LLyver cenedleth Iesu Christ vap Dauid, vap Abrahā, Abraham a genetlodd Isaac. Ac Isaac a genetlodd Iaco b. Ac Iaco b a genetloedd Iudas, a ei vroder. Ac Iudas a genetloedd Phares, a’ Zara o Thamar. A’ Phares a genetlawdd Esrom. Ac Esrom a genetlawð Aram. Ac Aram a genetloð Aminadab. Ac Aminadab a genetloð Naasson. A’ Naasson a genetlawdd Salmō. A’ Salmō a genetloð Booz o Rachab. A’ Booz a genetlawdd Obed o Ruth. Ac Obed a genetlawdd Iesse. Ac Iesse a genetlawdd Dauid Vrenhin. A’ Dauid Vrenhin a genetlawdd Solomon o hon oedd vvreic Urias. A’ Solomon a genetlawdd Roboam. A’ Roboam a genetlodd Abia. Ac Abia a genetloedd Asa. Ac Asa a genetlawdd Iosaphat. Ac Iosaphat a genetlawdd Ioram. Ac Ioram a genetlawdd Ozias. Ac Ozias a genetlawdd Ioatham. Ac Ioatham a genetlawdd Achaz. Ac Achaz a genetlawdd Ezecias. Ac Ezecias a genetlawdd Manasses. A’ Manasses a genetlawdd Amon. Ac Amon a genetlawdd Iosias. Ac Iosias a genetlawdd Iacim. Ac Iacim a genetlawdd Iechonias, a’ ei vroder yn‐cylch amser ei traigl i Vabylon. Ac yn ol ei treiglo hwy i Vabylon, Iechonias a genetloedd Salathiel. A’ Salathiel a genetlawdd Zorababel. A’ Zorobabel a genetlawdd Abiud. Ac Abiud a genetlawdd Eliacim. Ac Eliacim a genetlawdd Azor. Ac Azor a genetlawdd Sadoc. A’ Sadoc a genetloedd Achim. Ac Achim a genetlawdd Eliud. Ac Eliud a genetlawdd Eleazar. Ac Eleazar a genetlawdd Matthan. A’ Matthan a genetlawdd Iacob. Ac Iacob a genetlawdd Ioseph, gwr Mair, o’r hon y ganet Iesu yr hwn a elwir Christ. A’r oll genedlaethae o Abraham i Ddauid, pedair Cenedlaeth ar ddec: ac o Dauid yd y treigl ir Babilon, pedair cenedlaeth ar ddec: ac o’r treigl i Vabylon yd Christ, pedair cenedlaeth ar ddec. ¶ A’ genedigaeth Iesu Christ oedd val hyn, wedy dyweddio Mair ei vam ac Ioseph, cyn na ei dyvot wy ynghyt, hi a gahat yn veichioc o’r Yspryt glan. Ac Ioseph y gwr hi can ei vot yn gyfion, ac nad ewyllysei y enllibio hi, a amcanodd y rhoi hi ymaith yn ddirgel. A’ thra ytoedd ef yn bwriady hynn, nycha, Angel yr Arglwydd yn ymddangos iddaw trwy hun, gā ddywedyt, Ioseph vap Dauid, nac ofna gymeryt Mair yn wreic y‐ty: can ys yr hyn a genetlwyt ynthei, ys ydd or yspryt glan. A’ hi a ddwc vap, a’ thi elwy ei Enw ef Iesu: can ys ef a iachaa ei bopul o ddywrth ei pechatae. A’ hyn oll a wnaethpwyt er cyflawny, yr hyn addywetpwyt gan yr Arglwydd twy’r Propwyt, can ddywedyt, Nycha, morwyn a vydd veichioc, ac a ddwc vap, a’ hwy alwant y enw ef, yr hwn a’s esponir, a arwyddocaa, Duw gyd a ni. Ac Ioseph, pan ddihunodd o hun, a wnaeth megis y gorchymynesei Angel yr Arglwydd yddaw: ac a gymerawdd ei wreic. Ac nyd adnabu, ef yhi, yd pan escorawdd hi ar hei map cyn-enit ac ef alwodd y enw ef. YNo pan anet yr Iesu ym Beth‐lehem dinas yn Iudeah, yn‐diddiae Herod Vrenhin, nycha, Doethion a ddeuthant or Dwyrain i Gaerusalem, can ddywedyt, P’le mae Brenhin yr Iuddeon y aned? can ys gwelsam y seren ef yn y Dwyrain, a’ daetham y addoly ef. Pan glywodd Herod vrenhin hyn, e gyffroes a’ chwbl o Gaerusalem gyd ac ef. Ac ef a alwodd ynghyt yr oll archoffeiriait, ac yscrivenyddion y popul, ac a ymovynodd ac wynt p’le y genit Christ. Ac wynt a ddywedysont wrthaw, Ym Beth‐lem yn gvvlad Iudeah: can ys val hyn y mae yn escrivenedic trwy’r Prophwyt, Tithae Beth‐lem yn tir Iudah nid y lleiaf wyt ymplith Tywysogion Iudah: can ys o hanat ti y daw y tywysawc a byrth vy‐popul Israel. Yno Herod yn gyfrinachol a alwodd y Doethion, ac a ymofynawdd yn ddiyscaelus pa amser yr ymddangosesei y seren, ac ef y danvones wynt i Veth‐lehem, can ddywedyt, Ewch, ac ymovynwch yn ddiyscaelus am y map‐bychan, a gwedy ychwi y gaffael ef, manegwch i mi drachefyn, mal y gallwyf vinae ddyvot a’i addoli ef. A’ gwedy yddynt glywet y Brenhin, wy a ymadawsont: a’nycha, y seren yr hon a welsent yn y Dwyrein, oeð yn myned oei blaen hwy, yd yn y ddeuth a sefyll goruch y lle ydd oedd y map-bachan. A’ phan welsant y seren, llawenhay a wnethan a llawenydd mawr dros pen, ac aethont ir tuy, ac a gawsont y dyn‐bychan gyd a Mair ei vam, ac a gwympesōt ir llawr, ac y addolesont ef, ac a egoresont ei tresawr, ac a offrymesont iddaw anregion, ysef aur, a’ thus a’ myrrh. A’ gwedy y rhubyddio wy can Dduw trwy hun, nad ymchoelent at Herod, ydd aethant trachefyn y’w gwlat rhyd ffordd arall. Yr Euangel ar ddiegwyl y meibion gwirion. ¶ A’ gwedy yddynt ymado, wely Angel yr Arglwydd a ymddangosodd i Ioseph trwy hun