсасы сөз сөзлейәнчидиги үчин Хермес дийип атландырдылар.</verse>
				<verse number="13">Зевсиң бутханасы шәхериң дашында ерлешйәрди. Зевс руханысы бойнуна гүл чеменлери гейдирилен өкүзлери шәхер дервезелериниң агзына гетирип, халк билен бирликде гурбанлык берҗек болды.</verse>
				<verse number="14">Эмма ресуллар Барнап билен Павлус муны эшидип, якаларыны йыртып, халкың ортасына күрсәп гирдилер. Олар батлы сес билен:</verse>
				<verse number="15">«Адамлар! Нәме үчин бейле эдйәрсиңиз? Биз хем сизе меңзеш ынсандырыс. Сизе Хош Хабар алып гелдик. Инди бу бош затлардан эл чекиң-де, ери, гөги, деңзи ве олардакы әхли зады ярадан дири Худая тарап доланың.</verse>
				<verse number="16">Гечен дөвүрде Худай әхли миллетлере өз ёллары боюнча йөремәге ругсат берди.</verse>
				<verse number="17">Муңа гарамаздан, Ол Өзүниң бардыгыны хич хачан субутсыз гоймаяр. Середиң! Сизе ягшылык эдип, асмандан ягыш ягдыряр, мөвсүминде хасыл берйәр, гарныңызы биркемсиз дойруп, йүреклериңизи шатлыкдан долдуряр» дийдилер.</verse>
				<verse number="18">Бу сөзлер билен олар халкы өзлерине гурбанлык хөдүр этмекден зордан дәндирдилер.</verse>
				<verse number="19">Эмма Антиёхдан, Икониядан гелен яхудылар халкы өҗүкдирип, Павлусы дашладылар ве өлендир өйдүп, оны шәхерден сүйрәп чыкардылар.</verse>
				<verse number="20">Эмма шәгиртлер дашына үйшенлеринде, Павлус еринден туруп, шәхере гайтды. Эртеси гүн ол Барнап билен Дербә тарап ёла дүшди.</verse>
				<verse number="21">Дербеде олар Хош Хабары вагыз эдип, көп шәгирт топладылар. Соңра Листра, Икония ве Антиёха доланып гелдилер.</verse>
				<verse number="22">Олар шәгиртлери рухландырдылар ве олара иманда берк дурмагы үндәп: «Худайың Шалыгына гирмегимиз үчин, бизиң көп мушакгатлары башдан гечирмегимиз герек» диййәрдилер.</verse>
				<verse number="23">Павлус билен Барнап хер бир йыгнак үчин ёлбашчылар белледилер. Соңра дога-дилег эдип, агыз бекләп бу ёлбашчылары өзлериниң иман эден Реббине табшырдылар.</verse>
				<verse number="24">Онсоң Писидяның ичинден гечип, Памфилия гелдилер.</verse>
				<verse number="25">Перга шәхеринде Иса хакында вагыз эденлеринден соң, Атталия гитдилер.</verse>
				<verse number="26">Ол ерден хем олар гәмили Антиёха доланып гелдилер. Павлус билен Барнап бу шәхерде өзлерини Худайың мерхеметине табшырып, хут шу ерден шинди тамамлан ишлерини амала ашырмага уграпдылар.</verse>
				<verse number="27">Антиёха геленлеринден соң, ресуллар йыгнагы бир ере чагырып, олара Худайың өзлери аркалы әхли битирен ишлерини ве яхуды дәллериң иман этмеги үчин, Онуң ачан ёлы барада гүррүң бердилер.</verse>
				<verse number="28">Ресуллар узак вагтлап шәгиртлер билен биле болдулар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="15">
				<verse number="1">Яхудыядан бирнәче адам Антиёха гелип, доганлара: «Мусаның адаты боюнча сүннетленмесеңиз, халас болуп билмерсиңиз» дийип өвредйәрдилер.</verse>
				<verse number="2">Павлус билен Барнап бу адамлар билен көп чекелешип җеделлешдилер. Онсоң бу меселәни чөзмек үчин, бейлеки доганларың бирнәчеси билен бирликде, Павлус билен Барнап Иерусалимдәки ресулларың, ёлбашчыларың янына гитмели диен карара гелинди.</verse>
				<verse number="3">Иманлылар йыгнагы олары ёла салып угратды. Олар Финикияның ве Самарияның ичинден гечип, кесеки миллетлериң-де Худайы кабул эдендиклери барада гүррүң бердилер. Бу хабар хемме иманлылара улы шатлык гетирди.</verse>
				<verse number="4">Иерусалиме геленлеринде болса, ресуллардыр ёлбашчылар ве тутуш йыгнак олары гызгын гаршылады. Павлус билен Барнап Худайың өзлери аркалы битирен әхли ишлерини йыгнананлара гүррүң бердилер.</verse>
				<verse number="5">Эмма фарисейлер топарындан иман эденлериң кәбири аяга галып: «Кесеки миллетлерден боланлары сүннетлемели ве олара Мусаның кануныны берҗай этмеги табшырмалы» дийдилер.</verse>
				<verse number="6">Онсоң ресуллар ве ёлбашчылар бу меселе барада маслахатлашмага йыгнандылар.</verse>
				<verse number="7">Йыгнакда гүррүң узага чекенсоң, Петрус еринден туруп, олара шейле дийди: «Доганлар! Өзүңиз билйәнсиңиз, кесеки миллетлере Хош Хабары вагыз этмегим үчин, энчеме вагт мундан өң Худай араңыздан мени сайлады. Ол муны миллетлериң Хош Хабары эшидип, иман этмеги үчин шейле этди.</verse>
				<verse number="8">Хер бир ынсаның йүрегини билйән Худай бизе берен Мукаддес Рухуны кесеки миллетлере хем берди. Шу аркалы олары кабул эдендигини тассыклады.</verse>
				<verse number="9">Худай оларың иманы аркалы йүреклерини пәкледи. Шейдип, Худай бизиң билен кесеки миллетлериң арасындакы пархы ёк этди.</verse>
				<verse number="10">Бейле болса, нәме үчин ата-бабаларымызың ве өзүмизиң гөтерип билмедик боюнтырыгымызы шәгиртлериң бойнуна саляңыз? Худайы сынаҗак болярсыңызмы?</verse>
				<verse number="11">Ёк! Биз өзүмизиң хем, оларың хем Реббимиз Исаның мерхемети билен халас боляндыгымыза ынанярыс».</verse>
				<verse number="12">Онсоң хеммелер дымып, Павлус билен Барнабы диңледилер. Олар Худайың өзлери аркалы кесеки миллетлере гөркезен бейик аламатларыны ве мугҗызаларыны гүррүң бердилер.</verse>
				<verse number="13">Олар гүррүңлерини гутарандан соң, Якуп сөзе башлап, шейле дийди: «Доганлар, маңа гулак асың!</verse>
				<verse number="14">Ине, Симун бизе Худайың илки билен кесеки миллетлере нәхили назар саландыгыны ве оларың арасындан Өзүне бир халк сайлап аландыгыны дүшүндирип берди.</verse>
				<verse number="15">Пыгамберлериң сөзлери-де бу айдыланлар билен габат гелйәр. Ине, онда шейле язылан:</verse>
				<verse number="16">„Мундан соң Мен доланып гелип, Давудың йыкылан чадырыны дикелдерин. Вейран болан ерлерини оңарып, оны тәзеден бина эдерин.</verse>
				<verse number="17">Шейдип, аман галанлар Ребби агтарсын, Маңа дегишли әхли миллетлер Ребби гөзлесин. Муны бу затлары эдйән Реб айдяндыр,</verse>
				<verse number="18">булар гадымдан мәлимдир“.</verse>
				<verse number="19">Шонуң үчин хем Худайы кабул эдйән кесеки миллетлере кынчылык дөретмели дәл диен карара гелдим.</verse>
				<verse number="20">Гайтам, олара хат язып, шейле диелиң: „Бутлара хөдүрленен гурбанлык этини иймекден, зынадан, дамагы чалынмадык харам хайваның этинден ве ганындан даш дуруң“.</verse>
				<verse number="21">Чүнки Мусаның кануны гадым дөвүрден бәри хер бир шәхерде вагыз эдилйәр, хер Сабат гүни синагогаларда окаляр».</verse>
				<verse number="22">Соңра ресуллар ве йыгнагың ёлбашчылары тутуш иманлылар йыгнагы билен бирликде бирнәче адамы сайлап, олары Павлус хем-де Барнап билен Антиёха ибермек карарына гелдилер. Олар ики адамы: Барсаба лакамлы Юдасы ве Силасы сайладылар, оларың икиси-де доганларың арасында ёлбашчыдылар.</verse>
				<verse number="23">Эллерине шу хаты берип, олары угратдылар: «Сизиң доганларыңыз болан биз ресуллар ве ёлбашчылар Антиёхда, Сирияда, Киликияда яшаян яхуды дәл иманлы доганлара салам ёллаярыс.</verse>
				<verse number="24">Бизиң эшидишимизе гөрә, арамыздан кәбирлери барып, өз сөзлери билен сизи ховсала салып, аңыңызы булашдырыпдырлар. Эмма олары биз ибермедик.</verse>
				<verse number="25">Шонуң үчин хем арамыздан бирнәче адамы сайлап, олары эзиз достларымыз Барнап ве Павлус билен биле сизиң яныңыза ёлламагы бир агыздан карар этдик.</verse>
				<verse number="26">Булар Реббимиз Иса Месих е гуллук этмек үчин җаныны орта гоян адамлардыр.</verse>
				<verse number="27">Шейлеликде, биз Юдас билен Силасы ёллаярыс, олар бизиң язанларымызы дил үсти билен тассыкларлар.</verse>
				<verse number="28">Биз Мукаддес Рухуң ёлбашчылыгында шу ваҗып талаплардан башга хич бир зады сизиң үстүңизе йүклемезлиги макул гөрдүк:</verse>
				<verse number="29">бутлара хөдүрленен гурбанлык этини иймекден, зынадан, дамагы чалынмадык харам хайваның этинден ве ганындан даш дуруң. Шулардан саклансаңыз, ягшы иш эдерсиңиз. Хош, саг-саламат болуң».</verse>
				<verse number="30">Шейлеликде, олар ёла дүшдүлер. Антиёха гелип, иманлылары үйшүрдилер-де, хаты говшурдылар.</verse>
				<verse number="31">Иманлылар хатдакы рухландырыҗы хабары окап, шат болдулар.</verse>
				<verse number="32">Юдас билен Силас пыгамбердилер. Олар доганлара көп өвүт-несихат эдип, оларың иманыны беркитдилер.</verse>
				<verse number="33">Бирнәче вагт ол ерде боланларындан соңра, доганлар олары ресулларың янына саг-саламат уградып гойбердилер.</verse>
				<verse number="34"></verse>
				<verse number="35">Павлус ве Барнап хем Антиёхда галдылар. Олар башгалар билен бирликде халка сапак өвредип, Реб Иса хакындакы Хош Хабары вагыз этдилер.</verse>
				<verse number="36">Бирнәче гүнден соң Павлус Барнаба: «Инди Реббиң Хош Хабарыны вагыз эден шәхерлеримизе доланып баралы, ол ердәки доганларымызы гөрүп, хал-ягдайларыны соралы» дийди.</verse>
				<verse number="37">Марк дийлип атландырылян Ёханнаны-да Барнап өзлери билен әкитмек ислейәрди.</verse>
				<verse number="38">Эмма Павлус өзлерини Памфилияда терк эдип, Худайың хызматыны ахырына ченли биле довам этмедик Маркы әкитмеги макул билмеди.</verse>
				<verse number="39">Шейлеликде, араларында агзалалык дөрәп, олар бири-бирлеринден айрылдылар. Барнап янына Маркы алып, гәми билен Кипре гитди.</verse>
				<verse number="40">Павлус болса Силасы сайлады, иманлылар олары Реббиң мерхеметине табшыранларындан соңра, олар ёла дүшдүлер.</verse>
				<verse number="41">Олар Сирия, Киликия айланып, йыгнаклары беркитдилер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="16">
				<verse number="1">Павлус Дербе ве Листра шәхерлерине гелди. Листрада Тимотеос атлы Исаның бир шәгирди барды. Онуң эҗеси иманлы яхудыды, какасы болса грекди.</verse>
				<verse number="2">Листрадакы ве Икониядакы доганлар ол барада говы сөзлер айдярдылар.</verse>
				<verse number="3">Павлус Тимотеосы өзи билен әкитмек ислейәрди. Шонуң үчин оны сүннет этдирди, себәби ол ерде яшаян яхудыларың хеммеси Тимотеосың какасының грекдигини билйәрди.</verse>
				<verse number="4">Олар шәхерлериң ичинден гечип, ол ердәки иманлылара Иерусалимдәки ресуллар ве ёлбашчылар тарапындан кабул эдилен карарлара эермеклиги табшырярдылар.</verse>
				<verse number="5">Шейлеликде, доганларың иманы хас-да беркәп, оларың саны гүнсайын артярды.</verse>
				<verse number="6">Мукаддес Рух тарапындан Реббиң сөзүни Азия велаятына вагыз этмеклик бөкделенсоң, Павлус дагы Фрикия ве Галатя үлкесинден гечдилер.</verse>
				<verse number="7">Олар Мися серхедине гелип, Битиния велаятына гирмекчи болдулар. Эмма Иса Мукаддес Рух аркалы олара ругсат бермеди.</verse>
				<verse number="8">Онсоң Мисяның үсти билен Троаса гитдилер.</verse>
				<verse number="9">Шол гиҗе Павлус бир гөрнүш гөрди. Македониялы бир адам онуң гаршысында дуруп: «Македония гел, бизе көмек эт!» дийип ялбарды.</verse>
				<verse number="10">Павлус бу гөрнүши гөренсоң, Худай бизи олара Хош Хабары вагыз этмәге чагыряр диен нетиҗә гелип, биз дессине Македония тарап ёла дүшдүк.</verse>
				<verse number="11">Шейлеликде, Троасдан гәми билен гөни Самофракия, эртеси хем Неаполисе гитдик.</verse>
				<verse number="12">Ол ерден-де Македонияның эсасы велаятында ерлешйән Филипи шәхерине гелдик. Бу шәхер Риме гарашлыды. Биз бирнәче гүнләп ол ерде галдык.</verse>
				<verse number="13">Сабат гүни биз шәхерден деря якасына чыкдык. Ол ерде ыбадат эдилйән ериң бардыгыны билйәрдик. Онсоң ол ерде йыгнанан аяллар билен отурып, олара гүррүң бермәге башладык.</verse>
				<verse number="14">Бизи диңләп отуранларың арасында Лидия атлы бир сөвдагәр аял хем барды. Ол Тиятира шәхеринден болуп, гырмызы парчалар сатярды. Бу аял Худая сежде эдйәрди. Павлусың сөзлерине гулак асмак үчин, Реб онуң йүрегини ачды.</verse>
				<verse number="15">Лидия тутуш өй-ичерси билен сува чүмдүриленден соңра бизи өйүне чагырып: «Мени Реббе садык сайян болсаңыз, гелиң-де, өйүмде галың» дийип ялбарып, бизи ырды.</verse>
				<verse number="16">Бир гүн ыбадат эдилйән ере баряркак, палчылык рухы эелән бир хызматкәр гыза душ гелдик. Бу гыз пал атмаклык билен хоҗайынларына көп пул газанып берйәрди.</verse>
				<verse number="17">Ол Павлусың ве бизиң ызымыза дүшүп: «Бу адамлар Бейик Худайың гулларыдыр. Олар сизе халас болмагың ёлуны вагыз эдйәрлер» дийип гыгырярды.</verse>
				<verse number="18">Ол энчеме гүнләп шейле дийип гыгырмагыны довам этди. Ахыры Павлус бизар болуп, ызына өврүлип, арвах-җына: «Иса Месих иң адындан буюрярын: бу гызың ичинден чык!» дийди. Арвах-җын шол пурсадың өзүнде гыздан чыкды.</verse>
				<verse number="19">Онуң хоҗайынлары газанч умытларының элден гиденини гөрүп, Павлус билен Силасы тутуп, базар мейданчасына сүйрәп гетирдилер.</verse>
				<verse number="20">Олары хәкимлериң өңүне гетирип: «Бу адамлар шәхеримизде башагайлык дөредйәрлер. Өзлери хем яхудылар,</verse>
				<verse number="21">биз болса римлилер, олар бизиң канунымыза терс гелйән адатлары вагыз эдйәрлер. Бизе оларың адатларыны кабул этмек я-да берҗай этмек гадагандыр» дийдилер.</verse>
				<verse number="22">Халк хем Павлус билен Силаса гаршы аяга галды. Шейлеликде, хәкимлер эсгерлере оларың эшиклерини сыпырып, таяклап урмагы буюрдылар.</verse>
				<verse number="23">Көп таякланларындан соң, зындана салдылар-да, зынданың баш гөзегчисине олары берк сакламагы табшырдылар.</verse>
				<verse number="24">Ол хем шейле буйрук алансоң, олары зынданың ички бөлүмине салып, аякларына гандал баглады.</verse>
				<verse number="25">Ярыгиҗе төвереги Павлус билен Силас дога-дилег эдип, Худая өвгүли нагмалар айдярдылар, туссаглар хем олары диңлейәрди.</verse>
				<verse number="26">Бирденкә гүйчли ертитреме болды, зынданың биняды сарсып, әхли гапылар бирбада ачылды, хеммелериң зынҗыры үзүлди.</verse>
				<verse number="27">Укудан оянан баш гөзегчи зынданың гапыларының ачыкдыгыны гөрди. Ол туссаглар гачандыр өйдүп, өзүни өлдүрҗек болуп, гылыҗыны сырды.</verse>
				<verse number="28">Эмма Павлус гаты сес билен: «Саклан! Җаныңа каст этме, бизиң хеммәмиз шу ерде!» дийип гыгырды.</verse>
				<verse number="29">Баш гөзегчи чыра гетирдип, ичери күрсәп гирди. Ол сандырап барып, Павлус билен Силасың аягына йыкылды.</verse>
				<verse number="30">Олары дашары чыкарып: «Агалар! Мен халас болмак үчин нәме этмели?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="31">Олар хем: «Реббимиз Иса иман эт, өзүң-де, тутуш өй-ичериң хем халас болар» дийдилер.</verse>
				<verse number="32">Соңра олар баш гөзегчә ве онуң өй-ичерисине Реббиң Хош Хабарыны вагыз этдилер.</verse>
				<verse number="33">Шол гиҗәниң өзүнде баш гөзегчи олары бир чете чыкарып, яраларыны ювды. Соңра дессине ол өй-ичерсиндәкилер билен биле сува чүмдүрилди.</verse>
				<verse number="34">Онсоң олары өйүне салып, өңлерине сачак язды. Ол тутуш өй-ичерси билен бирликде Худая иман эдендигине бегенди.</verse>
				<verse number="35">Эртеси даң атанда, хәкимлер өз гуллукчыларыны иберип: «Шол адамлары бошат» дийдилер.</verse>
				<verse number="36">Зынданың баш гөзегчиси хем бу хабары Павлуса етирип: «Хәкимлер сизе гидибериң дийип хабар ёллапдырлар. Инди сиз гидип билерсиңиз. Саг-аман барың» дийди.</verse>
				<verse number="37">Эмма Павлус олара: «Рим раятыдыгымыза гарамаздан, бизи халкың өңүнде биканун енчдилер, зындана ташладылар. Нәме үчин инди бизи огрынча бошадып гойберҗек болярлар? Бу болмаз! Гой, бизи зындандан өзлери гелип чыкарсынлар» дийди.</verse>
				<verse number="38">Гөзегчилер хем бу сөзлери хәкимлере етирдилер. Хәкимлер Павлус билен Силасың Рим раятыдыгыны эшидип, гаты ховсала дүшдүлер.</verse>
				<verse number="39">Хәкимлер гелип, олардан өтүнч сорадылар ве зындандан алып чыкдылар. Соңра олара шәхерден гитмеклерини хайыш этдилер.</verse>
				<verse number="40">Павлус билен Силас зындандан чыкып, Лидияның өйүне бардылар. Олар бу ерде иманлылар билен душушып, олары рухландырдылар, соңра ол ерден гитдилер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="17">
				<verse number="1">Павлус билен Силас Анфипол ве Аполония шәхерлериниң ичинден гечип, Салоникә гелдилер. Ол ерде яхудыларың бир синагогасы барды.</verse>
				<verse number="2">Павлус адатдакысы ялы синагога гитди ве үч Сабат гүни олар билен Мукаддес Язгылар боюнча гүррүң этди.</verse>
				<verse number="3">Ол Месих иң гөрги гөрмегиниң ве соңра өлүмден дирелмегиниң герек боландыгыны дүшүндирип субут этди. Ол: «Мениң сизе вагыз эдйән Исам Месих дир» дийди.</verse>
				<verse number="4">Олардан кәбири Павлус билен Силаса ынанып, олара гошулдылар. Шейле хем Реббе сежде эдйән көп санлы греклер ве ёкары мертебели энчеме аяллар олара гошулдылар.</verse>
				<verse number="5">Эмма яхудылар гөрипчилик этдилер, олар базарда бикәр гезип йөрен эрбет адамларың бирнәчесини янларына топлап, шәхерде гозгалаң туруздылар. Павлус билен Силасы тапып, мәхелләниң өңүне чыкармак үчин, Ясоның өйүне дөкүлдилер.</verse>
				<verse number="6">Эмма олары тапып билмәнсоңлар, Ясон билен бирнәче доганлары шәхер ёлбашчыларының өңүне сүйрәп гетирип: «Бу адамлар бүтин дүнйәде булагайлык дөредип, бизиң шәхеримизе хем гелдилер.</verse>
				<verse number="7">Ясон олара өйүнден җай берди. Оларың хеммеси Иса диен патыша бар дийип, императорың перманларына гаршы чыкярлар» дийип гыгырдылар.</verse>
				<verse number="8">Халк ве шәхер ёлбашчылары бу хабары эшидип ховсала дүшдүлер.</verse>
				<verse number="9">Онсоң Ясон билен бейлекилери җериме төләнлеринден соң бошадып гойбердилер.</verse>
				<verse number="10">Доганлар шол гиҗәниң өзүнде Павлус билен Силасы Берия шәхерине ибердилер. Олар шәхере гелип, яхудыларың синагогасына бардылар.</verse>
				<verse number="11">Бериядакы яхудыларың гөзъетими Салоникидәки яхудыларыңка гаранда хас гиңди. Олар Иса хакындакы хабары гөвүнҗеңлик билен кабул эдип, Павлусың айданларының хакыкатдыгыны гөрмек үчин, Мукаддес Язгылары хер гүн селҗерйәрдилер.</verse>
				<verse number="12">Яхудыларың көпүси, шейле хем ат-абрайлы энчеме грек аяллары ве эркеклери Иса иман этдилер.</verse>
				<verse number="13">Эмма Салоникидәки яхудылар Павлусың Берияда Худайың Хош Хабарыны вагыз эдендигини биленлеринде, ол ере хем гитдилер. Олар халкы өҗүкдирип, ховсала салдылар.</verse>
				<verse number="14">Шонда доганлар Павлусы шобада деңзиң кенарына угратдылар. Силас билен Тимотеос болса Берияда галдылар.</verse>
				<verse number="15">Павлусы уградянлар оны Афина ченли гетирдилер. Олар Павлусдан: «Силас билен Тимотеос тизден-тиз мениң яныма гелсинлер» диен буйругы алансоңлар, Берия шәхерине доланып гелдилер.</verse>
				<verse number="16">Павлус Афиныда Силас билен Тимотеоса гарашярка, шәхериң бутлардан долудыгыны гөрүп, йүреги гыйылды.</verse>
				<verse number="17">Шонуң үчин Павлус синагогада яхудылар ве Реббе сежде эдйән көп санлы греклер билен гүррүңлешди. Шейле хем хер гүн базарда душ гелен адамлара вагыз этди.</verse>
				<verse number="18">Бирнәче эпикур ве стоик таглыматчылар хем Павлус билен җеделлешдилер. Кәбири: «Бу яңра нәме дийҗек боляр?» дийсе, кәбири: «Ол кесеки худайлар барада вагыз эдйәр» диййәрди. Олар Павлус Исаның Хош Хабарыны ве дирелишини вагыз эдйәндиги үчин шейле диййәрдилер.</verse>
				<verse number="19">Олар Павлусы тутуп, Арёпагус меҗлисине гетирип, шейле дийдилер: «Сениң өвредйән бу тәзе таглыматыңың нәмедигини биз хем билсек болармы?</verse>
				<verse number="20">Сен бизиң өң эшитмедик кәбир гең затларымыз барада гүррүң эдйәрсиң. Биз инди бу затларың нәме аңладяндыгыны билмек ислейәрис».</verse>
				<verse number="21">Хемме афинылылар ве ол ерде яшаян башга миллетлер әхли вагтларыны тәзе дүшүнҗелер барада гүррүң этмек я-да диңлемек билен гечирйәрдилер.</verse>
				<verse number="22">Павлус Арёпагус меҗлисиниң ортасында дуруп, шейле дийди: «Эй, афинылылар! Мен сизиң берк диндардыгыңызы гөрйәрин.</verse>
				<verse number="23">Мен бүтин шәхере айланып чыкып, сизиң ыбадат эдйән затларыңызы гөзден гечирдим. Бу затларың арасындан „НӘТАНЫШ ХУДАЯ“ диен язгылы бир гурбанлык сыпасыны гөрдүм. Ине, мен сизе өзүңизиң танамаздан сежде эдйән Худайыңыз барада гүррүң бермекчи.</verse>
				<verse number="24">Әлем-җаханы ве ондакы әхли затлары ярадан Худай ериң-гөгүң Хөкүмдары болуп, Ол ынсан эли билен ясалан ыбадатханаларда яшамаяр.</verse>
				<verse number="25">Ол ынсан элиниң хызматына мәтәч дәл, Ол хич зада зар дәл, себәби хер бир ынсана яшайыш, дем ве әхли зады берйән Онуң Өзүдир.</verse>
				<verse number="26">Худай әхли миллетлери бир адамдан ярадып, олары бүтин ер йүзүне яйратды. Оларың яшаҗак вагтыны ве чәгини өңүнден белләп берди.</verse>
				<verse number="27">Ол булары Өзүни агтарсынлар, гөзләп тапсынлар дийип этди. Хакыкатданам, Худай бизиң хич биримизден узакда дәлдир.</verse>
				<verse number="28">Биз Онуң билен яшаяндырыс, херекет эдйәндирис ве бардырыс. Кәбир шахырларыңызың айдышы ялы: „Биз Онуң зүрядыдырыс“.</verse>
				<verse number="29">Хава, биз Худайың зүрятларыдырыс. Шонуң үчин-де, биз Оны ынсан сунгаты ве хүнәри аркалы алтындан, күмүшден я-да дашдан ясалан хейкеле меңзетмели дәлдирис.</verse>
				<verse number="30">Худай ынсанларың гечмишдәки наданлыгына гөз юмды. Инди болса Ол хемме ерде әхли адамларың тоба этмегини буюряр.</verse>
				<verse number="31">Чүнки Худай Өз беллән Ынсаны аркалы дүнйәни адалатлы хөкүм этҗек гүнүни белледи. Оны өлүмден дирелтмек билен Оны белләндигини әхли ынсанлара субут этди».</verse>
				<verse number="32">Олар Павлусың өлүмден дирелиш барадакы вагзыны эшиденлеринде, кәбирлери оны масгара этди, кәбирлери болса: «Бу хакда сени ене диңләрис» дийдилер.</verse>
				<verse number="33">Шейлеликде, Павлус оларың арасындан чыкып гитди.</verse>
				<verse number="34">Бирнәче адам оңа гошулып иман этди. Оларың арасында меҗлис агзасы Диёнис, шейле хем, Дамара атлы бир аял ве башга-да энчеме адамлар барды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="18">
				<verse number="1">Мундан соң Павлус Афиныны ташлап, Коринтоса гитди.</verse>
				<verse number="2">Ол ерде Павлус Акила атлы бир яхуды билен танышды. Акила аслы Понтуслы болуп, аялы Прискилла билен яңы-якында Италиядан гелипди. Себәби император Клавдий хемме яхудыларың Римден чыкмаклары барада перман чыкарыпды. Павлус бу машгаланы гөрмәге гитди.</verse>
				<verse number="3">Олар хем Павлус ялы чадыр тикмек билен мешгулланярдылар, шонуң үчин Павлус олар билен яшап, биле ишледи.</verse>
				<verse number="4">Павлус хер Сабат гүни синагогада Хош Хабар хакда пикир алшып, яхудылары ве греклери ынандырмага чалышярды.</verse>
				<verse number="5">Силас билен Тимотеос Македониядан геленлеринден соң, Павлус тутуш вагтыны Иса хакдакы хабары вагыз этмәге багышлады. Ол яхудылара Исаның Месих диги барада шаятлык этди.</verse>
				<verse number="6">Эмма олар Павлуса гаршы чыкып, оңа сөгмәге башладылар. Шонда Павлус олардан нәразы болуп, эгин-эшигиниң чаңыны какып: «Ганыңыз өз бойнуңыза болсун, менде айып ёк. Мундан бейләк мен кесеки миллетлериң янына гитҗек» дийди.</verse>
				<verse number="7">Онсоң Павлус ол ерден чыкып, Титус Юстус атлы бир адамың өйүне барды. Титус Юстус Худая сежде эдйән адам болуп, онуң өйи синагога билен янашыкды.</verse>
				<verse number="8">Синагога баштутаны Криспус тутуш өй-ичерси билен биле Реббе иман этди. Павлусы диңлән энчеме коринтослылар хем иман эдип, Исаның ады билен сува чүмдүрилдилер.</verse>
				<verse number="9">Бир гиҗе Реб гөрнүш аркалы Павлуса шейле дийди: «Горкма, гепле, дымма!</verse>
				<verse number="10">Мен сениң билендирин, хич ким саңа азар бермез, яманлык этмез, себәби бу шәхерде Мениң халкымың саны көпдүр».</verse>
				<verse number="11">Шейлеликде, Павлус бир ярым йыллап оларың арасында галып, Худайың сөзүни өвретди.</verse>
				<verse number="12">Ахая велаятының хәкими Галиёның дөврүнде яхудылар бирлешип, Павлуса гаршы чыкдылар ве оны казыете гетирдилер.</verse>
				<verse number="13">Олар: «Бу адам кануна гаршы ёллар билен халкы Худая сежде этмәге ыряр» дийдилер.</verse>
				<verse number="14">Павлус яңы сөзе башламакчы болуп дурка, Галиё яхудылара йүзленип: «Эй, яхудылар! Эгер даваңыз бир адалатсызлык я агыр җенаят хакда болан болсады, сизи сабырлылык билен диңлемеги макул билердим.</verse>
				<verse number="15">Эмма меселәңиз сөзлер, атлар ве өз кануныңыз барада экен, булары өзүңиз чөзүң. Мениң булара казылык эдесим геленок» дийди.</verse>
				<verse number="16">Шейлеликде, олары казыетден ковуп гойберди.</verse>
				<verse number="17">Онсоң олар синагоганың баштутаны Состениси казыетиң өңүнде тутуп енчдилер. Эмма Галиё буларың хич бирине үнс хем бермеди.</verse>
				<verse number="18">Павлус Коринтосда ене энчеме гүнләп галды. Соңра доганлар билен хошлашып, гәмиде Сирия гитди. Прискилла билен Акила хем онуң билен гитдилер. Павлус Худая эден вадасыны саклап, Кенхрея тарап ёла дүшмезден өң, сачыны сырдырды.</verse>
				<verse number="19">Эфесе геленлеринде, Павлус Прискилла билен Акиланы шол ерде галдырды. Өзи болса синагога гидип, яхудылар билен Хош Хабар хакда пикир алышды.</verse>
				<verse number="20">Адамлар Павлусдан өз янларында көпрәк галмагыны хайыш этдилер, эмма Павлус разы болмады.</verse>
				<verse number="21">Хошлашмаздан өң, олара сөз берип: «Худай оңласа, яныңыза ене гелерин» дийди. Шундан соң Эфеси галдырып, гәмиде ёла дүшди.</verse>
				<verse number="22">Павлус Кайсария геленде, Иерусалиме гидип, иманлылар топары билен гөрүшди. Соңра Антиёха гитди.</verse>
				<verse number="23">Ол ерде бирнәче вагт боландан соң, ене ёла дүшди, Галатя ве Фрикия үлкелерини айланып, әхли шәгиртлери иманда беркитди.</verse>
				<verse number="24">Шол вагт Аполло атлы бир яхуды Эфесе гелди. Онуң аслы исгендериялыды. Гепе чепер Аполло Мукаддес Язгылары өрән говы билйәрди.</verse>
				<verse number="25">Реббиң ёлунда тәлим алан бу адам рухы хыҗув билен геплейәрди. Диңе Яхяның чүмдүриш таглыматыны алан хем болса, Иса билен баглы таглыматы догры өвредйәрди.</verse>
				<verse number="26">Ол синагогада гайдувсызлык билен геплемәге башлады. Прискилла билен Акила Аполлоның вагзыны эшиденлеринде, оны өз өйлерине чагырып, оңа Худайың ёлуны хас долы дүшүндирип бердилер.</verse>
				<verse number="27">Аполло Ахая гитмеги йүрегине дүвди. Эфесдәки доганлар ол ердәки шәгиртлере оны оңат гаршы алмакларыны сорап, хат яздылар. Аполло Ахая гелип, Худайың мерхемети билен иман эденлере улы көмек этди.</verse>
				<verse number="28">Ол Мукаддес Язгылар эсасында Исаның Месих дигини субут эдип, яхудыларың нәхакдыгыны халкың өңүнде ач-ачан паш эдйәрди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="19">
				<verse number="1">Аполло Коринтосдака, Павлус дүзлүклериң үсти билен Эфесе гелди. Бу ерде бирнәче иманлы доганлары тапды.</verse>
				<verse number="2">Олардан: «Иман эдениңизде Мукаддес Рухы кабул этдиңизми?» дийип сорады. Олар хем оңа: «Бизиң Мукаддес Рухуң бардыгындан хатда хабарымызам ёк» дийдилер.</verse>
				<verse number="3">Олардан: «Онда нәмә эсасланып чүмдүрилдиңиз?» дийип сорады. Олар: «Яхяның чүмдүрмесине эсасланып чүмдүрилдик» дийип җогап бердилер.</verse>
				<verse number="4">Павлус: «Яхя тоба эденлери чүмдүрйәрди. Ол халкы өзүнден соңра Гелене, ягны Иса иман этмәге чагырды» дийди.</verse>
				<verse number="5">Олар муны эшидип, Реб Исаның ызына эериҗилер хөкмүнде сува чүмдүрилдилер.</verse>
				<verse number="6">Павлус оларың үстлерине элини гоян бадына, олара Мукаддес Рух инди. Олар нәмәлим диллерде гепләп, пыгамберлик этмәге башладылар.</verse>
				<verse number="7">Оларың хеммеси он ики адам төвереги барды.</verse>
				<verse number="8">Павлус үч айлап синагога барып, ол ерде халка ынандырыҗы делиллер билен Худайың Шалыгы барада батыргай вагыз этди.</verse>
				<verse number="9">Эмма кәбирлери кечҗаллык эдип, ынанмак ислемедилер ве халкың өңүнде «Исаның Ёлы» атлы топары яманламага башладылар. Шейлеликде, Павлус оларың янындан гайтды ве иманлылары-да өзи билен алып гайтды. Ол Тиран диен адамың диванханасында хер гүн сөхбет этди.</verse>
				<verse number="10">Бу иш ики йыл довам этди. Шейдип, Азия велаятында яшаянларың хеммеси: яхудыларам, греклерем Реббиң Хош Хабарыны эшитдилер.</verse>
				<verse number="11">Худай Павлусың эли билен гөрлүп-эшидилмедик гудратлары гөркезди.</verse>
				<verse number="12">Павлуса деген эляглыкдыр гушаклары алып, хассаларың үстүне япанларында, олар дертлерине шыпа тапярдылар, олардан арвах-җынлар чыкярды.</verse>
				<verse number="13">Шәхерден-шәхере айланып, арвах-җынлары ковуп чыкарян кәбир яхудылар топары хем барды. Олар арвах-җын эеләнлере Реб Исаның ады билен шыпа бермәге сынанышып: «Павлусың вагыз эдйән Исасының ады билен сизе буйрук берйәрин!» диййәрдилер.</verse>
				<verse number="14">Яхудыларың Скева атлы баш руханысының еди оглы-да бу иш билен мешгулланярды.</verse>
				<verse number="15">Бир гезек арвах-җын олардан: «Исаны танаярын, Павлусы-да билйәрин, йөне сиз ким?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="16">Онсоң эрбет рух эелән адам оларың үстүне топулып, әхлисини басды. Шонда олар бу өйден ялаңач хем яралы гачып гитдилер.</verse>
				<verse number="17">Эфесде яшаян яхудыларың ве греклериң хеммеси бу ваканы эшидип горкдулар. Реб Исаның ады бейгелди.</verse>
				<verse number="18">Иман эденлериң көпүси гелип, эден этмишлерини ачык боюн алдылар.</verse>
				<verse number="19">Җадыгөйлик билен мешгулланянларың энчемеси китапларыны үйшүрип, хеммәниң гөзүниң алнында якдылар. Оларың бахасыны хасапланларында, элли мүң күмүш теңңе чыкды.</verse>
				<verse number="20">Шейлеликде, Реббиң Хош Хабары барха яйрап, гүйч-гудраты артярды.</verse>
				<verse number="21">Бу вакалардан соң, Павлус Македонияның ве Ахаяның үстүнден гечип, Иерусалиме гитмеги йүрегине дүвди. Павлус: «Ол ерде боланымдан соң, Рими хем гөрмегим герек» дийди.</verse>
				<verse number="22">Ол өз ики көмекчисини: Тимотеос билен Эрасды Македония ёллады. Өзи болса бирнәче вагтлап Азия велаятында галды.</verse>
				<verse number="23">Шол вагтлар «Исаның Ёлы» атлы топар догрусында улы галмагал турды.</verse>
				<verse number="24">Деметрей атлы бир зергәр барды. Ол күмүшден Артемис бутханасының шекиллерини ясамак билен уссалара көп гирдеҗи гетирерди.</verse>
				<verse number="25">Деметрей уссалары ве шунуң ялы иш билен мешгулланянлары үйшүрип, шейле дийди: «Адамлар! Бизиң шу хүнәр аркалы оңат газанч эдйәндигимизи өзүңиз билйәнсиңиз.</verse>
				<verse number="26">Эмма Павлусың: „Ынсан эли билен ясалан худайлар асла худай дәлдир“ дийип, диңе Эфесде дәл, эйсем, бүтин Азия велаятында көп адамлары ынандырып аздырандыгыны-да гөрүп-эшидйәнсиңиз.</verse>
				<verse number="27">Бизиң бу сенедимизе халкың арасында абрайдан дүшмек ховпы абаняр. Диңе бу ховп дәл, эйсем, бейик зенан худай Артемисиң бутханасының-да хич зат сайылып, бүтин Азия велаятының ве дүнйәниң сежде эдйән худайының шөхраты пуҗа чыкмагы ахмал».</verse>
				<verse number="28">Олар муны эшиденлеринде, гахар-газапдан долуп: «Эфеслилериң Артемиси бейикдир!» дийип гыгырмага башладылар.</verse>
				<verse number="29">Шейдип, бүтин шәхер галагоплуга дүшди. Халк македониялы Гаюс билен Аристархы тутуп, олары томаша мейданына сүйрәп гетирди. Бу икиси ёлда Павлуса ёлдаш болупдылар.</verse>
				<verse number="30">Павлус халкың арасына гирмекчи боланда, шәгиртлер оны гойбермедилер.</verse>
				<verse number="31">Онуң достлары болан Азия велаятының хәкимлеринден кәбири-де Павлуса хабар ёллап, томаша мейданында гөрүнмезлигини хайыш этдилер.</verse>
				<verse number="32">Томаша мейданындакы җемагат галагоплуга дүшди. Оларың херси бир зат дийип гыгырярды. Көпүси нәме үчин үйшендиклерини хем билмейәрди.</verse>
				<verse number="33">Онсоң яхудыларың итермеги билен, мәхелләниң ичинден Исгендер диен бир адамы өңе чыкардылар. Кәбир адамлар нәме диймелидигини оңа гыгырып айтдылар. Исгендер эли билен ышарат эдип, халкың өңүнде гепләп, өзүни гораҗак болды.</verse>
				<verse number="34">Эмма халк онуң яхудыдыгыны биленде, хеммеси бирагыздан: «Эфеслилериң Артемиси бейикдир!» дийип, ики сагатлап гыгырып дурдулар.</verse>
				<verse number="35">Шәхер кәтиби мәхелләни көшешдирип, шейле дийди: «Эй, эфеслилер! Бейик Артемис бутханасының ве асмандан инен хейкелиниң горагчысының Эфес шәхеридигини ким билмейәр?!</verse>
				<verse number="36">Муны хич ким инкәр эдип билмез. Шонуң үчин хем өзүңизи рахат алып барып, пайхаслы херекет этмелисиңиз.</verse>
				<verse number="37">Бу адамлар не бутхана огрусы, не-де худайымыза дил етирипдирлер, эмма сиз олары бу ере гетирдиңиз.</verse>
				<verse number="38">Деметрейиң я-да онуң янындакы уссаларың бирине гаршы давалары бар болса, казыетиң гапылары ачык, ол ерде казылар бар. Гой, бири-бирине гаршы айыпламаларыны айдып, шол ерде арз этсинлер.</verse>
				<verse number="39">Башга бир чәре гөрмекчи болсаңыз, онда ол кануны йыгнакда чөзүлер.</verse>
				<verse number="40">Бу гүнки вакалар зерарлы, бизи гозгалаң турузмакда айыпламаклары ахмал. Бизде бу топланышыгы аклап билҗек хич бир делил ёк». Ол шейле дийди-де, үйшен мәхелләни даргадып гойберди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="20">
				<verse number="1">Павлус башагайлык ятышандан соң, шәгиртлери янына чагырып, олара өвүт-несихат этди. Соңра олар билен хошлашып, Македония уграды.</verse>
				<verse number="2">Ол этраплары айланып, иманлылар билен йүрекден сөхбет эдип, олары рухландырды. Соңра ол Греция гелди.</verse>
				<verse number="3">Ол ерде үч айлап галды. Соңра Сирия гәмили гитмекчи боланда, яхудыларың өзүне гаршы дузак гурандыгыны билип, Македонияның үсти билен ызына доланмак карарына гелди.</verse>
				<verse number="4">Бериядан Пирросың оглы Сопатер, Салоникиден Аристарх билен Секонд, Дербеден Гаюс хем Тимотеос, шейле хем Азия велаятындан Тихик билен Трофым дагы онуң билен биле гитдилер.</verse>
				<verse number="5">Булар өңден гидип, Троасда бизе гарашдылар.</verse>
				<verse number="6">Биз хем Петир байрамындан соңра Филипиден гәми билен ёла дүшдүк. Бәш гүнде оларың янына – Троаса гелип етдик. Ол ерде еди гүн болдук.</verse>
				<verse number="7">Хепдәниң биринҗи гүни биле чөрек иймәге йыгнанышдык. Павлус эртеси гүн ёла дүшмекчиди, шонуң үчин ярыгиҗә ченли вагыз этди.</verse>
				<verse number="8">Бизиң йыгнанышан ёкары гатдакы отагымызда көп чыра янып дурды.</verse>
				<verse number="9">Евтук атлы бир яш йигит пенҗиреде отырды. Павлус гүррүңини довам эдйәркә, Евтугы укы басып, үчүнҗи гатдан йыкылды. Оны барып гөренлеринде, ол эййәм җан берен экен.</verse>
				<verse number="10">Павлус ашак дүшүп, йигидиң үстүне эгилди ве оны гуҗаклап: «Гайгы этмәң, ол дири!» дийди.</verse>
				<verse number="11">Онсоң ене ёкары чыкды, биле чөрек ийди ве олар билен даң атянча сөхбет этди. Соңра болса ёла дүшди.</verse>
				<verse number="12">Олар яңкы огланың диридигине шатланып, оны өйүне саг-саламат гетирдилер.</verse>
				<verse number="13">Павлус Асос шәхерине пыяда гитмек карарына гелди. Бейлекилеримиз болса гәмә мүнүп гитдик. Биз ол ерде Павлусы гаршы алмалыдык. Муны бизе онуң өзи шейле табшырыпды.</verse>
				<verse number="14">Павлус Асосда бизе гошулды, онсоң биз оны алып, Митилина шәхерине тарап ёла дүшдүк.</verse>
				<verse number="15">Ол ерден гәми билен йүзүп, эртеси Хиёс адасының голайына етдик. Бир гүнден соң болса Самоса гечип, онуң эртеси хем Милитоса барып етдик.</verse>
				<verse number="16">Павлус Азия велаятында вагтыны йитирмезлик үчин, Эфесиң гапдалындан гечип гитмеги йүрегине дүвди. Ол Иерусалиме етмәге ховлугярды, себәби Эллинҗи гүн байрамы гүни ол ерде болмак ислейәрди.</verse>
				<verse number="17">Павлус Милитосдан Эфесе адам иберип, йыгнагың ёлбашчыларыны янына чагыртды.</verse>
				<verse number="18">Ёлбашчылар Павлусың янына геленлеринде, олара шейле дийди: «Мениң Азия велаятына гелен илкинҗи гүнүмден бәри сизиң яныңызда нәхили яшандыгымы өзүңиз билйәнсиңиз.</verse>
				<verse number="19">Мен көп гөзяш дөкүп, песпәллик билен Реббе хызмат этдим. Яхудыларың гаршыма гуран дилдүвшүклерине ве сынагларына дучар болдум.</verse>
				<verse number="20">Пейдалы болан затларың хич бирини сизден гайгырмадым. Өйме-өй айланып, хеммесини сизе ач-ачан вагыз этдим.</verse>
				<verse number="21">Мен яхудыларың-да, греклериң-де тоба эдип, Худая доланмага ве Реббимиз Иса Месих е иман этмәге чагырдым.</verse>
				<verse number="22">Инди болса Мукаддес Руха боюн эгип, Иерусалиме гидйәрин. Ол ерде башыма нәмелериң гелҗегини билемок.</verse>
				<verse number="23">Эмма Мукаддес Рух маңа хер шәхерде зынҗырлара ве мушакгатлара дучар болҗакдыгымы дуйдуряр.</verse>
				<verse number="24">Муңа гарамаздан, җанымы өзүм үчин гымматлы хасапламаярын. Мен диңе пеллехана етмек ве Реббимиз Исаның табшыран ишини долы амала ашырмак ислейәрин. Бу иш Худайың мерхемети барадакы Хош Хабара шаятлык этмекдир.</verse>
				<verse number="25">Мен араңызда болуп, Худайың Шалыгыны вагыз этдим. Инди сизиң хич бириңизиң мундан бейләк мени гөрмеҗекдигиңизи билйәрин.</verse>
				<verse number="26">Шонуң үчин бу гүн сизе шуны ыглан эдйәрин: мен хич кимиң ганына җогапкәр дәлдирин.</verse>
				<verse number="27">Себәби мен Худайың әхли ислегини сизе вагыз этмекден боюн товламадым.</verse>
				<verse number="28">Өзүңизе ве Мукаддес Рухуң сизиң гөзегчилигиңизе берен әхли сүрүсине гөз-гулак болуң. Худайың йыгнагына чопанчылык эдиң. Ол бу йыгнагы Өз Оглуның ганы билен сатын алды.</verse>
				<verse number="29">Мен гиденимден соңра, араңыза йыртыҗы мөҗеклериң гелҗегини билйәрин, олар сүрини аяп гоймазлар.</verse>
				<verse number="30">Хатда өз араңыздан кәбир адамлар чыкып, шәгиртлери ызына эертдирҗек болуп, хакыкаты ёярлар.</verse>
				<verse number="31">Шонуң үчин хүшгәр болуң. Үч йыллап гиҗе-гүндиз гөзяшларым билен хер бириңизе үзнүксиз несихат эденими ядыңызда саклаң.</verse>
				<verse number="32">Инди болса мен сизи Худая табшырярын. Онуң мерхеметли Хош Хабарыны унутмаң! Бу Хабар сизе гүйч-гудрат берер, Худайың мукаддес халкы билен бирликде Онуң вада берен ялканышларыны эчилер.</verse>
				<verse number="33">Мен хич кимиң пулуна я-да эгин-эшигине гөз дикмедим.</verse>
				<verse number="34">Сиз мениң өзүмиң ве ёлдашларымың мәтәчликлерини канагатландырмак үчин, эллерим билен зәхмет чекендигими билйәнсиңиз.</verse>
				<verse number="35">Өз эллерим билен ишләп, мәтәчлик чекйәнлере көмек этмекде мен сизе гөрелде гөркездим. Реббимиз Исаның хут Өзүниң: „Бермек алмакдан хас көп багтыярлык гетирйәр“ диен сөзлерини ятда саклаң».</verse>
				<verse number="36">Павлус сөзүни тамамландан соң, дыза чөкүп, оларың әхлиси билен бирликде Худая дога-дилег этди.</verse>
				<verse number="37">Шонда оларың хеммеси боюр-боюр гөзяш дөкүп, Павлусы багрына басдылар, оны огшадылар.</verse>
				<verse number="38">Павлусың: «Инди мени хич хачан гөрмерсиңиз» диен сөзлери олары өрән тукатландырды. Соңра олар оны гәмә ченли угратдылар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="21">
				<verse number="1">Биз олар билен хошлашып, гәмиде гөни Кос адасына, эртеси гүн Родоса, ол ерден хем Патара гелдик.</verse>
				<verse number="2">Онсоң Финикия барян бир гәми тапып мүндүк ве деңзе чыкдык.</verse>
				<verse number="3">Кипре голайланымызда, онуң гүнортасындан гечип, Сирия тарап йүздүк. Соңра Сура барып етдик, себәби гәми шол ерде йүкүни дүшүрмелиди.</verse>
				<verse number="4">Биз шәгиртлери тапып, ол ерде еди гүн галдык. Шәгиртлер Мукаддес Рухуң угрукдырмагы билен Павлуса Иерусалиме гитмели дәлдигини айтдылар.</verse>
				<verse number="5">Бизиң вагтымыз доланда, ене ёла дүшүп, сыяхатымызы довам этдирдик. Иманлыларың хеммеси, аяллары ве бала-чагалары билен биле шәхериң дашына ченли бизи угратды. Онсоң кенарда дыза чөкүп, Худая дога-дилег этдик.</verse>
				<verse number="6">Бири-биримиз билен хошлашанымыздан соң, гәмә мүндүк, олар хем өйлерине гайтдылар.</verse>
				<verse number="7">Биз ёлумызы Сурдан довам этдирип, Птолемей шәхерине гелдик. Ол ердәки доганларыңка гөрме-гөрше барып, бир гүн оларың янында галдык.</verse>
				<verse number="8">Эртеси гүн биз ёла дүшүп, бирнәче гүнден Кайсария гелдик ве хош хабарчы Филипиң өйүнде галдык, ол сайланан еди ёлбашчының бириди.</verse>
				<verse number="9">Филипиң дурмуша чыкмадык дөрт гызы барды ве олар пыгамберлик эдйәрдилер.</verse>
				<verse number="10">Биз ол ерде энчеме гүн боланымыздан соң, Яхудыядан Агап атлы пыгамбер гелди.</verse>
				<verse number="11">Ол бизиң янымыза гелип, Павлусың гушагыны алды-да, өз эл-аягыны баглап: «Мукаддес Рух шейле диййәр: „Иерусалимдәки яхудылар шу гушагың эесини шейле баглап, кесеки миллетлериң элине берерлер“» дийди.</verse>
				<verse number="12">Муны эшиденимизде, биз-де, ол ерде яшаянлар-да Иерусалиме гитмезлиги үчин Павлуса ялбардык.</verse>
				<verse number="13">Павлус: «Нәме үчин аглашып, мениң йүрегими агырдярсыңыз? Мен Иерусалимде диңе эл-аягымың багланмагына дәл, эйсем, Реббимиз Исаның ады үчин өлмәге-де тайяр» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="14">Оны ырып билмәнимизден соң биз: «Гой, Реббиң ислеги болсун!» дийип дымдык.</verse>
				<verse number="15">Шол гүнлерден соң гошумызы дүвүп, Иерусалиме ёла дүшдүк.</verse>
				<verse number="16">Кайсариядан шәгиртлериң бирнәчеси хем бизиң билен биле гайтдылар. Олар бизи Минасон диен адамың өйүне гетирдилер, биз онуңкыда галмалыдык. Минасон кипрли болуп, илкибашдакы шәгиртлериң бириди.</verse>
				<verse number="17">Иерусалиме геленимизде, доганлар бизи шатлык билен гаршыладылар.</verse>
				<verse number="18">Эртеси Павлус бизиң билен бирликде Якубы гөрмәге барды, Иерусалимдәки йыгнагың әхли ёлбашчылары-да шол ердедилер.</verse>
				<verse number="19">Павлус олар билен саламлашандан соң, өз хызматы аркалы Худайың кесеки миллетлериң арасында эден ишлерини бирин-бирин гүррүң берди.</verse>
				<verse number="20">Олар муны эшидип, Худайы шөхратландырдылар. Соңра Павлуса шейле дийдилер: «Гөрйәңми, доган, яхудыларың арасында мүңлерче иманлы бар. Оларың хеммеси-де Мукаддес Кануна өзлерини йүрекден багыш эденлер.</verse>
				<verse number="21">Оларың эшидишине гөрә, сен кесеки миллетлериң арасында яшаян яхудыларың хеммесине Мусаның канунындан дөнмеклиги, чагаларыны сүннетлемезлиги, дәп-дессурлара уймазлыгы өвредйәрмишиң.</verse>
				<verse number="22">Инди нәме этмели? Сениң гелениңи олар хөкман эшидерлер.</verse>
				<verse number="23">Шонуң үчин бизиң айтҗак затларымызы ерине етир. Арамызда Худая ант ичип, вада берен дөрт адам бар.</verse>
				<verse number="24">Шол адамлары яныңа ал-да, олар билен биле тәмизленме дессурына гошул ве оларың харчларыны сен төле. Ондан соң олар сачларыны сырдырмалы. Шейлеликде, хеммелер сен хакда айдылан мыш-мышларың яландыгыны, сениң-де Мусаның канунына уюп яшаяндыгыңы билерлер.</verse>
				<verse number="25">Иман эден кесеки миллетлер хакда айданымызда болса, биз белли бир карара гелип, олара биреййәм: „Бутлара хөдүрленен гурбанлык этини иймекден, зынадан, дамагы чалынмадык хайваның этинден ве ганындан даш дуруң“ дийип язылан хаты ёллапдык».</verse>
				<verse number="26">Эртеси гүн Павлус яңкы адамлары янына алып, олар билен биле өзүни тәмизледи. Онсоң ол ыбадатхана гирип, пәклениш гүнлериниң хачан гутарҗакдыгыны ве оларың хер бири үчин хачан садака берҗекдигини ыглан этди.</verse>
				<verse number="27">Белленилен еди гүн долуп барярды. Азия велаятындан гелен яхудылар Павлусы ыбадатханада гөрдүлер. Олар тутуш халкы өҗүкдирип, оны тутдулар.</verse>
				<verse number="28">Олар: «Эй, ысрайыл халкы! Көмек эдиң! Бу адам әхли ерде бизиң халкымыза, Мусаның бизе берен канунына, ыбадатханамыза гаршы хеммелере терс сапак берйәр. Мунуң үстесине-де, греклери ыбадатхана гетирип, бу мукаддес ери харама чыкарды» дийип гыгырдылар.</verse>
				<verse number="29">Бейле диймеклериниң себәби, мунуң өң яны эфесли Трофымы шәхерде Павлус билен биле гөрүпдилер ве Павлус оны-да ыбадатхана гетирендир өйдүп пикир эдйәрдилер.</verse>
				<verse number="30">Бүтин шәхер аяга галды, хемме тарапдан ылгашып гелен халк бирлешди-де, Павлусы тутуп, ыбадатханадан дашары сүйреди. Шобада хем ыбадатхананың гапылары япылды.</verse>
				<verse number="31">Павлусы өлдүрҗек болуп дуркалар, Рим гошунының мүңбашысына бүтин Иерусалимиң аяга галандыгы барадакы хабар гелип говушды.</verse>
				<verse number="32">Мүңбашы дессине йүзбашыларыны ве эсгерлерини алып, халкың үстүне эңди. Олар мүңбашы билен эсгерлери гөренлеринде, Павлусы енчмеги бес этдилер.</verse>
				<verse number="33">Шол вагт мүңбашы голай гелип, Павлусы туссаг этди ве гоша зынҗырлар билен багламагы буюрды. Соңра ол: «Бу адам ким? Ол нәме этди?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="34">Мәхелләниң ичинде гох-галмагал турды, хер ким бир зат дийип гыгырды. Алаговурдыдан яңа мүңбашы нәме боланыны анык билмеди. Шонуң үчин ол Павлусы гала әкитмеги буюрды.</verse>
				<verse number="35">Павлус басганчага геленде, мәхелле оны гысып-говруп барярды. Шонуң үчин эсгерлер оны гөтерип әкитмели болдулар.</verse>
				<verse number="36">Мәхелле онуң ызына дүшүп: «Өлдүриң оны!» дийип гыгырышярды.</verse>
				<verse number="37">Эсгерлер Павлусы яңы галаның ичине алып гиренлеринде, ол мүңбаша: «Сенден бир зат сорап билеринми?» дийди. Мүңбашы хайран галып: «Сен грекче билйәңми?</verse>
				<verse number="38">Мундан бирнәче вагт өң гозгалаң турзуп, дөрт мүң келлекесери чөле алып чыкан мүсүрли сен дәлми?» дийди.</verse>
				<verse number="39">Павлус: «Мен яхуды, Киликияның Тарсус шәхеринден, шол мешхур шәхериң раятыдырын. Маңа халка сөз сөзлемәге ыгтыяр бермегиңи хайыш эдйәрин» дийди.</verse>
				<verse number="40">Мүңбашы Павлуса ругсат беренде, ол басганчагың үстүнде дуруп, халка юваш болмагы эли билен ышарат этди. Адамлар үмсүм болансоң, Павлус олара арамей дилинде йүзленип, сөзе башлады:</verse>
			</chapter>
			<chapter number="22">
				<verse number="1">«Эй, доганлар, аталар! Инди мениң өзүми аклап айтҗак сөзүме гулак асың».</verse>
				<verse number="2">Адамлар онуң арамейче геплейәндигини эшидип, сеслерине сув сепилен ялы болдулар. Павлус сөзүни довам этди:</verse>
				<verse number="3">«Мен яхудыдырын. Киликияның Тарсус шәхеринде догулдым, эмма шу шәхерде улалдым. Бу ерде Гамалиелиң шәгирди болуп, ата-бабаларымызың канунының берк адатларына гөрә тәлим алдым. Бу гүнки сизиң болшуңыз ялы, менем Худая җуда ыхласлыдым.</verse>
				<verse number="4">„Исаның Ёлы“ атлы топара дегишли адамлара өлүм ховпуны салып ызарлардым, аял-эркек диймән, элини-аягыны баглап, хеммесини зындана дыкардым.</verse>
				<verse number="5">Айдянларымың хакыкатдыгыны баш руханы билен тутуш меҗлис тассыклап билер. Мен хатда олардан Дамаскдакы яхуды доганларымызы тутмага ругсат хатыны хем алдым. Оларың элини-аягыны баглап, Иерусалиме гетирип, җезаландырмак максады билен Дамаска тарап ёла дүшдүм.</verse>
				<verse number="6">Гүнорта вагты Дамаска голайлап баряркам, бирденкә асмандан парлак нур даш-төверегиме ягты сачды.</verse>
				<verse number="7">Мен ере йыкылдым. Шол вагт: „Шавул, Шавул, нәме үчин сен Маңа азар берйәрсиң?“ диен сеси эшитдим.</verse>
				<verse number="8">Мен: „Агам, сен ким?“ дийип сорадым. Ол маңа: „Мен сениң азар берйән насыралы Исаң“ дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="9">Мениң янымдакылар шөхләни гөрүп горкдулар, эмма мениң билен геплешен сесе дүшүнмедилер.</verse>
				<verse number="10">Мен: „Я Реб! Мен нәме этмели?“ дийип сорадым. Ол хем маңа: „Ериңден тур-да, Дамаска гит. Нәме этмелидигиң саңа шол ерде айдылар“ дийди.</verse>
				<verse number="11">Яңкы нуруң ялкымындан яңа гөзлерим көр болды. Шонуң үчин янымдакы ёлдашларым Дамаска мени идип әкитдилер.</verse>
				<verse number="12">Ол ерде Хананы атлы бир адам яшаярды. Ол худайхон хем Мукаддес Кануна берленди, Дамаскдакы әхли яхудыларың арасында улы хормата эеди.</verse>
				<verse number="13">Ол мениң яныма гелип: „Шавул доган! Гой, гөзлериң ене ачылсын!“ дийди. Мениң гөзлерим шол пурсатда ачылып, оны гөрдүм.</verse>
				<verse number="14">Хананы маңа: „Ата-бабаларымызың Худайы сени сайлады. Ол муны Онуң ислегини билмегиң, Догры Боланы гөрүп, овазыны эшитмегиң үчин этди.</verse>
				<verse number="15">Сен гөрүп-эшиденлериңи әхли ынсанлара яйып, Онуң үчин шаятлык эдерсиң.</verse>
				<verse number="16">Инди нәмә гарашярсың? Тур, Ребби чагырып, сува чүмдүрил, гүнәлериңден саплан“ дийди.</verse>
				<verse number="17">Иерусалиме доланып гелип, ыбадатханада Худая дога эдип отыркам, маңа бир гөрнүш аян болды.</verse>
				<verse number="18">Мен Реббим Исаны гөрдүм, Ол маңа: „Тиз бол, дессине Иерусалимден гит, себәби олар сениң Мен хакдакы шаятлыгыңы кабул этмезлер“ дийди.</verse>
				<verse number="19">Мен: „Я Реббим Иса, олар мениң синагогадан-синагога айланып, Саңа иман эденлери туссаг эдип енҗеними говы билйәрлер.</verse>
				<verse number="20">Сениң шаядың Стефан өлдүриленде, мен хем шол ердедим. Бу иши оңладым ве оны өлдүренлериң эшиклерини сакладым“ дийдим.</verse>
				<verse number="21">Реббим Иса маңа: „Бар, Мен сени узакдакы кесеки миллетлериң янына иберйәрин“ дийди».</verse>
				<verse number="22">Халк Павлусы шу ере ченли диңледи, эмма бу сөзи эшиденлеринде, батлы сес билен: «Бу адамы ер йүзүнден ёк эдиң! Ол яшамага мынасып дәл» дийип гыгырды.</verse>
				<verse number="23">Олар багырышып, эгин-эшиклерини силкип, чаң-тозаныны хова какдылар.</verse>
				<verse number="24">Шонда мүңбашы Павлусың гала әкидилмегини буюрды. Халкың нәме үчин онуң үстүне гыгыряндыгыны билмек үчин, оны гамчылап, сорага чекилмегини иследи.</verse>
				<verse number="25">Павлусы гамчыламак үчин багланларында, Павлус янында дуран йүзбашыдан: «Рим раятының хич хили айыбы ёк хем болса, оны гамчыламак сизиң кануныңыза лайык гелйәрми?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="26">Йүзбашы муны эшидип, мүңбашының янына барып: «Нәме этҗек боляң? Бу адам Рим раяты ахыры» дийип хабар берди.</verse>
				<verse number="27">Шонда мүңбашы Павлусың янына гелип: «Маңа айт, сен Рим раятымы?» дийип сорады. Ол: «Хава» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="28">Мүңбашы: «Менем! Йөне мен бу раятлыгы көп пул төләп алдым» дийди. Павлус: «Мен болса Рим раяты болуп догулдым» дийди.</verse>
				<verse number="29">Оны сорага чекҗек болуп дуранлар шобада онуң янындан чекилдилер. Мүңбашы хем Павлусың Рим раятыдыгыны биленде, онуң элини-аягыны багладаны үчин горкды.</verse>
				<verse number="30">Мүңбашы эртеси гүн яхудыларың Павлусы нәмеде айыплаяндыкларыны такык билмек иследи. Шонуң үчин Павлусы азат эдип, ёлбашчы руханылар билен ёкары меҗлисиң йыгнанмагыны буюрды. Онсоң Павлусы оларың хузурына алып гелди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="23">
				<verse number="1">Павлус ёкары меҗлисе дыкгат билен середип: «Эй, доганлар! Мен шу гүне ченли Худайың өңүнде арасса выждан билен яшадым» дийди.</verse>
				<verse number="2">Баш руханы Хананы Павлусың янында дуранлара онуң агзына урмагы буюрды.</verse>
				<verse number="3">Павлус оңа: «Сени Худай урар, эй, йүзи акланан дивар! Өзүң-ә мениң үстүмден кануна гөрә хөкүм чыкармак үчин отырсың, соңам болса кануны бозуп, мени урмагы буюрярсың» дийди.</verse>
				<verse number="4">Павлусың янында дуранлар ондан: «Сен нәме үчин Худайың баш руханысына дил етирйәрсиң?» дийип сорадылар.</verse>
				<verse number="5">Павлус: «Доганлар, онуң баш руханыдыгыны билмәндирин. Ёгсам Мукаддес Язгыларда хем: „Өз халкыңың ёлбашчысыны нәлетлеме“ дийип язылан» дийди.</verse>
				<verse number="6">Павлус оларың бир бөлегиниң саддукейлер, бейлеки бөлегиниң-де фарисейлердигини билип: «Эй, доганлар, мен фарисей, фарисейиң оглудырын. Мен өлүлериң дирелйәндигине умыт баглаяндыгым үчин хөкүм эдилйәрин!» дийип, меҗлисде батлы гыгырды.</verse>
				<verse number="7">Павлусың бу сөзүнден соңра фарисейлер билен саддукейлериң арасына агзалалык дүшүп, йыгнанан мәхелле икә бөлүнди.</verse>
				<verse number="8">(Саддукейлер дирелиш-де, перишде-де, рух-да ёк диййәрдилер, фарисейлер болса буларың хеммесине ынанярдылар.)</verse>
				<verse number="9">Шейлеликде, улы галмагал турды. Фарисейлериң тарапыны тутян кәбир Төврат мугаллымлары еринден туруп, улы дава туруздылар. Олар: «Биз бу адамда хич хили айып тапмадык. Онуң билен бир рух я перишде геплешен болса нәбилйәңиз?» дийдилер.</verse>
				<verse number="10">Дава-җенҗел шейле бир гызды велин, мүңбашы оларың Павлусы парчаламакларындан хедер эдип, эсгерлере гелип, оны оларың арасындан сүйрәп чыкарып, гала әкитмеги буюрды.</verse>
				<verse number="11">Шол гиҗе Реб Иса Павлуса гөрнүп, оңа: «Мерт бол! Сен Мен хакда Иерусалимде нәхили шаятлык эден болсаң, Римде-де шейле шаятлык этмелисиң» дийди.</verse>
				<verse number="12">Эртеси гүн яхудылар бири-бирлери билен дил бирикдирип, Павлусы өлдүрйәнчәлер, ийип-ичмезлиге касам этдилер.</verse>
				<verse number="13">Бу дилдүвшүге гатнашанларың саны кыркдан хем көпди.</verse>
				<verse number="14">Олар ёлбашчы руханыларың ве яшулуларың янына гелип: «Биз Павлусы өлдүрйәнчәк, хич зат ийип-ичмезлиги берк касам этдик.</verse>
				<verse number="15">Шейлеликде, сиз ёкары меҗлис билен билеликде мүңбашыдан Павлусы ызына гетирмеги хайыш эдиң. Ол хакдакы маглуматлары долы өвренмек ислейәрис диен болуң. Павлус бу ере гелип етмәнкә, биз оны ёлда өлдүрмәге тайын» дийдилер.</verse>
				<verse number="16">Эмма Павлусың егени оларың дилдүвшүк гураныны эшидип, гала барды-да, муны Павлуса хабар берди.</verse>
				<verse number="17">Павлус хем йүзбашыларың бирини янына чагырып: «Бу йигиди мүңбашының янына элт, оңа бир зат барада хабар бермекчи» дийди.</verse>
				<verse number="18">Онсоң йүзбашы оны алып, мүңбашының янына гетирди. Оңа: «Туссаг Павлус мени чагырып, шу йигиди сениң яныңа гетирмегими хайыш этди. Онуң саңа айтҗак зады бар экен» дийди.</verse>
				<verse number="19">Мүңбашы йигиди голтуклап, бир гыра чекди-де, ондан: «Сен маңа нәме хакда хабар бермекчи?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="20">Ол шейле җогап берди: «Яхудылар ве ёкары меҗлис билеликде Павлус хакдакы маглуматлары долы өвренмек баханасы билен, оны эртир меҗлисе гетирмеги сенден хайыш этмек үчин диллешдилер.</verse>
				<verse number="21">Эмма сен оларың сөзүне гулак асма, себәби кыркдан говрак адам гизленип, Павлуса букуда гарашяр. Олар Павлусы өлдүрйәнчәк, ийип-ичмерис дийип касам этдилер. Шу вагт олар тайяр болуп, сениң разычылыгыңа гарашярлар».</verse>
				<verse number="22">Мүңбашы ол йигиди уградып: «Муны маңа хабар берениңи хич киме айтмагын» дийип табшырды.</verse>
				<verse number="23">Онсоң мүңбашы йүзбашыларындан икисини янына чагырып: «Агшам сагат докузда Кайсария гитмек үчин, ики йүз саны пыяда, етмиш саны атлы эсгери ве ики йүз найзачы тайынлаң.</verse>
				<verse number="24">Павлусы хем ата мүндүрип әкидип, саг-аман хәким Феликсиң янына алып барың» дийип табшырык берди.</verse>
				<verse number="25">Соңра мүңбашы шейле мазмунлы хат язды:</verse>
				<verse number="26">«Чуңңур хорматланян хәким Феликсе Клавдий Лисиясдан догайы салам!</verse>
				<verse number="27">Яхудылар бу адамы тутуп өлдүрҗек болуп дуркалар, мен онуң римлидигини билип, эсгерлерим билен етишип, оны халас этдим.</verse>
				<verse number="28">Онуң нәме айыбының бардыгыны билмек үчин, оны яхудыларың ёкары меҗлисине алып гелдим.</verse>
				<verse number="29">Мен оны өзлериниң дини кануны билен баглы меселелерде айыплаяндыкларыны билдим, эмма онда өлүме я-да туссаг этмәге лайык хич хили эсас ёкдур.</verse>
				<verse number="30">Бу адама каст эдилҗек боляндыгы барадакы хабары аланымда болса, оны шобада сениң яныңа ибермеги карар этдим. Оны айыплаянлара-да өз шикаятларыны саңа мәлим этмеклерини буюрдым».</verse>
				<verse number="31">Эсгерлер өзлерине буйрулышы ялы, Павлусы алып, гиҗе Антипатрисе гетирдилер.</verse>
				<verse number="32">Эртеси гүн атлы эсгерлер Павлус билен биле ёлларыны довам этдирдилер, бейлекилер болса гала доландылар.</verse>
				<verse number="33">Атлылар Кайсария геленлеринде, хаты хәкиме говшурып, Павлусы-да онуң элине табшырдылар.</verse>
				<verse number="34">Хәким хаты окап, Павлусың хайсы велаятдандыгыны сорады. Павлусың Киликиядандыгыны биленде болса:</verse>
				<verse number="35">«Сени айыплайҗылар геленсоң диңләрин» дийди. Соңра Павлусың Хиродың көшгүнде гөзегчилик астында сакланмалыдыгы барада буйрук берди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="24">
				<verse number="1">Бәш гүнден соң баш руханы Хананы бирнәче яшулулар ве Тертул атлы гаралавҗы билен Кайсария гелди. Олар Павлуса гаршы шикаятларыны хәкиме етирмекчидилер</verse>
				<verse number="2">Павлусы чагырып гетиренлеринде, Тертул оны айыпламага башлады: «Белент мертебели Феликс! Сениң саяңда биз энчеме вагтдан бәри парахатчылыкда яшаярыс. Узакдан гөрүҗилигиң билен халкымыз үчин улы өзгертмелери амала ашырдың. Биз муны хемме ерде ве хемише чуңңур миннетдарлык билен тассыклаярыс.</verse>
				<verse number="3"></verse>
				<verse number="4">Мен сениң көп вагтыңы алмакчы дәл, өз мәхремлигиң билен бизиң гысга хабарымыза гулак асмагыңы хайыш эдйәрин.</verse>
				<verse number="5">Биз бу адамың дүнйәдәки әхли яхудыларың арасында гозгалаң турузян бир питнечидигине гөз етирдик ве ол Насыра топарының баштутаны.</verse>
				<verse number="6">Ол хатда ыбадатхананы-да харама чыкармага сынанышды. Сениң өзүң хем бу адамы сорага чекип, бизиң оны нәмеде айыплаяндыгымызы онуң өзүнден аныклап билерсиң».</verse>
				<verse number="7"></verse>
				<verse number="8"></verse>
				<verse number="9">Ол ердәки яхудылар хем айдыланларың догрудыгыны тассыкламак билен бу айыпламалара гошулдылар.</verse>
				<verse number="10">Хәким Павлуса гепләбер дийип ышарат эденден соң, ол сөзе башлады: «Сениң көп йыллардан бәри бу миллетиң үстүнден казылык эдйәндигиңи билйәрин. Шонуң үчин өзүми сениң хузурыңда гораяндыгыма җуда бегенйәрин.</verse>
				<verse number="11">Худая сежде этмек үчин Иерусалиме бараныма он ики гүнден көп болмандыгыны өзүң хем аныклап билерсиң.</verse>
				<verse number="12">Бу адамлардан хич бири мениң ыбадатханада бири билен җеделлешеними, синагогаларда я болмаса шәхерде халкы аяга галдыранымы гөрен дәлдир.</verse>
				<verse number="13">Олар маңа йөңкейән айыпларыны саңа субут эдип билмезлер.</verse>
				<verse number="14">Эмма саңа шуны ыкрар этмек билен оларың „галп таглымат“ дийип атландырян „Исаның Ёлы“ топарына дегишлидигими мәлим эдйәрин. Мен ата-бабаларымызың Худайына сежде эдйәрин. Төвратда ве пыгамберлериң язгыларында язылан хер бир сөзе ынанярын.</verse>
				<verse number="15">Эдил бу адамлар ялы, мен хем догруларың-да, догры дәллериң-де өлүмден дирелҗекдигине Худая умыт баглаярын.</verse>
				<verse number="16">Шонуң үчин хем Худайың ве ынсанларың өңүнде выжданымы хемише пәк сакламага чалышярын.</verse>
				<verse number="17">Мениң Иерусалимде болманыма энчеме йыл болды, инди болса халкымың гарыпларына садака бермек үчин ол ере гелдим.</verse>
				<verse number="18">Бу затлар билен мешгулланяркам, олар мени ыбадатханада гөрдүлер. Мен тәмизлениш дессурыны берҗай эдйәрдим, янымда хич хили мәхелле-де, гозгалаң-да ёкды.</verse>
				<verse number="19">Эмма ол ерде Азия велаятындан гелен кәбир яхудылар барды. Оларың маңа гаршы шикаятлары бар болса, оларың өзлериниң шу ере гелип, мени сениң хузурыңда айыпламаклары герекдир.</verse>
				<verse number="20">Я-да бу ердәкилер ёкары меҗлисиң өңүнде дуранымда, менден нәме җенаят тапандыкларыны, гой, айтсынлар.</verse>
				<verse number="21">Оларың өңүнде дуруп, белент сес билен: „Өлүлер дирелйәр диеним үчин бу гүн сизиң өңүңизде хөкүм эдилйәрин“ дийдим. Мундан башга мениң нәме айыбым бар?»</verse>
				<verse number="22">«Исаның Ёлы» атлы топар догрусында хас такык маглуматы болан Феликс иши соңа гоюп: «Даваңыз хакда мүңбашы Лисияс геленден соң карар чыкарарын» дийди.</verse>
				<verse number="23">Феликс ол ердәки йүзбаша Павлусы гөз астында сакламагы, эмма оңа бираз эркинлик бермеги, онуң мәтәчликлерине голдав бермек ислейән достларына ругсат этмеги буюрды.</verse>
				<verse number="24">Бирнәче гүнден соң болса, Феликс өз яхуды аялы Друсилла билен гелди-де, Павлусы чагыртды ве Иса Месих е болан иман хакдакы онуң гүррүңлерини диңледи.</verse>
				<verse number="25">Павлус догрулык, өзерклилик хем гелҗек хөкүм хакда сөхбет эденде, Феликс горкуп: «Болды, хәзирликче гит, аматлы пурсат геленде, ене сени чагырдарын» дийди.</verse>
				<verse number="26">Шейле хем, Феликс Павлусдан пара тама эдип, оны йыгы-йыгыдан чагырдып, онуң билен сөхбет эдйәрди.</verse>
				<verse number="27">Арадан ики йыл геченден соң, Феликсиң ерине Поркий Фестус хәким болды. Феликс яхудыларың гөвнүни авламак үчин, Павлусы туссаглыкда гоюп гитди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="25">
				<verse number="1">Фестус велаята хәким болуп геленден үч гүн соң, Кайсариядан Иерусалиме гитди.</verse>
				<verse number="2">Ол ерде ёлбашчы руханылар билен яхуды баштутанлары Фестуса Павлусың үстүнден шикаят этдилер.</verse>
				<verse number="3">Фестусдан өзлерине бир ягшылык этмегини сорап, Павлусы Иерусалиме гетирмеги үчин ялбардылар. Аслында олар букы гуруп, ёлда Павлусы өлдүрмегиң ниетиндедилер.</verse>
				<verse number="4">Фестус олара шейле җогап берди: «Павлус Кайсарияда туссаглыкда, мен хем басым ол ере гитҗек.</verse>
				<verse number="5">Араңыздакы ёлбашчылар мениң билен биле барсынлар. Эгер Павлус бир яман иш эден болса, гой, оны айыпласынлар».</verse>
				<verse number="6">Фестус оларың янында секиз-он гүн болуп, Кайсария гайтды. Эртеси гүн ол казылык күрсүсине чыкып, Павлусың гетирилмегини буюрды.</verse>
				<verse number="7">Павлус ичери гиренде, Иерусалимден гелен яхудылар онуң дашына үйшүп, оны айыплап башладылар, эмма өз айыпламаларыны субут эдип билмедилер.</verse>
				<verse number="8">Павлус өзүни горап: «Мен яхудыларың канунына-да, ыбадатхана-да, императора-да гаршы гүнә этмедим» дийди.</verse>
				<verse number="9">Фестус яхудыларың гөвнүнден турмак үчин, Павлусдан: «Иерусалиме гидип, шол ерде бу бабатда өзүңе казылык эдилмегини ислейәрсиңми?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="10">Эмма Павлус: «Мен императорың казылык күрсүсиниң өңүнде дурун, маңа шу ерде казылык эдилмелидир. Мен яхудылара гаршы хич бир яманлык эден дәлдирин, муны сениң өзүң хем оңат билйәнсиң.</verse>
				<verse number="11">Мен яманлык эден болсам я-да өлүме лайык бир иш эден болсам, өлүмден гачмаярын. Эгер бу адамларың маңа гаршы айыпламалары ялан болса, мени оларың элине табшырмага хич кимиң хакы ёкдур. Мен давамы императора арз эдйәрин» дийди.</verse>
				<verse number="12">Онсоң Фестус меҗлис билен маслахатлашып: «Даваң барада императора арз этдиң, императорың янына-да гидерсиң» дийди.</verse>
				<verse number="13">Бирнәче гүн геченден соң, Агрип патыша өз уясы Берник билен Фестусы гутламак үчин, Кайсария гелди.</verse>
				<verse number="14">Олар көп вагт ол ерде галанларындан соң, Фестус Павлусың ишини патыша гүррүң берди: «Феликсиң туссаг эдип гоян бир адамы бар.</verse>
				<verse number="15">Мен Иерусалимдекәм, яхудыларың ёлбашчы руханылары, яшулулары онуң үстүнден шикаят эдип, оны җезаландырмагымы хайыш этдилер.</verse>
				<verse number="16">Мен олара: „Римлилериң адаты боюнча хич ким сораг эдилмезден җезаландырмак үчин шикаятчының элине табшырылмаяр. Айыпланяны шикаятчылары билен йүзлешдирип, оңа йөңкелйән айып бабатда өзүни горамага мүмкинчилик берилйәр“ дийип җогап бердим.</verse>
				<verse number="17">Айыплайҗылар бу ере үйшенлеринде болса, мен вагты элден бермән, эртеси гүн казылык күрсүсине чыкып, Павлусың гетирилмегини буюрдым.</verse>
				<verse number="18">Эмма онуң гаршысына геплән шикаятчылар оңа мениң гарашан айыпларымың хич бирини йөңкемедилер.</verse>
				<verse number="19">Муңа дерек оларың өз динлери хем-де бир Иса атлы өлүп гиден, эмма Павлусың дири диййән адамы барада җеделлери бар экен.</verse>
				<verse number="20">Мен бу меселәни нәхили чөзсемкәм дийип агыр ягдая дүшдүм. Павлусдан Иерусалиме гидип, ол ерде бу затлар бабатда өзүне казылык эдилмегине разыдыгыны я-да дәлдигини сорадым.</verse>
				<verse number="21">Эмма Павлус давасыны императорың чөзмегини, оңа ченли туссаглыкда болмагыны иследи. Шонуң үчин оны императорың янына ёллаянчам, туссаглыкда сакламагы буюрдым».</verse>
				<verse number="22">Агрип Фестуса: «Мен хем шол адамың гүррүңини диңлемек ислейәрин» дийди. Фестус хем: «Оны эртир диңләрсиң» дийди.</verse>
				<verse number="23">Эртеси гүн Агрип ве Берник дабаралы ягдайда гелип, мүңбашылардыр шәхериң атлы-абрайлы адамлары билен бирликде меҗлислер отагына гирдилер. Фестусың буйругы боюнча Павлусы гетирдилер.</verse>
				<verse number="24">Фестус шейле дийди: «Эй, патыша Агрип ве бу ердәки әхли җенаплар! Сиз бу адамы гөрйәңизми? Иерусалимдәки ве бу ердәки әхли яхудылар онуң үстүнден маңа шикаят эдип: „Ол мундан артык яшамалы дәл!“ дийип гыгырышдылар.</verse>
				<verse number="25">Эмма мениң пикиримче, ол өлүме лайык иш этмәндир. Эмма өзүниң давасы барада императора арз эдендиги үчин, оны Риме ёлламак карарына гелдим.</verse>
				<verse number="26">Ол хакда онуң алыҗенабына язар ялы белли бир задым ёк. Шонуң үчин-де оны сизиң хузурыңыза, ылайта-да, эй, Агрип ша, сениң хузурыңа чыкардым. Бу меселә середенимизден соң, мунуң нетиҗесинде язмага бир затлар тапмагым ахмал.</verse>
				<verse number="27">Себәби туссага гаршы йөңкелйән айыпламалары гөркезмезден, оны императорың янына ёлламаклык маңа манысыз гөрүнйәр».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="26">
				<verse number="1">Агрип Павлуса: «Өзүңи горамак үчин, сөзе башлап билерсиң» дийди. Ине, шонда Павлус эллерини херекетлендирип, өзүни горамага дурды:</verse>
				<verse number="2">«Эй, Агрип патыша! Яхудыларың маңа йөңкейән әхли айыпламаларындан горанып, бу гүн сениң өңүңде чыкыш эдйәндигим үчин, мен өзүми багтлы сайярын.</verse>
				<verse number="3">Сенем яхудыларың әхли адатларындан, җеделли пикирлеринден оңат баш чыкарярсың ахыры. Шонуң үчин хем мени сабырлылык билен диңлемегиңи хайыш эдйәрин.</verse>
				<verse number="4">Яшлыгымдан башлап, илки өз халкымың арасында, шейле хем Иерусалимде гечирен дурмушымы әхли яхудылар билйәндирлер.</verse>
				<verse number="5">Олар мени көп вагтдан бәри танаярлар, эгер ислеселер, маңа динимизиң иң берк топары боюнча фарисей болуп яшандыгыма шаятлык эдип билерлер.</verse>
				<verse number="6">Эдил шу вагт хем Худайың ата-бабаларымыза берен вадасына умыт баглаяндыгым үчин казыетде дурун.</verse>
				<verse number="7">Хакыкатда, халкымызың он ики тиреси гиҗе-гүндиз Худая чын йүрекден сежде эдип, бу ваданың берҗай болмагына умыт баглапдыр. Эй, шахым, яхудылар болса шу умыт үчин мени айыплаярлар.</verse>
				<verse number="8">Нәме үчин Худайың өлүлери дирелтмегини ынанып болмаҗак зат хасаплаярсыңыз?</verse>
				<verse number="9">Догрусы, менем насыралы Исаның адына гаршы көп яманлык этмеги өз янымдан ваҗып билйәрдим.</verse>
				<verse number="10">Мен бу яманлыгы Иерусалимде этдим хем. Ёлбашчы руханылардан ыгтыяр алып, иманлыларың көпүсини зындана дыкдым. Олар өлүме хөкүм эдиленде, муны ики элләп голдадым.</verse>
				<verse number="11">Мен бир синагогадан бейлекисине айланып, олары гайта-гайта җезаландырдым, имандан дәнмәге меҗбур этдим. Олара гаршы гахар-газаба мүнүп, хатда кесеки шәхерлере ченли олары ызарладым.</verse>
				<verse number="12">Гүнлериң бир гүни шу максат билен ёлбашчы руханылардан ыгтыярнама ве табшырык алып, Дамаска тарап ёла дүшдүм.</verse>
				<verse number="13">Эй, шахым, гүнортанлар ёлда баряркам, бирденкә асманда гүнден хем ягты нур гөрдүм. Нур мениң ве ёлдашларымың даш-төверегине ялкым сачды.</verse>
				<verse number="14">Хеммәмиз ере йыкылдык. Бир сесиң маңа арамей дилинде: „Шавул, Шавул! Нәме үчин Мени ызарлап, азар берйәрсиң? Текепбирлигиң билен өзүңе зепер етирмәңи бес эт“ диенини эшитдим.</verse>
				<verse number="15">Мен: „Агам, сен ким?“ дийип сорадым. Реб: „Мен сениң ызарлап, азар берйән Исаң.</verse>
				<verse number="16">Ханы, тур, аяк үстүне гал. Мен сени хызматкәрим хем шаядым эдип сайламак үчин саңа гөрүндим. Сен өз гөрен ве Мениң гөркезҗек затларыма шаятлык эдерсиң.</verse>
				<verse number="17">Сени өз халкыңың ве кесеки миллетлериң элинден азат эдерин. Кесеки миллетлериң гөзлерини ачарың ялы, Мен сени оларың арасына иберерин.</verse>
				<verse number="18">Шонда олар түмлүкден нура, шейтаның хөкмүрованлыгындан Худая тарап өврүлерлер. Маңа иман этмек аркалы оларың гүнәлери багышланып, олар Худайың мукаддес халкы билен биле мирас аларлар“ дийди.</verse>
				<verse number="19">Шонуң үчин хем, эй, Агрип ша, мен гөкден гелен гөрнүше бойнуёгынлык этмедим.</verse>
				<verse number="20">Илки билен Дамаскда, Иерусалимде, соңра тутуш Яхудыяда, шейле хем, кесеки миллетлериң арасында: „Гүнәлериңиз үчин тоба эдиң, Худая доланың, тоба эдендигиңизи оңат ишлериңиз билен субут эдиң“ дийип вагыз этдим.</verse>
				<verse number="21">Шу себәпден яхудылар мени ыбадатханада тутуп, өлдүрҗек болдулар.</verse>
				<verse number="22">Эмма шу гүне ченли Худай маңа медет берди. Шонуң саясында улудан-кичә, хеммелере шаятлык эдип гелйәрин. Болҗак затлары өңден хабар берен пыгамберлериң ве Мусаның айданларындан башга хич зат өвреден дәлдирин.</verse>
				<verse number="23">Олар хем Месих иң гөрги гөрмелидигини, илкинҗи болуп өлүмден дирелип, Өз халкына ве кесеки миллетлере Худайың нуруны ыглан этмелидигини аян эдипдилер».</verse>
				<verse number="24">Павлус шейдип, өзүни горап дурка, Фестус гаты сес билен: «Павлус, сен дәлирәпсиң! Окумышлык сени акылыңдан азашдырыпдыр» дийди.</verse>
				<verse number="25">Павлус оңа: «Эй, хорматлы Фестус, мен акылымдан азашамок. Мениң айдан сөзлерим хакыкат ве акыла сыгяндыр.</verse>
				<verse number="26">Бу затлардан патышамың хабарлыдыгы үчин, мен оңа аркайын геплейәрин. Буларың хич бириниң ондан яшырын дәлдигине мен ынанярын, себәби булар гизлин эдилен дәлдир.</verse>
				<verse number="27">Агрип ша! Сен пыгамберлере ынанярсыңмы? Ынаняндыгыңы билйәрин-ә» дийди.</verse>
				<verse number="28">Агрип Павлуса: «Мени гысга вагтың ичинде ырып, месихи этҗек болярсыңмы?» дийди.</verse>
				<verse number="29">Павлус оңа: «Гысга болсун, узын болсун, диңе сен дәл, эйсем, шу гүн мени диңлейәнлериң бары мениң ялы болсун дийип Худая ялбарярын. Элбетде, бу зынҗырлар сизде болмасын» дийип җогап берди.</verse>
				<verse number="30">Шундан соң Агрип ша, Фестус хәким, Берник ве олар билен отуранлар ерлеринден турдулар.</verse>
				<verse number="31">Олар чыкып баряркалар, өзара гүрлешип: «Бу адам өлүме я-да туссаглыга лайык хич иш этмәндир» дийишдилер.</verse>
				<verse number="32">Агрип Фестуса: «Бу адам давасыны императора арз этмедик болсады, оны азат эдип боларды» дийди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="27">
				<verse number="1">Бизи деңиз аркалы Италия ибермеги карар этдилер. Шонда Павлус билен ене-де бирнәче туссагы Империя гошунындакы Юлий диен йүзбаша табшырдылар.</verse>
				<verse number="2">Бизиң хеммәмиз Адрамит шәхеринден гелен гәмә мүнүп, Азия велаятының кенарына тарап ёла дүшдүк. Янымызда Салоникиден гелен македониялы Аристарх хем барды.</verse>
				<verse number="3">Эртеси гүн Сидон шәхерине гелип етдик. Юлий Павлус билен мылакатлы болды, шонуң үчин оңа достларының янына бармага ве герекли затларыны алмага ругсат берди.</verse>
				<verse number="4">Ол ерден ене деңзиң үсти билен гитдик. Шемалың гаршымыздандыгы себәпли Кипр адасының демиргазык тарапындан, оны пеналап, йүзүп гечдик.</verse>
				<verse number="5">Киликия ве Памфилияның гаршысындакы деңизден гечип, Ликияның Мира шәхерине гелдик.</verse>
				<verse number="6">Йүзбашы шол ерде Исгендериядан гелип, Италия гитҗек болуп дуран гәмини тапды ве бизи оңа мүндүрди.</verse>
				<verse number="7">Биз энчеме гүнләп хаял йүзүп, кынчылык барыны гөрүп, Книдос шәхерине етдик. Шемалың бизе гаршы өвүсйәндиги үчин, Салмон ярым адасының янындан гечип, Крит адасыны пеналап, йүзүп гитдик.</verse>
				<verse number="8">Кенара голай йүзүп, улы кынчылык билен Гөзел дуралгалар диен ере гелдик. Бу ер Ласея шәхерине голай ерлешйәрди.</verse>
				<verse number="9">Биз көп вагтымызы йитирдик. Инди деңизде йүзмек үчин хова өрән ховплуды, себәби гүйз ахырлап барярды. Павлус олара маслахат берип:</verse>
				<verse number="10">«Җенаплар! Гөрйән велин, инди деңизде йүзсек, диңе бир йүкүмиз, гәмимиз дәл, эйсем җанымыз хем ховп астында галар, агыр бетбагтчылыга учрарыс» дийди.</verse>
				<verse number="11">Эмма йүзбашы Павлусың маслахатына гулак асман, гәми ёлбашчысы билен гәми эесиниң гепине ынанды.</verse>
				<verse number="12">Йөне дүшелгеде гышламага хич хили шерт болмансоң, адамларың көпүси, башартса, бу ерден Фениксе етип, гышы ол ерде гечирмеги карар этдилер. Феникс Крит адада ерлешип, гүнорта-гүнбатар ве демиргазык-гүнбатар тарапдан өвүсйән шемаллардан пенады.</verse>
				<verse number="13">Шейлеликде, гүнорта шемалы ювашҗа өвүсмәге башланда, олар өз максатларына етендирис өйтдүлер. Шонуң үчин лабыры чекдилер-де, Крит аданың голайы билен ёла дүшдүлер.</verse>
				<verse number="14">Эмма көп вагт гечмәнкә, ада тарапдан «Демиргазык-гүндогар» дийилйән гүйчли ел өвсүп, тупан турды.</verse>
				<verse number="15">Тупан гәмә урлуп, нетиҗеде, гәми шемалың гаршысына йүзүп билмеди. Шундан соң өзүмизи толкунлара табшырып, шемалың угруна йүздүк.</verse>
				<verse number="16">Биз Кавда диен бир кичиҗик аданы пеналап өтдүк. Гәминиң кичи гайыгыны зордан саклап галдык.</verse>
				<verse number="17">Деңизчилер гайыгы ёкары чекип алдылар ве гәми пытрап гитмесин дийип, дашындан танап билен берк багладылар. Олар Сиртиң чәгели сайларына батмакдан горкуп, гәминиң тизлигини песелтмек үчин елкени ашак дүшүрдилер. Шейдип, гәмини шемалың угруна гойбердилер.</verse>
				<verse number="18">Биз тупандан яңа икияна чайканярдык. Эртеси гүн гәминиң йүкүни зыңмага башладылар.</verse>
				<verse number="19">Үчүленҗи гүн гәминиң артыкмач энҗамларыны-да өз эллери билен деңзе зыңдылар.</verse>
				<verse number="20">Энчеме гүнләп не Гүн, не йылдыз гөрүнди. Гүйчли тупан совулмансоң, халас болмак умыдымызы бүтинлей йитирдик.</verse>
				<verse number="21">Хич ким узак вагтлап хич зат датмады. Шонда Павлус гәмидәкилериң ортасында дуруп, шейле дийди: «Эй, адамлар! Мениң айданларыма гулак асып, Крит ададан гайтмадык болсадыңыз, онда бу бела-бетере саташмаздык.</verse>
				<verse number="22">Инди сизе маслахатым шу: мерт болуң! Хич бириңиз хеләк болмарсыңыз, диңе гәми даргар.</verse>
				<verse number="23">Себәби Өзүне дегишли болуп, гуллук эдйән Худайым дүйн гиҗе бир перишдесини яныма иберди.</verse>
				<verse number="24">Ол: „Горкма, Павлус! Сен императорың өңүнде дурмалысың. Сен себәпли гәмиде барянларың хеммесини Худай аман саклар“ дийди.</verse>
				<verse number="25">Шонуң үчин, адамлар, мерт болуң, себәби мен Худая ынанярын, хемме зат өзүме айдылышы ялы болар.</verse>
				<verse number="26">Элбетде, ел бизи бир ада элтип ташлар».</verse>
				<verse number="27">Он дөрдүнҗи гүни гиҗе биз Адриатик деңзинде хер яна ковлуп йөркәк, ярыгиҗе төвереклери деңизчилер гуры ериң якынлашяндыгыны чакладылар.</verse>
				<verse number="28">Чуңлугы өлчәнлеринде, йигрими гулач чыкды. Бираз соңрак өлчәнлеринде, он бәш гулач чыкды.</verse>
				<verse number="29">Гаялара барып урларыс өйдүп горкуп, арка тарапдан дөрт лабыр атдылар-да, басым даң атсын дийип дилег этдилер.</verse>
				<verse number="30">Деңизчилер гәмиден гачҗак болуп, өң тарапдан лабыр атмак баханасы билен, гайыгы деңзе индердилер.</verse>
				<verse number="31">Эмма Павлус йүзбашы билен эсгерлере: «Булар гәмиде галмасалар, сиз дири галып билмерсиңиз» дийди.</verse>
				<verse number="32">Шейлеликде, эсгерлер гайыгың танапларыны кесип, оны ашак гачырдылар.</verse>
				<verse number="33">Даң атып барярка, Павлус хеммәни нахар иймәге чагырды. Ол: «Сизиң гайгы-алада батып, хич зат иймәниңизе бу гүн он дөрт гүн болды.</verse>
				<verse number="34">Шонуң үчин сизден хайыш эдйәрин, нахарланың. Бу сизиң дири галмагыңыз үчин герекдир. Хич бириңизиң сачыңызың еке тары-да кемелмез» дийди.</verse>
				<verse number="35">Павлус бу сөзлери айдып, элине чөрек алды, хеммәниң өңүнде Худая шүкүр этди-де, бөлүп иймәге башлады.</verse>
				<verse number="36">Шейлеликде, хеммелер рухланып нахарландылар.</verse>
				<verse number="37">Гәмиде бизиң җемимиз ики йүз етмиш алты адамды.</verse>
				<verse number="38">Нахардан доянларындан соң, бугдайы деңзе ташлап, гәмини еңлетдилер.</verse>
				<verse number="39">Гүн доганда, ол ери танамадылар. Эмма кенарда чәгелик бир айлаг гөрүп, башартса, гәмини шол ере сүрмели диен карара гелдилер.</verse>
				<verse number="40">Лабырлары кесип, деңзе гойберен батларына, күреге даңлан танаплары чөздүлер-де, өңдәки елкени шемала галдырып, гөни кенара тарап йүздүлер.</verse>
				<verse number="41">Эмма гәми бир сай ере дүшүп, чәгә батды. Гәминиң бурны чәгә батып, хич тарапа гымылдап билмеди, арка тарапы болса гомларың зоруна даргап башлады.</verse>
				<verse number="42">Туссагларың хич бири йүзүп гачмаз ялы, эсгерлер олары өлдүрмекчи болдулар.</verse>
				<verse number="43">Эмма йүзбашы Павлусы халас этмек исләп, олары бу ниетлеринден дәндирди. Олара йүзүп билйәнлер гәмиден өзлерини өңүрти зыңсынлар ве йүзүп чыксынлар,</verse>
				<verse number="44">галанлары хем тагталар я-да гәминиң дөвүклери билен чыксынлар дийип буйрук берди. Шейлеликде, әхлиси саг-аман гуры ере чыкды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="28">
				<verse number="1">Биз кенара саг-аман чыканымыздан соң, бу аданың адының Малтадыгыны билдик.</verse>
				<verse number="2">Ерли халк бизиң билен өрән мылакатлы болды. Хова ягышлы ве совук болансоң, олар от якып, хеммәмизи оңат гаршы алдылар.</verse>
				<verse number="3">Павлус бир үйшмек одун чөпләп, одуң үстүне гоянда, бир зәхерли йылан одуң ховрундан гачып, онуң элине япышды.</verse>
				<verse number="4">Ерли халк онуң элинден йыланың салланып дуршуны гөренде, бири-бирине: «Бу адам ганхор болса герек, ол деңизден халас болса-да, такдыры оны яшамага гоймады» дийишдилер.</verse>
				<verse number="5">Эмма Павлус элини силкип, йыланы одуң ичине зыңды, хич бир зыян хем гөрмеди.</verse>
				<verse number="6">Адамлар онуң чишмегине я-да бирденкә өлүп йыкылмагына гарашдылар. Эмма көп гарашып, оңа хич зат болмандыгыны гөренлеринде, пикирлерини үйтгедип: «Ол худайдыр!» дийишдилер.</verse>
				<verse number="7">Ол ериң голайында аданың Публий атлы башлыгының мүлки барды. Публий бизи мыхман алып, үч гүнләп йүрекден хызмат этди.</verse>
				<verse number="8">Шол вагт онуң какасыны ысытма ве ичагыры тутуп ятырды. Павлус хассаның янына гелди ве дога-дилег этди-де, онуң үстүне элини гоюп, шыпа берди.</verse>
				<verse number="9">Бу вакадан соң, ададакы бейлеки хассалар-да гелип шыпа тапдылар.</verse>
				<verse number="10">Олар бизе көп сылаг-хормат этдилер. Ёла уграмакчы боланымызда, бизе зерур әхли затлары гетирип, гәмә йүкледилер.</verse>
				<verse number="11">Үч айдан соң, биз Экиз худайлар атлы гәми билен деңзе чыкдык. Бу гәми Исгендериядан гелип, гышда шол адада галыпды.</verse>
				<verse number="12">Биз Сиракус шәхерине барып, ол ерде үч гүн галдык.</verse>
				<verse number="13">Ол ерден айланып, Регия гелип етдик. Эртеси гүн гүнорта шемалы өвсүп башлады. Мунуң көмеги билен ики гүнде Путеёл шәхерине етдик.</verse>
				<verse number="14">Ол ерде бирнәче доганлары тапдык. Олар бизден янларында галмагымызы хайыш этдилер ве биз ол ерде ики хепде галдык. Шондан соң биз Риме гелдик.</verse>
				<verse number="15">Римдәки доганлар бизиң гелендигимизи эшидип, бизи гаршыламак үчин ол ерден Аппиюс базарына ве Үч кервенсарай диен оба ченли гелдилер. Павлус олары гөренде, Худая шүкүр эдип, ене гайрата галды.</verse>
				<verse number="16">Биз Риме геленимизден соң, Павлуса бир эсгериң гөзегчилиги астында өзбашдак яшамага ругсат берилди.</verse>
				<verse number="17">Үч гүнден соң Павлус яхудыларың ёлбашчыларыны чагырды. Олар бир ере үйшенде, Павлус олара шейле дийди: «Эй, доганлар! Мен халкымыза я-да ата-бабаларымызың адатларына гаршы хич зат этмесем-де, Иерусалимде туссаг эдилип, римлилериң элине табшырылдым.</verse>
				<verse number="18">Олар мени сорага чекенлеринден соң, бошатҗак болдулар, себәби мени өлдүрмәге хич бир эсас тапмадылар.</verse>
				<verse number="19">Эмма яхудылар гаршы чыканларында, мен давамы императора арз этмәге меҗбур болдум. Бейтмек билен мен өз халкымы айыпламакчы дәлдирин.</verse>
				<verse number="20">Шу себәпден мен сизиң билен гөршүп, сөхбет этмек үчин, сизи бу ере чагырдым. Аслында мен Ысрайылың умыды болан Месих угрунда зынҗырландым».</verse>
				<verse number="21">Олар Павлуса шейле дийдилер: «Биз сен хакда Яхудыядан хич бир хат алмадык, ол ерден гелен доганларымыздан хем хич ким сен барада ягшыдан-ямандан хич зат хабар бермеди.</verse>
				<verse number="22">Эмма бизиң сениң пикирлериңи өзүңден эшидесимиз гелйәр, себәби хемме ерде бу дини топара гаршы чыкыляндыгыны билйәрис».</verse>
				<verse number="23">Шейлеликде, олар Павлус билен душушык гүнүни беллешдилер. Шол гүн онуң болян ерине җуда көп адам гелди. Павлус эртирден агшама ченли олара Худайың Шалыгыны дүшүндирип, вагыз этди. Мундан башга-да олары ынандырып, Төврат билен пыгамберлериң язгыларындан Иса догрусында ынандырыҗы делиллер гетирди.</verse>
				<verse number="24">Кәбирлери онуң сөзлерине ынанды, кәбири ынанмады.</verse>
				<verse number="25">Олар бири-бири билен өзара ылалашмадылар. Олар гитмекчи болуп дуркалар, Павлус шейле дийди: «Ишая пыгамбер аркалы Мукаддес Рух ата-бабаларыңыза шу сөзлери җайдар айдыпдыр:</verse>
				<verse number="26">„Бар-да, бу халка шейле дий: Эшидип дурсаңыз-да, хич дүшүнмерсиңиз, середип дурсаңыз-да, хич аңламарсыңыз.</verse>
				<verse number="27">Бу халкың йүреги күтелди, гулаклары кер ачды, гөзлери гапылды. Ёгсам гөзлери билен гөрүп, гулаклары билен эшидердилер, аңлары билен аңлап, Маңа тарап доланардылар, Мен хем олара шыпа берердим“.</verse>
				<verse number="28">Шонуң үчин инди шуны билип гоюң: Худайың халас болмак барадакы Хош Хабары яхуды дәллере иберилди. Олар гулак асарлар».</verse>
				<verse number="29"></verse>
				<verse number="30">Павлус кирейине алан җайында тутуш ики йыл яшады ве янына геленлериң хеммесини кабул этди.</verse>
				<verse number="31">Ол батыргайлык билен ве хич бир бөкденчсиз Худайың Шалыгыны вагыз эдип, Реббимиз Иса Месих барада өвретди.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="45">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Иса Месих иң гулы ве ресуллыга чагырылып, Худайың Хош Хабарыны вагыз этмәге сайланан мен Павлусдан догайы салам!</verse>
				<verse number="2">Худай Мукаддес Язгыларда Өз пыгамберлери аркалы бу Хош Хабары вада берди.</verse>
				<verse number="3">Бу Хош Хабар Худайың Оглы Иса Месих хакдадыр. Ол ынсан тебигаты боюнча Давудың неслинденди.</verse>
				<verse number="4">Худай Реббимиз Иса Месих и өлүмден дирелдип, Оны Мукаддес Рухдан долдурды. Шейдип, Онуң Худайың гудратлы Оглудыгы тассыкланды.</verse>
				<verse number="5">Худай маңа Иса Месих аркалы мерхемет берип, ресуллыга сайлады. Ол муны әхли миллетлериң Худая иман гетирип, Оңа табын болмагы, Иса Месих иң адының шөхратланмагы үчин этди.</verse>
				<verse number="6">Сиз хем Иса Месих е дегишли болмага чагырылан шол миллетлериң арасындасыңыз.</verse>
				<verse number="7">Мен шу хатымы сизе, Римдәки доганларыма язярын. Худай сизиң хеммәңизи сөйүп, сизи Өзүниң халкы болмага чагырды. Гой, Атамыз Худайың ве Реббимиз Иса Месих иң мерхемети ве парахатлыгы сизе яр болсун!</verse>
				<verse number="8">Илки билен, Иса Месих аркалы әхлиңиз үчин Худайыма шүкүрлер эдйәрин, себәби иманыңыз барадакы хабар бүтин дүнйә яйрады.</verse>
				<verse number="9">Мен Худайың Оглы барадакы Хош Хабары яйрадып, Худая җан-тенден хызмат эдйәрин, сизиң үчин гиҗе-гүндиз дилег эдйәрин. Муңа Худайың хут Өзи шаятдыр.</verse>
				<verse number="10">Худайың ислегине гөрә сизиң яныңыза тизара барып билер ялы, Ондан бир ёл ачмагыны хемише сораярын.</verse>
				<verse number="11">Сизи өрән гөресим гелйәр, иманыңызы беркитҗек рухы пешгешлери сизиң билен пайлашасым гелйәр.</verse>
				<verse number="12">Мен иманымыз аркалы бири-биримизи рухландырмагымызы ислейәрин.</verse>
				<verse number="13">Эй, доганлар, шуны билмегиңизи ислейәрин: мен бейлеки миллетлериң арасында болшы ялы, сизиң хем араңыздакы хызматымың хасылыны гөресим гелди. Шоңа гөрә-де, яныңыза барҗак болуп, телим гезек сынанышдым. Эмма шу вагта ченли яныңыза барып билмедим.</verse>
				<verse number="14">Мен медениетли я-да медениетсиз, соватлы я-да соватсыз адамлара, гараз, хеммелере Хош Хабары вагыз этмәге борчлудырын.</verse>
				<verse number="15">Шонуң үчин-де, сизе, Римдәкилере хем Хош Хабары вагыз этмеги күйсейәрин.</verse>
				<verse number="16">Мен бу Хош Хабары вагыз этмекден утанмаярын, себәби ол Худайың гүйҗүдир. Худай бу Хош Хабар аркалы хер бир иман эдени: илки билен яхудылары, соңра яхуды дәллери халас эдйәр.</verse>
				<verse number="17">Хош Хабар Худайың адамлары аклаяндыгыны аян эдйәр. Ол иман эдйәнлери, хава, диңе иман эдйәнлери аклаяр. Чүнки Мукаддес Язгыларда: «Догручыл иман билен яшар» дийип язылгыдыр.</verse>
				<verse number="18">Яманлыклары билен хакыкаты бөкдейән адамларың худайсызлыгына ве яманлыгына гаршы Худай Өз гахар-газабыны гөкден аян эдйәр.</verse>
				<verse number="19">Бу адамлара Худай хакда билип болян затлар мәлимдир, себәби Худайың Өзи булары олара месе-мәлим этди.</verse>
				<verse number="20">Худайың гөзе гөрүнмейән хәсиетлери: эбеди гудраты ве хак Худайдыгы дүнйә ярадылалы бәри Онуң ярадан затларындан месе-мәлим гөрүнйәндир. Шоңа гөрә-де, адамларың: «Худай хакда билмейәрис» диймәге хич тутарыгы ёкдур.</verse>
				<verse number="21">Олар Худай хакда билселер-де, Оны Худай хөкмүнде шөхратландырмадылар, Оңа шүкүр этмедилер. Терсине, бош пикирлере улашып, йүреклерини түмлүк гаплады.</verse>
				<verse number="22">Олар өзлерини акыллы сайып, акмак болдулар,</verse>
				<verse number="23">бакы Худая сежде этмән, паны адамың, гушларың ве сүйрениҗилериң кешбиндәки бутлара сежде этдилер.</verse>
				<verse number="24">Шонуң үчин Худай олары йүреклериниң гүнәли хөвеслериниң эден-этдилигине табшырды. Шу себәпден олар бири-бириниң беденлерини хаясыз ишлери билен веҗера этдилер.</verse>
				<verse number="25">Олар Худай барадакы хакыкаты галп затлара чалышдылар. Ярадана дәл-де, ярадылан затлара сежде ве хызмат этдилер. Эмма бакы шөхрата диңе Ярадан мынасыпдыр. Омын!</verse>
				<verse number="26">Хава, олар хакыкаты рет эденсоңлар, Худай олары өзлериниң веҗера хөвеслерине табшырды. Хатда аяллар хем тебигы җынс гатнашыгыны рет этдилер. Олар тебигы болмадык җынс гатнашыклара йүз уруп, бири-бирлери билен ятып турярлар.</verse>
				<verse number="27">Шонуң ялы, эркеклер хем аял билен җынс гатнашыгыны терк эдип, бири-бирине болан мейил хесерине янярлар. Эркеклер эркеклер билен рысвалык эдип, өз азгынлыкларына лайык җеза алярлар.</verse>
				<verse number="28">Бу адамлар Худайы танамалыдыр өйтмедилер. Шоңа гөрә-де, Худай олары азгын хөвеслерине табшырып, эдилмесиз затлары этмеклерине ёл берди.</verse>
				<verse number="29">Оларың калбы хер түйсли яманлыкдан, адалатсызлыкдан, ачгөзлүкден ве азгынлыкдан долудыр. Олар гөрип, ганхор, давачыл, яланчы ве бетпәлдир. Олар гепчи,</verse>
				<verse number="30">төхметчи, текепбир, өвүнҗең болуп, Худайы йигренйәрлер, яманлык этмегиң хер түйсли ёлларыны тапярлар, ата-энелерине гулак асмаярлар.</verse>
				<verse number="31">Олар доңйүрек, пәхимсиз, әхтиялан ве рехимсиздир.</verse>
				<verse number="32">Олар Худайың адалатлы Канунына гөрә шейле ишлери эдйәнлериң өлүме мынасыпдыгыны билселер-де, өз эдйән ишлеринде илерлейәрлер. Мунуң билен чәкленмән, башгаларың хем шейле этмегини оңлаярлар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Эй, башгалары язгарян ынсан! Сен ким болсаң-да, шейле этмәге асла хакың ёкдур. Сен башгалары язгармак билен, өз-өзүңи язгарянсың. Себәби сен өзүң-де шейле гүнәли ишлери эдйәрсиң-ә!</verse>
				<verse number="2">Биз шейле иш эдйәнлериң Худайың хөкүмине дучар болҗакдыгыны билйәрис. Бу хөкүм адалатлыдыр.</verse>
				<verse number="3">Сен шейле ишлери эдйәнлери язгармак билен, өзүң-де шейле этмейәрсиңми нәме? Хей-де шундан соң Худайың хөкүминден сыпарын өйдйәрмиң?</verse>
				<verse number="4">Я-да сен Худайың чәксиз мәхремлигине, гечиримлилигине, сабыр-такадына әсгермезлик эдйәрсиңми? Онуң мәхрибанлыгының сени тоба элтйәндигине дүшүнмейәрсиңми?</verse>
				<verse number="5">Йөне сен бойнуёгынлык эдип, гүнәлериңе тоба этмән, башыңдан инҗек газабы топлаярсың. Бу җеза Худайың адыл хөкүминиң аян болҗак гүнүнде берлер.</verse>
				<verse number="6">Шол гүн Худай хер киме эден ишине гөрә гайтарар.</verse>
				<verse number="7">Худайдан шан-шөхрат, хормат ве өлмезлиги агтарып, хемише ягшылык эдйәнлере Ол бакы яшайшы берер.</verse>
				<verse number="8">Шахсы бәхбидини араянлар, хакыкаты рет эдип, яманлыга эерйәнлер болса гахар-газаба дучар боларлар.</verse>
				<verse number="9">Худай яманлык эдйән хер бир адама: илки билен яхудылара, соңра яхуды дәллере мушакгат ве хасрат берер.</verse>
				<verse number="10">Ягшылык эден хер бир адама: илки билен яхудылара, соңра яхуды дәллере шан-шөхрат, хормат ве рахатлык берер,</verse>
				<verse number="11">себәби Худай йүз гөрйән дәлдир.</verse>
				<verse number="12">Яхуды дәллер Мусаның Кануны барада билмейәрлер. Эмма олар хем Худайың буйрукларыны бозсалар, өлерлер. Яхудылар болса Мусаның Кануныны билйәрлер. Шоңа гөрә-де, олар эден гүнәлери үчин бу Кануна лайыклыкда хөкүм эдилер.</verse>
				<verse number="13">Чүнки Худайың хузурында Мусаның Кануныны диңлейәнлер дәл-де, оны берҗай эдйәнлер акланяндыр.</verse>
				<verse number="14">Мусаның Кануны яхуды дәллере берилмеди. Йөне олар тебигы дуйгурлыгына эерип, бу Кануның талапларыны берҗай эденлеринде, Кануны билмеселер-де, оңат ве эрбет ишлери сайгаряндыкларыны гөркезйәрлер.</verse>
				<verse number="15">Шейдип, эдйән ишлери аркалы Кануның парзларының өз йүреклерине языландыгыны мәлим эдйәрлер. Оларың выжданлары хем мунуң шейледигини тассыклаяр, себәби өз пикирлери олары кәте айыплаяр, кәте болса аклаяр.</verse>
				<verse number="16">Буларың хеммеси Худай адамларың яшырын ишлерини ве пикирлерини Иса Месих аркалы казылык этҗек гүнүнде аян болар. Буларың бары вагыз эдйән Хош Хабарымда беян эдилендир.</verse>
				<verse number="17">Инди болса сен яхуды барада айтмакчы: сен өзүңи яхуды сайып, Мусаның Канунына бил баглаярсың, Худайы танаяндыгыңа буйсанярсың.</verse>
				<verse number="18">Сен Худайың ислегини ве ягшыны ямандан сайгармагы шол Канундан өвренйәрсиң.</verse>
				<verse number="19">Сен билимиң ве хакыкатың нусгасы болан Кануна эе боланың үчин, өзүңи көрлериң идиҗиси, түмлүкдәкилериң ышыгы, акмакларың тербиечиси, билимсизлериң мугаллымы хасаплаярсың.</verse>
				<verse number="20"></verse>
				<verse number="21">Эгер шейле болса, онда нәме үчин башгалара таглым берип-де, өзүңе таглым бермейәрсиң? Огурлык этмезлиги вагыз эдип, нәме үчин огурлык эдйәрсиң?</verse>
				<verse number="22">Зына этмезлиги вагыз эдип, нәме үчин зына эдйәрсиң? Бутлары йигренҗи сайян болсаң, нәме үчин Өз Худайыңа гаршы күпүр геплейәрсиң?</verse>
				<verse number="23">Сен өзүңе берлен Кануна буйсансаң-да, оны бозуп, Худайың адына ыснат гетирйәрсиң.</verse>
				<verse number="24">Шоңа гөрә-де, Мукаддес Язгыларда: «Худайың ады башга миллетлериң арасында сиз зерарлы харланяр» дийлип языландыр.</verse>
				<verse number="25">Хава, сен яхуды сүннет эдиленсиң, йөне сүннет диңе Кануның берҗай эдилен ягдайында әхмиетлидир. Эмма Кануны бозян болсаң, онда сениң сүннетиң сүннетсизлик билен дес-деңдир.</verse>
				<verse number="26">Шейле хем бир сүннетсиз адам Кануның парзларыны берҗай эдйән болса, онуң сүннетсизлиги сүннет хасапланмазмы нәме?</verse>
				<verse number="27">Сүннетсиз болса-да, Кануның парзларыны берҗай эдйән адам сени язгармазмы? Себәби сен Мукаддес Язгылара эе болуп, сүннетли болсаң-да, Кануны бозярсың ахырын!</verse>
				<verse number="28">Чүнки дашкы гөрнүши боюнча яхуды гөрүнйән хер кес яхуды дәлдир, тендәки хер сүннет-де хакыкы сүннет дәлдир.</verse>
				<verse number="29">Ёк, көңли яхуды болан адам хакыкы яхудыдыр. Кануна гөрә дәл-де, Мукаддес Руха гөрә болан сүннет хакыкы сүннетдир. Хакыкы яхудының өвгүси адамлардан дәл-де, Худайдандыр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Шейлеликде, яхуды болмагың нәме артыкмачлыгы бар? Сүннетиң нәме пейдасы бар?</verse>
				<verse number="2">Яхуды болмагың артыкмачлыгы көпдүр! Себәби Худайың канунлары ве вадалары илки яхудылара берилди.</verse>
				<verse number="3">Оларың кәбириниң Худая садык галмандыгы хеммелере мәлимдир. Йөне оларың бивепалыгы, хей-де, Худайың садыклыгыны ёк эдерми?</verse>
				<verse number="4">Асла этмез! Адамларың әхлиси бивепа болаянда-да, Худай садыкдыр. Себәби Мукаддес Язгыларда Худай барада шейле язылгыдыр: «Сен чыкаран хөкүмиңде адалатлысың, Казылык эдениңде, үстүн чыкансың».</verse>
				<verse number="5">Йөне бизиң бүтин нәдогрулыгымыз Худайың догрулыгыны хас әшгәр эдйән болса, муңа нәме диерис? Кәбир ынсанларың шейле дийип сорамагы мүмкин: эйсем Худай Өз газабыны башымыздан индеренде, биз бабатда адалатсызлык эдйәрмикә?</verse>
				<verse number="6">Элбетде, ёк! Худай адылдыр. Эгер шейле болмаса, Ол хей-де дүнйә казылык эдип билерми?!</verse>
				<verse number="7">Йөне мениң бивепалыгым аркалы Худайың садыклыгы хас әшгәр болуп, Онуң шөхраты артян болса, мен бир гүнәли хөкмүнде хөкүм эдилмелими нәме?</verse>
				<verse number="8">Ягшылыгы артдырмак үчин, белки, биз яманлык этмелидирис? Элбетде, ёк! Йөне кәбир адамлар мен хут шейле затлары өвредйәрмишим дийип, маңа төхмет барыны япярлар. Шейле төхметчилер өз эденлерине лайык җеза аларлар.</verse>
				<verse number="9">Онда нәме, биз яхудылар бейлеки миллетлерден артыкмы? Асла артык дәлдирис! Яхудыларың-да, башга миллетлериң-де гүнәниң туссаглыгындадыгы барада өң айдыпдык ахырын.</verse>
				<verse number="10">Мукаддес Язгыларда хем шейле язылгыдыр: «Догры адам ёк, ёк еке бири-де;</verse>
				<verse number="11">Дүшүнйән асла ёк, Худайы агтарян-да ёк.</verse>
				<verse number="12">Оларың хеммеси ёлдан чыкды, әхлиси дең дереҗеде дерексиз болды. Ягшылык эдйән ёк, ёк еке бири-де.</verse>
				<verse number="13">Оларың богазы ачык габырдыр, олар алдаяндырлар, агызларында йылан зәхери бардыр.</verse>
				<verse number="14">Агызлары гаргышдан, аҗы сөзден долудыр.</verse>
				<verse number="15">Аяклары ган дөкмәге ховлугяндыр.</verse>
				<verse number="16">Ёлларында харабалык, җепалар бардыр.</verse>
				<verse number="17">Парахатлык ёлы недир, олар билмейәр.</verse>
				<verse number="18">Олар Худайдан асла горкмаяр».</verse>
				<verse number="19">Биз Канунда айдылан затларың онуң табынлыгындакы адамлара дегишлидигини билйәрис. Йөне шонда-да, хич кимиң өз-өзүни акламага тутарыгы ёкдур, себәби Худайың хузурында хеммелер гүнәлидир.</verse>
				<verse number="20">Шейлеликде, Мусаның Канунының парзларыны берҗай этмек аркалы Худайың хузурында хич ким акланып билмез. Терсине, бу Канун аркалы адам өзүниң гүнәлидигине гөз етирйәр.</verse>
				<verse number="21">Йөне инди Худай акланманың Кануна дахылсыз ёлуны гөркезди. Бу ёл барада Төврат ве пыгамберлериң язгылары хем шаятлык эдйәр.</verse>
				<verse number="22">Иса Месих е иман эдйәнлериң әхлиси Худайың хузурында акланяндырлар. Адамларың арасында хич парх ёкдур,</verse>
				<verse number="23">себәби хеммелер гүнә эдип, Худайың шөхратындан махрум болдулар.</verse>
				<verse number="24">Йөне олар Худайың мерхемети аркалы акландылар, Иса Месих аркалы гүнәлериниң җезасындан азат эдилдилер.</verse>
				<verse number="25">Худай Өз адалатыны гөркезмек үчин Иса Месих и иберип, Онуң дөкүлен ганы аркалы иман эдйәнлери Өзи билен ярашдырды. Худай озалкы дөвүрде эдилен гүнәлере гечиримлилик этди. Инди болса Иса Месих е иман эдйән хер кеси аклаяр. Шейдип, Ол Өзүниң адалатлыдыгыны субут эдйәр.</verse>
				<verse number="26"></verse>
				<verse number="27">Инди магтанара тутарыгымыз галдымы? Асла галан дәлдир! Бу хайсы кануна гөрә шейле болды? Парзлары берҗай эдилмели кануна гөрәми? Ёк, иман канунына гөрә шейле болды.</verse>
				<verse number="28">Биз адамың Кануны берҗай этмек аркалы дәл-де, иман аркалы акланяндыгыны ныгтаярыс.</verse>
				<verse number="29">Эйсем Худай диңе яхудыларың Худайымы? Ол башга миллетлериң хем Худайы дәлми нәме? Элбетде, Ол башга миллетлериң хем Худайы.</verse>
				<verse number="30">Себәби еке-тәк Худай бардыр. Ол сүннетлилери-де, сүннетсизлери-де иман аркалы аклаяндыр.</verse>
				<verse number="31">Онда нәме? Иман аркалы Мусаның Кануныны ятырярысмы? Ёк! Терсине, биз оны беркарар эдйәрис.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Ёкарда айдыланлары назара алып, атамыз Ыбрайым бабатда нәме айдып билерис?</verse>
				<verse number="2">Эгер Ыбрайым Худайың назарында ягшы ишлери аркалы акланан болса, онда, догрудан-да, өвнүп билерди, эмма Худайың өңүнде дәл.</verse>
				<verse number="3">Чүнки Мукаддес Язгыда: «Ыбрайым Худая иман этди ве Худай оны догры хасаплады» дийип язылгыдыр.</verse>
				<verse number="4">Хайсыдыр бир иш эдйән адам өз чекен зәхмети үчин хак аляндыр. Бу пешгеш дәлдир.</verse>
				<verse number="5">Эмма гүнәкәрлери аклаян Худая иман эдйән адам хич иш этмесе-де, иман эдйәндиги үчин Худайың хузурында акланяндыр.</verse>
				<verse number="6">Ине, ягшы ишлери этмесе-де, Худай тарапындан акланан адамы Давут хем багтыяр сайып, шейле диййәр:</verse>
				<verse number="7">«Языгы багышланан, гүнәси өртүлен адам нәхили багтлы!</verse>
				<verse number="8">Реб тарапындан этмиши хасаба алынмаян адам нәхили багтлы!»</verse>
				<verse number="9">Эйсем бу багтыярлык диңе сүннетлилере дегишлимидир? Я-да сүннетсизлере хем дегишлимикә? Озал айдышымыз ялы, Худай Ыбрайымың иманы үчин оны догры хасаплады.</verse>
				<verse number="10">Эгер шейле болса, хачан догручыл хасаплады? Сүннетленмәнкәми я-да сүннетлененден соң? Ёк, соң дәл-де, өң догручыл хасаплады!</verse>
				<verse number="11">Ыбрайым сүннетленмәнкә иман этди, сүннети болса иман аркалы алан акланмасының мөхүри хөкмүнде кабул этди. Шейдип, Ыбрайым сүннетсизликде иман эдип, догручыл хасапланан хер бир адамың атасы болды.</verse>
				<verse number="12">Шейле-де, атамыз Ыбрайым сүннетлилериң хем атасыдыр. Йөне шейле сүннетлилериң иманы Ыбрайымың сүннетленмеден озал иман эдиши ялы болмалыдыр.</verse>
				<verse number="13">Худай Ыбрайыма ве онуң неслине дүнйәни мирас бермеги вада берди. Бу вада Ыбрайыма Мусаның Кануныны берҗай эдендиги үчин дәл-де, иман эдип, Худайың назарында догручыл хасапланандыгы үчин берилди.</verse>
				<verse number="14">Чүнки Мусаның Кануныны берҗай эдйәнлер дүнйәни мирас алҗак болсалар, онда иман әхмиетини йитирерди, ваданың бахасы болса көр көпүк боларды.</verse>
				<verse number="15">Себәби бу Кануның бозулмагы Худайы газапландыряр. Эмма Кануның болмадык еринде Кануны бозмаклык-да ёкдур.</verse>
				<verse number="16">Шоңа гөрә-де, берлен ваданы иман аркалы алып боляндыр. Вада мерхеметли пешгеш болуп, Ыбрайымың тутуш неслине – диңе Мусаның Канунына эе боланлара дәл, эйсем Ыбрайым ялы иман эдйәнлериң барына дегишлидир. Мукаддес Язгыда Худайың Ыбрайыма: «Сени көп миллетлериң атасы этдим» дийши ялы, Ыбрайым Худайың назарында әхлимизиң атамыздыр. Себәби ол мерхумлары дирелдйән ве озал болмадык затлары бар эдйән Худая иман этди.</verse>
				<verse number="17"></verse>
				<verse number="18">Худай Ыбрайыма «Сениң сан-саҗаксыз неслиң болар» дийип айдыпды. Шонуң үчин-де, Ыбрайым көп миллетлериң атасы болмага хич умыдының галмандыгына гарамаздан, иманы себәпли умытдан дүшмеди.</verse>
				<verse number="19">Ол яшының йүзе голайлап, билинде кувватының галмандыгына, Сараның өнелгесиздигине гарамаздан, иманында говшамады.</verse>
				<verse number="20">Худайың берен вадасына шүбхеленип, имансызлык этмеди. Терсине, иманда беркәп, Худайы шөхратландырды.</verse>
				<verse number="21">Ол Худайың Өз берен вадасында тапылҗакдыгына долы ынанды.</verse>
				<verse number="22">Ине, шейле иманы үчин Худай «оны догры хасаплады».</verse>
				<verse number="23">Бу сөзлер диңе Ыбрайыма дегишли дәлдир.</verse>
				<verse number="24">Бу бизе, ягны Реббимиз Иса Месих и өлүмден дирелден Худая иман эдип, догручыл хасапланянлара хем дегишлидир.</verse>
				<verse number="25">Иса Месих бизиң гүнәлеримиз үчин өлүме табшырылып, Худайың назарында акланылмагымыз үчин дирелдилди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Шейлеликде, биз иманымыз билен акланып, Реббимиз Иса Месих аркалы Худай билен ярашдык.</verse>
				<verse number="2">Иса Месих бизе Худайың мерхеметиниң гапысыны ачып берди. Биз иман аркалы бу мерхемете улашып, берк дурус ве Худайың шөхратына шәрик болҗакдыгымыза умыт баглап бегенйәрис.</verse>
				<verse number="3">Диңе муңа дәл, эйсем мушакгатларымыза хем бегенйәрис, себәби мушакгатларың чыдамы,</verse>
				<verse number="4">чыдамың эрҗеллиги, эрҗеллигиң хем умыды дөредйәндигини билйәрис.</verse>
				<verse number="5">Шейле умыт бизи утандырмаз, себәби берлен Мукаддес Рух аркалы йүрегимиз Худайың сөйгүсинден долуп-дашяр.</verse>
				<verse number="6">Бизиң өзүмизи акламага гүйҗүмиз ёкка, Иса Месих Худайың өңден беллән вагтында биз худайсызлар үчин өлди.</verse>
				<verse number="7">Хатда догры адам үчин өлмәге тайын адамы тапмак кындыр. Йөне ким билйәр, белки, ягшы адам үчин өлүп билҗегиң тапылмагы-да ахмал.</verse>
				<verse number="8">Эмма Иса Месих хениз гүнәкәркәк, бизиң үчин өлди. Шейдип, Худай бизе болан сөйгүсини гөркезди.</verse>
				<verse number="9">Шоңа гөрә-де, Месих иң ганы билен акланан болсак, Ол аркалы Худайың газабындан гутулҗагымыз хем гүррүңсиздир.</verse>
				<verse number="10">Чүнки душманкак Оглуның өлүми аркалы Худай билен ярашан болсак, онда Онуң өмри аркалы халас эдилҗегимиз хем гүррүңсиздир.</verse>
				<verse number="11">Мундан башга-да, биз Худайың Реббимиз Иса Месих аркалы эден ишлерине бегенйәрис, себәби Ол бизи Худай билен ярашдырды.</verse>
				<verse number="12">Бир ынсан, ягны Адам ата зерарлы гүнә дүнйә аралашды, гүнә болса өлүмиң гелмегине себәп болды. Ынсанларың әхлиси гүнәли боланы үчин, өлүм оларың үстүнден хөкүм сүрүп башлады.</verse>
				<verse number="13">Гүнә Канун берилмәнкә-де дүнйәде барды, йөне Кануның болмадык еринде гүнә хасаба алынмаяр.</verse>
				<verse number="14">Муңа гарамаздан, Адам атадан башлап Муса ченли яшанлар Адам атаныңкы ялы гүнә этмеселер-де, өлүм оларың үстүнден хөкүм сүрди. Адам ата белли бир дереҗеде өзүнден соң гелмели Адамың, ягны Иса Месих иң нусгасы болды.</verse>
				<verse number="15">Эмма Худайың пешгеш берен мерхеметини Адам атаның гүнәси билен деңешдирип-де болмаз! Чүнки бир адамың гүнәси көплери өлүме дучар этди; башга бир Адамың, ягны Иса Месих иң мерхемети аркалы болса көплер Худайың бу пешгешини болдан-бол алды.</verse>
				<verse number="16">Хава, Худайың пешгеш берен мерхемети Адам атаның гүнәси ялы дәлдир. Себәби бир гүнә җезаландырылып, хөкүм эдилмә сезевар этди. Эмма көп гүнәлерден соң пешгеш берлен мерхемет акланманы гетирди.</verse>
				<verse number="17">Чүнки бир адамың гүнәси зерарлы ве шол адам аркалы өлүм хөкүм сүрүп башлады. Эмма Худайың чәксиз мерхемети билен акланма пешгешиниң боллугыны аланларың бары инди бир Адам, ягны Иса Месих аркалы бакы яшайышда хөкүм сүрерлер.</verse>
				<verse number="18">Шейлеликде, бир адамың гүнәси зерарлы хеммелериң хөкүме дучар болшы ялы, бир Адамың догрулыгы аркалы-да хеммелере яшайыш берйән акланма гелди.</verse>
				<verse number="19">Бир адамың битабынлыгы аркалы көп адамың гүнәкәр болшы ялы, бир Адамың табынлыгы аркалы көп адам догручыл болар.</verse>
				<verse number="20">Гүнәниң месе-мәлим болмагы үчин, Канун ара гирди. Йөне адамлар гүнәни көпден-көп этдигисайы, Худайың мерхемети хас-да артды.</verse>
				<verse number="21">Озал гүнә хөкмүрованлык сүрүп, хеммелериң өмүр танапыны гырярды. Инди велин Худайың мерхемети хөкмүрованлык сүрйәр. Шоңа гөрә-де, биз акланып, Реббимиз Иса Месих аркалы бакы яшайша эе болдук.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">Онда нәме, Худай Өз мерхеметини бизе көпден-көп гөркезсин дийип, гүнә эдибермелими?</verse>
				<verse number="2">Элбетде, ёк! Биз гүнә бабатда өлдүк ахырын. Онсоң ненең эдип гүнә ичинде яшап билерис?</verse>
				<verse number="3">Я-да сиз сува чүмдүрилиш аркалы Иса Месих билен биригип, инди Онуң өлүмине шәрик боляндыгымызы билмейәңизми?</verse>
				<verse number="4">Хава, биз сува чүмдүрилиш аркалы Месих билен өлүп, җайландык. Шоңа гөрә-де, Атаның шөхратлы гудраты аркалы Месих иң өлүмден дирелиши ялы, биз хем тәзе яшайша эе болуп билерис.</verse>
				<verse number="5">Биз Месих иң өлүминде Онуң билен бириген болсак, онда дирелишинде-де Онуң билен биригерис.</verse>
				<verse number="6">Биз мундан бейләк гүнәниң гулы болмаз ялы, көне тебигатымызың Иса Месих билен хача чүйленендигини билйәрис. Биз инди гүнәниң боюнтырыгындан бошандык.</verse>
				<verse number="7">Өлен адам гүнәниң ыгтыярындан азатдыр.</verse>
				<verse number="8">Эгер биз Месих билен өлен болсак, онда Онуң билен яшаҗакдыгымыза хем ынанярыс.</verse>
				<verse number="9">Биз Месих иң өлүмден дирелип, асла өлмеҗекдигини, өлүмиң инди Оңа өз хөкүмини йөредип билмейәндигини билйәрис.</verse>
				<verse number="10">Иса Месих Өз өлүми аркалы гүнәниң ыгтыярыны мүдимилик ёк этди. Онуң хәзирки яшайшы болса диңе Худайың шөхраты үчиндир.</verse>
				<verse number="11">Шоңа гөрә-де, сиз хем өзүңизи гүнә үчин өли, Иса Месих билен биригендигиңиз себәпли Худай үчин дири сайың.</verse>
				<verse number="12">Сиз паны тениңизиң гүнәли хөвеслерине эермез ялы, гүнәниң өз тениңизе хөкүм сүрмегине ёл бермәң.</verse>
				<verse number="13">Беден агзаларыңызы яманлык гуралы хөкмүнде гүнәниң ыгтыярына табшырмаң. Терсине, өлүмден дирелен хөкмүнде өзүңизи Худая табшырың. Гой, бедениңизиң хер бир агзасы Худайың догрулык гуралы болсун.</verse>
				<verse number="14">Шонда гүнә сизе өз хөкүмини йөретмез, себәби сиз Кануның ыгтыярында дәл-де, мерхеметиң ыгтыярындасыңыз.</verse>
				<verse number="15">Инди нәме? Биз инди Кануның ыгтыярында дәл-де, мерхеметиң ыгтыярында дийип, гүнә эдибермелими? Элбетде, ёк!</verse>
				<verse number="16">Эйсем сиз өзүңизи кимиң табынлыгына табшырсаңыз, шонуң-да гулуна өврүлйәндигиңизи билмейәңизми нәме? Сиз нәмәниң гулы: өлүме элтйән гүнәниң гулумы я-да догрулыга элтйән табынлыгың гулы?</verse>
				<verse number="17">Хава, сиз гүнәниң гулудыңыз, йөне Худая шүкүр, кабул эден таглыматыңыза йүрекден табын болдуңыз,</verse>
				<verse number="18">гүнәниң ыгтыярындан азат эдилип, догрулык гуллары болдуңыз.</verse>
				<verse number="19">Сизиң ынсан эҗизлигиңизи назара алып, сизе сада сөзлер билен айдярын: сиз озал беден агзаларыңызы харамлыга ве гитдигисайы артян биканунлыга табшырыпдыңыз. Инди болса беден агзаларыңызы халал яшайша элтйән догрулыга табшырың.</verse>
				<verse number="20">Сиз гүнәниң гулларыкаңыз, догрулыгы берҗай этмекден азатдыңыз.</verse>
				<verse number="21">Озал эден ишлериңизден, ягны шинди утанян ишлериңизден нәме бәхбит гөрдүңиз? Шейле ишлериң соңы өлүмдир.</verse>
				<verse number="22">Йөне инди гүнәниң ыгтыярындан азат эдилип, Худайың гулы болдуңыз. Мунуң нетиҗеси халал яшамаклык, соңы болса бакы яшайышдыр.</verse>
				<verse number="23">Чүнки гүнәниң музды өлүм, Худайың пешгеши болса Реббимиз Иса Месих аркалы берилйән бакы яшайышдыр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">Эй, доганлар, сизе Мусаның Кануныны билйән адамлар хөкмүнде йүзленйәрин. Эйсем сиз бу Кануның диңе дири адама өз хөкүмини йөредйәндигини билмейәңизми нәме?</verse>
				<verse number="2">Мысал үчин, әрли аялы алып гөрелиң. Ол әри дирикә, бу Канун боюнча оңа баглыдыр. Эмма әри өлсе, ол ника канунындан азатдыр.</verse>
				<verse number="3">Эгер аял әри дирикә башга бирине дурмуша чыкса, бу зынахорлыкдыр. Эмма әри өлсе, ол канундан азатдыр, башга әре барса хем зынахор дәлдир.</verse>
				<verse number="4">Эй, доганларым, сиз бабатда хем шейледир. Сиз Иса Месихиң хачдакы өлүми аркалы Мусаның Кануны үчин өлүсиңиз. Худая ягшы ишлериңизиң хасылыны гетирер ялы, сиз инди башга Бирине, ягны өлүмден дирелен Иса Месих е дегишлисиңиз.</verse>
				<verse number="5">Биз ынсан тебигатымыза гөрә яшаяркак, бу Канун бизиң беден агзаларымызда гүнәли хөвеслери оярярды. Бу хөвеслер бизи гүнәли ишлере имриндирип, өлүме элтйәрди.</verse>
				<verse number="6">Эмма биз өзүмизи туссаглыкда саклан Канун бабатда өлүп, ондан азат эдилдик. Биз инди Кануна табын болан көне йөрелгә гөрә дәл-де, эйсем Мукаддес Руха эерйән тәзе йөрелгә гөрә Худая хызмат эдип билерис.</verse>
				<verse number="7">Онда нәме, Мусаның Кануны эрбет бир затмы? Элбетде, ёк! Йөне бу Канун болмадык болса, мен гүнәниң нәмедигини-де билмездим. Канун: «Башганың задына гөз дикме» дийип буюрмадык болса, мен мунуң гүнәдигини хем билмездим.</verse>
				<verse number="8">Гүнә болса бу буйрукдан өз бәхбидини арап, мени хер түйсли ачгөзлүге имриндирди. Кануның болмадык еринде гүнә өлүдир.</verse>
				<verse number="9">Мен Канун берилмәнкә диридим. Эмма Канун берленден соң гүнә җанланды-да,</verse>
				<verse number="10">мен өлдүм. Хава, маңа яшайыш бермели Канун мениң өлмегиме себәп болды.</verse>
				<verse number="11">Себәби гүнә Кануның буйругыны тутарык эдинип, мени алдава салды-да, ол аркалы өлдүрди.</verse>
				<verse number="12">Эмма Канун шонда-да мукаддесдир; онуң хер бир буйругы мукаддес, адалатлы ве оңатдыр.</verse>
				<verse number="13">Онда нәме, оңат зат мениң өлмегиме себәп болайдымы? Элбетде, ёк! Мени оңат буйруклар аркалы гүнә өлдүрди. Гүнәниң хакыкы тебигаты хут шейле аян болмалыды. Шейдип, гүнәниң нәдереҗеде эрбетдиги әшгәр болды.</verse>
				<verse number="14">Биз Мусаның Канунының Худай тарапындан берлендигини билйәрис. Мен болса гүнәниң есирлигиндәки бир эҗиз ынсандырын.</verse>
				<verse number="15">Мен өз эдйәнлериме өзүм дүшүнемок, себәби халаян задымы этмән, йигренйән задымы эдйәрин.</verse>
				<verse number="16">Эгер мен йигренйән задымы эдйән болсам, онда бу Кануның оңатдыгы билен ылалашярын.</verse>
				<verse number="17">Эгер шейле болса, онда эдйәнлерими мен дәл-де, менде месген тутан гүнә эдйәндир.</verse>
				<verse number="18">Менде, хава, ынсан тебигатымда оңат задың ёкдугыны анык билйәрин. Себәби оңат ишлери этмәге ислегим болса-да, олары амал этмеги башармаярын.</verse>
				<verse number="19">Мен ислейән оңат ишлерими этмән, терсине, йигренйән эрбет ишлерими эдйәрин.</verse>
				<verse number="20">Эгер ислемейәними эдйән болсам, онда оны инди мен дәл-де, ичимде месген тутан гүнә эдйәндир.</verse>
				<verse number="21">Шейлеликде, мен дурмушда шейле йөрелгәниң бардыгыны билдим: оңат иши этмекчи болан бадыма, менде яманлык хәзир боляр.</verse>
				<verse number="22">Бүтин калбым билен Худайың Канунындан леззет алсам-да,</verse>
				<verse number="23">беденимиң шол йөрелгә йыкгын эдйәндигини гөрйәрин. Бу йөрелге мениң аңымдакы йөрелгә гаршы гөрешип, беденимдәки гүнә йөрелгесине мени есир эдйәр.</verse>
				<verse number="24">Вах, мен багтыгараны дийсене! Өлүме элтйән бу беденимден мени ким халас эдер?</verse>
				<verse number="25">Худая шүкүр! Ол бизи Реббимиз Иса Месих аркалы халас этди! Шунлукда, аңым билен Худайың Канунына гуллук этсем-де, ынсан тебигатыма гөрә гүнә канунының гулудырын.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">Шейлеликде, Иса Месих е дегишли боланлар инди асла хөкүм эдилмез.</verse>
				<verse number="2">Себәби яшайыш берйән Мукаддес Рух мени Иса Месих аркалы гүнәниң ве өлүмиң ыгтыярындан азат этди.</verse>
				<verse number="3">Мусаның Кануны ынсан хөвеслеримизиң хөтдесинден гелип билмәнсоң, бизи халас эдип билмеди. Кануның башармадык ишини Худай амала ашырды. Худай дүнйәдәки гүнә себәпли Өз Оглуны бир гүнәкәр ынсан кимин иберди-де, Ол аркалы гүнәни хөкүм этди. Худай муны Кануның адалатлы талапларының бизде берҗай болмагы үчин амал этди. Шунлукда, биз инди ынсан хөвеслеримизе гөрә дәл-де, Мукаддес Руха гөрә яшаярыс.</verse>
				<verse number="4"></verse>
				<verse number="5">Чүнки ынсан хөвеслерине гөрә яшаянлар бу хөвеслериң оңлаян затлары барада пикир эдйәрлер. Мукаддес Руха гөрә яшаянлар болса Онуң оңлаян затлары барада пикир эдйәндир.</verse>
				<verse number="6">Ынсан хөвеслеринден дөрейән пикирлер адамы өлүме элтйәр. Мукаддес Рухдан дөрейән пикирлер болса яшайыш ве парахатлык берйәр.</verse>
				<verse number="7">Ынсан хөвеслеринден дөрейән пикирлер Худая душмандыр. Себәби олар Худайың Канунына табын дәлдир, аслында табын болмагы башарян хем дәлдир.</verse>
				<verse number="8">Шонуң үчин-де, ынсан хөвеслерине гөрә яшаянлар Худайың гөвнүнден туруп билмез.</verse>
				<verse number="9">Эгер Худайың Рухы догрудан-да калбыңызда месген тутан болса, сиз ынсан хөвеслериниң ыгтыярында дәлсиңиз, сиз Мукаддес Рухуң ыгтыярындасыңыз. Кимде Месих иң Рухы болмаса, ол Месих е дегишли дәлдир.</verse>
				<verse number="10">Эгер Иса Месих калбыңызда месген тутан болса, онда гүнә зерарлы өлмели болсаңыз-да, Мукаддес Рух сизе яшайыш берер, себәби сиз Худайың хузурында акланансыңыз.</verse>
				<verse number="11">Эгер Иса Месих и өлүмден Дирелдениң Рухы калбыңызда яшаян болса, онда Ол калбыңызда яшаян Өз Рухы аркалы Иса Месих и дирелдиши ялы, сизиң-де паны тениңизи өлүмден дирелдер.</verse>
				<verse number="12">Шоңа гөрә-де, эй, доганлар, биз инди ынсан хөвеслериниң талапларына гөрә яшамага борчлы дәлдирис.</verse>
				<verse number="13">Эгер сиз ынсан хөвеслериниң талапларына гөрә яшасаңыз, өлерсиңиз. Эмма ынсан хөвеслериниң яман ишлерини Мукаддес Рухуң гүйҗи аркалы ёк этсеңиз, яшарсыңыз.</verse>
				<verse number="14">Себәби Мукаддес Руха эерйәнлер Худайың перзентлеридир.</verse>
				<verse number="15">Худай бизе Өз Рухуны берди. Ол муны гайтадан гул болуп, горкуда яшамагымыз үчин дәл, эйсем Онуң перзентлери болуп, Мукаддес Рух аркалы «Абба! Атам!» дийип чагырмагымыз үчин амал этди.</verse>
				<verse number="16">Мукаддес Рух бизиң рухумыз билен бирликде Худайың перзентлеридигимизе гүвә гечйәр.</verse>
				<verse number="17">Шейлеликде, перзентлери болан болсак, онда мирасдүшеридирис. Худайың мирасдүшерлери болян болсак, онда Иса Месих иң хем мирасдашларыдырыс. Биз Иса Месих иң гөрен гөргүлерине шәрик болян болсак, онда Онуң шан-шөхратына хем шәрик боларыс.</verse>
				<verse number="18">Мениң пикиримче, шу вагткы гөргүлеримизи бизе аян болҗак гелеҗекки шөхрат билен деңешдирип-де болмаз.</verse>
				<verse number="19">Худайың Өз перзентлериниң шөхратыны аян этҗек пурсадына бүтин ярадылыш хем сабырсызлык билен гарашяр.</verse>
				<verse number="20">Себәби ярадылыш өз ислеги боюнча дәл-де, Худайың ислеги боюнча пучлуга табын болупды. Инди болса Худайың перзентлериниң шан-шөхрата говшан пурсадында ярадылыш өзүниң хем чүйреме нәлетинден азат эдилип, шол шөхрата говшарын дийип умыт эдйәр.</verse>
				<verse number="21"></verse>
				<verse number="22">Биз бүтин ярадылышың шу вагта ченли ахы-нала чекип, бургы җебирлерини чекйәндигини билйәрис.</verse>
				<verse number="23">Диңе бир ярадылыш дәл, эйсем гелеҗекдәки шөхратың кепили хөкмүнде Мукаддес Рухы алан биз хем ахы-нала чекйәрис. Себәби биз өзүмизиң огуллыга алнып, беденимизиң чүйремеден азат эдилмегине сабырсызлык билен гарашярыс.</verse>
				<verse number="24">Биз халас эдиленимиз үчин, инди бу умыдымыз бардыр. Йөне гөзе гөрнүп дуран умыт асла умыт дәлдир. Гөрүп дуран задына умыт баглаян бармы нәме?</verse>
				<verse number="25">Биз гөрмейән задымыза умыт баглап, шоңа сабырлылык билен гарашяндырыс.</verse>
				<verse number="26">Мукаддес Рух хем эҗизлигимизде бизе көмек берйәр, себәби биз хатда нәхили ве нәме барада дилег этмелидигимизи хем билмейәрис. Эмма Мукаддес Рухуң Өзи сөз билен беян эдип болмаҗак иңңилдилер билен бизиң үчин төвелла эдйәр.</verse>
				<verse number="27">Ынсан йүрегиниң җүммүшини билйән Худай Мукаддес Рухуң пикирлерине дүшүнйәндир. Себәби Мукаддес Рух Худайың ислегине гөрә Онуң халкы үчин ялбаряндыр.</verse>
				<verse number="28">Биз Худайы сөййәнлер ве Онуң максадына гөрә чагырыланлар үчин хемме задың оларың пейдасына эдилйәндигини билйәрис.</verse>
				<verse number="29">Чүнки Худай олары эзелден сайлап-сечди ве Оглуна меңзетмеги овалдан карар этди. Ол муны Иса Месих иң көп санлы доганларының арасында новбахар болмагы үчин амал этди.</verse>
				<verse number="30">Худай эзелден сайлап-сеченлерини чагырды, чагыранларыны аклады, акланларыны шан-шөхрата беследи.</verse>
				<verse number="31">Булардан башга айдара зат галдымы? Худай бизлик болса, ким бизе гаршы чыкып билер?</verse>
				<verse number="32">Худай хатда Өз Оглуны аяман, Оны бизиң гүнәлеримиз үчин өлүме табшыран болса, онда Онуң билен бирликде бейлеки затларың барыны хем эчилмезми нәме?!</verse>
				<verse number="33">Худайың сайлап-сеченлерини айыпламага ким милт эдер? Хич ким, себәби олары Худайың хут Өзи аклаяр!</verse>
				<verse number="34">Худайың халкыны ким хөкүм эдип билер? Хич ким, себәби өлүмден дирелен Иса Месих Худайың сагында отурып, бизиң үчин төвелла эдйәр.</verse>
				<verse number="35">Биз гөргүдир мушакгатлары чекйәрис, ызарланмалара, ачлыга, мәтәчлиге дучар болярыс, ховп-хатара ве өлүм ховпуна сезевар эдилйәрис. Эйсем буларың бары бизи Иса Месих иң сөйгүсинден айрып билерми? Элбетде, ёк! Себәби Мукаддес Язгыларда шейле язылгыдыр:</verse>
				<verse number="36">«Биз хер гүн Сениң үчин өлдүрилйәрис, дамагы чалынҗак гоюн сайылярыс».</verse>
				<verse number="37">Йөне биз өзүмизи Сөййән аркалы бу кынчылыкларың барыны еңйәрис.</verse>
				<verse number="38">Себәби мен не өлүмиң, не-де яшайшың, не перишделериң, не-де җынларың, не хәзирки, не гелеҗекки ягдайларың, не-де гүйчлериң, не белентлигиң, не-де чуңлугың – ярадылан затларың бириниң-де бизи Реббимиз Иса Месих аркалы аян болан Худайың сөйгүсинден айрып билмеҗекдигине берк ынанярын.</verse>
				<verse number="39"></verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">Мениң улы гайгым, йүрегимде дынгысыз агырым бар. Мунуң хакыкатдыгына, ялан сөзлемейәндигиме Иса Месих иң адындан гүвә гечйәрин. Сөзлериме Мукаддес Рух аркалы ынсабым-да шаятдыр.</verse>
				<verse number="2"></verse>
				<verse number="3">Хава, мен ганыбир доганларым болан ысрайыл халкының Иса Месих ден айра дүшенинден, өзүмиң гаргыша галып, оларың хатырасына Месих ден айра дүшмәге-де кайылдырын. Худай олары огуллыга алды, олара Өз шан-шөхратыны аян эдип, олар билен әхт баглашды. Ол Кануны ве ыбадатханадакы хызматы олара ынанды, вадаларыны хем олара берди.</verse>
				<verse number="4"></verse>
				<verse number="5">Олар бейик ата-бабаларымызың неслидир. Иса Месих хем ынсан тебигаты боюнча олардан гелип чыкандыр. Бүтин барлыгың Хөкүмдары болан Худая бакы шөхрат болсун! Омын!</verse>
				<verse number="6">Мен Худай Өз вадасында тапылмады диемок. Себәби аслы ысрайыл боланларың бары хакыкы ысрайыл дәлдир.</verse>
				<verse number="7">Ыбрайымың неслинден боланларың-да бары онуң хакыкы перзенди дәлдир. Себәби Мукаддес Язгыларда: «Сениң адың Ысхагың несли аркалы довам эдер» дийип язылгыдыр.</verse>
				<verse number="8">Диймек, Ыбрайымың неслинден боланларың барына Худайың перзенди дийип болмаз. Диңе вада гөрә догланлар Ыбрайымың хакыкы несли хасапланяндыр.</verse>
				<verse number="9">Чүнки: «Белленен вагтда доланып геленимде, Сараның бир оглы болар» дийлип вада берлипди.</verse>
				<verse number="10">Мундан башга-да, Ребеканың экизлери Ысав билен Якубы ятлалы. Оларың икиси-де бир атадан, ягны атамыз Ысхакдан доглупды.</verse>
				<verse number="11">Йөне экизлер хениз догулманка, хениз яманлык я ягшылык этмәнкә, Худай Ребека «Улусы кичисине гул болар» дийип айдыпды. Бу сөзлер сайланып-сечилмәниң ынсан ишлерине дәл-де, диңе Чагырана баглыдыгыны мәлим этмек үчин айдылыпды.</verse>
				<verse number="12"></verse>
				<verse number="13">Хава, Мукаддес Язгыларда: «Мен Якубы сайладым, эмма Ысавы рет этдим» дийип язылгыдыр.</verse>
				<verse number="14">Муңа нәме диели? Эйсем Худай адалатсызмыдыр? Элбетде, ёк!</verse>
				<verse number="15">Себәби Ол Муса: «Мен ислән адамыма мерхемет, ислән адамыма хем рехим-шепагат эдерин» дийип айдыпды.</verse>
				<verse number="16">Шонуң үчин-де, сайланып-сечилме адамың ислегине я-да тагалласына дәл-де, Худайың мерхеметине баглыдыр.</verse>
				<verse number="17">Худай Мукаддес Язгыларда Мүсүриң фараонына: «Мен Өз гүйҗүми сенде гөркезип, адымы тутуш дүнйә җар этмек максады билен сени патыша этдим» дийип айдыпды.</verse>
				<verse number="18">Шейлеликде, Худай исләнине рехим-шепагат эдйәр, исләниниң йүрегини гаталдяр.</verse>
				<verse number="19">Онда менден: «Эгер шейле болса, онда нәме үчин Худай адамлары язгаряр? Онуң ислегине гаршы чыкып билҗек бармы?» дийип сорамагың мүмкин.</verse>
				<verse number="20">Хей, адам, Худая геп гайтарар ялы, сен киммишиң? Хей-де ясалан зат өзүни ясандан: «Нәме үчин мени бейле ясадың?» дийип сорап билерми?</verse>
				<verse number="21">Эйсем күйзегәриң шол бир тоюндан ислән габыны: бирини той-байрамлар үчин, бейлекисини гүнделик ишлер үчин ясамага хакы ёкмы нәме?</verse>
				<verse number="22">Худай Өз гудратыны гөркезмек үчин, хеләкчилиге доглан адамларың үстүне газабыны дөкүп билйәр. Йөне Ол Өзүни газапландырян адамлара улы сабыр-такатлык эдйәндир!</verse>
				<verse number="23">Худай Өзүниң өңден шөхрат үчин тайярлап, мерхемет эденлерине Өз шөхратының байлыгыны билдирмек үчин шейле сабыр-такатлы боляндыр.</verse>
				<verse number="24">Худайың шейле мерхемет эденлериниң ве чагыранларының арасында диңе яхудылар дәл, эйсем башга миллетлер хем бардыр. Хава, буларың арасында биз хем бардырыс.</verse>
				<verse number="25">Худай Хошея пыгамбер аркалы шейле диййәр: «Мениң халкым болмадыга „Халкым“ диерин, сөйгүли болмадыга „Сөйгүлим“ диерин.</verse>
				<verse number="26">Олара: „Сиз Мениң халкым дәлсиңиз“ дийлен ерде, „Сиз дири Худайың огулларысыңыз“ дийлер».</verse>
				<verse number="27">Ишая пыгамбер хем Ысрайыл барада шуны җар этди: «Ысрайыл халкы деңиз якасындакы чәге дей көп болса-да, диңе бирнәчеси халас боларлар.</verse>
				<verse number="28">Чүнки Реб Өз чыкаран хөкүмини тутуш ер йүзүнде тизара ве гутарныклы амала ашырар».</verse>
				<verse number="29">Ишая хем өңден шулары айдыпды: «Эгер Хөкмүрован Реб зүрятларымызы аман галдырмадык болсады, Содом ялы болардык, Гомора меңзәрдик».</verse>
				<verse number="30">Бу нәме дийилдиги? Худайың хузурында акланмага ымтылмадык миллетлер иман эдип, акландылар.</verse>
				<verse number="31">Ысрайыл халкы болса Мусаның Кануныны берҗай этмек аркалы акланмакчы болды, йөне муны башармады.</verse>
				<verse number="32">Нәме үчин? Себәби оларың ымтылышлары имана дәл-де, Кануна даянды. Олар «Бүдреме дашына» бүдредилер.</verse>
				<verse number="33">Худай Мукаддес Язгыларда олара бу даш барада айдыпды: «Ине, Мен Сионда бүдреме Дашыны, йыкян Гая гойярын; Оңа бил баглан утандырылмаз».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">Эй, доганлар, ысрайыл халкының халас болмагы мениң көңүл күйсегимдир. Мен бу хакда элмыдама Худая дога-дилег эдйәрин.</verse>
				<verse number="2">Чүнки Худайың буйрукларыны берҗай этмекде оларың дийсең ыхласлыдыгына өзүм дири шаят. Эмма шейле ыхласлы болсалар-да, оларың Худай хакда хакыкы билими ёк.</verse>
				<verse number="3">Олар Худайың догрулыгына дүшүнмедилер. Шонуң үчин-де, Мусаның Кануныны берҗай этмек аркалы акланҗак болуп, Худайың догрулыгына табын болмадылар.</verse>
				<verse number="4">Иса Месих болса бу Кануның максадыны амала ашырды. Шонуң үчин-де, Оңа иман эдйән хер кес Худай тарапындан акланандыр.</verse>
				<verse number="5">Кануна даянян догрулык барада Муса шейле язяр: «Оны берҗай эдйән адам аман галар».</verse>
				<verse number="6">Имана даянян догрулык барада, болса ол шейле диййәр: «„Ол ере ким чыкар?“, (ягны Месих и гөклерден индирмек үчин), „Дүйпсүз чукура ким инер?“, (ягны Месих и дирелтмек үчин) – дийип, өз-өзүңден сорама».</verse>
				<verse number="7"></verse>
				<verse number="8">Шейле-де, имандан болан догрулык: «Бу сөз саңа якындыр, ол сениң агзыңда ве йүрегиңдедир» диййәр. Бу сөз болса бизиң вагыз эдйән иманымыз хакдакы хабардыр.</verse>
				<verse number="9">Шоңа гөрә-де, эгер сен агзың билен Иса Месих иң Ребдигини ыкрар этсең, Худайың Оны өлүмден дирелденине йүрекден иман этсең, халас боларсың.</verse>
				<verse number="10">Чүнки чын йүрекден иман эдйән адам акланар, агзы билен ыкрар эдйән хем халас болар.</verse>
				<verse number="11">Мукаддес Язгылар хем: «Оңа бил баглан утандырылмаз» диййәндир.</verse>
				<verse number="12">Бу яхудылара-да, бейлеки миллетлере-де дегишлидир. Себәби хеммелериң Ребби бирдир, Ол Өзүни чагырянларың барына сахыдыр.</verse>
				<verse number="13">Чүнки: «Ребби чагыран хер бир ынсан халас болар».</verse>
				<verse number="14">Йөне адамлар Худая иман этмеселер, Оны нәдип чагырсын? Худай барада эшитмеселер, Оңа нәдип иман этсин? Худай барада вагыз эдилмесе, адамлар Ол барада нәдип эшитсин?!</verse>
				<verse number="15">Эгер вагызчылар иберилмесе, нәдип вагыз эдилсин? Вагызчылар барада Мукаддес Язгыларда шейле язылгыдыр: «Хош Хабары ыглан эдйәниң гелши не гөзелдир!».</verse>
				<verse number="16">Йөне бу хабары хеммелер кабул этмеди. Ишая хем бу барада: «Я Реб, бизиң хабарымыза ким ынанды?» дийип сораяр.</verse>
				<verse number="17">Шунлукда, иман эшитмекден, хава, Иса Месих хакдакы Хош Хабары эшитмекден дөрейәндир.</verse>
				<verse number="18">Йөне мен шуны сорамакчы: эйсем ысрайыл халкы Хош Хабары эшитмедими? Элбетде, эшитди, себәби Мукаддес Язгыларда шейле язылгыдыр: «Тутуш ер йүзүне яйрандыр олаң овазы, дүнйәниң дөрт күнҗегине – олаң сөзлери».</verse>
				<verse number="19">Инди шуны хем сорайын: я ысрайыл халкы дүшүнмедимикә? Элбетде дүшүнди, себәби Худай Муса аркалы олара: «Мен хем миллет болмадыклар билен сени габандырарын, акмак бир халк билен оларың гахарыны гетирерин» дийипди.</verse>
				<verse number="20">Ишая хем: «Мени агтармаянлар Мени тапдылар, Мени сорамаянлара Өзүми аян этдим» дийип, Реббиң сөзлерини батыргайлык билен мәлим эдйәр.</verse>
				<verse number="21">Ысрайыл хакда болса Реб: «Мен питнечи ве өздиенли халка гүнузын эллерими узадып отырын» дийип айдяр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">Инди шуны сорайын: эйсем Худай Өз халкыны рет эдәйдимикә? Элбетде, ёк! Мен-де Ыбрайымың неслинден, бенямин тиресинден болан ысрайылларың биридирин.</verse>
				<verse number="2">Худай Өзүниң эзелден сайлап-сечен халкыны рет эденок. Я-да Мукаддес Язгыларда Ыляс пыгамбер барада языланлар ядыңызда дәлми? Ол Худая ысрайыл халкы барада арз эдип, шейле диййәр:</verse>
				<verse number="3">«Я Реб, ысрайыллар Сениң пыгамберлериңи өлдүрип, гурбанлык сыпаларыңы йыкдылар, еке мен галдым. Олар җаныма каст этмек үчин, инди мени ызарлап йөрлер».</verse>
				<verse number="4">Шонда Худай оңа нәме җогап берди? Худай: «Мен Ысрайылда Багал бутуна сежде этмедик еди мүң адамы Өзүме айрып гойдум» дийди.</verse>
				<verse number="5">Шонуң ялы хәзирки вагтда хем Худая садык галанлар бар. Олар Худайың мерхеметине гөрә сайлананлардыр.</verse>
				<verse number="6">Мерхемете гөрә сайланан болсалар, онда ынсан ишлерине гөрә сайланан дәлдир. Ёгса мерхемет мерхемет болмазды.</verse>
				<verse number="7">Инди нәме? Ысрайыл халкы догрулыга ымтылса-да, оңа етип билмеди. Оңа диңе сайланып-сечиленлер етди, галанлары болса өз доң йүреклериниң ыгтыярына табшырылды.</verse>
				<verse number="8">Мукаддес Язгыларда олар барада шейле язылгыдыр: «Худай олары агыр ука батырды, олара гөрйән гөз, эшидйән гулак бермеди».</verse>
				<verse number="9">Давут хем олар барада шейле диййәр: «Олара өз сачагы гапан ве дузак болсун, бүдреме дашы ве алҗак җезасы болсун.</verse>
				<verse number="10">Гой, гөзлери гараңкырасын, гөрүп билмесин, биллери өмүрлик бүкүлип галсын».</verse>
				<verse number="11">Онда шейле сораг йүзе чыкяр: эйсем яхудылар гайдып галмаз ялы йыкылайдылармыка? Элбетде, ёк! Хава, олар Иса Месихи рет этдилер, йөне оларың бу гүнәси бейлеки миллетлериң халас эдилмегине себәп болды. Бейлеки миллетлериң халас эдилмеги болса яхудыларың габанҗаңлыгыны оярмалыды.</verse>
				<verse number="12">Хава, яхудыларың бу гүнәси бүтин дүнйәниң ялканмагына себәп болды. Оларың бу гүнәси башга миллетлер үчин бәхбитли болды. Эгер оларың гүнәси шейле ялканышы гетирен болса, онда тутуш Ысрайыл Худая долананда, бу ялканыш гөр бак нәхили болар!</verse>
				<verse number="13">Инди болса сизе, ягны яхуды дәллере йүзленйәрин. Худай мени ресуллыга белләп, сизе Хош Хабары вагыз этмәге иберди. Мен муңа дийсең буйсанярын.</verse>
				<verse number="14">Шунуң билен бирликде сиз аркалы өз илдешлеримиң габанҗаңлыгыны оярып, олардан кәбириниң халас болмагына ярдам эдерин диен умыдым бар.</verse>
				<verse number="15">Хава, Худай ысрайыл халкыны рет этди. Онуң шейле этмеги бейлеки миллетлериң хем Худай билен ярашмагына мүмкинчилик берди. Эгер Худайың рет этмеси бейлеки халклара шейле ялканыш гетирен болса, онда Онуң ысрайыл халкыны гайтадан кабул этмеги нәмә етирер? Өлүмден яшайша етирер!</verse>
				<verse number="16">Себәби Худая хөдүр эдилен чөрек мукаддес болса, шол хамырдан биширилен бейлеки чөреклер хем мукаддесдир; эгер багың көки мукаддес болса, онуң шахалары хем мукаддесдир.</verse>
				<verse number="17">Хава, багың кәбир шахалары дөвлүп, ябаны зейтуның шахасы болан сиз оңа сапылдыңыз. Сиз идедилип етишдирилен зейтуның көкүниң ширесине шәрик болдуңыз.</verse>
				<verse number="18">Шоңа гөрә-де, онуң дөвлен шахаларының өңүнде магтанмаң, себәби сиз көки дәл-де, көк сизи саклаяндыр.</verse>
				<verse number="19">Онда-да сизиң: «Шахалар бизиң сапылмагымыз үчин дөвүлди» диймегиңиз мүмкин.</verse>
				<verse number="20">Сиз мамла, йөне олар имансызлыгы зерарлы дөвүлди. Сиз болса иман аркалы дурсуңыз. Шоңа гөрә, гопбамсырамаң-да, гайтам горкуң.</verse>
				<verse number="21">Себәби Худай багың өз шахаларыны гайгырмадык болса, онда сизи, ягны сапылан ябаны шахалары асла-да гайгырмаз.</verse>
				<verse number="22">Худайың мәхрибанлыгы ве берклиги барада ойланың. Ол йыкыланлар үчин беркдир, сизиң үчин болса мәхремдир. Эгер сиз Онуң мәхрибанлыгына бил багласаңыз, Ол хем сизе мәхрем болар. Эгер бил багламасаңыз, сиз хем кесилип ташланарсыңыз.</verse>
				<verse number="23">Йөне ёлдан чыканлар хем имансызлыкларындан эл гөтерселер, тәзеден сапыларлар. Себәби Худай олары бага сапмагы башаряндыр.</verse>
				<verse number="24">Эгер сиз ябаны зейтун агаҗындан кесилип, өз тебигы хәсиетлериңизе гарамаздан, идедилип етишдирилен зейтуна сапылан болсаңыз, онда аслы бу багдан болан шахалар өз зейтунына хас аңсат сапылар!</verse>
				<verse number="25">Эй, доганлар, сиз текепбирлиге йүз урмаз ялы, шу сырдан хабарлы болмагыңызы ислейәрин. Худай башга миллетлерден сайланларының барыны халас эдйәнчә, кәбир ысрайылларың йүреги юмшамаз.</verse>
				<verse number="26">Чүнки тутуш ысрайыл халкы хут шейле халас эдилер. Мукаддес Язгыларда хем шейле язылгыдыр: «Мен Якуп неслиниң гүнәлерини багышланымда, олар билен эдйән әхтим, ине, шудур: Сиондан Халасгәр гелер, Ол Якуп неслинден худайсызлыгы айрар».</verse>
				<verse number="27"></verse>
				<verse number="28">Ысрайыл халкы Хош Хабары кабул этмән, Худая душман болды. Бу болса башга миллетлер, ягны сизиң үчин бәхбитли болды. Йөне ысрайыл халкы шонда-да Худайың сайлап-сечен халкыдыр. Худай олары ата-бабаларының хакы үчин сөййәндир.</verse>
				<verse number="29">Чүнки Худай берен пешгешлерини ызына алмаяр, Өз чакылыгыны ятырмаяр.</verse>
				<verse number="30">Сиз хем бирвагтлар Худая табын дәлдиңиз. Эмма ысрайылларың битабынлыгы аркалы Худайың сизе мерхемет эдиши ялы,</verse>
				<verse number="31">олар-да сизе эдилен мерхемете етҗек болуп, Худая табын болмаярлар.</verse>
				<verse number="32">Чүнки Худай хеммелере мерхемет этмек үчин, хеммелери битабынлыгың туссагы этди.</verse>
				<verse number="33">Худайың байлыгы, даналыгы ве билими уммасыздыр! Онуң хөкүмлерини ким дүшүндирип билер? Онуң ёлларына ким акыл етирип билер?</verse>
				<verse number="34">«Реббе ким акыл етирди? Ким Оңа маслахат берип билди?</verse>
				<verse number="35">Худай бергили болар ялы, ким Оңа зат берди?»</verse>
				<verse number="36">Хич ким! Чүнки бүтин барлык Худайдан болуп, Ол аркалы ве Онуң үчиндир! Оңа бакы шан-шөхрат болсун! Омын!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">Шоңа гөрә-де, эй, доганлар, Худайың мерхеметиниң хатырасы үчин сизе ялбарярын: өзүңизи Онуң халаҗак дири ве мукаддес гурбанлыгы хөкмүнде хөдүрләң. Шейтсеңиз, Худайың хузурында мынасып тәрде хызмат этдигиңиз болар.</verse>
				<verse number="2">Бу дүнйәниң йөрелгелерине уйгунлашҗак болмаң. Терсине, пикирлериңизи тәзеләп, өзгериң. Шейтсеңиз, Худайың ислегине дүшүнмеги, ягны Оны нәмәниң хошал эдйәндигини, нәмәниң оңат ве кәмилдигини билмеги башарарсыңыз.</verse>
				<verse number="3">Өзүме берлен мерхеметден пейдаланып, сизиң хеммәңизе шулары диййәрин: өзүңизе ёкары баха бермәң. Терсине, Худайың хер киме берен иманына гөрә өзүңиз бабатда сагдын дүшүнҗели болуң.</verse>
				<verse number="4">Беденимизи мысал хөкмүнде алалың: ол бир болса-да, агзалары көпдүр, херсиниң-де өз хызматы бардыр.</verse>
				<verse number="5">Биз бабатда хем шейле: көп болсак-да, Месих аркалы бир бедендирис, онуң агзалары хөкмүнде бири-биримизе баглыдырыс.</verse>
				<verse number="6">Бизе берлен мерхемете гөрә, хер биримизиң дүрли рухы пешгешлеримиз бардыр. Шонуң үчин-де, ким пыгамберлик пешгешини алан болса, гой, өзүне берлен имана гөрә пыгамберлик этсин.</verse>
				<verse number="7">Эгер хызмат болса, гой, хызмат этсин; өвредиҗи болса, гой, өвретсин.</verse>
				<verse number="8">Эгер несихатчы болса, несихат берсин; мәтәчлере хайыр-сахават эдиҗи болса, муны сахылык билен этсин. Эгер баштутанлык берлен болса, муны ыхлас билен ерине етирсин, рехим-шепагат этмеклик берлен болса, муны гөвүнҗеңлик билен этсин.</verse>
				<verse number="9">Сөйгиңиз икийүзли болмасын. Яманлыгы йигренип, ягшылыга япышың.</verse>
				<verse number="10">Бири-бириңизи доганлык сөйгүси билен түйс йүрекден сөйүң. Бири-бириңизи хорматлап, башгалары өзүңизден ёкары тутуң.</verse>
				<verse number="11">Ыхласыңыз говшамасын, Мукаддес Рухуң берйән хыҗувы билен Реббе хызмат эдиң.</verse>
				<verse number="12">Умыдыңызың бардыгына бегениң, мушакгатлара чыдамлы болуң, дога-дилегде эрҗел болуң.</verse>
				<verse number="13">Имандакы доганларыңыз мәтәчлик чексе, олара көмек бериң, мыхмансөер болуң.</verse>
				<verse number="14">Өзүңизе азар берйәнлере гаргамаң, терсине, олар үчин ягшылык диләң.</verse>
				<verse number="15">Шатланянларың шатлыгына шатланың, аглаянларың агысына аглаң.</verse>
				<verse number="16">Бири-бириңиз билен оңшуклы болуң. Текепбир болмаң, сада адамлар билен дост болуң, өзүңизи бейлекилерден акыллы саймаң.</verse>
				<verse number="17">Яманлыга яманлык этмәң, терсине, хеммелере ягшылык этмәге ымтылың.</verse>
				<verse number="18">Оңардыгыңыздан хеммелер билен парахат яшаҗак болуң.</verse>
				<verse number="19">Эй, эзизлерим, өзүңиз ар алҗак болмаң, муны Худая табшырың. Себәби Реб: «Өч Мениңкидир, җезаландырҗак Мендирин» диййәр.</verse>
				<verse number="20">Гайтам Мукаддес Язгыларда языланлары берҗай эдиң: «Душманың ач болса, оңа нан бер, сувсан болса, сув бер. Шонда онуң башына көз гоярсың».</verse>
				<verse number="21">Яманлык сенден үстүн гелмесин, терсине, ягшылык эдип, яманлыкдан үстүн бол.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">Хер бир ынсан өз үстүнден хөкүм сүрйән хәкимиете табын болсун, себәби Худай тарапындан болмадык хәкимиет ёкдур. Хөкүм сүрйән хәкимиетлер Худай тарапындан белленендир.</verse>
				<verse number="2">Шоңа гөрә, хәкимиете гаршы чыкян хер кес Худая гаршы чыкып, җеза дучар болар.</verse>
				<verse number="3">Ягшы иш эдйәнлер хәкимиет ёлбашчыларындан горкмаярлар. Олардан яман иш эдйәнлер горкяндырлар. Хәкимиетден горкман яшасың гелйәрми? Ягшы ишлери эт, шонда хәкимиет сени тарыплар.</verse>
				<verse number="4">Себәби хәкимиет ёлбашчысы сениң ягшылыгың үчин Худайың хызматкәридир. Яман иш эдйән болсаң, хәкимиет ёлбашчысындан горк, себәби ол гылыҗы йөне ере гөтерйән дәлдир. Ол Худайың хызматкәридир, яман иш эдени җезаландырып, Худайың газабыны онуң үстүнден индерйәндир.</verse>
				<verse number="5">Шоңа гөрә, диңе җеза дучар болмак горкусындан дәл, эйсем ынсабыңызы пәк сакламак үчин хәкимиете табын болмалыдыр.</verse>
				<verse number="6">Сиз салгытлары хем шу себәбе гөрә төлейәнсиңиз. Себәби хәкимиет ёлбашчылары өз борчларыны берҗай этмек билен, Худая хызмат эдйәндирлер.</verse>
				<verse number="7">Шоңа гөрә-де, хер кесе берилмелисини: салгыт болса – салгыды, гүмрүк болса – гүмрүги, горкы болса – горкыны, хормат болса – хорматы бериң.</verse>
				<verse number="8">Бири-бириңизе сөйгүден башга бергиңиз болмасын, себәби якыныны сөййән адам Мусаның Кануныны берҗай эдйәндир.</verse>
				<verse number="9">Чүнки «Зына этме, адам өлдүрме, огурлык этме, башганың задына гөз дикме» диен ве башга буйрукларың бары «Якыныңы өзүңи сөйшүң ялы сөй» диен буйрукда җемленендир.</verse>
				<verse number="10">Якыныны сөййән адам оңа яманлык эдйән дәлдир. Шейдип, башгалары сөййән адам Мусаның Кануныны берҗай эдйәндир.</verse>
				<verse number="11">Шонуң үчин-де, бири-бириңизи сөйүп яшаң, хәзир замананың нәхилидигини билйәнсиңиз. Укудан оянмалы сагадымыз гелип етди, себәби бизиң халас болмалы пурсадымыз Иса Месих е иман эден вагтымыздакыдан хас голайландыр.</verse>
				<verse number="12">Гиҗе гечип, гүндиз голайлады. Шоңа гөрә түмлүгиң ишлерини гойболсун эдип, нуруң ярагларыны дакыналың.</verse>
				<verse number="13">Кейпи-сапалык, серхошлык, зынахорлык, азгынлык, гөриплик, дава-җенҗел этмән, гүндизе ярашян тәрде эдепли яшалың.</verse>
				<verse number="14">Ынсан хөвеслериңизи нәдип канагатландыраркам дийип ойланмаң-да, гайтам, Реббимиз Иса Месих е беслениң.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="14">
				<verse number="1">Иманы говшагы онуң гарайышлары барада җеделлешмезден кабул эдиң.</verse>
				<verse number="2">Мысал үчин, кәбирлериң иманы хемме зады иймәге ыгтыяр этсе, кәбирлериңки диңе гөк өнүмлери иймәге ыгтыяр эдйәндир.</verse>
				<verse number="3">Ислендик тагамы ийип билйән иманлы иймейән иманла әсгермезлик этмесин; иймейән-де хемме зады иййәни язгармасын, себәби Худай оны кабул эдендир.</verse>
				<verse number="4">Башга бириниң хызматкәрини язгарар ялы сен киммишиң?! Хызматкәриң өзүне буйруланлары берҗай эдип-этмәндигини диңе онуң хоҗайыны кесгитлейәндир. Йөне хызматкәр өзүне буйруланлары берҗай эдип билер, себәби онуң хоҗайыны Ребдир, Ол хызматкәрини кувватландырмагы башаряндыр.</verse>
				<verse number="5">Кәбир адамлар бир гүни бейлеки гүнлерден хас ваҗып сайяндыр, кәбирлери болса хемме гүнлери дең гөрйәндир. Гой, мундан бейләгем хер ким өз ынанҗына гөрә пикир эдиберсин.</verse>
				<verse number="6">Ким хайсыдыр бир гүни ваҗып сайян болса, муны Реб үчин сайяндыр. Ким хемме зады иййән болса, Реб үчин иййәндир, себәби ол иййән затлары үчин Худая шүкүр эдйәндир. Ким кәбир затлары иймейән болса, Реббиң хатырасы үчин иймән, Худая шүкүр эдйәндир.</verse>
				<verse number="7">Хич биримиз өзүмиз үчин яшаян дәлдирис, хич биримиз өзүмиз үчин өлйән дәлдирис.</verse>
				<verse number="8">Яшаян болсак, Реб үчин яшаяндырыс, өлйән болсак, Реб үчин өлйәндирис. Шоңа гөрә, яшасак-да, өлсек-де, Реббе дегишлидирис.</verse>
				<verse number="9">Себәби Иса Месих өлүлериң-де, дирилериң-де Ребби болмак үчин өлүп, дирелди.</verse>
				<verse number="10">Онда нәме үчин кәбирлериңиз өз доганыңызы язгарярсыңыз? Нәме үчин кәбирлериңиз өз доганыңыза әсгермезлик эдйәрсиңиз? Бизиң барымыз Худайың хөкүм күрсүсиниң өңүнде дурмалы дәлми нәме?</verse>
				<verse number="11">Чүнки Мукаддес Язгыларда шейле язылгыдыр: «Реб: „Өз барлыгымдан ант ичйәрин, хер кес өңүмде дыз эпер, хер бир дил Мени алкышлар“ диййәр».</verse>
				<verse number="12">Хава, хер биримиз Худайың өңүнде өзүмиз үчин җогап берерис.</verse>
				<verse number="13">Шоңа гөрә-де, бири-биримизи язгармалың. Гайтам, доганымызың бүдрәп, йыкылмагына себәп болайҗак херекетлерден сакланмагың пикирини эделиң.</verse>
				<verse number="14">Мен хич бир задың өз-өзүнден харам дәлдигини билйәрин, Реббим Иса Месих хем мени бу бабатда ынандыряр. Йөне ким хайсыдыр бир зады харам сайян болса, онуң үчин харамдыр.</verse>
				<verse number="15">Эгер сен доганыңы ынҗыдайҗак зады иййән болсаң, онда оны сөймедигиңдир. Иййән тагамың зерарлы өз доганыңың иманыны вейран этме, Иса Месих онуң угрунда өлди ахырын.</verse>
				<verse number="16">Шейлеликде, ягшы сайян затларыңыз эрбет гүррүңлериң дөремегине себәп болмасын.</verse>
				<verse number="17">Чүнки Худайың Шалыгы иймек-ичмек дәл-де, Мукаддес Рухуң пешгеш берйән догрулыгы, парахатлыгы ве шатлыгыдыр.</verse>
				<verse number="18">Ким Иса Месих е шейле хызмат эдйән болса, Худайы хошнут эдип, адамларың хорматына мынасыпдыр.</verse>
				<verse number="19">Шонуң үчин-де, парахатлыга, бири-биримизи иманда гүйчлендирмәге ярдам этҗек ишлери этмәге дырҗашалың.</verse>
				<verse number="20">Хайсыдыр бир тагам зерарлы Худайың ишини вейран этмәлиң. Хемме зат тәмиздир, йөне доганының иманда бүдремегине себәп болян зады иййән адам нәдогры эдйәндир.</verse>
				<verse number="21">Эт иймек, шерап ичмек я-да хайсыдыр башга бир зат доганыңың бүдремегине себәп болян болса, олары этмезлик ягшыдыр.</verse>
				<verse number="22">Ийип-ичмеклик барадакы ынанчларыңы диңе өзүң ве Худай билсин. Өз ынанҗына гөрә херекет эдип, өз-өзүни язгармаян адам багтлыдыр.</verse>
				<verse number="23">Ийип-де, өз иййәни барада шүбхеленйән адам эййәм хөкүм эдилендир, себәби ол өз иманына гөрә херекет эдйән дәлдир. Имана гөрә эдилмедик зат гүнәдир.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="15">
				<verse number="1">Биз, иманы гүйчлүлер, диңе өз гөвнүмизден турҗак болмалы дәл-де, гайтам, иманы говшакларың эҗизликлерине гечиримли болмалыдырыс.</verse>
				<verse number="2">Бизиң хер биримиз өз якынының иманыны гүйчлендирҗек затларың пикирини эдип, онуң гөвнүнден турмалыдырыс.</verse>
				<verse number="3">Себәби «Саңа дил етирйәнлериң гепи башыма инди» дийип язылышы ялы, хатда Иса Месих хем Өз гөвнүнден турҗак болан дәлдир.</verse>
				<verse number="4">Мукаддес Язгыларда языланларың бары бизе таглым өвретмек үчин языландыр. Биз Мукаддес Язгылар аркалы сабыр-такатлы болмагы өвренйәрис, оларың берйән теселлиси аркалы умытлыдырыс.</verse>
				<verse number="5">Иса Месих е эерип, Онуң Атасы болан Худайымызы бир йүрекден ве бирагыздан шөхратландырып билериңиз ялы, гой, сабырлылыгың ве теселлиниң гөзбашы болан Худай сизе агзыбирлик берсин.</verse>
				<verse number="6"></verse>
				<verse number="7">Шоңа гөрә-де, Худайы шөхратландырмак үчин, Иса Месих сизи нәхили кабул эден болса, сиз-де бири-бириңизи шонуң ялы кабул эдиң.</verse>
				<verse number="8">Чүнки Иса Месих Худайың садыклыгыны аян эдип, ата-бабалара берлен ваданың берҗай болмагы үчин яхудыларың хызматкәри болды.</verse>
				<verse number="9">Хава, Иса Месих муны яхуды дәллериң хем Худайы Онуң мерхемети үчин шөхратландырсынлар дийип этди. Чүнки Мукаддес Язгыларда шейле язылгыдыр: «Мунуң үчин миллетлер арасында Сени алкышларын, мен Сениң адыңа нагма айдарын».</verse>
				<verse number="10">«Онуң халкы билен шатланың, эй, халклар!» дийип хем язылгыдыр.</verse>
				<verse number="11">«Ребби шөхратландырың, әхли миллетлер! Оңа алкыш айдың, эй, әхли халклар!» дийип хем язылгыдыр.</verse>
				<verse number="12">Ишая пыгамбериң китабында хем шейле язылгыдыр: «Йышайың Көки пейда болар, Ол халклара Хөкүмдар болар, миллетлер Оңа умыт баглар».</verse>
				<verse number="13">Мукаддес Рухуң гүйҗи билен умыдыңызың артмагы үчин, умыдың гөзбашы болан Худай иманыңыз аркалы, гой, сизи шатлыкдан ве парахатлыкдан пүрепүр этсин.</verse>
				<verse number="14">Эй, доганларым! Мен сизиң ягшылыкдан долудыгыңыза, хемме зады билйәндигиңизе, бири-бириңизе өвүт бермеги башаряндыгыңыза берк ынанярын.</verse>
				<verse number="15">Йөне шонда-да, сизе кәбир затлары ятлатмак үчин, шу хатымың кә ерини батыргайлык билен яздым. Чүнки Худай маңа мерхемет эдип,</verse>
				<verse number="16">мени Иса Месих иң хызматкәри хөкмүнде башга миллетлериң арасына иберди. Мен олара Хош Хабары вагыз эдип, өз руханылык борҗумы берҗай эдйәрин. Шейдип, бу миллетлер Мукаддес Рух аркалы Худайың мукаддес халкы ве Онуң халаян садакасы болар.</verse>
				<verse number="17">Шоңа гөрә, буйсанайсам-да, диңе Иса Месих аркалы Худая хызмат эдйәндигиме буйсанарын.</verse>
				<verse number="18">Хава, муны батыргайлык билен диййәрин, себәби башга миллетлериң Худая табын болмагы үчин, Иса Месих иң өзүм аркалы эден ишлери барада айдяндырын. Ол муны сөзде ве ишде,</verse>
				<verse number="19">аламатлар, мугҗызалар ве Мукаддес Рухуң гүйҗи аркалы амал этди. Шейлеликде, мен Иерусалимден Иллирия велаятына ченли айланып, Иса Месих барадакы Хош Хабары долы яйратдым.</verse>
				<verse number="20">Мениң гөвүн арзувым башга бириниң тутан бинядының үстүнде гурман, Месих иң ады хениз эшидилмедик ерлерде Хош Хабары вагыз этмекдир.</verse>
				<verse number="21">Чүнки Мукаддес Язгыларда шейле язылгыдыр: «Ондан хабарсыз боланлар Оны гөрерлер, Ол хакда эшитмедиклер инди дүшүнерлер».</verse>
				<verse number="22">Энчеме гезек сынанышандыгыма гарамаздан, хут шу хызматым себәпли сизиң яныңыза көпден бәри барып-да билмедим.</verse>
				<verse number="23">Инди болса бу себитлердәки ишими тамамладым. Мен көп йыллардан бәри сизе бармагы арзув эдендигим үчин,</verse>
				<verse number="24">Испания баряркам яныңыза совлуп гечерин. Аз салымлык болса-да, сизиң билен дидарлашанымдан соң, ёл шайымы тутуп, мени ёла саларсыңыз диен умыдым бар.</verse>
				<verse number="25">Хәзир болса Худайың халкына хызмат этмек үчин Иерусалиме барярын,</verse>
				<verse number="26">себәби Македониядакы ве Ахаядакы йыгнаклар Иерусалимдәки йыгнагың мәтәчлерине мадды көмегини ибермеги макул гөрдүлер.</verse>
				<verse number="27">Хава, олар муны гөвүнҗеңлик билен этдилер, аслында олар шейле-де этмелидилер. Чүнки яхуды иманлылар башга халклар билен өз рухы паталарыны пайлашдылар. Шоңа гөрә-де, башга халклар хем өз гезегинде олара мадды мәтәчликлеринде көмек бермәге борчлудырлар.</verse>
				<verse number="28">Мен оларың мадды көмегини Иерусалиме етирип, бу иши битиренимден соң, сизиң үстүңиз билен Испания уграмакчы.</verse>
				<verse number="29">Сизиң яныңыза баранымда болса, билеликде гечирҗек вагтымызы Иса Месих иң болдан-бол ялкаҗакдыгына ынанярын.</verse>
				<verse number="30">Эй, доганлар, Реббимиз Иса Месих иң ве Мукаддес Рухуң сөйгүсиниң хатырасына ялбарярын: мениң үчин Худая дога-дилег этмек билен, мениң гөрешиме гошулың.</verse>
				<verse number="31">Хава, Яхудыядакы имансызларың маңа зыян етирмезлиги үчин, Худайың шол ердәки халкы тарапындан Иерусалимдәки хызматымың кабул эдилмеги үчин Худая дога-дилег эдиң.</verse>
				<verse number="32">Онсоң, Худай ёл берсе, яныңыза шатлык билен барып, сизиң билен бираз дынч аларын.</verse>
				<verse number="33">Парахатлык Худайы, гой, сизиң барыңыза яр болсун! Омын!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="16">
				<verse number="1">Кенхреядакы йыгнагың хызматчысы аял доганымыз Фибини сизе табшырярын.</verse>
				<verse number="2">Оны Реббимизиң хакы үчин, иманлылара гелишйән тәрде мыхман алың, әхли мәтәчликлеринде көмек бериң. Чүнки ол көплере, шол санда маңа-да энчеме гезек көмек этди.</verse>
				<verse number="3">Иса Месих е хызмат эдйән ишдешлерим Приска ве Акила салам айдың.</verse>
				<verse number="4">Олар мениң үчин өз җанларыны ховп астына салдылар; олара диңе мен дәл, башга миллетлерден болан йыгнаклар хем миннетдардырлар.</verse>
				<verse number="5">Оларың өйүнде йыгнанян йыгнага-да салам айдың. Эзиз достум Эпенете хем салам айдың; ол Азия велаятындакыларың арасында илкинҗи болуп Иса Месих е иман этди.</verse>
				<verse number="6">Сизиң үчин арман-ядаман зәхмет чекен Меръеме салам айдың.</verse>
				<verse number="7">Мениң билен туссаглыкда болан тиредешлерим Андроник билен Юния салам айдың. Олар ресулларың арасында ат-абрай газанып, Месих е менден өң иман эдипдилер.</verse>
				<verse number="8">Реб аркалы эзиз достум болан Омплията салам айдың.</verse>
				<verse number="9">Иса Месих е хызмат эдйән ишдешлерим Урбана, эзиз достум Ыстаха салам айдың.</verse>
				<verse number="10">Месих иң садык шәгирди Апелә салам айдың. Аристобулың өй-ичерсине хем салам айдың.</verse>
				<verse number="11">Тиредешим Хиродиюна салам айдың. Наркусың ичерсинден Реббе иман эдйәнлере салам айдың.</verse>
				<verse number="12">Реб үчин арман-ядаман зәхмет чекйән аял доганларымыз Труфайына ве Труфоса салам айдың. Реб үчин көп зәхмет чекйән эзиз аял доганымыз Персе хем салам айдың.</verse>
				<verse number="13">Реб тарапындан сайланып-сечилен имандакы доганым Руфуса ве онуң энесине салам айдың. Руфусың энеси маңа-да хут өз оглы ялы гараяр.</verse>
				<verse number="14">Асинкрите, Флегона, Хермесе, Патроба, Хермә ве оларың янындакы доганлара салам айдың.</verse>
				<verse number="15">Филолога, Юлия, Олимпа, Нерее, онуң аял доганына ве оларың янындакы Худай халкының барына салам айдың.</verse>
				<verse number="16">Бири-бириңизи мәхирли огшап саламлашың. Иса Месих е дегишли болан йыгнакларың бары сизе салам иберйәр.</verse>
				<verse number="17">Эй, доганлар, сизе өвредилен таглымата гаршы чыкып, араңызда агзалалыклары дөредйәнлерден, иманыңыза бөвет болянлардан әгә болуң дийип ялбарярын. Шейле адамлардан гача дуруң.</verse>
				<verse number="18">Чүнки олар Реббимиз Иса Месих е дәл-де, өз гара гарынларына хызмат эдйәндирлер. Олар сүйҗи сөзлер ве яранҗаңлык билен гепләп, сада адамлары алдава саляндырлар.</verse>
				<verse number="19">Сизиң табынлыгыңыз хеммелере мәлимдир. Мен сизиң шейледигиңизе бичак бегенйәрин, йөне сизиң ягшыны ямандан айдың сайгарар ялы пайхаслы болмагыңызы, яманлыга янашмазлыгыңызы ислейәрин.</verse>
				<verse number="20">Парахатлыгың гөзбашы болан Худай болса тиз вагтда шейтаны аякларыңызың астында мынҗырадар. Гой, Реббимиз Иса Месих иң мерхемети сизе яр болсун!</verse>
				<verse number="21">Ишдешим Тимотеос, тиредешим Лукий, Ясон ве Сосипатер дагы сизе салам ёллаярлар.</verse>
				<verse number="22">Бу хаты кагыза язып отуран мен Тертий Реббе иман эдйән доганыңыз хөкмүнде сизе салам ёллаярын.</verse>
				<verse number="23">Мен Павлусы мыхман алып, йыгнаклары өз өйүнде гечирмәге мүмкинчилик дөреден Гаюс сизе салам ёллаяр. Шәхериң газначысы Эраст ве доганымыз Куварт сизе салам ёллаяр.</verse>
				<verse number="24"></verse>
				<verse number="25">Мениң вагыз эдйән Хош Хабарыма, ягны Иса Месих барадакы таглымата ынанан сизи иманда беркитмеги башарян Худая шан-шөхрат болсун! Бу Хош Хабар энчеме асырларың довамында яшырын сакланып, инди аян эдилен бир сырдыр.</verse>
				<verse number="26">Хава, бу Хош Хабар аян болды. Ол әхли миллетлериң бакы Худайың эмрине гөрә Оңа табын болмагы үчин пыгамберлериң язгылары аркалы аян эдилди.</verse>
				<verse number="27">Дана ве еке-тәк Худая Иса Месих аркалы бакы шан-шөхрат болсун! Омын!</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="46">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Худайың ырадасы билен Иса Месих иң ресулы болан мен Павлусдан ве доганымыз Сосфенден</verse>
				<verse number="2">Худайың Коринтосдакы йыгнагына догайы салам! Иса Месих аркалы Худайың мукаддес халкы болмага чагырыланларың барына догайы салам! Шейле-де хеммәмизиң Реббимиз болан Иса Месих е ыбадат эдйәнлериң барына догайы салам!</verse>
				<verse number="3">Атамыз Худайың ве Реббимиз Иса Месих иң мерхемети, парахатлыгы, гой, сизе яр болсун!</verse>
				<verse number="4">Худай Иса Месих аркалы сизе мерхемет эчилди. Мен мунуң үчин хемише Худайыма шүкүрлер эдйәрин.</verse>
				<verse number="5">Чүнки сиз Иса Месих аркалы әхли зада: дилеварлыга-да, билим хазынасына-да эе болдуңыз.</verse>
				<verse number="6">Бу болса мениң сизе Иса Месих бабатда айданларымың хакыкатдыгыны тассыклаяр.</verse>
				<verse number="7">Шоңа гөрә-де, инди сизиң, ягны Иса Месих иң гөкден инмегине сабырсызлык билен гарашянларың рухы пешгешлер бабатда хич бир етмези ёкдур.</verse>
				<verse number="8">Реббимиз Иса Месих иң гелҗек гүнүнде айыпсыз болмагыңыз үчин, Онуң Өзи сизи ахыра ченли беркидер.</verse>
				<verse number="9">Сизи Өз Оглы Иса Месих билен якын гатнашыкда болмага чагыран Худай ынамдардыр.</verse>
				<verse number="10">Эй, доганлар, мен сизе Реббимиз Иса Месих иң адындан ялбарярын: бири-бириңиз билен ылалашыклы болуң. Араңызда агзалалыклара ёл бермәң, пикирлериңиз ве гарайышларыңыз бир болсун.</verse>
				<verse number="11">Эй, доганлар! Хлояның өйүндәки адамлар сизиң араңызда дава-җенҗеллериң бардыгыны маңа хабар бердилер.</verse>
				<verse number="12">Мен сизиң диййәнлериңизи назара алып шейле диййәрин, себәби бириңиз «мен Павлусың шәгирди», ене бириңиз «мен Аполлоның шәгирди», башга бириңиз болса «мен Петрусың шәгирди», ене бириңиз «мен Месих иң шәгирди» диййәрмишиңиз.</verse>
				<verse number="13">Эйсем Месих бөлүнәйдимикә? Сизиң үчин хача Павлус чүйлендими? Сиз Павлусың ызына эериҗилер хөкмүнде сува чүмдүрилдиңизми?</verse>
				<verse number="14">Худая мүң-де бир шүкүр, мен Криспус билен Гаюсдан башгаңызы сува чүмдүрмедим.</verse>
				<verse number="15">Шонуң үчин-де, хич ким мениң адым билен сува чүмдүрилендигини айдып билмез.</verse>
				<verse number="16">(Хава, мен Степанасың өй-ичерисини хем сува чүмдүрипдим. Ене кимдир бирини сува чүмдүрип-чүмдүрмәндигим ядыма дүшмейәр.)</verse>
				<verse number="17">Месих мени сува чүмдүрмәге дәл-де, Хош Хабары вагыз этмәге иберди. Эмма Иса Месих иң хачдакы өлүми пуҗа чыкмаз ялы, мен бу хабары ынсан даналыгының сөзлери билен вагыз этмели дәл.</verse>
				<verse number="18">Хеләкчилик ёлундан барян адамлар үчин хач барадакы хабар акмаклыкдыр. Эмма биз, ягны гутулыш ёлундан барянлар үчин бу хабар Худайың гудратыдыр.</verse>
				<verse number="19">Чүнки Мукаддес Язгыларда: «Мен даналары даналыкдан махрум эдерин, акыллылары акылдан айрарын» дийип язылгыдыр.</verse>
				<verse number="20">Ханы дана киши? Төврады өвредйән ханы? Бу дөврүң алымы ханы? Эйсем Худай дүнйә даналыгының акмаклыкдыгыны гөркезмедими?</verse>
				<verse number="21">Худай дүнйә өз акылына даянып, Оңа акыл етирип билмез диен карар гелди. Шоңа гөрә-де, акмак сайылян хабарымыз аркалы Худай иман эдйәнлери халас этмеги йүрегине дүвди.</verse>
				<verse number="22">Яхудылар гудратлы аламатлары талап эдйәрлер. Греклер пайхасы агтарярлар.</verse>
				<verse number="23">Биз болса хача чүйленен Иса Месих и вагыз эдйәрис. Месих яхудылар үчин бүдреме дашыдыр, яхуды дәллер үчин болса акмаклыкдыр.</verse>
				<verse number="24">Эмма чагырыланлар үчин: яхуды я яхуды дәл, пархы ёк, Месих Худайың гудраты ве даналыгыдыр.</verse>
				<verse number="25">Чүнки Худайың «акмаклыгы» ынсан даналыгындан данадыр. Худайың «эҗизлиги» хем ынсан гүйҗүнден гүйчлүдир!</verse>
				<verse number="26">Эй, доганлар! Худай сизи чагырманка өзүңизиң ким боландыгыңызы яда салың. Араңызда ынсан нукдайназарындан дана, ыгтыярлы, асылзада сайылянларыңыз көп дәлди.</verse>
				<verse number="27">Эмма даналары утандырмак үчин, Худай бу дүнйәниң акмак сайянларыны сайлады. Гүйчлүлерини утандырмак үчин хем бу дүнйәниң эҗиз сайянларыны сайлады.</verse>
				<verse number="28">Худай дүнйәниң абрайлы сайянларыны хич этмек үчин, асылсызлары ве әсгерилмейәнлери, ягны хич сайылянлары сайлады.</verse>
				<verse number="29">Шоңа гөрә-де, гой, хич ким Худайың хузурында өвүнмесин!</verse>
				<verse number="30">Чүнки сиз Иса Месих билен диңе Худай аркалы биригенсиңиз. Иса Месих бизиң үчин Худайың даналыгыдыр. Биз Ол аркалы акланып пәклендик. Иса Месих бизи Өзүне мукаддес халк эдинип, гүнәлеримизиң җезасындан гутарды.</verse>
				<verse number="31">Шунлукда, Мукаддес Язгыларда язылышы ялы: «Өвүнйән диңе Реб билен өвүнсин».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Эй, доганлар, мен сизе Худай барадакы шаятлыгы ыглан этмәге баранымда, дилеварлык я сөз даналыгы билен бармандым.</verse>
				<verse number="2">Мен сизиң араңыздакам, Иса Месих ден ве Онуң хача чүйленмегинден башга әхли зады унутмагы йүрегиме дүвүпдим.</verse>
				<verse number="3">Мен яныңыза баранымда эҗиздим, горкудан яңа галпылдаярдым.</verse>
				<verse number="4">Мен вагыз эденимде сизи ынандырмак үчин пайхаслы сөзлери уланмадым. Сизи ынандыран зат Худайың Рухуның аян болан гүйҗүди.</verse>
				<verse number="5">Бу сизиң иманыңызың ынсан пайхасына дәл-де, Худайың гүйҗүне даянмагы үчинди.</verse>
				<verse number="6">Хава, биз даналыгы кәмиллериң арасында вагыз эдйәрис. Бизиң вагыз эдйән даналыгымыз бу эйямың я-да дүнйәдәки вагтлайын, соңы пуч болян ыгтыярлыларың даналыгы дәлдир.</verse>
				<verse number="7">Биз Худайың сырлы, яшырын сакланылан даналыгыны сөзлейәрис. Худай бу даналыгы бизиң хем Онуң шөхратына шәрик болмагымыз үчин, оны дүнйә ярадылмаздан өң ниетләпди.</verse>
				<verse number="8">Бу даналыга дүнйә ыгтыярлыларының хич бири дүшүнмеди. Чүнки дүшүнен болсадылар, шөхратлы Ребби хача чүйлемездилер.</verse>
				<verse number="9">Эмма Мукаддес Язгыларда язылышы ялы: «Худайы сөййәнлер үчин Онуң тайынлан затларыны не гөз гөрүпди, не-де гулак эшидипди, не-де ынсан акылы чаклапды».</verse>
				<verse number="10">Бизе болса Худай бу даналыгы Өз Рухы аркалы аян этди. Чүнки Мукаддес Рух әхли зады, хатда Худайың чуң пикирлерине дүшүнйәндир.</verse>
				<verse number="11">Ынсаның пикирлерини онуң ичиндәки өз рухундан башга хич ким билмейәр. Худай бабатда хем шейле: Онуң Өз Рухундан башга хич ким Худайың пикирлерини билйән дәлдир.</verse>
				<verse number="12">Биз бу дүнйәниң рухуны алан дәлдирис. Биз Худайың Өз мерхемети аркалы бизе эчиленлерине дүшүнеримиз ялы, Худайың Рухуны аландырыс.</verse>
				<verse number="13">Биз булары ынсан даналыгының өвреден сөзлери билен дәл-де, Мукаддес Рухуң өвреден сөзлери билен айдярыс. Биз рухы хакыкаты рухы сөзлер билен дүшүндирйәрис.</verse>
				<verse number="14">Мукаддес Руха эермейән ынсан Худайың Рухундан болан затлара дүшүнмейәр. Ол булары акмаклык сайяр. Чүнки Мукаддес Рухуң пикирлерине диңе Оңа эерйәнлер дүшүнйәндирлер.</verse>
				<verse number="15">Мукаддес Руха эерйән адам хемме зада баха берип билйәр, эмма башгалар бу адама баха берерден эҗиздир.</verse>
				<verse number="16">«Реббе ким акыл етирди? Ким Оңа маслахат берип билди?» Эмма бизде велин Иса Месих иң акылы бардыр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Эй, доганлар, мен сизиң билен Мукаддес Рухдан долан ынсанлар хөкмүнде гүрлешип билмедим. Мен сизе бу дүнйәниң ынсанларына, Месих е яңы-якында иман эден ынсанлара гүррүң берен ялы гүррүң бердим.</verse>
				<verse number="2">Сизе гаты-гуты бермедим, сүйт бердим. Себәби сиз гаты-гутыны иймәге хениз тайын дәлдиңиз. Шинди хем тайын дәлсиңиз.</verse>
				<verse number="3">Бу дүнйә хениз-де сизе өз тәсирини етирйәр, себәби араңызда гөриплик, дава-җенҗел бар. Эйсем булар сизиң дүнйә дегишлидигиңизи аңлатмаярмы? Сиз дүнъеви адамлар ялы херекет этмейәрсиңизми нәме?</verse>
				<verse number="4">Бириңиз «мен Павлусың шәгирди», башгаңыз «мен Аполлоның шәгирди» диййәрсиңиз. Эйсем шейле диймек билен, дүнъеви адамлар ялы херекет этмейәрсиңизми?</verse>
				<verse number="5">Аполло ким? Павлус ким? Булар сизиң Иса Месих е иман гетирмегиңизе ярдам берен хызматчылар ахырын. Реббиң беллейши ялы, бизиң херимиз өз ишимизи ерине етирдик.</verse>
				<verse number="6">Мен тохум экдим, Аполло суварды. Эмма өсдүрен Худайдыр.</verse>
				<verse number="7">Шунлукда, экен-де, суваран-да хичдир. Диңе өсдүрйән Худай әхмиетлидир.</verse>
				<verse number="8">Экйәниң-де, суваряның-да максады бирдир. Оларың херси өз чекен зәхметине гөрә сылагланар.</verse>
				<verse number="9">Чүнки биз Худайың ишдешидирис; сиз Худайың экини, Онуң ымаратысыңыз.</verse>
				<verse number="10">Мен Худайың өзүме берен мерхемети аркалы уссат бинагәр кимин ымаратың бинядыны тутдум. Башга бири болса бинаны гуряр. Йөне хер кес өз гуряны бабатда үнсли болмалыдыр.</verse>
				<verse number="11">Хич ким эййәм тутулан бинятдан, ягны Иса Месих ден башга бир биняды тутуп билмез.</verse>
				<verse number="12">Бу бинядың үстүнде болса кимиң алтындан, күмүшден, гымматбаха дашлардан, агачдан, чөп-чаламдан я-да самандан</verse>
				<verse number="13">гурандыгы соңра белли болар. Бу Реббиң гүнүнде от-алав аркалы аян болар. От-алав хер кесиң эден ишиниң нәхилидигини сынар.</verse>
				<verse number="14">Эгер онуң гуран бинасы ода чыдаса, ол өз сылагыны алар.</verse>
				<verse number="15">Гуран бинасы отда көйсе, ол йитги чекер. Йөне алтын-күмшүң отда арассаланышы ялы сапланып, халас болар.</verse>
				<verse number="16">Эйсем сиз өзүңизиң Худайың ыбадатханасыдыгыңызы, араңызда Худайың Рухуның яшаяндыгыны билмейәрсиңизми?</verse>
				<verse number="17">Худайың ыбадатханасыны вейран эдени Худай вейран эдер. Чүнки Худайың ыбадатханасы мукаддесдир, шол ыбадатхана – сизсиңиз.</verse>
				<verse number="18">Гой, хич ким өз-өзүни алдамасын. Эгер кимдир бири өзүни дүнйә өлчегине лайыклыкда дана сайян болса, гой, «акмак» болсун. Шонда ол догрудан-да дана болар.</verse>
				<verse number="19">Чүнки бу дүнйәниң даналыгы Худайың назарында акмаклыкдыр. Мукаддес Язгыларда: «Худай акыллысыраяны өз хилесинде тутяр» дийип язылгыдыр.</verse>
				<verse number="20">«Реб даналарың пикирлериниң паныдыгыны билйәр».</verse>
				<verse number="21">Шунлукда, кимдир бирине дегишлидигиңиз бабатда өвүнмәң! Чүнки хемме зат сизиңкидир:</verse>
				<verse number="22">Павлус-да, Аполло-да, Петрус-да, дүнйә-де, яшайыш-да, өлүм-де, шу вагт ве гелеҗек-де – хемме зат сизиңкидир.</verse>
				<verse number="23">Сиз Месих иңкисиңиз, Месих болса Худайыңкыдыр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Адамлар бизе, гой, Месих иң хызматчылары, Худайың сырларыны аян эдйән хызматчылар хөкмүнде гарасынлар.</verse>
				<verse number="2">Шейле хызматчылардан болса садыклык талап эдилйәндир.</verse>
				<verse number="3">Сизиң я-да ислендик ынсан казыетиниң маңа нәхили хөкүм чыкаряндыгы мени аз гызыкландыряр. Өз үстүмден хатда өзүм-де хөкүм чыкарамок.</verse>
				<verse number="4">Ынсабым пәк болса болуберсин, йөне бу барыбир мени акламаяр. Маңа Реб казылык эдйәндир.</verse>
				<verse number="5">Шоңа гөрә-де, белленилен вагт етйәнчә, хич кимиң үстүнден хөкүм чыкармаң. Реб гелйәнчә гарашың. Ол гараңкылыкдакы гизлин затлары ягтылыга чыкарар, адамларың йүрек ниетлерини аян эдер. Шонда хер кес Худайдан өз эденине лайык өвгүсини алар.</verse>
				<verse number="6">Эй, доганлар! Мен айданларымың барыны сизиң пейдаңыза болсун дийип, өзүм ве Аполло барада айтдым. Шонда сиз гөрелдәмиз аркалы «Языланың чәгинден чыкмаң» дийленине дүшүнип, кимдир бирини бейлекиден ёкары тутмарсыңыз.</verse>
				<verse number="7">Эйсем сиз бейлекилерден үйтгешикми? Сиз өзүңиздәкилериң барыны Худайдан алмадыңызмы нәме? Эгер Ондан алан болсаңыз, нәме үчин өзүңиз газанан ялы өвүнйәрсиңиз?!</verse>
				<verse number="8">Сиз эййәм доюп, аша дүшүпсиңиз! Сиз эййәм баяпсыңыз! Бизсиз хөкүм сүрдүңиз. Вах, кәшгә догрудан-да хөкүм сүрседиңиз! Шонда биз-де сизиң билен биле хөкүм сүрердик.</verse>
				<verse number="9">Худай бизи, ягны ресуллары, дабаралы йөришде иң соңкы хатарда гояйды өйдйән. Биз мәрекәниң гөз алнында өлдүрилҗеклер кимин болдук. Хава, биз тутуш әлем-җахана: перишделере-де, ынсанлара-да томаша болдук.</verse>
				<verse number="10">Биз Месих е болан иманымызың хатырасына акмакдырыс, сиз болса Месих иң саясында пайхаслысыңыз! Биз эҗиз, сиз болса гүйчлүсиңиз! Сиз ат-абрайлы, биз болса биабрайдырыс!</verse>
				<verse number="11">Биз хениз хем ач-сувсуз, эшиклеримиз сал-салдыр. Биз енҗилйәрис, өйсүз-өвзарсыз сергездандырыс.</verse>
				<verse number="12">Биз гара дер дөкүп, зәхмет чекйәрис. Бизе гарганларында, олара ягшылык дилейәрис. Бизи ызарланларында, муңа чыдаярыс.</verse>
				<verse number="13">Бизе мыҗабат йөңкәнлеринде, мылайымлык билен җогап берйәрис. Биз шу пурсада ченли ер йүзүниң чөп-чөри, дүнйәниң зир-зибили кимин боландырыс.</verse>
				<verse number="14">Мен булары сизи утандырмак үчин дәл-де, сизе несихат болсун дийип язярын, себәби сиз мениң эзиз балаларым ахырын!</verse>
				<verse number="15">Месих иң ёлунда сизиң мүңлерче тербиечиңиз болса-да, аталарыңыз аздыр. Мен Хош Хабар аркалы сизиң Иса Месих дәки атаңыз болдум.</verse>
				<verse number="16">Шоңа гөрә-де, ялбарярын: мениң ялы болуң.</verse>
				<verse number="17">Ине, Тимотеосы шу максат билен яныңыза ибердим. Ол мениң сөйгүли оглум ве Реббиң садык гулудыр. Ол мениң Иса Месих иң йөрелгесине эерйәндигими сизе ятладар. Мен әхли ерде ве хер йыгнакда бу йөрелгә эермеги өвредйәндирин.</verse>
				<verse number="18">Сизиң кәбирлериңиз мен яныңыза бармарын өйдүп, текепбирлиге йүз урдулар.</verse>
				<verse number="19">Худай ёл берсе, мен тизара сизе барҗакдырын. Шонда оларың гепини дәл-де, гүйҗүни гөрәерин.</verse>
				<verse number="20">Чүнки Худайың Шалыгы сөзде дәл-де, гүйчдедир.</verse>
				<verse number="21">Мен сизе нәме билен барайын? Гамчы биленми я-да сөйги ве юмшаклык биленми? Сиз буларың хайсыны сайлаярсыңыз?</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Сизиң араңыздакы азгынчылык барада гүррүң яйрады. Булар ялы азгынлыгы хатда бутпаразлар-да эдйән дәлдир! Сизиң бириңиз өз өвей энеси билен ятып-турярмышын.</verse>
				<verse number="2">Сиз болса өз-өзүңизе буйсанярсыңыз! Эйсем сиз муңа дерек яс тутуп, шейле иш эдйәни араңыздан айырмалы дәлми?</verse>
				<verse number="3">Мен яныңызда болмасам-да, рухда сизиң билендирин. Мен эдил яныңызда болан ялы, шейле иш эдениң үстүнден Реббимиз Исаның адындан эййәм өз хөкүмими чыкардым. Сиз биле йыгнананыңызда мен хем рухда сизиң билен боларын. Шонда Иса Месих иң гүйҗи аркалы</verse>
				<verse number="4"></verse>
				<verse number="5">шейле иш эден адамы шейтана табшырың. Шонда онуң гүнәли тебигаты вейран болуп, Реббиң гелҗек гүнүнде рухы халас болуп билер.</verse>
				<verse number="6">Сизиң буйсанмагыңыз ерликли дәлдир. Эйсем сиз уҗыпсызҗа хамырмаяның бүтин хамыры туршадяндыгыны билмейәрсиңизми?</verse>
				<verse number="7">Петирлик хамыр болуп билериңиз ялы, көне хамырмаяны айрып ташлаң. Аслында шол петирлик хамыр сизсиңиз! Чүнки бизиң Песах җанлымыз – Иса Месих эййәм гурбан эдилендир.</verse>
				<verse number="8">Шоңа гөрә, байрамы көне хамырмая: гахар-газап ве пислик билен беллемәлиң. Терсине, оны петир хамыры: пәк йүреклилик ве хакыкат билен белләлиң.</verse>
				<verse number="9">Мен сизе азгын адамлар билен гатнашмаң дийип өң языпдым.</verse>
				<verse number="10">Йөне мен шейле язанымда бу дүнйәниң адамларыны: азгынлары я-да бетнебислери, кеззаплары я-да бутпаразлары гөз өңүне тутмандым. Бейле болса, сиз бу дүнйәни биреййәм терк этмели болардыңыз.</verse>
				<verse number="11">Мен сизе догансырап, хениз-де азгын я-да бетнебис, бутпараз я-да пайыш сөгүнйән, аракхор я-да кеззап боланлар билен гатнашмаң дийип язярын. Шейле адамлар билен хатда бир сачак башында-да отурмаң.</verse>
				<verse number="12">Эйсем биз йыгнага дегишли болмадыкларың үстүнден хөкүм чыкармалымы нәме? Оларың үстүнден Худай хөкүм чыкарар. Биз диңе йыгнага дегишли боланларың үстүнден хөкүм чыкармалы. «Сиз өз араңыздан пислик эдйәни айрып ташлаң».</verse>
				<verse number="13"></verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">Сиз имандакы доганыңыз билен давалашаныңызда, нәме үчин онуң меселесине казыетде имансызларың өңүнде гараярсыңыз?! Эйсем сиз муны Худайың халкының өңүнде чөзмели дәлми?</verse>
				<verse number="2">Сиз Худайың халкының бу дүнйә казылык этҗекдигини билмейәрсиңизми? Эгер сиз дүнйә казылык этҗек болсаңыз, хей-де овнук-ушак давалары чөзүп билмерсиңизми?</verse>
				<verse number="3">Эйсем сиз бизиң хатда перишделере-де казылык этҗекдигимизи билмейәрсиңизми? Гүнделик дурмушың ишлери барада гүррүң-де ёк!</verse>
				<verse number="4">Шейле даваларыңыз бар болса, нәме үчин олары йыгнага дегишли болмадыкларың казылыгына табшырярсыңыз?</verse>
				<verse number="5">Шейле этмәге утанмаярсыңызмы? Эйсем араңызда доганларың давасыны чөзүп билҗек бир дана-да ёкмы?</verse>
				<verse number="6">Терсине, доган доганы билен казыетде давалашяр. Мунуң үстесине-де, олар муны имансызларың өңүнде эдйәрлер!</verse>
				<verse number="7">Аслында бири-бириңиз билен казыетде давалашмагың өзи сизиң эййәм еңлендигиңизи хабар берйәр. Эйсем хаксызлыга чыданыңыз говы дәлми? Талаңа чыданыңыз говы дәлми?</verse>
				<verse number="8">Сиз болса адалатсызлык эдйәрсиңиз, алдаярсыңыз. Өзем кими? Өз доганларыңызы!</verse>
				<verse number="9">Эйсем сиз яманлык эдйәнлериң Худайың Шалыгыны мирас алмаҗакдыгыны билмейәрсиңизми? Өз-өзүңизи алдамаң! Не азгынлар, не-де бутпаразлар, не зынахорлар, не-де эркекбазлар, не бечебазлар,</verse>
				<verse number="10">не-де огры-җүмрүлер, не бетнебислер, не-де аракхорлар, не пайыш сөгүнйәнлер, не-де кеззаплар – шуларың бири-де Худайың Шалыгыны мирас алмаз.</verse>
				<verse number="11">Сизиң-де кәбирлериңиз шолар ялыдыңыз. Йөне сиз Реббимиз Иса Месих иң ады билен Худайымызың Рухы аркалы ювулдыңыз, Худайың мукаддес халкы болдуңыз, акландыңыз.</verse>
				<verse number="12">Сиз: «Мен хер зады этмәге хакым бар» диййәрсиңиз. Хава, йөне хер зат сизиң үчин бәхбитли дәлдир. Мен хем ислән задымы этмәге хакым бар дийип билйәрин, йөне хич зат мениң үстүмден агалык сүрмели дәлдир.</verse>
				<verse number="13">Сиз: «Нахар гарын үчин, гарын-да нахар үчиндир. Худай оларың икисини хем ёк эдер» дийип догры айдярсыңыз. Эмма беден азгынчылык үчин дәл-де, Реббе хызмат этмек үчин берлендир. Реб хем беденимиз барада алада эдйәндир.</verse>
				<verse number="14">Худай Өз гүйҗи аркалы Реб Исаны дирелтди. Ол бизи хем дирелдер.</verse>
				<verse number="15">Эйсем сиз өз бедениңизиң Иса Месих иң бедениниң агзасыдыгыны билмейәрсиңизми? Инди Месих иң агзасыны алып, оны бир лолы билен бирикдирейинми? Асла этмен!</verse>
				<verse number="16">Эйсем сиз өзүни лолы билен бирикдирениң онуң билен бир тен боляндыгыны билмейәрсиңизми? Чүнки Төвратда: «Икиси бир тен боляр» дийип язылгыдыр.</verse>
				<verse number="17">Реб билен бириген хем рухда Онуң билен бир болар.</verse>
				<verse number="18">Азгынлыкдан гачың. Адам хер нәхили гүнә этсе-де, ол онуң тенине галташян дәлдир. Эмма азгынлык эдйән өз тенине гаршы гүнә эдйәндир.</verse>
				<verse number="19">Эйсем сиз өз бедениңизиң Мукаддес Рухуң яшаян ыбадатханасыдыгыны билмейәрсиңизми? Сиз бу Рухы Худайдан алдыңыз. Сиз диңе өзүңизиңки дәлсиңиз.</verse>
				<verse number="20">Сиз баха, онда-да улы баха сатын алнансыңыз. Шоңа гөрә-де, өз бедениңиз билен Худайы шөхратландырың.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">Инди болса сизиң маңа: «Эркегиң аяла янашмазлыгы ягшыдыр» дийип язанларыңыз барада айтмакчы.</verse>
				<verse number="2">Азгынлыга ёл бермезлик үчин, гой, хер эркек өз аялы, хер аял-да өз әри билен яшасын.</verse>
				<verse number="3">Әр өз аялы бабатда, аялы-да өз әри бабатда әр-аяллык борчларыны берҗай этмелидирлер.</verse>
				<verse number="4">Аялың бедени өзүниң дәл-де, әриниң ыгтыярындадыр. Әри бабатда хем шейледир: әриниң бедени өзүниң дәл-де, аялының ыгтыярындадыр.</verse>
				<verse number="5">Диңе Худая дога эдйән вагтыңыз болаймаса, башга вагт бири-бириңизи әр-аяллык хукугындан махрум этмәң. Бу хем өзара ылалашыга гөрә диңе вагтлайын болсун. Соңра гайтадан биригиң. Ёгса өзүңизе эрк эдип билмейәнлигиңизден пейдаланып, шейтан сизи аздыраймасын.</verse>
				<verse number="6">Мен булары буйрук дәл-де, маслахат хөкмүнде айдярын.</verse>
				<verse number="7">Элбетде, хер кимиң мен ялы болмагыны ислейәрин. Йөне хер кимиң Худайдан алан өз пешгеши бардыр: бириниң пешгеши бейледир, башганың пешгеши эйледир.</verse>
				<verse number="8">Эмма дул галан эркеклере ве аяллара шейле диййәрин: олара мен ялы өйленмезлик ягшыдыр.</verse>
				<verse number="9">Эмма өзлерине эрк эдип билмейән болсалар, онда өйленсинлер. Чүнки ышк хесерине янандан, өйленмек ягшыдыр.</verse>
				<verse number="10">Никадакылара болса мен дәл-де, Реб буюряндыр: аял өз әринден айрылмасын.</verse>
				<verse number="11">Эгер айрылан болса, башга әре бармасын я-да өз әри билен ярашсын. Әр-де өз аялындан айрылмасын.</verse>
				<verse number="12">Бейлекилере болса Реб дәл-де, мен диййәрин: эгер хайсыдыр бир доганың иман этмедик аялы бар болса, ол аял хем онуң билен яшамага разы болса, онда бу доган өз аялы билен айрылышмасын.</verse>
				<verse number="13">Эгер аялың иман этмедик әри бар болса, әри-де онуң билен яшамага разы болса, бу аял әри билен айрылышмасын.</verse>
				<verse number="14">Чүнки иман этмедик әр өз аялы аркалы Худая дегишли боляндыр. Иман этмедик аял-да өз иман эдйән әри аркалы Худая дегишлидир, ёгса сизиң чагаларыңыз Худайың халкына дегишли болмаздылар. Инди велин олар дегишлидир.</verse>
				<verse number="15">Худай бизи билеликде парахат яшамага чагырандыр. Эй, аял, белки, әриң сен аркалы халас эдилер. Эй, әр, белки, аялың сен аркалы халас эдилер. Эмма иман этмедик янёлдаш айрылышҗак болса, гой, айрылышсын. Иманлы әр я-да аял шейле ягдайларда борчлы дәлдир.</verse>
				<verse number="16"></verse>
				<verse number="17">Йөне хер нәхили болса-да, хер кес Реббиң оңа беллейши ялы, Худай оны хайсы халда чагыран болса, шоңа гөрә-де яшасын. Мен муны хемме йыгнаклара буюрярын.</verse>
				<verse number="18">Эгер кимдир бири сүннетликә чагырылан болса, гой, сүннетлилигини сүннетсизлиге өвүрҗек болуп азара галмасын. Эгер кимдир бири сүннетсизкә чагырылан болса, сүннетленҗек болмасын.</verse>
				<verse number="19">Сүннетлилик-де, сүннетсизлик-де хичдир. Иң эсасы зат Худайың табшырыкларыны берҗай этмекдир.</verse>
				<verse number="20">Ким хайсы халда чагырылан болса, шонда-да галсын.</verse>
				<verse number="21">Сен гул вагтың чагырылдыңмы? Гой, бу сени биынҗалык этмесин. Йөне азат болуп билйән болсаң, пурсады элден гидерме.</verse>
				<verse number="22">Чүнки гул вагты Реб тарапындан чагырылан киши Онуң азат бендесидир. Шонуң ялы, азат вагты Реб тарапындан чагырылан киши Месих иң гулудыр.</verse>
				<verse number="23">Сиз улы баха сатын алындыңыз. Адамларың гулы болмаң!</verse>
				<verse number="24">Эй, доганлар, хер кес Худай тарапындан нәхили халда чагырылан болса, гой, шол халда-да галсын.</verse>
				<verse number="25">Өйленмедик яшлар бабатда Ребден алан буйругым ёк. Йөне Реббиң мерхемети аркалы ынамдар киши хөкмүнде маслахат берйәрин.</verse>
				<verse number="26">Шу мушакгатлы дөвүрде хер кесиң өңки халында галаны ягшыдыр.</verse>
				<verse number="27">Эгер эййәм өйленен болсаң, никаңы бозма. Хениз өйленмедик болсаң, онда гелинлик гөзлеме.</verse>
				<verse number="28">Йөне өйленсең-де, бу гүнә дәлдир. Бой гыз хем дурмуша чыкса гүнә дәлдир. Эмма дурмуш гуранлар бу дурмушда көп кынчылыклара дучар боларлар. Мен сизи шолардан горамак ислейәрин.</verse>
				<verse number="29">Эй, доганлар, мен сизе шуны хем айтмакчы: белленилен вагт җуда голайландыр. Шоңа гөрә-де, машгаласы боланлар эдил машгаласы ёк адамлар ялы болсун.</verse>
				<verse number="30">Аглаянлар агламаянлар ялы, шатланянлар шатланмаянлар ялы, эмләк эдинйәнлер эдил эмләги болмадыклар ялы яшасын.</verse>
				<verse number="31">Бу дүнйәниң ишлерине мешгул кишилер-де өз вагтыны олара совурмасын. Чүнки бу дүнйә соңланып баряндыр.</verse>
				<verse number="32">Мен сизиң хысырдылы аладалардан азат болмагыңызы ислейәрин. Өйленмедик киши Реббиң гөвнүнден турҗак болуп, Реббиң ишлерини алада эдйәндир.</verse>
				<verse number="33">Эмма өйленен киши өз аялының гөвнүнден турҗак болуп, бу дүнйәниң ишлерини алада эдйәндир.</verse>
				<verse number="34">Шейдип, онуң калбы икә бөлүнендир. Әрсиз аял я-да дурмуша чыкмадык гыз Реббиң ишлериниң аладасыны эдип, өзүни җан-тенден Реббе багыш эдендир. Эмма әрли аял өз әриниң гөвнүнден турҗак болуп, бу дүнйәниң ишлерини алада эдйәндир.</verse>
				<verse number="35">Мен булары сизи чәклендирмек үчин айтмаярын. Терсине, тутуш калбыңызы Реббе багыш эдип, догры яшарыңыз ялы, сизиң пейдаңыза айдярын.</verse>
				<verse number="36">Эгер йигит хесер одуна чыдаман, өз адагланан гызына болмалысы ялы гарамаса ве өйленмек карарына гелсе, гой, өйлениберсин, бу гүнә дәлдир.</verse>
				<verse number="37">Эмма ол өйленмезлиги йүрегине дүвен болса, бу бабатда мәтәчлиги болман, өзүне эрк этмеги башарып, берк карара гелен болса, онда ол говы эдйәр.</verse>
				<verse number="38">Шунлукда, адаглысына өйленйән говы эдйәндир. Өйленмейән болса ондан-да говы эдйәндир.</verse>
				<verse number="39">Аял әри өлйәнчә, оңа баглыдыр. Әри өлсе, өз исләнине бармага ыгтыярлыдыр. Йөне онуң барҗагы Реббе иман эдйән болмалыдыр.</verse>
				<verse number="40">Ол дул аял дуллугына галса, хас-да багтыярдыр. Бу мениң пикирим. Мен болса өзүмде Худайың Рухы бар дийип хасаплаярын.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">Инди болса бутлара гурбанлык берилйән эт барада шулары айтмакчы. Сизиң: «Әхлимизиң билимимиз бар» дийип айдяныңыз догрудыр. Йөне билим ынсаны текепбир эдйәр, сөйги болса оңа өвүт берйәндир.</verse>
				<verse number="2">Ким хайсыдыр бир зады эййәм билйәндирин өйтсе, онда ол хениз билмелиси ялы билйән дәлдир.</verse>
				<verse number="3">Эмма ынсан Худайы сөййән болса, ол эййәм Худай тарапындан таналяндыр.</verse>
				<verse number="4">Шунлукда, бутлара гурбанлык берлен эти ийип-иймезлик барада шуны айтмакчы. Сизиң: «Бут аслында хичдир. Еке-тәк бир Худай бардыр» диййәниңиз догрудыр.</verse>
				<verse number="5">Хатда ерде я гөкде «худай» дийлип атландырылянлар бар болайса-да (аслында «худайлар» хем «хөкүмдар» сайылянлар көпдүр),</verse>
				<verse number="6">бизиң үчин еке-тәк Худай бардыр, Ол бизиң Атамыздыр, әхли задың гөзбашы-да Олдур. Биз Онуң үчин яшаяндырыс. Бизиң үчин еке-тәк Хөкүмдар бар, Ол Реббимиз Иса Месих дир, хемме зат Ол аркалы ярадыландыр. Биз Ол аркалы яшаяндырыс.</verse>
				<verse number="7">Эмма бу билим хемме адамларда ёкдур. Кәбир адамлар бутпаразлык пикирлеринден сапланып билмән, бу гурбанлык этини иенлеринде, хениз-де бута сежде эдйәндир өйдйәрлер. Бу хем оларың эҗиз ынсабыны мурдар эдйәр.</verse>
				<verse number="8">Йөне иймит бизи Худая якынлашдырмаяр. Иймәнимиз билен зыян чекемзок, иенимиз билен-де пейда гөремзок.</verse>
				<verse number="9">Өз азатлыгыңыза сересаплы чемелешиң. Сизиң азатлыгыңыз ынсабы эҗиз болан доганларың бүдремегине себәп болмасын!</verse>
				<verse number="10">Чүнки олардан бири сени, ягны билими боланы, бутханада сачак башында гөрмеги ахмал. Шонда онуң ынсабы эҗизләп, бута берлен гурбанлыгы иймәге ымтылмазмы?</verse>
				<verse number="11">Шунлукда, эй, доган, бу ынсабы эҗиз доган сениң билимиң аркалы вейран эдилди. Иса Месих болса онуң угрунда өлди.</verse>
				<verse number="12">Сиз өз доганларыңызың эҗиз ынсабыны яраламак билен, олара гаршы гүнә эдениңизде, Иса Месих е гаршы гүнә эдйәнсиңиз.</verse>
				<verse number="13">Шоңа гөрә-де, иййән задым доганымың бүдремегине себәп болҗак болса, мен оны асла иймерин. Мен онуң бүдремегини исләмок.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">Эйсем мен азат дәлми нәме? Я мен ресул дәлми? Мен Реббимиз Иса Месих и өз гөзүм билен гөрмедимми нәме? Эйсем сиз мениң Реб үчин чекен зәхметимиң нетиҗеси дәлми?</verse>
				<verse number="2">Башгалар мени ресул хасапламасалар-да, мен сизиң үчин ресулдырын! Чүнки сиз Реб ёлундакы ресуллыгымың мөхүрисиңиз.</verse>
				<verse number="3">Ресуллыгымың хак-хукуклары бабатда мени танкытлаянлара, ине, шуны диймекчи.</verse>
				<verse number="4">Эйсем бизиң ийип-ичмәге хакымыз ёкмы?</verse>
				<verse number="5">Иманлы болса, аялымызы янымыз билен әкитмәге хакымыз ёкмы? Петрус ве бейлеки ресуллар, Реббимиз Исаның инилери хем хут шейле эдйәр ахыры.</verse>
				<verse number="6">Я-да мен билен Барнабың иманлылардан мадды көмегини алмага хакымыз ёкмы?</verse>
				<verse number="7">Гуллукдакы эсгерлер өз хасабына яшаярлармы? Эйсем мивесинден иймеҗек болса, үзүм агаҗыны отурдян бармы? Сүри бакып-да, онуң сүйдүни ичмейән бармы?</verse>
				<verse number="8">Мен муны диңе ынсан нукдайназарындан айтмаярын. Канун хем бу бабатда шейле диймейәрми нәме?</verse>
				<verse number="9">Чүнки Төвратда: «Харман дөвйән өкүзиң агзыны багламаң» дийип язылгыдыр. Худай муны бүтинлей бизиң үчин айтмаярмы? Эйсем Ол өкүзлериң аладасыны эдйәрми? Хава, бу бизиң үчин языландыр. Чүнки ер сүрйән-де, дөвек дөвйән-де хасылдан пай алмак умыды билен ишлейәндир.</verse>
				<verse number="10"></verse>
				<verse number="11">Биз араңызда рухы затлары экип, сизден мадды хасылы орсак, муны җуда көп гөрерсиңизми?</verse>
				<verse number="12">Эгер башгалар сизден мадды көмеги алмага хаклы болса, онда биз олардан-да көп хаклыдырыс! Йөне биз бу хакымыздан пейдаланмадык. Терсине, Месих иң Хош Хабарының яйрамагына пәсгел бермеҗек болуп, әхли зада чыдаярыс.</verse>
				<verse number="13">Ыбадатханада хызмат эдйәнлер өз ийҗегини ыбадатханадан алярлар. Гурбанлык сыпасында хызмат эдйәнлер-де гурбанлык садакаларындан пай алярлар. Булары өзүңизем билйәнсиңиз.</verse>
				<verse number="14">Реб Хош Хабары вагыз эдйәнлериң-де Хош Хабардан экленмегини буйрандыр.</verse>
				<verse number="15">Йөне мен бу хак-хукукларымың биринден-де пейдаланан дәлдирин. Мен муны язмак билен сизден хак-хукугымы талап этмекчи боламок. Мениң бу магтанмамы, гой, хич ким пуҗа чыкармасын. Шейле боланындан, өленим говудыр!</verse>
				<verse number="16">Мен Хош Хабары вагыз эдйәним билен магтанмага хаклыдырын өйдемок: муны этмек борҗумдыр. Эгер мен Хош Хабары вагыз этмесем, вай, мениң халыма!</verse>
				<verse number="17">Эгер мен муны өзүм сайлан болсадым, онда сылага тамакин болардым. Эмма муны маңа Худай буюрды.</verse>
				<verse number="18">Онда сылагым нәмедир? Хош Хабары хич бир муздсуз вагыз эдип, онуң маңа берйән хак-хукугындан пейдаланмазлык мениң үчин сылагдыр.</verse>
				<verse number="19">Мен азат болсам-да, хер кеси газанҗак болуп, хеммелериң гулы болдум.</verse>
				<verse number="20">Яхудылары газанҗак болуп, олар үчин яхуды болдум. Мен Мукаддес Кануның гулы болмасам-да, Мукаддес Кануна гөрә яшаянлары газанҗак болуп, Мукаддес Кануның гулы болдум.</verse>
				<verse number="21">Мен Худайың Кануныны билмейәнлери газанҗак болуп, оны билмедиксирән болдум. Хакыкатда велин, Худайың Канунына гөрә яшап, Месих иң буйрукларына табындырын.</verse>
				<verse number="22">Эҗизлери газанҗак болуп, эҗизе өврүлдим. Гараз, кәбирлери халас этҗек болуп, мен хеммелере хер зат болдум.</verse>
				<verse number="23">Мен буларың барыны Хош Хабарың ак паталарына шәрик болуп билерим ялы, Хош Хабарың хатырасына эдйәрин.</verse>
				<verse number="24">Ярыша гатнашян йүврүклериң хеммеси ылгаса-да, байрагы диңе бири аляндыр. Сиз-де байрак алар ялы шейле ылгаң.</verse>
				<verse number="25">Ярыша гатнашян хер кес өзерклилиги түргенлешдирйәндир. Ол муны вагтлайын бир тәҗи алмак үчин эдйәр. Биз болса муны бакы тәҗи алмак үчин эдйәндирис.</verse>
				<verse number="26">Шоңа гөрә-де, мен максатсыз ылгаянлар ялы ылгамаярын, хованы юмруклаян киши ялы херекет этмейәрин.</verse>
				<verse number="27">Ёк, мен Хош Хабары башгалара вагыз эденимден соң, ярыша гатнашмакдан махрум эдилесим гелмейәр. Шонуң үчин-де, беденими түргенлешдирип, оны өзүме табын эдйәрин.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">Эй, доганлар, мен сизиң шулардан хабарлы болмагыңызы ислейәрин: бизиң ата-бабаларымызың бары булудың пенасында гездилер, оларың бары деңизден гечдилер.</verse>
				<verse number="2">Оларың бары булуда ве деңзе чүмдүрилип, Мусаның шәгиртлери болдулар.</verse>
				<verse number="3">Оларың бары гөкден инен шол бир иймити ийдилер.</verse>
				<verse number="4">Оларың бары Худай тарапындан берлен шол бир сувдан ичдилер. Чүнки оларың бары бир рухы гөзбашдан, өзлерине хемралык эден Рухы Гаядан ичдилер. Бу Гая Месих иң хут Өзүди.</verse>
				<verse number="5">Эмма шонда-да оларың көпүси Худайы нәразы этдилер. Шонуң үчин-де оларың ләшлери чөлде серлип галды.</verse>
				<verse number="6">Биз хем ата-бабаларымыз дей йүреклеримизи яманлыга йыкгын этмез ялы, буларың бары бизе дуйдурышдыр.</verse>
				<verse number="7">Оларың кәбирлери ялы бутпараз болмаң. Олар барада Төвратда шейле язылгыдыр: «Адамлар ийип-ичмәге отурдылар, соңра туруп, ойнашмага башладылар».</verse>
				<verse number="8">Оларың кәбирлери ялы азгынчылык этмәлиң: бир гүнде оларың йигрими үч мүңүси өлди.</verse>
				<verse number="9">Оларың кәбирлери ялы Месих и сынамалың: олар йыланлардан хеләк болдулар.</verse>
				<verse number="10">Оларың кәбирлери ялы хүңүрдемәлиң: олар Өлүм перишдесиниң элинден өлди.</verse>
				<verse number="11">Буларың бары башгалара сапак болсун дийип, ата-бабаларымызың башындан инди. Бу заманың ахыркы гүнлеринде яшаянлара, ягны бизе дуйдурыш хөкмүнде язылды.</verse>
				<verse number="12">Шунлукда, сиз берк дурандырыс дийип пикир эдйән-де болсаңыз, гүнә этмез ялы, әгә болуң!</verse>
				<verse number="13">Башыңыздан инен сынаглар башгаларың-да башындан инйәндир. Эмма Худай садыкдыр! Ол сизиң гүйҗүңизиң чатмаҗак сынагыны бермез. Сиз сынага дүшениңизде, Худай чыкалга-да ачар, сынагдан үстүн гелмек үчин гуҗур-гайрат-да берер.</verse>
				<verse number="14">Шонуң үчин, эй, мениң эзизлерим, бутпаразлыкдан гача дуруң.</verse>
				<verse number="15">Мен сизиң билен пайхаслы адамлар хөкмүнде гүрлешйәрин. Сизе айдянларымдан өзүңиз нетиҗе чыкарың.</verse>
				<verse number="16">Эйсем биз шүкүр эдип, шүкүр кәсесинден иченимизде, Месих иң ганына шәрик болмаярысмы? Чөреги бөлүп иенимизде, Месих иң беденине шәрик болмаярысмы?</verse>
				<verse number="17">Чөрегиң бир болшы ялы, биз көп болсак-да, бир бедендирис. Чүнки шол бир чөреги пайлашяндырыс.</verse>
				<verse number="18">Ысрайыл халкына середиң: гурбанлык сыпасында берлен гурбанлыкдан иййән шол сыпа шәрик болмаярмы?</verse>
				<verse number="19">Муны диймек билен, бута берлен гурбанлыгың я-да бутуң өзүниң хайсыдыр бир әхмиети бар дийҗек болярынмы?</verse>
				<verse number="20">Элбетде, ёк! Мен бутпаразларың берйән гурбанлыгыны Худая дәл-де, арвах-җынлара берйәндигини айтҗак болярын. Мен сизиң җынлара шәрик болмагыңызы ислемейәрин.</verse>
				<verse number="21">Сиз хем Реббиң кәсесинден, хем-де җынларың кәсесинден ичип билмерсиңиз. Сиз хем Реббиң сачагына, хем-де арвах-җынларың сачагына шәрик болуп билмерсиңиз.</verse>
				<verse number="22">Я-да биз Реббиң габанҗаңлыгыны оярмакчымы? Эйсем биз Ондан гүйчлүми нәме?</verse>
				<verse number="23">Сиз: «Ислендик зады этмәге хакым бар» диййәрсиңиз, йөне хер зат сизиң үчин бәхбитли дәлдир. «Ислендик зады этмәге хакым бар» диййәрсиңиз, йөне хемме зат абатлаян дәлдир.</verse>
				<verse number="24">Хер кес өз бәхбидини дәл-де, башгаларың бәхбидини арасын.</verse>
				<verse number="25">Эт базарында сатылян хер эти ийип билерсиңиз. Аныгына етҗек болуп, ынсабыңызы хорламаң.</verse>
				<verse number="26">Чүнки «Ер ве ондакы затлар Реббиңкидир».</verse>
				<verse number="27">Эгер иман этмедиклериң бири сизи нахара чагырса, сиз-де гитмек ислесеңиз, өңүңизде гойлан затлары аркайын ийибериң. Аныгына етҗек болуп, ынсабыңызы хорламаң.</verse>
				<verse number="28">Эмма кимдир бири сизе: «Бу бутлара гурбанлык берлен этдир» дийсе, бу эт барада дуйдуран адамың ве ынсабың хатырасына оны иймәң.</verse>
				<verse number="29">Мен сизиң ынсабыңыз дәл-де, шол адамың ынсабы барада айдярын. Нәме үчин башганың ынсабы мениң эркинлигиме казылык эдйәр?</verse>
				<verse number="30">Эгер мен нахар иймезден өң Худая шүкүр эдип, нахара гошулян болсам, онда нәме үчин шүкүр эдйән нахарым үчин язгарыляркам?</verse>
				<verse number="31">Шунлукда, ийсеңиз-де, ичсеңиз-де, хер нәме этсеңиз-де – буларың барыны Худайың шөхраты үчин эдиң.</verse>
				<verse number="32">Яхудыларың-да, греклериң-де, Худайың йыгнагының-да, гараз, хич кимиң бүдремегине себәп болмаң.</verse>
				<verse number="33">Чүнки мен өз бәхбидими араман, көплериң халас болмагы үчин оларың бәхбидини араярын, хер затда хер кеси разы этмәге дырҗашярын.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">Мениң Месих ден гөрелде алшым ялы, сиз-де менден гөрелде алың.</verse>
				<verse number="2">Мени элмыдама ятлаяндыгыңыз, таглыматы сизе табшырышым ялы саклаяндыгыңыз үчин сизи өвйәрин.</verse>
				<verse number="3">Эмма шуңа хем айдың дүшүнмегиңизи ислейәрин: хер эркегиң башы Месих дир, аялың башы эркекдир, Месих иң башы болса Худайдыр.</verse>
				<verse number="4">Башыны өртүп, дога-дилег я-да пыгамберлик эдйән эркек киши өз башыны биабрай эдйәндир.</verse>
				<verse number="5">Башыны өртмән дога-дилег я-да пыгамберлик эдйән аял өз башыны биабрай эдйәндир. Ол башы сырылан аял билен дес-деңдир.</verse>
				<verse number="6">Хава, эгер аял башыны өртмейән болса, онда, гой, сачыны-да кесдирсин. Йөне аялың сачыны кесмеги я-да сырдырмагы биабрайчылыкдыр. Шоңа гөрә, гой, ол башыны өртсүн.</verse>
				<verse number="7">Эркек башыны өртмели дәлдир. Чүнки ол Худайың кешбидир, Онуң шөхратыдыр. Аял болса эркегиң шөхратыдыр.</verse>
				<verse number="8">Чүнки илкибашдан эркек аялдан дәл-де, аял эркекден ярадыландыр;</verse>
				<verse number="9">эркек аял үчин дәл-де, аял эркек үчин ярадыландыр.</verse>
				<verse number="10">Эгер аял эркегиң шөхраты болян болса, онда ол перишделериң хатырасына башыны өртүп-өртмезлиги, гой, өзи чөзсүн.</verse>
				<verse number="11">Йөне хер нәхили болса-да, Реббиң халкының арасында аял эркеге, эркек-де аяла гарашлыдыр.</verse>
				<verse number="12">Чүнки аял эркекден ярадылан болса-да, эркек аялдан догуляндыр. Хеммесини хем Худай ярадандыр.</verse>
				<verse number="13">Өзүңиз пикир эдип гөрүң: аял башыны өртмән Худая дога этсе гелшиклимидир?</verse>
				<verse number="14">Эркек сачыны өсдүрсе биабрайчылыкдыгыны тебигатың өзи сизе өвретмейәрми нәме?</verse>
				<verse number="15">Аял үчин болса узын сач абрайдыр. Узын сач оңа башөртгүси хөкмүнде берлендир.</verse>
				<verse number="16">Эгер бу меселе бабатда җедел этмекчи болян киши бар болса, шуны диййәрин: бизиң ве Худайың йыгнакларында аялларың баш өртмеги адатдыр.</verse>
				<verse number="17">Инди болса шу гөркезмелери бермек билен бирликде, өзүмиң макулламаян задым барада айтмакчы: сизиң йыгнанышыкларыңызың пейдасындан зыяны көпдүр.</verse>
				<verse number="18">Биринҗиден, Худайың йыгнагы хөкмүнде үйшениңизде, араңызда агзалалыкларың боляндыгы барадакы гүррүңлер мениң гулагыма дегйәр. Мен муңа аз-кем ынанман-да дурамок.</verse>
				<verse number="19">Себәби араңызда агзалалыклар болмалы затдыр. Олар сизиң Худайың сынагындан гечип-гечмейәндигиңизи әшгәр эдйәр.</verse>
				<verse number="20">Сиз бир ере үйшениңизде, Реббиң сачагына гатнашярсыңыз дийип хасап эдйәрсиңиз. Аслында велин бу бейле дәл.</verse>
				<verse number="21">Себәби нахар иениңизде, гетирен нахарыңызы башгалар билен пайлашман, өзүңиз иййәрсиңиз. Шейдип, бири ач галяр, башга бири болса эййәм серхош.</verse>
				<verse number="22">Эйсем ийип-ичмек үчин өз өйүңиз ёкмы? Я-да сиз Худайың йыгнагыны әсгермән, гарыплары кемситмек ислейәңизми? Мен муңа нәме диейин? Шейле эдйәниңиз үчин сизи тарыплайынмы? Элбетде, ёк!</verse>
				<verse number="23">Чүнки мен Ребден алан таглыматымы сизе табшырдым. Реб Иса Өзүне хайынлык эдилен гиҗеси элине чөрек алып,</verse>
				<verse number="24">шүкүр этди. Соңра чөреги бөлүп: «Бу сиз үчин берилйән беденимдир. Муны Мени ятламак үчин берҗай эдиң» дийди.</verse>
				<verse number="25">Шунуң ялы, нахардан соң шераплы кәсәни алып: «Бу шерап Мениң ганым аркалы багланышылян тәзе әхтдир. Ондан хер гезек ичениңизде, муны Мени ятламак үчин берҗай эдиң» дийди.</verse>
				<verse number="26">Шоңа гөрә-де, сиз хер гезек бу чөреги иениңизде, бу кәседен ичениңизде, Реб доланып гелйәнчә, Онуң өлүмини ыглан эдйәрсиңиз.</verse>
				<verse number="27">Шунлукда, кимде-ким мынасып болмадык тәрде бу чөрекден ийсе я-да Реббиң кәсесинден ичсе, Онуң бедени ве ганы бабатда языклы болар.</verse>
				<verse number="28">Шонуң үчин-де, хер кес диңе өзүни сынап гөренсоң, бу чөрекден иймели, бу кәседен ичмели.</verse>
				<verse number="29">Кимде-ким Реббиң беденини әсгермән ийип-ичсе, өз-өзүни Худайың хөкүмине дучар эдйәндир.</verse>
				<verse number="30">Ине, шу себәпден араңызда эҗизлер ве сыркавлар көп, өленлериңиз хем аз дәлдир.</verse>
				<verse number="31">Биз илки өзүмизи сынап гөрен болсадык, онда хөкүме учрамаздык.</verse>
				<verse number="32">Реб бизи тербиелемек үчин хөкүм эдйәндир. Ол муны бизиң дүнйә билен бирликде хөкүм эдилмезимиз үчин эдйәр.</verse>
				<verse number="33">Шунлукда, эй, доганлар, Реббиң сачагы үчин үйшениңизде, бири-бириңизе гарашың.</verse>
				<verse number="34">Эгер кимдир бири ач болса, гой, өз өйүнде нахарлансын. Шонда ол йыгнакда хөкүм эдилмез. Галан затлары болса баранымда чөзерин.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">Инди болса, эй, доганлар, мен сизиң Рухуң пешгешлери бабатда хабарлы болмагыңызы ислейәрин.</verse>
				<verse number="2">Ядыңыздамы, сиз бутпаразкаңыз, дилсиз-агызсыз бутларың тәсирине дүшүп, олара эерйәрдиңиз.</verse>
				<verse number="3">Шоңа гөрә-де, шуңа айдың дүшүнмегиңизи ислейәрин: Худайың Рухундан ылхам алян ынсан: «Иса Месих е нәлет болсун!» диймез. Мукаддес Рух ынандырмаса, ынсан: «Иса Ребдир!» дийип билмез.</verse>
				<verse number="4">Мукаддес Рухуң берйән пешгешлери дүрлүдир, йөне оларың бары шол бир Рухдандыр.</verse>
				<verse number="5">Хызматлар дүрли-дүрлүдир, йөне оларың бары шол бир Реб үчиндир.</verse>
				<verse number="6">Амаллар дүрли-дүрлүдир, йөне хер кесде әхли зады эдйән шол бир Худайдыр.</verse>
				<verse number="7">Хер кесде Мукаддес Рухуң аян болмагы хеммелериң бәхбиди үчиндир.</verse>
				<verse number="8">Мукаддес Рух кимдир бирине даналык билен, ене бирине билим билен өвретмек пешгешини берйәр.</verse>
				<verse number="9">Башга бирине Мукаддес Рух иман байлыгыны, ене бирине шыпа берме пешгешлерини берйәр.</verse>
				<verse number="10">Ол бирине гудрат гөркезме, башгасына пыгамберлик, ене бирине рухлары сайгарма, башга бирине нәмәлим диллер, ене бирине бу диллери маныландырма пешгешини берйәр.</verse>
				<verse number="11">Буларың барыны еке-тәк бир Мукаддес Рух эдйәндир. Ол хер кесе Өз ислейшине гөрә берйәндир.</verse>
				<verse number="12">Беден бир болса-да, агзалары көпдүр. Агзалары көп болса-да, олар бүтеви бир тени эмеле гетирйәрлер. Месих бабатда хем шейледир.</verse>
				<verse number="13">Чүнки биз ким болсак-да: яхудымы, грекми, гулмы, эркинми – тапавуды ёк, барымыз бир беден болмак үчин, бир Мукаддес Руха чүмдүрилдик. Бизиң барымыз бир Мукаддес Рухы кабул этдик.</verse>
				<verse number="14">Беден бир агзадан ыбарат дәлдир. Онуң агзасы көпдүр.</verse>
				<verse number="15">Аяк: «Мен эл дәл, мен бу бедене дегишли дәл» диени билен беден агзасы болмагыны бес эдйәрми нәме?</verse>
				<verse number="16">Гулак хем «Мен гөз дәл, мен бедене дегишли дәл» дийсе-де, беден агзалыгына галяндыр.</verse>
				<verse number="17">Эгер бүтин беден гөз болан болса, онда ол нәдип эшидерди? Эгер бүтин беден гулак болан болса, онда ол нәдип ыс аларды?</verse>
				<verse number="18">Эмма Худай хемме агзалары бир беденде ерлешдирип, оларың херсини Өз халайшына гөрә гойды.</verse>
				<verse number="19">Эгер агзаларың бары хайсыдыр бир агза болан болса, онда беден ниреде боларды?</verse>
				<verse number="20">Аслында агзалар көп, беден болса бирдир.</verse>
				<verse number="21">Гөз эле: «Сен маңа герек дәл!» дийип билмейәр. Келле хем аяклара: «Сиз маңа герек дәл!» дийип билмейәр.</verse>
				<verse number="22">Терсине, бедениң эҗиз сайылян агзалары хас гереклидир.</verse>
				<verse number="23">Хорматсызрак сайылян агзалара велин айратын хормат гойярыс. Гелшиксиз сайылян агзаларымыз барада айратын алада эдйәрис.</verse>
				<verse number="24">Бедениң гелшикли агзалары болса шейле алада мәтәч дәлдир. Худай беден агзаларыны бирикдиренде, онуң әхмиетсиз сайылян агзаларына хас көп әхмиет берди.</verse>
				<verse number="25">Ол муны беденде хич бөлүнишик болман, агзалар бири-бири барада дең дереҗеде алада этсинлер дийип этди.</verse>
				<verse number="26">Эгер бир агза хорлук чексе, бейлеки агзалар хем хорлук чекерлер. Эгер бир агза хорматланылса, әхли агзалар муңа шатланар.</verse>
				<verse number="27">Сизиң әхлиңиз Иса Месих иң беденисиңиз, хер бириңиз бедениниң бир агзасысыңыз.</verse>
				<verse number="28">Худай йыгнага илки билен ресуллары, соңра пыгамберлери, үчүнҗи эдип өвредиҗилери белледи. Соңра гудрат гөркезйәнлери ве шыпа берйәнлери, ярдам берйәнлери ве доландырянлары, соңра нәмәлим диллерде гүрлейәнлери белледи.</verse>
				<verse number="29">Эйсем хеммелер ресулмыдыр? Хеммелер пыгамбермидир? Хеммелер таглым өвредиҗимидир? Хеммелер гудрат гөркезйәнмидир?</verse>
				<verse number="30">Шыпа берме пешгеши хеммелерде бармы? Хеммелер нәмәлим диллерде гүрлейәрми? Хеммелер бу диллерде айдыланлары дүшүндирип билйәрми?</verse>
				<verse number="31">Йөне сиз хас улурак пешгешлери алмага ымтылың. Инди болса сизе иң говы ёлы салгы берейин.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">Ынсанларың ве перишделериң диллеринде гүрләп-де, сөйгим болмаса, гүңлеч сесленйән мисдирин я-да җыңңырдаян кимвалдырын.</verse>
				<verse number="2">Эгер пыгамберлик пешгешим болуп-да, әхли сырлары ве ылымлары билип-де, даглары сүйшүрҗек гүйчли иманым болуп-да, сөйгим болмаса, мен хичдирин.</verse>
				<verse number="3">Эгер мен тутуш эмләгими гарып-гасарлара пайлап-да, магтанып билерим ялы теними гурбан эдип-де, сөйгим болмаса, буларың маңа хич пейдасы ёкдур.</verse>
				<verse number="4">Сөйги сабырлыдыр, мәхирлидир. Сөйги бахыллык эдйән дәлдир, өзүни бейгелдйән дәлдир. Сөйги гопбамсырамаяр,</verse>
				<verse number="5">биабрайлык этмейәр. Сөйги өз бәхбидини арамаяр, гахарланмаяр, өйке-кине сакламаяр.</verse>
				<verse number="6">Сөйги яманлыга шатланмаяр, ол хакыката шатланяндыр.</verse>
				<verse number="7">Сөйги хемме зады багышлаяндыр, элмыдама ынаняндыр. Сөйги хич хачан умытдан дүшйән дәлдир, хемме зада чыдаяндыр.</verse>
				<verse number="8">Пыгамберликлер тамамланар, диллер йитер, билим гутарар, сөйги болса асла түкенмез.</verse>
				<verse number="9">Чүнки биз хәзир бөлеклейин билйәрис, бөлеклейин пыгамберлик эдйәрис.</verse>
				<verse number="10">Кәмиллик геленде, бөлеклейин затлар тамамланар.</verse>
				<verse number="11">Мен чагакам, чага ялы гүрлейәрдим, чага ялы ойланярдым, чага ялы пикир йөредйәрдим. Эмма улалып кемала геленимде, чагалык йөрелгелерини ташладым.</verse>
				<verse number="12">Шинди әхли зады өчүгси айнадан гөрен ялы гөрйәрис. Эмма соңра әхли зады йүзбе-йүз гөрерис. Мен шинди бөлеклейин билйәрин, йөне шонда Худайың мени билши ялы долы билерин.</verse>
				<verse number="13">Хәзир шу үчүси галяр: иман, умыт ве сөйги. Буларың иң улусы болса сөйгүдир.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="14">
				<verse number="1">Сөйгиниң йөрелгесине эериң. Рухы пешгешлери алмага, айратын-да пыгамберлик этмәге ымтылың.</verse>
				<verse number="2">Нәмәлим дилде гүрлейән адам адамлар билен дәл-де, Худай билен гүрлешйәндир. Чүнки онуң Мукаддес Рухдан ылхамланып айдян сырларына хич ким дүшүнйән дәлдир.</verse>
				<verse number="3">Пыгамберлик эдйән болса адамлара йүзленип, олара өвүт-несихат берйәр, голдаяр, теселли берйәр.</verse>
				<verse number="4">Нәмәлим дилде гүрлейән өз-өзүне өвүт берйәндир, пыгамберлик эдйән болса йыгнага өвүт берйәндир.</verse>
				<verse number="5">Сизиң әхлиңиз нәмәлим диллерде гүрлесеңиз, элбетде, говы, йөне пыгамберлик этмәге ымтылың. Нәмәлим дилде гүрлейән адам йыгнага өвүт-үндев бермек үчин өз айданларыны маныландырмаса, онда пыгамберлик эдйән ондан хас говудыр.</verse>
				<verse number="6">Эй, доганлар, мен яныңыза барып, нәмәлим диллерде гүрлесем, йөне аянлык, билим, пыгамберлик, я-да таглымат өвретмесем, мениң сизе пейдам дегерми?</verse>
				<verse number="7">Мысал хөкмүнде җансыз саз гуралларыны: түйдүги я-да арфаны алып гөрелиң. Эгер олар тапавутлы әхеңде чалынмаса, хайсы мукамың чалыняндыгыны нәдип сайгарҗак?</verse>
				<verse number="8">Ене-де бир мысал: эгер сурнайың чагырыш сеси айдың болмаса, урша тайынланҗак бармы?</verse>
				<verse number="9">Сиз бабатда хем шейледир. Эгер-де сиз дил аркалы айдянларыңыз айдың болмаса, сизе ким дүшүнер? Бу диңе ховайы гүррүң эден ялыдыр.</verse>
				<verse number="10">Дүнйәде өрән көп диллер бар. Оларың хер бириниң манысының бардыгы гүррүңсиздир!</verse>
				<verse number="11">Эмма мен кимдир бириниң айдянларына дүшүнмесем, мен онуң үчин кесеки юртлудырын. Ол хем мениң үчин кесеки юртлудыр.</verse>
				<verse number="12">Шонуң үчин-де, рухы затлара шейле ымтылян болсаңыз, йыгнагы беркидйән пешгешлери алмага дырҗашың.</verse>
				<verse number="13">Нәмәлим диллерде гүрлейән адам оны маныландырып билмеги үчин-де дога-дилег этмелидир.</verse>
				<verse number="14">Чүнки мен нәмәлим дилде дога-дилег эдйән болсам, муны диңе рухум эдйәндир. Акылым муңа гатнашян дәлдир.</verse>
				<verse number="15">Нәме этмели? Мен рухум билен дога-дилег этсем, муны аңымда-да этҗек. Мен рухум билен нагма айтсам, муны аңымда-да айтҗак.</verse>
				<verse number="16">Эгер сен Худайы өз калбыңда шөхратландырсаң, сениң айдян затларыңа дүшүнмейән адам шүкүрлериңе нәдип «омын» дийсин? Ол сениң айдянларыңа дүшүнмейәр ахырын.</verse>
				<verse number="17">Белки, сен оңат шүкүр эдйәнсиң, йөне башга бири бу аркалы өвүт алян дәлдир.</verse>
				<verse number="18">Худая шүкүр, мен нәмәлим диллерде хеммәңизден көп гүрлейәрин.</verse>
				<verse number="19">Йөне йыгнакда бейлекилере-де өвүт-үндев берер ялы, дүшнүкли бәш сөз айданымы говы гөрйәрин. Бу нәмәлим диллерде айдылан мүңлерче сөзден говудыр.</verse>
				<verse number="20">Эй, доганлар, чагалар ялы пикир йөретмегиңизи бес эдиң. Яманлык бабатда чага ялы болуң, йөне акыл бабатда кәмил яшлы болуң.</verse>
				<verse number="21">Чүнки Мукаддес Язгыларда шейле язылгыдыр: «Мен бу халка ят диллерде гүрлейәнлер аркалы, кесеки халкларың дили аркалы сөзләрин. Эмма шонда-да олар Мени диңлемезлер – диййәр Реб».</verse>
				<verse number="22">Шунлукда, нәмәлим диллер иман эденлер үчин дәл-де, иман этмедиклер үчин аламатдыр. Пыгамберлик болса иман этмедиклер үчин дәл-де, иман эденлер үчин аламатдыр.</verse>
				<verse number="23">Эгер бүтин йыгнак бир ере йыгнанып, хериңиз нәмәлим дилде гүрләп дуркаңыз, оңа дүшүнмейән я-да иман этмедик адамлар мунуң үстүне гелсе, нәме ойларлар? Олар: «Сиз акылыңыздан азашыпсыңыз» диймезми?</verse>
				<verse number="24">Эмма иман этмедик я-да дүшүнмейәниң бири пыгамберлик айдылып дурка гелсе, ол хеммелер тарапындан паш эдилип, хөкүм эдилйәндигини эшидер.</verse>
				<verse number="25">Шонда онуң йүрек сырлары аян болар-да, йүзин йыкылар. «Худай, догрудан-да, сизиң араңызда экен!» дийип, Оңа сежде эдер.</verse>
				<verse number="26">Эй, доганлар, мундан нәхили нетиҗе чыкарса болар? Сиз бир ере үйшениңизде, хер бириңизде нагма, өвүт сөзи, аянлык, нәмәлим диллерде гүрлемек я-да оны маныландырмак бардыр. Гой, буларың бары йыгнагы беркитмек үчин уланылсын.</verse>
				<verse number="27">Эгер араңызда нәмәлим диллерде гүрлейән бар болса, гой, икиси я-да үчүси гезек-гезегине гүрлесин; ене бири маныландырсын.</verse>
				<verse number="28">Эмма маныландырып билйән болмаса, онда нәмәлим дилде гүрлейән дымсын. Гой, ол өзүне ве Худая гүррүң берсин.</verse>
				<verse number="29">Пыгамберлериң болса икиси я-да үчүси гүрлесин. Бейлекилер болса оларың айданларыны салдарлап гөрсүнлер.</verse>
				<verse number="30">Эмма диңләп отуранлардан бирине Худайдан аянлык гелсе, онда гүрләп дуран дымсын.</verse>
				<verse number="31">Чүнки хеммелер өвүт алар ялы, хеммелер рухланар ялы, барыңыз гезек-гезегине пыгамберлик эдип билерсиңиз.</verse>
				<verse number="32">Пыгамберлик сөзлерини алан адам олары хачан айтмалыдыгыны өзи кесгитлемелидир.</verse>
				<verse number="33">Чүнки Худай бидүзгүнчилигиң дәл-де, парахатлыгың Худайыдыр. Худайың халкының йыгнакларының әхлисинде болшы ялы,</verse>
				<verse number="34">аяллар йыгнакда гүрлемесин. Олара гүрлемәге ругсат берилйән дәлдир. Төвратда айдылышы ялы, олар табын болмалыдыр.</verse>
				<verse number="35">Эгер олар хайсыдыр бир зат барада билмекчи болсалар, гой, өйде әрлеринден сорасынлар. Аяла йыгнакда гүрлемек айып ахырын.</verse>
				<verse number="36">Худайың сөзи сизден чыкандыр өйдйәрсиңизми? Я-да ол диңе сизе барып етдими?</verse>
				<verse number="37">Эгер кимдир бири өзүни пыгамбер я-да Мукаддес Рухдан долан дийип сайян болса, шуңа дүшүнмелидир: мениң язянларым Худайың буйругыдыр.</verse>
				<verse number="38">Эмма ол муны әсгермесе, гой, онуң өзи-де әсгерилмесин.</verse>
				<verse number="39">Шунлукда, эй, доганлар, пыгамберлик этмәге җан-тенден ыхлас эдиң, йөне нәмәлим диллерде гүрлемеги-де гадаган этмәң.</verse>
				<verse number="40">Эмма хемме зат мынасып тәрде ве тертип билен болсун.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="15">
				<verse number="1">Инди болса, эй, доганлар, сизе вагыз эден Хош Хабарымы ятладып гечмекчи. Сиз оны кабул эдип, онда берк дурсуңыз.</verse>
				<verse number="2">Сизе вагыз эден Хош Хабарымы гайым тутсаңыз, ол аркалы халас боларсыңыз. Тутмасаңыз, бидерек ере иман этдигиңиз болар.</verse>
				<verse number="3">Чүнки мен кабул эденими өрән ваҗып хабар хөкмүнде сизе-де говшурдым. Бу хабар, ине, шундан ыбарат: Мукаддес Язгылара гөрә, Месих бизиң гүнәлеримиз үчин өлди.</verse>
				<verse number="4">Ол җайланып, Мукаддес Язгылара гөрә хем үчүленҗи гүн дийленде дирелди.</verse>
				<verse number="5">Онсоң Иса Месих Петруса, соң Онкилере гөрүнди.</verse>
				<verse number="6">Мундан соң Ол шол бир вагтың өзүнде бәш йүзден-де говрак догана гөрүнди. Бу доганларың кәбири эййәм арадан чыкды, йөне аглаба бөлеги хәзир хем дири.</verse>
				<verse number="7">Соңра Ол Якуба гөрүнди, соң ресулларың әхлисине гөрүнди.</verse>
				<verse number="8">Иң соңунда болса маңа, ягны шейле дереҗә асла мынасып болмадыга гөрүнди.</verse>
				<verse number="9">Чүнки мен ресулларың арасында иң кичисидирин. Мен хатда ресул адыны алмага-да мынасып дәл, себәби Худайың йыгнагына азар берипдим.</verse>
				<verse number="10">Эмма мен нәхили болсам-да, диңе Худайың мерхемети аркалы шейле болдум. Онуң маңа эден мерхемети пуҗа чыкмады: мен хеммелерден-де көп зәхмет чекдим. Аслында муны мен дәл-де, маңа яр болан Худайың мерхемети этди.</verse>
				<verse number="11">Шунлукда, исле мен болайын, исле-де бейлеки ресуллар болсун – тапавуды ёк: биз бу Хош Хабары вагыз эдйәрис, сиз-де оңа ынандыңыз.</verse>
				<verse number="12">Биз Месих дирелди дийип вагыз эдйәрис. Онда сизиң араңыздан кәбирлери нәдип мерхумлар дирелмез дийип билйәр?</verse>
				<verse number="13">Эгер мерхумлар дирелмейән болса, онда Месих хем дирелен дәлдир.</verse>
				<verse number="14">Эгер Месих дирелмедик болса, онда бизиң вагзымыз-да, сизиң иманыңыз-да бидерекдир.</verse>
				<verse number="15">Мунуң үстесине-де, бизиң Худай барада ялан шаятлык этдигимиз боляр. Себәби биз Худай Иса Месих и дирелтди дийип шаятлык эдйәрис ахырын. Эгер мерхумлар дирелмейән болса, онда Худай Иса Месих и-де дирелден дәлдир.</verse>
				<verse number="16">Хава, мерхумлар дирелмейән болса, онда Иса Месих -де дирелен дәлдир.</verse>
				<verse number="17">Эгер Иса Месих дирелмедик болса, онда сизиң иман гетирмегиңиз хем пучдур: сиз өңкиңиз ялы гүнәлериңизиң ичиндесиңиз.</verse>
				<verse number="18">Диймек, Иса Месих де иманлы болуп арадан чыканлар хем хеләк боландыр.</verse>
				<verse number="19">Эгер биз диңе бу дурмушда Иса Месих е умыт баглаян болсак, әхли ынсанларың иң бетбагтыдырыс.</verse>
				<verse number="20">Йөне Иса Месих хакыкатдан-да илкинҗи болуп өлүмден дирелди. Бу бейлеки мерхумларың хем дирелҗекдигини кепиллендирйәр.</verse>
				<verse number="21">Чүнки өлүмиң бу дүнйә адам аркалы гелши ялы, өлүмден дирелиш-де адам аркалы гелйәндир.</verse>
				<verse number="22">Адам атаның несиллериниң әхлиси өлйәр. Шунуң ялы, Иса Месих е дегишли боланларың-да әхлиси яшайша говшар.</verse>
				<verse number="23">Йөне хер кес өз гезегинде дирелер. Иса Месих илкинҗи болуп дирелди. Месих геленде, Оңа дегишли боланлар-да дирелер.</verse>
				<verse number="24">Иса Месих әхли агалыклары, ыгтыярлыклары ве гүйчлери ёк эдип, Шалыгы Ата Худая табшыранда болса дүнйәниң соңы болар.</verse>
				<verse number="25">Чүнки Худай Иса Месих иң әхли душманларыны Онуң аяк астына салянча, Месих шалык сүрмелидир.</verse>
				<verse number="26">Ёк эдилмели душманларың иң соңкусы хем өлүмдир.</verse>
				<verse number="27">Чүнки Худай «әхли зады Онуң аягының астында гойды». Хава, Худай әхли зады Месих иң аяк астында гойды. Йөне «әхли зады» дийленде, мунуң Худая дегишли дәлдиги месе-мәлимдир.</verse>
				<verse number="28">Худай әхли зады Оглуна табын эденден соң, Огул хем Өзүни әхли зады Онуң аяк астына гоян Худая табын эдер. Бу Худайың әхли затда долы хөкүм сүрмеги үчиндир.</verse>
				<verse number="29">Эгер дирелиш ёк болса, мерхумлара дерек сува чүмдүриленлер нәме эдеркә? Эгер мерхумлар хич хачан дирелмеҗек болса, адамлар нәме үчин олара дерек сува чүмдүрилйәркә?</verse>
				<verse number="30">Биз хем нәме үчин өзүмизи сагатсайын ховп астына саляркак?</verse>
				<verse number="31">Реббимиз Иса Месих иң хузурында сизе болан буйсанҗымдан ант ичйәрин: мен хер гүн өлүм билен йүзбе-йүз болярын.</verse>
				<verse number="32">Эгер-де мениң делиллерим диңе ынсан делиллери болан болса, мен хей-де Эфесдәки вагшы хайванлар билен гөрешермидим? Мундан нәме пейда газанардым? Эгер мерхумлар дирелмейән болсалар, «гелиң, иелиң, ичелиң, эртир биз өлерис!»</verse>
				<verse number="33">Алданмаң! Ярамаз яранлар ягшы хәсиетлини хем аздыряндыр.</verse>
				<verse number="34">Акылыңыза айланың, гүнә этмеги бес эдиң. Сизиң араңызда Худайы танамаянлар хем бар. Мен муны сизи утандырмак үчин айдярын.</verse>
				<verse number="35">Йөне кимдир бириниң: «Мерхумлар нәдип дирелер? Олар гайдып геленлеринде беденлери нәхили боларка?» дийип сорамагы мүмкин.</verse>
				<verse number="36">Нәхили наданлык! Сениң экен тохумың өлмесе, яшайша говушмаз.</verse>
				<verse number="37">Сен экениңде гөгерҗек өсүмлиги тутушлыгына экмейәрсиң. Сен йөне тохум, мысал үчин бугдай я-да башга бир өсүмлигиң тохумыны экйәрсиң.</verse>
				<verse number="38">Худай болса бу тохума Өз беллән гөрнүшини берйәр. Хер тохумың-да өз гөрнүши боляндыр.</verse>
				<verse number="39">Беденлериң хеммеси бирмеңзеш дәлдир. Ынсаның өз бедени, хайванларың өз бедени, гушларың өз бедени, балыкларың-да өз бедени боляр.</verse>
				<verse number="40">Шейле-де, гөклере я ере дегишли затлар-да бардыр. Гөклере дегишли затларың өз гөрки, ере дегишли затларың-да өз гөрки бардыр.</verse>
				<verse number="41">Гүнүң өз гөрки, айың өз гөрки бардыр, йылдызларың-да өз гөрки бардыр. Бир йылдызың гөрки бейлеки йылдызыңкыдан тапавутлыдыр.</verse>
				<verse number="42">Мерхумларың дирелиши-де шуңа меңзейәндир. Чүйрейән беден җайланып, чүйремеҗек беден дирелйәр.</verse>
				<verse number="43">Абрайсызлыкда җайланып, шан-шөхратда дирелйәр. Эҗизликде җайланып, гүйч-кувватда дирелйәр.</verse>
				<verse number="44">Паны беденде җайланып, бакы беденде дирелйәр. Паны беден бар болса, бакы беден хем боляндыр.</verse>
				<verse number="45">Чүнки Мукаддес Язгыларда шейле язылгыдыр: «Илкинҗи адам – Адам ата җанлы барлык болды». Соңкы Адам болса яшайыш берйән Рух болды.</verse>
				<verse number="46">Бакы беден паны беденден өң болуп билмейәр. Терсине, илки паны беден боляр, соңра болса бакы беден боляр.</verse>
				<verse number="47">Илкинҗи ынсан ериң топрагынданды, икинҗи Ынсан болса Гөклерденди.</verse>
				<verse number="48">Топракдан ярадылан илкинҗи ынсан нәхили болса, ердәки ынсанлар хем шейледир. Гөклерден инен Ынсан нәхили болса, гөклере дегишли ынсанлар хем шейледир.</verse>
				<verse number="49">Биз топракдан ярадылан ынсана нәхили меңзән болсак, гөклерден Болана хем шейле меңзәрис.</verse>
				<verse number="50">Шоңа гөрә-де, эй, доганлар, мен сизе айтмакчы: эт билен гандан болан ердәки ынсан Худайың Шалыгыны мирас алып билйән дәлдир. Чүйрейән беден чүйремейән бедене шәрик болуп билйән дәлдир.</verse>
				<verse number="51">Гулак гоюң, сизе бир сыры аян эдейин: биз өлмерис, йөне хеммәмиз өзгердилерис.</verse>
				<verse number="52">Бу иң соңкы сурнай чалнанда гөз-ачып юмасы салымда, бир пурсатда амала ашар. Сурнай чалнар, мерхумлар чүйремезек халда дирелдилер, биз хем өзгердилерис.</verse>
				<verse number="53">Чүнки чүйрейән беден чүйремезлик донуна, өлйән тен өлмезлик донуна бесленмелидир.</verse>
				<verse number="54">Шунлукда, чүйрейән тен чүйремезлиге, өлйән тен өлмезлиге беслененде, «Еңиш өлүми ювутды» дийлен сөзлер берҗай болар.</verse>
				<verse number="55">«Эй, өлүм, ханы сениң еңшиң? Эй, өлүм, ханы сениң зәхерли нешдериң?»</verse>
				<verse number="56">Гүнә – бу өлүмиң зәхерли нешдеридир. Канун болса гүнәниң гүйч-кувватыдыр.</verse>
				<verse number="57">Йөне Худая мүң-де бир шүкүр! Ол Реббимиз Иса Месих аркалы бизе еңиш берди.</verse>
				<verse number="58">Шоңа гөрә-де, эй, эзиз доганларым, берк дуруң. Гой, сизи асла хич зат сарсдырмасын. Реббиң ишине ыхласлы япышың. Чүнки Реб угрунда чекен зәхметиңизиң бидерек дәлдигини өзүңиз-де билйәнсиңиз.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="16">
				<verse number="1">Инди болса Худайың йыгнакларына мадды пул көмегини бермек барада айтмакчы. Галатядакы йыгнаклара табшыранларымы сиз хем берҗай эдиң.</verse>
				<verse number="2">Мен яныңыза баранымда йыгнама зерурлыгы болмаз ялы, хериңиз хер хепдәниң биринҗи гүни өз ягдайына гөрә белли мукдарда пул сүйшүрип, янында сакласын.</verse>
				<verse number="3">Баранымда болса, сизиң көмегиңизи Иерусалиме ашырҗак адамлары өзүңиз сайларсыңыз. Мен олары иберенимде, танатма хатларыны хем янларына гошарын.</verse>
				<verse number="4">Эгер Иерусалиме мениң гитмегим макул билинсе, олар маңа ёлдаш боларлар.</verse>
				<verse number="5">Мен яныңыза Македонияда боланымдан соң барарын. Себәби мен Македонияның үсти билен гечмекчи.</verse>
				<verse number="6">Белки, мен яныңызда бираз галарын, хатда гышы шол ерде гечирмегим-де ахмал. Соңра сиз мени гитҗек ериме уградып билерсиңиз.</verse>
				<verse number="7">Хәзир болса сизи йөне ёл угруна гөрүп гечесим геленок. Гайтам, Худай ёл берсе, яныңызда көпрәк болмагы умыт эдйәрин.</verse>
				<verse number="8">Мен Эллинҗи гүн байрамына ченли Эфес шәхеринде галарын,</verse>
				<verse number="9">себәби маңа көп адамларың гаршы чыкяндыгына гарамаздан, бу ерде улы ве нетиҗели ишлер үчин улы мүмкинчиликлер дөреди.</verse>
				<verse number="10">Эгер яныңыза Тимотеос барса, онуң араңызда хич затдан горкман гезип билери ялы алада эдиң. Ол хем мен ялы Реббиң ишини эдйәр.</verse>
				<verse number="11">Шоңа гөрә-де, хич ким Тимотеоса әсгермезчилик этмесин. Ол мениң яныма доланар ялы, оны саг-аман ёла салың. Мен Тимотеосың доганлар билен гайдып гелмегине гарашярын.</verse>
				<verse number="12">Инди болса доганымыз Аполло барада: мен оңа доганлар билен билеликде сизиң яныңыза гитмеги үчин көп ялбардым. Йөне онуң эдил шу пурсат гитмәге мейли ёк. Ол яныңыза аматлы вагт тапанда барар.</verse>
				<verse number="13">Хүшгәр болуң, иманда берк дуруң, мерт болуң, гайратлы болуң.</verse>
				<verse number="14">Әхли зады сөйги билен эдиң.</verse>
				<verse number="15">Эй, доганлар, сиз Степанасың өй-ичерсини танаярсыңыз. Оларың Ахаяда илкинҗилериң хатарында Иса Месих е иман эдендиклерини, Худайың халкына җан-тенден хызмат эдйәндиклерини хем билйәнсиңиз. Шоңа гөрә-де, сизден шуны хайыш этмекчи:</verse>
				<verse number="16">сиз хем шейле адамлара, олар билен ишләп зәхмет чекйәнлериң хер бирине гулак асың.</verse>
				<verse number="17">Мен Степанас, Фортунат ве Ахайык дагы геленде, өрән бегендим. Олар сизиң ёклугыңызы билдирмейәрлер.</verse>
				<verse number="18">Олар сизиң көңлүңизе арам беришлери ялы, мениң көңлүме-де арам берйәрлер. Шейле адамларың гадырыны билиң.</verse>
				<verse number="19">Азия велаятындакы йыгнаклар сизе догайы салам иберйәрлер. Акила, Прискилла ве оларың өйүндәки йыгнак хем сизе Ребде догайы салам иберйәрлер.</verse>
				<verse number="20">Доганларың әхлиси хем сизе догайы салам иберйәрлер. Бири-бириңизи мәхирли огшап саламлашың.</verse>
				<verse number="21">Мен – Павлусдан сизе салам болсун. Мен муны өз элим билен яздым.</verse>
				<verse number="22">Кимде-ким Ребби сөймейән болса, гой, оңа нәлет болсун. Я Реббимиз, гелсене!</verse>
				<verse number="23">Гой, Реббимиз Исаның мерхемети сизе яр болсун!</verse>
				<verse number="24">Мен сизиң барыңызы Иса Месих иң сөйгүси билен сөййәрин! Омын.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="47">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Худайың ырадасы билен Иса Месих иң ресулы болан мен Павлусдан ве доганымыз Тимотеосдан Худайың Коринтосдакы йыгнагына, шейле-де тутуш Ахая велаятындакы Худайың халкының барына догайы салам!</verse>
				<verse number="2">Атамыз Худайың ве Реббимиз Иса Месих иң мерхемети ве парахатлыгы, гой, сизе яр болсун!</verse>
				<verse number="3">Әхли теселлилериң гөзбашы болан мерхеметли Ата Худая, Реббимиз Иса Месих иң Худайына ве Атасына алкыш болсун!</verse>
				<verse number="4">Худай әхли мушакгатларымызда бизе теселли берйәр. Биз хем өз гезегимизде хер хили мушакгатлара учран адамлара Худайдан алан теселлимиз аркалы теселли берйәрис.</verse>
				<verse number="5">Чүнки Иса Месих иң гөргүлериниң дурмушымызда артдыгысайы, Ол аркалы Худайдан алян теселлимиз-де артяндыр.</verse>
				<verse number="6">Эгер биз гөргүлер гөрйән болсак, бу сизиң теселли тапмагыңыз ве халас болмагыңыз үчиндир. Худай бизе теселли берйән болса, бу бизиң-де сизе теселли бермегимиз үчиндир. Сиз хем биз ялы гөргүлер гөрениңизде, шу теселлимизден теселли тапып, мушакгатларың барына дөз гелерсиңиз.</verse>
				<verse number="7">Сизе баглаян умыдымыз беркдир, себәби сизиң диңе мушакгатларымыза дәл, эйсем теселлимизе-де шәрикдигиңизи билйәрис.</verse>
				<verse number="8">Эй, доганлар! Бизиң Азия велаятында башымыза инен күлпетлерден сизиң-де хабарлы болмагыңызы ислейәрис. Бу күлпетлер чекип-чыдардан җуда агырды, биз дири галарыс-да өйтмедик.</verse>
				<verse number="9">Хава, аҗал бизиң якамыздан тутандыр өйтдүк. Бу ягдай бизиң өзүмизе дәл-де, диңе Худая, мерхумлары дирелдйән Худая бил багламагымыз үчин йүзе чыкыпды.</verse>
				<verse number="10">Худай бизи аҗалың пенҗесинден халас этди ве ене-де халас эдер. Бизиң үчин эдйән дога-дилеглериңиз аркалы Онуң бизи ене-де халас этҗекдигине умыт баглаярыс. Шонда көплериң дога-дилегине җогап хөкмүнде бизе берлен мерхемет үчин көп адамлар Худая шүкүр эдерлер.</verse>
				<verse number="11"></verse>
				<verse number="12">Ине, биз шуңа буйсанярыс: биз хер кес, ылайта-да сиз бабатда Худайың берен гөвначыклыгы ве пәк йүреклилиги билен херекет эдйәрис. Биз муны ынсан даналыгына дәл-де, Худайың мерхеметине даянып эдйәрис. Муңа бизиң ынсабымыз-да шаятдыр.</verse>
				<verse number="13">Бизиң сизе язанларымызда окап дүшүнмез ялы гүмүртик зат ёк. Сиз бизе хәзир бөлеклейин дүшүнйәрсиңиз, йөне соңра долы дүшүнерсиңиз диен умыдым бар. Онсоң Реббимиз Иса Месихиң гелҗек гүнүнде бизиң сизе буйсанышымыз ялы, сиз-де бизе буйсанып билерсиңиз.</verse>
				<verse number="14"></verse>
				<verse number="15">Бу бабатда ынамым болансоң, яныңыза ики гезек барып, шатлыгыңызы артдырмакчыдым.</verse>
				<verse number="16">Соңра Македония гидип, ондан соң ене сизе доланмакчыдым. Ол ерден Яхудыя юрдуна мени ёла саларсыңыз диен ниетим барды.</verse>
				<verse number="17">Эйсем мен өз ниетләнлеримде дурнуксызлык этдимми? Я-да булары ниетләнимде бу дүнйәниң адамлары ялы икигөвүнли болуп, илки «хава, хава», соңра-да «ёк, ёк» диййәринми?</verse>
				<verse number="18">Худай ынамдардыр. Ол бизиң айданларымызың шол бир вагтың өзүнде хем «хава», хем-де «ёк» дәлдигине шаятдыр.</verse>
				<verse number="19">Мен, Силван ве Тимотеос дагы араңызда Худайың Оглы Иса Месих барада вагыз этдик. Бизиң вагыз эден Иса Месих имиз хем «хава», хем «ёк» диен дәлдир. Худай Иса Месих аркалы «хава» диййәндир.</verse>
				<verse number="20">Чүнки Худайың берен вадаларының әхлиси Иса Месих аркалы «хавадыр». Худайы шөхратландырып айдян «омын» сөзүмиз-де Иса Месих аркалыдыр.</verse>
				<verse number="21">Худай бизи сиз билен бирликде Иса Месих е баглап, иманда берк дурмагымыза ярдам берйәр. Ол бизи сечип-сайлады-да,</verse>
				<verse number="22">мөхүрләп, буларың кепили хөкмүнде йүрегимизе Мукаддес Рухуны берди.</verse>
				<verse number="23">Мен сизи гынандырмайын дийип, Коринтоса доланып бармадым. Мунуң хакыкатдыгына Худай-да шаятдыр.</verse>
				<verse number="24">Биз сизиң иманыңызың үстүнден хөкүм сүрмекчи боламзок, терсине, шатлыгыңызың хатырасына сиз билен хызматдашлык эдйәрис. Чүнки сиз иманда берк дурсуңыз.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Шунлукда, мен ене гамланмайын дийип, яныңыза бармазлыгы йүрегиме дүвдүм.</verse>
				<verse number="2">Эгер мен сизи гамландырян болсам, мени ким шатландырсын? Мениң гамландыранларыммы?!</verse>
				<verse number="3">Шоңа гөрә-де, баранымда мени шатландырмалы адамлар гөвнүми гамландырмасын дийип, шол хаты яздым. Мениң шатлыгыма сизиң-де шатланҗакдыгыңыза берк ынанярын.</verse>
				<verse number="4">Мен шол хаты параланан йүрекден мушакгат ичинде языпдым. Йөне мениң ниетим сизи гынандырмак дәл-де, сизе болан чәксиз сөйгими гөркезмекди.</verse>
				<verse number="5">Мени гамландыран адам диңе мени дәл-де, улалтмайын велин, белли бир дереҗеде хеммәңизи гамландырандыр.</verse>
				<verse number="6">Көпчүлигиң оны язгармагы онуң үчин етерлик җезадыр.</verse>
				<verse number="7">Ол бүтинлей гам лайына батмаз ялы, инди оны багышламалысыңыз, теселли бермелисиңиз.</verse>
				<verse number="8">Хайыш эдйәрин: оны догрудан-да сөййәндигиңизи тассыклаң.</verse>
				<verse number="9">Шоңа гөрә-де, мен шол хаты сизи сынамак ве хер бир затда табын болуп-болмаянлыгыңызы билмек үчин яздым.</verse>
				<verse number="10">Сизиң багышлан кишиңизи мен хем багышлаярын, себәби мен хем бирини бир затда багышлан болсам, багышланымы сизиң хатыраңыз үчин Месих иң хузурында багышладым.</verse>
				<verse number="11">Мен муны шейтан бизден үстүн чыкмасын дийип этдим. Онуң кеззаплыгы бизе мәлим ахырын.</verse>
				<verse number="12">Мен Месих иң Хош Хабарыны вагыз этмәге Троас шәхерине баранымда, маңа Реб тарапындан бир гапы ачылды.</verse>
				<verse number="13">Муңа гарамаздан, көңлүм рахат дәлди, себәби мен ол ерде доганым Титусы тапмадым. Шонуң үчин-де, олар билен хошлашып, Македония уградым.</verse>
				<verse number="14">Йөне Худая мүң-де бир шүкүр! Ол Месих иң дабаралы йөришине бизи элмыдама шәрик эдйәр. Худай Өзи барадакы билими биз аркалы әхли ере мүшк-анбар кимин яйяр.</verse>
				<verse number="15">Чүнки биз гутулыш ёлундан барянларың-да, хеләкчилик ёлундан барянларың-да арасында Худай үчин Месих иң мүшки-анбарыдырыс.</verse>
				<verse number="16">Биз хеләкчилик ёлундан барянлар үчин өлүм ысы болсак, гутулыш ёлундан барянлар үчин яшайыш мүшки-анбарыдырыс. Бейле ишиң хөтдесинден гелҗек асла ёкдур!</verse>
				<verse number="17">Биз гара небислерине чапян адамлар кимин Худайың Хош Хабарыны ёймаярыс. Терсине, Худай тарапындан иберилен ве Месих е хызмат эдйән кишилер ялы Худайың хузурында пәк йүрекден вагыз эдйәрис.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Эйсем биз сизи өзүмиз билен гайтадан таныш этмелими? Нәме, биз кәбирлери ялы сизе я-да сизден болан танатма хатларына мәтәчми?</verse>
				<verse number="2">Ёк! Бизиң танатма хатымыз сизсиңиз! Бу хат бизиң йүреклеримизе языландыр. Ол хеммелере мәлимдир, оны хеммелер окап-да билйәр.</verse>
				<verse number="3">Месих иң хаты сизсиңиз. Бу месе-мәлим зат. Бу хатымыз хызматымызың нетиҗесидир. Биз оны сыя билен дәл-де, дири Худайың Рухуның гүйҗи аркалы яздык. Ол ясы даш бөлеклерине дәл-де, ынсан йүрегине языландыр.</verse>
				<verse number="4">Бу бабатда Месих аркалы Худайың хузурында бизиң шейле ынамымыз бардыр.</verse>
				<verse number="5">Бу иши өз-өзүмизден башарярыс дийип айтмага хич эсасымыз ёкдур. Бу башарныгы бизе Худай берйәр.</verse>
				<verse number="6">Ол бизе тәзе әхтиң хызматчылары болмак укыбыны берди. Бу әхт язылан Канун аркалы дәл-де, Мукаддес Рух аркалы беркидилендир. Чүнки язылан Канун өлүме хөкүм эдйәр, Мукаддес Рух болса яшайыш берйәр.</verse>
				<verse number="7">Хава, даш бөлеклерине оюлып язылан Канун өлүме хөкүм эдйәрди. Эмма муңа гарамаздан, Худайың шөхраты Мусаның йүзүне чайылыпды. Бу нур өчүгси болса-да, ысрайыл халкының гөзүни гамашдырыпды. Эгер өлүме хөкүм эдйән хызматың шөхраты шейле болса,</verse>
				<verse number="8">онда Худая Мукаддес Рух аркалы хызмат этмеклигиң шөхраты ондан парлак дәлмидир?!</verse>
				<verse number="9">Эгер адамлары хөкүм эдйән хызмат шөхратлы болан болса, онда адамлары Худайың назарында аклаян хызматың шөхраты ондан-да бейикдир.</verse>
				<verse number="10">Чүнки хемме затдан бейик болан шөхрат орта чыкандан соң, озалкы шөхрат хич болуп галды.</verse>
				<verse number="11">Эгер вагтлайын хызмат шейле шөхратлы болса, онда мүдимилик хызмат ондан гөр-бак нәче шөхратлыдыр!</verse>
				<verse number="12">Биз шейле умыдымыз боланы үчин батыргайлык билен херекет эдйәрис.</verse>
				<verse number="13">Биз Муса ялы дәлдирис. Ол ысрайыл халкы өчүгсиленйән шөхратың соңуны гөрмесин дийип йүзүни басырярды.</verse>
				<verse number="14">Йөне оларың акылы күтелди, себәби көне әхт олара окалып берленде, бу перде хениз-де йүзлерини басыряндыр. Бу йүз пердеси диңе Иса Месих е иман эдиленде айрыляр.</verse>
				<verse number="15">Мусаның китабы хатда бизиң гүнлеримизде окаланда-да, бу перде оларың йүрегини басыряр.</verse>
				<verse number="16">Йөне Реббе тарап өврүленлеринде, бу перде сырыляр.</verse>
				<verse number="17">Реб Рухдур. Реббиң Рухы ниреде болса, азатлык хем шол ердедир.</verse>
				<verse number="18">Биз хем йүзүмизи басырман, Реббиң шөхратының ялкымыны гөрйәрис. Реббиң Рухы әхлимизи гитдигисайы нурландырып, бизи Өз кешбине өзгердйәр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Худай мерхемет эдип, бизе бу хызматы ынанды. Шонуң үчин-де, рухдан дүшмейәрис.</verse>
				<verse number="2">Биз айыплы боланы үчин гизлинликде эдилйән ишлери рет этдик. Кеззаплык этмейәрис, Худайың Хош Хабарыны ёймаярыс. Терсине, хакыкаты ач-ачан ыглан эдип, Худайың хузурында хеммелериң өңүнде җогап бермәге тайындырыс.</verse>
				<verse number="3">Эгер бизиң вагыз эдйән Хош Хабарымыз перделенен болса, ол хеләкчилик ёлундан барянлар үчин перделидир.</verse>
				<verse number="4">Бу дүнйәниң хөкүмдары шейтан иман этмедиклериң аңыны баглады. Шонуң үчин-де олар Худайың кешби болан Иса Месих иң шөхратының Хош Хабарының нуруны гөрүп билмейәрлер.</verse>
				<verse number="5">Биз өзүмиз барада дәл-де, Иса Месих иң Ребдиги барада вагыз эдйәрис. Өзүмизи болса Исаның хатырасына сизиң гулларыңыз дийип хасаплаярыс.</verse>
				<verse number="6">Чүнки «Түмлүкде нур парласын» диен Худай бизиң-де йүреклеримизи ягтыландырып, Иса Месих иң йүзүнде парлаян Өз шөхратыны бизе танатды.</verse>
				<verse number="7">Биз хазыналары өзүнде саклаян тоюн күйзелер киминдирис. Шонуң үчин-де, бу аҗайып гудратың бизден дәл-де, Худайдандыгы әшгәрдир.</verse>
				<verse number="8">Биз хер тарапдан гысылярыс, йөне овранмаярыс; биз чыкгынсыз ягдая дүшйәрис, йөне рухдан дүшмейәрис;</verse>
				<verse number="9">ызарланярыс, йөне терк эдилмейәрис; урулярыс, йөне өлдүрилмейәрис.</verse>
				<verse number="10">Иса Месих иң яшайшы беденимизде аян болсун дийип, Онуң өлүмини элмыдама беденимизде гөтерйәрис.</verse>
				<verse number="11">Бизиң паны беденимизде Иса Месих иң яшайшы аян болсун дийип, бизи, ягны дирилери элмыдама Онуң хатырасына өлүме табшырярлар.</verse>
				<verse number="12">Сизиң яшайыш тапмагыңыз үчин, биз өлүм билен йүзбе-йүз болмага-да тайындырыс.</verse>
				<verse number="13">Зебурда: «Иман этдим, шонуң үчин гүрледим» дийип язылгыдыр. Шол иманың рухы аркалы биз-де иман эдйәрис, шонуң үчин-де гүрлейәрис.</verse>
				<verse number="14">Биз Реб Исаны өлүмден дирелден Худайың бизи хем Иса билен билеликде дирелдип, сиз билен бирликде Өз хузурында гойҗакдыгыны билйәрис.</verse>
				<verse number="15">Буларың бары сизиң үчин эдилйәр. Шейдип Худайың мерхемети көпден-көп адамлара етип, оларың шүкүрлерини артдырар ве Худайың шөхратыны хас-да бейгелдер.</verse>
				<verse number="16">Шоңа гөрә-де, биз рухдан дүшмейәрис. Бизиң дашкы барлыгымыз көнелсе-де, ички барлыгымыз гүнсайын тәзеленйәндир.</verse>
				<verse number="17">Чүнки еңил ве вагтлайын мушакгатларымыз бизе җуда аҗайып, бейик ве бакы шөхрат газандырар. Шонда бу мушакгатлар эдил болмадык ялы болар.</verse>
				<verse number="18">Биз назарымызы гөрүнйән затлара дәл-де, гөрүнмейән затлара дикйәрис. Себәби гөрүнйән затлар вагтлайын, гөрүнмейән затлар болса бакыдыр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Бизиң шинди яшаян паны чадырымыз, ягны беденимиз хер хачан вейран болса-да, гөкде эл билен ясалмадык, Худайың тайынлан бакы месгенимизиң бардыгыны билйәрис.</verse>
				<verse number="2">Биз өлмән, шол гөкдәки месгенимизе шу вагт бесленмеги күйсәп, ах чекйәрис.</verse>
				<verse number="3">Йөне гөкдәки месгенимизе бесленмәнкәк паны чадырымыздан дынмалы болайсак-да, асла ялаңач болмаҗакдыгымыза гөзүмиз етйәр.</verse>
				<verse number="4">Эмма хәзирликче бу паны чадырымызда болуп, хасрат чекйәрис, гөрги гөрйәрис, себәби бу паны чадырымыздан дынасымыз геленок. Терсине, Худайың тайынлан месгенине бесленип, бакы яшайша өлмәнкәк говушмагы күйсейәрис.</verse>
				<verse number="5">Чүнки Худай бизи бакы яшайша говушмагымыз үчин ярадып, мунуң кепили хөкмүнде бизе Мукаддес Рухуны берди.</verse>
				<verse number="6">Шонуң үчин-де, беденимизде яшаян вагтымызда Реббиң янындакы месгенимизден узакдадыгымызы билсек-де, аркайындырыс.</verse>
				<verse number="7">Чүнки биз гөрйән затларымыза гөрә дәл-де, имана гөрә яшаярыс.</verse>
				<verse number="8">Хава, бүтинлей аркайындырыс. Биз Реббиң янында месген тутуп билеримиз ялы, беденден айрыланымызы говы гөрйәрис.</verse>
				<verse number="9">Эмма паны беденде яшасак-да, бакы месгене бесленсек-де, Худайың гөвнүнден турмагы максат эдинйәрис.</verse>
				<verse number="10">Чүнки ягшы болсун, яман болсун, пархы ёк, бедендекәк эден ишлеримизе лайык пайымызы алмак үчин, хеммәмиз Иса Месих иң хөкүм күрсүсиниң өңүнде дурмалыдырыс.</verse>
				<verse number="11">Биз Худайдан горкмагың нәмедигини биленимиз үчин, башгалары хем тоба этмелидиги барасында ынандырҗак болярыс. Бизиң нәхилидигимиз Худая әшгәрдир. Бу сизиң ынсабыңыза хем әшгәрдир диен умыдым бар.</verse>
				<verse number="12">Биз ене-де өңүңизде өвүнмекчи боламзок. Йөне пәк йүреклери билен дәл-де, дашкы гөрнүши билен өвүнйәнлере җогап берип, биз бабатда өвнүп билмегиңиз үчин сизе тутарык берйәрис.</verse>
				<verse number="13">Биз акылдан азашан кимин гөрнен болсак, бу Худайы шөхратландырмак үчиндир; эгер акыллы гөрнен болан болсак, бу сизиң үчиндир.</verse>
				<verse number="14">Эгер бир Адам хеммелер үчин өлен болса, онда хеммәмиз өлендирис. Шейле пикире гелелимиз бәри Иса Месих иң сөйгүси бизи херекет этмәге хөвеслендирйәр.</verse>
				<verse number="15">Хава, Иса Месих хеммелериң угрунда өлди. Ол муны яшаянлар инди өзлери үчин дәл-де, оларың угрунда өлен ве дирелен Месих үчин яшасынлар дийип этди.</verse>
				<verse number="16">Шонуң үчин-де, биз инди хич киме ынсан нукдайназарындан гарамаярыс. Эгер Иса Месих е хем озал шу нукдайназардан гаран болсак, мундан бейләк гарамарыс.</verse>
				<verse number="17">Шоңа гөрә-де, ким Иса Месих е дегишли болса, ол тәзе ярадылышдыр. Көнеси гечип гитди, инди тәзеси гелди!</verse>
				<verse number="18">Буларың бары Худайдандыр. Ол Иса Месих аркалы бизи Өзи билен ярашдырып, бизе ярашдырма хызматыны табшырды.</verse>
				<verse number="19">Хава, Худай ынсанларың гүнәлерини хасаба алман, Иса Месих аркалы дүнйәни Өзи билен ярашдырды. Ярашдырма барадакы хабарыны болса бизе табшырды.</verse>
				<verse number="20">Шоңа гөрә-де, биз Иса Месих иң илчилеридирис. Худай биз аркалы йүзленйәр. Биз сизе Месих иң хатырасына ялбарярыс: Худай билен ярашың!</verse>
				<verse number="21">Биз Иса Месих аркалы Худайың догрулыгы боларымыз ялы, Ол бизиң гүнәлеримизи асла гүнә этмедик Иса Месих иң үстүне йүкледи.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">Биз Худайың ишдешлери хөкмүнде сизе ялбарярыс: Ондан алан мерхеметиңизи харламаң.</verse>
				<verse number="2">Чүнки Худай шейле диййәр: «Мерхемет гөркезҗек дөврүмде сени эшитдим, гутулыш гүнүнде Мен көмек этдим». Ине, инди мерхемет гүнүдир, инди гутулыш гүнүдир!</verse>
				<verse number="3">Биз хызматымыз абрайдан дүшмесин дийип, хич кимиң бүдремегине себәп боламзок.</verse>
				<verse number="4">Терсине, әхли затда өзүмизи Худайың хакыкы хызматчылары хөкмүнде әшгәр эдйәрис. Биз мушакгатлара, мәтәчликлере, чыкгынсыз ягдайлара,</verse>
				<verse number="5">урлуп-енҗилмелере, туссаг эдилмелере, питнелере, агыр зәхмете, укусыз гиҗелере, ач-сувсузлыга сабыр-такатлык билен чыдаярыс.</verse>
				<verse number="6">Биз муны пәклик, билим, тутанъерлилик, рехим-шепагат, Мукаддес Рухуң барлыгы, чын сөйги,</verse>
				<verse number="7">хакыкат хабары, Худайың гүйҗи аркалы субут эдйәрис. Догрулык – бизиң ярагымыз. Биз оны хем саг, хем-де сол элимизде гөтерйәрис.</verse>
				<verse number="8">Адамлар бизи сыласалар-да, кемситселер-де, мыҗабат япсалар-да, өвселер-де – биз барыбир Худая хызмат эдйәрис. Олар бизи яланчы сайярлар, йөне биз хакыкаты сөзлейәндирис.</verse>
				<verse number="9">Биз таналсак-да, рет эдилйәрис; аҗал якамыздан тутса-да, диридирис; җезаландырылсак-да, өлдүрилен дәлдирис;</verse>
				<verse number="10">ынҗатсалар-да, элмыдама шатдырыс; гарып болсак-да, көплери баядяндырыс; хич задымыз болмаса-да, әхли зада эедирис.</verse>
				<verse number="11">Эй, коринтослылар! Биз сизиң билен ач-ачан гүрлешдик, сизе йүрегимизи ачдык.</verse>
				<verse number="12">Сизден сөйгимизи аямасак-да, сиз бизден өз сөйгиңизи аяярсыңыз.</verse>
				<verse number="13">Мен сизе хут өз чагаларыма йүзленйән ялы йүзленйәрин: биз йүреклеримизи сизе ачышымыз ялы, сиз-де йүреклериңизи бизе ачың.</verse>
				<verse number="14">Иман этмедиклер билен бир боюнтырыга гирмәң! Догрулыгың пислик билен нәме шәриклиги бар? Я-да нур билен түмлүгиң нәме умумылыгы бар?</verse>
				<verse number="15">Иса Месих билен шейтаның арасында ылалашык, хей-де, болуп билҗек затмы? Иманлы билен имансызың нәме шәриклиги бар?</verse>
				<verse number="16">Худайың ыбадатханасы билен бутларың, хей-де, өзара ылалашыгы болармы? Чүнки биз дири Худайың ыбадатханасыдырыс. Худай: «Мен оларың арасында месген тутарын ве оларың арасында боларын. Мен оларың Худайы, олар хем Мениң халкым боларлар» дийипди ахырын.</verse>
				<verse number="17">«Шоңа гөрә-де, оларың арасындан чыкың-да, олардан айрылың». Муны Реб диййәр. «Харам затлара эл дегирмәң, шонда Мен сизи кабул эдерин».</verse>
				<verse number="18">«Мен сизе Ата боларын сиз хем Мениң огул-гызларым боларсыңыз». Муны Хөкмүрован Реб диййәр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">Эй, сөйгүли доганларым, Худай бизе, ине, шейле вадалары берипдир! Шонуң үчин-де, гелиң, беденимизи ве рухумызы мурдар эдйән әхли затдан тәмизләлиң. Худайдан горкуп, бүтинлей мукаддес болмага ымтылалың.</verse>
				<verse number="2">Бизе йүрегиңизден ер бериң. Биз хич киме хаксызлык этмедик, хич кими аздырмадык, өз бәхбидимиз үчин хич кими ишлетмедик.</verse>
				<verse number="3">Мен булары сизи язгармак үчин айдамок. Себәби озал хем айдышым ялы, йүреклеримизиң төрүнде орнуңыз бардыр, биз яшасак-да, өлсек-де биле боларыс.</verse>
				<verse number="4">Сизе бичак ынанярын, бичак гуванярын! Мен шейле улы теселли тапдым. Мушакгатларымыз хер нәхили агыр болса-да, бегенҗимиң чәги ёкдур.</verse>
				<verse number="5">Биз Македония баранымызда-да, хич бир рахатлык тапмадык. Гайтам, даш-төверегимизде дава-җенҗеллер, йүрегимизде горкы болуп, хер яндан гысылдык.</verse>
				<verse number="6">Эмма Худай гөвни чөкгүнлере теселли берйәндир. Ол Титусы янымыза иберип, бизе хем теселли берди.</verse>
				<verse number="7">Биз диңе Титусың гелмегинден дәл, эйсем оңа берен теселлиңиз барада эшидип-де, теселли тапдык. Ол сизиң мени күйсейәндигиңиз, чуңңур гынанҗыңыз, маңа болан улы ыхласыңыз барада гүррүң беренде, бегенҗим өңкүден-де артды.</verse>
				<verse number="8">Мен сизи өз хатым билен гынандыран-да болсам, оны язаныма асла өкүнемок. Хава, өң өкүнипдим, йөне бу хатың сизи диңе аз вагтлык гынандыраныны билип,</verse>
				<verse number="9">инди шатланярын. Мен сизиң гынананыңыза дәл-де, шол гынанмаңыз аркалы тоба гелениңизе шатланярын. Сизиң гынанмагыңыз Худайдандыр, бизден зыян гөрен дәлсиңиз.</verse>
				<verse number="10">Чүнки Худайдан болан гынанч адамы тоба гетирип, онуң халас болмагына ярдам эдйәр. Бу тоба өкүндирйән дәлдир. Эмма дүнйәден болан гынанч өлүме элтйәндир.</verse>
				<verse number="11">Худайдан болан гынанҗың сизде эденлерини бир гөрүң! Ол себәпли сизде нәхили гайрат, өзүңизи пәклемәге нәхили ыхлас дөреди! Ол сизде, гөр, нәхили улы гахар, горкы, мени гөрмәге күйсег, ыхлас ве адалата болан ислеги оярды. Сиз бу меселеде хемметараплайын мүйнсүздигиңизи субут этдиңиз.</verse>
				<verse number="12">Шунлукда, мен шол хаты язан хем болсам, оны не ынҗаданы язгармак үчин, не-де ынҗадыланың тарапыны чалмак үчин языпдым. Мен оны бизе эдйән ыхласыңыз Худайың хузурында өзүңизе-де аян болсун дийип языпдым.</verse>
				<verse number="13">Хакыкы, буларың бары бизе теселли берди. Сиз Титусы бегендирип, онуң көңлүне теселли берипсиңиз. Биз онуң бегенҗини гөренимизде, муңа өз бегенҗимизден-де көп бегендик.</verse>
				<verse number="14">Мен онуң янында сиз бабатда өвнүпдим, сиз-де мениң йүзүми ере салмадыңыз. Сизе айданларымызың элмыдама хакыкат болшы ялы, Титусың өңүндәки магтанҗымызың хем хакыкатдыгы субут болды.</verse>
				<verse number="15">Ол хеммәңизиң маңа табындыгыңызы, оны галпылды ве улы хормат билен кабул эдишиңизи ятланда, сизе болан сөйгүси хас хем артяр.</verse>
				<verse number="16">Шунлукда, мен хер затда сизе бил баглап билйәндигиме өрән бегенйәрин.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">Инди болса, эй, доганлар, Худайың Македонияның йыгнакларына берен мерхемети барада билмегиңизи ислейәрис.</verse>
				<verse number="2">Олар агыр мушакгатларда сыналса-да, җошгунлы шатлыкдан долуп-дашярлар. Гарыплыгы ченден агыр болса-да, сахылыга байдырлар.</verse>
				<verse number="3">Догрудан-да, олар элинден гелен, хатда ондан хем артык хемаят көмегини сахылык билен мейлетин бердилер.</verse>
				<verse number="4">Олар Худайың Иерусалимдәки халкына эдилйән хызмата өзлериниң хем шәрик эдилмегини сорап, бизе ялбардылар.</verse>
				<verse number="5">Бу эден тамамыздан-да артык болды. Олар өзлерини илки Реббе, соңра-да Худайың ислегине гөрә бизе багыш этдилер.</verse>
				<verse number="6">Шонуң үчин биз Титусдан сизиң араңызда башлан бу хайырлы ишини шол тәрде-де соңуна ченли довам этмегини хайыш этдик.</verse>
				<verse number="7">Сизиң иманыңыз гүйчли; сиз нәдип вагыз этмелидигини билйәрсиңиз. Сизиң дүшүнҗәңиз, ыхласыңыз ве бизден өвренен сөйгиңиз долуп-дашяр. Хакыкы, сиз әхли зады шейле оңат башарярсыңыз. Шонуң үчин-де, сахылыкда-да шейле болмагыңызы ислейәрис.</verse>
				<verse number="8">Ёк, бу буйрук дәл. Бейлеки йыгнакларың ыхласы барада айтмак билен, сизиң сөйгиңизиң нәдереҗеде хакыкыдыгыны барласым гелйәр.</verse>
				<verse number="9">Чүнки сиз Реббимиз Иса Месих иң мерхеметини билйәңиз: Ол бай болса-да, сизиң хатыраңыз үчин гарып болды. Иса Месих муны Өзүниң гарыплыгы аркалы сизиң бай болмагыңыз үчин эдипди.</verse>
				<verse number="10">Сиз гечен йыл хемаят бермекде илкинҗи болмак билен чәкленмән, муны улы хөвес билен этдиңиз. Шунлукда, ине, мениң маслахатым:</verse>
				<verse number="11">бу иши өз мүмкинчилигиңизден угур алып битириң. Оны ыхласлы башлайшыңыз ялы, ыхлас билен-де тамамлаң.</verse>
				<verse number="12">Чүнки хемаят бермек хөвеси бар болса, Худай ынсаның ёк задына гөрә дәл-де, элинде бар боланына гөрә кабул эдйәндир.</verse>
				<verse number="13">Биз башгаларың йүкүни еңлетҗек болуп, сизе аграм салмак исләмзок. Биз хеммелере деңлик болсун диййәрис.</verse>
				<verse number="14">Сизиң болелинлигиңиз шу гүн оларың мәтәчлигиниң өвезини долдурса, эртирки гүн оларың болелинлиги сизиң мәтәчлигиңизиң өвезини долдурар. Шейлеликде, хеммелере деңлик болар.</verse>
				<verse number="15">Чүнки Төвратда язылышы ялы: «Көп йыгнаныңкыдан хич зат артмады, аз йыгнаның хич кем зады болмады».</verse>
				<verse number="16">Худая мүң-де бир шүкүр! Ол Титусың-да йүрегине сизе болан ыхласы салды.</verse>
				<verse number="17">Титус диңе бизиң хайыш эденимиз үчин дәл, эйсем сизе болан ыхласы себәпли яныңыза гөвүнҗеңлик билен гитди.</verse>
				<verse number="18">Титусың яны билен иманлы доганымызы хем иберйәрис. Онуң Хош Хабары яймакдакы хызматы үчин, оны әхли йыгнаклар сылаяндыр.</verse>
				<verse number="19">Мундан башга-да, ол йыгнаклар тарапындан сайланып, хемаят көмегини Иерусалиме әкитмек үчин бизе ёлдаш белленди. Бизиң бу хайырлы ишимиз Ребби шөхратландырып, ярдам этмекдәки ыхласымызы гөркезйәндир.</verse>
				<verse number="20">Биз шейле улы мукдардакы пулы пайламакда хич бир айыпланма сезевар болмаз ялы, әтияҗы элден бермейәрис.</verse>
				<verse number="21">Биз диңе Реббиң назарында дәл, эйсем ынсанларың назарында хем халал ишлемәге дырҗашяндырыс.</verse>
				<verse number="22">Шейле-де Титусың яны билен ене-де бир доганымызы иберйәрис. Ол өзүниң хер дүрли ишлерде ыхласлыдыгыны энчеме гезек субут этди. Сизе болан ынамы себәпли, ол мундан бейләк хас-да көп ыхлас этмәге тайындыр.</verse>
				<verse number="23">Титус бабатда шуны айтмакчы: ол мениң ёлдашым ве сизиң араңыздакы хызматдашымдыр. Иберен доганларымыз болса йыгнакларың векиллери ве Иса Месих иң шөхратыдыр.</verse>
				<verse number="24">Шоңа гөрә-де, оларың барына өз сөйгиңизи гөркезип, сиз бабатдакы магтанҗымызың ерликлидигини әхли йыгнаклара субут эдиң.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">Худайың Иерусалимдәки йыгнакларына пул ярдамыны бермек барада сизе язмагың гереги ёк.</verse>
				<verse number="2">Чүнки мен сизиң ярдам этмекдәки ыхласыңызы билйәрин. Мен: «Ахая велаяты гечен йылдан бәри тайярдыр» дийип, македониялылара сиз бабатда магтанярын. Сизиң шейле ыхласыңыз көплери хөвеслендирди.</verse>
				<verse number="3">Мен доганлара сизиң тайярдыгыңыз ве пул көмегиниң эййәм йыгналандыгыны айдыпдым. Ине, шу затлара гөз етирмек үчин, олары сизиң яныңыза иберйәрин. Мен сиз барадакы магтанҗымың ялан болуп чыкмагыны исләмок.</verse>
				<verse number="4">Ёгса македониялылар мениң билен барып-да, сизиң тайяр дәлдигиңизи гөрселер, сиз бабатда шейле ынамлы гүрләнимизе гаты утанарыс. Сиз барада гүррүң-де ёк!</verse>
				<verse number="5">Шоңа гөрә-де, вада эдилен хемаятыңызың тайярдыгына гөз етирмек үчин, өзүм бармаздан өң доганларымызы яныңыза ибермели диен карара гелдим. Йөне мен хемаятыңызың меҗбуры дәл-де, гөвүнҗеңлик билен берлен пешгеш болмагыны ислейәрин.</verse>
				<verse number="6">Шуны унутмаң: гысганып экйән аз оряндыр, сахылык билен экйән, бол оряндыр.</verse>
				<verse number="7">Гөвүнсизлик я меҗбурлык билен дәл-де, хер кес гөвнүнден чыкараныны берсин. Чүнки Худай гөвүнҗеңлик билен берйәни халаяндыр.</verse>
				<verse number="8">Хемише хемме задыңыз етерлик болуп, ислендик ягшы ише бол мүмкинчилигиңиз болар ялы, Худай сизе мерхеметини болдан-бол бермеги башаряндыр.</verse>
				<verse number="9">Бу бабатда Мукаддес Язгыларда шейле языландыр: «Ол сахылык билен пайлады, мәтәҗе берди, онуң догрулыгы довам эдер эбеди».</verse>
				<verse number="10">Худай дайханың экҗек тохумыны, ийҗек чөрегини етирйәндир. Шоңа гөрә-де, Ол сизиң экениңизи болдан-бол артдырып, догрулыгыңызың бол хасылыны етишдирмеги хем башарар.</verse>
				<verse number="11">Сиз хер затда сахы болуп билериңиз ялы, әхли зада бай боларсыңыз. Биз сизиң сахы пешгешиңизи элтип беренимизде, көп адамлар Худая шүкүр эдерлер.</verse>
				<verse number="12">Чүнки сизиң бу хемаятыңыз Худайың халкының мәтәчликлериниң өвезини долдурмак билен чәкленмән, эйсем Худая эдилйән шүкүрлериң долуп-дашмагына хем себәп болар.</verse>
				<verse number="13">Сизиң бу хемаятыңыз Иса Месих барадакы Хош Хабара садыкдыгыңызы субут эдйәр. Сиз элде барыңызы олара ве бейлеки иманлылара сахылык билен эчилйәрсиңиз. Ине, шуларың бары үчин Худайың халкы Оны шөхратландырар.</verse>
				<verse number="14">Худайың сизе берен болдан-бол мерхеметини гөрүп, олар сизиң үчин дога-дилеглер эдерлер, сизиң билен дидарлашмагы күйсәрлер.</verse>
				<verse number="15">Худайың шейле аҗайып пешгеши үчин Оңа шүкүрлер болсун!</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">Мен, Павлус, хава, араңыздакам юмшак, сизден узакдакам берк хасаплаян шол Павлусыңыз, Иса Месих иң юмшаклыгы ве мәхрибанлыгы билен хайыш эдип,</verse>
				<verse number="2">ялбарярын: сизе баранымда, мени сизиң билен айгытлы ве чүрт-кесик гүрлешмәге меҗбур этмәң. Хава, мен өзүмизи бу дүнйәниң йөрелгелерине гөрә гезйәндир өйдйәнлер билен шейле гүрлешип билйәрин. Йөне өзүңиз билен шейле гүрлешмәге меҗбур этмәң.</verse>
				<verse number="3">Биз бу дүнйәде яшасак-да, онуң йөрелгелери боюнча сөвешмейәрис.</verse>
				<verse number="4">Бизиң сөвеш ярагларымыз ынсан яраглары дәл-де, Худайың гүйчли ярагларыдыр. Биз олар билен галалары йыкып, хер ялан пикири пуҗа чыкарярыс.</verse>
				<verse number="5">Бу яраглар билен Худай барадакы билиме гаршы чыкян хер белентлиги юмурярыс, хер пикири есирлиге алып, оны Иса Месих е табын эдйәрис.</verse>
				<verse number="6">Сизиң Иса Месих е бүтинлей табындыгыңыза гөз етиренимизде, хер битабынлыга җеза бермәге тайярдырыс.</verse>
				<verse number="7">Месе-мәлим гөрнүп дурана середиң-ә! Эгер кимдир бириниң өзүниң Месих е дегишлидиги барада берк ынамы бар болса, гой, шуңа дүшүнсин: биз хем эдил шонуң ялы Месих е дегишлидирис.</verse>
				<verse number="8">Реббиң бизе берен ыгтыяры бабатда хас көпрәк өвнәемде-де, утанмарын. Себәби бу ыгтыяр иманыңызы юмурмак үчин дәл-де, оны беркитмек үчин берлендир.</verse>
				<verse number="9">Йөне сизи диңе өз хатларым билен горкузҗак болярмыкам өйтмәң.</verse>
				<verse number="10">Кәбир адамлар: «Павлусың хатлары ёвуз ве гүйчли болса-да, онуң өзи арамыза геленде эҗиз гөрүнйәр. Онуң гепи-де дерексиз!» дийип айдярлар.</verse>
				<verse number="11">Шейле диййән адамлар, гой, шуны билип гойсунлар: биз узакдакак өз хатларымызда нәхили болсак, сизиң араңыздакак хем шолар ялы боларыс.</verse>
				<verse number="12">Биз өзлерини махабатландырянларың кәбирлери билен өзүмизи бир хатарда гоймага я деңемәге милт-де эдип билемзок. Олар өзлерини өлчег нусгасыдырыс дийип, бири-бирлерини шоңа гөрә өлчейәрлер. Вах, нәхили наданлык!</verse>
				<verse number="13">Биз ченденаша дәл-де, Худайың өзүмизе беллән чәклеринде магтанярыс. Бу чәклериң ичине сиз хем гирйәнсиңиз.</verse>
				<verse number="14">Биз өзүмизе белленилен чәкден чыкмаярыс. Эгер сизе бармадык болсадык, онда белленен чәкден чыкып, ченденаша магтандыгымыз боларды. Йөне биз Иса Месих иң Хош Хабарыны сизе-де етирдик ахырын!</verse>
				<verse number="15">Биз өз чәгимизден дашарда башгаларың эден иши билен-де магтанмаярыс. Терсине, сизиң иманыңыз гитдигисайы өсүп, сизиң араңыздакы ишимиз хас-да яйбаңланар дийип умыт эдйәрис.</verse>
				<verse number="16">Шонда биз сизиң себитлериңизден хас узакларда-да Хош Хабары вагыз эдип билерис. Себәби биз башганың чәклериндәки тайяр ишлер билен өвүнмек ислемейәрис.</verse>
				<verse number="17">Өвүнйән диңе Реб билен өвүнсин!</verse>
				<verse number="18">Чүнки өзүни өзи бейгелдйән дәл-де, Реббиң бейгелдйәни арзылыдыр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">Кәшгә мениң акылсызлыгыма аз-кем гечиримлилик этседиңиз! Вах, гечиримлилик эдйәңиз-ле!</verse>
				<verse number="2">Мен сизи Худайың габанҗаңлыгы билен габаняндырын. Себәби мен сизи еке-тәк бир Йигиде, ягны Месих е адаглап, сизи Оңа пәк гыз хөкмүнде ниетледим.</verse>
				<verse number="3">Йөне йыланың Хов энәни кеззаплык билен алдайшы ялы, сизиң-де алданмагыңыздан горкярын. Мен пикирлериңизиң булашдырылып, Месих е болан пәк садыклыгыңыздан айрылармыкаңыз дийип горкярын.</verse>
				<verse number="4">Чүнки кимдир бири гелип, бизиң вагыз эденимизден башга Исаны вагыз эденде, сиз оңа гечиримлилик эдйәңиз-ә! Вах, сиз кабул эден Мукаддес Рухуңыздан башга бир рухы я-да башга «хош хабары» кабул этмәге-де тайяр ахырын!</verse>
				<verse number="5">Йөне мен сизиң шол «бейик ресулларыңыздан» асла кем дәлдирин!</verse>
				<verse number="6">Мен гепе чепер болмасам-да, билиме байдырын. Биз муны әхли затда сизе айдың гөркезендирис.</verse>
				<verse number="7">Мен сизи бейгелтмек үчин, өзүми песелтдим, Худайың Хош Хабарыны мугт вагыз этдим. Эйсем шейле этмек билен гүнә галайдыммыкам?</verse>
				<verse number="8">Мен сизе хызмат этмек үчин, бейлеки йыгнаклардан хемаят пулуны алып, олары талан ялы болдум.</verse>
				<verse number="9">Мен араңызда болуп, мәтәчлик чекенимде-де, сизиң хич бириңизе аграм салан дәлдирин. Себәби герек затларымың барыны Македониядан гелен доганларым үпҗүн этдилер. Мен хайсыдыр бир затда сизе аграм салмакдан сакландым, мундан бейләк-де аграм салмарын.</verse>
				<verse number="10">Месих иң мендәки хакыкатындан ант ичйәрин: Ахая себитлеринде яшаянларың бири-де мени бу магтанмадан махрум эдип билмез!</verse>
				<verse number="11">Эйсем мен нәме үчин сизе аграм салмадым? Сизи сөймейәндигим үчинми? Ёк, сизи сөййәндигиме Худай шаятдыр.</verse>
				<verse number="12">Мен мундан бейләк-де хәзирки эдйәнлерими довам эдерин. Себәби мен өзлерини биз билен дес-дең ишлейәндир өйдүп, магтанмага пурсат агтарянлара тутарык бермерин.</verse>
				<verse number="13">Шейле адамлар галп ресуллардыр. Олар Месих иң ресулларының кешбине гирйән кеззап ишгәрлердир.</verse>
				<verse number="14">Гең галып отурасы зат ёк, себәби шейтаның өзи-де нур сачян перишдәниң кешбине гирип билйәндир!</verse>
				<verse number="15">Шоңа гөрә, онуң үлпетлериниң-де догрулык хызматкәрлериниң кешбине гирмеги гең зат дәлдир. Йөне оларың соңы эден ишлерине гөрә болар.</verse>
				<verse number="16">Ене-де гайталаярын: мени акмак саймаң! Эгер сайян болсаңыз, мени хем бир акмак хөкмүнде кабул эдиң-де, бираз өвүнмәге ругсат эдиң.</verse>
				<verse number="17">Элбетде, шинди айтҗакларым Ребден дәл, мен бир акмак кимин магтанҗакдырын.</verse>
				<verse number="18">Хава, менем магтанып гөрейин-ә, себәби бу дүнйәниң адамлары өвүнмеги ерликли хасаплаярлар-а!</verse>
				<verse number="19">Чүнки сиз акмаклара чыдап, олара шейле гечиримлимишиңиз-ә!</verse>
				<verse number="20">Хава, сиз гул эдилйәндигиңизе, хакыңызың ийилйәндигине, өзүңизе зулум эдилйәндигиңизе, текепбирлере, шапбатлара шейле чыдамлы ахырын!</verse>
				<verse number="21">Утансам-да, шуны боюн алярын: биз сизден асгын гелип, сиз ялы болуп билмәнмишик! Шунлукда, сизиң үчин хениз-де акмак болмак билен, шуны диййәрин: бейлекилериң магтанмага милт эденлерине мен-де милт эдйәрин.</verse>
				<verse number="22">Олар еврейми? Мен-де еврейдирин! Олар ысрайыллымы? Мен-де ысрайыллыдырын! Олар Ыбрайымың неслими? Мен-де Ыбрайымың неслидирин!</verse>
				<verse number="23">Месих иң хызматкәрлерими? Акмаклыга салып шуны диййәрин: мен олардан-да артыкдырын! Мен олардан көп зәхмет чекдим, зынданлара-да олардан көп дүшдүм. Енҗилмекде-де олардан көп урлуп-енҗилдим. Олара гараныңда аҗал билен хас көп гезек йүзбе-йүз болдум.</verse>
				<verse number="24">Яхудылардан бәш гезек отуз докуз гамчы ийдим.</verse>
				<verse number="25">Үч гезек таякландым, бир гезек дашландым, үч гезек гәми хеләкчилигине учрадым, бир гиҗе-гүндизими ачык деңизде гечирдим.</verse>
				<verse number="26">Мен элмыдама ёлда болмак билен, деряларда ховп-хатарлара учрадым; гаракчылардан, өз илимден, башга миллетлерден яңа ховп астында гездим. Шәхерде, чөлде, деңизде, догансумакларың арасында ховп-хатарлара учрадым.</verse>
				<verse number="27">Мен агыр зәхмет чекдим, гара ишде ишледим, энчеме гиҗәни укусыз гечирдим; ач-сувсузлыгың нәмедигини билйәрин; ачлыкда гездим, совукда ярым-ялаңач галдым.</verse>
				<verse number="28">Булардан башга-да, әхли йыгнаклар барадакы гайгы-аладалар гүнде үстүми басмарлаяр.</verse>
				<verse number="29">Кимдир бири эҗизләнде, мен хем эҗизлемейәринми? Кимдир бири гүнә итеклененде, йүрек-багрым көймейәрми?</verse>
				<verse number="30">Эгер магтанмалы болайсам-да, өз эҗизлигим билен магтанарын.</verse>
				<verse number="31">Бакы шан-шөхрата мынасып Худай ве Реббимиз Исаның Атасы мениң ялан сөзлемейәндигими билйәндир.</verse>
				<verse number="32">Дамаск шәхеринде Арета патышаның велаят хәкими мени туссаг этмек үчин, шәхери гөзегчилик астында саклаярды. Эмма мени себеде салып, шәхериң диварындакы пенҗиреден ашак салладылар. Шейдип, онуң элинден халас болдум.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">Хич пейдасы болмаса-да, магтанмагымы довам этдирмели болярын. Инди Ребден гелен гөрнүшлере ве аянлыклара гечейин.</verse>
				<verse number="2">Мен Месих иң бир шәгирдини танаярын. Ол он дөрт йыл мундан озал гөклериң гөгүне әкидилди. Бу ахвал беденде я-да беденден дашарда болупмы – билемок, муны Худай билйәр.</verse>
				<verse number="3">Хава, мен шейле адамы танаярын. Ол хушундамы я гөрен гөрнүшиндеми – билемок, муны диңе Худай билйәр,</verse>
				<verse number="4">гараз, җеннеде әкидилйәр. Ол ерде сөз билен беян эдип болмаҗак аҗайып затлары, ынсана айтмага ругсат эдилмедик затлары эшидйәр.</verse>
				<verse number="5">Ине, мен шейле адам билен магтанарын. Өзүм бабатда диңе эҗизлигим болаймаса, башга магтанара задым ёк.</verse>
				<verse number="6">Эгер магтанмалы болаямда-да, акмагың эдиши ялы этмерин, хакыкаты айдарын. Эмма мен магтанмакдан сакланярын. Ёгса кимдир бири мени өз гөренинден я эшиденинден артыкмыкам өйдәймесин.</verse>
				<verse number="7">Өзүме шейле бейик ылхамларың берлендиги себәпли гопбамсырамаз ялы, маңа шейтаның бир илчиси, ягны бедениме эзъет бермек үчин бир тикен берилди.</verse>
				<verse number="8">Оны менден айырсын дийип, Реббе үч гезек ялбардым.</verse>
				<verse number="9">Эмма Реб шейле дийди: «Саңа берен мерхеметим бесдир, себәби Мениң гудратым эҗизликде кәмиллешйәндир». Шонуң үчин-де, Иса Месих иң гүйҗи менде месген тутсун дийип, өз эҗизликлерим барада хөвес билен магтанарын.</verse>
				<verse number="10">Шу себәпден мен Месих иң хатырасына эҗизликлере, сөгүнчлере, мәтәчликлере, ызарланмалара, мушакгатлара разыдырын. Чүнки мен эҗизкәм гүйчлүдирин!</verse>
				<verse number="11">Мен магтанып, бир акмак ялы болдум. Йөне мени муңа сиз меҗбур этдиңиз-ә! Аслында мени сиз магтамалыдыңыз. Мен хич болаямда-да, өзлерини бейик сайян шол ресуллардан пес дәл ахырын.</verse>
				<verse number="12">Хакыкы ресуллыгың нышанларыны араңыздакам аламатларда, мугҗызаларда ве гудратларда улы чыдамлылык билен гөркезендирин.</verse>
				<verse number="13">Мен сизе бейлеки йыгнаклардан кемтер гарадыммы? Хә, хава, мен сизе аграм салмадым-ов! Бу «адалатсызлыгым» үчин мени багышлавериң!</verse>
				<verse number="14">Ине, яныңыза гитмек үчин үчүнҗи гезек ёл шайымы тутярын. Мен сизе аграм салмарын, себәби мен задыңыза дәл-де, дидарыңыза зардырын. Галыберсе-де, чагалар эне-аталары үчин дәл-де, эне-ата чагалары үчин эмләк топламалыдыр.</verse>
				<verse number="15">Мен сизе диңе әхли задымы дәл, эйсем өзүми хем хөвес билен сарп эдерин. Мен сизи шейле сөййәрин! Онда нәме үчин сиз мени бейле аз сөййәрсиңиз?</verse>
				<verse number="16">Мениң сизе аграм салмандыгым билен ылалашярсыңыз. Эмма шонда-да мекирлик эдип, сизи хиле билен тутупдырын дийип, мени айыплаярсыңыз.</verse>
				<verse number="17">Йөне нәдип? Мен яныңыза иберен адамларым аркалы сизи хей-де өз бәхбидим үчин ишлетдимми?</verse>
				<verse number="18">Мен Титусдан сизиң яныңыза гитмегини хайыш этдим. Онуң яны билен имандакы доганымызы хем ибердим. Хей-де Титус сизи өз бәхбиди үчин ишлетдими? Эйсем биз шол бир Мукаддес Руха гөрә яшамаярысмы? Шол бир йөрелгә эермейәрисми?</verse>
				<verse number="19">Хә, сиз хениз-де өзүмизи сизиң өңүңизде аклаяндырыс өйдйәңизми? Ёк, биз Месих е дегишли болуп, Худайың хузурында сизе шуны айдярыс: эй, сөйгүли доганлар, бизиң әхли эдйәнлеримиз иманыңызы гүйчлендирмек үчиндир.</verse>
				<verse number="20">Мен яныңыза баранымда, бири-биримиз бабатдакы тамамыз пуч чыкаярмыка дийип горкярын. Баранымда дава-җенҗел, гөриплик, гахар-газап, агзалалыклар, төхмет, гыбат, текепбирлик ве тертипсизлик гөрермикәм дийип горкярын.</verse>
				<verse number="21">Мен яныңыза баранымда, Худайым мени өңүңизде песелдеринден горкярын. Озал гүнә эдип, эден харамлыклары, зыналары ве азгынлыклары үчин тоба этмедиклериң көпүси зерарлы яс тутмалы болармыкам дийип горкярын.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">Хәзир сизиң яныңыза үчүнҗи гезек баряндырын. Себәби Мукаддес Язгыларда «Әхли зат ики я-да үч шаядың гүвәси билен тассыклансын» дийип языландыр.</verse>
				<verse number="2">Мен яныңыза икинҗи гезек баранымда гүнә эдйәнлере ве бейлекилере эййәм дуйдурыш берипдим. Инди яныңызда болмасам-да, дуйдурышымы гайталаярын: баранымда олары-да, бейлекилери-де гайгырмарын.</verse>
				<verse number="3">Себәби сиз Месих иң мен аркалы гүрлейәндигини субут эдйән делиллери талап эдйәрсиңиз ахырын. Месих сиз билен иш салшанда эҗиз дәлдир, Ол сизиң араңызда гүйчлүдир.</verse>
				<verse number="4">Иса Месих эҗизликде хача чүйленен болса-да, инди Худайың гудраты аркалы яшаяндыр. Биз хем Месих иң эҗизлигине шәрик болмак билен, сизиң угруңызда Худайың гудраты аркалы Месих иң яшайшына хем шәрикдирис.</verse>
				<verse number="5">Иманда мәкәм дуруп-дурмаянлыгыңызы билмек үчин, өзүңизи сынап гөрүң. Эйсем сиз Иса Месих иң араңыздадыгыны билмейәңизми? Я-да сиз сынагдан гечмейәнлерденми?</verse>
				<verse number="6">Бизиң сынагдан гечендигимизи билерсиңиз диен умыдым бар.</verse>
				<verse number="7">Биз сизиң яман ишлери этмезлигиңиз үчин Худая дога-дилеглер эдйәрис. Шейтмек билен, биз өзүмизи сынагдан гечен хөкмүнде гөркезмек исләмзок. Терсине, биз сынагдан гечмедик болуп гөрнәенимизде-де, сиз ягшы ишлери этсеңиз, шол етерликдир.</verse>
				<verse number="8">Чүнки хакыката гаршы чыкмага гайратымыз ёкдур, биз хакыкатың угрунда гайратлыдырыс.</verse>
				<verse number="9">Биз өзүмиз эҗиз, сиз-де гүйчли боланыңызда шатланярыс. Шонуң үчин-де, сизиң кәмиллешмегиңиз үчин дога-дилег эдйәрис.</verse>
				<verse number="10">Мен булары араңыза барманкам язярын. Мен араңыза баранымдан соң, Реббиң маңа берен ыгтыярыны уланып сизе ёвуз болмайын дийип язярын. Чүнки Реб маңа бу ыгтыяры вейран этмек үчин дәл-де, беркитмек үчин берендир.</verse>
				<verse number="11">Шунлукда, эй, доганлар, шатланың! Догры ёла дүшмеги ниет эдиниң, айдянларыма гулак асың, бир пикирде болуң, парахат яшаң. Шонда сөйги ве парахатлык Худайы сизиң хемраңыз болар.</verse>
				<verse number="12">Бири-бириңизи мәхирли огшап саламлашың. Худайың бәрдәки халкы сизе көп салам айдяр.</verse>
				<verse number="13">Реббимиз Иса Месих иң мерхемети ве Худайың сөйгүси хеммәңизе яр болсун! Мукаддес Рух билен якын гатнашыкда яшаң!</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="48">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Мен, ресул Павлус ве янымдакы доганларымың әхлиси Галатядакы иманлылар йыгнагына шу хат билен догайы салам иберйәрис. Мени ресуллыга ынсанлар дәл-де, Иса Месих ве Оны өлүмден дирелден Ата Худай белледи.</verse>
				<verse number="2"></verse>
				<verse number="3">Атамыз Худайың ве Реббимиз Иса Месих иң мерхемети, парахатлыгы, гой, сизе яр болсун.</verse>
				<verse number="4">Атамыз Худайың ырадасына гөрә, Реббимиз Иса бизи шу азгын дөвүрден халас этмекчи болуп, гүнәлеримиз үчин Өзүни гурбан этди.</verse>
				<verse number="5">Оңа эбедилик шан-шөхрат болсун! Омын!</verse>
				<verse number="6">Мен Иса Месих иң мерхемети билен сизи чагыран Худайдан бейле тиз дәнип, башга бир «хош хабары» кабул эдишиңизе өрән хайран галярын.</verse>
				<verse number="7">Башга бир Хош Хабар ёкдур. Йөне кәбир адамлар сизи булашдырып, Месих иң Хош Хабарыны үйтгетҗек болярлар.</verse>
				<verse number="8">Эмма хатда биз я-да асмандан инен бир перишде сизе өң вагыз эден Хош Хабарымыздан башга бир «хош хабары» вагыз этсе, гой, нәлетли болсун!</verse>
				<verse number="9">Бизиң сизе озал айданларымызы мен ене-де гайталаярын: кимдир бири сизе озал кабул эден Хош Хабарыңыздан башгасыны вагыз этсе, гой, лагнатлы болсун!</verse>
				<verse number="10">Шунлукда, мен кимиң гөвнүнден турмакчы болярын: адамларыңмы я-да Худайың? Эйсем мен адамлара яранҗак болярынмы? Эгер мен адамлара яранмакчы болсадым, онда Месих иң хызматчысы болмаздым.</verse>
				<verse number="11">Эй, доганлар, сизиң шуны билмегиңизи ислейәрин: мениң вагыз эден Хош Хабарым ынсандан дәлдир.</verse>
				<verse number="12">Мен оны ынсандан кабул этмедим я-да өвренмедим. Маңа оны Иса Месих иң хут Өзи аян этди.</verse>
				<verse number="13">Сиз мениң яхудыларың дининдекәм яшан дурмушым барада эшиденсиңиз: мен Худайың йыгнакларыны гүйчли ызарлап, олары ёк этмекчидим.</verse>
				<verse number="14">Мен яхуды дең-душларымың көпүсинден яхудыларың дининде дийсең илерләпдим. Ата-бабаларымызың дәп-дессурларыны сакламакда хем җуда ыхласлыдым.</verse>
				<verse number="15">Эмма Худай мерхемет эдип, мени энеден догулманкам сайлап чагырды. Ол Хош Хабары кесеки миллетлере вагыз этмегим үчин, маңа Өз Оглуны аян этмеги макул билди. Шонда мен хич киме геңешмедим</verse>
				<verse number="16"></verse>
				<verse number="17">я-да менден өң ресул боланлары гөрмек үчин хатда Иерусалиме-де гитмедим. Мен Арабыстана гидип, соңра ене Дамаска доландым.</verse>
				<verse number="18">Шондан үч йыл соң Петрус билен танышмак үчин Иерусалиме гидип, онуңкыда бирки хепде болдум.</verse>
				<verse number="19">Шонда мен ол ерде Реббимиз Исаның иниси Якупдан башга ресулларың хич бирини гөрмедим.</verse>
				<verse number="20">Сизе язянларымың бары хакыкатдыгы бабатда мен Худайың өңүнде гүвә гечйәрин.</verse>
				<verse number="21">Соңра мен Сирия ве Киликия себитлерине гитдим.</verse>
				<verse number="22">Иса Месих иң Яхудыя юрдундакы йыгнаклары мениң хут өзүм билен таныш дәлдилер.</verse>
				<verse number="23">Олар мен барада: «Бирвагт бизи ызарлап, ёк этмекчи болан иманыны инди өзи вагыз эдйәр» диен хабары эшидипдилер.</verse>
				<verse number="24">Олар Худайың мени өзгерденини гөрүп, Оны шөхратландырдылар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Мен он дөрт йылдан Барнап билен ене-де Иерусалиме гитдим. Бу гезек бизиң билен Титус-да гитди.</verse>
				<verse number="2">Мени ол ере Реббиң ылхамы алып барды. Иерусалимдәки йыгнакларың ёлбашчылары билен айратын душушып, олара кесеки миллетлере вагыз эдйән Хош Хабарымы беян этдим. Мен муны өңки-соңкы эденлеримиң бары пуҗа чыкаймасын дийип этдим.</verse>
				<verse number="3">Олар болса янымдакы Титусы, хатда онуң грекдигине-де гарамаздан, оны сүннетленмәге меҗбур этмедилер.</verse>
				<verse number="4">Сүннетленме меселеси кәбир догансумаклар зерарлы йүзе чыкыпды. Олар бизи гул этмек үчин, арамыза огрынча сүмлүп, Иса Месих аркалы алан азатлыгымызы гизлинликде аңтадылар.</verse>
				<verse number="5">Эмма Хош Хабарың хакыкаты сизиң билен галсын дийип, биз бу догансумаклара бир пурсат-да эглишик этмедик.</verse>
				<verse number="6">Йыгнагың ёлбашчылары мениң вагыз эдйән Хош Хабарыма хич зат гошмадылар. (Олар ким болсалар-да, маңа пархы ёк, себәби Худай адамың даш кешбине гарамаяр!)</verse>
				<verse number="7">Йыгнагың ёлбашчылары Хош Хабары яхудылара вагыз этмеклигиң Петруса берлиши ялы, маңа-да яхуды дәллере вагыз этмеклигиң берлендигини гөрдүлер.</verse>
				<verse number="8">Олар яхудылара ресуллык этмәге Петрусы беллән Худайың мени-де яхуды дәллере ресуллык этмәге белләндигине,</verse>
				<verse number="9">маңа мерхемет берлендигине гөз етирдилер. Онсоң йыгнагың диреглери хасапланян Якуп, Петрус ве Ёханна дагы маңа ве Барнаба доганлыгың нышаны хөкмүнде эллерини узатдылар. Мен Барнап билен яхуды дәллериң арасына, олар хем яхудыларың арасына гитмели дийип, өзара ылалашдык.</verse>
				<verse number="10">Йөне олар мәтәчлик чекйән доганлары ятдан чыкарман, олара көмек этмегимизи хайыш этдилер. Мен хем муны берҗай этмек үчин элимде барыны гайгырмадым.</verse>
				<verse number="11">Петрус Антиёха геленде, онуң гойберен ялңышыны ач-ачан йүзүне айдып, оңа гаршы чыкдым.</verse>
				<verse number="12">Петрус Якубың иберен адамлары гелмезден озал, кесеки миллетлер билен бир сачак башында ийип-ичйәрди. Эмма шол адамлар геленде, Петрус сүннет эдилмеги үндейәнлерден горкуп, кесеки миллетлерден четлешип, олар билен гатнашыгы кесди.</verse>
				<verse number="13">Онуң билен бирликде бейлеки яхудылар хем икийүзлүлиге йүз урдулар, хатда Барнап хем оларың икийүзлүлигинден яңа догры ёлдан азашды.</verse>
				<verse number="14">Мен оларың эдйән херекетлериниң Хош Хабарың хакыкатына лайык дәлдигини гөрдүм. Шонда мен хеммелериң өңүнде Петрусың йүзүне гелип, шейле дийдим: «Сен яхуды болсаң-да, яхудылар ялы яшамаярсың. Сен башга миллетлер ялы яшаярсың. Онсоң сен нәме үчин башга миллетлери яхудылар ялы яшамага меҗбур эдйәрсиң?</verse>
				<verse number="15">Биз аслымыз боюнча яхудыдырыс, гүнәли сайылян кесеки миллетлерден дәлдирис.</verse>
				<verse number="16">Адам Мукаддес Кануны берҗай этмек аркалы дәл-де, диңе Иса Месих е болан иманы аркалы акланяндыр. Муны хатда биз хем билйәрис. Шоңа гөрә-де, биз Мукаддес Кануны берҗай этмек аркалы дәл-де, Иса Месих е болан иманымыз аркалы акланмак үчин, Оңа иман этдик. Чүнки Мукаддес Кануны берҗай этмек аркалы хич ким акланян дәлдир.</verse>
				<verse number="17">Мукаддес Канун бизи, ягны Месих аркалы акланмакчы болянлары хем гүнәли чыкаряр. Онда Месих гүнәниң гуллукчысы болярмы? Ёк, бу дүйбүнден бейле дәл!</verse>
				<verse number="18">Мен канунчылык бинасыны йыкдым. Инди оны гайтадан дикелтсем, онда кануны бозяндыгымы өзүм тассыклаярын.</verse>
				<verse number="19">Мукаддес Кануның өзи мени өлүме хөкүм этди. Шоңа гөрә-де, мен Мукаддес Канун үчин өли болуп, инди онуң гөзегчилигинде дәлдирин. Мен инди Худай үчин яшаяндырын. Мен Месих билен хача чүйлендим:</verse>
				<verse number="20">инди мен дәл-де, мендәки Месих яшаяндыр. Бедендәки яшайшым болса Худайың Оглуна болан иманым аркалыдыр. Ол мени сөйүп, Өзүни мениң үчин гурбан этди.</verse>
				<verse number="21">Мен Худайың мерхеметини инкәр этмейәрин. Чүнки Мукаддес Кануны берҗай этмек аркалы акланып болян болсады, онда Месих иң өлүми бидерек боларды».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Эй, акмак галатялылар! Сизиң гөзүңизи ким баглады? Мен сизе Хош Хабары вагыз эденимде, хача чүйленен Иса Месих и хут өз гөзүңиз билен гөрйән ялыдыңыз ахырын!</verse>
				<verse number="2">Мен сизден диңе бир зады сорамакчы: сиз Мукаддес Рухы Кануны берҗай эдип алдыңызмы? Элбетде, ёк! Сиз Мукаддес Рухы эшиден Хош Хабарыңыза иман эдениңиз үчин алдыңыз.</verse>
				<verse number="3">Сиз Мукаддес Рух билен башлап, инди-де өз ынсан гүйҗүңиз билен кәмил болҗак боляңызмы? Эйсем сиз шейле акмакмы?!</verse>
				<verse number="4">Эйсем башдан гечиренлериңизиң бары бидерек болайдымыка? Вах, элбетде бидерек дәл!</verse>
				<verse number="5">Худай сизе Өз Рухуны берип, араңызда көп гудратлары гөркезди. Ол булары Мукаддес Кануны берҗай эдениңиз үчин дәл-де, Хош Хабары эшидип, оңа ынанандыгыңыз үчин этди.</verse>
				<verse number="6">Гелиң, Ыбрайымы яда салалың: «Ыбрайым Худая иман этди ве Худай оны догры хасаплады».</verse>
				<verse number="7">Шоңа гөрә-де, шуны билип гоюң: иман эденлер Ыбрайымың хакыкы неслидир.</verse>
				<verse number="8">Худай Ыбрайыма: «Әхли миллетлер сен аркалы ялканар» дийип, оңа илкибашда бушлапды. Мукаддес Язгыларың шу сөзлери Худайың миллетлери иманларына гөрә аклаҗакдыгыны овалдан хабар берипди.</verse>
				<verse number="9">Шунлукда, иман эдйән хер кес иман гулы болан Ыбрайым билен биле ялканяндыр.</verse>
				<verse number="10">Эмма Мукаддес Кануны долы берҗай этмелидир өйдүп, оңа даянянлар нәлет астындадыр. Чүнки: «Бу Канун китабыны долы ерине етирмедик адама, гой, нәлет болсун!» дийип язылгыдыр.</verse>
				<verse number="11">Худайың хузурында хич ким Мукаддес Канун аркалы акланып билйән дәлдир. Бу месе-мәлим зат, себәби «догручыл иман аркалы яшар» дийип язылгыдыр.</verse>
				<verse number="12">Мукаддес Кануны берҗай этмек болса имана баглы дәлдир. Эмма «оны берҗай эдйән адам аман галар».</verse>
				<verse number="13">Месих Кануның ыглан эден нәлетини Өз үстүне алып, бизи шол нәлетден халас этди. Чүнки Төвратда: «агачдан асылан хер кес нәлетленендир» дийип язылгыдыр.</verse>
				<verse number="14">Хава, Иса Месих буларың барыны Ыбрайыма берлен ялканышың Өзи аркалы башга миллетлере хем яйрамагы үчин, иман аркалы вада берлен Мукаддес Рухы алып билмегимиз үчин этди.</verse>
				<verse number="15">Эй, доганлар! Мен гүнделик дурмушдан бир мысал гетирейин: ынсанларың өзара ылалашып баглашан әхтини хич ким бозуп-да, оңа зат гошуп-да билмейәр.</verse>
				<verse number="16">Худай Ыбрайым билен әхт баглашды. Ол бу әхти берҗай этҗекдиги барада Ыбрайыма ве онуң неслине вада берди. Мукаддес Язгыларда «сениң несиллериңе» дийип көпчүлик барада дәл-де, «сениң хут өз неслиңе» дийип, еке-тәк Бири барада вада берлендир. Бу хем Иса Месих дир.</verse>
				<verse number="17">Шейлеликде, мен сизе шуны айтмакчы: дөрт йүз отуз йыл геченден соң берлен Мукаддес Канун бу әхти бозуп-да, Худайың вадасыны ятырып-да билйән дәлдир.</verse>
				<verse number="18">Мирас канун боюнча дәл-де, вада боюнча берилйәндир. Худай бу мирасы Ыбрайыма пешгеш берди. Чүнки Худай оңа вада берипди.</verse>
				<verse number="19">Онда Мукаддес Канун нәмә герек болды? Ол гүнәниң нәмедигини гөркезмек үчин гошмача берлипди. Канун Худайың вадасы ве Ыбрайымың несли болан Месих гелйәнчә херекет этди. Бу Канун перишделер аркалы төвеллачы Мусаның гатнашмагында берлипди.</verse>
				<verse number="20">Еке-тәк бириниң болан еринде болса төвеллачы герек болмаяр. Худай хем еке-тәк боланы үчин, вадасыны төвеллачы аркалы дәл-де, гөнүден-гөни берипди.</verse>
				<verse number="21">Диймек, Мукаддес Канун Худайың вадасына гаршы чыкяр-да?! Элбетде, ёк! Йөне Канун бизе яшайыш берип билмейәр ахырын. Муңа гөрә, ол аркалы догрулыгы-да газанып билмейәрис.</verse>
				<verse number="22">Эмма Мукаддес Язгыларың ыглан этмегине гөрә, бизиң әхлимиз гүнәниң туссагларыдырыс. Худай болса бизе вада берен пешгешини Иса Месих е иман эдйәнимиз үчин берйәр.</verse>
				<verse number="23">Биз Иса Месих е иман этмезден өң Мукаддес Кануның гулудык, гелеҗекки иман аян болянча, бу Кануның туссагыдык.</verse>
				<verse number="24">Шунлукда, биз иман аркалы акланып билер ялы, Мукаддес Канун Месих гелйәнчә, бизиң тербиечимиз болды.</verse>
				<verse number="25">Биз инди Иса Месих е иман эдйәрис. Шонуң үчин-де, биз мундан бейләк Кануның гөзегчилигинде дәлдирис.</verse>
				<verse number="26">Сизиң барыңыз Иса Месих е дегишли болуп, Оңа болан иманыңыз аркалы Худайың перзентлерисиңиз.</verse>
				<verse number="27">Чүнки сува чүмдүрилиш аркалы Иса Месих билен бириген сизиң барыңыз инди Оңа беслененсиңиз.</verse>
				<verse number="28">Инди яхуды дәл билен яхудының, гул билен эркин адамың, эркек билен аялың арасында хич бир парх ёкдур. Иса Месих е дегишли боланыңыз үчин, инди барыңыз бирсиңиз.</verse>
				<verse number="29">Эгер сиз Месих е дегишли болсаңыз, онда Ыбрайымың неслисиңиз ве берлен вада гөрә мирасдүшерсиңиз.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Мен сизе шуны хем айдайын: мирасдүшер тутуш мүлкүң хоҗайыны болса-да, чагалык дөврүнде гулдан хич тапавуды ёкдур.</verse>
				<verse number="2">Ол атасының беллән вагтына ченли доландырыҗының ве ынамдар адамларың гөзегчилигинде боляндыр.</verse>
				<verse number="3">Биз хем чага ялы боланымызда, бу дүнйәниң эсасы йөрелгелериниң гулудык.</verse>
				<verse number="4">Эмма белленилен вагт етип геленде, Худай Өз Оглуны иберди. Ол аялдан доглуп, Мукаддес Кануна лайыклыкда яшады.</verse>
				<verse number="5">Буларың бары Мукаддес Кануның гулы болуп яшаянларың азат болмагы үчин, бизиң-де огуллыгың әхли хукукларыны алып билмегимиз үчин эдилди.</verse>
				<verse number="6">Сиз огуллыга кабул эдилениңиз үчин, Худай Өзүни «Абба!, Атам!» дийип чагырян Оглуның Рухуны бизиң йүреклеримизе иберди.</verse>
				<verse number="7">Шунлукда, сиз инди гул дәл-де, Худайың огулларысыңыз. Огул боланыңыз үчин, Худай сизи Өзүниң мирасдүшери эдйәндир.</verse>
				<verse number="8">Сиз өң Худайы танамаярдыңыз. Шол дөвүрде сиз галп худайларың гулудыңыз.</verse>
				<verse number="9">Инди болса сиз Худайы танаярсыңыз, догрусы, Худай тарапындан таналянсыңыз. Шундан соң сиз нәдип шол эҗиз ве ярамаз йөрелгелере доланярсыңыз?! Я-да гайтадан оларың гулы болмак ислейәрсиңизми?</verse>
				<verse number="10">Сиз дини байрамлара: мукаддес гүнлере, Тәзе Ай байрамларына, пасыл байрамларына ве йыллара үнс берйәрсиңиз ахырын!</verse>
				<verse number="11">Мен сиз бабатда улы алада галярын. Эйсем мениң зәхметим бидерек болаярмыка?</verse>
				<verse number="12">Эй, доганларым, ялбарярын: мен ялы болуң! Себәби мен хем сиз ялы боландырын. Сиз маңа хич нәхаклык этмедиңиз.</verse>
				<verse number="13">Мен сизе илкибашда Хош Хабары сыркавкам вагыз эдендигим ядыңыздадыр.</verse>
				<verse number="14">Шонда яравсызлыгым сизи кын ягдая салса-да, сиз маңа әсгермезчилик этмәндиңиз, мени рет этмәндиңиз. Терсине, мени Худайың перишдеси ялы, Иса Месих иң хут Өзи ялы кабул эдипдиңиз.</verse>
				<verse number="15">Инди ол шатлыгыңыза нәме болды? Мениң өзүм дири шаят ахырын: сиз элиңизден гелсе, өз гөзүңизи хем оюп, маңа берҗекдиңиз-ә!</verse>
				<verse number="16">Эйсем, мен сизе хакыкаты айдянлыгым үчин, инди душманыңыза өврүләйдимми?</verse>
				<verse number="17">Кәбир догансумаклар бетпәллерине эерип, сизи бизден айрып, өз тарапларына чекмәге җан эдйәрлер. Олар диңе өзлери бабатда ыхласлы болмагыңызы ислейәрлер.</verse>
				<verse number="18">Ягшылык үчин диңе мен яныңыздакам дәл, эйсем хемише ыхласлы болмак ягшыдыр.</verse>
				<verse number="19">Эй, эзиз балаларым! Сиз тә Иса Месих иң хәсиетлерине долы эе болянчаңыз, мен ене-де сизиң үчин догурма бургуларыны чекйән ялы болярын.</verse>
				<verse number="20">Вах, эдил шу вагт сизиң яныңызда болуп, әхеңими үйтгетседим! Себәби мен сизи шейле алада эдйәрин!</verse>
				<verse number="21">Эй, Мукаддес Кануна гөрә яшамакчы болянлар! Мен шуны сорамакчы: эйсем сиз Төвратда языланы билмейәңизми?</verse>
				<verse number="22">Төвратда Ыбрайымың ики оглуның боландыгы барада язылгыдыр. Оларың бири гырнак аялындан, бейлекиси болса азат аялынданды.</verse>
				<verse number="23">Гырнакдан оглуның болмагы адаты бир затды. Эмма азат аялындан болан оглы берлен вада гөрә доглупды.</verse>
				<verse number="24">Бу ерде меңзетме бардыр. Ики аял ики әхтиң нышаныдыр. Бир әхт Синай дагында эдилип, Хаҗара меңзейәр. Себәби ол гул чагалары дүнйә индирйәр.</verse>
				<verse number="25">Хаҗар Арабыстандакы Синай дагыны аңладып, хәзирки Иерусалиме хем меңзейәр. Себәби ол чагалары билен гулчулыкдадыр.</verse>
				<verse number="26">Эмма гөклердәки Иерусалим азатдыр. Ол бизиң энемиздир.</verse>
				<verse number="27">Мукаддес Язгыларда: «Шатлан, эй, чага догмадык өнелгесиз, бургуда болмадык, бегенчден айдым айт! Чүнки өң терк эдилен аялың огуллары әрли аялың огулларындан көп болар» – дийип язылгыдыр.</verse>
				<verse number="28">Эй, доганларым, инди сиз Ысхак ялы вада гөрә доглан огулларсыңыз.</verse>
				<verse number="29">Тен боюнча доглан огул Худайың Рухуның гүйҗи аркалы доглан оглы ызарлап, оңа азар берипди. Хәзир хем шейледир.</verse>
				<verse number="30">Эмма Мукаддес Язгылар нәме диййәр? «Гырнагы оглы билен биле чыкарып ков. Гырнагың оглы азат аялдан доглан огул билен мирасы пайлашмаз».</verse>
				<verse number="31">Шунлукда, эй, доганларым, биз гырнагың чагалары дәл-де, азат аялың чагаларыдырыс.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Иса Месих бизи азат этмек үчин бошатды. Шонуң үчин-де берк дуруң, гулчулык боюнтырыгыны гайтадан салдырмаң.</verse>
				<verse number="2">Гулак гоюң! Ине, мен, Павлус, сизе шуны диййәрин: эгер сиз өзүңизи сүннетлетмәге ёл берсеңиз, онда Месих иң эденлери сизиң үчин көр көпүкдир.</verse>
				<verse number="3">Өзүни сүннетлетмәге ёл берен хер бир адама мен ене-де бир гезек шуны мәлим эдйәрин: ол тутуш Мукаддес Кануны берҗай этмәге борчлудыр.</verse>
				<verse number="4">Эй, өзүни Мукаддес Канун аркалы акламакчы болянлар! Сиз Месих ден айрылдыңыз, Худайың мерхеметинден махрум болдуңыз.</verse>
				<verse number="5">Биз болса Мукаддес Руха даянып, умыт баглаян акланмамыза иман билен гарашяндырыс.</verse>
				<verse number="6">Чүнки Иса Месих е дегишли боланларың арасында не сүннетлилигиң, не-де сүннетсизлигиң әхмиети бардыр. Диңе сөйгә даянян иман әхмиетлидир.</verse>
				<verse number="7">Сиз шейле оңат гадам урярдыңыз ахырын. Сизи хакыката ынандырмаҗак болуп, ким сизиң гадамыңыза бадак салды?</verse>
				<verse number="8">Сизи бу ынандырма чагырян Худайдан дәлдир!</verse>
				<verse number="9">Уҗыпсыз хамырмая тутуш хамыры туршадяндыр.</verse>
				<verse number="10">Сизиң башгача пикир этмеҗекдигиңиз бабатда Реб мени ынандыряр. Сизиң пикириңизи булашдырян ким болса болуберсин, ол өз җезасыны чекер.</verse>
				<verse number="11">Эй, доганларым! Эгер мен хениз-де сүннетленилмәни вагыз эдйән болсам, онда мен нәме үчин ызарланяркам?! Эгер догрудан-да шейле болян болса, онда Исаның хачы бабатдакы вагзым бүдреме дашы болмазды.</verse>
				<verse number="12">Сизи булашдырян адамлар, гой, өз-өзлерини дүйбүнден агта эдәйсин!</verse>
				<verse number="13">Эй, доганларым! Сиз азат болмага чагырылансыңыз. Йөне бу азатлыгыңызы ынсан хөвеслериңизи канагатландырмак үчин уланмаң. Гайтам, бирек-биреге сөйги билен хызмат эдиң.</verse>
				<verse number="14">Чүнки тутуш Мукаддес Канун: «Якыныңы өзүңи сөйшүң ялы сөй» диен бир буйрукда җемленендир.</verse>
				<verse number="15">Әгә болуң! Чүнки сиз бири-бириңизи «чейнемеги», «ювутмагы» бес этмесеңиз, бири-бириңизи ёк эдерсиңиз.</verse>
				<verse number="16">Сизе шуны айдасым гелйәр: Мукаддес Рухуң йөрелгесинден йөрәң. Шонда сиз ынсан хөвеслерине эермерсиңиз.</verse>
				<verse number="17">Чүнки ынсан хөвеслери Мукаддес Руха гаршыдыр; Мукаддес Рух хем ынсан хөвеслерине гаршыдыр. Олар бири-бири билен хич оңушмаярлар. Шонуң үчин-де, сиз өз ислән задыңызы эдип билмейәрсиңиз.</verse>
				<verse number="18">Эмма сиз Мукаддес Руха эерйән болсаңыз, Кануна гөрә яшамага борчлы дәлсиңиз.</verse>
				<verse number="19">Ынсан хөвеслериниң нетиҗеси беллидир. Олар зынахорлык, харамлык ве азгынлыкдыр;</verse>
				<verse number="20">бутпаразлык ве дога-җадыгөйликдир; йигренч, агзалалык, гөриплик, гахар, бәсдешлик, җедел, бөлүнишик</verse>
				<verse number="21">ве бахыллык; серхошлык, азгынлык мейлислери ве шуңа меңзеш затлардыр. Мен сизе өң дуйдурышым ялы, ене-де бир гезек дуйдурярын: кимде-ким шулар ялы яшаян болса, Худайың Шалыгыны мирас алмаз.</verse>
				<verse number="22">Мукаддес Рухуң мивелери болса шулардыр: сөйги, шатлык, парахатлык, сабырлылык, мәхрибанлык, ягшылык, садыклык,</verse>
				<verse number="23">юмшаклык, өзүңе эрк эдип билмеклик. Бу затлара гаршы чыкян канун ёкдур.</verse>
				<verse number="24">Иса Месих е дегишли боланлар өз ынсан хөвеслерини ве җошгунларыны хача чүйләндирлер.</verse>
				<verse number="25">Мукаддес Рух бизе тәзе яшайыш берйәр. Шоңа гөрә-де, гелиң Оңа эерелиң.</verse>
				<verse number="26">Шөхратпараз болмалың, бири-биримизи гахарландырмалың, бири-биримизе гөриплик этмәлиң.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">Шунлукда, эй, доганлар, эгер кимдир бири гүнәниң торуна дүшен болса, сиз, ягны Руха гөрә яшаянлар, оны юмшаклык билен догры ёла гетириң. Эмма сынага дүшмез ялы, өзүңизе-де гөзегчилик эдиң.</verse>
				<verse number="2">Бири-бириңизе хемаяткәр болуң. Шейле этсеңиз, Месих иң кануныны берҗай этдигиңиз болар.</verse>
				<verse number="3">Эмма кимдир бири хич болуп-да, өзүне нәмедирин өйтсе, ол өзүни алдаяндыр.</verse>
				<verse number="4">Хер ким өз эдйән херекетлерини дерңесин. Хер кес өзүне дүшен йүки өзи гөтерсин. Шонда ол өзүни башгалар билен деңешдирмезден, өзүне гуванып билер.</verse>
				<verse number="5"></verse>
				<verse number="6">Шунлукда, сөз аркалы өвүт алян адам оңа өвүт берйән билен әхли ягшы затларыны пайлашсын.</verse>
				<verse number="7">Өз-өзүңизи алдамаң: Худай Өзүни яңсыладян дәлдир. Адам нәме эксе, шоны хем оряндыр.</verse>
				<verse number="8">Өз хөвеслерини канагатландырмак ислейән өзүни вейран эдер. Эмма Мукаддес Рухы канагатландырмак ислейән бакы яшайшы алар.</verse>
				<verse number="9">Ягшылык этмекде ядамалың. Эгер рухдан дүшмесек, өз вагтында орарыс.</verse>
				<verse number="10">Шоңа гөрә-де, хениз вагтымыз барка, хеммелере, айратын-да имандакы доганларымыза ягшылык эделиң.</verse>
				<verse number="11">Ине, сизе өз элимиң шейле улы харплар билен язяныны гөрүң!</verse>
				<verse number="12">Тенде оңат гөрнеси гелйәнлер сизи сүннетленмәге меҗбур эдйәрлер. Олар Месих иң хачы себәпли ызарланмакдан горкуп шейле эдйәрлер.</verse>
				<verse number="13">Эмма сүннетленмәниң тарапдарларының өзлери-де Мукаддес Кануны берҗай эдйән дәлдир. Олар сизиң сүннетлидигиңиз бабатда магтанмак үчин, сизи сүннетлетҗек болярлар.</verse>
				<verse number="14">Мен болса Реббимиз Иса Месих иң хачындан башга зат бабатда асла магтанасым гелмейәр. Шу хач аркалы мен бу дүнйә үчин, бу дүнйә-де мениң үчин өлүдир.</verse>
				<verse number="15">Чүнки не сүннетлилигиң, не-де сүннетсизлигиң әхмиети бардыр. Диңе тәзе ярадылыш әхмиетлидир.</verse>
				<verse number="16">Худайың Ысрайыл халкына, ягны шу дүзгүни берҗай эдйәнлериң барына парахатлык билен мерхемет яр болсун!</verse>
				<verse number="17">Мундан бейләк хич ким маңа шу затлар бабатда азар бермесин! Себәби мениң беденимде Иса Месих е дегишлидигими гөркезйән яра ызлары бардыр.</verse>
				<verse number="18">Эй, доганларым! Гой, Реббимиз Иса Месих иң мерхемети сизе яр болсун. Омын!</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="49">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Худайың ырадасы билен Иса Месих иң ресулы болан мен Павлусдан Эфесдәки Худайың халкына, ягны Иса Месих е иман эдйәнлере догайы салам!</verse>
				<verse number="2">Атамыз Худайың ве Реббимиз Иса Месих иң мерхемети, парахатлыгы, гой, сизе яр болсун!</verse>
				<verse number="3">Реббимиз Иса Месих иң Атасы Худая өвгүлер болсун! Ол Месих аркалы бизи гөкдәки рухы ялканышларың әхлиси билен ялкады.</verse>
				<verse number="4">Өз хузурында мукаддес ве мүйнсүз болмагымыз үчин, бири-биримизи сөйүп, Иса Месих е дегишли болмагымыз үчин, Худай бизи дүнйә ярадылмаздан өң сайлап-сечди.</verse>
				<verse number="5">Ол Иса Месих аркалы бизи огуллыга алмак барада овалдан карара гелипди. Бу Онуң гөвнүне ярап, ырадасы билен болды.</verse>
				<verse number="6">Сөвер Оглы аркалы бизе болдан-бол эчилен шөхратлы мерхемети үчин Худая өвгүлер болсун!</verse>
				<verse number="7">Худай чуңңур бай мерхемети билен Оглуның дөкен ганы аркалы гүнәлеримизи багышлап, бизи азат этди.</verse>
				<verse number="8">Шейле хем, бу мерхемети аркалы Ол бизи тутуш акылдарлыгы ве дүшүнҗеси билен гуршап алды.</verse>
				<verse number="9">Худай илкибашдан Месих де амала ашыран ягшы ниетлери аркалы Өз ислегиниң сырыны бизе аян этди</verse>
				<verse number="10">Бу ниетиң амала ашырылмалы вагты геленде, Худай ердәки ве гөкдәки әхли затлары бир Баша, ягны Иса Месих е бирикдирер.</verse>
				<verse number="11">Хемме зады Өз ислегине лайыклыкда ерине етирйән Худай Өз ниетине гөрә бизи өңден белләп, Месих аркалы сайлап-сечди. Ол муны бизиң, ягны Иса Месих е илкинҗи болуп иман эденлериң Худайың шан-шөхратыны арша гөтермегимиз үчин амал этди.</verse>
				<verse number="12"></verse>
				<verse number="13">Инди сиз хем хакыкат сөзүни, ягны халас болмак барадакы Хош Хабары эшидип, Месих е иман этдиңиз. Шоңа гөрә-де Худайың вада берен Мукаддес Рухы билен мөхүрлендиңиз.</verse>
				<verse number="14">Худая дегишли адамлар долы азат болянча, Мукаддес Рух бизиң мирасымызың кепилнамасыдыр. Буларың бары Худая шан-шөхрат гетирйәр.</verse>
				<verse number="15">Шоңа гөрә Реб Иса болан иманыңызы ве Худайың әхли халкына болан сөйгиңизи эшиделим бәри, сизиң үчин Худая дынгысыз шүкүр эдип, дога-дилеглеримде сизи дилимден дүшүремок.</verse>
				<verse number="16"></verse>
				<verse number="17">Мен Худай – Реббимиз Иса Месих иң бейик Атасына сизиң үчин дилег эдйәрин. Гой, Ол сизе Оны хас оңат танап билмегиңиз үчин, сизе Мукаддес Рухуң акылдарлыгыны хем ылхамыны берсин.</verse>
				<verse number="18">Худайың Өз чагыранларына берен умыдына, халкына эчилен шөхратлы мирасының байлыгына ве биз иман эденлере гөркезен деңсиз-тайсыз гудратына гөз етирмегиңиз үчин, гой, Ол йүрегиңизиң гатыны нурландырсын дийип дилег эдйәрин. Бу гудрат Худайың Месих и дирелдип, гөкде Өз сагында отурдан гүйҗүне меңзешдир.</verse>
				<verse number="19"></verse>
				<verse number="20"></verse>
				<verse number="21">Худай Месих и әхли хөкүмдарлыкдан, ыгтыярлыкдан, гүйч-гудратдан ве агалыкдан, шейле хем диңе бу дөвүрде дәл, эйсем гелҗек дөвүрде-де тутулҗак хер бир атдан хас ёкары гойды.</verse>
				<verse number="22">Худай хемме зады Онуң аякларының астына табын эдип, иманлылар йыгнагының бәхбиди үчин Оны әхли зада баш этди.</verse>
				<verse number="23">Иманлылар йыгнагы Месих иң беденидир. Ол әхли зады Өзүнде җемлейән Месих билен долдурыландыр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Овал сиз языкларыңыз ве гүнәлериңиз себәпли өлүдиңиз.</verse>
				<verse number="2">Эдил дүнйәдәки бейлеки адамлар ялы сиз-де гүнәли яшайша эерип, Худая табын болмадыклара хениз-де тәсирини етирйән гөкдәки рухы гүйчлериң хөкүмдарына гуллук эдйәрдиңиз.</verse>
				<verse number="3">Бизиң хеммәмиз шолар ялы яшамагы адат эдиндик. Биз ынсан тебигатының хөвеслерине, ислеглерине ве пикирлерине эердик. Шейлеликде, биз-де бейлекилер ялы ынсан тебигатымыз зерарлы Худайың газабына дучар болан адамлардык.</verse>
				<verse number="4">Эмма гүнәлеримиз себәпли өли хем болсак, мерхемете бай Худай Өзүниң чуңңур сөйгүсини гөркезип, бизи Месих билен билеликде дирелтди. Сиз Худайың мерхемети аркалы халас болдуңыз.</verse>
				<verse number="5"></verse>
				<verse number="6">Хава, Худай бизи Месих билен биле дирелтди ве Ол аркалы бизи гөкдәки әлемде отуртды.</verse>
				<verse number="7">Ол муны Иса Месих аркалы бизе эден мерхеметиниң ве мәхремлилигиниң уммасыз байлыгыны гелҗек дөвүрде гөркезмек үчин этди.</verse>
				<verse number="8">Чүнки сиз иман аркалы Худайың мерхемети билен халас эдилдиңиз. Бу сизиң өз тагаллаңыз билен болмады, муны сизе Худай пешгеш берди.</verse>
				<verse number="9">Хич ким ынсан тагалласы билен халас болдум дийип өвүнмесин.</verse>
				<verse number="10">Себәби Худай бизи Иса Месих аркалы яратды. Ол бизи овалдан тайярлап гоян ягшы ишлерини этмегимиз үчин яратды.</verse>
				<verse number="11">Шонуң үчин, эй, аслы яхуды дәллер! Өңки ягдайыңызы ядыңыза салың. Бирвагтлар өзлерине «сүннетлилер» диййән яхудылар сизи «сүннетсизлер» дийип атландырярдылар. Эмма оларың агзаян сүннети беден билен баглы йөнекейҗе бир адатдыр.</verse>
				<verse number="12">Шол вагтлар сиз Месих ден айрыдыңыз, Ысрайыл раятлыгындан махрумдыңыз, Худайың вада берип, Өз халкы билен эден әхтлери сизе дегишли дәлди. Сиз бу дүнйәде Худайсыз ве умытсыздыңыз,</verse>
				<verse number="13">инди болса Иса Месих е дегишлисиңиз. Сиз бирвагтлар Худайдан узакдыңыз, инди болса Иса Месих иң дөкен ганы аркалы Оңа якынсыңыз.</verse>
				<verse number="14">Хакыкатданам, Месих иң Өзи бизиң парахатлыгымыздыр. Ол Өз җаныны гурбан эдип, бу ики топары бир этди, оларың арасындакы душманчылык диварыны йыкып ташлады.</verse>
				<verse number="15">Ол Төврадың канунларыны ве дәп-дессурларыны ятырды-да, ики халкы бирлешдирип, тәзе бир халк яратды ве парахатчылыгы беркарар этди.</verse>
				<verse number="16">Ол хачдакы өлүми аркалы душманчылыгы ёк этди ве ики топары бир беден кимин эдип, олары Худай билен ярашдырды.</verse>
				<verse number="17">Месих гелип, Худайдан узакда болан сизе ве голайда болан яхудылара бу парахатлык Хош Хабарыны ыглан этди.</verse>
				<verse number="18">Инди Месих иң үсти билен бизиң хеммәмиз бир Рух аркалы Атаның хузурына барып билйәрис.</verse>
				<verse number="19">Шейлеликде, эй, яхуды дәллер, сиз мундан бейләк кесеки-де, гелмишек-де дәлсиңиз. Сиз инди Худайың мукаддес халкының раятысыңыз ве Худайың машгаласының агзасысыңыз.</verse>
				<verse number="20">Сиз берк бинядың үстүнде бина эдиленсиңиз. Бу бинят ресуллар ве пыгамберлердир. Онуң бурч дашы болса Иса Месих иң Өзүдир.</verse>
				<verse number="21">Бүтин ымарат Иса Месих аркалы бирлешйәр ве өсүп, Реббе багышланан мукаддес ыбадатхана боляр.</verse>
				<verse number="22">Сиз хем яхудылар ялы Худайың Мукаддес Рухуның месгени болмак үчин, хеммәңиз бирликде Месих де бина эдилйәрсиңиз.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Шу себәпли Иса Месих иң угрунда туссаглыкда отуран мен-Павлус сиз яхуды дәллер үчин Худая дилег эдйәрин.</verse>
				<verse number="2">Өз мерхеметини сиз яхуды дәллере етирмек үчин, Худайың маңа айратын табшырык берендигини, элбетде, эшиденсиңиз.</verse>
				<verse number="3">Сизе өң гысгача язышым ялы, Худай маңа Өз сырыны аян этди.</verse>
				<verse number="4">Хатымы оканыңызда, Месих иң бу сырына мениң нәдереҗеде дүшүнйәндигими аңарсыңыз.</verse>
				<verse number="5">Худай бу сыры өңки несиллере аян этмән, эйсем хәзир Мукаддес Рух аркалы Өз мукаддес ресулларына, пыгамберлерине әшгәр этди.</verse>
				<verse number="6">Ине, Худайың сыры шудур: Хош Хабары кабул эдйән яхуды дәллер хем яхудылара берлен ялканыш вадасына, бир бедене, бир мираса дең дереҗеде шәрикдирлер. Себәби оларың хеммеси Иса Месих е дегишлидир.</verse>
				<verse number="7">Мен Худайың бейик гудраты ве пешгеш берен мерхемети аркалы Хош Хабарың хызматчысы болдум.</verse>
				<verse number="8">Мен Худайың халкының арасында иң әхмиетсизидим, эмма муңа гарамаздан Месих иң акыл етмез байлыгыны яхуды дәллере вагыз этмек җогапкәрчилигини Худай маңа берди.</verse>
				<verse number="9">Әхли зады ярадан Худай гечмишден бәри бу сыры Өз хузурында гизлин саклады, бу сырың манысының нәмедигини инди хер бир ынсана әшгәр этмеклик маңа берилди.</verse>
				<verse number="10">Өзүниң чуңңур бай акылдарлыгы иманлылар йыгнагы аркалы гөкдәки рухы хөкүмдарлара ве эрк-ыгтыярлылара билдирилсин дийип, Худай шейле этди.</verse>
				<verse number="11">Бу Худайың овал-башдан бәри мейилнамасы болуп, оны Реббимиз Иса Месих аркалы амала ашырды.</verse>
				<verse number="12">Иса Месих ве Оңа болан иманымыз аркалы биз Худайың хузурына улы ынам ве батыргайлык билен якынлашып билйәрис.</verse>
				<verse number="13">Шонуң үчин хем, угруңызда чекйән гайгы-хасратларым себәпли сизиң рухдан дүшмезлигиңизи хайыш эдйәрин. Гайтам, булар сизе шөхрат гетирйәндир.</verse>
				<verse number="14">Шейлеликде, ерде ве гөкде хер бир миллете ат берен Атамызың хузурында мен дыза чөкйәрин.</verse>
				<verse number="15"></verse>
				<verse number="16">Гой, Ол чәксиз шан-шөхраты билен Өз Рухы аркалы сизиң ички барлыгыңызы гудрат билен гүйчлендирсин.</verse>
				<verse number="17">Иса Месих иманыңыз аркалы йүреклериңизде яшасын. Шейле-де, мен сөйгиниң сизде көк уруп орнашмагыны, Месих иң сөйгүсиниң нәхили гиң, узын, белент ве чуңңурдыгына Худайың әхли халкы билен бирликде дүшүнмегиңизи Худайдан дилейәрин.</verse>
				<verse number="18"></verse>
				<verse number="19">Хава, Худайың кәмиллигинден долуп билериңиз ялы, Месих иң аң-билим етерден үстүн болан бу сөйгүсине акыл етирип билмегиңизи Худайдан дилейәрин.</verse>
				<verse number="20">Бизде ишлейән гудратына гөрә, Худай хер бир хайышымыздан, ойланышымыздан хем хас ёкары затлары этмеги башаряндыр.</verse>
				<verse number="21">Иманлылар йыгнагы ве Иса Месих аркалы, гой, Худая несиллербойы эбедилик шан-шөхрат болсун! Омын.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Реббиң угрунда туссаглыкда болан мен сизден Худайдан алан чагырылышыңыза мынасып яшамагыңызы хайыш эдйәрин.</verse>
				<verse number="2">Иңңән пес гөвүнли хем юмшак болуң. Сабыр-такатлы болуп, мәхир-мухаббет билен бири-бириңизе чыдаң.</verse>
				<verse number="3">Өзара парахатлыкда яшап, Мукаддес Рухуң бирлигини горамага дырҗашың.</verse>
				<verse number="4">Сиз бир Бедене, бир Руха шәрик болярсыңыз; Худай хеммәңизи бир умыда чагырандыр.</verse>
				<verse number="5">Реббиңиз-де, иманыңыз-да бирдир, сизиң хеммәңиз бир максат билен чүмдүриленсиңиз.</verse>
				<verse number="6">Әхли затдан үстүн, әхли зат аркалы ве әхли затда болан Атамыз Худай-да бирдир.</verse>
				<verse number="7">Месих бизиң хер биримизе сахылык билен пешгешлер эчилди.</verse>
				<verse number="8">Мунуң үчин Мукаддес Язгыларда шейле дийилйәр: «Ол ёкары белентлиге чыканда, есирлери Өзи билен әкитди; ынсанлара пешгешлер берди».</verse>
				<verse number="9">Эйсем «чыканда» диен сөз нәмәни аңладяр? Бу Месих иң илки ашак – ер йүзүне инендигини аңлатмаярмы нәме?</verse>
				<verse number="10">Ашак инен-де, тутуш әлем-җаханы долдурмак үчин, гөклериң гөгүне чыкан-да Олдур.</verse>
				<verse number="11">Ине, Месих иң Өзи кәбирлерини ресул, кәбирлерини пыгамбер, башга бирилерини Хош Хабарчы, өвредиҗи, бейлеки бирлерини йыгнагың чопанлары эдип белледи.</verse>
				<verse number="12">Оларың везипеси Худайың халкыны Оңа хызмат этмәге тайярламакдан ве Месих иң бедени болан иманлылар йыгнагыны беркитмекден ыбаратдыр.</verse>
				<verse number="13">Мунуң нетиҗесинде хеммәмиз иманда бир болуп, Худайың Оглы Месих и танап-билип, Ол ялы долы кәмиллиге етерис.</verse>
				<verse number="14">Шейдип, мундан бейләк ынсанларың яланчылыгының ве өкделик билен дүзйән хер хили таглыматының шемалына ковлуп, эйләк-бейләк итекленйән чагалар ялы болмарыс.</verse>
				<verse number="15">Терсине, хакыкаты сөйги билен айдып, бедениң Башы болан Месих ялы хемметараплайын кәмиллешерис.</verse>
				<verse number="16">Онуң ёлбашчылыгы астында тутуш беден хер богнуң көмеги билен багланып, Оңа бирикдирилйәр. Хер агзаның кадалы ишлемеги нетиҗесинде беден кемала гелип, сөйги аркалы сазлашыклы херекет эдйәр.</verse>
				<verse number="17">Шонуң үчин Реббиң адындан сизе шуны буюрярын: мундан бейләк кесеки миллетлер ялы бош дүшүнҗелер билен яшамаң.</verse>
				<verse number="18">Оларың аң-дүшүнҗесини гараңкылык гаплады. Надан ве доңйүрек боландыклары үчин, олар Худайың берен дурмушындан махрум болдулар.</verse>
				<verse number="19">Олар ар-намыс дуйгусыны бүтинлей йитирип, доймаз-долмаз болдулар, хер хили харамлык эдип, азгынчылыга йүз урдулар.</verse>
				<verse number="20">Эмма сиз Месих барада өвренениңизде, бейле затлары өвренен дәлсиңиз.</verse>
				<verse number="21">Сиз Исаның сөзлерини эшиденсиңиз ве Онуң хакыкатына эсасланып, тәлим алансыңыз.</verse>
				<verse number="22">Өң өвредилиши ялы, өңки дурмушыңызы, яланчы хөвеслер билен ёлдан чыкаран көне ярадылышыңызы чыкарып ташлаң.</verse>
				<verse number="23">Муңа дерек ой-пикириңизде ве гарайшыңызда тәзелениң.</verse>
				<verse number="24">Хакыкы догрулык ве мукаддеслик билен Худайың кешбинде ярадылан тәзе ярадылыша беслениң.</verse>
				<verse number="25">Инди ялан сөзлемәң-де, хер бириңиз өз якыныңыза хакыкаты айдың. Чүнки бизиң хеммәмиз бир бедениң агзаларыдырыс.</verse>
				<verse number="26">Гахарланып гүнә этмәң. Гахарыңызың үстүне Гүн яшмасын.</verse>
				<verse number="27">Иблисе орун бермәң.</verse>
				<verse number="28">Огурлык эден инди огурлык этмесин! Гайтам, өз эллери билен зәхмет чекип, мәтәҗе пайламага зады болар ялы, пейдалы иш этсин.</verse>
				<verse number="29">Агзыңыздан хич хачан ярамаз сөз чыкмасын. Гайтам, диңлейәнлериң мәтәчликлерине гөрә, герекли сөзлери сөзләп, олары рухландырың, шонда сөзлериңиз олара пейда гетирер.</verse>
				<verse number="30">Худайың Мукаддес Рухуны гамгын этмәң. Чүнки Мукаддес Рух сизиң Худая дегишлидигиңизиң хем-де гутулыш гүни азат эдилмегиңизиң кепилнамасыдыр.</verse>
				<verse number="31">Хер хили өйке-кине, гахар-газап, пайыш сөзлер айтмак ве төхмет атмак ялы йигренҗи хәсиетлер сизден даш болсун.</verse>
				<verse number="32">Бири-бириңизе мәхирли ве рехим-шепагатлы болуң. Худайың сизи Месих аркалы багышлайшы ялы, сиз хем бири-бириңизи багышлаң.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Шейле хем сиз сөйгүли чагалар кимин Худайдан гөрелде алың.</verse>
				<verse number="2">Месих ялы сөйүп яшаң. Ол бизи сөйүп, Худая якымлы ыслы садака хем гурбанлык хөкмүнде бизиң үчин җаныны гурбан этди.</verse>
				<verse number="3">Араңызда азгынлык, харамлык, ачгөзлүк эдйән болмасын. Бейле затлар Худайың халкына гелишмейәр.</verse>
				<verse number="4">Шейле хем араңызда биэдеплик, яңралык, бидерек дегишме-де болмасын. Булар сизе ярашмаяр. Муңа дерек Худая шүкүр эдиң.</verse>
				<verse number="5">Шуны билип гоюң: хич бир азгының, мурдарың я-да ачгөзүң Месих иң ве Худайың Шалыгында мирасы ёкдур. Чүнки шейле адамлар бутпаразлар билен дес-деңдир</verse>
				<verse number="6">Хич ким сизи бош сөзлер билен алдамасын. Шу затлар себәпли Худайың газабы Өзүне боюн эгмейәнлериң үстүнден инйәндир.</verse>
				<verse number="7">Шонуң үчин олар ялылар билен гатнашмаң.</verse>
				<verse number="8">Ядыңыздамы, бирвагтлар сиз гараңкылыкдыңыз, йөне инди Реб аркалы нурсуңыз. Шонуң үчин нуруң чагалары болуп яшаң.</verse>
				<verse number="9">Догруданам, әхли ягшылык, догрулык ве хакыкат нуруң мивесидир.</verse>
				<verse number="10">Ребби хошнут этҗек зады билмәге чалшың.</verse>
				<verse number="11">Гараңкылыгың яман ишлерине гатышмаң, терсине, олары паш эдиң.</verse>
				<verse number="12">Оларың эдйән гизлин ишлери хакда хатда сөз ачмак-да айыпдыр.</verse>
				<verse number="13">Эмма нур парланда, әхли зат паш эдилип, айдың гөрнер.</verse>
				<verse number="14">Чүнки нур әхли зады әшгәр эдйәндир. Шонуң үчин шейле дийилйәр: «Оян, эй, ука гиден! Өлүмден дирел! Месих саңа нур сачар».</verse>
				<verse number="15">Шейлеликде, нәхили яшаяндыгыңыза үнс бериң. Наданлар ялы дәл-де, даналар ялы яшаң.</verse>
				<verse number="16">Хер бир пурсатдан дегерли нетиҗе чыкарың, себәби бу ярамаз дөвүрдир.</verse>
				<verse number="17">Шонуң үчин-де самсык болман, гайтам, Реббиң ырадасының нәмедигине дүшүниң.</verse>
				<verse number="18">Шерапдан серхош болмаң, бу сизи веҗералыга элтер. Терсине, Мукаддес Рухдан долуп-дашың.</verse>
				<verse number="19">Билеликде мезмурлар, өвгүли ве рухы айдымлар айдың; Реббе түйс йүрекден сазлар чалып, нагмалар айдың.</verse>
				<verse number="20">Әхли зат үчин Реббимиз Иса Месих иң адындан Ата Худая хемише шүкүр эдиң.</verse>
				<verse number="21">Иса Месих е хормат гоймак билен бири-бириңизе табын болуң.</verse>
				<verse number="22">Эй, аяллар, Реббе табын болшуңыз ялы, әриңизе хем табын болуң.</verse>
				<verse number="23">Месих иманлылар йыгнагының башы болшы ялы, әр хем аялың башыдыр. Месих Өз бедени болан йыгнагың Халасгәридир.</verse>
				<verse number="24">Шонуң үчин иманлылар йыгнагының Месих е табын болшы ялы, аяллар-да әхли затда өз әрине табын болсунлар.</verse>
				<verse number="25">Эй, әрлер, Иса Месих иң иманлылар йыгнагыны сөйши ялы, сиз хем өз аялыңызы сөйүң. Ол Өз йыгнагыны сув билен ювуп, Худайың сөзи билен тәмизледи, оны Өзүне мукаддес халк эдинмек үчин, җаныны гурбан этди.</verse>
				<verse number="26"></verse>
				<verse number="27">Ол муны Өз хузурына тегмилтсиз, йыгыртсыз, биркемсиз, ягны шөхратда мукаддес хем мүйнсүз бир аҗайып йыгнагы гетирмек үчин этди.</verse>
				<verse number="28">Эдил шу тәрде әрлер-де аялыны өз беденлерини сөйүшлери ялы сөймелидирлер. Аялыны сөййән өзүни сөййәндир.</verse>
				<verse number="29">Элбетде, хич ким хич хачан өз беденини йигренйән дәлдир. Гайтам, эдил Месих иң иманлылар йыгнагына середиши ялы, оны иймитлендирип, аладасыны эдйәндир.</verse>
				<verse number="30">Себәби биз Месих иң бедениниң агзаларыдырыс.</verse>
				<verse number="31">Төвратда шейле язылан: «Шол себәпден хем эркек ата-энесини ташлап, аялы билен биригйәр ве оларың икиси бир тен боляр».</verse>
				<verse number="32">Бу бейик сырдыр, йөне мен мунда Месих ве иманлылар йыгнагы барада гүррүң эдйәрин.</verse>
				<verse number="33">Шунлукда, хер бириңиз аялыңызы өзүңизи сөйшүңиз ялы сөйүң, аял хем әрине хормат гойсун.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">Эй, чагалар, Реббиң хатырасы үчин эне-атаңызың сөзүне гулак асың, себәби бу догрудыр.</verse>
				<verse number="2">«Эне-атаңа хормат гой, шонда ягшылык гөрүп, ер йүзүнде өмрүң узак болар» – бу Худайың вада билен берен илкинҗи буйругыдыр.</verse>
				<verse number="3"></verse>
				<verse number="4">Эй, аталар, сиз хем чагаларыңызың гахарыны гетирмәң. Гайтам, олары Реббиң тербиеси хем өвүди билен улалдың.</verse>
				<verse number="5">Эй, гуллар, ердәки хоҗайыныңызың сөзүне эдил Месих иң сөзүне гулак асян ялы, горкы ве титреме билен чын йүрекден гулак асың.</verse>
				<verse number="6">Муны диңе оларың өңүнде мерхемет газанмак үчин дәл-де, эйсем Месих иң гулы хөкмүнде Худайың ырадасыны ак йүрекден ерине етирмек үчин эдиң.</verse>
				<verse number="7">Адамлара дәл-де, Реббе хызмат эдйән кимин түйс йүрекден хызмат эдиң.</verse>
				<verse number="8">Чүнки исле гул болсун, исле азат, хер кимиң өз эден ягшылыгының өвезини Ребден алҗакдыгыны сиз билйәнсиңиз.</verse>
				<verse number="9">Эй, хоҗайынлар, сиз хем гулларыңыза эдил шу тәрде середиң, олары горка салмаң, себәби оларың хем, сизиң хем гөкде Хоҗайыныңызың бирдигини билйәнсиңиз. Ол хич киме тарапгөйлик этмейәр.</verse>
				<verse number="10">Шунлукда, Реббиң бейик гүйҗи билен кувватланың.</verse>
				<verse number="11">Иблисиң хилелерине гаршы дуруп билериңиз ялы, Худайың берен әхли рухы ярагларыны дакының.</verse>
				<verse number="12">Себәби бизиң сөвешимиз ынсанлара гаршы дәлдир! Терсине, биз түмлүгиң рухы хөкүмдарларына ве эрк-ыгтыярлыларына, шейле-де гөкдәки ёвуз рухы гүйчлере гаршы сөвешйәрис.</verse>
				<verse number="13">Шонуң үчин яман дөвүрде гайтавул берип билмегиңиз үчин, Худайың әхли ярагларыны дакының. Шонда орнуңызда берк дурмагы башарарсыңыз.</verse>
				<verse number="14">Шейлеликде, хакыкаты билиңизе гушак эдип дакының, догрулыгы эгниңизе совут эдип гейиң.</verse>
				<verse number="15">Аягыңыза болса парахатлык гетирйән Хош Хабары вагыз этмек тайынлыгыны гейиң.</verse>
				<verse number="16">Буларың әхлисиниң үстесине-де, иманы галкан эдинип дакының! Онуң билен шейтаның бүтин отлы окларыны өчүрмеги башарарсыңыз.</verse>
				<verse number="17">Шейле хем гутулыш тувулгасыны гейип, Худайың сөзүни, ягны Мукаддес Рухуң гылыҗыны эле алың.</verse>
				<verse number="18">Хер бир ягдайда ялбармак билен, Мукаддес Рухуң ылхамы аркалы Худая дога-дилег эдиң. Хүшгәр болуң, Худайың әхли халкы үчин хемише дилегде болуң.</verse>
				<verse number="19">Хер гезек гепләнимде, герекли сөзлер берилсин дийип, мениң үчинем Худайдан диләң. Шонда мен Хош Хабар барадакы сыры батыргайлык билен ач-ачан вагыз эдерин.</verse>
				<verse number="20">Себәби мен Хош Хабарың зынҗырлар билен багланан илчисидирин. Муны горкман, болмалысы ялы ыглан эдип билмегим үчин дилег эдиң.</verse>
				<verse number="21">Мениң ягдайымы, нәме эдйәними сизиң-де билмегиңиз үчин, сөйгүли доганымыз, Реббиң садык хызматкәри Тихик сизе хемме зады гүррүң берер.</verse>
				<verse number="22">Ине, хут шу максат билен, бизиң ягдайымызы хабар бермек, шейле-де сизи рухландырмак үчин, мен оны сизиң яныңыза иберйәрин.</verse>
				<verse number="23">Атамыз Худайдан, Реббимиз Иса Месих ден доганларымыза парахатлык, иман ве сөйги дилейәрин.</verse>
				<verse number="24">Реббимиз Иса Месих и өлмез-йитмез сөйги билен сөййәнлериң барына Худайың мерхемети яр болсун!</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="50">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Иса Месих иң гуллары болан мен Павлусдан ве Тимотеосдан Иса Месих аркалы Худайың халкына дегишли болан филипилилериң барына, шол санда йыгнак ёлбашчыларына ве хызматчыларына догайы салам!</verse>
				<verse number="2">Атамыз Худайың ве Реббимиз Иса Месих иң мерхемети, парахатлыгы, гой, сизе яр болсун!</verse>
				<verse number="3">Мен хер гезек сиз барада ойлананымда, Худайыма шүкүр эдйәрин.</verse>
				<verse number="4">Сизиң әхлиңиз үчин шатланып, элмыдама Худая дога-дилеглер эдйәрин.</verse>
				<verse number="5">Чүнки сиз илкинҗи гүнден тә шу вагта ченли Хош Хабары яйратмакда хызматдашлык эдйәрсиңиз.</verse>
				<verse number="6">Сизде ягшы иши башлан Худайың муны Иса Месих иң гелҗек гүнүне ченли битирҗекдигине ынанярын.</verse>
				<verse number="7">Мен туссаглыкда болсам-да, Хош Хабары горап, оны ыкрар этсем-де, сиз маңа берлен мерхеметли гуллукда элмыдама хызматдашлык эдйәрсиңиз. Шонуң үчин-де мен сиз бабатда шейле шатланмага хаклыдырын. Чүнки йүрегимиң төрүнде орнуңыз бар ахырын!</verse>
				<verse number="8">Мен сизи гөрмәге интизардыгыма ве Иса Месих иң сөйгүси билен сөййәндигиме Худайың хут Өзи шаятдыр.</verse>
				<verse number="9">Мен сөйгиңизиң билимде ве йити дүшбүликде болелин долуп-дашмагыны Худайдан дилейәрин.</verse>
				<verse number="10">Чүнки мен сизиң мөхүм затлары сайгарып, Иса Месих иң гелҗек гүнүнде пәк ве мүйнсүз болмагыңызы ислейәрин.</verse>
				<verse number="11">Шонда дурмушыңыз Иса Месих аркалы амала ашян догры ишлерден долуп-дашар, сиз Худая өвги ве шан-шөхрат гетирерсиңиз.</verse>
				<verse number="12">Инди болса, эй, доганлар, сизе шулары мәлим эдесим гелйәр: мениң башыма инен күлпетлер догрудан-да Хош Хабарың яйрамагына ярдам этди.</verse>
				<verse number="13">Шунлукда, мениң Месих себәпли туссаг эдилендигим көшк горагчыларына ве бейлекилериң барына мәлим болды.</verse>
				<verse number="14">Мениң бу туссаглыгым имандакы доганларымың көпүсини рухландырды. Олар горкман, батыргайлык билен Хош Хабары вагыз эдйәрлер.</verse>
				<verse number="15">Хава, оларың кәбирлери мениң билен бәслешип, Иса Месих барадакы Хош Хабары бахыллыкдан вагыз эдйәрлер, кәбирлери болса ягшы ниетден вагыз эдйәрлер.</verse>
				<verse number="16">Булар мениң Хош Хабары горамак үчин сайланандыгымы билип, оны сөйги билен вагыз эдйәрлер.</verse>
				<verse number="17">Эмма бейлекилер Месих и пәк йүрекден дәл-де, өз бәхбитлерини арамак үчин вагыз эдип, туссаглыкдакы күлпетлерими артдырмакчы болярлар.</verse>
				<verse number="18">Эденлеринде нәме?! Хер нәхили болса-да, исле бетпәлликден, исле-де ягшы ниетден, барыбир олар Иса Месих и вагыз эдйәрлер. Мен муңа бегенйәрин. Хава, гайта-гайта бегенерин,</verse>
				<verse number="19">себәби дога-дилеглериңиз ве Иса Месих иң Рухуның көмеги аркалы бу күлпетлериң маңа азатлык гетирҗекдигини билйәрин.</verse>
				<verse number="20">Чүнки мен асла утанҗа галмаҗакдыгыма, хемишеким ялы шинди хем мертлик билен херекет этҗекдигиме ынанярын. Мен яшасам-да, өлдүрилсем-де, мениң беденим аркалы Месих бейгелдилер.</verse>
				<verse number="21">Чүнки мениң үчин яшайыш Месих дир, өлүм-де бәхбитлидир.</verse>
				<verse number="22">Эмма яшасам, хасыллы зәхмет чекерин. Шонуң үчин-де хайсысыны сайлаҗагымы билмейәрин.</verse>
				<verse number="23">Мен ики дагың арасында галдым: мен дүнйәден өтүп, Месих иң янында болмак ислейәрин. Бу җуда ягшыдыр;</verse>
				<verse number="24">эмма мениң дири галмагым сизе хас-да гереклидир.</verse>
				<verse number="25">Мен шу бабатда ынамым боланы үчин, дири галҗакдыгымы билйәрин. Хава, иманда ве онуң берйән шатлыгында өсүп билериңиз ялы, мен ене-де сизиң араңызда галарын.</verse>
				<verse number="26">Шоңа гөрә-де, мен туссаглыкдан бошап, яныңыза баранымда, сиз Иса Месих иң мениң үчин эденлери бабатда хас-да көп магтанып билерсиңиз.</verse>
				<verse number="27">Эй, доганлар, дурмуш йөрелгәңиз Иса Месих иң Хош Хабарына лайык болсун. Шонда яныңыза барып сизи гөрсем-де, яныңызда болман, сиз барада эшитсем-де, Хош Хабара даянян иман угрунда бир адам ялы гөрешип, еке-тәк бир Рухда берк дурандыгыңызы билерин.</verse>
				<verse number="28">Шейле-де, өзүңизе гаршы чыкянлардан асла горкмаяндыгыңызы билерин. Сизиң иманда шейле берк дурмагыңыз оларың хеләк болҗакдыгындан, сизиң болса халас эдилҗекдигиңизден нышандыр. Булар Худай тарапындыр.</verse>
				<verse number="29">Чүнки сизе диңе Иса Месих е иман этмек дәл, эйсем Онуң хатырасына җебир-җепа чекмек хем берлендир.</verse>
				<verse number="30">Сиз мениң гөрешими өзүңиз гөрдүңиз, ол барада шинди хем эшидйәнсиңиз. Бу гөрешиме сиз хем шәриксиңиз.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Шунлукда, эгер Месих билен болмаклык сизи рухландырян болса, Онуң сөйгүсинден теселли тапян болсаңыз, Мукаддес Рух билен якын гатнашык саклаян болсаңыз, рехим-шепагатыңыз ве дуйгудашлыгыңыз бар болса,</verse>
				<verse number="2">мениң бегенҗимиң үстүни етириң: пикирдеш болуң, бири-бириңизи сөйүң, рухуңыз ве максадыңыз бир болсун.</verse>
				<verse number="3">Өз шахсы ислегиңизден я-да шөхратпаразлыкдан херекет этмәң. Терсине, башгалары өзүңизден үстүн сайып, песпәл болуң.</verse>
				<verse number="4">Хер кес диңе өз бәхбидини дәл, эйсем башгаларың бәхбидини хем арасын.</verse>
				<verse number="5">Иса Месих иң гарайышлары сизде хем болсун:</verse>
				<verse number="6">Иса Месих Худайың тебигатына эе болса-да, оны Өзүне дереҗе саймады, ондан мәкәм япышмады.</verse>
				<verse number="7">Гайтам, бир гул кимин болуп, ынсан кешбинде бу дүнйә инди, Ол Өзүни асла хич этди. Ол ынсан сыпатына гирип,</verse>
				<verse number="8">өлүме, хатда хачдакы өлүме-де табын болды, Өзүни песелтди.</verse>
				<verse number="9">Шоңа гөрә Худай Оны җуда бейгелтди: Оңа әхли атдан үстүн бир ады берди.</verse>
				<verse number="10">Гөклердәки, ердәки, ер астындакы хер кес Исаның ады агзаланда дыз эпер,</verse>
				<verse number="11">Ата Худайың шан-шөхраты үчин, хер дил Иса Месих иң Ребдигини ыкрар эдер.</verse>
				<verse number="12">Эй, эзизлерим, мен яныңыздакам, сиз Худайың сөзүне гулак асярдыңыз. Эмма мениң ёклугымда гулак асмагыңыз хас-да мөхүмдир. Худайың хузурында горка ве галпылда гапланып, халас болмак үчин ягшы ишлери амал эдиң.</verse>
				<verse number="13">Чүнки Худай Өз гөвнүнден турян ишлери этмек үчин сизе гуҗур-гайрат берип, сиздәки ишини амал эдйәр.</verse>
				<verse number="14">Хер бир зады хүңүрдемән, зейренмән берҗай эдиң.</verse>
				<verse number="15">Шонда сиз эгри ве азгын неслиң арасында эдил әлемдәки йылдызлар дек парлаян, Худайың айыпсыз, пәк ве мүйнсүз чагалары боларсыңыз.</verse>
				<verse number="16">Яшайыш берйән Хош Хабары гайым тутуң. Шонда мен бидерек ере ыхлас этмәндигим, азабымың пуҗа чыкмандыгы бабатда Месих иң гелҗек гүнүнде магтанып билерин.</verse>
				<verse number="17">Сизиң Реббе эдйән иманыңыз ве хызматыңыз Оңа багыш эдилен гурбанлык киминдир. Эгер-де мениң шинди чекйән җебирлерим бу гурбанлыга гошулса, мен шатдырын. Мен хеммәңизиң шатлыгыңыза шәрикдирин.</verse>
				<verse number="18">Шоңа гөрә, сиз хем шатланып, мениң шатлыгыма шәрик болуң.</verse>
				<verse number="19">Реббимиз Иса ёл берсе, ягдайларыңызы билип ынҗалмак үчин, тиз вагтда яныңыза Тимотеосы иберерин дийип умыт эдйәрин.</verse>
				<verse number="20">Тимотеос хем эдил мен ялы сиз бабатда шейле ыхласлы, шейле җаныпкеш. Ондан башга ибермәге шейле адамым-да ёк.</verse>
				<verse number="21">Себәби көп адамлар Иса Месих иң дәл-де, өз бәхбидини араяр ахырын.</verse>
				<verse number="22">Эмма Тимотеосың садыклыгы сизе мәлимдир. Ол маңа Хош Хабары вагыз этмекде эдил оглуң өз атасына хызмат эдиши ялы хызмат этди.</verse>
				<verse number="23">Шонуң үчин-де, мен ягдайымың нәхили болҗагыны билен бадыма, оны сизиң яныңыза иберерин дийип умыт эдйәрин.</verse>
				<verse number="24">Мениң тиз вагтда яныңыза барҗакдыгым бабатда Реб мени ынандыряр.</verse>
				<verse number="25">Сиз мәтәчлигимде мен барада алада этмек үчин илчиңиз Эпафродити яныма иберипдиңиз. Эмма мен оны, ягны өз ишдешими, сөвешдешими ве доганымы ызына, сизиң яныңыза ибермеги макул билдим.</verse>
				<verse number="26">Ол сизиң әхлиңизи өрән гөреси гелди. Онуң хассалыгы барада эшидендигиңизи биленде болса, гаты гайгыланды.</verse>
				<verse number="27">Догрудан-да, ол өлүм халында болуп, тас өлүпди. Эмма Худай оңа, диңе оңа дәл, эйсем хасрат үстүне хасрат чекмезим ялы, маңа хем рехим этди.</verse>
				<verse number="28">Шоңа гөрә-де, сиз Эпафродити гөрүп, гайтадан бегенерсиңиз, мениң-де гайгы-хасратым еңләр дийип, оны яныңыза өрән ибересим гелди.</verse>
				<verse number="29">Оны Ребдәки доганыңыз хөкмүнде улы шатлык билен гаршылаң. Онуң ялы адамлары хорматлаң.</verse>
				<verse number="30">Чүнки ол сизиң маңа эдип билмедик хызматыңызың өвезини долмак үчин, җаныны ховп астына салып, Месих иң ишиниң угрунда тас өлүпди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Шунлукда, эй, доганларым, гой, шатлыгыңызың гөзбашы Реб болсун! Сизе шинди язянымы гайта-гайта язмак маңа кын дәл. Бу сизи горамак үчиндир:</verse>
				<verse number="2">шол «итлерден», шол беткәрлерден, шол пүрчүк «чапыҗылардан» сересап болуң.</verse>
				<verse number="3">Биз Мукаддес Рух аркалы Худая ыбадат эдип, Иса Месих билен магтанярыс, ынсан гүйҗүне даянмаярыс. Шоңа гөрә-де, хакыкы сүннетлилер биздирис!</verse>
				<verse number="4">Эгер ынсан гүйҗүне даянмалы болса, онда бу бабатда мениң долы тутарыгым бардыр. Эгер ене кимдир бири тене даянмага тутарыгы бардыр өйтсе, мениңки ондан-да көпдүр.</verse>
				<verse number="5">Мен дүнйә иненимден секизленҗи гүнде сүннет эдилендирин. Мен ысрайыл халкының бенямин тиресинден болуп, еврейлериң еврейидирин. Яхудыларың Кануныны берҗай этмек бабатда хем фарисейдирин.</verse>
				<verse number="6">Дин угрундакы ыхлас дийсеңиз, иманлылар йыгнагына азар бердим. Мукаддес Кануна даянян догрулык дийсеңиз, айыпсыздым.</verse>
				<verse number="7">Эмма өң бәхбитли саян затларымы инди Месих иң хатырасына бидерек сайярын.</verse>
				<verse number="8">Хава, мен Реббим Иса Месих и танамагың аҗайып белентлигиниң хатырасына әхли зады бидерек сайярын. Мен Онуң хатырасына әхли затдан гечип, буларың барыны чөп-чөр сайярын. Мен Месих и газанасым ве Онуң билен мәкәм биригесим гелйәр. Мен Мукаддес Кануна даянян өз догрулыгыма дәл, эйсем Месих е болан имана даянян, иман аркалы Худайдан болан догрулыга эе боласым гелйәр.</verse>
				<verse number="9"></verse>
				<verse number="10">Мен Иса Месих иң Өзүни, Онуң дирелишиниң гүйҗүни билесим гелйәр. Иса Месих иң җебир-җепаларына шәрик болуп, Оңа Онуң өлүминде меңзәп, өлүмден дирелише етесим гелйәр.</verse>
				<verse number="11"></verse>
				<verse number="12">Шунлукда, мен буларың барына етендирин я-да кәмиллешендирин өйдемок. Эмма мен булары газанмак үчин җан эдйәрин. Себәби Иса Месих мени шу максат билен газанды.</verse>
				<verse number="13">Эй, доганлар! Мен булары газанандырын өйдемок. Эмма еке-тәк шуны велин эдйәндирин: ызда галан затлары унудып, өңдәкилере етмәге ымтылярын.</verse>
				<verse number="14">Мен Худайың Иса Месих аркалы гөклердәки яшайша чагырян байрагыны алмак үчин, максадыма тарап ылгаярын.</verse>
				<verse number="15">Шоңа гөрә-де, иманда кәмил боланларымызың бары, гой, шу нукдайназардан пикир этсин. Эгер хайсыдыр бир зат бабатда башга пикирде болсаңыз, онда Худай сизе муны хем айдыңлашдырар.</verse>
				<verse number="16">Биз сайлан ёлумыз билен өңе тарап гитмели.</verse>
				<verse number="17">Эй, доганлар! Мениң гөрелдәме эерйәнлере гошулың. Бизиң гөрелдәмизе гөрә яшаянлара үнс берип, олардан өврениң.</verse>
				<verse number="18">Мен озал муны сизе гайта-гайта айдыпдым. Инди болса аглап, ене айдярын: Месих иң хачына душман болуп яшаянлар көпдүр.</verse>
				<verse number="19">Оларың соңы вейранчылыкдыр, оларың гара гарынлары худайларыдыр, олар өз масгаралыгына буйсаняндырлар. Олар диңе бу дүнйәниң затлары барада ойланяндырлар.</verse>
				<verse number="20">Биз болса гөклериң раятлары болуп, Халасгәр Реббимиз Иса Месих иң шол ерден гелерине сабырсызлык билен гарашяндырыс.</verse>
				<verse number="21">Себәби Иса Месих бизиң эҗиз ве әхмиетсиз беденлеримизи өзгердип, Өз шөхратлы беденине меңзедер. Ол муны хер зады Өзүне табын этмеги башарян гүйҗи аркалы амала ашырар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Шунлукда, эй, сөйгүли доганларым, Реббиң хатырасына берк дуруң! Мен гара гөзүңизе зардырын. Эзизлерим, сиз мениң шатлыгым ве башымың тәҗисиңиз.</verse>
				<verse number="2">Мен Эводия-да, Синтихә-де ялбарярын: Реббиң хатырасына ылалашыклы болуң.</verse>
				<verse number="3">Эй, мениң садык ёлдашым, саңа-да ялбарярын: бу аяллара көмек эт. Олар мен, Клемент ве яшайыш китабына атлары язылан бейлеки ишдешлерим билен бирликде Хош Хабары яйратмакда тутанъерли ишледилер.</verse>
				<verse number="4">Ребде шатланың. Ене-де гайталаярын: шатланың!</verse>
				<verse number="5">Гой, юмшаклыгыңыз хеммелере белли болсун. Реб якындыр.</verse>
				<verse number="6">Хич зады гайгы этмәң. Гайтам, Худая шүкүр эдип, хер бир ягдайдакы әхли мәтәчликлериңизи Оңа дога-дилеглерде айдың.</verse>
				<verse number="7">Шонда Худайың парахатлыгы йүреклериңизи ве пикирлериңизи Иса Месих аркалы горар. Бу парахатлык ынсан дүшүнерден җуда белентдир.</verse>
				<verse number="8">Умуман, эй, доганлар, хакыкы, хормата мынасып, догры, пәк, якымлы, аҗайып нәме бар болса, шол барада ойланың. Хава, ягшы ве өвгә мынасып затлар барада ойланың.</verse>
				<verse number="9">Менден өвренен, кабул эден, эшиден ве гөрен затларыңызы амал эдиң. Шонда парахатлык берйән Худай сизиң билен болар.</verse>
				<verse number="10">Ахырсоңы мен барада ене-де алада эдип башланыңыза Ребде өрән шатландым. Сиз озал хем алада эдйәрдиңиз, йөне муны гөркезмәге мүмкинчилигиңиз ёкды.</verse>
				<verse number="11">Мен муны нәмедир бир зада мәтәч боланым үчин айтмаярын. Себәби хер ягдайда барыма кайыл болмагы өвренендирин.</verse>
				<verse number="12">Мен мәтәчлигиң-де, болелинлигиң-де нәмедигини билйәрин. Мен доклукда я ачлыкда, болелинликде я мәтәчликде яшасам-да, гараз, хер ягдайда ве хер халда канагатлы болмагың тәрини өврендим.</verse>
				<verse number="13">Маңа кувват берйән Иса Месих аркалы әхли зады башарярын.</verse>
				<verse number="14">Хер нәхили болса-да, мениң мушакгатларыма шәрик болуп, говы этдиңиз.</verse>
				<verse number="15">Эй, филипилилер! Мен Македониядан чыкып гайдып, Хош Хабары илки-илкилер вагыз эдип башлан дөврүмде сизиң йыгнагыңыздан башга йыгнак маңа мадды көмегини берен дәлдир. Муны сизиң өзүңиз-де билйәнсиңиз.</verse>
				<verse number="16">Сиз хатда Салоники шәхеринде мәтәчлик чекен дөврүмде-де маңа гайта-гайта көмегиңизи етирипдиңиз.</verse>
				<verse number="17">Мен муны пешгешлериңизе хантама боланым үчин айтмаярын. Мен сизиң бәхбидиңизиң артмагыны ислейәрин.</verse>
				<verse number="18">Мениң хемме задым бар, артыгы билен бар. Эпафродит сизиң иберен пешгешлериңизи гетирели бәри, кем задым галмады. Булар хошбой ыслы гурбанлык кимин Худайың халаян гурбаныдыр.</verse>
				<verse number="19">Шөхратлы Худайым Өз байлыгы билен сизиң, ягны Иса Месих е дегишли боланларың әхли мәтәчликлериниң өвезини долар.</verse>
				<verse number="20">Атамыз Худая эбеди ве бакы шөхрат болсун! Омын.</verse>
				<verse number="21">Иса Месих аркалы Худайың халкына дегишли боланларың барына салам айдың. Мениң янымдакы доганлар сизе салам айдярлар.</verse>
				<verse number="22">Худайың халкының әхлиси, ылайта-да императора хызмат эдйәнлер сизе салам айдярлар.</verse>
				<verse number="23">Реббимиз Иса Месих иң мерхемети, гой, сизе яр болсун! Омын.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="51">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Худайың ырадасы билен Иса Месих иң ресулы болан мен Павлусдан ве доганымыз Тимотеосдан Колосиядакы Худайың халкына, ягны Месих е дегишли болан садык доганларымыза догайы салам! Атамыз Худайың мерхемети, парахатлыгы, гой, сизе яр болсун!</verse>
				<verse number="2"></verse>
				<verse number="3">Биз сизиң үчин дога-дилег эдип, элмыдама Реббимиз Иса Месих иң Атасы Худая шүкүрлер эдйәрис,</verse>
				<verse number="4">себәби биз сизиң Иса Месих е болан иманыңыз ве Худайың әхли халкына гөркезен сөйгиңиз хакында эшитдик.</verse>
				<verse number="5">Бу иманыңыз ве сөйгиңиз умыдыңыздан, хава, гөкде сизе гарашян затлара баглаян умыдыңыздан дөрейәр. Сиз өзүңизе гелип говшан хакыкат сөзи болан Хош Хабарда бу умыт барада өң эшиденсиңиз.</verse>
				<verse number="6">Худайың Хош Хабары бүтин дүнйә яйрап, миве берип гелйәр. Худайың мерхеметиниң хакыкы манысына гөз етирен гүнүңизден бәри, бу Хош Хабар сизиң араңызда хем шейле херекет эдйәр.</verse>
				<verse number="7">Сиз бу Хош Хабары сөйгүли ишдешимиз Эпафрадан өврендиңиз. Ол сизиң угруңызда Месих иң садык хызматкәридир.</verse>
				<verse number="8">Сизиң Мукаддес Рухдан алян сөйгиңиз барада хем бизе ол гүррүң берди.</verse>
				<verse number="9">Муны эшиден гүнүмизден бәри, биз хем сизиң үчин дога-дилеглеримизиң ызыны үземзок. Худайың ислегини долы билмегиңиз үчин, Онуң сизи әхли рухы акылдарлык ве дүшүнҗе билен долдурмагыны дилейәрис.</verse>
				<verse number="10">Шейле хем Реббе мынасып дурмушда яшап, Оны хер бабатда хошал этмегиңиз үчин дилег эдйәрис. Гой, сизиң әхли оңат ишлериңиз миве берсин. Гой, Худай Оны танамакда сизи хас-да өсдүрсин.</verse>
				<verse number="11">Гой, Ол сизи бейик гудраты билен кувватландырсын; сизиң сабыр-такатлы болуп, әхли зада дөз гелмегиңиз үчин гүйч-кувват берсин.</verse>
				<verse number="12">Нурдакы Өз халкының мирасына шәрик болмага сизи долы мынасып эден Ата Худая шатланып шүкүр эдиң.</verse>
				<verse number="13">Ол бизи гараңкылыгың ыгтыярындан бошадып, Өз сөйгүли Оглуның Шалыгына гетирди;</verse>
				<verse number="14">Оглы аркалы гүнәлеримизи багышлап, бизи азатлыга чыкарды.</verse>
				<verse number="15">Месих гөрүнмейән Худайың кешбидир, бүтин ярадылышың илкинҗи догланы Олдур.</verse>
				<verse number="16">Чүнки әхли затлар Ол аркалы ярадыландыр. Гөкдәки ве ердәки, гөрүнйән хем гөрүнмейән затлары: тагтлардыр хәкимиетлери, хөкүмдарлары ве эрк-ыгтыярлылары – барыны Ол яратды. Хемме зат Ол аркалы ве Онуң үчин ярадылды.</verse>
				<verse number="17">Әхли затдан өң бар болан Олдур, әхли затлар Ол аркалы мәкәм дурандыр.</verse>
				<verse number="18">Бедениң, ягны иманлылар йыгнагының башы Олдур. Әхли затда илкинҗи орны алсын дийип, башлангыч-да, илкинҗи болуп өлүмден дирелен-де Олдур.</verse>
				<verse number="19">Чүнки Худай долы кәмиллигиниң Исада орнашмагыны макул билди.</verse>
				<verse number="20">Месих иң хачда дөкен ганы аркалы парахатчылыгы беркарар эдип, Худай ердәки ве гөкдәки әхли зады Өзи билен ярашдырмагы макул билди.</verse>
				<verse number="21">Сиз бирвагтлар эден пис ишлериңиз себәпли пикириңизде Худайдан үзңедиңиз, Оңа душмандыңыз.</verse>
				<verse number="22">Инди болса Худай сизи Өз хузурында мукаддес, мүйнсүз хем айыпсыз этмек үчин, Месих иң бедениниң өлүми аркалы Өзи билен ярашдырды.</verse>
				<verse number="23">Элбетде, сиз эшиден Хош Хабарыңызың берен умыдында сарсман, иманда көк уруп, берк дурмалысыңыз. Бу Хош Хабар ер йүзүндәки хер бир ынсана ыглан эдилди. Мен Павлус бу Хош Хабарың хызматчысы болдум.</verse>
				<verse number="24">Мен сизиң угруңызда гөрйән гөргүлериме бегенйәрин. Шейле-де мен Иса Месих иң Өз бедени, ягны иманлылар йыгнагының хатырасына чекен эҗирлериниң өз беденимде довам эдйәндигинден хошалдырын.</verse>
				<verse number="25">Сизиң бәхбидиңиз үчин Худайың маңа берен табшырыгына гөрә, мен бу иманлылар йыгнагының хызматкәри болдум. Бу табшырык Худайың сөзүни, ягны гечен асырлардан ве несиллерден гизлин сакланан, эмма инди Онуң халкына аян эдилен сыры долы әшгәр этмекден ыбаратдыр.</verse>
				<verse number="26"></verse>
				<verse number="27">Худай бу сырың шөхратлы байлыгыны миллетлериң арасында Өз халкына билдирмек иследи. Бу сыр сизе шөхрата говушмак умыдыны берип, араңызда болян Иса Месих дир.</verse>
				<verse number="28">Шейлеликде, биз хеммелере Месих хакда вагыз эдйәрис. Олары Месих иң бедениниң кәмил агзасы хөкмүнде хөдүрләр ялы, хер бир ынсана өвүт-үндев эдип, улы акылдарлык билен таглым берйәрис.</verse>
				<verse number="29">Шу максат билен җанымы аяман зәхмет чекйәрин, Месих иң өзүме тәсир эдйән гудратлы гүйҗүне даянярын.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Мен сизиң үчин ве Лаодикиядакы иманлыларың, шейле-де мени танамаянларың әхлиси үчин нәхили гайдувсыз зәхмет чекйәндигими билмегиңизи ислейәрин.</verse>
				<verse number="2">Мен оларың калбының рухланып, сөйгүде бирлешмеклерини дилейәрин. Шейдип, олар долы ынама хем бай дүшүнҗә эе болуп, Ата Худайың сырыны, ягны Месих и танасынлар.</verse>
				<verse number="3">Чүнки акылдарлыгың хем билимиң әхли хазынасы Месих де гизленендир.</verse>
				<verse number="4">Муны хич ким сизи сүйҗи сөзлер билен алдамасын дийип айдярын.</verse>
				<verse number="5">Себәби мен араңызда болмасам-да, йүрегимде сизиң билендирин. Сизиң тертип-дүзгүнлидигиңизи, Месих е болан берк иманыңызы гөрүп шатланярын.</verse>
				<verse number="6">Шейлеликде, Иса Месих и Реббиңиз хөкмүнде кабул эдишиңиз ялы, Онуң гөркезен ёлы билен йөрәң.</verse>
				<verse number="7">Алкышлар билен долуп-дашып, Месих де көк уруң ве бина эдилиң, өзүңизе өвредилиши ялы, иманда берк дуруң.</verse>
				<verse number="8">Хүшгәр болуң! Хич ким сизи бош хем ялан пелсепелер билен есир эдәймесин, себәби бейле геплер Месих е дәл-де, ынсан дәп-дессурларына ве паны дүнйәниң йөрелгелерине эсасланяндыр.</verse>
				<verse number="9">Чүнки Худайың долы кәмиллиги бир беден кимин Месих де яшаяр.</verse>
				<verse number="10">Сиз хем хер бир гүйҗүң ве ыгтыярлыгың башы болан Месих аркалы битевүлиге говушдыңыз.</verse>
				<verse number="11">Сиз Онуң билен бирлешмек аркалы сүннет хем эдилдиңиз. Бу беден сүннети дәл-де, Месих аркалы эдилен сүннет болуп, гүнәли тебигатыңызың кесилип ташланмагыдыр.</verse>
				<verse number="12">Сиз чүмдүрилиш аркалы Месих билен биле җайландыңыз ве Оны өлүмден дирелден Худайың гудратына иман эдип, Месих билен бирликде дирелдиңиз.</verse>
				<verse number="13">Овал сиз сүннетсиз болан өңки тебигатыңызда гүнәлериңиз зерарлы өлүдиңиз. Инди болса Худай әхли гүнәлериңизи багышлап, сизи Месих билен биле дирелтди.</verse>
				<verse number="14">Ол бизе гаршы язылан бергидарлык язгысыны өчүрди, оны хача чүйләп, арадан айырды.</verse>
				<verse number="15">Худай рухы гүйчлериң ве ыгтыярлыкларың элинден ярагыны алды ве олары Иса Месих аркалы еңип, ачыкдан-ачык паш этди.</verse>
				<verse number="16">Шонуң үчин хем хич ким сизе азык-овкат, дини байрам, Тәзе Ай я-да Сабат гүни хакда хөкүм чыкармасын.</verse>
				<verse number="17">Булар гелҗекки затларың көлегесиди, эмма хакыкат Месих иң Өзүдир.</verse>
				<verse number="18">Яландан песпәлсирейән ве перишделере сежде эдйән адам сизи Худайың сылагындан махрум этмесин. Шейле адам гөрен гөрнүшлерине магтаняндыр, эмма бу бош ере паңкарян ынсан пикир йөретмесидир.</verse>
				<verse number="19">Шейдип, ол адам бедениң Башы болан Месих билен багланышыгыны йитирендир. Бу беден болса Месих иң ёлбашчылыгы астында хер бир богнуң көмеги билен биригип, Башдан иймитленйәр ве Худайың ислегине гөрә өсйәр.</verse>
				<verse number="20">Сиз Месих билен өлүп, бу паны дүнйәниң йөрелгелеринден азат болдуңыз. Онда нәме үчин хенизем бу дүнйә дегишли ялы, «Муңа галташма», «Муны ийме», «Муңа эл дегирме» диен ынсан кадаларына эерйәрсиңиз?</verse>
				<verse number="21"></verse>
				<verse number="22">Бу дүзгүнлериң хеммеси уланылдыгыча ёк болуп гидер, себәби олар ынсан буйрукларына ве таглыматларына эсасланяндыр.</verse>
				<verse number="23">Элбетде, бу урп-адатлар галп диндарлыкда, песпәлсирән болмакда, бедене эзъет чекдирмекде акылдарлык ялы гөрүнйәндир, эмма буларың ынсаның пис ниетиниң өңүни алмакда хич бир пейдасы ёкдур.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Шейлеликде, Месих билен дирелендигиңизе гөрә, гөклердәки затлары агтарың. Месих гөкде Худайың сагында отурандыр.</verse>
				<verse number="2">Пикириңизи дүнъеви затлара дәл-де, гөкдәки затлара гөнүкдириң.</verse>
				<verse number="3">Чүнки сиз өленсиңиз, дурмушыңыз болса Месих билен биле Худайда гизленендир.</verse>
				<verse number="4">Месих сизиң дурмушыңыздыр. Ол аян боланда, сиз хем Онуң билен биле шөхратда аян боларсыңыз.</verse>
				<verse number="5">Шонуң үчин хем дүнъеви тебигатыңыза махсус болан азгынлыгы, ахлаксызлыгы, харам кейпи, пис хөвеслери ве бутпаразлык билен дең хасапланян ачгөзлүги өлдүриң.</verse>
				<verse number="6">Ине, хут шу затлар үчин Худайың гахар-газабы инйәндир.</verse>
				<verse number="7">Сиз хем бирвагтлар буларың арасында яшаныңызда шейле эдипдиңиз.</verse>
				<verse number="8">Инди болса гахар-газабы, яманлыкларың хеммесини өзүңизден айрып ташлаң. Агзыңыздан хич бир төхмет ве пайыш сөзлер чыкмасын.</verse>
				<verse number="9">Бири-бириңизе ялан сөзлемәң, себәби сиз көне ярадылышыңызы көне урп-адатлары билен бирликде чыкарып зыңдыңыз.</verse>
				<verse number="10">Инди Яраданың кешбине меңземекде ве Оны танамакда тәзе ярадылыша беслениң.</verse>
				<verse number="11">Бу ярадылышда яхуды дәл билен яхудының, сүннетли билен сүннетсизиң, надан билен медениетсизиң, гул билен азадың арасында хич бир парх ёкдур, эмма Месих хемме затдыр, хемме затдадыр.</verse>
				<verse number="12">Шонуң үчин хем, эй, Худайың сайлан мукаддес хем эзиз халкы! Рехим-шепагата, мәхрибанлыга, песпәллиге, юмшаклыга ве сабыр-такатлылыга беслениң.</verse>
				<verse number="13">Бири-бириңизе сабырлылык билен чыдаң. Араңызда өйке-кине бар болса, бири-бириңизи багышлаң. Реббиң сизи багышлайшы ялы, сиз хем багышлаң.</verse>
				<verse number="14">Буларың хеммесиниң үстесине-де кәмил бирлиги багланышдырян сөйгә беслениң.</verse>
				<verse number="15">Калбыңызда Месих иң парахатлыгы хөкүм сүрсүн. Чүнки сиз бир бедениң агзалары болуп, бу парахатчылыга чагырылансыңыз. Хемише шүкүрли болуң.</verse>
				<verse number="16">Гой, Месих иң сөзи калбыңызың төрүнде орнашсын. Бүтин акылдарлык билен бири-бириңизе тәлим ве өвүт-несихат бериң. Мезмурлар, өвги айдымлар, рухы нагмалар айдып, Худая йүрекден миннетдарлык билдириң.</verse>
				<verse number="17">Нәме этсеңиз хем, айтсаңыз хем, хеммесини Реббимиз Исаның ады билен ерине етириң, Ол аркалы Ата Худая шүкүр эдиң.</verse>
				<verse number="18">Эй, аяллар, әриңизе табын болуң, чүнки шейле этмек Реббе дегишли адамлара ярашяндыр.</verse>
				<verse number="19">Эй, әрлер, аялыңызы сөйүң, олара ёвуз дарамаң.</verse>
				<verse number="20">Эй, чагалар, әхли ишде эне-атаңызың сөзүне гулак асың, себәби бу Ребби хошнут эдйәр.</verse>
				<verse number="21">Эй, аталар, чагаларыңызы ынҗатмаң, ёгсам, олар рухдан дүшерлер.</verse>
				<verse number="22">Эй, гуллар, әхли затда ердәки хоҗайыныңыза боюн эгиң. Муны ынсанлара говы гөрүнмек үчин, гөзе якымлы ишлер билен дәл-де, Ребден горкмак билен чын йүрекден ерине етириң.</verse>
				<verse number="23">Нәме этсеңиз, ынсанлар үчин дәл-де, Реб үчин эдйән ялы, чын йүрекден ерине етириң.</verse>
				<verse number="24">Мунуң үчин Ребден мирас сылагыны алҗагыңызы билйәнсиңиз. Сиз Реб Месих е гуллук эдйәнсиңиз.</verse>
				<verse number="25">Ким яманлык этсе, өз эден яманлыгының алмытыны алар, Реб хич киме тарапгөйлик эдйән дәлдир.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Эй, хоҗайынлар, гулларыңыз бабатда адыллыгы, деңлиги берҗай эдиң, себәби өзүңизиң хем гөкде Хоҗайыныңызың бардыгыны билйәнсиңиз.</verse>
				<verse number="2">Ыхлас билен хемише Худая дога окаң, дога-дилегде шүкүр эдип, хүшгәр болуң.</verse>
				<verse number="3">Бизиң үчин хем дилег эдиң: Худайың сөзүни яйрадып, Месих барадакы сыры аян эдер ялы, Онуң Өзи бизе гапы ачып берсин. Ине, шонуң үчинем мен туссаглыкдадырын.</verse>
				<verse number="4">Бу сыры болмалысы ялы айдың беян этмегим үчин дилег эдиң.</verse>
				<verse number="5">Месихи дәллер биленем вагтыңызы пейдалы гечириң, пурсады элден бермәң.</verse>
				<verse number="6">Хер киме нәхили җогап бермелидигиңизи билер ялы, сөзүңиз хемише якымлы ве мазмунлы болсун.</verse>
				<verse number="7">Реббиң садык хызматкәри болан сөйгүли ишдешимиз хем доганымыз Тихик мен хакда сизе әхли зады хабар берер.</verse>
				<verse number="8">Ягдайымыз барада хабар бермек ве сизи рухландырмак үчин мен оны сизиң яныңыза ибердим.</verse>
				<verse number="9">Онуң билен биле яныңыза өз шәхериңизден болан, садык ве сөйгүли доганымыз Онесим-де барар. Олар сизе бу ерде болуп гечйән әхли вакалары гүррүң берерлер.</verse>
				<verse number="10">Мениң билен туссаглыкда болян ёлдашым Аристарх билен Барнабың егени Марк хем сизе салам ёллаяр. Марк барадакы буйруклары алансыңыз. Яныңыза барса, оны кабул эдиң.</verse>
				<verse number="11">Юстус лакамлы Ешува хем сизе салам айдяр. Худайың Шалыгы угрунда зәхмет чекйән яхуды ишдешлерим диңе шулардыр. Олар маңа теселли берип гелйәрлер.</verse>
				<verse number="12">Өз шәхериңизден болан, Иса Месихиң гулы Эпафра хем сизе салам ёллаяр. Худайың хер бир ислегини долы билмегиңиз ве иманда берк дуруп, кәмил болмагыңыз үчин, Эпафра ыхлас билен хемише Реббе дилег эдйәр.</verse>
				<verse number="13">Онуң сизиң үчин, шейле-де Лаодикиядакы ве Иераполисдәки иманлылар үчин арман-ядаман зәхмет чекйәндигине мен шаятдырын.</verse>
				<verse number="14">Сөйгүли достумыз лукман Лука билен Дема хем сизе салам ёллаяр.</verse>
				<verse number="15">Лаодикиядакы доганлара, Нимфа уямыза ве онуң өйүндәки иманлылар йыгнагына салам айдың.</verse>
				<verse number="16">Шу хат араңызда окаландан соң, оны Лаодикиядакы иманлылар йыгнагында хем окадың. Сиз хем Лаодикиядан гелен хаты окаң.</verse>
				<verse number="17">Архипа: «Реббиң табшыран хызматыны ахырына ченли долы битирҗекдигиңе ынамлы бол» дийип айдың.</verse>
				<verse number="18">Мен Павлус бу саламы өз элим билен язярын. Мениң туссаглыкдадыгымы ятдан чыкармаң. Худайың мерхемети сизе яр болсун!</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="52">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Атамыз Худайың ве Реббимиз Иса Месих иң Салоникидәки иманлылар йыгнагына Павлус, Силван ве Тимотеосдан догайы салам! Гой, мерхемет билен парахатлык сизе яр болсун!</verse>
				<verse number="2">Биз сизи дога-дилеглеримизде ятлап, элмыдама әхлиңиз үчин Худая шүкүрлер эдйәрис,</verse>
				<verse number="3">себәби иманыңыз ягшы ишлери, сөйгиңиз җаныпкешлиги, Реббимиз Иса Месих е болан умыдыңыз чыдамлылыгы хасыл берйәр. Биз Атамыз Худайың хузурында буларың барыны дынгысыз ятлаярыс.</verse>
				<verse number="4">Эй, доганлар! Бизиң яйрадян Хош Хабарымыз сизе диңе сөз билен дәл, эйсем Мукаддес Рухуң гүйҗи ве берк ынам билен говушды. Шонда биз Худайың сизи сөйүп, сайландыгына гөз етирдик. Биз сизиң араңызда боланымызда нәхили яшандыгымызы өзүңиз-де билйәнсиңиз.</verse>
				<verse number="5"></verse>
				<verse number="6">Сиз агыр мушакгатлар чексеңиз-де, Мукаддес Рухуң берен шатлыгы билен Хош Хабары кабул эдип, бизиң ве Реббиң гөрелдесине эердиңиз.</verse>
				<verse number="7">Шейдип, Македония билен Ахаядакы иманлыларың әхлисине гөрелде болдуңыз.</verse>
				<verse number="8">Реббиң Хош Хабары сизден әхли ере, хатда Македония билен Ахаядан узак ерлере хем яң салды. Сизиң Худая болан иманыңыз барадакы гүррүң әхли ере яйрады. Бизе ол барада айдара-да зат галмады.</verse>
				<verse number="9">Гайтам, оларың өзлери сизиң бизи кабул эдишиңиз барада гүррүң берйәрлер. Шейле-де сизиң бутлардан йүз өврүп, Худая тарап өврүлендигиңизи айдып берйәрлер. Сиз инди хакыкы, дири Худая гуллук эдйәрсиңиз ве Онуң өлүмден дирелден Оглы Исаның гөклерден гелмегине гарашярсыңыз. Иса Месих бизиң әхлимизи гелеҗекдәки газапдан халас эдйәндир.</verse>
				<verse number="10"></verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Эй, доганлар! Сизе бармагымызың бидерек болмандыгыны өзүңиз билйәнсиңиз.</verse>
				<verse number="2">Бизиң озал Филипиде хорлук чекендигимизи, кемсидилендигимизи хем билйәнсиңиз. Инди болса бәрде-де гаршылыга дучар болдук. Эмма муңа гарамаздан, Худай Өз Хош Хабарыны сизе хем вагыз этмек үчин бизе гуҗур-гайрат берди.</verse>
				<verse number="3">Бизиң чагырышымызда не ялан, не яман ниет, не-де хиле бардыр.</verse>
				<verse number="4">Худай бизи мынасып сайып, Хош Хабары яйратмагы бизе ынанды. Шонуң үчин-де, биз адамларың дәл, эйсем йүреклери сынаян Худайың гөвнүнден турҗак болуп гүрлейәрис.</verse>
				<verse number="5">Билшиңиз ялы, биз сизе яранҗаңлык этмедик, өз бәхбидимизи арамадык. Худай муңа шаятдыр.</verse>
				<verse number="6">Биз ынсанлардан: сизден-де, башгалардан-да өвги хантама дәлдик.</verse>
				<verse number="7">Биз Месих иң ресуллары хөкмүнде сизе аграм салып, гопбамсырап хем билердик. Эмма биз араңызда бир гара ер кимин гездик, сизи энәниң өз баласыны сөйши дек сөйдүк.</verse>
				<verse number="8">Шоңа гөрә-де, биз диңе Худайың Хош Хабарыны дәл, эйсем йүрегимизиң төрүнден орун бермәге-де тайындык, себәби сиз бизиң үчин шейле эзиз болдуңыз!</verse>
				<verse number="9">Эзиз доганларым! Бизиң чекен агыр зәхметимиз, гөрен гөргүлеримиз ядыңыздадыр. Хош Хабары сизе вагыз эден дөврүмизде хич киме аграм салмаҗак болуп, гиҗе-гүндиз ишледик.</verse>
				<verse number="10">Сиз иманлылар бабатда бизиң ахлак тайдан пәк, догручыл ве хич бир айыпсыз боландыгымыза өзүңиз шаятсыңыз. Муңа Худай-да шаятдыр.</verse>
				<verse number="11">Биз сизи Өз Шалыгына, шөхратына чагырян Худая мынасып яшамагыңызы табшырдык. Биз сизиң хер бириңизе атаның өз перзендине гарайшы кимин гарап, сизи рухландырдык, гөвүнлик бердик. Буларың барыны өзүңиз-де билйәнсиңиз.</verse>
				<verse number="12"></verse>
				<verse number="13">Сиз Худайың Хош Хабарыны бизден эшидип кабул эдениңизде, муны ынсан хабары хөкмүнде дәл, эйсем, хакыкатдан-да, Худайыңкы дийип кабул этдиңиз. Сиз иманлылара тәсир эдйән-де бу Хабардыр. Шоңа гөрә-де, биз сизиң үчин Худая дынгысыз шүкүрлер эдйәрис.</verse>
				<verse number="14">Эй, доганлар! Сиз Худайың Яхудыя юрдундакы йыгнакларының, ягны Иса Месих иң җемагатының гөрелдесине эердиңиз. Шоңа гөрә-де, бу йыгнакларың яхудылардан чекен җебирлерини сиз хем өз илдешлериңизден чекмели болдуңыз.</verse>
				<verse number="15">Яхудылар пыгамберлери ве Реб Исаны өлдүрдилер, бизи болса гысып чыкардылар. Олар башга миллетлериң-де халас болмагы үчин вагыз эдилйән Хош Хабара бөвет болмакчы болярлар. Яхудылар Худайы нәразы эдип, хемме адамлара гаршы чыкярлар. Шунлукда, оларың гүнәлери хетден ашып баряр. Худайың газабы эййәм оларың башындан инендир.</verse>
				<verse number="16"></verse>
				<verse number="17">Эй, доганлар, биз ой-пикирлеримизде сизиң билен болсак-да, дидарыңыздан аз вагтлык махрум эдилдик. Шонда бизиң сизи өрән гөресимиз гелди! Сизиң дидарыңызы гөрмек үчин элимизден геленини этдик.</verse>
				<verse number="18">Хава, яныңыза барасымыз гелйәрди. Мен Павлус хем бу бабатда гайта-гайта сынанышдым, йөне шейтан бизе пәсгел берди.</verse>
				<verse number="19">Бизиң умыдымыз ве шатлыгымыз кимдир? Реббимиз Иса геленде Онуң өңүнде гуванҗак тәҗимиз кимдир? Сиз дәлмисиңиз? Элбетде сизсиңиз!</verse>
				<verse number="20">Хава, бизиң шатлыгымыз-да, гуванҗымыз-да сизсиңиз.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Биз дидарыңыздан мундан артык махрум болмага чыдаман, Афиныда еке галмагы макул гөрдүк.</verse>
				<verse number="2">Сизиң яныңыза болса Месих иң Хош Хабарыны яйратмак үчин Худайың хызматында эгиндешимиз болан Тимотеос доганымызы ибердик. Биз муны сизи иманыңызда беркитмек, рухландырмак үчин,</verse>
				<verse number="3">мушакгатлар зерарлы сизиң хич бириңиз имандан дәнмесин дийип этдик. Йөне өзүңиз билйәнсиңиз, бу мушакгатлар Месих е иман гетиренлериң башында бардыр.</verse>
				<verse number="4">Биз мушакгат чекҗекдигимизи хениз яныңыздакак өңүнден айдыпдык. Билшиңиз ялы, шейле хем болды.</verse>
				<verse number="5">Шоңа гөрә-де, мундан артык чыдап билмән, иманыңыздан хабар алмак үчин, мен Тимотеосы яныңыза ибердим. Чүнки аздырыҗы шейтаның хайсыдыр бир ёл билен сизи аздырып, азабымызың бидерек боларындан горкдум.</verse>
				<verse number="6">Эмма яныңыздан шу пурсат гелен Тимотеос сизиң иманыңыз ве сөйгиңиз барада оңат хабарлар гетирди. Ол бизи хемише ягшылыкда ятлаяндыгыңызы, сизи гөресимизиң гелши ялы, сизиң-де бизи гаты күйсейәндигиңизи гүррүң берди.</verse>
				<verse number="7">Шоңа гөрә-де, эй, доганлар, әхли мушакгатларымыза ве ызарланмалара гарамаздан, сизиң иманыңыздан теселли тапдык.</verse>
				<verse number="8">Сизиң Ребде берк дурмагыңыз инди җанымыза җан гошяр.</verse>
				<verse number="9">Биз Худайымызың өңүнде сиз себәпли өрән шатландык. Сизиң үчин Худая нәче шүкүрлер айтсагам аздыр!</verse>
				<verse number="10">Биз дидарыңызы гөрмек ве иманыңызың артмагы үчин, гиҗе-гүндиз эрҗеллик билен дога-дилег эдйәрис.</verse>
				<verse number="11">Инди болса сизе тарап ёлумызы, гой, Атамыз Худайың Өзи хем-де Реббимиз Иса ачсын.</verse>
				<verse number="12">Бизиң сизи сөйшүмиз ялы, гой, Реб бири-бириңизе, әхли адамлара болан сөйгиңизи артдырып, пүрепүр этсин.</verse>
				<verse number="13">Реббимиз Иса Өз әхли перишделери билен биле геленде, Атамыз Худайың өңүнде айыпсыз ве мукаддес болуп билериңиз ялы, гой, Ол йүреклериңизи кувватландырсын.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Эй, доганлар, биз Худайы разы этмек үчин нәхили яшамалыдыгыны сизе өвретдик. Сиз хакыкатдан хем шейле яшаярсыңыз. Инди болса шейле яшамакда хас-да илерлемегиңизи Реб Исаның адындан сизе үндейәрис.</verse>
				<verse number="2">Сизе Реб Исаның хайсы табшырыкларыны беренимизи билйәрсиңиз ахырын.</verse>
				<verse number="3">Худайың ислеги шулардыр: мукаддес болуң, зына этмәң;</verse>
				<verse number="4">хер кес өз беденине пәклик ве абрай билен эелик этсин,</verse>
				<verse number="5">Худайы танамаян миллетлер ялы өз бедениңизи харам кейпе бермәң;</verse>
				<verse number="6">шу тәрде доганыңыза ахлаксызлык этмәң, оны алдамаң. Озал сизе айдып, берк дуйдурышымыз ялы, шейле гүнәлериң әхлиси үчин Реб ынсанлары җезаландырар.</verse>
				<verse number="7">Чүнки Худай бизи харамлыга дәл-де, халал яшамага чагырды.</verse>
				<verse number="8">Шоңа гөрә-де, бу табшырыклары рет эдйән адам ынсаны дәл, эйсем Өз Мукаддес Рухуны берйән Худайы рет эдйәндир.</verse>
				<verse number="9">Доган сөйгүси барада язып-да отурҗак дәл, себәби бирек-биреги сөймеги сизе Худайың Өзи өвретди ахырын.</verse>
				<verse number="10">Хакыкатдан-да, сиз тутуш Македониядакы әхли доганларыңызы сөййәрсиңиз. Эмма шонда-да, эй, доганлар, бу сөйгиңизи мундан бейләк хас-да артдырың дийип ялбарярыс.</verse>
				<verse number="11">Сизе буйрушымыз ялы, геп-гүррүңсиз яшамага, диңе өз ишиңиз билен мешгул болмага, экленҗиңизи өзүңиз газанмага ыхлас эдиң.</verse>
				<verse number="12">Шонда Месих е иман этмейәнлер сизе хормат гоярлар. Сиз хич кимден хич зада зар болмарсыңыз.</verse>
				<verse number="13">Эй, доганлар, сизиң-де умытсыз адамлар ялы хасрат чекмезлигиңиз үчин, мерхумлар бабатда билмегиңизи ислейәрис.</verse>
				<verse number="14">Биз Исаның өлүп диреленине ынанярыс. Шоңа гөрә-де, Худайың Иса Месих е говшан мерхумлары Онуң билен ызына гетирҗекдигине-де ынанмалыдырыс.</verse>
				<verse number="15">Реббиң сөзүне даянып, сизе шуны айдярыс: биз – дирилер, Реб гайдып геленде, Онуң билен мерхумлардан өң душушмарыс.</verse>
				<verse number="16">Реббиң Өзи хөкмүрован гыгырыш билен, Өз сурнайы билен, баш перишдәниң сеси билен гөклерден инер. Шонда илки билен Месих е говшан мерхумлар дирелер.</verse>
				<verse number="17">Соңра болса биз, ягны дирилер, олар билен биле Ребби ховада гаршыламак үчин, булутлар ичинде алнып гөтерилерис ве элмыдама Реб билен боларыс.</verse>
				<verse number="18">Шоңа гөрә-де, шу сөзлер билен бирек-биреги рухландырың.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Эй, доганлар, бу вакаларың вагты ве сенелери хакда сизе язмагың гереги ёк.</verse>
				<verse number="2">Реббиң гүни бир огрының гелши ялы гелер, муны өзүңиз-де билйәнсиңиз ахырын.</verse>
				<verse number="3">Адамлар хениз: «Хеммелер саг-саламат, ховп-хатар хем ёк» дийип дуркалар, оларың үстүнден хеләкчилик инер. Бу эдил гөврели аялың бургусы кимин дуйдансыз башланар. Шонда олар гачып гутулмазлар.</verse>
				<verse number="4">Эмма, эй, доганлар, Реббиң гүни сизиң үстүңизи бир огры кимин дуйдансыз басмасын, себәби сиз гараңкылыкда дәл ахырын.</verse>
				<verse number="5">Сизиң барыңыз нура ве гүндизе дегишлисиңиз. Биз түмлүге я гиҗә дегишли дәлдирис.</verse>
				<verse number="6">Шунлукда, укудакы адамлар ялы болмалың. Терсине, оя ве хүшгәр болалың.</verse>
				<verse number="7">Чүнки уклаянлар гиҗе уклаяндырлар, серхош болянлар-да гиҗе серхош боляндырлар.</verse>
				<verse number="8">Биз болса гүндизе дегишлидирис. Худай бизи газаба дучар болмага дәл, эйсем Реббимиз Иса Месих аркалы халас болмага белледи. Шоңа гөрә-де, эгнимизе иман билен сөйгини совут хөкмүнде, башымыза халас болмак умыдыны тувулга хөкмүнде гейип, хүшгәр болалың.</verse>
				<verse number="9"></verse>
				<verse number="10">Иса Месих бизиң үчин өлди. Ол муны биз яшасак-да, өлсек-де, Онуң билен яшап билмегимиз үчин этди.</verse>
				<verse number="11">Шоңа гөрә-де, эдил шу вагт эдишиңиз ялы, бири-бириңизе өвүт-үндев бериң, рухландырың.</verse>
				<verse number="12">Инди болса, эй, доганлар, сизден шулары хайыш этмекчи: араңызда зәхмет чекйәнлериң, Реб ёлунда сизе өңбашчылык эдйәнлериң, тербие берйәнлериң гадырыны билиң;</verse>
				<verse number="13">эдйән ишлери үчин олары сөйүң, олара улы хормат гоюң; өзара парахат яшаң.</verse>
				<verse number="14">Эй, доганлар, сизе ялбарярыс: бикәр гезйәнлери язгарың, гөвнүчөкгүнлере гөвүнлик бериң, эҗизлери голдаң, хеммелер бабатда сабыр-такатлы болуң.</verse>
				<verse number="15">Хич кимиң яманлыга яманлык гайтармаяндыгына гөз етириң. Гайтам, бири-бириңизе ве хеммелере ягшылык этҗек болуң.</verse>
				<verse number="16">Хемише шатланың.</verse>
				<verse number="17">Дынгысыз дога-дилег эдиң.</verse>
				<verse number="18">Хер ягдая шүкүр эдиң. Хава, Иса Месих е дегишли болан сиз бабатда Худайың ислеги шулардыр.</verse>
				<verse number="19">Мукаддес Рухуң одуны сөндүрмәң.</verse>
				<verse number="20">Пыгамберлик сөзлерине әсгермезчилик этмәң.</verse>
				<verse number="21">Хер зады сынап гөрүң. Говы зады гайым саклаң.</verse>
				<verse number="22">Хер хили эрбетликден гача дуруң.</verse>
				<verse number="23">Гой, парахатлыгың гөзбашы болан Худай сизи хемметараплайын пәклесин. Реббимиз Иса Месих геленде рухуңыз, җаныңыз ве бедениңиз айыпсыз болсун.</verse>
				<verse number="24">Худай муны башарар. Чүнки сизи чагыран Худай ынамдардыр.</verse>
				<verse number="25">Доганлар, бизиң үчин дога-дилег эдиң.</verse>
				<verse number="26">Доганларың хеммесини мәхирли огшап саламлашың.</verse>
				<verse number="27">Бу хаты доганларың барына окап бермеги Реббиң адындан сизе табшырярын.</verse>
				<verse number="28">Реббимиз Иса Месих иң мерхемети сизе яр болсун!</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="53">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Атамыз Худайың ве Реббимиз Иса Месих иң Салоникидәки иманлылар йыгнагына Павлус, Силван ве Тимотеосдан догайы салам!</verse>
				<verse number="2">Атамыз Худайың ве Реббимиз Иса Месих иң мерхемети, парахатлыгы сизе яр болсун!</verse>
				<verse number="3">Эй, доганлар! Сизиң иманыңыз гитдигисайы өсйәр, бири-бириңизе болан сөйгиңиз долуп-дашяр. Шоңа гөрә-де, биз элмыдама Худая шүкүрлер этмелидирис. Бу өрән ерликлидир.</verse>
				<verse number="4">Биз Худайың йыгнакларының арасында сиз бабатда магтанярыс. Себәби сиз ызарланып, гөрги барыны гөрсеңиз-де, иманда берк дуруп, оларың әхлисине чыдаярсыңыз.</verse>
				<verse number="5">Худайың адалаты шу гөрйән гөргүлериңиз аркалы аян болар: сиз Худайың Шалыгына мынасып сайыларсыңыз, себәби сиз шонуң угрунда гөрги гөрйәңиз ахырын.</verse>
				<verse number="6">Худай адалатлыдыр. Ол сизе җебир чекдирйәнлере җебир берер,</verse>
				<verse number="7">эмма җебир чекен сизе бизиң билен биле рахатлык берер. Бу затлар Реб Иса Өз перишделери билен от-ялын ичинде гөкден пейда болан махалы болар. Реббимиз Иса Худайы танамаянлары ве Өзи барадакы Хош Хабара гулак асмадыклары җезаландырар.</verse>
				<verse number="8"></verse>
				<verse number="9">Олар Реббиң хузурындан ве Онуң гудратының шөхратындан махрум эдилип, бакы хеләкчилик җезасыны чекерлер.</verse>
				<verse number="10">Реббиң сайлап-сеченлери болса Онуң гелҗек шол гүнүнде Ребби шөхратландырарлар. Иман эденлериң әхлиси Ребби бейгелдерлер. Булара сиз хем дегишлисиңиз, себәби сиз өзүңизе эдилен шаятлыклара ынандыңыз.</verse>
				<verse number="11">Шоңа гөрә-де, биз элмыдама сизиң үчин дога-дилеглер эдйәрис: гой, Худай сизи Өз чагырышына мынасып сайсын; гой, әхли ягшы ниетлериңизи ве иманыңызың гөнүкдирен хер бир ишини Худай Өз гудраты билен амала ашырсын.</verse>
				<verse number="12">Биз Худайымызың ве Реббимиз Иса Месих иң мерхеметине гөрә, сизиң Ребби шөхратландырмагыңыз үчин, Онуң-да сизи шөхратландырмагы үчин шу дога-дилеглери эдйәрис.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Инди болса, эй, доганлар, Реббимиз Иса Месих иң гелмеги ве Онуң янына үйшмегимиз бабатда шулары айдыңлашдырмакчы:</verse>
				<verse number="2">«Реббиң гүни голайлады» дийип айдян хайсыдыр бир хабар, пыгамберлик я-да хат бизден ялы болуп гөрүнсе-де, шолар себәпли хайдан-хай алҗырамаң, галпылда дүшмәң.</verse>
				<verse number="3">Өзүңизи хич киме хич ёл билен алдатмаң. Чүнки көплер Худая гаршы баш галдырар ве ёк эдилмели биканун адам пейда болар. Йөне бу затлар амала ашянча, Реббиң гүни гелмез.</verse>
				<verse number="4">Бу адам худай дийип атландырылян я сежде эдилйән затларың барына гаршы чыкып, өзүни олардан ёкары тутар. Ол хатда Худайың ыбадатханасында отурып, өзүни Худай дийип ыглан эдер.</verse>
				<verse number="5">Мен хениз яныңыздакам булары айданым, элбетде, ядыңыздадыр.</verse>
				<verse number="6">Бу биканун адам Худайың беллән вагтында пейда болар. Биканунлык эййәм ассырынлык билен херекет этсе-де, биканун адамың пейда болмагы бөкделйәр. Мунуң себәбини өзүңиз билйәнсиңиз. Хава, биканун адамы бөкдейән бири бардыр. Ол арадан айрылансоң,</verse>
				<verse number="7"></verse>
				<verse number="8">биканун адам пейда болар. Реб Иса агзының деми билен, Өз гелшиниң шанлы шөвкети билен оны ёк эдер.</verse>
				<verse number="9">Биканун адам геленде шейтаның гүйҗи аркалы хер хили ялан гудратлары, аламатлары ве мугҗызалары гөркезер.</verse>
				<verse number="10">Ол хер хили яманлыклар билен хеләкчилик ёлуна дүшенлери алдава салар. Чүнки олар хакыкаты сөймеги ве шол аркалы халас болмагы рет этдилер.</verse>
				<verse number="11">Шонуң үчин-де Худай олары алдаян бир гүйҗе табшыряр. Олар-да бу алдава ынанярлар.</verse>
				<verse number="12">Ол муны хакыката ынанман, яманлыкдан кейп аланларың барыны хөкүм этмек үчин эдйәр.</verse>
				<verse number="13">Эй, Реб тарапдан сөйүлйән доганлар! Сиз халас болуп билериңиз ялы, Худай сизи илкинҗилер хөкмүнде сайлады. Сиз Мукаддес Рух аркалы пәкленип, хакыката болан иманыңыз аркалы халас болдуңыз. Шоңа гөрә-де, биз элмыдама Худая шүкүрлер этмелидирис.</verse>
				<verse number="14">Ол Реббимиз Иса Месих иң шөхратына шәрик болуп билериңиз ялы, вагыз эдйән Хош Хабарымыз аркалы сизи булара чагырды.</verse>
				<verse number="15">Шоңа гөрә-де, эй, доганлар, инди иманда берк дуруң! Бизден сөз я хат аркалы өвренен таглыматыңыза берк япышың.</verse>
				<verse number="16">Атамыз Худай бизи сөйүп, Өз мерхемети аркалы бизе эбеди теселли билен ягшы умыт берди. Гой, Реббимиз Иса Месих иң Өзи ве Атамыз Худай сизе теселли берсин, хер бир ягшы ишде ве сөзде сизе гүйч берсин.</verse>
				<verse number="17"></verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Эй, доганлар! Реббиң Хош Хабары сизиң араңызда чалт яйрап, шөхратланды. Ол бейлеки ерлерде-де шейле болар ялы, бизиң үчин дога-дилег эдиң.</verse>
				<verse number="2">Залым, яман адамлардан гутулып билмегимиз үчин-де дога-дилег эдиң. Чүнки Реббе адамларың хеммеси ынанян дәлдир.</verse>
				<verse number="3">Эмма Реб ынамдардыр. Ол сизе кувват берер ве шейтандан горар.</verse>
				<verse number="4">Бизиң буйранларымызы эдйәндигиңиз, гелҗекде-де этҗекдигиңиз бабатда Реб бизи ынандыряр.</verse>
				<verse number="5">Гой, Реб йүреклериңизи Худайы сөймәге ве Месих е садык болмага гөнүкдирсин.</verse>
				<verse number="6">Эй, доганлар, бикәр гезип, бизиң таглыматымыза гөрә яшамаян хер бир догандан даш дурмагы Реббимиз Иса Месих иң адындан сизе буюрярыс.</verse>
				<verse number="7">Бизиң гөрелдәмизе нәхили эермелидигини өзүңиз билйәнсиңиз. Биз сизиң араңыздакак, бикәр гезмедик,</verse>
				<verse number="8">хич кимиң чөрегини мугт иймедик. Гайтам, сизиң хич бириңизе аграм салмаҗак болуп, гиҗе-гүндиз ишләп, зәхмет чекдик.</verse>
				<verse number="9">Бизиң сизден ярдам алмага хакымыз болса-да, оны талап этмедик. Себәби гөрелдәмизе эерип билериңиз ялы, муны сизе нусга болмак үчин этдик.</verse>
				<verse number="10">Биз хатда сизиң яныңыздакак: «Ким ишлемек ислемейән болса, дамак-да иймесин» дийип буйрупдык.</verse>
				<verse number="11">Эмма биз араңызда кәбирлериңизиң бикәр гезйәндигини эшидйәрис. Олар өз ишлери билен болман, башгаларың ишине гошулярлар.</verse>
				<verse number="12">Шейле адамлара геп-гүррүңсиз ишлемеги ве өз чөреклерини газанмагы Реббимиз Иса Месих иң адындан табшырып ялбарярыс.</verse>
				<verse number="13">Сиз болса, эй, доганлар, ягшылык этмекде ядамаң.</verse>
				<verse number="14">Ким бу хатда айданларымыза гулак асмаса, оны гөз астына алың. Ол утанар ялы, онуң билен гатнашмаң.</verse>
				<verse number="15">Йөне оны душман саймаң, гайтам бир доган хөкмүнде оңа өвүт бериң.</verse>
				<verse number="16">Парахатлыгың гөзбашы болан Реббиң Өзи сизе хемише, хер ягдайда парахатлык берсин! Реб барыңыза яр болсун!</verse>
				<verse number="17">Мен Павлусдан сизе салам болсун. Муны өз элим билен язып, хер хатымы шейдип тамамларын.</verse>
				<verse number="18">Реббимиз Иса Месихиң мерхемети, гой, сизиң барыңыза яр болсун!</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="54">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Халасгәримиз Худайың ве умыдымыз болан Иса Месих иң буйругына гөрә Онуң ресулы мен Павлусдан</verse>
				<verse number="2">Тимотеоса догайы салам! Эй, Тимотеос, сен өз иманың аркалы маңа хакыкы огул болансың. Гой, Атамыз Худайың ве Реббимиз Иса Месих иң мерхемети, рехим-шепагаты, парахатлыгы саңа яр болсун!</verse>
				<verse number="3">Мен Македония угранымда, Эфес шәхеринде галмагыңы хайыш эдипдим. Сен ол ердәки адамларың кәбирине ялан таглыматлары яйратмазлыгы буюр.</verse>
				<verse number="4">Гой, олар гадымы роваятлара, түкениксиз несил шеҗерелерине йыкгын этмесинлер. Булар дава-җенҗеллериң дөремегине себәп болуп, Худайың табшырыгының иман аркалы амала ашырылмагына пәсгел берйәндир.</verse>
				<verse number="5">Буйругымың эсасы максады иманлылара бири-бирини сап йүрекден, пәк выждандан, хакыкы имандан дөрейән сөйги билен сөймегине ярдам бермекдир.</verse>
				<verse number="6">Кәбир адамлар мундан дәнип, ховайы гүррүңлере баш урдулар.</verse>
				<verse number="7">Олар Мукаддес Кануны өвретмекчи болярлар, йөне не өз айдянларына, не-де вагыз эдйән затларына дүшүнйәрлер.</verse>
				<verse number="8">Биз Кануның оны догры уланянлар үчин ягшыдыгыны билйәрис.</verse>
				<verse number="9">Мундан башга-да, бу Кануның догры адамлар үчин дәл-де, оны бозянлар ве битабынлар, худайсызлар ве гүнәкәрлер, адамлары сыламаянлар ве имансызлар, ата-энесини өлдүрйәнлер, ганхорлар,</verse>
				<verse number="10">зынахорлар, бири-бири билен ятян эркеклер, гул сөвдагәрлери, яланчылар, әхтияланлар, умуман, сагдын таглымата гаршы чыкянларың әхлиси үчиндигини билйәрис.</verse>
				<verse number="11">Хава, бейик ве шөхратлы Худайың маңа ынанан Хош Хабары хут шейле өвредйәндир.</verse>
				<verse number="12">Мен Реббимиз Иса Месих иң маңа гуҗур-гайрат берендиги үчин шүкүр эдйәрин. Ол мени садык сайып, Өзүне хызмат этмәге белледи.</verse>
				<verse number="13">Мен озаллар Иса Месих е дил етирип, азар берип, залымлык барыны эдипдим. Йөне мен буларың барыны билмезликден ве имансызлыкдан эденим үчин, маңа рехим эдилди.</verse>
				<verse number="14">Реббимиз Иса Месих иң чәксиз мерхемети, сөйгүси ве Онуң берен иманы үстүме болдан-бол ягды.</verse>
				<verse number="15">Шоңа гөрә-де: «Иса Месих гүнәкәрлери халас этмәге гелди» диен сөзлер догры ве хер җәхтден кабул эдерликдир. Шол гүнәкәрлериң иң гүнәкәри-де мендирин.</verse>
				<verse number="16">Эмма Иса Месих маңа Өз чәксиз рехим-шепагатыны гөркезди. Хава, Ол маңа рехим этди ве Өзүне иман эдип, бакы яшайша говушҗакларың әхлиси үчин мени мысал хөкмүнде уланды.</verse>
				<verse number="17">Эбедилигиң Шасы, өлмез ве гөзе гөрүнмез еке-тәк Худая бакы хормат ве шөхрат болсун! Омын.</verse>
				<verse number="18">Эй, оглум Тимотеос, сен барада айдылан пыгамберликлери назара алып, саңа шуны берк табшырярын: бу пыгамберликлере даянып, өкде сөвешиҗи кимин сөвеш,</verse>
				<verse number="19">иманда берк дуруп, ынсабыңы пәк сакла. Кәбир адамлар ынсапларыны ювудандыгы үчин, иманлары гая урлан гәми кимин чым-пытрак болды.</verse>
				<verse number="20">Хименей билен Исгендер-де шейле адамлара дегишлидир. Мен Худая дил етирмезлиги өвренсинлер дийип, олары шейтана табшырдым.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Шоңа гөрә, эй, Тимотеос, илки билен шулары үндейәрин: хеммелер үчин дога-дилег эдиң, олар үчин Худая ялбарың, Оңа миннетдарлык билдириң.</verse>
				<verse number="2">Парахат ве геп-гүррүңсиз, хер затда Худайың йөрелгесине эерип, эдепли яшап билеримиз ялы, патышалар ве ыгтыярлыларың әхлиси үчин дога-дилег эдиң.</verse>
				<verse number="3">Бу хайырлыдыр, Халасгәримиз Худайың халаяныдыр.</verse>
				<verse number="4">Ол хемме адамларың хакыкаты билип, халас болмагыны ислейәндир.</verse>
				<verse number="5">Чүнки еке-тәк бир Худай бардыр. Худай билен адамларың арасында хем еке-тәк бир Төвеллачы бардыр. Ол хем ынсан болан Иса Месих дир.</verse>
				<verse number="6">Иса Месих хеммелери азат этмек үчин, Өзүни гурбан этди. Шейдип, Ол Худайың ниетини тассыклады. Худайың ниети болса гелеҗекде хер бир адамы Өз беллән вагтында халас этмекден ыбаратдыр.</verse>
				<verse number="7">Хут шу максат үчин, мен җарчы ве ресул эдилип беллендим. Догрымы айдярын, сөзлеримде асла ялан ёкдур: мен яхуды дәллере иман барадакы хакыкаты өвретмәге беллендим.</verse>
				<verse number="8">Шоңа гөрә-де, эркеклериң гахарланман, җеделлешмән, әхли ерде эллерини галдырып, пәк йүрекден дога-дилег этмеклерини ислейәрин.</verse>
				<verse number="9">Аяллар хем сачларыны герегинден артык оваданламасынлар, өзлерини тылла ве мерҗен шай-сеплери, гымматбаха эгинбашлары билен беземесинлер. Терсине, сада гейнип, асыллылык ве хая билен</verse>
				<verse number="10">өз ягшы ишлерине бесленсинлер. Худайың йөрелгелерине эерйәндиклерини ыкрар эдйән аяллара шейле этмек ярашяндыр.</verse>
				<verse number="11">Аял йыгнакда өвредилйән затлары үмсүм ве долы табынлыкда өвренсин.</verse>
				<verse number="12">Аялың йыгнакда өвретмегине, эркегиң үстүнден агалык сүрмегине ыгтыяр бермейәрин. Ол сессиз-үйнсүз болсун.</verse>
				<verse number="13">Чүнки илки Адам ата, онсоң Хов эне ярадылды.</verse>
				<verse number="14">Алдананам Адам ата дәлди. Аял алданып, гүнә газанды ве нәлетленип, догрум бургуларына сезевар эдилди. Эмма аял иман эдип, сөйги ве халаллык йөрелгелерине эерсе, бу нәлете гарамаздан халас эдилер.</verse>
				<verse number="15"></verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">«Ким йыгнагың ёлбашчысы болмагы йүрегине дүвен болса, асыллы ише ымтыляндыр» дийип айдылан сөз гаты догрудыр.</verse>
				<verse number="2">Шоңа гөрә-де, йыгнагың ёлбашчысы мүйнсүз, өмрүнде диңе бир гезек өйленен, хер затда өзүне эрк эдип билйән, пәхимли, абрайлы, мыхмансөер, өвретмәге укыплы,</verse>
				<verse number="3">шераба хөвесҗең дәл, залым дәл-де, мылайым, дава-җенҗелден гача дурян, пула гызмаян адам болмалыдыр.</verse>
				<verse number="4">Ол өз өйүни оңат доландырмалы, чагаларының хорматыны газанып, олара өз диенини этдирмелидир.</verse>
				<verse number="5">Себәби өз өйүни доландырып билмейән адам, хей-де Худайың йыгнагының аладасыны эдип билерми?!</verse>
				<verse number="6">Йыгнагың ёлбашчысы яңы-якында иман гетирениң бири болмалы дәлдир. Ёгса ол текепбирлиге йүз уруп, иблисиң сезевар эдилен җезасына учрамагы ахмал.</verse>
				<verse number="7">Биабрайлыга учрамаз ялы ве иблисиң дузагына дүшмез ялы, ол йыгнагың дашындакы адамларың арасында хем сыланылян болмалыдыр.</verse>
				<verse number="8">Шонуң ялы, йыгнагың хызматчылары хем сыланян, икийүзли дәл, шераба йыкгын этмейән, гара небсине чапмаян адамлар болмалыдыр.</verse>
				<verse number="9">Олар пәк выжданлы болуп, Худайың бизе Иса Месих барасында аян эден хакыкатына эермелидир.</verse>
				<verse number="10">Йыгнагың хызматчылары белленилмезден өңүрти сыналсын. Эгер мүйнсүз болуп чыксалар, гой, хызмат эдиберсинлер.</verse>
				<verse number="11">Шонуң ялы, йыгнагың хызматчы аяллары хем хорматланян, гыбат этмейән, терсине, өзлерине эрк эдйән ве хер затда ынамдар болмалыдыр.</verse>
				<verse number="12">Йыгнагың хызматчылары өз аялларына бивепалык этмейән, чагаларыны ве өйлерини оңат доландырян адамлар болсунлар.</verse>
				<verse number="13">Оңат хызмат эдйән хызматчылар адамларың хорматына мынасып болуп, Иса Месих е болан иманлары барада ынамлы гүрләп билйәндирлер.</verse>
				<verse number="14">Эй, Тимотеос! Мен тиз вагтда сениң яныңа барарын умыды билен шу үндевлери язярын.</verse>
				<verse number="15">Йөне барды-гелди эгленмели болайсам, сен Худайың машгаласының, ягны хакыкатың биняды ве диреги болан дири Худайың йыгнагындакы адамларың өзлерини нәхили алып бармалыдыгыны билмелисиң.</verse>
				<verse number="16">Иман сырының чуңдугына асла шүбхе ёкдур: Иса Месих ынсан беденинде аян болуп, Мукаддес Рух аркалы тассыкланылды. Перишделер Оны гөрдүлер, Ол миллетлер арасында вагыз эдилди. Оңа бу дүнйәде иман эдилди, Ол шан-шөхрат ичинде гөге алынды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Мукаддес Рух ахыркы гүнлерде кәбир адамларың имандан дәнип, аздырыҗы рухлара ве җынларың таглыматларына эерҗекдиклерини айдың айдяр.</verse>
				<verse number="2">Бу таглыматлар ынсапларыны ювудан икийүзли яланчылар тарапындан яйрадыляр.</verse>
				<verse number="3">Олар өйленмеги, дурмуша чыкмагы гадаган эдйәрлер. Худайың ярадан нәз-ныгматларының кәбирини иймезлиги буюрярлар. Йөне Худай бу нәз-ныгматлары хакыкаты билйән иманлыларың шүкүр билен иймеклери үчин яратды ахырын.</verse>
				<verse number="4">Худайың ярадан затларының әхлиси говудыр. Шүкүр билен кабул эдилен хер зат асла рет эдилмели дәлдир.</verse>
				<verse number="5">Себәби Худайың сөзи ве дога-дилег аркалы кабул эдилен иймит Худайың назарында халалдыр.</verse>
				<verse number="6">Эй, оглум, сен булары доганлара өвретсең, өз эерен иманың барадакы хакыкат таглыматының сөзлери билен етишдирилерсиң. Шейдип, Иса Месих иң оңат хызматчысы боларсың.</verse>
				<verse number="7">Худайың халамаян геплерине ве кемпир эртекилерине улашма-да, говусы, Худайың ёлунда түргенлеш.</verse>
				<verse number="8">Бедени түргенлешдирмегиң пейдалы тараплары бардыр. Йөне өзүңи Худайың ёлунда түргенлешдирмек хемметараплайын пейдалыдыр. Себәби мунда хәзирки ве гелҗекки яшайшың вадасы бардыр.</verse>
				<verse number="9">Бу вада ыгтыбарлыдыр, хер җәхтден кабул эдерликдир.</verse>
				<verse number="10">Чүнки биз хемме адамларың, ылайта-да иманлыларың Халасгәри болан дири Худая бил багламак билен, шол ваданың хатырасына зәхмет чекип, ыхлас эдйәрис.</verse>
				<verse number="11">Буларың барыны буюр ве өврет.</verse>
				<verse number="12">Яшдыгың үчин саңа хич ким әсгермезлик этмесин. Сен хем сөзде, яшайышда, сөйгүде, иманда ве пәкликде иман гетиренлере гөрелде бол.</verse>
				<verse number="13">Мен барянчам, йыгнага Мукаддес Язгылары окамак, өвүт-несихат этмек ве өвретмек билен мешгул бол.</verse>
				<verse number="14">Пыгамберлик сөзи аркалы ве йыгнак ёлбашчыларының сениң үстүңе эл гоймагы билен өзүңе берлен пешгеши әсгермезлик этме.</verse>
				<verse number="15">Бу ишлерде ыхласлы бол. Иманда өсүшиңи хеммелер гөрер ялы, җан-тенден ыхлас эт.</verse>
				<verse number="16">Яшайыш йөрелгәңе ве өвредйән таглыматыңа үнс бер. Бу ишлери эрҗеллик билен амал эт. Шонда сен өзүңи-де, диңлейҗилериңи-де халас эдерсиң.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Гарры адамлары гөдек язгарма-да, олара өз атаң кимин гарап, сыпайылык билен өвүт-үндев бер. Яш йигитлере өз доганларың ялы,</verse>
				<verse number="2">гарры аяллара өз энең ялы, яш аяллара өз аял доганларың ялы гарап, олара пәк йүрекден өвүт-үндев бер.</verse>
				<verse number="3">Ялңыз галан дул аяллары сыла.</verse>
				<verse number="4">Эмма дул аялың чагалары я агтыклары бар болса, гой, олар онуң аладасыны этсинлер. Гой, олар озал өзлери барада алада эден эне-аталарына хормат гойсунлар. Чүнки бу Худайың халаяныдыр.</verse>
				<verse number="5">Ялңыз галан дул аял әхли умыдыны Худая баглаяндыр. Худайдан ярдам сорап, гиҗе-гүндиз дилег эдйәндир.</verse>
				<verse number="6">Эмма айшы-эшрет чекйән дул аялың өзи дири болса-да, рухы өлүдир.</verse>
				<verse number="7">Шонуң үчин-де, дул аялларың мүйнсүз болары ялы, олара бу язан табшырыкларымы буюр.</verse>
				<verse number="8">Кимде-ким өз доган-гарындашларының, ылайта-да өз машгаласының аладасыны этмейән болса, имандан дәндигидир. Шейле адам имансыздан хем бетердир.</verse>
				<verse number="9">Дул аял алтмыш яшдан гечен болса, өмрүнде диңе бир гезек дурмуша чыкан болса, йыгнак онуң адыны дуллар санавына язсын.</verse>
				<verse number="10">Шейле дул аял ил арасында өз ягшы ишлери билен таналмалы: чагаларыны кемала гетирен, мыхмансөер, имандакы доганларына хызмат эден ве мушакгат ичиндәкилере ярдам берен, умуман, элмыдама ягшылык этмәге ымтылян болмалыдыр.</verse>
				<verse number="11">Яш дул аялларың адыны бу санава гошма. Себәби оларың тен хесери Месих е болан садыклыгындан үстүн гелсе, дурмуша чыкмак исләрлер.</verse>
				<verse number="12">Шонда озал Месих е эден вадаларыны унудандыклары зерарлы, олар җеза сезевар боларлар.</verse>
				<verse number="13">Мундан башга-да, олар өйден-өе айланып, бикәр гезмәге эндик эдерлер. Бикәрликлери билен хем чәкленмән, гелшиксиз геплери агза алып, башгаларың ишине гатышян гыбаткешлер боларлар.</verse>
				<verse number="14">Шонуң үчин-де, мен яш дул аялларың дурмуша чыкып, чага догурмакларыны ве өй ишлерине гүмра болмакларыны үндейәрин. Шонда душманларымызың олара мыҗабат атмага тутарыгы болмаз.</verse>
				<verse number="15">Себәби оларың кәбири шейтаның гепине гулак габардып, эййәм ёлдан чыкдылар.</verse>
				<verse number="16">Эгер иманлы аялың гарындашларының арасында дул галан аяллар бар болса, гой, ол шоларың аладасыны этсин, йыгнага аграм салмасын. Йыгнак болса мадды көмегини мәтәчлик чекйән ялңыз дул аяллара берсин.</verse>
				<verse number="17">Йыгнагы оңат доландырян ёлбашчылар, ылайта-да вагыз эдип, таглыматы өвретмекде зәхмет чекйәнлер, ики эссе хормата лайык гөрүлсин.</verse>
				<verse number="18">Чүнки Мукаддес Язгылар: «Харман дөвйән өкүзиң агзыны багламаң», «Ишгәр өз хакына мынасыпдыр» диййәр.</verse>
				<verse number="19">Ики я үч шаят болмаса, йыгнагың ёлбашчысы хакдакы айыпламаны кабул этме.</verse>
				<verse number="20">Гүнәли чыканлары болса көпчүлигиң өңүнде паш эт. Гой, бу бейлекилере хем сапак болсун.</verse>
				<verse number="21">Шу буйруклары берҗай эдениңде, меселәниң аныгына етмән, хич кими язгарма, тарапгөйлик этме. Ине, шуларың барыны Худайың, Иса Месих иң ве сайланан перишделериң өңүнде саңа берк табшырярын.</verse>
				<verse number="22">Кимдир бириниң гүнәсине шәрик болмаз ялы, онуң башына эл гоюп, оны хызмата беллемәге ховлукма. Өзүңи пәк сакла.</verse>
				<verse number="23">Мундан бейләк диңе сув ичмән, аз-кем шерап хем ич. Бу ашгазаныңа ве йыгы-йыгыдан гайталанян нәхошлугыңдан сапланмага ярдам берер.</verse>
				<verse number="24">Кәбир адамларың гүнәлери гөз-гөртеле болуп, олар кыямат гүнүнден өң әшгәрдир. Кәбирлериниң гүнәси болса вагтың гечмеги билен әшгәр боляр.</verse>
				<verse number="25">Шонуң ялы, оңат ишлериңем кәбирлери әшгәр, кәбирлери болса әшгәр дәлдир. Йөне әшгәр дәллери хем иру-гич мәлим боляндыр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">Худайың адына ве өвредйән таглыматымыза дил етмез ялы, гулчулык боюнтырыгы астындакыларың бары өз хоҗайынларыны хормата мынасып сайсын.</verse>
				<verse number="2">Хоҗайынлары иманлы болан гуллар: «Инди биз догандырыс» дийип, өз хоҗайынларына гелеңсизлик этмесинлер, терсине, өңкүден-де ыхласлы хызмат этсинлер. Себәби оларың хоҗайынлары имандакы эзиз доганлары болуп, ягшылык эдйәндирлер. Буларың барыны өврет ве үнде.</verse>
				<verse number="3">Эгер кимде-ким мениң өвреденлеримден өзгесини өвретсе, Реббимиз Иса Месих иң сагдын таглыматыны ялан сайып, Худайың йөрелгесине лайык болан таглыматы оңламаян болса,</verse>
				<verse number="4">онда ол хич зада дүшүнмейән текепбирдир. Ол җеделлешмек ве сөзлериң манысы барада давалашмак кеселине ёлугып, гөриплигиң, агзалалыгың, төхметлериң хем-де эрбет шүбхелериң дөремегине себәп боляр.</verse>
				<verse number="5">Булар зерарлы пикирлери заяланан адамларың арасында агзалалыклар йүзе чыкяр. Олар хакыкаты ёюп, Худайың йөрелгеси газанч ёлудыр өйдйәрлер.</verse>
				<verse number="6">Хакыкатда болса, барыңа кайыл болуп, Худайың йөрелгесине эермек улы газанчдыр.</verse>
				<verse number="7">Чүнки биз дүнйә хич зат гетирмедик. Ондан хич зат әкидип билмеҗегимиз хем месе-мәлимдир.</verse>
				<verse number="8">Шонуң үчин-де, ийҗегимизиң, гейҗегимизиң бардыгына шүкүр этмелидирис.</verse>
				<verse number="9">Баямакчы болянлар болса сынага дүшүп, акмак ве эрбет хөвеслериң торуна чолашяндырлар. Бу хөвеслер олары вейранчылыга ве хеләкчилиге учрадяндыр,</verse>
				<verse number="10">себәби пул хөвеси әхли бела-бетериң көрүгидир. Кәбир адамлар онуң ышкына дүшүп, имандан азашдылар, өзлерини көп гөргүлере сезевар этдилер.</verse>
				<verse number="11">Эмма сен, эй, Худайың адамы, бу затлардан гач. Догрулык, таквалык, иман, сөйги, сабыр-такатлык ве юмшаклык йөрелгелерине эер.</verse>
				<verse number="12">Иман угрундакы гөрешде эдерменлик билен гөреш ве бакы яшайшы макәм тут. Худай сени муңа чагырды, сен хем иманыңы көп шаядың өңүнде долы ыкрар эденсиң.</verse>
				<verse number="13">Әхли зада яшайыш берйән Худайың хузурында ве Понтий Пилатың өңүнде диңе Худая бил баглаяндыгыны тассыклан Иса Месих иң хузурында саңа шулары табшырярын:</verse>
				<verse number="14">Реббимиз Иса Месих гелйәнчә, өзүңе буйруланлары долы ве биркемсиз берҗай эт.</verse>
				<verse number="15">Худай бейик ве еке-тәк Хөкүмдардыр, Ол шаларың Шасы, таңрыларың Таңрысы, өлмезлигиң еке-тәк Эесидир. Ол ынсаның гөзүни гамашдырян нурда яшаяр, Оны хич бир ынсан гөрмеди, гөрүп-де билмез. Ол Иса Месих и Өз беллән вагтында иберер. Хормат ве гудрат бакы Онуңкы болсун! Омын.</verse>
				<verse number="16"></verse>
				<verse number="17">Бу дөврүң байларына текепбир болмазлыгы табшыр. Гой, олар ыгтыбарсыз, вагтлайын байлыга дәл-де, багтыяр яшамагымыз үчин хер зады болелин етирйән Худая бил багласынлар.</verse>
				<verse number="18">Олара ягшылык этмеги, ягшы ишлер, сахылык ве җомартлык хазынасыны топламагы буюр.</verse>
				<verse number="19">Шейле хазына оларың гелеҗегиниң берк биняды болуп, хакыкы яшайша етирер.</verse>
				<verse number="20">Эй, Тимотеос, өзүңе ынанылып берлени гора. Бош гүррүңлерден ве «билим» сайылян гапма-гаршы пикирлерден йүз өвүр.</verse>
				<verse number="21">Себәби кәбир адамлар бу ялан билиме улашып, имандан азашандырлар. Худайың мерхемети, гой, сизе яр болсун!</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="55">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Иса Месих иң ресулы мен Павлусдан сөйгүли оглум Тимотеоса догайы салам! Худай мени Иса Месих аркалы берен яшайыш вадасыны җар этмек үчин сайлады. Гой, Атамыз Худайың ве Реббимиз Иса Месих иң мерхемети, рехим-шепагаты ве парахатлыгы саңа яр болсун!</verse>
				<verse number="2"></verse>
				<verse number="3">Мен хем ата-бабаларым ялы Худая пәк выждандан хызмат эдйәрин. Дога-дилеглеримде сени гиҗе-гүндиз дынгысыз ятлап, Худайыма шүкүр эдйәрин.</verse>
				<verse number="4">Мен хошлашык пурсадындакы гөзяшларыңы ятлаярын, шатлыкдан долмак үчин сениң билен дидарлашмагы күйсейәрин.</verse>
				<verse number="5">Сениң Иса Месих е болан хакыкы иманыңы ятлаярын. Озал мамаң Лойисиң, эҗең Эвникиниң калбында месген тутан иманың инди сениң калбыңда хем яшаяндыгына ынанярын.</verse>
				<verse number="6">Шонуң үчин, ене-де бир гезек гайталаярын: башыңа эллерими гоймагым аркалы Худайдан алан рухы пешгешиңи парлат,</verse>
				<verse number="7">себәби Худай бизи горкак этмейәр. Ол бизи гүйч, сөйги ве өзерклилик билен долдуряр.</verse>
				<verse number="8">Шонуң үчин-де, Реббимиз барада шаятлык этмәге утанма. Онуң хатырасына туссаг эдиленлигимден-де утанма. Терсине, Худайың берйән гүйҗи билен Хош Хабарың угрунда гөрйән гөргүлериме шәрик бол.</verse>
				<verse number="9">Худай бизи эден ишлеримизе гөрә дәл-де, Өз максадына ве мерхеметине гөрә халас эдип, Онуң мукаддес халкы болмага чагырды. Бу мерхемет дүнйә ярадылмаздан өң Иса Месих аркалы берлип,</verse>
				<verse number="10">шинди Халасгәримиз Иса Месих иң гелмеги билен аян эдилди. Ол өлүми ёк эдип, Хош Хабар аркалы бакы яшайшы ве өлмезлиги аян этди.</verse>
				<verse number="11">Мен хем бу Хош Хабарың җарчысы, ресулы ве өвредиҗиси эдилип беллендим.</verse>
				<verse number="12">Хут шу себәбе гөрә гөрги барыны гөрйән болсам-да, мундан асла утанмаярын, себәби Киме иман эденими билйәрин. Онуң маңа табшыран задыны кыямат гүнүне ченли сакламагы башарҗакдыгына берк ынанярын.</verse>
				<verse number="13">Саңа өвреден догры таглыматымы нусга хөкмүнде гайым тутуп, Иса Месих иң берйән иманына ве сөйгүсине эер.</verse>
				<verse number="14">Өзүңе табшырылан оңат таглыматы бизде месген тутан Мукаддес Рух аркалы гора.</verse>
				<verse number="15">Сен Азия велаятындакыларың хеммесиниң, шол санда Фигелиң ве Хермогениң менден йүз өврендиклерини билйәнсиң.</verse>
				<verse number="16">Гой, Реббимиз Онисифорың өй-ичерсине рехимдарлык этсин. Себәби ол энчеме гезек маңа гөвүнлик берип, мениң туссаглыгымдан утанмады.</verse>
				<verse number="17">Терсине, Риме гелип, тә мени тапянча, эрҗеллик билен гөзледи.</verse>
				<verse number="18">Гой, Реб кыямат гүни оңа Өз рехимдарлыгыны гөркезсин! Онуң Эфесде маңа нәхили ярдам берендигини өзүң-де билйәнсиң.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Эй, оглум, Иса Месих иң берйән мерхемети билен кувватлан.</verse>
				<verse number="2">Көп шаятларың янында менден эшиден сөзлериңи бейлекилере-де өвредип билҗек ыгтыбарлы адамлара табшыр.</verse>
				<verse number="3">Иса Месих иң хакыкы эсгери болуп, бизиң иман угрунда гөрйән гөргүлеримизе шәрик бол.</verse>
				<verse number="4">Харбы гуллукдакы эсгер гүнделик дурмуша дегишли ишлере улашян дәлдир. Ол өз серкердесиниң гөвнүнден турмак ислейәндир.</verse>
				<verse number="5">Шунуң ялы, ярыша гатнашян пәлван хем ярышың шертлерини берҗай этмесе, байрак алмаз.</verse>
				<verse number="6">Җаныпкеш дайхан хем өз хасыл пайыны илкинҗи болуп алмалыдыр.</verse>
				<verse number="7">Шу айдянларым барада ойлан. Буларың барына дүшүнериң ялы, Реббиң Өзи саңа дүшүнҗе берер.</verse>
				<verse number="8">Давудың неслинден болан ве өлүмден дирелен Иса Месих и унутма. Бу мениң вагыз эдйән Хош Хабарымдыр.</verse>
				<verse number="9">Мен Хош Хабарың угрунда гөрги барыны гөрүп, җенаятчы кимин туссаг эдилдим. Эмма Худайың Хош Хабарыны туссаг эдип болян дәлдир!</verse>
				<verse number="10">Ине, хут шу себәпден, сайлананлар хем бакы шөхрат билен бирликде Иса Месих аркалы халас болар ялы, оларың хатырасына әхли зада дөз гелйәрин.</verse>
				<verse number="11">Ине, шу сөзлер өрән догры айдылан сөзлердир: Онуң билен биле биз өлен болсак, Онуң билен биле яшаҗакдырыс.</verse>
				<verse number="12">Гөргүлере чыдаян болсак, Онуң билен биле шалык сүрерис. Эгер Оны рет этсек, Ол хем бизи рет эдер.</verse>
				<verse number="13">Эмма биз Оңа садык галмасак-да, Ол бизе садыкдыр, себәби Ол Өзүни рет эдип билмейәр.</verse>
				<verse number="14">Бу затлары хеммелере ятладып дур. Сөзлериң манысы барада давалашмазлыгы олара Худайың хузурында берк табшыр. Себәби шейле давалар пейда гетирмән, диңлейәнлери хеләкчилиге учрадяндыр.</verse>
				<verse number="15">Худайың хузурында өз эдйәнинден утанмаҗак, хакыкы таглыматы догры өвредйән ишчи хөкмүнде дуруп билериң ялы, җан-тенден ыхлас эт.</verse>
				<verse number="16">Худая ярамаян бош геплерден гача дур. Себәби шейле геплере улашян адамлар гитдигисайы Худайдан дашлашяндырлар.</verse>
				<verse number="17">Оларың өвредйән таглыматы болса ёканч кесел кимин яйрар. Хименей билен Филит хем шолардан болуп,</verse>
				<verse number="18">хакыкат ёлундан азашандырлар. Олар дирелиш эййәм амала ашды дийип, кәбир адамларың иманыны вейран эдйәрлер.</verse>
				<verse number="19">Эмма хер ничик болса-да, Худайың тутан биняды берк дурандыр. Бу бинят «Реб Өзүниңкилери танаяндыр», «Реббиң адыны ыкрар эдйән хер кес яманлыкдан узакда дурсун» диен сөзлер билен мөхүрленендир.</verse>
				<verse number="20">Улы хоҗалыкдакы гапларың әхлиси алтындан ве күмүшден дәлдир. Оларың арасында агачдан, тоюндан ясаланлары хем бардыр. Оларың кәбири дабаралы, кәбири болса адаты максатлар үчин уланыляндыр.</verse>
				<verse number="21">Иманлылар бабатда хем шейле: өзүни хер түйсли яманлыкдан саклаян иманлы йөрите сайланылып, Хоҗайыны үчин ярамлы гап кимин болар. Ол ислендик ягшы ишлер үчин тайярдыр.</verse>
				<verse number="22">Яшлык хөвеслеринден гач. Пәк йүрекден Реббе ыбадат эдйәнлер билен бирликде догрулык, иман, сөйги ве парахатлык йөрелгелерине эер.</verse>
				<verse number="23">Бош ве самсык җеделлерден гача дур. Себәби даваларың шолардан дөрейәндигини өзүң билйәнсиң.</verse>
				<verse number="24">Реббиң хызматчысы давалашмалы дәлдир, терсине, хеммелере мылакатлы, өвретмәге укыплы, сабыр-такатлы болмалыдыр.</verse>
				<verse number="25">Ол өзүне гаршы чыкян адамлара хем юмшаклык билен өвүт-үндев бермелидир. Белки, Худай бу адамларың хем тоба гелмегине бир ёл ачар. Олар-да хакыкаты билип,</verse>
				<verse number="26">акылына айланарлар, иблисиң дузагындан гутуларлар. Себәби иблис олары есирлиге алып, өз ниетини амала ашырмага меҗбур эдйәндир.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Эй, оглум, ахыркы гүнлерде элхенч пурсатларың болҗакдыгыны билип гой.</verse>
				<verse number="2">Адамлар диңе өзүни сөййән, пула гызан, өвүнҗең, текепбир, Худая дил етирйән, ата-энесине боюн эгмейән, гадыр билмез, адамлары сыламаян,</verse>
				<verse number="3">доңйүрек, гечиримлилик этмейән, мыҗабатчы, өзүне эрк эдип билмейән, залым, ягшылыгы йигренйән,</verse>
				<verse number="4">хайын, гөчгүнли, гопбамсы болуп, кейпи-сапаны Худайдан көп сөерлер.</verse>
				<verse number="5">Олар худайхонсырасалар-да, Худайың гүйҗүни инкәр эдйәндирлер. Бейле адамлардан араны ач.</verse>
				<verse number="6">Олар адамларың өйлерине сүмлүп гирйәрлер. Гүнәлери башындан агдык, хер түйсли хөвеслере мейилли, еңлес аяллары өз тарапына чекйәрлер.</verse>
				<verse number="7">Бу аяллар хемише өвренмәге сынанышсалар-да, хакыкат билимине асла етип билмейәрлер.</verse>
				<verse number="8">Яннис билен Ямбрисиң Муса гаршы чыкышы ялы, бу адамлар хем хакыката гаршы чыкяндырлар. Оларың пикири бозук, иманлары болгусыздыр.</verse>
				<verse number="9">Олар өз эдйәнлеринде илерлемезлер. Яннис билен Ямбрисиңки ялы, оларың-да акылсызлыгы хеммелере белли болар.</verse>
				<verse number="10">Эмма сен мениң таглыматымы, дурмуш йөрелгәми, максадымы, иманымы, сабыр-такатымы, сөйгими, чыдамлылыгымы билйәнсиң.</verse>
				<verse number="11">Антиёх, Икония ве Листра шәхерлериндәки ызарланмалар зерарлы гөрен гөргүлерими, олара нәдереҗеде чыдандыгымы хем билйәнсиң. Реб мени бу гөргүлериң барындан халас этди.</verse>
				<verse number="12">Умуман, Иса Месих е эерип, Худайың йөрелгесине лайыклыкда яшамак ислейәнлериң бары ызарланмалара сезевар болар.</verse>
				<verse number="13">Пислер ве кеззаплар болса алдап, алданып, өз писликлеринде барха илерләрлер.</verse>
				<verse number="14">Эмма сен өз өвренен ве ынанян таглыматыңа садык гал. Чүнки оны кимлерден өвренендигиңи билйәнсиң.</verse>
				<verse number="15">Сен Мукаддес Язгылары хем огланлыкдан бәри билйәнсиң. Бу Язгылар Иса Месих е болан иман аркалы сени пайхаслы эдип, халас болмагың ёлуны гөркезер.</verse>
				<verse number="16">Мукаддес Язгыларың әхлиси Худайың ылхамы билен язылды. Олар өвретмек, гүнә эдйәнлери паш этмек, ёла гетирмек, догрулыкда тербиелемек үчин пейдалыдыр.</verse>
				<verse number="17">Шейдип, Худайың адамы хайыр ишлериң әхлисине тайяр ве кәмил болар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Худайың хузурында, шейле хем дирилере ве өлүлере казылык этҗек Иса Месих иң хузурында, Онуң гелмегиниң ве шалык сүрмегиниң хатырасына саңа шулары берк табшырярын:</verse>
				<verse number="2">пурсадың аматлы болуп-болмазлыгына гарама-да, Хош Хабары дынгысыз вагыз эт. Гүнә эдйәнлери паш эдип, олары язгар, сабырлылык билен өвүт-үндев берип, таглыматы өврет.</verse>
				<verse number="3">Чүнки адамларың сагдын таглыматы диңләси гелмеҗек заманасы гелер. Шонда олар өз хөвеслерине ярашыклы, гулакларына-да якымлы сөзлери айтҗак өвредиҗилери гөзләрлер.</verse>
				<verse number="4">Олар хакыката гулак асман, тосламаларың ызында селпәрлер.</verse>
				<verse number="5">Сен болса хер ягдайда хүшгәр бол, гөргүлере дөзүмли бол, Хош Хабары яйратмак угрунда зәхмет чек, өзүңе табшырылан хызматы долы битир.</verse>
				<verse number="6">Чүнки мениң ганым Худая хөдүр эдилйән ичги садакасы кимин дөкүлҗек болуп дур. Бу дүнйәден өтмели пурсадым етди.</verse>
				<verse number="7">Мен өкде сөвешиҗи кимин сөвешдим, пеллехана етдим, иманыма садык галдым.</verse>
				<verse number="8">Догрулык Казысы болан Реб Иса Өз гелҗек гүнүнде маңа догрулык тәҗини байрак берер. Ол бу байрагы диңе маңа дәл, эйсем Өзүне интизарлык билен гарашянларың хер бирине берер.</verse>
				<verse number="9">Мениң яныма басымрак гелҗек бол,</verse>
				<verse number="10">себәби Дема бу дүнйәни сөенсоң, мени ташлап, Салоникә гитди. Крискис Галатя, Титус хем Далматя гитди.</verse>
				<verse number="11">Янымда диңе Лука галды. Гайданыңда Маркы хем алып гайт, себәби хызматымы битирмекде маңа көмеги дегер.</verse>
				<verse number="12">Тихики болса Эфесе ёлладым.</verse>
				<verse number="13">Гайданыңда, ёл угруна Троасда Карбың янында гоюп гайдан донумы, китапларымы, ылайта-да телетинден эдилен китаплары алып гайт.</verse>
				<verse number="14">Демир уссасы Исгендер маңа яманлык барыны этди. Реб оңа эденлерине гөрә җезасыны берер.</verse>
				<verse number="15">Сен хем ондан әгә бол, себәби ол бизиң айдянларымызың барына бүтинлей гаршы чыкыпды.</verse>
				<verse number="16">Казыет меҗлисинде өзүми илкинҗи гезек акламакчы боланымда, тарапымы тутан болмады. Гайтам, хеммелер мени терк этдилер. Гой, Худай оларың бу гүнәсини багышласын.</verse>
				<verse number="17">Йөне Реб мени еке гоймады. Хош Хабарың мен аркалы долы вагыз эдилип, әхли миллетлериң хем оны эшитмеги үчин, Ол маңа гуҗур-гайрат берди. Реб мени өлүмиң пенҗесинден халас этди.</verse>
				<verse number="18">Ол мени хер дүрли яманлыклардан халас эдип, мени гөкдәки Шалыгына саг-аман етирер. Реббе бакы ве эбеди шан-шөхрат болсун! Омын.</verse>
				<verse number="19">Прискилла, Акила ве Онисифорың өйүндәкилере салам айт.</verse>
				<verse number="20">Эраст Коринтосда галды. Трофымы болса яравсызлыгы себәпли Милитосда галдырмалы болдум.</verse>
				<verse number="21">Гыш дүшмәнкә гелҗек болуп гайрат эт. Эвул, Пуденс, Линус, Клавдия ве имандакы доганларың бары саңа салам айдяр.</verse>
				<verse number="22">Реб саңа яр болсун! Онуң мерхемети сизиң барыңыза яр болсун!</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="56">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Худайың гулы ве Иса Месих иң ресулы мен Павлусдан догайы салам! Худай Өз сайлан адамларының иман гетирмеги ве Онуң йөрелгесине гөнүкдирйән хакыкаты билмеги үчин мени ресуллыга белледи.</verse>
				<verse number="2">Худайың бу йөрелгеси бакы яшайыш умыдыны берйәр. Сөзүнде асла ялан болмадык Худай бу яшайшы дүнйә ярадылмаздан өң вада берип,</verse>
				<verse number="3">оны Хош Хабар аркалы Өз беллән вагтында аян этди. Халасгәримиз Худай бу Хош Хабарыны вагыз этмеги маңа табшырды.</verse>
				<verse number="4">Эй, Титус, иманымызың бир боландыгы үчин, мен сени хакыкы оглум сайярын. Гой, Атамыз Худайың ве Халасгәримиз Иса Месих иң мерхемети ве парахатлыгы саңа яр болсун!</verse>
				<verse number="5">Саңа буйрушым ялы, тамамланылмадык ишлери битир, хер шәхердәки иманлылар йыгнагына ёлбашчылары белле. Ине, хут шу максат билен мен сени Крит адасында гоюп гайдандырын.</verse>
				<verse number="6">Йыгнага ёлбашчы белленилҗек адам мүйнсүз ве аялына бивепалык этмейән болмалыдыр. Онуң чагалары хем иман эдйән, азгынлыкда, битабынлыкда айыпланмаян болмалыдыр.</verse>
				<verse number="7">Йыгнагың ёлбашчысы Худая хызмат эдйәр. Шоңа гөрә-де, ол мүйнсүз болмалыдыр. Ол өздиенли, гызма, шераба мейилли, урушган болмалы дәл, гара небсине чапман,</verse>
				<verse number="8">эйсем мыхмансөер, ягшылык этмәге хөвесҗең, парасатлы, адалатлы, таква, небсине буйруп билйән болмалыдыр.</verse>
				<verse number="9">Ол өзүне өвредилен ыгтыбарлы таглымата садыклык билен эермелидир. Башгалара хем бу таглымата лайыклыкда өвүт-үндев берип, оңа гаршы чыкянларың ялңышяндыкларыны субут этмели.</verse>
				<verse number="10">Себәби питнечилер, яңралар ве кеззаплар дийсең көпдүр. Шейле адамлар, эсасан-да, халас болмак үчин сүннет эдилмелидигини үндейәнлериң арасында бардыр.</verse>
				<verse number="11">Оларың агзыны багламак герек. Чүнки олар йыгнакларда өвретмесиз затлары өвредип, машгалалары бүтинлей даргадярлар. Иң эрбеди-де, олар булары пул газанмак үчин өвредйәрлер.</verse>
				<verse number="12">Оларың бир акылдары шейле дийипдир: «Крит адасының халкы элмыдама ялан сөзлейәр; олар йыртыҗы хайванлар, асла гарны доймаяр».</verse>
				<verse number="13">Бу гаты җайдар айдылан сөзлердир. Шонуң үчин-де, сагдын иманлы болмаклары үчин, олары паш эт.</verse>
				<verse number="14">Гой, олар яхуды роваятларына ве хакыкаты рет эдйәнлериң буйрукларына гулак габартмасынлар.</verse>
				<verse number="15">Калбы пәклер үчин хемме зат пәкдир, йөне азгынлар ве иман гетирмедиклер үчин екеҗе-де пәк зат ёкдур. Оларың аң-дүшүнҗелери-де, ынсаплары-да мурдар боландыр.</verse>
				<verse number="16">Олар Худайы танаярыс дийселер-де, эдйән ишлеринде Оны рет эдйәндирлер. Олар неҗис, боюнегмезек болуп, ягшылык этмәниң нәмедигини-де билмейәрлер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Сен болса сагдын таглымата лайык гелйән затлары өврет.</verse>
				<verse number="2">Гоҗалара парасатлы, хормата мынасып, өзлерине эрк эдип билмеклери, иман, сөйги ве сабыр-такат бабатда сагдын болмакларыны үнде.</verse>
				<verse number="3">Шонуң ялы, гарры аяллар хем гыбата, шераба йыкгын этмән, терсине, Худайың халкына гелишйән тәрде яшап, хеммелере ягшы затлары өвретмеклерини үнде.</verse>
				<verse number="4">Худайың Хош Хабарына дил етирилмез ялы, гой, бу гарры аяллар гелинлере өз әрлерини, чагаларыны сөймеги, өзлерине эрк этмеги, пәк ахлаклы, өйлери бабатда ыхласлы, мылайым ве әрлерине табын болмагы өвретсинлер.</verse>
				<verse number="5"></verse>
				<verse number="6">Яш йигитлере хем өзлерине эрк этмеги үнде.</verse>
				<verse number="7">Ягшы ишлериң билен олара әхли затда гөрелде бол. Таглыматы сап йүрекден аграслык билен өврет,</verse>
				<verse number="8">сөзлериң мүйнсүз ве шүбхесиз болсун. Шонда бизе гаршы чыкянлар яманламага геп тапман, утанҗа галарлар.</verse>
				<verse number="9">Гуллара өз хоҗайынларына хер затда табын болмагы ве оларың гөвнүнден турмагы үнде. Олар хоҗайынлара дил гайтармасынлар,</verse>
				<verse number="10">зат огурламасынлар, гайтам хер затда өрән вепалы болсунлар. Шейдип, олар Халасгәримиз Худайың таглыматының хер җәхтден аҗайыпдыгыны тассыкларлар.</verse>
				<verse number="11">Чүнки Худайың хеммелери халас эдйән мерхемети әшгәр болды.</verse>
				<verse number="12">Бу мерхемет бизе худайсызлыгы ве дүнъеви хөвеслери рет этмеги өвредйәр, бу дөвүрде өзүмизе эрк этмеги, догры яшамагы, Худайың йөрелгесине эермеги үндейәр.</verse>
				<verse number="13">Биз бу йөрелгә эерип, аҗайып умыдымыз болан бейик Худайымыз ве Халасгәримиз Иса Месих иң шан-шөхрат ичинде гөклерден инмегине гарашярыс.</verse>
				<verse number="14">Иса Месих бизи әхли гүнәлерден халас этмек үчин, Өзүни гурбан этди. Ол муны Өзүне ягшылык этмекде эрҗел, пәк, эзиз бир халкы газанмак үчин этди.</verse>
				<verse number="15">Хава, буларың барыны өврет. Долы ыгтыяр билен өвүт-үндев бер, гүнә эдйәнлери паш эт. Гой, хич ким сени әсгермезлик этмесин.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Эй, оглум, иманлылара хәли-шинди шулары ятладып дур: гой, олар хөкүмдарлара ве ыгтыярлылара гулак асып, олара табын болсунлар, ислендик вагт ягшылык этмәге тайын болсунлар.</verse>
				<verse number="2">Хич кими яманламасынлар, дава-җенҗелден гача дуруп, мылайым ве хеммелере юмшак болсунлар.</verse>
				<verse number="3">Бирвагтлар биз хем аң-дүшүнҗесиз, бойнуёгын болуп, ёлдан азашыпдык, дүрли хөвеслериң, кейпи-сапаның гулларына өврүлипдик, гахарҗаңдык, гөрипдик ве бирек-биреги йигренйәрдик.</verse>
				<verse number="4">Эмма Халасгәримиз Худайың мәхремлиги, ынсана болан сөйгүси әшгәр боланда,</verse>
				<verse number="5">биз догрулыга даянып эден ишлеримиз аркалы дәл-де, Онуң рехим-шепагаты аркалы халас эдилдик. Худай бизи Мукаддес Рух аркалы өзгердип, гайтадан доглуш аркалы тәмизледи.</verse>
				<verse number="6">Биз Худайың мерхемети билен акланып, Онуң бакы яшайша умыт баглаян мирасдүшерлери болар ялы, Худай бизе Халасгәримиз Иса Месих аркалы Мукаддес Рухы болдан-бол эчилди.</verse>
				<verse number="7"></verse>
				<verse number="8">Бу сөзлериң бары хакыкатдыр. Худая иман эденлериң ягшылык этмекде илерлемеклери үчин, бу затлары ныгтамагыңы ислейәрин. Бу затлар ынсанлар үчин оңат ве пейдалыдыр.</verse>
				<verse number="9">Бош чекелешиклерден, несил дарагтлары ве Мукаддес Канун хакдакы дава-җенҗеллерден гача дур. Себәби булар пейдасыз, бидерек затлардыр.</verse>
				<verse number="10">Агзалалык дөредйән адама бирки гезек өвүт-несихат бер. Эмма шонда-да пәлинден гайтмаса, ондан гача дур.</verse>
				<verse number="11">Бейле адамың ёлдан азашып, гүнә эдйәндигини, хөкүм эдилмә тутарык берйәндигини өзүң-де билйәнсиң.</verse>
				<verse number="12">Мен Артамы я-да Тихики сениң яныңа ёлламакчы. Олардан бири барандан соң, гайрат эдип, Никополисе, мениң яныма гелҗек бол. Себәби мен гышы шу ерде гечирмеги йүрегиме дүвдүм.</verse>
				<verse number="13">Канунчы Зенасы ве Аполлоны ёла салмаздан өң, оларың ёл шайларының гурат болмагы барада алада эт.</verse>
				<verse number="14">Бизиңкилер хем мивесиз өмүр сүрмез ялы, мәтәчлере ярдам бермек аркалы ягшылык этмеги адат эдинсинлер.</verse>
				<verse number="15">Мениң янымдакыларың әхлиси саңа салам айдяр. Сен хем бизи сөййән иманлы доганларымызың барына салам айт. Гой, Худайың мерхемети сизиң барыңыза яр болсун!</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="57">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Иса Месих угрунда туссаглыкда отуран мен Павлусдан эзиз достумыз ве ишдешимиз Филимуна, аял доганымыз Аффия, сөвешдеш ёлдашымыз Архипа ве сениң өйүңде болян иманлылар йыгнагына догайы салам! Доганымыз Тимотеос хем сизе салам айдяр.</verse>
				<verse number="2"></verse>
				<verse number="3">Атамыз Худайың ве Реббимиз Иса Месих иң мерхемети, парахатлыгы, гой, сизе яр болсун!</verse>
				<verse number="4">Мен сениң Реббимиз Иса Месих е болан иманың ве тутуш Худайың халкына болан сөйгиң хакда эшидйәрин. Шоңа гөрә-де, сени хемише дога-дилеглеримде ятлап, Худайыма шүкүр эдйәрин.</verse>
				<verse number="5"></verse>
				<verse number="6">Мен бизи бирикдирйән имана гөрә херекет этмегиңи Худайдан дилейәрин. Шонда сен Иса Месих е хызмат этмек үчин эдилмели ягшы ишлере дүшүнерсиң.</verse>
				<verse number="7">Эй, доганым, сен Худайың халкыны сөйүп, онуң гөвнүни галкындырдың. Бу мени шатлыга бесләп, йүрегиме теселли берди.</verse>
				<verse number="8">Мен Иса Месих иң маңа берйән ыгтыяры билен саңа этмели ишлериңи буйруп-да билердим,</verse>
				<verse number="9">йөне сөйгиниң хатырасына саңа ялбарярын. Хава, Иса Месих иң угрунда туссаглыкда отуран мен гоҗа Павлус,</verse>
				<verse number="10">туссаглык дөврүмде маңа огул болан Онесим үчин ялбарярын.</verse>
				<verse number="11">Бирвагтлар онуң саңа хич ярдамы ёкды, эмма инди онуң саңа-да, маңа-да ярдамы дегйәр.</verse>
				<verse number="12">Йүрегим болан Онесими ызына, сениң яныңа ёллаярын.</verse>
				<verse number="13">Хош Хабар угрунда туссаг эдилен дөврүмде сениң ериңе маңа хызмат этсин дийип, илки оны өз янымда алып галмакчыдым.</verse>
				<verse number="14">Йөне этҗек ягшылыгың меҗбуры дәл-де, мейлетин болар ялы, сенден биругсат хич зат эдесим гелмеди.</verse>
				<verse number="15">Ким билйәр, белки, Онесимиң хемишелик саңа доланып бармагы үчин, ол сенден вагтлайын айрыландыр.</verse>
				<verse number="16">Ол инди диңе гулуң дәл, эйсем сөйгүли доганың болды. Ол мениң үчин өрән эзиздир. Йөне ол хем гулуң, хем-де Реб аркалы доганың болуп, сениң үчин хас-да эзиздир.</verse>
				<verse number="17">Шоңа гөрә-де, мени достуң хөкмүнде гөрйән болсаң, оны мени кабул эдйән ялы кабул эт.</verse>
				<verse number="18">Эгер Онесим зерарлы зыян чекен болсаң я-да ондан алгың бар болса, олары мениң хасабыма яз.</verse>
				<verse number="19">Мен, Павлус, муны өз элим билен язярын: мен Онесимиң бергисини берерин. Йөне сен хем халас болмагыңа мениң ярдам берендигими унутма!</verse>
				<verse number="20">Шоңа гөрә-де, эй, доган, Реббиң хакы үчин маңа ярдам эт. Месих иң хатырасы үчин гөвнүми галкындыр.</verse>
				<verse number="21">Сөзүме гулак асҗакдыгыңа, айданларымы аңры яны билен ерине етирҗекдигиңе гөзүм етенсоң, шулары саңа язярын.</verse>
				<verse number="22">Ене бир хайыш: мени мыхман алар ялы бир отагы тайынлап гой, себәби Худай дога-дилеглериңизи эшидип, мени ене яныңыза гайтарар диен умыдым бар.</verse>
				<verse number="23">Иса Месих иң угрунда мениң билен туссаглыкда биле болян Эпафра, эгиндешлерим Марк, Аристарх, Дема ве Лука дагы саңа салам айдярлар.</verse>
				<verse number="24"></verse>
				<verse number="25">Реббимиз Иса Месих иң мерхемети сизе яр болсун!</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="58">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Худай гадым дөвүрде ата-бабаларымыза пыгамберлер аркалы көп гезек ве дүрли ёллар билен гепледи.</verse>
				<verse number="2">Бу ахыркы гүнлерде болса Ол бизе Өз Оглуның үсти билен гепледи. Оглы аркалы Худай әлем-җаханы ярадып, Оны әхли задың мирасчысы эдип белледи.</verse>
				<verse number="3">Огул Худайың шөхратының ялкымыдыр, Онуң барлыгының кешбидир. Ол бүтин әлем-җаханы гудратлы сөзи билен саклап, бизи гүнәлерден пәкләнден соң, гөкде бейик Худайың сагында отурды.</verse>
				<verse number="4">Шейлеликде, Оглуның перишделерден үстүн болшы ялы, Оңа берлен ат хем перишделериңкиден үстүн болды.</verse>
				<verse number="5">Эйсем Худай перишделериң хайсы бирине: «Сен Мениң Оглумсың, бу гүн Мен Саңа Ата болдум» я-да «Мен Оңа Ата, Ол болса Маңа Огул болар» дийипдир?</verse>
				<verse number="6">Худай еке-тәк Оглуны дүнйә иберенде: «Гой, Худайың әхли перишделери Оңа сежде этсинлер!» дийди.</verse>
				<verse number="7">Худай перишделер хакда: «Мен перишделерими ел эдйәрин, хызматкәрлерими от-алав эдйәрин» диййәр.</verse>
				<verse number="8">Эмма Огла шейле диййәр: «Эй, Худай, Сениң шалыгың довам эдер бакы эбеди, Сениң шалык хасаң – адалатлылык хасасы.</verse>
				<verse number="9">Сен догрулыгы сөйүп, йигренйәрсиң пислиги. Шонуң үчин Мен Худай, Сениң Худайың, Сени ёлдашларың ичинден сечип-сайладым, башыңа шатлык ягыны гуйдум ».</verse>
				<verse number="10">Огла ене-де шейле диййәр: «Я Реб, Сен гадымыетде ериң бинядын тутдуң, гөклер хем Сениң эллериңиң ишидир.</verse>
				<verse number="11">Олар йитип гидер, Сен болса довам эдерсиң, олар көне эгинбаш кимин даргап гидерлер.</verse>
				<verse number="12">Сен олары көйнек кимин дүйрләрсиң; олар тозуп гидйән эгинбаш кимин чалшырылар. Эмма Сен хич хачан үйтгемерсиң, соңы ёкдур Сениң йылларың».</verse>
				<verse number="13">Худай хайсы перишдә: «Душманларыңы аяк астына салянчам, Мениң сагымда отур» дийипдир?</verse>
				<verse number="14">Шейлеликде, әхли перишделер диңе халас болҗаклара хызмат этмек үчин иберилйәр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Шонуң үчин имандан дәнмез ялы, эшиденлеримизе хас көп үнс бермелидирис.</verse>
				<verse number="2">Худайың перишделер аркалы айдан хабары берк болуп, гүнә эденлер я-да битабын боланлар өз адалатлы алмытыны алярдылар.</verse>
				<verse number="3">Инди биз шундан соң халас болмагың бу аҗайып ёлуны инкәр этсек, онда хей-де җезадан халас болуп билерисми? Халас болмагың бу ёлуны овал-башда Реб ыглан этди ве муны Иса Месих иң хут Өзүнден эшиденлер тассыкладылар.</verse>
				<verse number="4">Худайың Өзи хем аламатлар, мугҗызалар, хер дүрли гудратлар гөркезмек билен бу хабары тассыклады ве Өз ислегине гөрә Мукаддес Рухуң пешгешлерини пайлады.</verse>
				<verse number="5">Бизиң гүррүңини эдйән гелҗекки дүнйәмизи Худай перишделере табын этмеди.</verse>
				<verse number="6">Терсине, Мукаддес Язгыларың бир еринде шейле шаятлык эдилйәр: «Адам нәме Сен оны ятларың ялы? Ынсан оглы нәме аладасыны эдериң ялы?</verse>
				<verse number="7">Оны перишделерден бираз вагтлык пес тутдуң. Оңа шөхрат билен хормат җыгасыны гейдирдиң,</verse>
				<verse number="8">әхли зады аягының астында гойдуң». Худай әхли зады онуң аягының астында гойды, оңа табын дәл зат гоймады. Йөне әхли задың оңа табындыгы хәзирки вагтда бизе айдың гөрүнмейәр.</verse>
				<verse number="9">Эмма биз шөхрат ве хормат тәҗиниң Иса гейдирилендигини гөрйәрис, себәби Ол бизиң үчин өлүме дөз гелди. Хава, Ол перишделерден бираз вагтлык пес тутулып, Худайың мерхемети билен әхли ынсанлар үчин җебир чекип өлди.</verse>
				<verse number="10">Исаны җебирли өлүми аркалы кәмил этмеклик хемме зады Өзи үчин ве Өзи аркалы ярадан Худая ярашды. Себәби Худай Онуң өлүми аркалы энчеме огуллары шөхрата беследи.</verse>
				<verse number="11">Ынсанлары мукаддес эдйән Иса ве Ол аркалы мукаддес эдиленлер инди бир машгала дегишлидир. Шонуң үчин хем Иса олара доган диймекден утанмаяр.</verse>
				<verse number="12">Ол Худая шейле диййәр: «Сениң адыңы доганларыма ыглан эдерин, җемагатың ортасында Саңа шөхрат айдарын».</verse>
				<verse number="13">Ол ене-де шейле диййәр: «Мен Оңа умыт багларын». Соңра ене шейле диййәр: «Ине, Мен ве Худайың Маңа берен чагалары».</verse>
				<verse number="14">Бу чагалар ынсан боландыклары үчин, Иса хем олар ялы ынсан болды. Өлүме дучар эдйән иблиси Ол Өз өлүми аркалы ёк этди ве</verse>
				<verse number="15">өмүрбойы өлүм горкусының гулчулыгындакы ынсанларың хеммесини азат этди.</verse>
				<verse number="16">Иса перишделере дәл-де, эйсем Ыбрайымың несиллерине ярдам эдйәр.</verse>
				<verse number="17">Шонуң үчин Ол хер җәхтден биз доганларына меңземели болды. Шейдип, Ол халкың гүнәлерини пәклейәндир ве Худайың хызматында рехимдар хем садык Баш Руханыдыр.</verse>
				<verse number="18">Исаның Өзи сынага салнып, гөрги барыны гөрендиги үчин, сынага дүшенлере көмек этмеги башаряндыр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Шонуң үчин хем, эй, мениң билен биле Худай тарапындан чагырылан мукаддес доганлар, әхли ой-пикириңиз Исада болсун! Ол Худайың Ресулы ве бизиң ыкрар эдйән Баш Руханымыздыр.</verse>
				<verse number="2">Мусаның Худайың өйүнде садык хызматкәр болшы ялы, Иса хем Өзүни руханылыга беллән Худая садык болды.</verse>
				<verse number="3">Өй гуран адамың өе гаранда хас хорматлы болшы ялы, Иса-да Муса гаранда хас бейик шөхрата мынасып болды.</verse>
				<verse number="4">Хер бир өй кимдир бири тарапындан бина эдилйәндир, эмма әхли задың бинагәри Худайдыр.</verse>
				<verse number="5">Муса гелҗекде аян эдилҗек сөзлере шаятлык этмек үчин, хызматкәр кимин Худайың өйүне садык болды.</verse>
				<verse number="6">Эмма Месих Худайың өйүне Огул хөкмүнде садыкдыр. Эгер гайратымызы ве магтанян умыдымызы сакламагы башарсак, биз Худайың өйүдирис.</verse>
				<verse number="7">Шонуң үчин Мукаддес Рухуң айдышы ялы: «Бу гүн сиз Мениң сесими эшитсеңиз,</verse>
				<verse number="8">Маңа баш галдыран аталарыңыз дей йүрегиңизи гататмаң. Оларың Мени чөлде сынайшы ялы доңйүрек болмаң.</verse>
				<verse number="9">Кырк йыллап эден ишлерими гөрселер-де, ол ерде аталарыңыз Мени сынап гөрдүлер. Шонуң үчин Мен бу несле газапланып дийдим: „Оларың йүреги хемише Менден узакдыр, Мениң ёлларымдан йөрейән дәлдирлер“.</verse>
				<verse number="10"></verse>
				<verse number="11">Шоңа гөрә, олар дынчлык меканыма гирмезлер дийип, Өз газабымда Мен касам этдим».</verse>
				<verse number="12">Эзиз доганлар, хабардар болуң! Сизиң хич бириңизде яман ниетли, имансыз йүрек болмасын, булар сизи дири Худайдан дашлашдырмасын.</verse>
				<verse number="13">Терсине, хер гүни «Бу гүн» дийип хасаплап, бири-бириңизи рухландырың. Шейдип, сизиң хич бириңиз гүнәниң торуна дүшүп, доңйүрек болмаң.</verse>
				<verse number="14">Биз овал-башдакы ынамымызы соңуна ченли берк сакласак, Месих билен шәрикдеш болярыс.</verse>
				<verse number="15">Озал айдылышы ялы: «Бу гүн сиз Мениң сесими эшитсеңиз, Маңа баш галдыран аталарыңыз дей йүрегиңизи гататмаң».</verse>
				<verse number="16">Онуң сесини эшидибем питне турзанлар кимлерди? Эйсем булар Мусаның Мүсүрден чыкаранлары дәлмиди?</verse>
				<verse number="17">Худай кырк йыллап киме газапланды? Гүнә эденлере дәлми нәме? Оларың җесетлери чөлде серилди.</verse>
				<verse number="18">Худай: «Олар дынчлык меканыма гирмезлер» дийип, кимлер хакда касам этди? Өзүне табын болмаян адамлар хакда дәлми нәме?</verse>
				<verse number="19">Шейлеликде, биз оларың ынанмандыклары зерарлы вада берлен ере гирип билмәндиклерини гөрйәрис.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Худайың дынчлык меканына гирмек хакындакы вадасы хенизем гүйҗүни саклаяндыр. Шонуң үчин-де, хүшгәр болуң, араңыздан хич ким дынчлык меканына гирмекден махрум болмасын.</verse>
				<verse number="2">Эдил ысрайыл халкына вагыз эдилиши ялы, Хош Хабар бизе-де вагыз эдилди. Оларың эшиден хабарының олара хич бир пейдасы болмады, себәби олар муны иман билен кабул этмедилер.</verse>
				<verse number="3">Биз болса иман эдендигимиз үчин, дынчлык меканына гирерис. Иман этмедиклер хакда болса Худай шейле дийди: «Шоңа гөрә, олар дынчлык меканыма гирмезлер дийип, Өз газабымда Мен касам этдим». Ол бу ериң хатда дүнйә ярадылалы бәри тайын эдилендигини айтды.</verse>
				<verse number="4">Биз онуң тайындыгыны билйәрис, себәби Сабат гүни хакда Мукаддес Язгыларың бир еринде: «Худай единҗи гүн әхли ишини тамамлап дынч алды» дийип языландыр.</verse>
				<verse number="5">Эмма ене ёкарда айдыланлар гайталаняр: «Олар дынчлык меканыма асла гирмезлер».</verse>
				<verse number="6">Шонда-да кәбир адамлар үчин ол ере гирмәге хенизем мүмкинчилик бардыр, бу мекан хакда илкинҗи эшиденлер Худая боюн эгмәндиклери себәпли, оңа гирмекден махрум болдулар</verse>
				<verse number="7">Көп йыллардан соңра Худай «Бу гүн» диен ене бир гүни белләп, бу хакда Давут аркалы озал айдылышы ялы гепледи: «Бу гүн Онуң сесини эшитсеңиз, йүрегиңизи гататмаң».</verse>
				<verse number="8">Эгер Ешува олары дынчлык меканына етирен болсады, онда Худай мундан соң башга гүн барада сөз ачмазды.</verse>
				<verse number="9">Шунлукда, Худайың халкына Сабат гүни ялы йөрите бир дынчлык гарашяр.</verse>
				<verse number="10">Худай Өз ишлеринден дынып, нәхили дынч алан болса, Онуң дынчлык меканына гирен адам хем өз ишлеринден дынып, шейле дынч аляндыр.</verse>
				<verse number="11">Шонуң үчин, гелиң, шол дынчлык меканына гирмек үчин җан эделиң. Хич ким ысрайыл халкы ялы Худая битабынлык эдип, дынчлыкдан махрум болмасын.</verse>
				<verse number="12">Худайың сөзи җанлы хем тәсирлидир, хер бир ики йүзли гылычдан кесгирдир. Ол җан билен рухы, богунлар билен йилиги икә бөлйәндир. Калбыңдакы әхли пикирлери ве ниетлери аян эдйәндир.</verse>
				<verse number="13">Худайдан гизлин ярадылан хич зат ёкдур, Онуң назарында әхли зат ачык ве месе-мәлимдир. Биз Оңа хасабат бермелидирис.</verse>
				<verse number="14">Шейлеликде, ыкрар эден иманымызы берк саклалың! Чүнки бизиң гөге чыкып, Худайың хузурына баран бейик Баш Руханымыз бар. Ол Худайың Оглы Исадыр.</verse>
				<verse number="15">Баш Руханымыз асла гүнә этмедик хем болса, эдил биз ялы әхли тарапдан сынаглара салныпды. Шонуң үчин хем Ол бизиң эҗизликлеримизе дүшүнйәр.</verse>
				<verse number="16">Гелиң, мерхеметли Худайың тагтына батыргайлык билен голайлашалың. Шонда Ол мерхемет эдип, зерур вагтда бизе ярдам берер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Хер бир баш руханы ынсанлар арасындан сайланяр. Ол Худайың хузурында халка векилчилик этмек үчин белленилип, гүнәлер үчин Худая садакалар ве гурбанлыклар хөдүрлейәр.</verse>
				<verse number="2">Баш руханы наданлара, ёлдан азашанлара юмшак дарашмагы башаряр, себәби өзүнде хем ынсан кемчиликлери бар.</verse>
				<verse number="3">Шу себәпден ол халкың-да, өзүниң-де гүнәлери үчин гурбанлык бермәге борчлудыр.</verse>
				<verse number="4">Хич ким баш руханы болмак хорматыны өзи газанып билмез, ол Харун ялы, Худай тарапындан чагырыляр.</verse>
				<verse number="5">Шонуң үчин Месих хем Баш Руханы болмак үчин Өзүни Өзи шөхратландырмады. Терсине, Оны: «Сен Мениң Оглумсың, бу гүн Мен Саңа Ата болдум» дийип айдан Худай шөхратландырды.</verse>
				<verse number="6">Башга бир ерде болса: «Сен Мәликсадык дереҗесиндәки мүдимилик руханысың» дийип айдяр.</verse>
				<verse number="7">Месих бу дүнйәде яшан вагтында гөзяш дөкүп, Өзүни өлүмден халас этмеги башарян Худая дога-дилеглер хем ялбарышлар билен перят этди. Ол Худайдан хедер эдендиги үчин, Онуң хайышы хасыл болды.</verse>
				<verse number="8">Ол Огул хем болса, гөрги гөрүп, табын болмаклыгы өвренди.</verse>
				<verse number="9">Шейлеликде, Худай аркалы Иса Месих кәмил болуп, Ол Өзүне табын болянларың хеммесини эбедилик халас этмеги башаряр.</verse>
				<verse number="10">Шейле хем, Худай Оны Мәликсадык дереҗесиндәки Баш Руханы дийип ыглан этди.</verse>
				<verse number="11">Бу барада айтҗак гүррүңимиз көп, эмма эшитмәге ислегиңизиң ёкдугы себәпли, муны сизе дүшүндирмек кын.</verse>
				<verse number="12">Хакыкатдан-да, сиз шу вагта ченли өзүңиз башгалара өвретмелидиңиз ахыры! Гайтам, сиз башгалара дәл-де, башгалар сизе Худайың таглыматының илкинҗи эсасларыны өвретмеклерине мәтәч. Сизе гаты иймит дәл-де, хенизем сүйт герек!</verse>
				<verse number="13">Сүйт билен иймитленйән агзындан сүйт ысы гитмедикдир. Ол ягшы-яманы хениз сайгарян дәлдир.</verse>
				<verse number="14">Гаты иймит болса, кемала геленлер үчиндир. Олар өз гүнделик теҗрибесинден өвренип, ягшы билен яманы сайгарып билйәндирлер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">Шонуң үчин, гелиң, Иса Месих барадакы башлангыч таглымда сакланман өңе херекет эдип, иманда беркәлиң, ыза гайтмалың. Өлүме элтйән ишлере тоба этмек, Худая иман этмек,</verse>
				<verse number="2">сува чүмдүрилип пәкленмек, эл гоюп дилег этмек барада, шейле-де өлүлериң дирелиши ве эбеди хөкүм барада гайта-гайта эсасы таглым алмагымызың гереги ёк.</verse>
				<verse number="3">Худай ёл берсе, бизиң ишимиз илерләр.</verse>
				<verse number="4">Ким өң бир гезек Худайдан нурланып, гөгүң пешгешини аландан соңам, шейле хем Мукаддес Руха шәрик болуп, Худайың Хош Хабарының ягшылыгыны дадып, гелҗекки дөврүң гудратыны гөренден соңам, Худайдан йүз өврүп, ёлдан чыкса, оны тәзеден тоба гетирмек асла мүмкин дәл. Себәби ол адам Худайың Оглуны гайтадан хача чүйләп, иле рысва эдйәндир.</verse>
				<verse number="5"></verse>
				<verse number="6"></verse>
				<verse number="7">Ызыгидер яган ягышдан ганып, дайхана бол хасыл гетирйән топрага Худай берекет берйәндир.</verse>
				<verse number="8">Эмма акбашдыр яндак битйән ер дерексиздир, ол нәлетленендир ве ховп астындадыр. Ахырсоңы оны ода якарлар.</verse>
				<verse number="9">Эзиз достлар, биз шейле дийсек хем, сизиң бейле дәлдигиңизи билйәрис. Сизиң догры ёлдан йөрәп, халас болҗакдыгыңыза ынанярыс.</verse>
				<verse number="10">Худай адалатлыдыр. Ол сизиң битирен ишиңизи, Онуң халкына эден ве эдйән хызматыңыз билен Өзүне болан мәхир-мухаббетиңизи унутмаз.</verse>
				<verse number="11">Биз сизиң хер бириңизиң умыдыңызың амала ашмагының иң соңкы пурсадына ченли хызматда гайратлылык гөркезмегиңизи дилейәрис.</verse>
				<verse number="12">Ялталыга йүз урмаң, гайтам, иман хем сабыр-такат аркалы Худайың вадаларына говшанларың гөрелдесине эериң.</verse>
				<verse number="13">Худай Ыбрайыма вада беренде, Өзүнден бейик хич кимиң ёкдугы үчин, Өз адындан касам этди.</verse>
				<verse number="14">Ол: «Мен, хакыкатданам, сени ялкап, сениң неслиңи сан-саҗаксыз көпелдерин» дийип ант ичди.</verse>
				<verse number="15">Шейлеликде, Ыбрайым сабыр-такат билен гарашып, берлен вада етди.</verse>
				<verse number="16">Адамлар өзүнден бейик бириниң адындан касам эдйәрлер. Касам айдылан зады тассыклап, әхли җеделлери чөзйәр.</verse>
				<verse number="17">Худай хем вадасыны кабул эдйәнлере Өз максадының үйтгевсиздигини субут этмек иследи. Шонуң үчин Ол муны касам билен тассыклады.</verse>
				<verse number="18">Шейлеликде, Худай бизе ики зат: хем вада берди, хем касам этди. Мунуң икиси хем үйтгевсиздир, себәби Худай хич вагт ялан сөзлемейәр. Шонуң үчин хем, биз Худайда пена тапып, өзүмизе берлен умыда берк япышып рухланярыс.</verse>
				<verse number="19">Бу умыт җанымызы берк хем ховпсуз саклаяндыр, ол гөклердәки чадырың тутусының аңырсына гечйәндир.</verse>
				<verse number="20">Иса бизе ёл ачмак үчин, ол ере илкинҗи болуп гирип, Мәликсадык дереҗесиндәки мүдимилик Баш Руханымыз болды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">Мәликсадык Салим патышасыды ве Бейик Худайың руханысыды. Ыбрайым дөрт патышаны еңип, ызына доланып гелйәркә, Мәликсадык оны гаршы алып, оңа пата берди.</verse>
				<verse number="2">Ыбрайым хем Мәликсадыга әхли алан олҗасының ондан бирини берди. Мәликсадыгың ады «адалат патышасы» диймеги аңладяр. Мундан башга-да, ол «парахатлык патышасыдыр», себәби «Салим» бу «парахатлык» диймеги аңладяр.</verse>
				<verse number="3">Онуң эне-атасының кимдиги белли дәл, несил дарагты-да ёк. Өмрүниң не башы, не-де ахыры бар. Ол Худайың Оглы ялы хемишелик руханы болуп галар.</verse>
				<verse number="4">Середиң, Мәликсадык нәхили бейик экен, хатда атамыз Ыбрайым хем олҗасының ондан бирини оңа берипдир!</verse>
				<verse number="5">Бүтин халк, хатда Ыбрайымың неслинден боланлар-да Мукаддес Кануна гөрә өз газанчларының ондан бирини диңе леви тиресинден болан руханы доганлара бермелидилер.</verse>
				<verse number="6">Эмма Мәликсадык леви неслинден болмаса-да, Худайың вадаларыны алан Ыбрайымдан ондан бир садаканы алып, оңа пата берди.</verse>
				<verse number="7">Кичиниң өзүнден бейик адамдан пата аляндыгы шүбхесиздир.</verse>
				<verse number="8">Халкдан ондан бир йыгнан руханылар арадан чыкдылар, эмма Ыбрайымдан ондан бир алан Мәликсадык хенизем яшаяр.</verse>
				<verse number="9">Хатда шейле дийип билйәрис, халкдан ондан бир йыгнан Левиниң өзи хем Мәликсадыга Ыбрайым аркалы бу садаканы берипдир.</verse>
				<verse number="10">Себәби Мәликсадык Ыбрайымы гаршылан махалы Леви энтек ата-бабасының билиндеди.</verse>
				<verse number="11">Шейлеликде, эгер кәмиллиге леви руханылыгы аркалы етилйән болса, онда башга бир руханының гелмеги нәмә герекди? Мукаддес Кануна гөрә, леви тиреси руханылык этмелиди, эмма бу руханылык аркалы хич ким кәмил болуп билмейәрди. Шонуң үчин хем Харун ялы дәл-де, Мәликсадык ялы руханының гелмеги герекди.</verse>
				<verse number="12">Руханылык үйтгесе, Канун хем үйтгемелидир.</verse>
				<verse number="13">Бизиң гүррүңини эдйән кишимиз леви тиресинден дәл. Онуң тиресинден хич ким гурбанлык сыпасында хызмат этмәндир.</verse>
				<verse number="14">Реббимиз Исаның яхуда тиресиндендиги хеммелере мәлимдир ве Муса бу тиреден руханыларың боландыгы барада хич бир сөз айтмандыр.</verse>
				<verse number="15">Инди Мәликсадык ялы башга бир руханының гелмеги бу айданларымызың әхлисини өңкүден хем хас айдың гөркезйәр.</verse>
				<verse number="16">Онуң руханылыгы бу паны дүнйәниң талабына, ягны несилден-несле гечйән када-кануна дәл-де, эйсем Мәликсадык руханылыгы ялы соңсуз яшайыш гудратына эсасланандыр.</verse>
				<verse number="17">Чүнки мезмурчы Ол хакда шейле язды: «Сен Мәликсадык дереҗесиндәки мүдимилик руханысың».</verse>
				<verse number="18">Хава, өңки када-канунлар говшакдыгы хем пейдасыздыгы зерарлы ятырылды.</verse>
				<verse number="19">Чүнки канун хич бир зады кәмиллешдирмеди. Инди мунуң дерегине бизи Худая якынлашдырян хас оңат бир умыт берилди.</verse>
				<verse number="20">Шейле хем Месих иң Баш Руханы болҗакдыгына Худай ант ичди, эмма бейлеки руханылар барада ант ичмеди.</verse>
				<verse number="21">Худайың Оңа: «Реб ант ичди, Ол ондан дәнмез. Сен мүдимилик руханысың» диен анты аркалы руханы болды.</verse>
				<verse number="22">Бу ант аркалы Иса хас оңат әхтиң кепили болды.</verse>
				<verse number="23">Шейле хем өлүм руханыларың ишини тогтатяндыгы үчин, оларың саны көпди.</verse>
				<verse number="24">Эмма Исаның бакы яшаяндыгы үчин, Онуң руханылыгы соңсуздыр.</verse>
				<verse number="25">Шейлеликде, Иса Өзи аркалы Худая гелйәнлери эбедилик халас этмеги башаряндыр. Чүнки Иса Месих олар үчин хемише Худая төвелла эдйәр.</verse>
				<verse number="26">Бизе хут шунуң ялы – мукаддес, языксыз ве пәк Баш Руханы герекди. Ол гүнәлилерден айрылып, гөклерден хем ёкары гөтерилендир.</verse>
				<verse number="27">Өңки руханылар хер гүн илки өз гүнәлери, соңра халкың гүнәлери үчин гурбанлык хөдүрлемелидилер. Эмма Иса оларыңкы ялы этмегиң гереги ёк, себәби Ол әхли зат үчин Өзүни бир гезекде гурбан эдип, бу иши битирди.</verse>
				<verse number="28">Мукаддес Кануна гөрә баш руханылыга йөнекей ынсанлар белленилйәрди, эмма Канундан соңра Худай ант ичип, муңа Оглуны белледи. Ол кәмил эдилен мүдимилик Баш Руханыдыр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">Айдянларымызың дүйп манысы шундадыр: гөкде бейик Худайың сагында отуран Баш Руханымыз бардыр.</verse>
				<verse number="2">Ол Мукаддес чадырда, ынсаның дәл-де, хут Реббиң гуран хакыкы чадырында хызмат эдйәр.</verse>
				<verse number="3">Хер бир баш руханы садакалар хем гурбанлыклар хөдүрлемек үчин белленилйәр. Шу себәпден бизиң Баш Руханымызың хем гурбанлык хөдүрлемеги герекди.</verse>
				<verse number="4">Эгер Ол гөкде дәл-де, ерде болсады, аслында руханы хем болмазды. Себәби Мукаддес Канун боюнча садакалары хөдүрлейән руханылар эййәм барды.</verse>
				<verse number="5">Олар ердәки Мукаддес чадырда хызмат эдйәрлер. Бу чадыр бары-ёгы гөкдәки хакыкы Чадырың гөрнүши ве көлегесидир. Шонуң үчин хем Худай Мукаддес чадыры нәхили ясамалыдыгы барада Муса шейле гөркезме берипди: «Әхли зады дагда өзүңе гөркезилен нусганың эсасында ясарсың».</verse>
				<verse number="6">Эмма Иса берлен руханылык хызматы бейлеки руханыларыңкыдан бейикдир. Шейле хем Ол тәзе әхтиң Бинятчысыдыр, тәзе әхт өңки әхтден үстүндир ве ыгтыбарлы вадалара эсасланандыр.</verse>
				<verse number="7">Эгер өңки әхт кемчиликсиз болан болсады, онда бу тәзе әхт герек болмазды.</verse>
				<verse number="8">Эмма Худайың Өзи ол әхтден кемчилик тапып, халкына шейле дийди: «Ысрайыл ве яхуда халкы билен Мениң тәзе әхт баглашҗак гүнлерим хөкман гелер. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="9">Бу әхт Мениң оларың ата-бабаларының эллеринден тутуп, Мүсүрден чыкаран гүнүм баглашан әхтим ялы дәлдир. Олар Мениң шол әхтиме садык болмадылар, шонуң үчин Мен олардан йүз өвүрдим. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="10">Ине, ол гүнлерден соң Мениң ысрайыл халкы билен баглашҗак әхтим шудур: Мен канунымы оларың аңына салып, йүреклерине язарын. Мен оларың Худайы боларын, олар-да Мениң халкым болар. Муны Реб айдяндыр.</verse>
				<verse number="11">Мундан бейләк хич ким бири-бирине я-да доганына „Ребби танаң!“ дийип өвретмез, себәби оларың улудан-кичә хеммеси Мени танар.</verse>
				<verse number="12">Мен оларың этмишлерини багышларын, инди гүнәлерини ятламарын».</verse>
				<verse number="13">Худай бу әхте «Тәзе» диймек билен, өңки әхтиң көнелендигини гөркезди. Көнелип, сандан галан зат болса, тизара ёк болуп гидйәндир.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">Биринҗи әхт дөврүнде сежде этмегиң када-канунлары ве дүнъеви Мукаддес чадыр барды.</verse>
				<verse number="2">Ики отагдан ыбарат болан бир чадыр гурлупды, онуң дашкы отагына Мукаддес отаг дийилйәрди. Ол ерде чырадан, хантагта барды ве хантагтаның үстүнде хөдүр чөреклер гойланды.</verse>
				<verse number="3">Чадырың ички тутусының аңырсында Иң мукаддес отаг дийлип атландырылян ене бир отаг барды.</verse>
				<verse number="4">Бу отагда якымлы ыслы түтетги сыпасы ве Әхт сандыгы барды. Оларың икиси хем сап алтындан ясаланды. Әхт сандыгында ичи маннадан долы алтын голча, Харуның гүллән хасасы, табшырыклар язылан ики даш бөлеги барды.</verse>
				<verse number="5">Сандыгың гапагының үстүнде шан-шөхрата бесленен керуплар барды. Бу керуплар ганатлары билен гапага көлеге салярдылар. Эмма хәзир булар барада җикме-җик гүррүң этмегиң вагты дәл.</verse>
				<verse number="6">Әхли зат шунуң ялы гурналандан соң, руханылар хер гүн чадырың дашкы отагына гирип, өз борчларыны ерине етирйәрдилер.</verse>
				<verse number="7">Эмма чадырың ички отагына йылда бир гезек диңе баш руханы гирйәрди. Ол өзи үчин ве халкың билмезликден эден гүнәлери үчин хөдүрлемәге яны билен хемише гурбанлык ганыны алмалыды.</verse>
				<verse number="8">Бу дүзгүнлер аркалы Мукаддес Рух шуны гөркезйәр: ердәки Мукаддес чадырда ерине етирилйән парзлар бес эдилмесе, гөкдәки Иң мукаддес отага асла гирип болмаз.</verse>
				<verse number="9">Мукаддес чадыр ве онуң парзлары хәзирки заман үчин бир нышандыр. Бу хөдүрленйән садакалар ве гурбанлыклар сежде эдйән адамың выжданыны пәкләп билмейәндигини гөркезйәр.</verse>
				<verse number="10">Муңа диңе беден билен баглы болан ийип-ичмек ве дүрли пәклениш парзлары гирйәр. Буларың хеммеси тәзе дүзгүн орнашдырылянча ерине етирилйәрди.</verse>
				<verse number="11">Месих инди амала ашан әхли оңат затларың Баш Руханысы болуп гелди. Ол ынсан эли билен гурулмадык, бу дүнйәниң ярадылышындан болмадык хас бейик ве кәмил чадыра гирди.</verse>
				<verse number="12">Ол Иң мукаддес отага эркечлериң, гөлелериң ганы билен дәл-де, Өз ганы билен гирип, бир гезекде бизиң бакы азатлыгымызы газанды.</verse>
				<verse number="13">Өңлер эркечлериң ве өкүзлериң ганыны хем-де якылан гөләниң күлүни мурдар адамларың үстүне сепип, олары тәмизләрдилер.</verse>
				<verse number="14">Эгер шейле эден болсалар, онда Месих иң ганы аркалы хас-да бейик ишлер эдип болар! Шейдип, Месих эбеди Рухуң гудраты аркалы Өзүни мүйнсүз гурбанлык хөкмүнде Худая хөдүрледи. Онуң дөкен ганы бизиң выжданымызы өлүме элтйән ишлерден пәклейәр, шонда биз дири Худая гуллук эдйәрис.</verse>
				<verse number="15">Шу себәпли хем чагырыланлары Худайың вада эден эбеди мирасына говшурмак үчин, Иса Месих тәзе әхтиң Бинятчысы болды. Олары овалкы әхт дөврүнде эден гүнәлериниң җезасындан азат этмек үчин Ол гурбан болды.</verse>
				<verse number="16">Вада боюнча хайсыдыр бир весъетнама бар болса, онда весъетчиниң өлендигини субут этмек герек.</verse>
				<verse number="17">Себәби весъетнама диңе весъетчиниң өлүминден соңра гүйҗе гирйәндир. Весъетчи дирикә, весъетнаманың асла гүйҗи ёкдур.</verse>
				<verse number="18">Шоңа гөрә өңки әхт хем ган дөкүлйәнчә гүйҗе гирмеди.</verse>
				<verse number="19">Муса Кануның әхли буйругыны тутуш халка ыглан этди. Соңра гырмызы йүң хем бир богдак кәкилик оты билен гөлелериң ганыны ве сувы Канун язгыларының, әхли халкың үстүне сепип:</verse>
				<verse number="20">«Бу Худайың сизиң билен эден әхт ганыдыр» дийди.</verse>
				<verse number="21">Шонуң ялы хем, Муса чадырың ве сежде этмекде уланылян әхли затларың хем үстүне ган сеперди.</verse>
				<verse number="22">Хакыкатданам, әхли зат Мукаддес Канун боюнча ган билен пәкленйәр. Ган дөкүлмезден хич бир гүнә багышланмаяр.</verse>
				<verse number="23">Шейлеликде, гөкдәки затларың ердәки нусгаларының бу гурбанлыклар билен пәкленмеги герекди. Эмма гөкдәки затларың өзлери булардан хас оңат гурбанлыклары талап эдйәрди.</verse>
				<verse number="24">Месих ынсан эли билен ясалан ве асыл нусганың йөне бир гөрнүши болан иң мукаддес отага гирмеди. Ол бизиң үчин Худайың хузурында хәзир болуп, гөкдәки мукаддес отага гирди.</verse>
				<verse number="25">Баш руханы иң мукаддес отага хер йыл гирип, гурбанлык җанлысының ганыны хөдүр эдйәрди, эмма Месих гөге гирмек үчин Өзүни өвран-өвран гурбан этмеди.</verse>
				<verse number="26">Бейле болса, Месих дүнйә ярадылалы бәри өвран-өвран эҗир чекмели боларды. Муңа дерек Ол адамларың гүнәлерини ювмак үчин Өзүни гурбан этмек билен ахыркы дөвүрде бир гезек гелди.</verse>
				<verse number="27">Ынсаның такдырында бир гезек өлүм бардыр, ондан соң Худайың өңүнде хасап бермелидир.</verse>
				<verse number="28">Эдил шонуң ялы, Месих хем көп адамларың гүнәлерини ювмак үчин, бир гезекде гурбан болды. Эмма Ол икинҗи гезек геленде, гүнәлери ювмак үчин дәл-де, эйсем Өзүне интизарлык билен гарашянлары халас этмек үчин гелер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">Мусаның кануны гелҗекки оңат затларың өзи дәл-де, шол затларың көлегесидир. Шу себәпли Канун хер йыл үзнүксиз хөдүрленен шол бир гурбанлыклар билен Худая сыгынянлары хич хачан кәмил эдип билмейәр.</verse>
				<verse number="2">Эгер кәмил эдип билйән болсады, онда гурбанлык хөдүрлемек бес эдилмезмиди? Чүнки сежде эдйәнлер гүнәден бир гезекде пәклененлеринден соң, оларың выжданы гүнәлериниң пәкленмегине гайдып мәтәч болмазды.</verse>
				<verse number="3">Эмма ол гурбанлыклар хер йыл ынсанлара гүнәлерини ятладярды.</verse>
				<verse number="4">Себәби өкүзлериң, эркечлериң ганы билен гүнәлери ювмак мүмкин дәлдир.</verse>
				<verse number="5">Шонуң үчин Месих дүнйә геленде, Худая шейле дийди: «Гурбанлык билен садаканы Сен ислемедиң; эмма Маңа бир беден тайынладың.</verse>
				<verse number="6">Якма гурбанлыгы, гүнә гурбанлыгы Сениң гөвнүңден турмады.</verse>
				<verse number="7">Шонда дийдим: „Ине, Мен! Китапда Мен барада язылгы. Эй, Худайым, ислегиңи берҗай этмәге, ине, Мен гелдим“».</verse>
				<verse number="8">Месих илки билен Кануның талап эдйән гурбанлыклары барада сөз ачып, Худая: «Сен гурбанлык билен садаканы ислемедиң, якма хем гүнә гурбанлыгы-да гөвнүңден турмады» дийди.</verse>
				<verse number="9">Соңра-да: «Ине, Мен, Сениң ислегиңи берҗай этмәге гелдим » дийди. Шейдип, Месих икинҗи кануны беркарар этмек үчин, биринҗини арадан айыряр.</verse>
				<verse number="10">Биз бу ислег боюнча, Иса Месих иң бедениниң әхли зат үчин бир гезекде гурбан эдилмеги аркалы мукаддес эдилдик.</verse>
				<verse number="11">Хер бир руханы хер гүн аяк үстүнде дуруп, дини борчлары ерине етирйәрди ве шол бир гурбанлыклары өвран-өвран хөдүрлейәрди. Эмма бу гурбанлыклар хич вагт гүнәлери ювмагы башармаяр.</verse>
				<verse number="12">Эмма Месих гүнәлери хемишелик ювян еке-тәк гурбанлыгы хөдүрләнден соң, Худайың сагында отурды.</verse>
				<verse number="13">Шондан бәри хем Ол душманларының аяк астына салынмагына гарашяр.</verse>
				<verse number="14">Себәби Ол мукаддес эдйәнлерини еке-тәк гурбанлык билен хемишелик кәмил этди.</verse>
				<verse number="15">Мукаддес Рух хем бизе бу хакда шаятлык эдйәр. Илки билен Реб шейле диййәр:</verse>
				<verse number="16">«Ол гүнлерден соң, Мениң олар билен баглашҗак әхтим шудур: Мен канунларымы оларың аңына салып, йүреклерине язарын».</verse>
				<verse number="17">Соңра Ол: «Мундан бейләк оларың гүнәлерини, языкларыны ятламарын» диййәр.</verse>
				<verse number="18">Диймек, Худай гүнәлери багышлан болса, мундан буяна гүнә гурбанлык хөдүрлемегиң гереги ёк.</verse>
				<verse number="19">Шонуң үчин хем, эй, доганлар, Исаның ганы аркалы инди биз Иң мукаддес отага батыргайлык билен гирип билйәрис.</verse>
				<verse number="20">Иса Өз өлүми аркалы бизе чадырдакы ички тутудан гечйән ве Худая барян тәзе яшайыш ёлуны ачып берди.</verse>
				<verse number="21">Инди бизиң Худайың халкына җогапкәр бейик Руханымыз бардыр.</verse>
				<verse number="22">Шоңа гөрә, чын йүрекден ве берк ынам билен Худая якынлашалың. Месих калбымызы Өз ганы билен пәкләп, бизи выждан языгындан азат этди ве беденимизи арасса сув билен ювды.</verse>
				<verse number="23">Инди ыкрар эден умыдымызы икирҗиңленмән берк саклалың, чүнки вада берен Худай ынамдардыр.</verse>
				<verse number="24">Бири-биримизи сөймәге ве оңат ишлер этмәге хөвеслендирмек барада пикирленелиң.</verse>
				<verse number="25">Кәбир адамларың эндик эдиши ялы, йыгнанышмагымызы гоймалың. Гайтам, Исаның гелҗек гүнүниң голайландыгыны билип, бири-биримизи хас-да рухландыралың.</verse>
				<verse number="26">Эгер биз хакыкат билимини кабул эденимизден соңам билгешлейин гүнә этсек, гүнәлери багышламак үчин инди гурбанлык ёкдур.</verse>
				<verse number="27">Диңе гарашылян ховплы хөкүм гүни ве Худайың душманларыны якып-яндырыҗы от бардыр.</verse>
				<verse number="28">Мусаның кануныны рет эден адам ики я-да үч шаядың гүвәси билен рехимсиз өлдүрилйәрди.</verse>
				<verse number="29">Шейле болса, Худайың Оглуны аяк астына салана ондан-да агыр җезаның гарашяндыгыны гөз өңүне гетирип гөрүң! Месих иң әхт ганы билен пәкленип, соңам муны мурдар хасаплаяның ве мерхемет Рухуны рысва эдйәниң халы ничик болар?</verse>
				<verse number="30">Шейле хем биз бу сөзлери айдан Худайы танаярыс: «Өч Мениңкидир, җезаландырҗак Мендирин», шейле хем: «Реб Өз халкының үстүнден хөкүм чыкарар».</verse>
				<verse number="31">Хава, дири Худайың элине дүшмек элхенчдир!</verse>
				<verse number="32">Өңки гүнлериңизи ядыңыза салың. Шонда сиз Худайдан нурланып, җебир-җепалара дөз гелипдиңиз.</verse>
				<verse number="33">Сиз бир тарапдан, хеммелериң өңүнде кемсидилмелере ве мушакгатлара сезевар эдилдиңиз, бейлеки бир тарапдан, шейле ягдая учранларың дердини дең чекишдиңиз.</verse>
				<verse number="34">Туссагдакыларың-да дертлерини дең чекишдиңиз, өзүңизде хас оңат хем бакы байлыгың бардыгыны билип, эмләгиңизиң алынмагыны шатлык билен кабул этдиңиз.</verse>
				<verse number="35">Шонуң үчин хем, ынамыңызы йитирмәң, мунуң сылагы улудыр.</verse>
				<verse number="36">Сабыр-такатлы болуп, Худайың ырадасыны берҗай эдиң, шонда Худайың вадасына говшарсыңыз.</verse>
				<verse number="37">Мукаддес Язгыларда шейле язылгыдыр: «Ене аз салымдан шол Гелҗек хөкман гелер, эгленмез.</verse>
				<verse number="38">Мениң догручыл халкым иман билен яшар, эгер имандан дәнсе, ондан разы болмарын».</verse>
				<verse number="39">Биз имандан дәнип, хеләк болян дәл-де, иманымыза садык болуп, халас болян адамлардандырыс.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">Иман умыт эдйән затларымыза бил багламак ве гөрмейән затларымыза ынанмакдыр.</verse>
				<verse number="2">Ата-бабаларымыз иман аркалы Худайы хошнут этдилер.</verse>
				<verse number="3">Биз әлем-җаханың Худайың буйругы билен ярадыландыгына, шейле хем, гөрүнйән затларың гөрүнмейән затлардан дөрәндигине иман аркалы дүшүнйәрис.</verse>
				<verse number="4">Хабыл иман аркалы Худая Кабылдан хас говы садака хөдүрледи. Худай Хабылың садакасындан хошал болуп, оны иманы аркалы догручыл адам сайды. Хабыл өлен хем болса, иман аркалы хәзирем геплейәр.</verse>
				<verse number="5">Иман аркалы Ханок ёкары алынды, ол өлүм гарасыны гөрмеди. Хич ким оны тапып билмеди, себәби Худай оны ёкары алды. Ханок ёкары алынмазындан өңем Худайың гөвнүнден турупды.</verse>
				<verse number="6">Иман этмейән адам хич вагт Худайы хошнут эдип билмез. Худая якынлашан адам Онуң барлыгына ве Өзүни агтарянлары сылаглаҗакдыгына ынанмалыдыр.</verse>
				<verse number="7">Нух ичерсиндәкилериң халас болмагы үчин иман аркалы бир гәми ясады. Ол хениз болмадык вакалар хакда Худайдан дуйдурыш аланда, Ондан горкуп, Оңа гулак асды. Шейлеликде, бүтин дүнйә җеза сезевар болды, Нух болса иманы аркалы акланды.</verse>
				<verse number="8">Мүлк эдип берен юрдуна ибермек үчин Худай Ыбрайымы чагыранда, ол иман аркалы Оңа табын болды, нирә баряндыгыны билмезден ёла дүшди.</verse>
				<verse number="9">Иман аркалы ол Худайың вада берен юрдунда гелмишек болуп орнашды. Ысхак билен Якуп хем Ыбрайым ялы бу ят юртда чадырда яшадылар, себәби оларам Худайың берен шу вадасының мирасдарларыды.</verse>
				<verse number="10">Чүнки Ыбрайым Худай тарапындан бина эдилйән ве гурулян берк бинятлы шәхере гарашярды.</verse>
				<verse number="11">Өзүниң гаррандыгына ве аялы Сараның өнелгесиздигине гарамаздан, Ыбрайым иман аркалы перзент гөрди. Себәби ол вада берен Худайың садыкдыгына ынанды.</verse>
				<verse number="12">Шейлеликде, яшы бирчене баран бу бир адамдан гөкдәки йылдызлар дей ве деңиз кенарындакы чәгелер дей сан-саҗаксыз несил дөреди.</verse>
				<verse number="13">Бу адамларың хеммеси иң соңкы демине ченли Худая иман эдип яшадылар. Олар вада эдилен юрда говушмасалар-да, ол ери узакдан гөрүп шатландылар. Өзлериниң ер йүзүнде гелмишек хем ятдыкларыны боюн алдылар.</verse>
				<verse number="14">Гелмишекдиклерини боюн алян адамлар өзлериниң бир ватан агтаряндыкларыны айдың гөркезйәрлер.</verse>
				<verse number="15">Эгер олар чыкып гайдан юртларыны күйсейән болсадылар, онда ызларына доланмагың алаҗыны тапардылар.</verse>
				<verse number="16">Эмма олар хас говусыны, ягны гөкдәки ватаны арзув эдйәрдилер. Шонуң үчин Худай Өзүни оларың Худайы дийип атландырмакдан утанмаяр. Худай хатда олар үчин бир шәхер тайынлады.</verse>
				<verse number="17">Худай Ыбрайымы сынанда, Ыбрайым иман аркалы Ысхагы гурбанлык хөкмүнде хөдүрледи. Худай оңа: «Сениң адың Ысхагың несли аркалы довам эдер» дийип вада берен хем болса, Ыбрайым шол ялңыз оглуны гурбанлык этмәге тайярды.</verse>
				<verse number="18"></verse>
				<verse number="19">Ыбрайым Худайың өлүлери дирелтмеги башаряндыгына ынанярды. Шоңа гөрә-де, ол Ысхагы дири гайдып алды.</verse>
				<verse number="20">Иман аркалы Ысхак хем болҗак затлар хакда Якуп билен Ысава пата берди.</verse>
				<verse number="21">Якуп бу дүнйәден өтмели пурсады геленде, хасасына сөенип, Юсубың ики оглуна иман аркалы пата берди ве Худая сежде этди.</verse>
				<verse number="22">Юсуп хем өлүм яссыгында ятырка, ысрайыл халкының Мүсүрден чыкҗакдыгыны айдып, өз җеседи барада иман аркалы буйрук берди.</verse>
				<verse number="23">Муса догланда, ата-энеси оны иман аркалы үч ай гизләп саклады. Олар огланың үйтгешикдигини гөрүп, патышаның перманындан горкмадылар.</verse>
				<verse number="24">Улалып, кемала геленде, Муса иман аркалы фараоның гызының оглы дийлип таналмакдан боюн гачырды.</verse>
				<verse number="25">Ол гүнә газанып, вагтлайын леззетли дурмушда яшандан, Худайың халкы билен биле хорлук чекмеги өзүне рова гөрди.</verse>
				<verse number="26">Муса Месих иң угрунда кемсидилмелерини Мүсүриң хазыналарындан хас улы байлык сайды, себәби ол өзүниң алҗак бейик сылагына умыт баглаярды.</verse>
				<verse number="27">Ол патышаның газабындан горкман, иман аркалы Мүсүри терк этди. Гөзе Гөрүнмейәни гөрени үчин сайлан ёлунда берк дурды.</verse>
				<verse number="28">Муса иман аркалы Песах гурбанлык җанлысыны өлдүрмеги ве оларың ганыны гапының сөелерине чалмагы буюрды. Ол муны ысрайыл халкының новбахар огулларына Өлүм перишдесиниң эл дегирмезлиги үчин этди.</verse>
				<verse number="29">Иман аркалы ысрайыллар Гызыл деңизден гуры ерден гечйән дек гечдилер. Мүсүрлилер хем гечмәге сынанышып, гарк болдулар.</verse>
				<verse number="30">Ысрайыл халкы еди гүнләп Ерихоның дашындан айланандан соң, иман аркалы диварлар йыкылды.</verse>
				<verse number="31">Иманы аркалы лолы Рахап хеләк болмады. Ол ысрайыл ичалыларыны достлуклы гаршыландыгы үчин, Худая табын болмадыклар билен биле өлдүрилмеди.</verse>
				<verse number="32">Башга ене нәме айдайын? Гидегон, Барак, Шимшон, Ефтах хакда, Давут, Шамувел ве бейлеки пыгамберлер хакда гүррүң бермәге вагтым ёк.</verse>
				<verse number="33">Иман аркалы олар энчеме патышалыгы еңдилер, юрды адалатлы доландырдылар, вадалара етдилер, арсланларың агзыны багладылар,</verse>
				<verse number="34">ловлаян оды өчүрдилер, гылыҗың тыгындан гачып гутулдылар, эҗиз болсалар хем гүйчден долдулар, сөвешде кувватланып, кесеки гошунлары дерби-дагын этдилер.</verse>
				<verse number="35">Аяллар өлен якынларыны дирелен халда ызына алдылар. Кәбирлери болса дирелишден соң хас оңат яшайша говушмак үчин, азат болмакдан йүз өврүп, җебир-сүтеме дөз гелдилер.</verse>
				<verse number="36">Башга бирилери кемсидилмелере сезевар эдилип гамчыландылар, зынҗырлар билен багланып, зындана ташландылар.</verse>
				<verse number="37">Оларың кәбирини дашладылар, беденлерини кесип, икә бөлдүлер, гылычдан гечирип өлдүрдилер. Кәбирилер гоюн ве гечи дерисини гейип, сергезданчылык этдилер, мәтәчликде яшадылар, зулум астында ызарланып, хорлук чекдилер.</verse>
				<verse number="38">Дүнйә олара лайык дәлди. Олар чөллерде, дагларда энтедилер, говакларда, көвеклерде гизлендилер.</verse>
				<verse number="39">Оларың хеммеси иман аркалы Худайың өвгүсини газанан хем болсалар, оларың хич бири Худайың вадасына говушмады.</verse>
				<verse number="40">Себәби Худай бизиң үчин хас оңат бир зады тайынлапды. Ол Өзүне садык болан бу адамларың бизиң билен бирликде кәмил болмагыны иследи.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">Бизи шейле көп шаятларың гуршаяндыгы үчин, пәсгелчилик дөредйән хер хили йүки ве бойнумыздан япышан гүнәлери ташлалың-да, өңүмизде дуран ярышда сабырлылык билен ылгалың.</verse>
				<verse number="2">Гелиң, гөзүмизи иманымызың гөзбашы ве кәмиллешдириҗиси Иса дикелиң. Ол гелҗекдәки шатлыга говушмак үчин, масгарачылыгы хич сайып, хачдакы өлүме дөз гелди ве Худайың тагтының сагында отурды.</verse>
				<verse number="3">Сиз арып, рухдан дүшмез ялы, Иса хакда пикир эдиң. Ол гүнәлилер тарапындан көп эзъет чекип, хеммесине чыдады.</verse>
				<verse number="4">Гүнә гаршы алып барян сөвешиңизде, сиз энтек ганыңыз дөкүлйәнчә гаршылык гөркезмедиңиз.</verse>
				<verse number="5">Үстесине-де, Худайың сизе Өз перзентлери хөкмүнде айдан бу өвүт-несихатыны-да унутдыңыз: «Оглум, Реббиң тербиесине бипервай болма, Онуң кәйинҗине рухдан дүшме.</verse>
				<verse number="6">Чүнки Реб сөййәнини тербиелейәндир, кабул эден перзендине темми берйәндир».</verse>
				<verse number="7">Тербиеленмекде чыдамлы болуң. Чүнки Худай сизи Өз перзентлери кимин тербиелейәр. Эйсем, хайсы огла атасы тербие бермейәр?</verse>
				<verse number="8">Эгер Худай сизи хеммелери тербиелейши ялы тербиелемесе, онда сиз Худайың перзенди дәл-де, чөп дүйбүсиңиз.</verse>
				<verse number="9">Мундан башга-да, бизе тербие берен дүнъеви аталарымыз барды, биз олара хормат гойярыс. Эгер шейдйән болсак, рухы Атамыза хас-да берк табын болуп яшамалы дәлми?</verse>
				<verse number="10">Аталарымыз бизе өз билишлерине гөрә, гысга вагтлык тербие берипдилер. Худай болса бизиң хем Онуң ялы пәк болуп билмегимиз үчин бизе тербие берилйәр.</verse>
				<verse number="11">Адам тербие аланда шатланмаяр, гайтам, агыры чекйәр. Эмма шейле тербие аландан соңра, ол догрулыкда ве парахатлыкда яшаяндыр.</verse>
				<verse number="12">Шонуң үчин эҗиз голлара гуҗур бериң, эпилен дызлара кувват бериң!</verse>
				<verse number="13">«Аякларыңыз үчин догры ёлы сайлап алың». Шейдип, гой, араңыздакы эҗиз ве агсак адамлар йыкылмасынлар, терсине, шыпа тапсынлар.</verse>
				<verse number="14">Хеммелер билен оңшуклы болуң. Халал яшамага дырҗашың, ёгса Ребби гөрүп билмерсиңиз.</verse>
				<verse number="15">Хүшгәр болуң, хич ким Худайың мерхеметинден махрум болмасын. Бир аҗы көк гөгерип, сизе эзъет бермесин, көп адамлар мунуң билен зәхерленмесин.</verse>
				<verse number="16">Хич ким зынахорлык этмесин, новбахарлык хакыны бир окара нахара сатан Ысав ялы Худая әсгермезлик этмесин.</verse>
				<verse number="17">Билшиңиз ялы, бираз вагтдан соңра Ысав атасының патасыны алмак иследи, эмма рет эдилди. Мунуң үчин гөзяш дөкүп ялбарса-да, эдилен карары үйтгедип билмеди.</verse>
				<verse number="18">Сизиң якынлашан дагыңыз элләп гөрүп болян Синай дагы ялы дәлдир. Синай дагында алавлы от янярды, дагың үстүни түмлүк, гара булут өртүп, гай-харасат турярды,</verse>
				<verse number="19">сурнай сеси яңланып, Худайың овазы эшидилйәрди. Муны эшиден адамлар Худайың өзлерине икиленч геплемезлиги үчин ялбарыпдылар.</verse>
				<verse number="20">Себәби: «Дага хатда хайван хем галташса, дашлансын» диен Худайың буйругына олар чыдап билмәндилер.</verse>
				<verse number="21">Гөрнүш шейле бир горкунчды велин, Мусаның өзи: «Горкудан яңа титрейәрин» дийипди.</verse>
				<verse number="22">Сиз болса Сион дагына, дири Худайың шәхери болан гөге дегишли Иерусалиме, шагалаңлы үйшмелеңе йыгнанан мүңлерче перишделериң хузурына голайлашдыңыз.</verse>
				<verse number="23">Худайың перзентлериниң йыгнагына голайлашдыңыз, оларың атлары гөкде языландыр. Хеммәниң Казысы болан Худайың хузурына гелдиңиз. Худайың овал-башдан кәмиллиге етирен адамларының өңүне гелдиңиз.</verse>
				<verse number="24">Сиз тәзе әхтиң Бинятчысы Исаның хузурына гелдиңиз. Хабылың өч алмага гыгырян ганына дәл-де, эйсем гүнәлеримизи ювмак үчин сепилен Исаның ганына якынлашдыңыз.</verse>
				<verse number="25">Үнс бериң, өзүңизе геплейән Худайдан йүз өвүрмәң! Өзлерине ерде Гепләни рет эденлеринде, гачып гутулып билмедик болсалар, онда биз гөкде Гепләнден йүз өврәйсек, җезадан асла гутулмаҗакдыгымыз месе-мәлим гөрнүп дур ахыры.</verse>
				<verse number="26">Шол вагт Худайың сеси ери сарсдырыпды, эмма инди Ол: «Мен ене бир гезек диңе ери дәл, гөги-де сарсдырарын» дийип сөз берди.</verse>
				<verse number="27">«Ене бир гезек» диен сөз титрәйҗек затларың, ягны ярадылан затларың арадан айрылҗакдыгыны, ыранмаз затларың эбеди галҗакдыгыны аңладяр.</verse>
				<verse number="28">Шонуң үчин хем ыранмаз патышалыга говшандыгымыз үчин шүкүр эделиң. Худайы хошнут этмек үчин Оңа табынлык хем горкы билен сежде эделиң,</verse>
				<verse number="29">себәби Худайымыз якып-яндырыҗы отдур.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">Бири-бириңизи доганлык сөйгүси билен сөйүп яшаң!</verse>
				<verse number="2">Мыхмансөер болуң. Чүнки мыхмансөер адамларың кәбири перишделериң кимдигини билмезден олары мыхман алдылар.</verse>
				<verse number="3">Туссагдакы доганларыңызы унутмаң, өзүңиз хем шолар билен туссагда болян кимин, олары ятлап дуруң. Хорлук чекйәнлери унутмаң, өзүңизи оларың орнуна гоюп гөрүң.</verse>
				<verse number="4">Гой, хеммелер ника хормат гойсун, әр-аял дүшеги гүнә билен хапаланмасын. Худай ахлаксызлары ве зынахорлары хөкүм эдер.</verse>
				<verse number="5">Пулуң ышкына дүшмәң. Элиңиздәки барына канагат эдиң. Себәби Худай: «Мен сизи хич вагт еке ташламарын, терк этмерин» дийди.</verse>
				<verse number="6">Шоңа гөрә-де, биз ынам билен шейле диййәрис: «Реб – тарапдарым, мен горкмаярын, ынсан маңа нәме эдип билсин?».</verse>
				<verse number="7">Худайың сөзүни сизе етирен ёлбашчыларыңызы яда салың. Оларың нәхили говы дурмушда яшап гечендиги барада пикир эдиң. Оларың садыклыгындан гөрелде алың.</verse>
				<verse number="8">Иса Месих дүйн хем, бу гүн хем, эбедилик Шолдур, Ол үйтгемейәндир.</verse>
				<verse number="9">Хер хили кесеки таглыматлара көңүл берип, ёлуңызы урдурмаң. Калбыңызың ийип-ичмек адатларындан дәл-де, Худайың мерхеметинден беркемеги оңатдыр. Себәби ийип-ичмек адатларына эерйәнлер мундан хич хили хайыр гөрен дәлдир.</verse>
				<verse number="10">Бизиң бир гурбанлык сыпамыз бардыр, йөне Мукаддес чадырда хызмат эдйән руханыларың ондан иймәге хакы ёкдур.</verse>
				<verse number="11">Гурбанлык малларының ганыны баш руханы Иң мукаддес отага гетирип, гүнә үчин хөдүрлейәр, эмма оларың маслыгы дүшелгеден дашарда якыляр.</verse>
				<verse number="12">Шоңа гөрә, Иса хем шәхер дервезесинден дашарда эҗир чекип өлди. Ол халкыны Өз ганы билен пәкледи.</verse>
				<verse number="13">Гелиң, бизем Онуң чыдан кемсидилмелерине чыдап, дүшелгеден дашары – Онуң янына гиделиң,</verse>
				<verse number="14">чүнки бизиң бу ерде бакы шәхеримиз ёкдур, биз гелҗекки бакы шәхере гарашярыс.</verse>
				<verse number="15">Шонуң үчин хем Иса аркалы Худая гурбанлык хөкмүнде хемише өвги багыш эделиң. Онуң адына алкыш айдалың!</verse>
				<verse number="16">Ягшылык этмеги ве элде барыңызы бейлекилере эчилмеги унутмаң, себәби шунуң ялы садакалар Худая яраяндыр.</verse>
				<verse number="17">Ёлбашчыларыңызың сөзүне гулак асың, олара табын болуң. Олар сизиң җаныңыз үчин Худая хасабат берерлер. Оларың сөзүне гулак асың, себәби олар сизе гөзегчилик эдйәндирлер. Гой, олар борчларыны шатлык билен ерине етирсинлер, гайгы-хасрат чекмесинлер, ёгсам, мунуң сизе пейдасы дегмез.</verse>
				<verse number="18">Бизиң үчин Худая дилег эдиң. Биз выжданымызың арассадыгына ынанярыс ве хемме тарапдан хемише хормата мынасып болуп яшамак ислейәрис.</verse>
				<verse number="19">Яныңыза басым доланып бармагым үчин дилег этмегиңизи айратын хайыш эдйәрин.</verse>
				<verse number="20">Ислегини амала ашырмагымыз үчин, гой, парахатлык берйән Худай бизи әхли герекли затлар билен үпҗүн этсин. Ол Реббимиз Исаны эбедилик әхт баглашян ганы аркалы өлүмден дирелтди ве Оны Өз халкының бейик Чопаны эдип белледи. Гой, Худай Өзүни хошнут эдйән ишлери этмегимиз үчин, Иса Месих аркалы бизи кәмиллешдирсин. Иса Месих е бакы шан-шөхрат болсун! Омын.</verse>
				<verse number="21"></verse>
				<verse number="22">Эй, доганлар, сизе язан бу гысга хатымдакы өвүт-үндевлерими чын йүрекден кабул этмегиңизи хайыш эдйәрин.</verse>
				<verse number="23">Доганымыз Тимотеосың туссаглыкдан бошандыгындан хабарлы болмагыңызы ислейәрин. Яныма гелен бадына, сизи гөрмәге өзүм билен биле оны хем алып барарын.</verse>
				<verse number="24">Әхли ёлбашчыларыңыза ве Худайың тутуш халкына салам айдың. Италиялы доганлар сизе салам ёллаярлар.</verse>
				<verse number="25">Хеммәңизе Худайың мерхемети яр болсун!</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="59">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Худайың ве Реббимиз Иса Месих иң гулы мен Якупдан башга миллетлериң арасына дарган Ысрайылың он ики тиресине догайы салам!</verse>
				<verse number="2">Эй, доганлар, хер хили сынаглара дучар боланыңызда, муны улы шатлык хасап эдиң.</verse>
				<verse number="3">Себәби иманыңызың сыналмагы билен чыдамлылыгыңызың артяндыгыны билйәнсиңиз.</verse>
				<verse number="4">Хер бир ишде ахырына ченли чыдаң, шонда кемсиз-көстсүз, берк ве кәмил боларсыңыз.</verse>
				<verse number="5">Эгер кимде даналык кемлик эдйән болса, гой, ол Худайдан дилесин. Хеммелере биминнет ве җомартлык билен берйән Худай оңа хем берер.</verse>
				<verse number="6">Эмма ол адам шүбхеленмән иман билен дилесин, себәби шүбхеленйән адам эдил елиң эйләк-бейләк чайкаян деңиз толкуны ялыдыр.</verse>
				<verse number="7">Шейле адам Ребден бир зат аларын өйтмесин.</verse>
				<verse number="8">Ол хер бир эдйән ишинде дурнуксыз хем икигөвүнлидир.</verse>
				<verse number="9">Пукара доган Худайың назарында өзүниң байлыгы билен буйсансын.</verse>
				<verse number="10">Бай болса Худайың назарында өзүниң песпәллиги билен буйсансын. Чүнки байлык отуң гүли дей солуп гидер.</verse>
				<verse number="11">Гүн чыкып, ховурлы ыссысы билен оты гурадяр, онуң гүли дөкүлип, гөзеллиги ёк боляр. Эдил шунуң ялы бай хем өз иши билен гүмра болуп, байлыгы билен биле ёк болуп гидер.</verse>
				<verse number="12">Сынага чыдаян адам багтлыдыр, себәби ол сынагдан геченден соң, яшайыш тәҗини алар. Худай бу яшайыш тәҗини Оны сөенлере вада берди.</verse>
				<verse number="13">Пис хөвеси болан адам: «Мени Худай хөвеслендирйәр» диймесин, себәби Худайда хич хили пислик хөвеси ёкдур, Ол хич кими пислик этмәге хөвеслендирйән дәлдир.</verse>
				<verse number="14">Терсине, хер ким өз пис хөвеслерине чолашяндыр ве алданып сынага дүшйәндир.</verse>
				<verse number="15">Онсоң хөвес гөврели болуп, гүнәни догуряр, гүнә хем етишип, өлүми догуряндыр.</verse>
				<verse number="16">Эзиз доганлар, алданмаң!</verse>
				<verse number="17">Хер бир оңат ве кәмил пешгеш ёкардан, гөкдәки ышыкларың Атасындан гелйәндир. Ол хич хачан үйтгейән дәлдир, Онда үйтгемеклигиң ёкундысы хем ёкдур.</verse>
				<verse number="18">Яраданларының арасында Онуң сайлан халкы болмагымыз үчин, Худай хакыкат сөзи аркалы бизе тәзе яшайыш бермеги карар этди.</verse>
				<verse number="19">Эй, сөйгүли доганларым, муңа үнс бериң: хер бир адам эшитмекде чалт, геплемекде асса, гахарланмакда хаял болсун.</verse>
				<verse number="20">Себәби ынсан гахары Худайың ислейән догрулыгыны амала ашырып билмез.</verse>
				<verse number="21">Шонуң үчин хем ахлак хапалыгыны ве хер дүрли яманлык галындысыны зыңып ташлаң-да, Худайың калбыңыза экен сөзүни песпәллик билен кабул эдиң. Бу сөз җаныңызы халас этмеги башаряндыр.</verse>
				<verse number="22">Худайың сөзүни йөне бир диңләп гойман, эйсем, онда айдыланлары ерине етириң, ёгсам сиз өзүңизи алдаянсыңыз.</verse>
				<verse number="23">Ким сөзи диңләп, оны берҗай этмейән болса, ол айнада йүзүни гөрйән адам ялыдыр.</verse>
				<verse number="24">Ол өзүни сынлап гиденден соң, шобада нәхилидигини ятдан чыкаряр.</verse>
				<verse number="25">Эмма ким азатлык берйән кәмил кануна үнс берип, эшиденлерини ятдан чыкарман, гайтам, оны берк берҗай эдйән болса, Худай оны хер бир эдйән ишинде ялкар.</verse>
				<verse number="26">Эгер кимде-ким өзүни диндар сайян болса, эмма дилини сакламаян болса, ол өзүни алдаяндыр, онуң диндарлыгы бидерекдир.</verse>
				<verse number="27">Атамыз Худайың назарында пәк хем ногсансыз диндарлык етимлериң ве дулларың кын гүнүнде аладасыны этмекден ыбаратдыр. Шейле хем бу дүнйәниң пислигинден өзүңи пәк сакламакдыр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Эй, доганларым, шөхратлы Реббимиз Иса Месих е болан иманыңыз себәпли тарапгөйлик этмекден сакланың.</verse>
				<verse number="2">Айдалы, сизиң йыгнагыңыза алтын йүзүк дакынып, непис эшиклер гейнен бай адам билен көне-сана гейнен гарып адам гелипдир.</verse>
				<verse number="3">Сиз бай адама хормат гоюп: «Гелиң, төре гечиң» дийсеңиз, эмма гарыба: «Сен ол ерде дур» я-да «Бу ерде, аяк астында отур» дийсеңиз,</verse>
				<verse number="4">бу сизиң тарапгөйлик этдигиңиз болмазмы? Эгер шейле этсеңиз, эрбет пикирли казылара меңзәрсиңиз.</verse>
				<verse number="5">Гулак асың, эй, сөйгүли доганларым! Худай бу дүнйәде гарыплары имана бай болмаклары үчин сайламадымы? Худай Өзүни сөййәнлере вада берши ялы, гарыплары Шалыгыны мирас алмаклары үчин сайламадымы нәме?</verse>
				<verse number="6">Эмма сиз гарыплары масгара эдйәрсиңиз. Ёгсам сизе сүтем эдйән байлар дәлми? Сизи казыете сүйрейән хем шолар дәлми?</verse>
				<verse number="7">Сизиң дегишли болан Худайыңызың бейик адына дил етирйәнлер хем байлар дәлми нәме?</verse>
				<verse number="8">Эгер сиз Мукаддес Язгылардакы: «Якыныңы өзүңи сөйшүң ялы сөй» диен иң мөхүм буйругы ерине етирйән болсаңыз, догры иш эдйәнсиңиз.</verse>
				<verse number="9">Эмма адамлара тарапгөйлик эдйән болсаңыз, гүнә эдйәнсиңиз ве Мукаддес Кануның өңүнде кануны бозан хасапланянсыңыз.</verse>
				<verse number="10">Кимде-ким кануның хемме парзларыны берҗай эдип-де, диңе бир затда гүнә этсе, тутуш кануны бозан хасапланяндыр.</verse>
				<verse number="11">Себәби «Зына этме» диен Худай «Адам өлдүрме» хем диендир. Эгер сиз зына этмесеңиз, эмма адам өлдүрсеңиз, кануны бозан җенаяткәр болянсыңыз.</verse>
				<verse number="12">Шонуң үчин хем, хер бир гепиңиз ве херекетиңиз азатлык берйән канун боюнча хөкүм эдилҗек адамларыңкы ялы болсун.</verse>
				<verse number="13">Себәби рехимсиз адама рехимсизлик билен хөкүм эдилер. Рехимли адама болса рехимлилик билен хөкүм эдилер.</verse>
				<verse number="14">Эй, доганларым! Араңыздан бири «иманым бар» дийибем, оны оңат ишлер билен гөркезмесе, мунуң нәме пейдасы бар?! Бейле иман оны халас эдип билерми?!</verse>
				<verse number="15">Пикир эдип гөрүң, иманлы эркек я-да аял доганыңызың бири ач-ялаңач болса,</verse>
				<verse number="16">сиз оңа иймит, гейим бермән, диңе: «Саг-аман бар, дашыңың йылап, гарныңың доймагыны дилейәрин» дийсеңиз, бу сөзүңиз оңа нәмә деркар?</verse>
				<verse number="17">Иман бабатда хем шейледир, эгер иш йүзүнде гөркезилмесе, ол өз-өзүнден өлүдир.</verse>
				<verse number="18">Кәбириниң: «Сениң иманың бар, мениң болса оңат ишлерим» диймеги мүмкин. Эмма мен айдярын, ханы, оңат ишлер этмезден маңа иманыңы гөркез, мен хем саңа иманымы оңат ишлерим аркалы гөркезейин!</verse>
				<verse number="19">Сен Худайың еке-тәкдигине ынанярсың. Говы эдйәрсиң! Муңа хатда арвах-җынлар хем ынанярлар ве галпылдаярлар.</verse>
				<verse number="20">Эй, акмак, амалсыз иманың пейдасыздыгыны билеңокмы?</verse>
				<verse number="21">Атамыз Ыбрайым гурбанлык сыпасында өз оглы Ысхагы хөдүрлемек билен акланмадымы эйсем?</verse>
				<verse number="22">Серет, онуң иманы билен амаллары бирликде херекет этди ве иманы шу амалда кәмил болды.</verse>
				<verse number="23">Шейлелик билен, Мукаддес Язгылардакы: «Ыбрайым Худая иман этди ве Худай оны догры хасаплады» диен сөз амала ашды. Ыбрайым Худайың досты дийип атландырылды.</verse>
				<verse number="24">Гөрдүңми, ынсан диңе бир иман билен дәл, эйсем, эден ишлери аркалы хем акланяндыр.</verse>
				<verse number="25">Эдил шунуң ялы, лолы Рахап хем эден иши аркалы акланды. Ол ысрайыл ичалыларыны өйүнде гизләп, олара башга ёлдан гачып гитмәге көмек этди.</verse>
				<verse number="26">Эдил җансыз бедениң өли болшы ялы, амалсыз иман хем өлүдир.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Эй, доганларым, хеммәңиз йыгнакда өвредиҗи болмаң! Себәби биз өвредиҗилериң хас берк хөкүме дучар болҗакдыгымызы билйәнсиңиз.</verse>
				<verse number="2">Бизиң хеммәмиз хем көп гүнә эдйәрис. Эмма сөзүнде хата гойбермән, дилини җылавлап билйән адам кәмил болуп, тутуш беденине гөзегчилик эдип билйәндир.</verse>
				<verse number="3">Биз атларың табын болмагы үчин, агзына агыззырык дакып, оларың тутуш гөвресини доландырярыс.</verse>
				<verse number="4">Ине, гәмилере середиң! Олар гүйчли хем батлы еллер билен ковулса-да, бир кичиҗик күрек аркалы сүрүҗиниң ислән тарапына өврүлйәр.</verse>
				<verse number="5">Эдил шунуң ялы, дил хем бедениң бир кичиҗик агзасы болса-да, бейик ишлер билен өвүнйәндир. Пикир эдиң, кичиҗик бир учгун әпет токайы якып көйдүрйәндир.</verse>
				<verse number="6">Дил хем бир отдур, беден агзаларының арасындакы яманлык дүнйәсидир. Ол тутуш барлыгыңызы вейран эдйәндир, довзах оды билен бүтин дурмушыңызы көйдүрйәндир.</verse>
				<verse number="7">Ынсан хер дүрли хайванлара, гушлара, сүйрениҗилере, деңиз җандарларына диенини этдирендир ве этдирйәндир.</verse>
				<verse number="8">Эмма хич бир ынсан дилине диен этдирип билйән дәлдир. Дил гутармаян пислик болуп, өлдүриҗи зәхерден долудыр.</verse>
				<verse number="9">Дилимиз билен биз Реббимизи ве Атамызы алкышлаярыс, шол бир вагтың өзүнде хем Худайың кешбинде ярадылан ынсанлары нәлетлейәрис.</verse>
				<verse number="10">Алкыш ве нәлет бир агыздан чыкяр. Эй, мәхрибанларым, бу бейле болмалы дәлдир.</verse>
				<verse number="11">Хей-де, бир булагың гөзбашындан хем аҗы, хем сүйҗи сув акармы?</verse>
				<verse number="12">Доганларым, инҗир агаҗы зейтун я-да үзүм агаҗы инҗир мивесини берерми? Ёк! Эдил шонуң ялы, шор сувлы гөзбашдан сүйҗи сув акмаз!</verse>
				<verse number="13">Араңызда дана хем парасатлы адам бармы? Эгер бар болса, гой, ол муны догры дурмушы ве даналыкдан чыкян песпәллиги билен битирен оңат ишлеринде гөркезсин.</verse>
				<verse number="14">Эмма калбыңызда бахыллык ве мен-менлик бар болса, онда даналык билен өвүнмәң. Бу аңрыбаш яланчылык болар!</verse>
				<verse number="15">Бейле «даналык» гөкден инен дәлдир, ол дүнъеви болуп, рухы дәлдир, шейтандандыр.</verse>
				<verse number="16">Чүнки бахыллыгың, мен-менлигиң бар еринде бидүзгүнчиликлер ве хер дүрли пыссы-пыҗурлыклар хем бардыр.</verse>
				<verse number="17">Эмма гөкден инен даналык илки билен пәкликдир, соңра парахатлык сөйүҗиликдир, мылайымлык ве өзара ылалашыклыкдыр. Ол мерхеметден ве хайырлы ишлерден долудыр. Шейле даналык тарапгөйлик ве икийүзлүлик этмейәр.</verse>
				<verse number="18">Парахатлык дөредйәнлер парахатчылык тохумыны сепип, догрулык хасылыны орярлар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Араңыздакы чакнышыклы говгалар ве дава-җенҗеллер ниреден дөрейәр? Калбыңызда сөвеш эдйән пис хөвеслериңизден дәлми?</verse>
				<verse number="2">Сиз ислейәрсиңиз, эмма хич зат газанмаярсыңыз; адам өлдүрйәрсиңиз, гөриплик эдйәрсиңиз, эмма хич бир максадыңыза етип билмейәрсиңиз; дава-җенҗелдир галмагал турузярсыңыз, эмма хич зат газанмаярсыңыз, себәби Худайдан дилемейәрсиңиз.</verse>
				<verse number="3">Диләниңизде-де, хич зат алмаярсыңыз, себәби яман ниет билен, өз небсиңизи доюрмак үчин дилейәрсиңиз.</verse>
				<verse number="4">Эй, бивепалар, дүнйә билен достлук Худая душман боляндыгыны билмейәрсиңизми? Ким дүнйә билен достлашса, Худая душман боляндыр.</verse>
				<verse number="5">Сиз Мукаддес Язгылардакы Худайың бизе берен ынсанлык рухы өрән габанҗаңдыр дийлен сөзлер бош ере айдыландыр өйдйәрсиңизми?</verse>
				<verse number="6">Эмма Худай бизе хас бейик мерхемет берйәр. Шоңа гөрә Мукаддес Язгылар шейле диййәр: «Худай текепбирлере гаршыдыр, эмма песпәл адамлара мерхемет эдйәндир».</verse>
				<verse number="7">Шонуң үчин Худая табын болуң! Иблисе гаршылык гөркезиң, шонда ол сизден гачар.</verse>
				<verse number="8">Худая якынлашың, Ол хем сизе якынлашар. Эй, гүнәкәрлер, элиңизи гүнәден тәмизләң. Эй, икигөвүнлилер, калбыңызы пәкләң.</verse>
				<verse number="9">Гама батың, яс тутуп аглаң! Гүлкүңиз яса, шатлыгыңыз гам-гусса өврүлсин.</verse>
				<verse number="10">Реббиң хузурында өзүңизи пес тутуң, Ол сизи бейгелдер.</verse>
				<verse number="11">Эй, доганлар, бири-бириңизи яманламаң. Ким доганыны яманлаян я-да оны язгарян болса, ол Худайың кануныны яманлап, оны язгаряндыр. Кануны язгарян адам болса оны берҗай эдиҗи дәл-де, оңа казылык эдиҗидир.</verse>
				<verse number="12">Эмма Канун Чыкарыҗы ве Казы бирдир, Ол халас этмеги-де, хеләк этмеги-де башаряндыр. Башга адамлара казылык эдер ялы, сен ким болупсың?</verse>
				<verse number="13">Инди: «Бу гүн я эртир пылан шәхере гитҗек, бир йылы шол ерде гечирҗек, сөвда-сатык этҗек, пул газанҗак» диййәнлер, маңа гулак асың!</verse>
				<verse number="14">Эртир нәме болҗагыны ниреден билйәрсиңиз?! Сизиң өмрүңиз нәме? Ол аз салым гөрнүп, соңра йитирим болян сәхер чыгы ялыдыр.</verse>
				<verse number="15">Муңа дерек: «Реб оңласа, яшарыс, оны я-да муны эдерис» диймелисиңиз.</verse>
				<verse number="16">Сиз болса өз текепбирлигиңиз билен өвүнйәрсиңиз. Бейле өвүнмелериң бары эрбетликдир.</verse>
				<verse number="17">Ким ягшылык этмеги билибем, оны этмейән болса, ол гүнә эдйәндир.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Гулак асың, эй, байлар, башыңыза инҗек бетбагтчылыклар үчин перят эдип аглаң!</verse>
				<verse number="2">Байлыгыңыз чүйрәп, эшиклериңизи гүе иендир.</verse>
				<verse number="3">Алтындыр күмшүңиз посландыр, оларың посы сизиң гаршыңыза шаятлык эдип, бедениңизи от кимин иер. Сиз ахыркы гүнлерде байлык топладыңыз.</verse>
				<verse number="4">Экинлериңизи оран оракчылары алдап, иш хакыны бермедиңиз, бу шол пулларың перядыдыр. Оракчыларың дады-перяды Хөкмүрован Реббиң гулагына етди.</verse>
				<verse number="5">Сиз бу дүнйәде болчулыкда ве кейпи-сапада яшадыңыз, өзүңизи кыямат гүни союлмак үчин семретдиңиз.</verse>
				<verse number="6">Өзүңизе гаршы чыкмаса-да, бигүнә адамы хөкүм эдип өлдүрдиңиз.</verse>
				<verse number="7">Эй, доганлар, Реб гелйәнчә, сабыр-такатлы болуң! Середиң, дайхан гүйзки хем язкы ягша нәхили сабырлы гарашяр. Ол топрагың бол хасыл берерине гарашяр.</verse>
				<verse number="8">Сиз хем сабыр-такатлы болуң! Мерт болуң, себәби Реббиң гелҗек гүни голайлады.</verse>
				<verse number="9">Эй, доганлар, өзүңизе хөкүм эдилмез ялы, бири-бириңизиң гаршыңыза шикаят этмәң. Ине, Казы босагада дур!</verse>
				<verse number="10">Эй, доганлар, башына дүшен эҗирлерде сабыр-такатлы болуп, Реббиң адындан геплән пыгамберлерден гөрелде алың.</verse>
				<verse number="11">Билшиңиз ялы, биз чыдамлылык гөркезенлере багтлы диййәрис. Сиз Эйюбың чыдамлылыгы хакда эшиденсиңиз, иң соңунда онуң үчин Реббиң нәмелер эдендигини-де билйәнсиңиз. Хава, Реб мерхеметли ве рехим-шепагатлыдыр.</verse>
				<verse number="12">Озалы билен, эй, доганларым, хөкүм эдилмезиңиз ялы, гөкденем, ерденем, махласы хич затдан ант ичмәң. Җогабыңыз диңе «хава» я-да, «ёк» болсун.</verse>
				<verse number="13">Араңызда бири эҗир чекйәрми? Гой, ол Худая дога этсин. Бириниң кейпи көкми? Худая алкыш нагмаларыны айтсын.</verse>
				<verse number="14">Араңызда бири сыркавмы? Ол йыгнагың ёлбашчыларыны янына чагырсын, олар хем Реббиң адындан оңа яг гуюп, онуң үчин Худая дога этсинлер.</verse>
				<verse number="15">Иман билен эдилен дога-дилег нәсага шыпа берер, Реб оны аяга галдырар. Эгер ол гүнә газанан болса, онуң гүнәси гечилер.</verse>
				<verse number="16">Шыпа тапар ялы, гүнәлериңизи бири-бириңизиң янында боюн алып, бири-бириңиз үчин дога-дилег эдиң. Догручыл адамың ыхласлы дилеги гүйчли ве тәсирлидир.</verse>
				<verse number="17">Ыляс хем бизиң ялы адаты бир ынсанды. Ол ягыш ягмасын дийип, ыхлас билен дилег этди. Шейлеликде, үч йыл алты айлап ер йүзүне ягыш ягмады.</verse>
				<verse number="18">Соңра ол ене дилег этди ве асмандан ягыш ягып, ер хасыл берди.</verse>
				<verse number="19">Доганларым, шуны ятда саклаң: эгер араңыздан бири хакыкат ёлундан азашса ве башга бири оны ене ёла салса, гүнәкәри догры ёла салан адам бир җаны өлүмден халас эдип, көп гүнәлериниң үстүни өртйәндир.</verse>
				<verse number="20"></verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="60">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Иса Месих иң ресулы мен Петрусдан Худайың сайланларына, ягны Понтус, Галатя, Каппадокия, Азия ве Битиния велаятларында дагынык ве гелмишек болуп яшаянлара догайы салам!</verse>
				<verse number="2">Сиз Атамыз Худайың өңден эден карарына гөрә сайландыңыз ве Мукаддес Рух аркалы мукаддес халк болдуңыз. Худай муны сизиң Иса Месих е табын болуп, Онуң ганы билен пәкленмегиңиз үчин этди. Гой, Худай сизе болдан-бол мерхемет ве парахатлык эчилсин!</verse>
				<verse number="3">Реббимиз Иса Месих иң Атасы Худая өвгүлер болсун! Ол Өз бейик мерхеметине гөрә, Иса Месих иң өлүмден дирелмеги аркалы бизи тәзе дурмуша ве яшайыш умыдына говшурды.</verse>
				<verse number="4">Шейле хем сизе гөкде сакланян чүйремез, тегмилтсиз, солмаз мирас берди.</verse>
				<verse number="5">Сиз иманыңыз аркалы Худайың гудраты билен тә халас эдилйәнчәңиз горалянсыңыз. Бу гутулыш ахыркы гүнлерде аян болмага тайярдыр.</verse>
				<verse number="6">Шонуң үчин хем муңа йүрекден шатланың. Хәзирки вагтда гысга вагтлайын сынаглара дучар болуп, гам-гусса батсаңыз-да,</verse>
				<verse number="7">бу сынагларың сизиң иманыңызы беркидйәндигини билиң. Хатда паны алтын хем отда сапланып сыналяндыр. Шейлеликде, алтындан хас гымматлы болан иманыңыз сынагдан гечип, Иса Месих аян боланда, сизе өвги ве шан-шөхрат гетирер.</verse>
				<verse number="8">Сиз Месих и гөрмедик болсаңыз хем, Оны сөййәрсиңиз. Хатда Оны гөрмесеңиз-де, Оңа иман эдйәрсиңиз ве сөз билен тарыплап болмаҗак бейик шатлыкдан долуп-дашярсыңыз.</verse>
				<verse number="9">Себәби иманыңызың максадына етип, җаныңызың халас болмагыны газанярсыңыз.</verse>
				<verse number="10">Пыгамберлер сизиң үчин тайынланан бу халас болмаклыга долы дүшүнмәге чалышдылар ве бу мерхемет догрусында өң пыгамберлик этдилер.</verse>
				<verse number="11">Оларың калбындакы Месих иң Рухы Онуң чекмели эҗирлери ве эҗирлерден соңкы шан-шөхраты барада овалдан әшгәр этди. Олар буларың нәхили ве нәвагт болҗакдыгы барада Мукаддес Рухуң нәме гөркезйәндигини аңламага чалышдылар.</verse>
				<verse number="12">Шонда бу хабарың пыгамберлер үчин дәл-де, сизиң үчиндиги аян болды. Хәзирки вагтда болса гөкден берлен Хош Хабар сизе Мукаддес Рухуң гудраты билен вагыз эдилйәр. Бу затлара хатда перишделер-де дүшүнмәге чалышдылар.</verse>
				<verse number="13">Шонуң үчин хем әхли пикирлериңизи бир ере җемләп, хүшгәр болуң. Иса Месих иң гелмеги билен өзүңизе берилҗек мерхемете улы умыт баглаң.</verse>
				<verse number="14">Гулак асыҗы чагалар дей болуң, озалкы надан дөврүңиздәки хөвеслериңизе эермәң.</verse>
				<verse number="15">Өзүңизи чагыран Худайың мукаддес болшы ялы, сиз хем әхли эдйән ишлериңизде мукаддес болуң.</verse>
				<verse number="16">Себәби: «Мукаддес болуң, чүнки Мен мукаддесдирин» дийлип языландыр.</verse>
				<verse number="17">Бүтинлей йүз гөрмезден, хер киме эден ишине гөрә хөкүм чыкарян Худайы Ата дийип чагырян болсаңыз, бу дүнйәдәки вагтлайын дөврүңизи Худайдан горкуп гечириң.</verse>
				<verse number="18">Ата-бабаларыңыздан мирас алан бу пуч дурмушыңыздан алтын-күмүш ялы паны затлар аркалы халас болмандыгыңызы билйәнсиңиз.</verse>
				<verse number="19">Терсине, Худайың шикессиз хем тегмилтсиз гурбанлык Гузусы болан Месих иң гымматлы ганы аркалы халас эдиленсиңиз.</verse>
				<verse number="20">Месих дүнйә ярадылмаздан өң белленен хем болса, сизиң хатыраңыза бу дөврүң ахырында аян болды.</verse>
				<verse number="21">Сиз Месих аркалы Худая иман этдиңиз. Худай Месих и дирелдип, Оны шөхратландырды. Шейлеликде, иманыңыз ве умыдыңыз Худайдадыр.</verse>
				<verse number="22">Инди сиз хакыката гулак асмак билен өзүңизи пәкледиңиз, чын доганлык сөйгүсине эе болдуңыз. Шонуң үчин бири-бириңизи чын йүрекден сөйүң.</verse>
				<verse number="23">Сиз вагтлайын тохумдан дәл-де, эйсем, эбеди тохумдан, ягны Худайың дири хем бакы галян сөзи аркалы тәзеден догулдыңыз.</verse>
				<verse number="24">Чүнки: «Әхли ынсан отлук киминдир, онуң бар гөрки мейдан гүли киминдир. От гурап гидер, гүли хем солар,</verse>
				<verse number="25">эмма Реббиң сөзи эбеди галар». Сизе вагыз эдилен хабар, ине, шудур.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Шонуң үчин хем хер хили яман ниети, хилегәрлиги, икийүзлүлиги, бахыллыгы, гыбат-гүррүңлери өзүңизден айрып ташлаң.</verse>
				<verse number="2">Яңы доглан бәбеклер ялы сап рухы сүйди күйсәң, шонда өсүп, халас боларсыңыз.</verse>
				<verse number="3">Себәби сиз Реббиң ягшылыгыны дадып гөрдүңиз.</verse>
				<verse number="4">Сиз ынсанлар тарапындан рет эдилен, эмма Худайың назарында сайланан ве гымматлы сайылан дири Даша, ягны Иса Месих е якынлашярсыңыз.</verse>
				<verse number="5">Шонуң үчин сиз хем дири дашлар ялы рухы бина болуп гурлуң. Шонда Иса Месих аркалы Худайың халаян рухы гурбанлыкларыны хөдүрлейән мукаддес руханылар боларсыңыз.</verse>
				<verse number="6">Мукаддес Язгыларда шейле дийилйәр: «Ине, Мен Сионда бина дашыны, сайлама ве гымматбаха бурч дашыны гойярын. Оңа бил баглан асла утандырылмаз».</verse>
				<verse number="7">Хава, иман эден сизиң үчин бу даш гымматлыдыр. Эмма иман этмедиклер үчин, «Уссаларың рет эден дашы, бинаның бурч дашы болды».</verse>
				<verse number="8">Шейле хем бу «бүдреме дашы, йыкян гая». Олар өңден беллениши ялы, бу сөзе табын болмансоңлар бүдрейәрлер.</verse>
				<verse number="9">Эмма сиз бейле дәлсиңиз, чүнки сиз сайланып-сечилен халксыңыз. Сиз патышаның руханылары, мукаддес миллет, Худая дегишли халксыңыз. Худай сизи гараңкылыкдан Өзүниң аҗайып нуруна чагырды. Сиз Онуң шан-шөхратыны ыглан этмек үчин сайланып-сечиленсиңиз.</verse>
				<verse number="10">Бирвагтлар сиз халк дәлдиңиз, эмма инди Худайың халкысыңыз. Өңлер сиз Онуң рехим-шепагатындан махрумдыңыз, инди болса оңа говшансыңыз.</verse>
				<verse number="11">Эзиз достлар, җаныңыза гаршы сөвешйән гүнәли хөвеслерден гача дуруң дийип ялбарярын. Чүнки сиз бу дүнйәде кесеки хем гелмишексиңиз.</verse>
				<verse number="12">Имансызларың арасында хич хили мүйнсүз яшаң. Шонда олар сизи нәдогры иш этмекде айыпласалар-да, догры ишлериңизи гөрүп, Худайың гелҗек гүни Оны шөхратландырарлар.</verse>
				<verse number="13">Сиз хер бир ынсан хәкимиетине Реббиң хакы үчин табын болуң. Юрдуң башы болан патыша болсун</verse>
				<verse number="14">я-да онуң беллән эмелдарлары болсун, тапавуды ёк, олара табын болуң. Патыша өз эмелдарларыны яманлык эденлери җезаландырмага, ягшылык эденлери тарыпламага белледи.</verse>
				<verse number="15">Себәби Худайың ислеги сизиң ягшылык эдип, акылсыз наданларың агзыны юмдурмагыңыздыр.</verse>
				<verse number="16">Азат адам ялы яшаң, эмма өз азатлыгыңызы эрбетлик этмек үчин уланмаң. Худайың гуллары дек яшаң.</verse>
				<verse number="17">Хеммелере хормат гоюң. Иманлы доганларыңызы сөйүң, Худайдан горкуң, патышаны сылаң.</verse>
				<verse number="18">Эй, хызматкәрлер, диңе бир мәхирли хем юмшак хоҗайынларыңыза дәл-де, эйсем, ёвуз хоҗайынларыңыза-да хормат гоюп, табын болуң.</verse>
				<verse number="19">Эгер ким нәхак ере эҗир чекип, Худайы танаяндыгы үчин бу гөргүлере чыдаян болса, ол адам Худайы хошнут эдер.</verse>
				<verse number="20">Эгер эден нәдогры ишиңиз үчин енҗилмелере дөз гелйән болсаңыз, бу сизе нәме хормат гетирер? Эмма ягшылык эдибем ене эҗир чексеңиз ве муңа чыдасаңыз, Худай мундан хас көп разы болар.</verse>
				<verse number="21">Ине, сиз шунуң үчинем чагырылдыңыз, себәби Месих сизиң үчин эҗир чекди. Өз ызына эермегиңиз үчин, Ол сизе гөрелде болды.</verse>
				<verse number="22">«Ол хич хили гүнә этмеди, агзындан бир ялан сөз чыкмады».</verse>
				<verse number="23">Ол сөгүленде сөгмеди, эҗир чекенде хич киме ховп салмады. Муңа дерек Өзүни адыл хөкүм чыкарян Худая табшырды.</verse>
				<verse number="24">Бизиң гүнә гаршы өлүп, догручыллык угрунда яшамагымыз үчин, Ол хачда гүнәлеримизи Өз үстүне йүкледи. Сиз Онуң яралары аркалы шыпа тапдыңыз.</verse>
				<verse number="25">Сиз гоюнлар ялы азашыпдыңыз, эмма инди җаныңызың Чопанына хем Гөзегчисине доланып гелдиңиз.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Эдил шунуң ялы, эй, аяллар, сиз хем өз әриңизе табын болуң. Эгер әриңиз Худайың сөзүне ынанмаян болса, ол аялының ар-намыслы, Худайдан горкуп яшаян пәк дурмушыны гөрүп, хич бир айдып-диймезден имана гелер.</verse>
				<verse number="2"></verse>
				<verse number="3">Сизиң гөзеллигиңиз өрүлен сачлар, дакылан алтынлар, овадан эшиклер ялы дашкы гөрнүшден ыбарат болмасын.</verse>
				<verse number="4">Терсине, калбыңыздакы юваш хем юмшак рух сизиң солмаян ички гөзеллигиңиз болсун. Бу Худайың назарында хас гымматлыдыр.</verse>
				<verse number="5">Өңки вагтларда Худая умыт баглап, йүреклерини пәк саклан аяллар хем өзлерини шейле безейәрдилер, олар әрине табындылар.</verse>
				<verse number="6">Мысал үчин, Сара Ыбрайыма табын болуп, оны хоҗайыным дийип атландырды. Эгер сиз хем ягшылык эдип, хич бир ховпдан горкмасаңыз, Сараның гызлары боларсыңыз.</verse>
				<verse number="7">Эй, әрлер, эдил шунуң ялы, сизем өз аялыңыза хормат гоюң, онуң билен өзара дүшүнишип яшаң. Сиз оларың өзүңизден эҗиздигини билйәнсиңиз, эмма олар хем сизиң билен Худайың берен яшайшыны дең мирас аландырлар. Дога-дилеглериңизиң бөкделмезлиги үчин шейле эдиң.</verse>
				<verse number="8">Шейлеликде, хеммәңиз пикирдеш, дертдеш болуп, бири-бириңизи доганлык сөйгүси билен сөйүң. Рехим-шепагатлы ве песпәл болуң.</verse>
				<verse number="9">Яманлыга яманлык, сөгүнҗе сөгүнч билен гайтаргы бермән, терсине, алкыш билен җогап бериң, себәби сиз шунуң ялы яшамага чагырылансыңыз.</verse>
				<verse number="10">Чүнки: «Дөвран сүрмеги ислейән болсаң, ягшы гүнлери гөрмекчи болсаң, яманлыкдан сакла сен өз дилиңи ве хилели гепден – додакларыңы;</verse>
				<verse number="11">яманлыкдан айрыл, эт сен ягшылык, парахатлык агтар, ызындан галма.</verse>
				<verse number="12">Догры адамларда Реббиң гөзлери, перятларына ачык Онуң гулагы. Йөне Реббиң йүзи яманлык эдйәнлере гаршыдыр».</verse>
				<verse number="13">Ягшылык этмәге җан этсеңиз, сизе ким яманлык эдер?</verse>
				<verse number="14">Сиз догрулык үчин гөрги гөрсеңиз хем багтыярсыңыз. Адамларың сизе салян ховпундан горкмаң, довла дүшмәң.</verse>
				<verse number="15">Эмма Месих е Реб хөкмүнде йүрекден хормат гоюң. Калбыңыздакы умыт хакында өзүңизден хасабат соран хер бир адама хемише җогап бермәге тайяр болуң.</verse>
				<verse number="16">Муны мылайымлык ве эдеплилик билен берҗай эдиң. Выжданыңызы арасса саклаң, шонда сизиң Месих е дегишли догры яшайшыңыз барада гыбат эденлер сизи яманлап айдан геплеринден утанарлар.</verse>
				<verse number="17">Эгер Худайың ырадасы билен эҗир чекмели болса, яманлык эдип эҗир чекмекден ягшылык эдип эҗир чекмек хас говудыр.</verse>
				<verse number="18">Иса Месих хем бизи Худая гетирмек үчин, бизиң гүнәлеримиз себәпли бир гезек өлди. Өзи догры болса-да, гүнәкәрлер үчин өлди. Ынсан ялы өлдүрилсе-де, Худайың Рухы аркалы Ол дирелдилди.</verse>
				<verse number="19">Ол туссагдакы рухлара барып, вагыз этди.</verse>
				<verse number="20">Бу рухлар гадым заманда Нухуң гәмиси ясалып йөркә, Худай хениз сабыр-такатлык эдип гарашярка, Оңа табын болмадылар. Шол гәмиде болса аз адам, җеми секиз адам сув аркалы халас болды.</verse>
				<verse number="21">Ине, бу сув хәзирки сизи халас эдйән чүмдүрилишиң нышаныдыр. Сиз сува чүмдүрилениңизде бедениңизиң кири ювландыгы үчин дәл-де, Иса Месих иң дирелмеги аркалы пәк выждан билен Худая тарап өврүлендигиңиз үчин халас эдилдиңиз.</verse>
				<verse number="22">Иса Месих гөге чыкып, Худайың сагында отурды, әхли перишделер, ыгтыярлылар ве гүйчлер Оңа табын болды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Шунлукда, Месих иң дүнйәде эҗир чекиши ялы, сиз хем шейле пикирлер билен ярагланып, муңа тайяр болуң. Себәби Месих үчин эҗир чекмәге тайын болсаңыз, гүнә этмекден йүз өвренсиңиз.</verse>
				<verse number="2">Инди бу бедендәки галан яшаҗак өмрүңизде ынсаның ислегине дәл-де, Худайың ислегине эериң.</verse>
				<verse number="3">Гечмишде бутпаразлыга уюп яшаныңыз етерликдир. Шол дөвүрлери сиз ахлаксызлыкда, харам кейп чекмекде, серхошлыкда, ичгили кейпи-сапада ве йигренҗи бутпаразлыкда гечирдиңиз.</verse>
				<verse number="4">Инди болса шол өңки бутпаразлык эдйәнлер сизиң өзлери билен биле азгын зынахорлыга гошулмаяндыгыңыза гең галып, сизе сөгйәрлер.</verse>
				<verse number="5">Эмма дирилериң хем, өлүлериң хем үстүнден хөкүм чыкармага тайяр дуран Худая олар хасабат берерлер.</verse>
				<verse number="6">Шонуң үчин хем Хош Хабар хатда өлүлере-де вагыз эдилди. Олар хем әхли ынсанлар ялы дурмушында эден ишлери үчин хөкүм эдилен болсалар-да, Худайың Рухы аркалы яшап билерлер.</verse>
				<verse number="7">Әхли затларың соңы якын гелди. Мунуң үчин сагдын дүшүнҗели болуп, хүшгәрлик билен дилег эдиң.</verse>
				<verse number="8">Озалы билен бири-бириңизи җандан сөйүң, себәби сөйги көп гүнәлериң үстүни өртйәндир.</verse>
				<verse number="9">Зейренмезден бирек-биреги мыхман алың.</verse>
				<verse number="10">Худай сизиң хер бириңизе дүрли рухы пешгешлер берди. Олары бири-бириңизе хызмат этмек үчин уланың.</verse>
				<verse number="11">Ким геплесе, Худайың сөзлери билен геплесин. Ким хызмат этсе, Худайың берен гүйч-кувватына гөрә хызмат этсин. Иса Месих аркалы Худай әхли затда шөхратлансын! Шөхрат ве гудрат эбедилик Онуңкы болсун! Омын.</verse>
				<verse number="12">Мәхрибанларым, сизи сынамак үчин башыңыза инен от беласына гең зада саташан ялы хайран галмаң.</verse>
				<verse number="13">Терсине, Месих иң чекен эҗирлерине шәрик болян ялы шатланың. Онуң шөхраты аян боланда, шатлыгыңызың чәги болмаз.</verse>
				<verse number="14">Месих иң ады себәпли кемсидилйән болсаңыз, багтыярсыңыз, себәби Худайың шөхратлы Рухы сизде месген тутандыр.</verse>
				<verse number="15">Йөне сизден хич ким ганхор я огры, башга бир җенаятчы, я шугулчы болуп эҗир чекмесин.</verse>
				<verse number="16">Ким месихи болуп эҗир чекйән болса утанмасын. Ол бу ат билен Худайы шөхратландырсын.</verse>
				<verse number="17">Чүнки хөкүмиң Худайың машгаласындан башланмалы вагты гелип етди. Хөкүм өңүрти бизден башланса, онда Худайың Хош Хабарына табын болмаянларың соңы нәме болар?</verse>
				<verse number="18">Эгер догры адам зордан халас болян болса, онда худайсызың ве гүнәкәриң ахвалы ничик болар?</verse>
				<verse number="19">Мунуң үчин Худайың ислеги билен эҗир чекйәнлер ягшылык этмегини довам этдирип, өзлерини садык Ярадана табшырсынлар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Мен Месих иң чекен эҗирлериниң шаяды ве Онуң аян болҗак шөхратының шәриги хөкмүнде араңыздакы өзүм ялы ёлбашчылардан шулары хайыш эдйәрин:</verse>
				<verse number="2">чопанларың өз сүрүсине середиши ялы, сиз хем Худайың өзүңизе ынананлары барада алада эдиң. Муны меҗбуры дәл-де, мейлетинлик билен эдиң. Олара бетнебислик билен дәл-де, улы хөвес билен гөзегчилик эдиң.</verse>
				<verse number="3">Гол астыңыздакылара агалык этмезден, ягшы гөрелде гөркезиң.</verse>
				<verse number="4">Шейле этсеңиз, Баш Чопан аян боланда, солмаз шөхрат тәҗини аларсыңыз.</verse>
				<verse number="5">Эй, яшлар, сиз хем яшулулара табын болуң. Хеммәңиз бири-бириңиз билен песпәл болуң, себәби «Худай текепбирлере гаршыдыр, эмма песпәл адамлара мерхемет эдйәндир».</verse>
				<verse number="6">Худай сизи вагты геленде бейгелдер ялы, Онуң гудратлы голы астында өзүңизи пес тутуң.</verse>
				<verse number="7">Әхли гайгы-аладаңызы Худая табшырың, себәби Ол сизиң гамхоруңыздыр.</verse>
				<verse number="8">Хүшгәр ве оя болуң. Душманыңыз иблис арлайҗы арслан ялы айланып, авуны агтарып йөрендир.</verse>
				<verse number="9">Дүнйәниң әхли еринде доганларыңызың хем хут шунуң ялы эҗирлере дучар боляндыкларыны билйәндигиңиз үчин, берк иман билен иблисе гаршы дуруң.</verse>
				<verse number="10">Бол мерхемет эчилйән Худай сизи Месих аркалы Өз эбеди шөхратына чагырды. Сиз дурмушда эҗир чекйән болсаңыз хем, Ол сизи дикелдер, беркидер, гүйчлендирер ве сарсмаз бина эдип гурар.</verse>
				<verse number="11">Гүйч-гудрат эбедилик Онуңкы болсун! Омын.</verse>
				<verse number="12">Бу гысга хатымы сизе садык доганым Силван аркалы яздым. Мунуң билен сизи рухландырып, Худайың хакыкы мерхеметине шаятлык этдим.</verse>
				<verse number="13">Сизиң ялы сайланып-сечилен Бабылдакы йыгнак ве доганымыз Марк сизе салам айдяр.</verse>
				<verse number="14">Бири-бириңизи мәхирли огшап саламлашың. Месих е дегишли болан сизиң хеммәңизе парахатлык яр болсун!</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="61">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Иса Месих иң гулы ве ресулы мен Симун Петрусдан Худайымыз хем Халасгәримиз Иса Месих иң догрулыгы аркалы бизиң иманымыз ялы гымматлы имана эе боланлара догайы салам!</verse>
				<verse number="2">Худайы ве Реббимиз Исаны танамакда бол мерхемет хем парахатлык сизе яр болсун!</verse>
				<verse number="3">Худайың йөрелгеси боюнча яшамагымыз үчин Ол Өз гүйҗи аркалы бизе герек болан әхли зады берди. Ол муны ягшылык ве шөхрат билен бизи Чагыраны танамагымыз үчин этди.</verse>
				<verse number="4">Худай бизе җуда гымматлы бейик вадалары берди. Ол бу вадалар аркалы сизиң бу дүнйәдәки эрбет хөвеслерден дөрейән азгынчылыкдан гача дуруп, Өзүниң тебигатына шәрик болмагыңызы ниет этди.</verse>
				<verse number="5">Шоңа гөрә-де, иманыңызда хас хем беркемәге җан эдиң. Шейдип, иманыңызда ахлак пәклигини, ахлак пәклигинде билими, билимде өзерклилиги, өзерклиликде чыдамлылыгы, чыдамлылыкда худайхонлыгы, худайхонлыкда мәхрибанлыгы, мәхрибанлыкда Худайың сөйгүсини артдырмага дырҗашың.</verse>
				<verse number="6"></verse>
				<verse number="7"></verse>
				<verse number="8">Шу говы хәсиетлер сизде бар болса ве көпелсе, онда сиз Реббимиз Иса Месих и танамакда бикәр хем хасылсыз галмарсыңыз.</verse>
				<verse number="9">Кимде бу хәсиетлер ёк болса, ол узагы гөрйән дәлдир, хатда көрдүр, өңки гүнәлеринден тәмизленендигини унудандыр.</verse>
				<verse number="10">Шонуң үчин хем, эй, доганлар, Худай тарапындан чагырыланларың ве сайлананларың арасындадыгыңызы субут этмәге ыхлас эдиң. Шейле этсеңиз, асла имандан дәнмерсиңиз.</verse>
				<verse number="11">Шонда Реббимиз ве Халасгәримиз Иса Месих иң эбеди шалыгына гирмек хукугы сизе болдан-бол эчилер.</verse>
				<verse number="12">Сиз бу затлары билсеңиз-де, өзүңиздәки хакыкатда берк дурсаңыз-да, мен булары сизе хемише ятладып дурарын.</verse>
				<verse number="13">Мен шинди яшаян вагтлайын чадырымдан, ягны беденимден гидйәнчәм, булары ядыңыза салмак билен сизиң аңыңызы оярып дурмагы догры хасаплаярын.</verse>
				<verse number="14">Себәби Реббимиз Иса Месих иң маңа билдириши ялы, бу паны чадырымдан басым гөчмелидигими билйәрин.</verse>
				<verse number="15">Гөченимден соңам бу затлары элмыдама яда салмагыңыз үчин җан эдерин.</verse>
				<verse number="16">Сизе Реббимиз Иса Месих иң гудрат билен гелши хакда хабар беренимизде, биз тослама эртекилере эермедик. Биз Онуң шан-шөхратыны өз гөзүмиз билен гөрдүк.</verse>
				<verse number="17">Шан-шөхратлы Худайдан Оңа: «Бу Мениң сөвер Оглумдыр, Мен Ондан гаты разыдырын» диен сес геленде, Огул Атамыз Худайдан хормат ве шөхрат кабул этди.</verse>
				<verse number="18">Онуң билен биле мукаддес дагдакак, гөкден гелен бу сеси биз хем эшитдик.</verse>
				<verse number="19">Шейлеликде, пыгамберлериң хабары бизиң үчин ене-де ынамдардыр. Тә Гүн догянча ве даң йылдызы калбыңыза нур чайянча, түмлүкде ягты сачян нур дей оңа үнс бериң!</verse>
				<verse number="20">Озалы билен шуны билип гоюң: Мукаддес Язгылардакы пыгамберлик сөзлери пыгамберлериң өз дүшүнҗесинден гелип чыкан дәлдир.</verse>
				<verse number="21">Себәби хич бир пыгамбер ынсан ислеги билен велилик этмеди. Бу пыгамберлер Мукаддес Рух тарапындан угрукдырылып, Худайдан гелен сөзлери айтдылар.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Өңлер халк арасында галп пыгамберлериң болшы ялы, сизиң араңызда-да галп мугаллымлар пейда болар. Олар хеләклейҗи ве ялан таглыматлар гетирмек билен, өзлерини есирликден бошадан Ребби-де инкәр эдерлер. Шейдип, өз башларындан дуйдансыз бела-бетер индерерлер.</verse>
				<verse number="2">Көп адамлар оларың азгынчылыклы йөрелгелерине эерерлер, шолар себәпли хакыкат ёлуна дил етирилер.</verse>
				<verse number="3">Ачгөзлүкден яңа бу галп мугаллымлар өз тослама хекаятлары билен сизиң пулуңызы үтерлер. Шонуң үчин оларың җезасы гадымдан тайяр дурандыр, хеләкчилиги болса гиҗикмез.</verse>
				<verse number="4">Худай хатда гүнә иш эден перишделери-де аямады. Хөкүм гүнүне ченли саклансынлар дийип, олары зынҗырлап, довзахың түм гараңкы гирдабына габап гойды.</verse>
				<verse number="5">Худай гадымы дүнйәни хем аямады. Ол худайсызлар дүнйәсини сил алдырды, диңе догручыллыгың вагызчысы Нухы ве ондан башга еди кишини аман галдырды.</verse>
				<verse number="6">Содом ве Гомора шәхерлерини якып-яндырып вейран этди ве булары гелҗекде худайсызлара нәме болҗакдыгыны билмәге сапак болсун дийип этди.</verse>
				<verse number="7">Азгынларың ахлаксыз яшайшындан җебир чекен догручыл Луты халас этди.</verse>
				<verse number="8">Догручыл Лут бу халкың арасында яшап, оларың нәхак ишлерини гөрүп-эшитмек билен, өз догручыл калбында гүнсайын эҗир чекерди.</verse>
				<verse number="9">Гөршүңиз ялы, Реб худайхон адамлары сынагдан нәхили халас этмелидигини, яманлык эдйәнлери болса хөкүм гүнүне ченли җеза астында нәхили сакламалыдыгыны билйәндир.</verse>
				<verse number="10">Айратын-да харам хөвеслерине ковалашып, Онуң хөкмүрованлыгыны әсгермейәнлери-де нәме этҗегини Ол билйәндир. Бейле адамлар батырсыраярлар, текепбирленйәрлер ве гөкдәки гүйчлере дил етирмекден горкмаярлар.</verse>
				<verse number="11">Перишделер хатда булардан хас гүйчли ве гудратлы болсалар-да, Худайың хузурында гөкдәки гүйчлере дил етирмәге милт этмейәрлер.</verse>
				<verse number="12">Эмма бу адамлар дүшүнмейән затларына дил етирйәрлер. Олар авланып, ёк эдилмек үчин доглан дүшүнҗесиз ябаны хайванлар ве өз угруна херекет эдйән махлуклар ялыдырлар. Булар хайванлар ялы-да ёк болуп гидерлер.</verse>
				<verse number="13">Олар өз эден яманлыкларына лайык җезасыны аларлар. Олар гүндизиң гүни кейп чекмекден хыҗувланярлар. Булар масгара хем йүзүгарадырлар. Сизиң билен нахар иййән вагты хем олар өзлериниң хилегәрликлеринден кейп алярлар.</verse>
				<verse number="14">Оларың зынадан гөзлери доймаяр, хич вагт гүнәни бес этмейәрлер. Олар дурнуксыз кишилери дузага дүшүрип аздырярлар. Оларың калбы ачгөзлүге югрулып, нәлетленен адамлардыр.</verse>
				<verse number="15">Олар Бегорың оглы Билгамың ызына эермек билен, догры ёлы терк эдип азашдылар. Билгам харам ёл билен пул газанмагы халады.</verse>
				<verse number="16">Эмма онуң гүнәси паш болды. Дилсиз-агызсыз эшек ынсан дилинде гепләп, пыгамбериң тентеклигине бөвет болды.</verse>
				<verse number="17">Бу адамлар болса гурап галан чешмедир, гүйчли елиң ковян үмрүдир; довзахда гараңкы түмлүк шолар үчин сакланяндыр.</verse>
				<verse number="18">Олар нәдогры ёлдан яңы гачып гутуланлары бош ве гопбамсы сөзлери билен харам кейпе хыҗувландырып, ынсан хөвеслери билен олары дузага дүшүрйәрлер.</verse>
				<verse number="19">Өзлери азгынлыгың гулы болубам, олара эркинлиги вада берйәрлер, себәби адам нәмеден еңилсе, онуң гулы боляндыр.</verse>
				<verse number="20">Адамлар Реббимиз хем Халасгәримиз Иса Месих и танамак аркалы дүнйәниң писликлеринден гачып гутулдылар. Эгер олар мундан соңам ене шунуң ялы ишлере баш гошуп, гүнәниң гулы болсалар, онда оларың соңкы ягдайы өңки ягдайындан-да бетер болар.</verse>
				<verse number="21">Догрулык ёлуны биленден соң, өзлерине табшырылан мукаддес буйругы инкәр эденинден бу ёлы асла билмезлик олар үчин хас говы боларды.</verse>
				<verse number="22">Ине: «Ит өз гусугына доланып гелер», шейле хем: «Ювнан доңуз ене батга булашмага гелер» диен накылларың хакыкатдыгыны олар өз дурмушында субут этдилер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Эй, сөйгүли доганлар, инди сизе бу икинҗи хаты язярын. Бу ики хатымда-да сагдын пикирли болмалыдыгыңызы ятлатмак билен дүшүнҗәңизи оярярын.</verse>
				<verse number="2">Мукаддес пыгамберлериң гадымыетде айдан хабарыны ве Реббимиз Халасгәриң ресулларыңыз аркалы сизе берен буйругыны ядыңыза салмакчы.</verse>
				<verse number="3">Әхли затдан өңүрти шуны билиң: ахыркы гүнлерде өз бетнебислерине чапян бихая яңсылайҗылар пейда болар.</verse>
				<verse number="4">Олар: «Ханы, Реббиң гелҗекдиги барада берен вадасы? Ата-бабаларымыз өленден бәри хемме зат овал-башда нәхили ярадылан болса, шонуң ялы хем дур» дийип яңсыларлар.</verse>
				<verse number="5">Эмма олар гөгүң эзелден Худайың сөзи аркалы ярадыландыгыны, ер болса сувдан бөлүнип, сув билен гуршаландыгыны билгешлейин ятдан чыкаран болярлар.</verse>
				<verse number="6">Шейле хем гадымы дүнйә шол сув-сил билен вейран болды.</verse>
				<verse number="7">Ине, хәзирки ер билен асман болса Худайың сөзи билен сакланып, худайсыз адамларың хөкүм ве хеләк эдилҗек гүнүне ченли от үчин тайяр дур.</verse>
				<verse number="8">Эй, сөйгүли доганлар, бир зады унутмаң: Реббиң назарында бир гүн мүң йыл, мүң йыл болса бир гүн ялыдыр.</verse>
				<verse number="9">Кәбирлери Реб Өз берен вадасыны берҗай этмеги гиҗикдирйәр дийип хасап этселер-де, Ол гиҗикдирмез. Реб сизиң үчин сабыр эдйәндир, себәби Ол хич кимиң хеләк болман, хеммелериң тоба этмегини ислейәр.</verse>
				<verse number="10">Эмма Реббиң гүни гиҗеки огры кимин гелер. Шонда асман улы гүпүрди билен йитер, асман җисимлери янып даргар, ер ве онда эдилен әхли ишлер әшгәр болар.</verse>
				<verse number="11">Әхли зат шейдип даргаҗак болса, онда сизиң нәхили адамлар болмагыңыз герек? Худайың гүнүне гарашып, оны чалтландырып, Худайың пәк йөрелгесине эермегиңиз герек. Ол гүн асман янып ёк болар, асман җисимлери янып эрәр.</verse>
				<verse number="12"></verse>
				<verse number="13">Эмма биз Худайың вадасына эсасланып, догрулыгың меканы болан тәзе асмана ве тәзе ере гарашярыс.</verse>
				<verse number="14">Шоңа гөрә-де, эй, сөйгүли доганлар, булара гарашяндыгыңыз үчин, Худайың назарында парахатлыкда яшап, пәк ве айыпсыз болмага җан эдиң.</verse>
				<verse number="15">Шейле хем шуны ятда саклаң, Реббимиз сизиң халас болмагыңыз үчин сабыр эдйәр. Сөйгүли доганымыз Павлус хем өзүне берлен акылдарлык боюнча сизе бу хакда языпды.</verse>
				<verse number="16">Ол әхли хатларында шулар барада гүррүң ачяндыр. Оларда языланларың кәбирине дүшүнмек кындыр. Надан хем дурнуксыз адамлар бу языланлары ве бейлеки Мукаддес Язгылары ёймак билен өзлери хеләк болярлар.</verse>
				<verse number="17">Шонуң үчин хем, эй, сөйгүли доганлар, бу затлары өңден билйәндигиңиз үчин, хүшгәр болуң! Имандан дәнмезиңиз ялы, азгын адамлар сизи ёлдан чыкармасын.</verse>
				<verse number="18">Реббимиз ве Халасгәримиз Иса Месих иң мерхеметинде өсүң, Оны танамакда хас-да илерләң. Шиндиден эбедә ченли Оңа шан-шөхрат болсун! Омын.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="62">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Биз сизе овал-башдан бар болан Яшайыш Сөзи хакда хабар берйәрис. Гулагымыз билен эшидип, элимиз билен тутуп, гөзүмиз билен гөренлеримизи ыглан эдйәрис.</verse>
				<verse number="2">Бу Яшайыш аян болды, биз Оны гөрдүк. Атамыз Худай билен болан бу бакы Яшайыш бизе әшгәр болды. Инди биз Ол барада шаятлык эдип, Оны сизе ыглан эдйәрис.</verse>
				<verse number="3">Хава, сизиң-де бизиң билен якын гатнашыкда яшамагыңыз үчин, гөрүп-эшиденлеримизи сизе мәлим эдйәрис. Бизиң өзүмизиң хем Атамыз ве Онуң Оглы Иса Месих билен якын гатнашыгымыз бардыр.</verse>
				<verse number="4">Шатлыгымыз долуп-дашсын дийип, булары сизе язярыс.</verse>
				<verse number="5">Бизиң Иса Месих ден эшидип, сизе ыглан эдйән хабарымыз шудур: Худай нурдур, Онда хич түмлүк ёкдур.</verse>
				<verse number="6">Биз Онуң билен якын гатнашыкда яшаяндыгымызы айдып-да, түмлүкде гезйән болсак, онда ялан сөзлейәндирис, хакыкаты берҗай эдйән дәлдирис.</verse>
				<verse number="7">Эмма Худайың нурда болшы ялы, биз хем нурда гезйән болсак, онда бири-биримиз билен якын гатнашыгымыз бардыр. Онуң Оглы Исаның ганы бизи әхли гүнәден тәмизлейәндир.</verse>
				<verse number="8">Гүнәмиз ёк дийсек, онда биз өзүмизи алдаяндырыс, бизде хакыкат ёкдур.</verse>
				<verse number="9">Эмма гүнәлеримизи боюн алсак, садык хем адалатлы Худай гүнәлеримизи багышлар ве бизи хер хили яманлыкдан тәмизләр.</verse>
				<verse number="10">Гүнә этмедик дийсек, Худайы яланчы эдйәндирис, калбымызда Онуң сөзлери ёкдур.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">Эзиз балаларым! Мен сизе шулары гүнә этмезлигиңиз үчин язярын. Эмма кимдир бири гүнә этсе, Атаның хузурында аклавчымыз Иса Месих бар, Ол адылдыр.</verse>
				<verse number="2">Ол бизиң үчин гурбан болды. Худай Ол аркалы бизиң гүнәлеримизи, диңе бизиң дәл, эйсем, бүтин дүнйәниң гүнәлерини багышлады.</verse>
				<verse number="3">Эгер Худайың буйрукларыны берҗай эдйән болсак, онда Оны танаяндыгымызы мәлим эдйәрис.</verse>
				<verse number="4">«Худайы танаярын» дийибем, Онуң буйрукларыны берҗай этмейән адам яланчыдыр, онда хакыкат ёкдур.</verse>
				<verse number="5">Эмма Худайың сөзүни берҗай эдйән адамда Онуң сөйгүси хакыкатданам кәмилдир. Ине, биз Худай билен яшаяндыгымызы шейдип билйәрис.</verse>
				<verse number="6">«Мен Худая сыгынып яшаярын» диййән адам Иса Месих иң яшайшы ялы яшамалыдыр.</verse>
				<verse number="7">Мәхрибанларым, мен сизе тәзе буйрук дәл-де, илкибашдан берлен көне буйругы язярын. Бу көне буйрук сизиң өңки эшиден сөзүңиздир.</verse>
				<verse number="8">Эмма мениң сизе язян бу буйругыма тәзе дийсең хем болар, себәби бу буйругың хакыкаты Месих де ве сизде аян боляр. Чүнки түмлүк өтүп баряр, хакыкы нур болса эййәм парлаяндыр.</verse>
				<verse number="9">Өзүниң нурда яшаяндыгыны айдып-да, доганыны йигренйән адам хенизем түмлүкдедир.</verse>
				<verse number="10">Доганыны сөййән адам нурда яшаяндыр, онда бүдремәге себәп болуп билмез.</verse>
				<verse number="11">Йөне ким доганыны йигренйән болса, ол түмлүкдедир. Ол түмлүкде гезип, нирә баряныны билйән дәлдир, себәби түмлүк онуң гөзлерини көр эдендир.</verse>
				<verse number="12">Эй, балалар, сизе язярын: Месих иң хатырасына гүнәлериңиз багышланды.</verse>
				<verse number="13">Эй, аталар, сизе язярын: сиз овал-башдан аян болан Исаны танаярсыңыз. Эй, йигитлер, сизе язярын: сиз шейтаны еңдиңиз.</verse>
				<verse number="14">Эй, балалар, сизе язярын: сиз Атамыз Худайы танаярсыңыз. Эй, аталар, сизе язярын: сиз овал-башдан аян болан Исаны танаярсыңыз. Эй, йигитлер, сизе язярын: сиз гүйчлүсиңиз, Худайың сөзи калбыңыза орнандыр. Сиз шейтаны еңдиңиз.</verse>
				<verse number="15">Дүнйә ве ондакы затлара көңүл бермәң. Дүнйәни сөййән адамда Атаның сөйгүси ёкдур.</verse>
				<verse number="16">Себәби дүнйәдәки әхли затлар: гүнәли хөвеслер, ачгөзлүк ве байлык билен магтанмак Атадан дәлдир, дүнйәдендир.</verse>
				<verse number="17">Дүнйә ве онуң хөвеслери гечер гидер, эмма Худайың ырадасыны берҗай эдйән адам бакы яшар.</verse>
				<verse number="18">Эй, балалар, бу дүнйәниң ахыркы гүнлери етип гелендир. Сиз Месих иң душманының гелҗекдигини эшиденсиңиз. Хут шу вагт хем Месих е гаршы чыкянларың энчемеси пейда болды. Ине, бу вакалардан биз дүнйәниң ахыркы гүнлериниң етип гелендигини билйәрис.</verse>
				<verse number="19">Олар бизиң арамыздан гитдилер, аслында-да бизе дегишли дәлдилер. Дегишли болсадылар, бизиң арамызда галардылар. Эмма чыкып гитмеклери оларың хич бириниң бизе дегишли дәлдигини әшгәр этди.</verse>
				<verse number="20">Сизиң хеммәңиз болса хакыкаты билйәнсиңиз, чүнки Иса Месих сизе Мукаддес Рухы берди.</verse>
				<verse number="21">Мен сизе хакыкаты билмейәндигиңиз үчин дәл-де, эйсем, оны хут билйәндигиңиз үчин язярын, себәби хич бир яланың хакыкат билен умумылыгы ёкдур.</verse>
				<verse number="22">Онда яланчы ким? Исаның Месих дигини инкәр эдйән адам яланчыдыр. Ол Месих иң душманыдыр! Ол Атаны-да, Оглы-да инкәр эдйәр.</verse>
				<verse number="23">Оглы инкәр эдйән адамда Ата ёкдур. Эмма Оглы ыкрар эдйән адамда велин Ата бардыр.</verse>
				<verse number="24">Гой, сизиң илкибашдан эшиден сөзүңиз калбыңызда орнасын. Шонда сиз Огул биленем, Ата биленем яшарсыңыз.</verse>
				<verse number="25">Чүнки Месих бизе бакы яшайшы вада берди.</verse>
				<verse number="26">Бу затлары сизи аздырҗак болян адамлардан хабардар болмагыңыз үчин яздым.</verse>
				<verse number="27">Эмма Месих иң сизе берен Мукаддес Рухы өзүңизде галяндыр, сизе өвретмегиң гереги ёк. Мукаддес Рухуң сизе өвредйән хер бир зады ялан дәл-де, хакыкатдыр. Онуң сизе өвредиши ялы, Месих билен яшамалысыңыз.</verse>
				<verse number="28">Инди, эй, балалар, Месих геленде ынамымыз болуп, Онуң хузурында утанмаз ялы, Онуң билен яшалың.</verse>
				<verse number="29">Сиз Месих иң адылдыгыны билйәнсиңиз, шонуң үчин адалаты берҗай эдйән хер бир ынсан Худайың перзендидир.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">Атамыз Худайың бизи нәхили гүйчли сөййәндигини бир гөрсеңизләң! Ол бизи Өз перзентлери дийип атландыряр. Догрудан-да, биз Онуң перзентлеридирис! Дүнйә Худайы танамансоң, бизи-де танамаяр.</verse>
				<verse number="2">Мәхрибанларым, биз инди Худайың перзентлеридирис. Бизиң нәхили өзгерҗекдигимиз энтек белли дәл, эмма Месих иң гелҗек пурсадында Оңа меңзеҗекдигимизи билйәрис, себәби Оны болшы ялы гөрерис.</verse>
				<verse number="3">Оңа умыт баглаян хер бир адам Месих иң пәк болшы ялы, өзүни пәк саклар.</verse>
				<verse number="4">Гүнә эдйән адам Худайың кануныны бозяндыр. Себәби гүнә этмек Худая баш галдырмак ахыры.</verse>
				<verse number="5">Месих иң болса бизи гүнәлеримизден сапламак үчин гелендигини билйәнсиңиз. Онда асла гүнә ёкдур.</verse>
				<verse number="6">Месих билен яшаян адам гүнәден йүз өврер. Эмма хенизем гүнә эдйән адам Оны не гөрйәндир, не-де танаяндыр.</verse>
				<verse number="7">Эзиз балаларым! Хич киме өзүңизи алдатмаң! Месих иң догручыл болшы ялы, догры иш эдйән адам хем догручылдыр.</verse>
				<verse number="8">Гүнә эдйән адам иблисе дегишлидир, себәби иблис башлангычдан бәри гүнә эдип гелйәндир. Эмма Худайың Оглы иблисиң ишлерини ёк этмек үчин гелди.</verse>
				<verse number="9">Худайың перзенди гүнә этмегини довам этмез, себәби оңа Худайың яшайыш берйән гүйҗи орнандыр. Инди гүнә этмез, себәби ол Худайың перзендидир.</verse>
				<verse number="10">Кимиң Худайың перзендидиги, кимиң болса иблисиңкидиги шундан белли: догры иш этмейән ве доганыны сөймейән адам Худайдан дәлдир.</verse>
				<verse number="11">Сиз бири-биримизи сөймелидигимиз барада овал-башдан эшиденсиңиз.</verse>
				<verse number="12">Шейтана дегишли болуп, өз доганыны өлдүрен Кабыл ялы болмалың. Кабыл оны нәме үчин өлдүрди? Себәби өз эден ишлери писликди, доганыныңкы болса догруды.</verse>
				<verse number="13">Эй, доганларым, эгер дүнйә сизи йигренйән болса, гең галмаң.</verse>
				<verse number="14">Биз өзүмизиң өлүмден яшайша говшандыгымызы билйәрис, себәби доганларымызы сөййәрис. Доганыны сөймейән адам өлүмиң пенҗесинде галяндыр.</verse>
				<verse number="15">Доганыны йигренйән адам ганхордыр. Хич бир ганхорың болса бакы яшайша говушмаяндыгыны билйәнсиңиз.</verse>
				<verse number="16">Иса Месих бизиң үчин Өз җаныны пида эденде, биз хакыкы сөйгиниң нәмедигини билдик. Диймек, биз хем доганымыз үчин җанымызы пида этмәге тайяр болмалыдырыс.</verse>
				<verse number="17">Дүнйә малына бай болуп, доганыны мәтәчликде гөренде, оңа йүреги авамаян адамда, хей-де, Худайың сөйгүси болуп билерми?</verse>
				<verse number="18">Эзиз балалар, хакыкы сөйгимизи йөне бир гуры геп билен дәл-де, иш йүзүнде амал билен гөркезелиң.</verse>
				<verse number="19">Шонда биз өзүмизиң хакыката дегишлидигимизи билерис ве Худайың хузурында бизиң выжданымыз пәк болар. Эгер выжданымыз бизи язгарайса-да, Худай ондан бейикдир, Ол хемме зады билйәндир.</verse>
				<verse number="20"></verse>
				<verse number="21">Мәхрибанларым, эгер выжданымыз бизи язгармаса, онда Худайың хузурында ынамлы боларыс.</verse>
				<verse number="22">Ондан нәме дилесек аларыс, себәби биз Онуң буйрукларыны берҗай эдип, Оны хошнут эдйән ишлери эдйәндирис.</verse>
				<verse number="23">Биз Онуң Оглы Иса Месих е иман этмелидирис ве Исаның буйрушы ялы бири-биримизи сөймелидирис. Бу Худайың буйругыдыр.</verse>
				<verse number="24">Худайың буйрукларыны берҗай эдйән адам Худай билен, Худай хем онуң билен яшаяндыр. Худайың бизиң билен яшаяндыгыны Онуң хер биримизе берен Рухундан билйәрис.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Мәхрибанларым, өзүнде Худайың Рухуның бардыгыны айдян хер бир адама ынанып йөрмәң. Оларың Худайдандыгыны я-да дәлдигини билмек үчин сынагдан гечириң. Себәби дүнйәде энчеме галп пыгамберлер пейда болды.</verse>
				<verse number="2">Худайың Рухуның бардыгыны, ине, шундан билерсиңиз: олар Иса Месих иң, хакыкатданам, ынсан болуп гелендигини ыкрар эдйәрлер.</verse>
				<verse number="3">Муны ыкрар этмейән адам Худайдан дәлдир. Бу адам Месих иң душманыдыр. Сиз бу душманың гелҗекдигини эшиденсиңиз. Ине, ол эййәм бу дүнйәдедир.</verse>
				<verse number="4">Эзиз балалар, сиз болса Худайдансыңыз. Сиздәки Рухуң дүнйәдәки рухлардан үстүндиги үчин, сиз галп пыгамберлери еңенсиңиз.</verse>
				<verse number="5">Олар бу дүнйә дегишлидирлер, оларың гепи хем бу дүнйәниң гарайшына лайыкдыр, шонуң үчин дүнйә олара гулак асяр.</verse>
				<verse number="6">Биз болса Худая дегишлидирис. Ким Худайы танаян болса, бизе гулак асар. Ким Худайдан болмаса, бизе гулак асмаз. Хакыкы Рух билен ялан рухы, ине, биз шейдип сайгарярыс.</verse>
				<verse number="7">Мәхрибанларым, бири-биримизи сөелиң, чүнки сөйги Худайдандыр. Ким сөййән болса, Худайың перзендидир, ол Худайы танаяндыр.</verse>
				<verse number="8">Ким сөймейән болса, Худайы танаян дәлдир, себәби Худай сөйгүдир.</verse>
				<verse number="9">Бизе Худайың сөйгүси, ине, шундан аян болды: Худай бизе яшайыш бермек үчин, Өзүниң еке-тәк Оглуны дүнйә иберип, Өз сөйгүсини аян этди.</verse>
				<verse number="10">Биз Худайы дәл-де, илки Худай бизи сөйди. Ол бизиң гүнәлеримизи пәклемек үчин, Өз Оглуны гурбанлык хөкмүнде иберди. Ине, хакыкы сөйги шудур.</verse>
				<verse number="11">Мәхрибанларым, Худай бизи шейле сөендиги үчин, биз хем бири-биримизи сөймелидирис.</verse>
				<verse number="12">Хич ким хич хачан Худайы гөрен дәлдир. Эмма биз бири-биримизи сөййән болсак, онда Худбьай бизиң билен яшаяндыр, Онуң сөйгүси калбымыза орнашандыр.</verse>
				<verse number="13">Худай бизиң билен ве бизиң хем Худай билен яшаяндыгымызы Онуң хер биримизе берен Рухундан билйәрис.</verse>
				<verse number="14">Биз Атаның Өз Оглуны дүнйәниң Халасгәри эдип иберендигини гөрдүк ве муңа шаятлык эдйәрис.</verse>
				<verse number="15">Исаның Худайың Оглудыгыны ыкрар эдйән хер бир адам Худай билен, Худай хем онуң билен яшаяндыр.</verse>
				<verse number="16">Худайың бизе болан чәксиз сөйгүсине гөз етирип, бу сөйгә ынанярыс. Худай сөйгүдир. Сөйгүде яшаян адам Худай билен, Худай хем онуң билен яшаяндыр.</verse>
				<verse number="17">Шейлелик билен сөйги бизде кәмиллешип, кыямат гүни бизе ынам берер. Себәби биз бу дүнйәде эдил Месих ялы яшаярыс.</verse>
				<verse number="18">Сөйгүде горкы ёкдур. Терсине, кәмил сөйги горкыны ковуп чыкаряндыр. Ким кыямат гүнүнден горкуп яшаян болса, онуң сөйгүси кәмил дәлдир.</verse>
				<verse number="19">Биз Худайы сөййәрис, себәби илки Ол бизи сөйди.</verse>
				<verse number="20">Ким «Худайы сөййәрин» дийип хем, өз доганыны йигренйән болса, ол яланчыдыр. Өзүниң гөрүп дуран доганыны сөймейән адам гөрмедик Худайыны сөйүп билмез ахыры.</verse>
				<verse number="21">Худай бизе: «Худайы сөййән адам өз доганыны-да сөйсүн» дийип буйрук берди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Исаның Месих дигине ынанян хер бир адам Худайың перзендидир. Атаны сөййән адам Онуң перзендини-де сөййәндир.</verse>
				<verse number="2">Биз Худайың перзентлерини сөййәндигимизи нәдип билйәрис? Худайы сөйүп, Онуң буйрукларыны берҗай эдйәнлигимизден билйәрис.</verse>
				<verse number="3">Худайы сөймек Онуң буйрукларыны берҗай этмекдир. Онуң буйруклары болса агыр дәлдир.</verse>
				<verse number="4">Чүнки Худайың хер бир перзенди дүнйәни еңмеги башаряндыр. Биз дүнйәниң үстүнден бу еңши иманымыз аркалы газанярыс.</verse>
				<verse number="5">Эйсем дүнйәни ким еңип билер? Элбетде, Исаның Худайың Оглудыгына иман эдйән адам еңип билер!</verse>
				<verse number="6">Иса Месих геленде, сува чүмдүрилди. Ол бизиң үчин ганыны дөкди. Ол диңе сува чүмдүрилиш аркалы дәл, эйсем дөкен ганы аркалы хем Өзүни аян этди. Мукаддес Рух муңа шаятдыр ве Онуң шаятлыгы хакыкатдыр.</verse>
				<verse number="7">Шейлеликде, үч шаятлык бар:</verse>
				<verse number="8">Рух, сув ве ган. Буларың үчүсиниң хем шаятлыгы бирдир.</verse>
				<verse number="9">Биз ынсанларың шаятлыгыны кабул эдйәрис, эмма Худайың шаятлыгы хас-да мөхүмдир. Себәби Худай хем Өз Оглы хакында шаятлык этди.</verse>
				<verse number="10">Худайың Оглуна иман эдйәнде Худайың шаятлыгы бардыр. Ким Худайың Өз Оглы барадакы шаятлыгына ынанмаян болса, ол Худайы яланчы чыкарып, Оңа иман эдйән дәлдир.</verse>
				<verse number="11">Худайың шаятлыгы, ине, шундан ыбарат: Худай бизе бакы яшайыш берди, бу яшайшы Өз Оглы аркалы берди.</verse>
				<verse number="12">Ким Худайың Оглуна иман эдйән болса, онда яшайыш бардыр, ким иман этмейән болса, онда яшайыш ёкдур.</verse>
				<verse number="13">Мен муны сизе, Худайың Оглуна иман эденлере яздым. Шейлеликде, шуны билип гоюң: Худайың Оглуна иман эден сизде бакы яшайыш бардыр.</verse>
				<verse number="14">Биз Худая бил баглаярыс, себәби Онуң ырадасына гөрә нәме дилесек, дилегимизи эшидйәндигини билйәрис.</verse>
				<verse number="15">Онуң әхли дилеглеримизи эшидйәндигини билйән болсак, Ондан дилән задымызы алҗакдыгымызы-да билйәндирис.</verse>
				<verse number="16">Эгер бири доганының өлүме элтмейән гүнә эдйәнини гөрсе, гой, онуң үчин Худая ялбарсын. Худай оңа яшайыш берер. Муны өлүме элтмейән гүнә эдйәнлер хакда айдярын. Өлүме элтйән гүнә-де бардыр. Бейле гүнә эдйән адам үчин Худая ялбарың диймейәрин.</verse>
				<verse number="17">Хер яманлык гүнәдир, йөне өлүме элтмейән гүнә хем бардыр.</verse>
				<verse number="18">Биз Худайың перзентлериниң гүнә этмейәндигини билйәрис. Худайың Оглы олары гораяндыр, шейтан олара эл гатмаз.</verse>
				<verse number="19">Биз өзүмизиң Худайдандыгымызы, бүтин дүнйәниң болса шейтаның голастындадыгыны билйәрис.</verse>
				<verse number="20">Биз ене шуны билйәрис: хак Худайы танап билмегимиз үчин, Худайың Оглы гелип, бизе акыл-пайхас берди. Биз хак Худай ве Онуң Оглы Иса Месих билен яшаярыс. Иса Месих хак Худайдыр ве бакы яшайышдыр.</verse>
				<verse number="21">Эзиз балаларым, өзүңизи бутлардан гораң!</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="63">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Мен яшулудан Худайың сайлап-сечен хорматлы зенанына ве онуң чагаларына догайы салам! Мен сизи чын йүрекден сөййәрин, диңе мен дәл, эйсем, хакыкаты билйәнлериң хеммеси-де сизи сөййәр.</verse>
				<verse number="2">Себәби хакыкат калбымыза орнандыр ве ол эбедилик бизиң билен болар.</verse>
				<verse number="3">Атамыз Худайың ве Оглы Иса Месих иң мерхемети, рехим-шепагаты, парахатлыгы хакыкат ве сөйги аркалы бизе яр болсун!</verse>
				<verse number="4">Эй, хорматлы зенан! Атамыз Худайың буйрушы ялы, бирнәче перзентлериңиң хакыката эерип яшаяндыгыны гөрүп, гаты шат болдум. Инди саңа бир хайышым бар: бири-биримиз билен сөйгүде яшалың. Мен саңа бир тәзе буйрук язамок, бу илкибашдан бизе мәлим буйрукдыр.</verse>
				<verse number="5"></verse>
				<verse number="6">Сөйги – бу Худайың буйругына гөрә яшамакдан ыбарат. Овал-башдан эшидишиңиз ялы, Худай бири-бириңизи сөйүп яшамагы буюрды.</verse>
				<verse number="7">Энчеме яланчылар дүнйә яйрады. Олар Иса Месих иң ынсан болуп гелендигини инкәр эдйәрлер. Бейле адамлар яланчыдыр, Месих иң душманыдыр.</verse>
				<verse number="8">Шонуң үчин әгә болуң. Чекен зәхметиңизи еле совурман, онуң рәхнетини долы гөрер ялы, берк дуруң.</verse>
				<verse number="9">Ёлуны урдурып, Месих хакдакы таглыматдан дашлашан адамда Худай ёкдур. Эмма бу таглымат боюнча яшаян адамда Ата-да, Огул-да бардыр.</verse>
				<verse number="10">Эгер кимдир бири яныңыза геленде, Месих хакдакы таглыматы гетирмесе, оны өйүңизе салмаң, оңа салам хем бермәң.</verse>
				<verse number="11">Оңа салам берен онуң эрбет ишлерине шәрик боляндыр.</verse>
				<verse number="12">Сизе айтмалы затларым көп, йөне олары сыя, кагыз билен язасым геленок. Муңа дерек яныңыза барып, сизиң билен йүзбе-йүз гүрлешерис диен умыдым бар. Шонда шатлыгымыз долуп-дашар.</verse>
				<verse number="13">Худай тарапындан сайланып-сечилен уяңың чагалары хем сизе салам ёллаярлар.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="64">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Чын йүрекден сөййән эзиз достум Гаюса мен яшулудан догайы салам.</verse>
				<verse number="2">Мәхрибан достум, рухуңың белент болшы ялы, әхли ишлериң ровачлансын ве җаның саг болсун!</verse>
				<verse number="3">Доганлар гелип, сениң садыклык билен хакыката эерип яшаяндыгыңы хабар беренлеринде, мениң шатлыгымың чәги болмады.</verse>
				<verse number="4">Мениң үчин перзентлеримиң хакыката эерип яшаяндыкларыны эшитмекден улы шатлык ёкдур.</verse>
				<verse number="5">Эзиз достум, сен доганлара, хатда өзүңиң танамаянларыңа-да садыклык билен хызмат эдйәрсиң.</verse>
				<verse number="6">Олар сениң мәхирли сөйгиң догрусында иманлылар йыгнагының өңүнде шаятлык этдилер. Сен олары Худая мынасып усулда ёла салсаң, ягшы иш эдерсиң.</verse>
				<verse number="7">Олар Месих иң адының хатырасына ёла чыкдылар ве диңе имандакы доганларының ярдамына бил багламагы карар этдилер.</verse>
				<verse number="8">Биз хакыкат угрунда биле ишләр ялы, шейле адамлары голдамага борчлудырыс.</verse>
				<verse number="9">Мен иманлылар йыгнагына бир хат языпдым, йөне оларың арасында башлык болмагы халаян Диётреф бизи кабул этмейәр.</verse>
				<verse number="10">Шоңа гөрә-де, эгер барайсам, онуң этмишлерини паш эдерин. Ол биз барада ярамаз геп яйрадып, төхмет атяр. Мунуң билен хем чәкленмән, доганлары-да кабул этмейәр, кабул этҗеклере-де пәсгел берип, олары йыгнакдан ковяр.</verse>
				<verse number="11">Мәхрибан достум, сен ямандан дәл-де, ягшыдан гөрелде ал. Ягшылык эдйән адам Худайдандыр. Яманлык эдйән адам болса Худайы танаян дәлдир.</verse>
				<verse number="12">Деметрей болса хеммелер тарапындан сыланян адамдыр, хакыкатың өзи муңа шаятдыр. Биз хем ол хакда ягшы пикирдедирис, гепимизиң хакыкатдыгыны өзүң билйәнсиң.</verse>
				<verse number="13">Мениң саңа айтмалы затларым көп, оларың хеммесини язып отурҗак дәл, баранымда хеммесини айдарын.</verse>
				<verse number="14">Сени басымрак гөрүп, йүзбе-йүз гүрлешерис диен умыдым бар.</verse>
				<verse number="15">Саг-саламат бол! Достларымыз саңа салам ёллаярлар. Ол ердәки достларымызың хеммесине атма-ат салам айт.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="65">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Иса Месих иң гулы ве Якубың доганы болан мен Яхудадан Худайың халкы болмага чагырыланлара догайы салам! Бу хаты Атамыз Худай тарапындан сөйлүп, Иса Месих аркалы горалян сизе язып ёллаярын.</verse>
				<verse number="2">Гой, Худайың чәксиз мерхемети, парахатлыгы ве сөйгүси сизе яр болсун!</verse>
				<verse number="3">Эй, сөйгүли доганлар! Мен сизе Худайың мени ве сизи нәхили халас эдендиги барада язмагы җуда макул билйәрдим. Эмма муңа дерек Худайың Өз халкына бир гезекде мүдимилик табшыран иманы угрунда сизи гөрешмәге рухландырып язмагымың хас-да ваҗыпдыгына гөз етирдим.</verse>
				<verse number="4">Себәби кәбир худайсызлар огрынча араңыза сүмлүп гирдилер. Олар Худайың аҗайып мерхемети бизе азгынлык этмәге ыгтыяр берйәр дийип өвредйәрлер ве еке-тәк Хоҗайынымыз ве Реббимиз Иса Месих и рет эдйәрлер. Шейле адамларың җезасы гадымдан бәри язылып гойландыр.</verse>
				<verse number="5">Бу затларың әхлисини озал билйән хем болсаңыз, муны сизе ятлатмакчы болярын: Реб ысрайыл халкыны Мүсүр гулчулыгындан азат этди, эмма соңра иман этмедик адамлары ёк эдип ташлады.</verse>
				<verse number="6">Мертебелерини сакламан, месген тутан ерлерини терк эден перишделери хем Ол түмлүкде зынҗырлар билен эбедилик баглады. Олары элхенч кыямат гүнүне ченли шол ерде саклаяр.</verse>
				<verse number="7">Шейле-де Содом билен Гомораның ве оларың төверегиндәки шәхерлериң адамлары хем эдил шол перишделер ялы херекет этдилер, олар зынахорлыга көңүл берип, азгынчылыга йүз урдулар. Шонуң үчин олар эбеди отда янмак җезасыны чекип, хеммелере сапак болдулар.</verse>
				<verse number="8">Муңа гарамаздан, араңыза сүмлүп гирен бу адамлар гөрен дүйшлерине даянып, өз беденлерини харамлаярлар. Худайың хөкмүрованлыгыны рет эдйәрлер, гөкдәки перишделере сөгйәрлер.</verse>
				<verse number="9">Эмма хатда баш перишде Микайыл Мусаның җеседи барада иблис билен чекелешенде, иблисе гаршы сөгмәге милт этмеди. Гайтам, диңе: «Сени Реббиң Өзи язгарсын!» дийди.</verse>
				<verse number="10">Эмма бу дүйш гөрйән адамлар дүшүнмейән затларына сөгйәрлер. Олар эдил хайванлар ялы, өз угруна херекет эдип, ислән затларыны эдйәрлер, бу затлар хем олары хеләк эдйәр.</verse>
				<verse number="11">Оларың халына вай! Олар Кабылың гөрелдесине эерйәрлер. Билгам ялы, пул үчин адамларың гөзүни гапярлар. Кора ялы баш галдырандыклары үчин хеләк болярлар.</verse>
				<verse number="12">Бу адамлар сизиң үчин горкунчдыр, олар өз гарынларыны доюрмак үчин сизиң билен бир сачакда ийип-ичйәрлер. Шемал билен ковлан ягмырсыз булутлар кимин, мөвсүминде миве бермейән дарагтлар киминдирлер. Олар дүйбүнден гопарылып ташланандырлар, бүтинлей өлүдирлер.</verse>
				<verse number="13">Оларың шер ишлери буланык сув толкунлары ялы әшгәр боляр ве өзлери-де сергездан йылдызлар киминдир. Түм гараңкылык олар үчин эбедилик сакланяр.</verse>
				<verse number="14">Адам атадан соңра единҗи несил болан Ханок хем бу адамлар хакда шейле пыгамберлик эдипдир: «Ине, Реб сан-саҗаксыз, мүңлерче перишделери билен гелйәр.</verse>
				<verse number="15">Ол әхли адамзада казылык эдер, гүнә эден худайсызлары хөкүм эдер. Худайсызларың ярамаз этмишлерини ве Оңа гаршы күпүр гепләндиклери үчин олары җезаландырар».</verse>
				<verse number="16">Олар хемме затдан нәгиле болуп, зейренип йөренлердир. Диңе өз пис хөвеслерине эерйәндирлер; гопбамсы гүрләп, өз бәхбидини арап, икийүзлүлик эдйәндирлер.</verse>
				<verse number="17">Сиз болса, эй, сөйгүли доганлар, Реббимиз Иса Месих иң ресулларының өңден айданларыны ядыңызда саклаң.</verse>
				<verse number="18">Олар сизе: «Дүнйәниң ахыркы гүнлеринде өз тен хөвеслерини канагатландырян яңсылайҗылар пейда болар» дийипдилер.</verse>
				<verse number="19">Булар сизиң араңыза бөлүнишик салып, өз ынсан дүшүнҗелерине гөрә яшаян адамлардыр ве Мукаддес Рухдан махрумдырлар.</verse>
				<verse number="20">Эмма сиз, сөйгүли доганлар, мукаддес иманыңыза бил баглап, бири-бириңизе өвүт-үндев эдиң. Мукаддес Рухдан ылхамланып, дога-дилег эдиң.</verse>
				<verse number="21">Реббимиз Иса Месих Өз рехимдарлыгы аркалы сизи бакы яшайша говшурянча, Худайың сөйгүси билен яшамагы довам этдириң.</verse>
				<verse number="22">Шүбхеленйән адамлара рехим-шепагатлы болуң.</verse>
				<verse number="23">Башгалары гелеҗекки җеза одундан халас эдиң. Кәбирлерине болса, Худайдан горкмак билен рехим эдиң, йөне хүшгәр болуң, оларың дурмушыны харама өврен гүнәни йигрениң.</verse>
				<verse number="24">Имандан дәнмез ялы, Худай сизи горамагы ве шатлыкдан долдурып, Өз шөхратлы хузурына сизи бүтинлей мүйнсүз гетирмеги башаряндыр.</verse>
				<verse number="25">Шонуң үчин Реббимиз Иса Месих аркалы еке-тәк Халасгәримиз Худая шан-шөхрат, гүйч-гудрат, хөкүмдарлык эзелден, хәзир ве бакы яр болсун! Омын.</verse>
			</chapter>
		</book>
		<book number="66">
			<chapter number="1">
				<verse number="1">Бу китап Иса Месих иң берен аянлыгыдыр. Худай якын вагтда болмалы вакалары Өз бенделерине аян этмек үчин, бу аянлыгы Иса Месих е берди. Иса Месих хем оны Худайың перишдеси аркалы Өз гулы Ёханна аян этди.</verse>
				<verse number="2">Ёханна хем Худайың Иса Месих барадакы хабарыны, ягны гөрен затларының барыны шаят хөкмүнде беян этди.</verse>
				<verse number="3">Бу пыгамберлик сөзлерини йыгнага окап берйән багтлыдыр! Бу сөзлери эшидип, олары ерине етирйән багтлыдыр, чүнки бу пыгамберлигиң берҗай болмалы вагты голайдыр.</verse>
				<verse number="4">Азия велаятындакы еди йыгнага мен Ёханнадан догайы салам! Озал болан, хәзир хем бар, гелеҗекде хем болҗак Худайың, Онуң тагтының өңүндәки Худайың еди Рухуның мерхемети сизе яр болсун!</verse>
				<verse number="5">Өлүмден илкинҗи болуп дирелен, дүнйә шаларының Хөкүмдары болан садык шаят Иса Месих иң мерхемети ве парахатлыгы сизе яр болсун! Шөхрат ве гудрат бакы Месих иңкидир! Чүнки Ол бизи сөенсоң, ганыны дөкүп, гүнәлеримизден азат этди. Ол бизден Шалык ярадып, Атасы Худая хызмат этмек үчин бизи руханылар белледи. Омын!</verse>
				<verse number="6"></verse>
				<verse number="7">Ине, Ол булутларың арасы билен гелйәр! Оны хеммелер, хатда Оны дешим-дешим эденлер хем гөрер. Дүнйәниң әхли халклары Ол себәпли агларлар. Бу догрудан-да шейле болар! Омын.</verse>
				<verse number="8">Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Алфа ве Омега Мендирин. Мен озал болан, хәзир бар, гелеҗекде хем болҗак Хөкмүрован Ребдирин».</verse>
				<verse number="9">Иса Месих иң шәгирди хөкмүнде гөргүлере, Худайың Шалыгына ве чыдамлылыга шәрикдешиңиз болан мен Ёханна доганыңыз Патмос диен адададым. Мен Хош Хабары вагыз эдип, Иса Месих хакда шаятлык эденим себәпли бу ада сүргүн эдилипдим.</verse>
				<verse number="10">Реббиң гүнүнде Оңа сежде эдйәркәм, мениң үстүме Мукаддес Рух инди. Онсоң мен еңсе тарапымда сурнайыңкы ялы гүйчли бир сес эшитдим. Ол сес:</verse>
				<verse number="11">«Гөрйәнлериңи яз-да, оны еди йыгнага: Эфесе, Измире, Пергамона, Тиятира, Сардисе, Филаделфия ве Лаодикия ёлла» дийди.</verse>
				<verse number="12">Мен өзүм билен геплешйәни гөрҗек болуп, сес гелен тарапа өврүлдим. Өврүленимде, еди алтын чыраданы,</verse>
				<verse number="13">оларың арасында болса ынсан оглуна меңзеш Бирини гөрдүм. Онуң эгниндәки лыбасы топугына дүшүп дурды, билинде болса алтындан гушагы барды.</verse>
				<verse number="14">Онуң сачлары йүң ялы, гар ялы ап-акды, гөзлери алавлаян от ялыды,</verse>
				<verse number="15">аяклары күреде гызардылан мис ялы ялпылдаярды, сеси әгирт умманың гүввүлдиси ялыды.</verse>
				<verse number="16">Саг элинде еди йылдыз барды, агзындан ики йүзли кесгир гылыч чыкып дурды. Онуң йүзи сүйргүнортаның Гүни кимин парлаярды.</verse>
				<verse number="17">Мен Оны гөрен бадыма өли кимин аякларына йыкылдым. Эмма Ол элини эгниме гоюп, шейле дийди: «Горкма! Илкинҗи ве Ахыркы Мендирин.</verse>
				<verse number="18">Мен диридирин. Өлүдим, йөне, ине, инди эбедилик диридирин. Өлүмиң-де, өлүлер дүнйәсиниң-де ачары Мендедир.</verse>
				<verse number="19">Озалкы, шу вагт гөрйәнлериңи ве мундан бейләк гөрҗек затларыңың барыны яз.</verse>
				<verse number="20">Мениң саг элимде гөрйән еди йылдызың ве еди алтын чыраданың сыры шейле: еди йылдыз еди йыгнагың перишделерини, еди чырадан хем еди йыгнагы аңладяндыр».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="2">
				<verse number="1">«Эфесдәки йыгнагың перишдесине шуны яз: Еди йылдызы саг элинде Саклаян, еди алтын чыраданың арасында Гезйән шейле диййәр:</verse>
				<verse number="2">„Мен сениң әхли эденлериңи, шол санда зәхмет чекендигиңи, гайратлыдыгыңы билйәрин. Сениң яман адамлары йигренйәндигиңи хем билйәрин. Сен өзлерини ресул сайянлары сынап, оларың ялан ресулдыкларыны әшгәр этдиң.</verse>
				<verse number="3">Сен гайратлысың, Мениң угрумда көп мушакгатлара чыдадың, рухдан дүшмедиң.</verse>
				<verse number="4">Эмма сенде оңламаян бир задым бар: сен Мени илкибашда сөйшүң ялы сөймейәрсиң.</verse>
				<verse number="5">Шонуң үчин, хайсы белентликден йыкыланыңы ядыңа сал! Тоба эт-де, илкибашда эден ишлериңи амал эт! Эгер тоба гелмесең, яныңа барып, чыраданыңы еринден айрарын.</verse>
				<verse number="6">Йөне шу эдйәнлериңи велин оңлаярын: сен николачыларың эдйән ишлерини йигренйәрсиң. Мен хем олары йигренйәрин.</verse>
				<verse number="7">Гулагы бар адам Мукаддес Рухуң йыгнаклара нәме диййәнини эшитсин! Яманлыкдан үстүн гелене Худайың җеннетдәки яшайыш дарагтының мивесинден иймәге ругсат эдерин“».</verse>
				<verse number="8">«Измирдәки йыгнагың перишдесине шуны яз: Өлен ве Дирелен, Илкинҗи ве Ахыркы шейле диййәр:</verse>
				<verse number="9">„Мен сениң мушакгатларыңы ве гарыплыгыңы билйәрин, аслында велин сен байсың! Мен өзлерини яхуды сайянларың саңа дил етирйәндиклерини хем билйәрин. Йөне олар яхудылар дәл-де, шейтаның үйшмелеңидир.</verse>
				<verse number="10">Гөрҗек гөргүлериңден горкма! Ине, сынамак үчин, иблис сизиң кәбирлериңизи туссаг этдирер. Сиз он гүнләп мушакгат чекерсиңиз. Өлүм ховпы үстүңе абананда-да, садык гал, Мен саңа яшайыш тәҗини берерин.</verse>
				<verse number="11">Гулагы бар адам Мукаддес Рухуң йыгнаклара нәме диййәнини эшитсин! Яманлыкдан үстүн гелен икинҗи өлүмиң җебирлерине дучар болмаз“».</verse>
				<verse number="12">«Пергамондакы йыгнагың перишдесине шуны яз: Ики йүзли кесгир гылыҗы Болан шейле диййәр:</verse>
				<verse number="13">„Сениң ниреде яшаяныңы билйәрин, шейтаның тагты хем шол ердедир. Эмма муңа гарамаздан, сен Маңа садык болуп галансың. Сен хатда өз шәхериңде, хава, шейтаның яшаян шәхеринде садык гүвәм Антибиң өлдүрилен гүнлеринде-де Маңа болан иманыңдан дәнен дәлсиң.</verse>
				<verse number="14">Йөне сенде оңламаян кәбир затларым бар. Сизиң араңызда Билгамың таглыматына эерйәнлер бар. Билгам ысрайыл халкыны гүнәниң торуна салмагың ёлуны Баллага өвретди. Шейдип, ысрайыл халкы бута берлен гурбанлыгы ийип, зына этди.</verse>
				<verse number="15">Шейле-де, араңызда николачыларың таглыматына эерйәнлер хем бар.</verse>
				<verse number="16">Тоба эт! Ёгса тизара яныңа барып, агзымдакы гылыч билен олара гаршы уршарын.</verse>
				<verse number="17">Гулагы бар адам Мукаддес Рухуң йыгнаклара нәме диййәнини эшитсин! Яманлыкдан үстүн чыкана яшырын сакланан маннадан берерин. Мундан башга-да, оңа йүзүне тәзе ат язылгы бир ак даш берерин. Бу ады дашы алҗак адамдан башга хич ким билмез“».</verse>
				<verse number="18">«Тиятирадакы йыгнагың перишдесине шуны яз: Гөзлери алавлаян от ялы, аяклары мис ялы ялпылдаян Худайың Оглы шейле диййәр:</verse>
				<verse number="19">„Мен сениң әхли эденлериңи, сөйгиңи, иманыңы, хызматыңы ве гайратыңы билйәрин. Сениң хәзирки эдйәнлериңиң озалкылардан көпдүгини хем билйәрин.</verse>
				<verse number="20">Эмма сенде оңламаян бир задым бар: сен өзүни пыгамбер сайян Изебел атлы аялың эденлерине гечиримлилик эдйәрсиң. Ол Мениң бенделерими өз таглыматы билен аздырып, олара зынахорлык этдирҗек боляр, бута хөдүрленен гурбанлыклардан ийдирҗек боляр.</verse>
				<verse number="21">Мен оңа тоба этмәге вагт бердим, йөне ол азгынлыгындан йүз өвреси геленок.</verse>
				<verse number="22">Шонуң үчин-де, Мен оны хассалык дүшегинде ятырарын. Бу аял билен зына эденлере-де, онуң азгынлыгындан йүз өвүрмеселер, җебир-җепа чекдирерин.</verse>
				<verse number="23">Мен онуң чагаларыны хем өлдүрерин. Шонда хемме йыгнаклар Мениң йүреклери ве пикирлери дерңейәндигими билерлер. Мен сизиң хер бириңизе эден ишлериңизе гөрә җеза берерин.</verse>
				<verse number="24">Эмма сизе, ягны Тиятирадакы Изабелиң бу таглыматына эермедиклериң ве ‘шейтаның сырлары’ дийилйәнлери билмейәнлериң барына шуны айдярын: эгер иманыңызы Мен гелйәнчәм сакласаңыз, сизиң үстүңизе башга зат йүклемерин.</verse>
				<verse number="25"></verse>
				<verse number="26">Атамың Маңа ыгтыяр берши ялы, Мен хем яманлыкдан үстүн чыкана, Мениң ырадамы ахыра ченли берҗай эдене миллетлериң үстүнден ыгтыяр берерин. Ол миллетлери демир хасасы билен доландырар; олары күйзегәриң голчасы дей чым-пытрак эдер. Мен оңа даң йылдызыны хем берерин.</verse>
				<verse number="27"></verse>
				<verse number="28"></verse>
				<verse number="29">Гулагы бар адам Мукаддес Рухуң йыгнаклара нәме диййәнини эшитсин!“»</verse>
			</chapter>
			<chapter number="3">
				<verse number="1">«Сардисдәки йыгнагың перишдесине шуны яз: Худая хызмат эдйән еди Рухы Доландырян, элинде еди йылдызы Саклаян шейле диййәр: „Мен сениң әхли эденлериңи билйәрин. Сен дири хасаплансаң-да, өлүсиң.</verse>
				<verse number="2">Оян! Өзүңде галан ве өлҗек болуп дуран затлары беркит. Себәби Худайың назарында ишлериңиң бири-де кәмил дәл экен.</verse>
				<verse number="3">Эшиденлериңи ве өврененлериңи яда сал, олары берҗай эт-де тоба гел. Оянмасаң, бир огры ялы барарын. Мениң хайсы сагатда үстүңе барҗагымы-да билмән галарсың.</verse>
				<verse number="4">Йөне Сардисде өз лыбасыны хапаламадык бирнәче адам бар. Олар Мениң билен ак лыбаслара бесленип гезерлер, себәби муңа мынасыпдырлар.</verse>
				<verse number="5">Яманлыкдан үстүн гелен хем ак лыбаса бесленер. Мен онуң адыны яшайыш китабындан өчүрмерин, Атамың ве Онуң перишделериниң хузурында адының бу китапда языландыгыны тассыкларын.</verse>
				<verse number="6">Гулагы бар адам Мукаддес Рухуң йыгнаклара нәме диййәнини эшитсин!“»</verse>
				<verse number="7">«Филаделфиядакы йыгнагың перишдесине шуны яз: Бу хабар мукаддес ве хакыкы Боландандыр. Ол Давут ачарының Эесидир. Онуң ачан гапысыны хич ким япып билмез. Онуң япан гапысыны хич ким ачып билмез. Ине, Ол шейле диййәр:</verse>
				<verse number="8">„Сениң әхли эденлериңи билйәрин. Ине, өңүңде бир гапыны ачып гойдум, оны хич ким япып билмез. Гүйҗүңиң аздыгыны хем билйәрин. Йөне муңа гарамаздан, Мениң сөзүми берҗай этдиң, адымдан дәнмедиң.</verse>
				<verse number="9">Мен шейтаның үйшмелеңини гелип, аягыңа йыкылмага меҗбур эдерин, олар сени сөййәндигими билерлер. Олар өзлерини яхуды сайсалар-да, олар асла яхуды дәл, олар ялан алдаярлар.</verse>
				<verse number="10">Сен буйрукларымы берҗай эдип, иманда берк дурдуң. Шоңа гөрә-де, ер йүзүниң яшайҗыларыны сынамак үчин бүтин дүнйәниң үстүнден инҗек сынаг пурсадында сени горарын.</verse>
				<verse number="11">Мен басым барарын. Тәҗиңи хич ким алмаз ялы, иманда берк дур.</verse>
				<verse number="12">Яманлыкдан үстүн гелени Худайымың ыбадатханасының диреги эдерин. Ол шол ерде бакы галар. Мен онуң маңлайына Худайымың адыны ве Худайымың шәхериниң адыны язарын. Бу шәхер гөкден, Худайымың хузурындан инйән тәзе Иерусалимдир. Мен онуң маңлайына Өз адымы хем язарын.</verse>
				<verse number="13">Гулагы бар адам Мукаддес Рухуң йыгнаклара нәме диййәнини эшитсин!“»</verse>
				<verse number="14">«Лаодикиядакы йыгнагың перишдесине шуны яз: Садык ве догручыл Шаят, Худайың яраданларының Башы, Омын дийип Атландырылян шейле диййәр:</verse>
				<verse number="15">„Сениң әхли эденлериңи билйәрин, сениң не совук, не-де гызгындыгыңы билйәрин. Вах, кәшгә совук я гызгын болсадың!</verse>
				<verse number="16">Сен не гызгын, не-де совук, йөне йылы боланың үчин Мен сени гусарын.</verse>
				<verse number="17">Сен: ‘Мен байдырын, баяп, зада зар дәлдирин’ диййәрсиң. Аслында велин налаҗедейин, бетбагт, гедай, көр ве ялаңачдыгыңы билмейәрсиң!</verse>
				<verse number="18">Гел, Мен саңа маслахат берейин: баяр ялы, Менден отда арассаланан алтыны сатын ал; ялаңачлыгың айбыны өртер ялы, Менден ак эгин-эшик сатын ал; гөрүп билер ялы, Менден гөзүңе мелхем сатын ал.</verse>
				<verse number="19">Мен Өз сөййәнлериме кәйәп, олары тербиелейәндирин. Шонуң үчин-де, ыхласлы бол, тоба эт!</verse>
				<verse number="20">Ине, мен ишикде дурын, гапыны какярын. Сесими эшидип, гапыны ачаның өйүне гирерин. Мен онуң билен, ол хем Мениң билен бир сачак башында тагам иер.</verse>
				<verse number="21">Мен яманлыкдан үстүн гелип, Атам билен Онуң тагтында отурышым ялы, еңиҗә-де Мениң билен Өз тагтымда отурмага ыгтыяр берерин.</verse>
				<verse number="22">Гулагы бар адам Мукаддес Рухуң йыгнаклара нәме диййәнини эшитсин!“»</verse>
			</chapter>
			<chapter number="4">
				<verse number="1">Шондан соң гөкде бир ачык гапыны гөрдүм. Илкибашда мениң билен геплешен, сурнайың сесине меңзейән сес маңа: «Ёкары чык, Мен саңа мундан соң болмалы затлары гөркезейин» дийди.</verse>
				<verse number="2">Шол пурсадың өзүнде мениң үстүме Мукаддес Рух инди. Мен гөкде бир тагтың дураныны, онуң үстүнде-де Бириниң отурандыгыны гөрдүм.</verse>
				<verse number="3">Тагтда Отураның кешби яшма, хакык дашлары кимин шөхле сачярды, тагтың төверегинде зүмеррет ялы әлемгошар барды.</verse>
				<verse number="4">Тагтың төверегинде ене-де йигрими дөрт тагт барды, бу тагтларың үстүнде яшулулар отырды. Оларың эгнинде ак лыбаслары, башларында алтын тәчлери барды.</verse>
				<verse number="5">Тагтдан йылдырымлар чакярды, батлы сеслер ве гөк гүррүлдиси эшидилйәрди. Тагтың өңүнде еди чыра янып дурды, бу Худайың еди Рухуды.</verse>
				<verse number="6">Тагтың гаршысында булгур кимин дуры, чүйшеден ясалан ялы бир деңиз барды. Тагтың ортасында ве төверегинде дөрт саны махлук барды. Оларың өңи-де, аркасы-да гөзлерден долуды.</verse>
				<verse number="7">Биринҗи махлук арслана, икинҗи махлук өкүзе меңзейәрди. Үчүнҗи махлугың йүзи адамың йүзи ялыды, дөрдүнҗи махлук учуп барян бүргүде меңзейәрди.</verse>
				<verse number="8">Бу дөрт махлугың херсиниң алты ганаты барды. Оларың хемме ери, хатда ганатларының ашагы-да гөзлерден дос-долуды. Олар гиҗе-гүндиз ызыны үзмән: «Хөкмүрован Реб Худай мукаддесдир, мукаддесдир, мукаддесдир, Ол гечмишде барды, хәзир хем бар, гелеҗекде хем болҗакдыр» – дийип гайталаярдылар.</verse>
				<verse number="9">Махлуклар хер гезек тагтда Отураны, бакы яшаян Худайы шөхратландырып, Оңа хормат билдирип, шүкүр эденлеринде,</verse>
				<verse number="10">йигрими дөрт яшулы тагтда Отураның өңүнде йүзин дүшүп, бакы яшаян Худая сежде эдйәрдилер, тәчлерини тагтың өңүнде гоюп:</verse>
				<verse number="11">«Я Реб Худайымыз! Сен шөхрата, хормата ве гудрата мынасыпсың. Хемме зады Сен ярадансың. Әхлиси ырадаңа гөрә дөредилди ве ярадылды» диййәрдилер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="5">
				<verse number="1">Мен тагтда Отураның саг элинде дүйрленен бир кагыз гөрдүм. Онуң ики тарапында-да язгылар болуп, еди мөхүр билен мөхүрлененди.</verse>
				<verse number="2">Соңра гүйчли бир перишдәни гөрдүм. Ол батлы сеси билен: «Дүйрленен кагызың мөхүрлерини дөвмәге, оны ачмага ким мынасып?» дийип сораярды.</verse>
				<verse number="3">Эмма дүйрленен кагызы ачып, оңа середип билҗек адам не гөкде, не ерде, не-де ериң астында барды.</verse>
				<verse number="4">Мен аҗы гөзяш дөкүп агладым, себәби дүйрленен кагызы ачып, онуң ичине серетмәге мынасып хич ким тапылмады.</verse>
				<verse number="5">Шонда яшулуларың бири маңа шейле дийди: «Аглама! Ине, Яхуда тиресинден, Давудың көкүнден болан Арслан үстүн чыкды. Ол еди мөхүр билен мөхүрленен дүйрленен кагызы ачмагы башарар».</verse>
				<verse number="6">Онсоң мен дамагы чалнан гуза меңзейән бир Гузыны гөрдүм. Гузы тагтың ортасында, дөрт махлук билен яшулуларың арасында дурды. Гузының еди шахы билен еди гөзи барды. Бу гөзлер Худайың бүтин дүнйә иберилен еди Рухудыр.</verse>
				<verse number="7">Гузы гелди-де, тагтда Отураның саг элинден дүйрленен кагызы алды.</verse>
				<verse number="8">Ол дүйрленен кагызы элине аланда, дөрт махлук ве йигрими дөрт яшулы Гузының өңүнде йүзин дүшүп, Оңа сежде этдилер. Оларың хер бириниң элинде арфа ве якымлы ыслы түтетгиден долы алтын кәсе барды. Бу якымлы ыслы түтетгилер Худайың халкының дога-дилеглеридир.</verse>
				<verse number="9">Олар тәзе бир айдым айдярдылар: Сен мынасыпсың бу кагызы алмага, хем-де онуң мөхүрлерини дөвмәге. Чүнки Сен дамагың чалнып, Өз ганың билен, хер тиреден, хер дилден, хер халкдан хем-де миллетден Худай үчин адамлары сатын алансың.</verse>
				<verse number="10">Сен олардан шалык яратдың, Худайымыза хызмат этмек үчин олары руханы белледиң, олар ер йүзүнде шалык сүрерлер!</verse>
				<verse number="11">Онсоң мен тагтың, җанлы махлукларың хем-де яшулуларың төверегиндәки перишделери гөрдүм ве оларың сеслерини эшитдим. Олар санардан көпди, мүңлерче мүңди, он мүңлерче он мүңди.</verse>
				<verse number="12">Олар батлы сес билен: «Дамагы чалнан Гузы гүйҗи хем-де байлыгы, пайхасы хем гудраты, хорматы хем шөхраты өвгүлери алмага мынасыпдыр!» диййәрдилер.</verse>
				<verse number="13">Онсоң гөкдәки, ер йүзүндәки, ер астындакы ве деңиздәки хер бир махлугың, әлемдәки бар задың: «Тагтда Отурана ве Гуза бакы өвгүлер болсун! Хормат, шөхрат ве гудрат Олара бакы яр болсун!» диййәнлерини эшитдим.</verse>
				<verse number="14">Дөрт махлук «Омын!» диййәрди, яшулулар йүзин дүшүп, сежде эдйәрдилер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="6">
				<verse number="1">Онсоң мен Гузының еди мөхүриң бирини дөвенини гөрдүм. Шонда махлукларың бириниң гөк гүррүлдиси ялы сес билен «Бәри чык!» диенини эшитдим.</verse>
				<verse number="2">Гөрсем, ине, бир ак ат дур. Онуң үстүндәки атлының элинде яй барды. Бу атлының башына бир тәч гейдирилди. Ол тәзе еңишлере тайын еңиҗи кимин чыкды.</verse>
				<verse number="3">Гузы икинҗи мөхүри дөвенде, икинҗи махлугың хем: «Бәри чык!» диенини эшитдим.</verse>
				<verse number="4">Шонда икинҗи бир ат – гызыл ат чыкды. Адамлар бири-бирини өлдүрер ялы, шол атла ер йүзүни парахатлыкдан махрум этмәге ыгтыяр берленди. Оңа улы бир гылыч хем берилди.</verse>
				<verse number="5">Гузы үчүнҗи мөхүри дөвенде, үчүнҗи махлугың хем: «Бәри чык!» диенини эшитдим. Гөрсем, ине, бир гара ат дур. Онуң үстүндәки атлының элинде бир терези барды.</verse>
				<verse number="6">Онсоң мен дөрт махлугың арасындан гөйә бир сесиң: «Узаклы гүн ишләп газанҗак хакы диңе бир кәсе бугдай билен үч кәсе арпа етсин! Эмма зейтун ве үзүм агачларыны заялама!» диенини эшитдим.</verse>
				<verse number="7">Гузы дөрдүнҗи мөхүри дөвенде, дөрдүнҗи махлугың хем: «Бәри чык!» диенини эшитдим.</verse>
				<verse number="8">Гөрсем, ине, реңки солгун бир ат дур. Онуң үстүндәки атлының ады Өлүмди, онуң ызындан өлүлер дүнйәси гелйәрди. Олара ериң дөртден бир бөлегине ыгтыяр берлип, шол ердәки адамлары гылыч, ачлык, мерги, вагшы хайванлар билен өлдүрмәге ругсат эдилипди.</verse>
				<verse number="9">Гузы бәшинҗи мөхүри дөвенде, гурбанлык сыпасының ашагында Худайың Хош Хабары угрунда ве эден шаятлыклары үчин өлдүриленлериң җанларыны гөрдүм.</verse>
				<verse number="10">Олар батлы сес билен гыгырып: «Эй, мукаддес ве хакыкы Реб! Сен ер йүзүниң илатыны хачан хөкүм этҗек? Бизиң ганымызы олардан хачан сораҗак?» дийип сорадылар.</verse>
				<verse number="11">Шонда олара ак лыбас берлип, ене аз салым сабыр этмелидигини айтдылар. Чүнки оларың хатарына өзлери ялы өлдүрилҗек ёлдашларының ве доганларының долы саны гошулмалыды.</verse>
				<verse number="12">Гузы алтынҗы мөхүри дөвенде, ериң гаты чайкананыны гөрдүм. Гүн гара йүңден докалан җул кимин гаралды, Ай болса гана дөнди.</verse>
				<verse number="13">Асмандакы йылдызлар ере пайырдап дөкүлдилер. Олар бишмедик инҗирлериң гүйчли елиң зарбына ере дөкүлиши ялы гачдылар.</verse>
				<verse number="14">Гөк хем кагыз кимин дүйрленип, гөзден йитди. Дагларың, адаларың әхлиси өз еринден гозганды.</verse>
				<verse number="15">Дүнйәниң шалары, шазадалары, мүңбашылары, байлары, ыгтыярлылары, хемме гуллар ве азат адамлар говакларда, дагың гаяларында гизлендилер.</verse>
				<verse number="16">Олар даглара ве гаялара йүзленип, шейле дийдилер: «Бизиң үстүмизе йыкылың! Бизи тагтда Отураның йүзүнден, Гузының газабындан гизләң!</verse>
				<verse number="17">Чүнки Оларың газабының гүни етип гелди. Муңа дөз гелҗек бармы?»</verse>
			</chapter>
			<chapter number="7">
				<verse number="1">Шундан соң ериң дөрт бурчунда дуран дөрт перишдәни гөрдүм. Олар ер йүзүне, деңзе я-да агачлара өвүсмесин дийип, ериң дөрт тарапындакы еллери саклап дурдулар.</verse>
				<verse number="2">Олара ере, деңзе зыян етирмеклик ыгтыяры берлипди. Соңра гүндогардан ёкары чыкып барян перишдәни гөрдүм. Онда Дири Худайың мөхүри барды. Ол шол дөрт перишдә батлы гыгырып, шейле дийди:</verse>
				<verse number="3">«Биз Худайымызың гулларының маңлайына мөхүр басянчак, ере, деңзе ве агачлара зыян етирмәң!»</verse>
				<verse number="4">Мен мөхүрлененлериң саныны эшитдим. Ысрайыл халкының әхли тирелеринден бир йүз кырк дөрт мүң адам мөхүрлененди:</verse>
				<verse number="5">Яхуда тиресинден он ики мүң адам, рубен тиресинден он ики мүң адам, гат тиресинден он ики мүң адам,</verse>
				<verse number="6">ашер тиресинден он ики мүң адам, нафталы тиресинден он ики мүң адам, манаша тиресинден он ики мүң адам,</verse>
				<verse number="7">шимгон тиресинден он ики мүң адам, леви тиресинден он ики мүң адам, ысакар тиресинден он ики мүң адам,</verse>
				<verse number="8">зебулун тиресинден он ики мүң адам, юсуп тиресинден он ики мүң адам, бенямин тиресинден он ики мүң адам.</verse>
				<verse number="9">Мундан соң хер миллетден, хер халкдан, хер тиреден, хер дилден болан, хич кимиң санап билмеҗек әгирт мәхеллесиниң тагтың ве Гузының өңүнде дураныны гөрдүм. Олар ак лыбасдадылар ве эллеринде палма агаҗының шахалары барды.</verse>
				<verse number="10">Олар батлы сес билен гыгырып: «Тагтда отуран Худайымыз ве Гузы бизиң Халасгәримиздир» диййәрдилер.</verse>
				<verse number="11">Тагтың, яшулуларың ве дөрт махлугың төверегиндәки перишделериң әхлиси йүзин дүшүп, Худая сежде этдилер.</verse>
				<verse number="12">Олар шейле диййәрдилер: «Омын! Худайымыза өвги, шан-шөхрат болсун! Оңа пайхас, шүкүрлер, хормат, гудрат ве кувват эбедилик яр болсун! Омын!»</verse>
				<verse number="13">Онсоң яшулулардан бири менден: «Бу ак лыбаса беслененлер ким, ниреден гелипдирлер?» дийип сорады.</verse>
				<verse number="14">Мен: «Муны сен билйәнсиң, агам!» дийип җогап бердим. Яшулы: «Булар шол агыр мушакгатлары башдан гечиренлер. Олар өз лыбасларыны Гузының ганы билен ювуп, олары ап-ак этдилер.</verse>
				<verse number="15">Шоңа гөрә, олар Худайың тагтының өңүнде болуп, гиҗе-гүндиз Онуң ыбадатханасында Оңа хызмат эдйәрлер. Тагтда Отуран олары Өз пенасында саклаяр.</verse>
				<verse number="16">Олар инди асла аҗыкмазлар, асла сувсамазлар, олары гүн урмаз, җөвза-да якмаз.</verse>
				<verse number="17">Чүнки тагтың ортасында дуран Гузы олары бакар, олары яшайыш сувуның гөзбашларына әкидер. Худай оларың гөзяшларының хер дамҗасыны сүпүрер».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="8">
				<verse number="1">Гузы единҗи мөхүри дөвенде, гөкде ярым сагада голай үмсүмлик болды.</verse>
				<verse number="2">Мен Худайың өңүнде дуран еди перишдәни гөрдүм. Олара еди сурнай берилди.</verse>
				<verse number="3">Башга бир перишде гелип, гурбанлык сыпасының өңүнде дурды. Онуң элинде алтындан гап барды. Бу перишдә көп мукдарда якымлы ыслы түтетги берилди. Ол бу түтетгини Худайың халкының дога-дилеглерине гошуп, тагтың өңүндәки алтындан ясалан гурбанлык сыпасында хөдүр этмелиди.</verse>
				<verse number="4">Худайың халкының дога-дилеглери билен бирликде якымлы ыслы түтетгиниң түссеси перишдәниң элинден Худайың хузурына тарап ёкары гөтерилди.</verse>
				<verse number="5">Перишде габы алып, оны гурбанлык сыпасындакы отдан долдурды-да, оны гөкден ере зыңды. Шонда гөк гүрләп, гүңлеч гүррүлди эшидилди, йылдырым чакып, ер титреди.</verse>
				<verse number="6">Онсоң еди перишдәниң херси элиндәки сурнайы чалмага тайярландылар.</verse>
				<verse number="7">Биринҗи перишде сурнайыны чалды. Ган гатышыклы долы ве от дөрәп, ер йүзүне дөкүлди. Ериң үчден бири, агачларың үчден бири, гөк отларың бары янып көйди.</verse>
				<verse number="8">Икинҗи перишде сурнайыны чалды. Шонда алавлап янян әпет даг ялы бир зат деңзе зыңылды. Деңзиң сувуның үчден бири гана өврүлип,</verse>
				<verse number="9">онда яшаян җанлы-җандарларың үчден бири гырылды, гәмилериң үчден бири хеләк болды.</verse>
				<verse number="10">Үчүнҗи перишде сурнайыны чалды. Гөкден алавлап янян от ялы әпет бир йылдыз деряларың үчден бириниң үстүне, сув гөзбашларына гачды.</verse>
				<verse number="11">Ол йылдызың ады Ёвшандыр. Сувларың үчден бири аҗады. Аҗы сувдан ичен адамларың энчемеси өлди.</verse>
				<verse number="12">Дөрдүнҗи перишде сурнайыны чалды. Гүнүң үчден бир бөлегине, Айың үчден бир бөлегине, йылдызларың үчден бир бөлегине зарба урлуп, оларың үчден бир бөлеги гаралды. Нетиҗеде, гүндизиң ве гиҗәниң үчден бир бөлеги ягтысыз галды.</verse>
				<verse number="13">Соңра мен гөкде учуп йөрен бүргүди гөрдүм. Онуң батлы сес билен шейле диййәнини эшитдим: «Сурнай чалҗак бейлеки үч перишдәниң сурнайының сесинден яңа ер йүзүнде яшаянларың гүнүне вай-вай-вай!»</verse>
			</chapter>
			<chapter number="9">
				<verse number="1">Бәшинҗи перишде сурнайыны чалды. Мен гөкден ере гачан бир йылдыз гөрдүм. Йылдыза довзах гуюсының ачары берилди.</verse>
				<verse number="2">Ол довзах гуюсыны ачанда, ондан әпет оҗагың түссеси ялы түссе буругсалап чыкды. Бу түсседен яңа Гүн ве Ай гаралды.</verse>
				<verse number="3">Түсседен ер йүзүне чекиртгелер ягды. Олара ер йүзүндәки ичянларыңкы ялы гүйч берлипди.</verse>
				<verse number="4">Олара ер йүзүниң отуна, өсүмлигине я-да агаҗына дәл-де, диңе маңлайында Худайың мөхүри болмадык адамлара зыян етирмек буйрулды.</verse>
				<verse number="5">Олара бу адамлары өлдүрмән, диңе бәш айлап гынамага ыгтыяр берилди. Чекиртгелериң берйән эзъети ичянларың адамы чаканда берйән ызасына меңзейәрди.</verse>
				<verse number="6">Адамлар шол гүнлерде өлүми агтарарлар, йөне оны тапмазлар. Өлүми күйсәрлер, йөне өлүм олардан гачар.</verse>
				<verse number="7">Чекиртгелериң гөрнүши сөвеше гирҗек бедевлериңкә меңзейәрди. Оларың башларында алтын тәҗе меңзеш зат барды, йүзлери адамыңка меңзейәрди.</verse>
				<verse number="8">Сачлары аялың сачы, дишлери-де арсланыңкы ялыды.</verse>
				<verse number="9">Оларың дөши демир совут ялыды. Ганатларының сеси көпсанлы сөвеш арабаларының шакырдысына меңзейәрди.</verse>
				<verse number="10">Ичянларыңкы ялы гуйруклары ве нешдерлери барды. Адамлара бәш айлап эҗир чекдирмек үчин берлен гүйчлери гуйрукларындады.</verse>
				<verse number="11">Олара дүйпсүз довзахың перишдеси хөкүмдарлык эдйәрди. Бу перишдәниң ады еврейче Абаддон, грекче болса Аполлиёндыр.</verse>
				<verse number="12">Биринҗи бела гечди, онуң ызындан ене-де ики бела гелйәр.</verse>
				<verse number="13">Алтынҗы перишде сурнайыны чалды. Мен Худайың өңүндәки алтындан ясалан гурбанлык сыпасының дөрт шахындан чыкян сеси эшитдим.</verse>
				<verse number="14">Бу сес эли сурнайлы перишдә: «Бейик Евфрат дерясының боюнда даңылгы дуран дөрт перишдәни бошат» дийди.</verse>
				<verse number="15">Дөрт перишде бошадылды. Олар шол йыл, шол ай, шол гүн, шол сагат үчин тайярланылып, адамларың үчден бирини өлдүрмәге ниетленипди.</verse>
				<verse number="16">Атлы гошунларының саны мүңлерче мүңди, оларың саныны мениң өзүм эшитдим.</verse>
				<verse number="17">Гөрнүшимде гөрен атларымың ве оларың үстүндәкилериң гөрнүши шейледи: атлыларың совутлары от ялы гызыл, гойы гөк ве күкүрт ялы сарыды; атларың келлеси арсланыңка меңзейәрди, агызларындан от, түссе ве күкүрт чыкярды.</verse>
				<verse number="18">Адамларың үчден бири оларың агзындан чыкян отдан, түсседен ве күкүртден – шу үч беладан өлди.</verse>
				<verse number="19">Атларың гүйҗи хем агызларында, хем гуйрукларындады. Оларың гуйруклары йылана меңзейәрди, себәби оларың уҗы йыланың келлеси ялыды. Олар шонуң билен адамлары хеләклейәрдилер.</verse>
				<verse number="20">Бу белалардан аман галан адамлар шонда-да эллериниң пис ишлеринден дәнип, тоба гелмедилер. Олар җынлара, алтындан, күмүшден, бүрүнчден, дашдан ве агачдан ясалып, эшитмейән, гөрмейән, йөремейән бутлара сежде этмеклерини бес этмедилер.</verse>
				<verse number="21">Олар ганхорлыкларындан, җадыгөйликлеринден, азгынлыкларындан ве огурлыкларындан дәнмедилер, тоба гелмедилер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="10">
				<verse number="1">Онсоң мен гөкден ашак инип гелйән башга бир гүйчли перишдәни гөрдүм. Ол булуда бүренипди, онуң башының ёкарсында әлемгошар шугла сачярды. Перишдәниң йүзи гүн ялы шөхле сачярды, аяклары болса от сүтүнлери ялыды.</verse>
				<verse number="2">Элинде ачык китапча барды. Ол саг аягыны деңзе, чеп аягыны болса ериң үстүнде гойды-да,</verse>
				<verse number="3">арсланың аррылдысына меңзеш батлы сес билен гыгырды. Соңра еди гөк гүррүлдиси гүрледи.</verse>
				<verse number="4">Бу еди гөк гүррүлдиси гүрләнде, мен язмага тайярландым. Йөне гөкден: «Еди гөк гүррүлдисиниң айданларыны язма, йөне мөхүрле! Гой, олар гизлин галсын!» диен бир сес эшитдим.</verse>
				<verse number="5">Деңзиң ве ериң йүзүнде дураныны гөрен перишдәм саг элини гөге галдырды.</verse>
				<verse number="6">Ол гөги ве гөкдәкилери, ери ве ердәкилери, деңзи ве деңиздәкилери Яраданың, бакы яшаян Худайың адындан ант ичип, шейле дийди: «Инди гиҗикме болмаз!</verse>
				<verse number="7">Единҗи перишдәниң сурнайыны чалҗак гүни Худай Өз пыгамбер гулларына ыглан эдиши ялы, Онуң сыры амала ашар».</verse>
				<verse number="8">Соңра гөкден эшиден сесим ене-де мениң билен геплешип, маңа: «Бар, деңзиң ве ериң йүзүнде дуран перишдәниң элиндәки ачык китапчаны ал!» дийди.</verse>
				<verse number="9">Мен перишдәниң янына барып, китапчаны маңа бермегини хайыш этдим. Ол хем маңа: «Ал, ий! Ол ичиңи аҗадар, йөне агзыңда бал ялы сүйҗи болар» дийди.</verse>
				<verse number="10">Мен китапчаны перишдәниң элинден алып ийдим. Ол агзымда бал ялы сүйҗүди, эмма оны иенимден соң, ичим аҗады.</verse>
				<verse number="11">Онсоң ол маңа: «Сен ене-де көп халклар, миллетлер, диллер ве патышалар хакда пыгамберлик этмелисиң» дийди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="11">
				<verse number="1">Маңа бир өлчег таягы берлип, шейле дийилди: «Гит-де, Худайың ыбадатханасыны, гурбанлык сыпасыны өлче, ол ерде сежде эдйәнлери сана.</verse>
				<verse number="2">Эмма ыбадатхананың дашкы ховлусыны хасаба алма, оны өлчеме, себәби ол башга миллетлере берлендир. Олар мукаддес шәхери кырк ики айлап депеләр.</verse>
				<verse number="3">Мен ики шаядымы иберерин. Олар хем җул гейнип, бир мүң ики йүз алтмыш гүнләп пыгамберлик эдерлер.</verse>
				<verse number="4">Дүнйәниң Реббиниң өңүнде дуран ики зейтун агаҗы, ики чырадан, ине, шулардыр.</verse>
				<verse number="5">Кимдир бири олара зыян етирҗек болса, оларың агзындан чыкан от душманларыны көйдүрер. Олара зыян етирмекчи болан шейле өлдүрилмелидир.</verse>
				<verse number="6">Пыгамберлик эден гүнлери ягыш ягмаз ялы, оларың гөги багламага ыгтыяры бардыр. Оларың сувы гана өвүрмәге, ер йүзүни ислән вагтлары дүрли бела-күлпетлере ёлукдырмага ыгтыярлары бардыр.</verse>
				<verse number="7">Олар пыгамберликлерини тамамланларында, довзахдан чыкан җандар олар билен уршар. Җандар олары еңер ве өлдүрер.</verse>
				<verse number="8">Оларың җесетлери бейик шәхериң баш көчесинде серлип ятар. Оларың Ребби хем бу шәхерде хача чүйленди. Адамлар яңсылап, бу шәхери „Содом“ я-да „Мүсүр“ дийип атландырярдылар.</verse>
				<verse number="9">Хер халкдан, тиреден, дилден ве миллетден болан адамлар үч ярым гүнләп оларың җесетлерине томаша эдерлер ве җайламага ругсат бермезлер.</verse>
				<verse number="10">Ер йүзүниң илаты оларың бу ягдайына бегенишип, байрам эдер, бири-бирлерине совгатлар ёллар. Себәби бу ики пыгамбер ер йүзүнде яшаянлара көп сүтем эдипди».</verse>
				<verse number="11">Эмма үч ярым гүнден Худайың дирилик деми оларың беденине гирип, олар аяга галдылар. Муны гөренлери ховсала гаплап алды.</verse>
				<verse number="12">Ики пыгамбер гөкден: «Бәри, ёкары чыкың!» диййән батлы сеси эшитди. Онсоң олар душманларының гөзүниң алнында булутда гөге галдылар.</verse>
				<verse number="13">Шол сагат бир гүйчли ертитреме болуп, шәхериң ондан бири юмрулды. Ертитремеде еди мүң адам хеләк болды. Аман галанлар горкуп, Гөгүң Худайыны шөхратландырдылар.</verse>
				<verse number="14">Икинҗи бела хем гечди. Ине, басым, үчүнҗи бела етип гелйәр!</verse>
				<verse number="15">Единҗи перишде сурнайыны чалды. Гөкден: «Дүнйә шалыгы инди Реббимизиң ве Онуң Сайланының шалыгыдыр. Худай асырларбойы шалык сүрҗекдир» – дийип гыгырян батлы сеслер эшидилди.</verse>
				<verse number="16">Худайың өңүнде тагтларында отуран йигрими дөрт яшулы Онуң өңүнде йүзин дүшди-де, Оңа сежде эдип,</verse>
				<verse number="17">шейле дийди: «Я Реб Хөкмүрован Худай! Сен хәзир бар, гечмишде-де болдуң. Биз Саңа шүкүр эдйәрис. Чүнки Сен бейик гудратыңа бесленип, шалык сүрүп башладың.</verse>
				<verse number="18">Миллетлер Саңа гахарландылар. Инди Сен хем газаба мүндүң. Инди өлүлере казылык этмегиң вагты гелди. Сениң гулларың болан пыгамберлери, Өз халкыңы ве Сенден горкян улы-кичи барыны сылагламагың вагты гелди. Ери харабалыга өвренлери хеләк этмегиң вагты гелди».</verse>
				<verse number="19">Онсоң Худайың гөкдәки ыбадатханасы ачылып, онуң ичиндәки Әхт сандыгы гөрүнди. Шол пурсатда йылдырымлар чакды, батлы сеслер, гөк гүррүлдиси эшидилди, ер титрәп, гүйчли долы ягды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="12">
				<verse number="1">Асманда тәсин бир аламат: Гүне бесленен бир аял пейда болды. Онуң аякларының астында яңы доган Ай, башында он ики йылдызлы тәҗи барды.</verse>
				<verse number="2">Аял гөврелиди. Догурҗак болуп, бургусы тутуп гыгырярды.</verse>
				<verse number="3">Соңра асманда башга бир аламат пейда болды. Бу еди келлели, он шахлы, келлелеринде еди тәҗи болан әпет гызыл аждархады.</verse>
				<verse number="4">Ол гөкдәки йылдызларың үчден бирини гуйругы билен сырып, ер йүзүне зыңды. Аждарха догулҗак чаганы бада-бат ювутмак үчин, бургусы тутян аялың өңүнде дурды.</verse>
				<verse number="5">Аял бир огул – әхли миллетлери демир хасасы билен доландырҗак бир оглан догурды. Онуң чагасы алнып, Худайың хузурына – Онуң тагтына элтилди.</verse>
				<verse number="6">Аял болса чөле гачып гитди. Ол чөлде мүң ики йүз алтмыш гүнләп иймитленер ялы, Худай шол ерде оңа бир ер тайярлапды.</verse>
				<verse number="7">Онсоң гөкде уруш башланды. Микайыл ве онуң перишделери аждарха билен урушдылар. Аждарха-да өз перишделери билен олара гаршы урушды.</verse>
				<verse number="8">Эмма аждарханың еңмәге гүйҗи етмән, гөкдәки ерлерини элден гидерди.</verse>
				<verse number="9">Улы аждарха өз перишделери билен ере ташланды. Хава, бүтин дүнйәни аздырып, иблис я-да шейтан дийип атландырылян бу гадымы йылан ере ташланды.</verse>
				<verse number="10">Мундан соң гөкден бир батлы сес эшитдим. Ол шейле дийди: «Ине, Худайымызың халас этҗек пурсады гелди! Онуң гудраты ве шалыгы амала ашды. Онуң Сайланының хөкмүрованлыгы беркарар болды. Худайымызың хузурында доганларымызы гиҗе-гүндиз айыплаян, олара төхмет атян шейтан ашак зыңылды.</verse>
				<verse number="11">Доганларымыз Гузының ганы аркалы, өз шаятлыклары аркалы оны еңдилер. Хатда өлүм ховпы үстлерине абананда-да, җанларыны аямадылар.</verse>
				<verse number="12">Шоңа гөрә, эй, гөк ве онда яшаянлар, хешелле какың! Эй, ер ве деңиз, сизиң болса халыңыза вай! Чүнки иблис яныңыза инди, ол вагтының азаландыгыны биленсоң, газап атына мүнди».</verse>
				<verse number="13">Аждарха өзүниң ере зыңландыгына дүшүненде, огул догран аялы коваламага башлады.</verse>
				<verse number="14">Аяла йыланың өңүнден чөле, бир вагта, ики вагта, ярым вагта ченли иймитленҗек ерине учуп гачар ялы, улы бүргүдиң ики ганаты берилди.</verse>
				<verse number="15">Йылан болса аялы силе гарк этмек үчин, агзыны ачып, онуң ызындан деря ялы сув акдырды.</verse>
				<verse number="16">Эмма ер агзыны ачып, аждарханың агзындан акдыран дерясыны ювудып, аяла көмек этди.</verse>
				<verse number="17">Онсоң аждарха аяла гаты газапланды. Ол аялың бейлеки чагалары, ягны Худайың буйрукларыны берҗай эдип, Иса барада шаятлык эдйәнлер билен урушмага гитди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="13">
				<verse number="1">Аждарха деңзиң кенарында дурды. Шондан соң мен деңизден бир җандарың чыкып гелйәнини гөрдүм. Онуң он шахы ве еди келлеси барды. Шахларының херсине бир тәч гейдирилгиди, келлелеринде Худая дил етирйән атлар язылгыды.</verse>
				<verse number="2">Гөрен җандарым гаплаңа меңзейәрди. Аяклары айының аяклары ялы, агзы болса арсланың агзы ялыды. Аждарха бу җандара өз гүйҗүни, тагтыны ве улы ыгтыярыны берди.</verse>
				<verse number="3">Җандарың келлелериниң бирине өлүм ярасы салнан экен. Йөне бу яра битди. Бүтин дүнйә хайран галып, җандарың ызына дүшди.</verse>
				<verse number="4">Адамлар аждарха сежде этдилер, себәби ол өз ыгтыярыны җандара берипди. Олар: «Җандара тай гелҗек бармы? Оңа гаршы уршуп билҗек бармы?» дийип, оңа хем сежде этдилер.</verse>
				<verse number="5">Җандара текепбир ве Худая дил етирйән сөзлери совурян бир агыз берилди. Шейле хем оңа өз ыгтыярыны кырк ики айлап уланмаклык хукугы берилди.</verse>
				<verse number="6">Ол Худая сөгмек, Онуң адына, месгенине, гөкде месген тутанлара сөгмек үчин агзыны ачды.</verse>
				<verse number="7">Җандара Худайың халкы билен сөвешип, олары еңмеклик ыгтыяры берилди. Шейле-де оңа хер тирәниң, хер халкың, хер дилден ве хер миллетиң үстүнден хөкүм сүрмеклик ыгтыяры берилди.</verse>
				<verse number="8">Ер йүзүнде яшаян хер бир ынсан бу җандара сежде эдер. Бу җандара диңе дүнйә ярадылмаздан өң атлары Яшайыш китабына язылан адамлар сежде этмез. Яшайыш китабы дамагы чалнан Гузыныңкыдыр.</verse>
				<verse number="9">Гулагы бар адам эшитсин!</verse>
				<verse number="10">Туссаг эдилмели – туссаг эдилер, гылычдан өлмели – гылычдан өлер. Худайың халкының гайратлылыгы ве садыклыгы, ине, шу ерде герекдир.</verse>
				<verse number="11">Шондан соң мен ерден чыкып гелйән башга бир җандары гөрдүм. Онуң гузыныңка меңзеш ики шахы болса-да, аждарха ялы геплейәрди.</verse>
				<verse number="12">Ол биринҗи җандара хызмат эдип, онуң бүтин ыгтыярыны амал эдйәрди, тутуш ер йүзүни ве онуң илатыны өлүм ховплы ярасы битен җандара сежде этмәге меҗбур эдйәрди.</verse>
				<verse number="13">Бу икинҗи җандар улы аламатлары гөркезйәрди, хатда ынсанларың гөзлериниң алнында гөкден ере от хем ягдырярды.</verse>
				<verse number="14">Бу җандар биринҗи җандарың адындан аламатлар гөркезип, ер йүзүниң илатыны алдава салярды. Ол гылыч билен өлүм ховплы яра салнандыгына гарамаздан, дирелен җандарың хейкелини ясамагы илата буюрды.</verse>
				<verse number="15">Оңа җандарың хейкелине җан берме гүйҗи берилди. Җандарың хейкели гепләп башлады-да, өзүне сежде этмейәнлери өлдүртди.</verse>
				<verse number="16">Икинҗи җандар хемме ынсанлары: кичилери ве улулары, байлары ве гарыплары, азатлары ве гуллары саг элине я-да маңлайына тагма басдырмага меҗбур этди.</verse>
				<verse number="17">Ол җандарың тагмасы болмадыклара зат сатын алмага я-да сатмага ругсат бермейәрди. Бу тагма җандарың адыны я-да адының саныны аңладяндыр.</verse>
				<verse number="18">Бу ерде даналык герекдир. Дүшби адам, гой, бу җандарың саныны хасаплап чыкарсын, чүнки бу сан белли бир адамы аңладяндыр. Онуң саны-да алты йүз алтмыш алтыдыр.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="14">
				<verse number="1">Соңра мен Сион дагында Гузының дураныны гөрдүм. Онуң янында бир йүз кырк дөрт мүң адам дурды. Оларың маңлайында Гузының ве Онуң Атасының ады язылгыды.</verse>
				<verse number="2">Мен гөкден әгирт улы умманың гүввүлдиси ялы, гүйчли гөк гүррүлдисиниң сеси ялы бир сес эшитдим. Бу сес арфачыларың чалян овазына меңзейәрди.</verse>
				<verse number="3">Яңкы бир йүз кырк дөрт мүң адам тагтың өңүнде, дөрт махлугың ве яшулуларың өңүнде тәзе айдым айдярдылар. Тутуш адамзадың арасындан азат эдилен бу бир йүз кырк дөрт мүң адамдан башга хич ким бу айдымы өвренип билмейәрди.</verse>
				<verse number="4">Булар өмүрлеринде аяла янашман, өз пәклигини сакланларды. Булар Гузы нирә гитсе, Онуң ызына эерйәнлерди. Булар ынсанларың арасындан азат эдилип, илкинҗи хасыл хөкмүнде Худая ве Гуза багыш эдиленлерди.</verse>
				<verse number="5">Буларың агызларындан ялан сөз чыкан дәлдир, олар мүйнсүздирлер.</verse>
				<verse number="6">Соңра мен гөкде учуп йөрен бир перишдәни гөрдүм. Ол ер йүзүнде яшаянлара: хер миллете ве тирә, хер диле ве хер халка ыглан этҗек болуп, эбеди Хош Хабары гетирйәрди.</verse>
				<verse number="7">Ол батлы сес билен шейле диййәрди: «Худайдан горкуң! Оны бейгелдиң! Чүнки Онуң казылык этҗек сагады гелди! Ери, гөги, деңзи, сув гөзбашларыны Ярадана сежде эдиң!»</verse>
				<verse number="8">Онуң ызындан учуп гелйән икинҗи перишде шейле диййәрди: «Йыкылды! Бейик Бабыл йыкылды! Өз азгын хыҗувларының шерабыны әхли миллетлере ичирди».</verse>
				<verse number="9">Оларың ызындан учуп гелен үчүнҗи бир перишде батлы сес билен шейле диййәрди: «Кимде-ким җандара ве онуң хейкелине сежде этсе, маңлайына я-да элине онуң тагмасыны басдырса,</verse>
				<verse number="10">Худайың газап кәсесинден ичер. Бу кәсе Худайың газабының шерабындан, хич зат гарылмадык сап шерапдан долудыр. Шейле адам мукаддес перишделериң ве Гузының өңүнде от, күкүрт билен гыналар.</verse>
				<verse number="11">Гыналмаларының түссеси болса эбеди түтәр. Җандара ве онуң хейкелине сежде эденлер я-да онуң адының тагмасыны басдыран адамлар не гиҗе, не-де гүндиз дынч аларлар».</verse>
				<verse number="12">Шоңа гөрә-де, Худайың буйрукларыны берҗай эдип, Иса Месих е садык болуп галянлар гайратлы болмалыдыр.</verse>
				<verse number="13">Онсоң гөкден бир сес эшитдим. Ол шейле дийди: «Муны яз: „Мундан бейләк Реббимизе иман эдип өленлер багтлыдыр!“» Рух хем шейле дийди: «Хава, олар чекен зәхметлеринден дынч аларлар, чекен зәхметлериниң рәхнетини гөрерлер».</verse>
				<verse number="14">Онсоң гөрсем, ине, бир ак булут бар. Булудың үстүнде ынсан оглуна меңзеш Бири отырды. Онуң башында алтын тәҗи, элинде хем өтгүр орагы барды.</verse>
				<verse number="15">Ыбадатханадан чыкан башга бир перишде булудың үстүнде Отурана батлы сес билен шейле дийди: «Орагыңы ишлет-де, ор! Орак вагты етип гелди, себәби ериң хасылы етишди».</verse>
				<verse number="16">Булудың үстүнде Отуран орагыны ер йүзүнде ишлетди. Шейдип, ериң хем хасылы орулды.</verse>
				<verse number="17">Гөкдәки ыбадатханадан башга бир перишде чыкды. Онуң хем өтгүр орагы барды.</verse>
				<verse number="18">Соңра гурбанлык сыпасындакы ода гөзегчилик эдйән башга бир перишде сыпадан чыкып, өтгүр оракла батлы сес билен шейле дийди: «Сен-де өтгүр орагыңы ишлет. Ердәки үзүм агаҗындакы салкымлары йыг, чүнки үзүм бишипдир».</verse>
				<verse number="19">Перишде орагыны ериң йүзүнде ишлетди-де, ондакы үзүм салкымларыны йыгып, Худайың үзүм сыкян улы гахар-газап чукурына ташлады.</verse>
				<verse number="20">Салкымлар шәхериң дашындакы чукурда сыкылды. Ган чукурдан чогуп чыкды-да, ат уянының дереҗесине галып, үч йүз чакрым аралыга яйрады.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="15">
				<verse number="1">Шондан соң мен гөкде ене бир улы ве тәсин аламат гөрдүм: гөкде еди перишде, херсиниң элинде болса бир бела барды. Бу белалар соңкы белалар болуп, олар Худайың газабыны соңлаярдылар.</verse>
				<verse number="2">Мен от билен гарышык, чүйшеден ясалан деңиз ялы бир зат гөрдүм. Онуң үстүнде җандары, онуң хейкелини, адыны аңладян саны еңенлер дурды. Оларың эллеринде Худайың берен арфалары барды.</verse>
				<verse number="3">Олар Худайың гулы Мусаның ве Гузының айдымыны айдярдылар: «Я Реб Хөкмүрован Худай! Сениң ишлериң бейик, тәсиндир. Эй, миллетлериң Шасы! Сениң ёлларың догры ве хакдыр.</verse>
				<verse number="4">Я Реб, Сенден горкмаҗак бармы? Адыңа шөхрат айтмаҗак бармы? Чүнки мукаддес еке-тәк Сенсиң! Әхли миллетлер хузурыңа гелерлер, олар Саңа сежде эдерлер. Чүнки адалатлы хөкүмлериң аян болды».</verse>
				<verse number="5">Мундан соң гөкдәки ыбадатхананың, ягны әхт чадырының ачыланыны гөрдүм.</verse>
				<verse number="6">Ыбадатханадан еди беланы гетирйән еди перишде чыкды. Оларың эгнинде тәмиз, ап-ак зыгыр лыбаслар, биллеринде болса алтындан гушаклары барды.</verse>
				<verse number="7">Дөрт махлугың бири еди перишдә бакы яшаян Худайың газабындан долы еди алтын кәсе берди.</verse>
				<verse number="8">Ыбадатхана Худайың шөхратының, гудратының түссесинден долды. Еди перишдәниң еди беласы тамамланянча, хич ким ыбадатхана гирип билмеди.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="16">
				<verse number="1">Шондан соң мен ыбадатханадан еди перишдә: «Гидиң-де, Худайың газабындан долы еди кәсәни ериң йүзүне дөкүң!» диен батлы сеси эшитдим.</verse>
				<verse number="2">Биринҗи перишде гидип, кәсесини ере дөкди. Җандарың тагмасы болан ве онуң хейкелине сежде эден адамларда эрбет ве агырылы яралар пейда болды.</verse>
				<verse number="3">Икинҗи перишде кәсесини деңзе дөкди. Деңиз өлиниң ганына меңзеш гана өврүлди-де, ондакы җанлы-җандарың әхлиси гырылды.</verse>
				<verse number="4">Үчүнҗи перишде кәсесини дерялара, сув гөзбашларына дөкди. Олар-да гана өврүлди.</verse>
				<verse number="5">Мен сувлара гөзегчилик эдйән перишдәниң шейле диенини эшитдим: «Эй, хәзир бар ве гечмишде болан Мукаддес Худай! Сен шу хөкүми чыкармак билен адалатлыдыгыңы аян этдиң.</verse>
				<verse number="6">Олар халкыңың ве пыгамберлериңиң ганыны дөкди, Сен хем олара ган ичирип, алмытыны бердиң!»</verse>
				<verse number="7">Мен гурбанлык сыпасындан бир сесиң: «Хава, Реб Хөкмүрован Худай, Сениң хөкүмлериң хакдыр, адылдыр» дийип җогап беренини эшитдим.</verse>
				<verse number="8">Дөрдүнҗи перишде кәсесини Гүне дөкди. Гүне ынсанлары от билен якып-көйдүрмеклик гүйҗи берилди.</verse>
				<verse number="9">Гүйчли ховур ынсанлары якып-көйдүрди. Йөне олар тоба гелмедилер, Худайы шөхратландырмадылар. Терсине, бу белалара хөкүмини йөредйән Худая гаргадылар.</verse>
				<verse number="10">Бәшинҗи перишде кәсесини җандарың тагтына дөкди. Җандарың патышалыгы түмлүге гапланды. Ынсанлар чекйән эҗирлеринден яңа диллерини дишледилер.</verse>
				<verse number="11">Олар этмишлеринден дәнмедилер, тоба гелмедилер, терсине, эҗирлери ве яралары үчин Гөгүң Худайына гаргадылар.</verse>
				<verse number="12">Алтынҗы перишде кәсесини бейик Евфрат дерясына дөкди. Гүндогардан гелйән патышаларың ёлуның ачылмагы үчин, деряның сувы гурады.</verse>
				<verse number="13">Онсоң аждарханың, җандарың ве галп пыгамбериң агызларындан гурбага меңзеш үч эрбет рухуң чыканыны гөрдүм.</verse>
				<verse number="14">Булар аламатлар гөркезип билйән җынларың рухларыдыр. Булар Хөкмүрован Худайың бейик гүнүнде болҗак сөвеш үчин бүтин дүнйәниң патышаларыны үйшүрмәге барярлар.</verse>
				<verse number="15">«Ине, Мен бир огры кимин гелйәрин! Оя болан багтлыдыр! Ялаңач гезмән, уятларыны гөркезмән, эшиклерини эгнинде саклан багтлыдыр!»</verse>
				<verse number="16">Онсоң эрбет рухлар патышалары еврейче «Армагеддон» дийилйән ере үйшүрдилер.</verse>
				<verse number="17">Единҗи перишде кәсесини хова серпип гойберди. Ыбадатханадакы тагтдан: «Амала ашды!» диен батлы бир сес эшидилди.</verse>
				<verse number="18">Шондан соң йылдырымлар чакды, гүммүрдәп, гөк гүрледи, гүйчли ертитреме болды. Ынсанлар ер йүзүнде яшап башланы бәри шейле гүйчли ертитреме болманды.</verse>
				<verse number="19">Бейик шәхер үч бөлек болды. Миллетлериң шәхерлери вейран болды. Худай Бабыл шәхерини яда салып, гахар-газабындан долы шераплы кәсесинден бу шәхере ичирди.</verse>
				<verse number="20">Адаларың әхлиси йитирим болды, даглар гөзден гайып болды.</verse>
				<verse number="21">Ынсанларың үстүне гөкден херсиниң аграмы бир батмана голай гүйчли долы ягды. Ынсанлар долы беласы үчин Худая гаргадылар, себәби бу бела дийсең айылганчды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="17">
				<verse number="1">Эли кәсели еди перишдәниң бири гелип, маңа шейле дийди: «Гел, мен саңа көп сувларың үстүнден хөкмүрованлык йөредйән улы лолының җезасыны гөркезейин.</verse>
				<verse number="2">Дүнйәниң патышалары онуң билен зына этдилер, ериң илаты онуң зынахорлык шерабындан ичип-ичип серхош болды».</verse>
				<verse number="3">Онсоң перишде мени Мукаддес Рух аркалы чөле әкитди. Мен ол ерде гып-гызыл җандарың үстүнде отуран бир аялы гөрдүм. Бу җандарың тутуш эндамы Худая дил етирйән атлардан долуды, онуң еди келлеси, он шахы барды.</verse>
				<verse number="4">Аял болса гойы гырмызы ве ал-гызыл лыбаслара бесленип, алтын, гымматбаха дашлар ве дүрлер билен безенипди. Онуң элинде йигренҗи затлардан ве зынахорлыгының неҗислигинден долы алтын шакәсе барды.</verse>
				<verse number="5">Бу аялың маңлайында «Бейик Бабыл, дүнйә лолуларының ве неҗисликлериниң энеси» диен сырлы ат язылгыды.</verse>
				<verse number="6">Онсоң аялың Худайың халкының ве Исаның шаятларының ганыны ичип, серхош боланыны гөрдүм. Муны гөрүп, гаты гең галдым.</verse>
				<verse number="7">Перишде маңа шейле дийди: «Нәме гең галярсың? Аялың, онуң атланып барян еди башлы ве он шахлы җандарының сырыны мен саңа айдайын.</verse>
				<verse number="8">Сениң гөрен җандарың бирвагтлар барды, йөне инди ёк. Эмма соңра ол хеләк болмазындан өң өлүлер дүнйәсинден чыкар. Ер йүзүниң илаты, ягны дүнйә ярадыланы бәри атлары яшайыш китабына язылмадыклар бу җандары гөренлеринде хайран галарлар, себәби ол бирвагтлар барды, инди ёк, йөне ене гелер.</verse>
				<verse number="9">Булара дүшүнмек үчин пайхас ве даналык герек. Еди келле – бу аялың отуран еди дагыны ве еди патышаны аңладяр.</verse>
				<verse number="10">Оларың бәшиси хеләк болды, бири шалык сүрйәр, ене-де бири хениз геленок. Йөне ол геленде, узак шалык сүрмез.</verse>
				<verse number="11">Бирвагтлар бар болуп, инди ёк җандар болса секизинҗидир. Шол бир вагтың өзүнде-де ол едилериң бири болуп, хеләк болмага баряндыр.</verse>
				<verse number="12">Сениң гөрен он шахың болса хениз патышалыга етмедик он патышадыр. Йөне олар җандар билен биле бир сагат патышалык этмәге ыгтыяр аларлар.</verse>
				<verse number="13">Бу он патышаның максады бир болуп, олар өз гүйчлерини ве ыгтыярларыны җандара берерлер.</verse>
				<verse number="14">Олар Гузы билен сөвешерлер, йөне Гузы олары еңер. Чүнки Гузы шаларың Шасы, таңрыларың Таңрысыдыр. Онуң чагыранлары, сайланлары ве садыклары Онуң билен боларлар».</verse>
				<verse number="15">Перишде маңа ене шейле дийди: «Лолының хөкмүрованлык сүрйән көп сувлары хер миллетден, хер халкдан, хер дилден болан әгирт мәхелләни аңладяндыр.</verse>
				<verse number="16">Сениң гөрен он шахың ве җандар бу аялы йигренерлер. Олар оны тоздурып, ялаңачларлар; онуң этини ийип, оны отларлар.</verse>
				<verse number="17">Чүнки Худай Өз максадыны амала ашырмак ислегини оларың йүрегине гуйды. Шунлукда, олар Худайың сөзлери берҗай болянча, өзлериниң хөкмүрованлык ыгтыярыны җандара бермәге бирагыздан разы боларлар.</verse>
				<verse number="18">Гөрен аялың болса ер йүзүниң патышаларына хөкмүрованлык эдйән бейик шәхердир!»</verse>
			</chapter>
			<chapter number="18">
				<verse number="1">Мундан соң мен гөкден инип гелйән башга бир перишдәни гөрдүм. Онуң улы ыгтыяры болуп, шөхраты бүтин дүнйә нур сачды.</verse>
				<verse number="2">Перишде батлы гыгырып, шейле дийди: «Йыкылды! Бейик Бабыл йыкылды! Ол җынларың месгенине өврүлди, әхли арвахларың сүренине өврүлди, дүрли харам ве неҗис гушларың пенасына өврүлди.</verse>
				<verse number="3">Чүнки әхли миллетлер онуң азгын хыҗувларының шерабыны ичдилер. Дүнйәниң шалары онуң билен зына этдилер, тәҗирлери онуң гөчгүнли айшы-эшретинден баядылар».</verse>
				<verse number="4">Онсоң мен гөкден башга бир сес эшитдим. Ол шейле диййәрди: «Эй, халкым! Онуң гүнәлерине шәрик болмаз ялы, онуң белаларына учрамаз ялы, ол ерден чык.</verse>
				<verse number="5">Чүнки онуң гүнәлери бейгелип гөге етди, Худай онуң җенаятларыны ятлады.</verse>
				<verse number="6">Ол сизе нәме эден болса, сиз хем оңа шоны эдиң. Онуң эденлерини ики эссе эдип гайтарың! Оңа ики эссе гүйчли гарылан шерапдан ичириң!</verse>
				<verse number="7">Ол нәче шөхратланып, айшы-эшрет чекен болса, шонча-да җебир, гам-гусса бериң оңа! Чүнки ол өз йүрегинде шейле диййәр: „Мен мелике кимин отырын, дул дәлдирин, асла яс тутмарын“.</verse>
				<verse number="8">Шоңа гөрә, бир гүнүң ичинде өлүм, яс, ачлык беласы башына инер, оны от якып көйдүрер. Чүнки оны хөкүм эден Худай гүйчлүдир!</verse>
				<verse number="9">Онуң билен зына эден, айшы-эшретине шәрик болан дүнйәниң патышалары онуң янгынының түссесини гөренлеринде, яс тутуп, агларлар.</verse>
				<verse number="10">Олар онуң чекйән җебирлеринден хопугып, узакда дуран ерлеринден шейле диерлер: „Эй, бейик шәхер, халыңа вай! Эй, кувватлылык шәхери Бабыл, халыңа вай! Сен бир сагадың ичинде җезаңы алдың!“</verse>
				<verse number="11">Дүнйә тәҗирлери онуң үчин яс тутуп, агларлар, себәби инди оларың харытларыны сатын алҗак ёк.</verse>
				<verse number="12">Алтыны, күмши, гымматбаха дашлары, дүрлери, непис зыгыр маталары, гырмызы реңкли гыммат маталары, йүпеги ве ал-гызыл маталары, хошбой ыслы агаҗы, пил сүңкүнден, гымматбаха агачлардан, бүрүнчден, демирден ве мермерден ясалан дүрли харытлары,</verse>
				<verse number="13">далчын, ве бейлеки тагамлыклары, якымлы ыслы түтетгилери, мүшк-анбарлары, шерабы, зейтун ягыны, кепексиз уны ве бугдайы, сыгырдыр гоюнлары, атлардыр арабалары, адамларың җаныны ве тенини сатын алҗак инди ёк.</verse>
				<verse number="14">Тәҗирлер шейле диерлер: „Гөвнүң күйсән мивелери йитип гитди. Байлыгың ве гөз гамашдырыҗы аҗайыплыгың гайып болды, олар инди асла доланмаз“.</verse>
				<verse number="15">Бабылда өз харытларыны сатып баян тәҗирлер шәхериң җебирлеринден хопугарлар. Узакда дуран ерлеринден яс тутуп, агларлар.</verse>
				<verse number="16">Олар мөңңүришип, шейле диерлер: „Вай, бейик шәхериң халына вай! Ол непис зыгыр, гойы гырмызы ве ал-гызыл гейнерди, алтын, гымматбаха дашлар ве дүрлер билен безенерди.</verse>
				<verse number="17">Шейле әгирт улы байлык бир сагадың ичинде вейран болды!“ Хемме гәмичилер, деңиз ёлагчылары ве әхли деңизчилер – деңизден экленйәнлериң бары узакда дуруп,</verse>
				<verse number="18">шәхериң янгынының түссесини гөренлеринде: „Бу шәхере тай гелҗек шәхер бармыды?“ диерлер.</verse>
				<verse number="19">Олар башларындан гум совруп, агларлар, яс тутуп, сес эдип мөңңүрерлер: „Вай, халыңа вай, бейик шәхер! Деңизде гәмилери боланларың бары бу шәхериң байлыгы аркалы баяпды. Инди болса ол бир сагатда вейран эдилди!“</verse>
				<verse number="20">Эй, гөклер, шатланың! Эй, Худайың халкы, ресуллар ве пыгамберлер, шатланың! Бабылың сизе эденлери үчин Худай оны җезаландырды».</verse>
				<verse number="21">Соңра бир гүйчли перишде әпет дегирмен дашы ялы дашы галдырып, оны деңзе зыңып, шейле дийди: «Бейик Бабыл шәхери, ине, шейле гүйч билен зыңлар! Ол инди асла тапылмаз!</verse>
				<verse number="22">Арфачыларың ве айдымчыларың, түйдүкчилериң ве сурнайчыларың овазы инди сенде яңланмаз. Инди сенден сенетчилер-де, сенет-де тапылмаз. Инди сенден дегирмениң сеси асла эшидилмез.</verse>
				<verse number="23">Чыраларыңың ышыгы инди ягты сачмаз, өйленйән йигитдир гелниң сеси инди сенден эшидилмез. Сениң тәҗирлериң дүнйәниң бейик адамларыды, сениң җадыгөйлигиң әхли миллетлери ёлдан чыкарды.</verse>
				<verse number="24">Пыгамберлериң ве Худайың халкының – дүнйәде өлдүриленлериң әхлисиниң ганы сенде тапылды».</verse>
			</chapter>
			<chapter number="19">
				<verse number="1">Соңра мен гөкде улы мәхелләниң сесине меңзеш батлы сеслер эшитдим. Олар: «Худая шан-шөхрат болсун! Худай бизиң Халасгәримиздир, шөхрат ве гудрат Онуңкыдыр.</verse>
				<verse number="2">Чүнки Онуң хөкүмлери догры, адылдыр: зынасы билен дүнйәни аздыран улы лолыны Ол хөкүм этди, гулларыны өлдүрен лолудан оларың арыны алды».</verse>
				<verse number="3">Мәхелле ене-де шейле дийди: «Худая шан-шөхрат болсун! Хава, лолының түссеси эбеди түтәр!»</verse>
				<verse number="4">Йигрими дөрт яшулы, дөрт махлук йүзин дүшүп: «Омын! Худая шан-шөхрат болсун!» дийип, тагтда отуран Худая сежде этдилер.</verse>
				<verse number="5">Онсоң тагтдан чыкан бир сес шейле дийди: «Эй, Худайымызың әхли гуллары, Ондан горкянларың улы-кичи – әхлиси, Оңа алкыш айдың!»</verse>
				<verse number="6">Соңра мен бир улы мәхелләниң сесине, әгирт улы умманың гүввүлдисине, гүйчли гөк гүррүлдисине меңзеш сеслер эшитдим. Олар шейле диййәрдилер: «Худая шан-шөхрат болсун! Чүнки Реббимиз Хөкмүрован Худай хөкмүрованлык сүрүп башлады!</verse>
				<verse number="7">Гелиң, бегенелиң хем шатланалың! Оны шөхратландыралың! Чүнки Гузының тойы башланяр, Онуң гелинлиги хем тайяр болуп дур:</verse>
				<verse number="8">Оңа бесленмәге непис, парлак, пәк зыгырдан лыбас берилди». Бу лыбас Худайың халкының догры ишлеридир.</verse>
				<verse number="9">Онсоң перишде маңа шейле дийди: «Шулары яз: Гузының ника тоюна чагырыланлар багтлыдыр!» Ол сөзүни довам эдип: «Ине, булар Худайың хакыкы сөзлеридир» дийди.</verse>
				<verse number="10">Мен перишдә сежде этмек үчин, онуң аякларына йыкылдым. Эмма ол маңа шейле дийди: «Ёк, маңа сежде этме! Мен хем сен ве Иса барада шаятлык эдйән доганларың ялы Худайың бир гулудырын. Диңе Худая сежде эт! Иса барада шаятлык эдйәнлер пыгамберлик рухуна эе боляндырлар».</verse>
				<verse number="11">Соңра мен ачылан гөги ве ол ерде дуран бир ак аты гөрдүм. Аты мүнүп отуран Садык ве Хакыкат дийип атландырылярды. Ол адыл хөкүм чыкаряндыр ве адалатлы сөвешйәндир.</verse>
				<verse number="12">Онуң гөзлери от ялы янярды, башында хем биртопар тәҗи барды. Онуң маңлайына Онуң ады язылгыды, йөне бу ады Өзүнден башга хич ким билйән дәлдир.</verse>
				<verse number="13">Онуң эгниндәки доны гана бояланды. Бу ак атлы «Худайың Сөзи» дийлип атландырылярды.</verse>
				<verse number="14">Непис, ап-ак ве тәмиз зыгыра бесленен гөкдәки гошун ак атлара атланып, Онуң ызындан гелйәрди.</verse>
				<verse number="15">Миллетлери урмак үчин, Онуң агзындан кесгир бир гылыч чыкып дурды. Ол олары демир хасасы билен доландырар. Ол шерап сыкылян чукурда Хөкмүрован Худайың газаплы гахарының шерабыны сыкяр.</verse>
				<verse number="16">Онуң донунда ве будунда «ШАЛАРЫҢ ШАСЫ, ТАҢРЫЛАРЫҢ ТАҢРЫСЫ» диен ат язылгыды.</verse>
				<verse number="17">Онсоң мен Гүнүң үстүнде дуран бир перишдәни гөрдүм. Ол гөкде учуп йөрен гушларың әхлисине батлы сеси билен гыгырып, шейле дийди: «Гелиң, Худайың улы мейлисине гелиң!</verse>
				<verse number="18">Патышаларың, мүңбашыларың, гүйчли сөвешиҗилериң ләшини, атларың ве атлыларың ләшини, эркинлериң ве гулларың ләшини, кичилериң ве улуларың ләшини иймәге топланың!»</verse>
				<verse number="19">Онсоң мен җандары, дүнйә патышаларыны ве оларың гошунларыны гөрдүм. Олар ата атланып Отуран ве Онуң гошунлары билен сөвешмек үчин үйшүпдирлер.</verse>
				<verse number="20">Эмма җандар ве онуң билен биле галп пыгамбер есир алынды. Бу галп пыгамбер җандарың адындан аламатлар гөркезерди, җандарың тагмасыны өзүне басдырып, онуң хейкелине сежде эденлери алдарды. Җандар-да, галп пыгамбер-де дирилигине янып дуран күкүртли көле зыңылды.</verse>
				<verse number="21">Галанлары болса ата атланып Отураның агзындан чыкан гылыч билен өлдүрилдилер. Гушларың хеммеси буларың ләшинден дойды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="20">
				<verse number="1">Соңра мен гөкден инип гелйән бир перишдәни гөрдүм. Онуң элинде довзахың ачары билен улы бир зынҗыр барды.</verse>
				<verse number="2">Перишде аждарханы, ягны иблис я-да шейтан дийип атландырылян гадымы йыланы тутды-да, оны мүң йыл мөхлет билен зынҗырлады.</verse>
				<verse number="3">Перишде оны довзаха ташлады-да, гулплап, үстүнден мөхүрледи. Ол муны мүң йыл долянча, аждарха гайдып миллетлери алдамасын дийип этди. Мүң йылдан соң ол аз вагтлык бошадылмалыдыр.</verse>
				<verse number="4">Онсоң мен тагтлары, оларың үстүнде отуранлары гөрдүм. Олара казылык этмеклик ыгтыяры берилди. Мундан башга-да, мен Иса ве Худайың Хош Хабары хакда шаятлык эденлери үчин башлары кесиленлериң җанларыны гөрдүм. Олар җандара ве онуң бутуна сежде этмәндилер, маңлайына я-да эллерине онуң тагмасыны басдырмандылар. Олар дирелип, Месих билен мүң йыл шалык сүрдүлер.</verse>
				<verse number="5">Бу илкинҗи дирелишдир. Бейлеки өлүлер болса мүң йыл гечйәнчә дирелмеди.</verse>
				<verse number="6">Илкинҗи дирелишде пайы болан багтлы ве мукаддесдир! Икинҗи өлүм олара өз хөкүмини йөредип билмез. Олар Худайың ве Месих иң руханылары болуп, Онуң билен мүң йыл шалык сүрерлер.</verse>
				<verse number="7">Мүң йыл доландан соң, шейтан туссагдан бошадылар.</verse>
				<verse number="8">Ол чыкып, ериң дөрт күнҗегиндәки халклары, ягны гог-магоглары алдап, олары сөвеше топлар. Топлананларың саны деңиз кенарындакы чәге киминдир.</verse>
				<verse number="9">Олар ер йүзүни гуршап алдылар, Худайың халкының дүшелгесини, Онуң сөйгүли шәхерини габадылар. Эмма гөкден инен от олары якып күл этди.</verse>
				<verse number="10">Олары алдан иблис болса янып дуран күкүртли көле зыңылды. Җандар билен галп пыгамбер хем шол ердедир. Олар гиҗе-гүндиз эбедилик эҗир чекерлер.</verse>
				<verse number="11">Соңра мен улы ак тагт ве онуң үстүнде Отураны гөрдүм. Ер, гөк Онуң хузурындан йитип гитди, олары соңра тапып-да болмады.</verse>
				<verse number="12">Мен тагтың өңүнде дуран улудыр кичи өлүлери гөрдүм. Китаплар ачылды. Яшайыш китабы атлы ене бир китап ачылды. Китапларда языланлара середилип, өлүлере эден ишлерине гөрә казылык эдилди.</verse>
				<verse number="13">Деңиз өзүндәки өлүлери берди. Өлүм ве өлүлер дүнйәси-де өзүндәки өлүлери берди. Оларың хер бирине эден ишлерине гөрә казылык эдилди.</verse>
				<verse number="14">Онсоң өлүм ве өлүлер дүнйәси янып дуран көле зыңылды. Ине, бу отлы көл икинҗи өлүмдир.</verse>
				<verse number="15">Атлары яшайыш китабына язылмадыкларың әхлиси янып дуран көле зыңылды.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="21">
				<verse number="1">Онсоң мен бир тәзе гөк билен бир тәзе ер гөрдүм. Чүнки өңки гөк ве ер айрылыпды. Инди хич бир деңиз хем ёкды.</verse>
				<verse number="2">Мен Мукаддес Шәхери – тәзе Иерусалими гөрдүм. Ол гөкден, Худайың хузурындан инип гелйәрди. Тәзе Иерусалим өйленйән йигит үчин безенип-бесленип гелйән гелне меңзейәрди.</verse>
				<verse number="3">Мен тагтдан батлы бир сесиң шейле диенини эшитдим: «Худайың месгени инди ынсанларың арасындадыр! Ол инди ынсанларың арасында месген тутар. Олар Онуң халкы боларлар, Ол хем олар билен болуп, оларың Худайы болар.</verse>
				<verse number="4">Ол Өз халкының гөзлериниң хер бир гөзяшыны сүпүрер. Инди не өлүм, не-де яс, не агы, не-де агыры болар. Чүнки өңки затлар гечип гитди».</verse>
				<verse number="5">Тагтда Отуран: «Ине, әхли зады тәзелейәрин» дийди. Соңра маңа: «Булары яз, себәби бу сөзлер ыгтыбарлы ве чындыр» дийди.</verse>
				<verse number="6">Ол маңа ене-де шейле дийди: «Амала ашды. Алфа ве Омега, Башлангыч ве Соң Мендирин. Мен сувсана яшайыш сувуның гөзбашындан мугт ичирерин.</verse>
				<verse number="7">Еңен, ине, буларың барыны мирас алар. Мен онуң Худайы боларын, ол хем Мениң перзендим болар.</verse>
				<verse number="8">Эмма горкагың, имансызың, кеззабың, ганхорың, зынахорың, җадыгөйүң, бутпаразың ве хемме яланчыларың – әхлисиниң пайына янян күкүртли от көли дүшер. Икинҗи өлүм, ине, будур».</verse>
				<verse number="9">Соңра соңкы еди бела билен долдурылан еди кәсели еди перишдәниң бири мениң яныма гелип: «Гел, мен саңа гелни, Гуза аял болҗагы гөркезейин» дийди.</verse>
				<verse number="10">Перишде мени Мукаддес Рух аркалы бир улы, бейик дага чыкарды. Ол ерден маңа гөкден, Худайың хузурындан инип гелйән мукаддес шәхери – Иерусалими гөркезди.</verse>
				<verse number="11">Ол Худайың шан-шөхратындан долуп, бир җуда гымматбаха даш ялы, булдурап дуран яшма дашы ялы парлаярды.</verse>
				<verse number="12">Шәхериң улы ве белент диварлары, он ики дервезеси барды. Хер дервезәниң агзында бир перишде барды. Дервезелере ысрайыл халкының он ики тиресиниң ады язылгыды.</verse>
				<verse number="13">Гүндогарда үч дервезе, демиргазыкда үч дервезе, гүнортада үч дервезе, гүнбатарда үч дервезе барды.</verse>
				<verse number="14">Шәхериң дивары он ики бинядың үстүнде бина эдилипди, олара Гузының он ики ресулының ады язылгыды.</verse>
				<verse number="15">Мениң билен геплешен перишдәниң элинде шәхери, онуң дервезелерини ве диварыны өлчәр ялы алтындан өлчег таягы барды.</verse>
				<verse number="16">Шәхер дөртбурчлук шекилинде болуп, онуң бойы билен ини деңди. Перишде шәхери өлчеди. Шәхериң бойы ики мүң ики йүз чакрым болуп чыкды. Онуң ини, бейиклиги хем бойы ялыды.</verse>
				<verse number="17">Перишде шәхериң диварыны-да өлчеди. Диварың бейиклиги йүз кырк дөрт тирсек чыкды. Перишде булары өлчәнде, ынсанларың уланян өлчегини уланды.</verse>
				<verse number="18">Дивар яшма дашындан гурлупды. Шәхериң өзи болса тегмилтсиз айна ялы сап алтындан бина эдилипди.</verse>
				<verse number="19">Шәхер диварының бинятлары хер дүрли гымматбаха дашлар билен безеленди. Биринҗи биняды яшма дашы билен безеленди, икинҗиси гойы реңкли пөвризе дашы, үчүнҗиси хакык, дөрдүнҗиси зүмеррет,</verse>
				<verse number="20">бәшинҗиси сардоникс, алтынҗысы гырмызы сардоникс, единҗиси алтын-сары даш, секизинҗиси гөк зүмеррет, докузынҗысы гойы сары даш, онунҗысы пөвризе, он биринҗиси мәмиши реңкли даш, он икинҗиси беневше реңкли гымматбаха дашлары билен безеленди.</verse>
				<verse number="21">Он ики дервезе он ики дүрден, ягны хер дервезе бүтеви бир дүрден ясаланды. Шәхериң шаёлы сап алтындан болуп, айна ялы ялпылдаярды.</verse>
				<verse number="22">Мен бу шәхерде ыбадатхана гөрмедим. Чүнки Хөкмүрован Реб Худай ве Гузы шәхериң ыбадатханасыдыр.</verse>
				<verse number="23">Шәхери ягтыландырмак үчин Гүн я-да Ай герек дәл. Чүнки шәхери Худайың шөхраты ягтыландыряр, Гузы хем онуң чырасыдыр.</verse>
				<verse number="24">Халклар бу шәхериң нурунда гезерлер. Дүнйәниң шалары оңа өз шан-шөхратыны гетирерлер.</verse>
				<verse number="25">Шәхериң дервезелери узаклы гүн ачык болар, олар гулпланмаз, себәби ол ерде гиҗе болмаз.</verse>
				<verse number="26">Миллетлер бу шәхере өз шан-шөхратларыны гетирип, Худая ве Гуза хормат билдирерлер.</verse>
				<verse number="27">Бу шәхере хич бир мурдар зат, неҗислик эдйәнлериң, ялан сөзлейәнлериң хич бири гирмез. Оңа диңе Гузының яшайыш китабына атлары языланлар гирерлер.</verse>
			</chapter>
			<chapter number="22">
				<verse number="1">Соңра перишде маңа айна ялы ялпылдаян деряны гөркезди. Бу деряда яшайыш сувы акярды. Ол Худайың ве Гузының тагтындан чыкып гайдярды.</verse>
				<verse number="2">Шәхериң шаёлуның ортасында, деряның хер кенарында яшайыш дарагты өсүп отырды. Бу дарагтлар хер айда миве берип, йылда он ики гезек хасыл гетирйәрди. Дарагтларың япраклары миллетлере шыпа берйәрди.</verse>
				<verse number="3">Бу шәхерде инди асла нәлет болмаз. Худайың ве Гузының тагты бу шәхерде болар. Худайың бенделери Оңа хызмат эдерлер.</verse>
				<verse number="4">Олар Худайың йүзүни гөрерлер, маңлайларында Онуң ады болар.</verse>
				<verse number="5">Шәхерде гиҗе асла болмаз. Не чыраның ышыгы, не-де гүнүң нуры герек болар, себәби Реб Худай олара нур сачар. Олар эбедилик шалык сүрерлер.</verse>
				<verse number="6">Перишде маңа шейле дийди: «Бу сөзлер ыгтыбарлы ве чындыр! Пыгамберлерини ылхамландырян Реб Худай тиз вагтда болҗак вакалары Өз бенделерине гөркезмек үчин перишдесини ёллады».</verse>
				<verse number="7">«Ине, Мен тизара барарын! Бу китабың пыгамберлик сөзлерини йүрегинде саклаян багтлыдыр!»</verse>
				<verse number="8">Мен Ёханна булары гөрдүм ве эшитдим. Булары эшиденимден ве гөренимден соң, бу вакалары маңа гөркезен перишдә сежде этмекчи болуп, онуң аякларына йыкылдым.</verse>
				<verse number="9">Эмма перишде маңа шейле дийди: «Ёк, маңа сежде этме! Мен хем сен ялы, пыгамбер доганларың ве бу китабың пыгамберлик сөзлерини йүрегинде саклаянлар ялы Худайың бир гулудырын. Диңе Худая сежде эт!»</verse>
				<verse number="10">Онсоң ол маңа шейле дийди: «Бу китабың пыгамберлик сөзлерини гизлин саклама! Чүнки оларың берҗай болмалы вагты голайдыр.</verse>
				<verse number="11">Гой, яманлык эдйән ене яманлык этсин, пислик эдйән ене пислик этсин. Догры иш эдйән ене догрулык этсин, мукаддес өз мукаддеслигини сакласын».</verse>
				<verse number="12">«Ине, Мен тизара барарын! Хер кесе эден ишлерине гөрә берҗек сылагларым янымдадыр!</verse>
				<verse number="13">Алфа ве Омега, Илкинҗи ве Ахыркы, Башлангыч ве Соң Мендирин».</verse>
				<verse number="14">Өз лыбасларыны ювянлар багтлыдыр! Оларың яшайыш дарагтының мивесинден иймәге, шәхер дервезесинден гирмәге хаклары бардыр.</verse>
				<verse number="15">Эмма «итлер», ягны җадыгөйлер, зынахорлар, ганхорлар, бутпаразлар, яланы сөйүп, оны амал эдйәнлер – буларың бары шәхериң дашында галар.</verse>
				<verse number="16">«Мен, Иса Месих, бу пыгамберлиги иманлылар йыгнагына етирмек үчин Өз перишдәми сизе ёлладым. Мен Давудың көкүнден, ягны онуң неслинден болан парлак даң йылдызыдырын!»</verse>
				<verse number="17">Мукаддес Рух ве Гелинлик «Гел!» диййәрлер. Эшидйән хер кес хем «Гел!» дийсин. Сувсан гелсин. Ким өз тешнелигини гандырмак ислесе, гой, яшайыш сувундан мугт ичсин!</verse>
				<verse number="18">Бу китабың пыгамберлик сөзлерини эшидйән хер кесе дуйдурярын: кимде-ким бу сөзлере бир зат гошса, Худай хем онуң җезасына бу китапда агзалан белалары гошар.</verse>
				<verse number="19">Кимде-ким бу китабың пыгамберлик сөзлеринден бир зады айырса, Худай хем бу китапда агзалян яшайыш дарагтының мивесинден иймек ве мукаддес шәхерде яшамак хукугындан оны махрум эдер.</verse>
				<verse number="20">Бу вакаларың Шаяды: «Хава, Мен тиз барарын!» диййәр. Омын! Я Реббимиз Иса, гел!</verse>
				<verse number="21">Гой, Реббимиз Исаның мерхемети әхлиңизе яр болсун!</verse>
			</chapter>
		</book>
	</testament>
</bible>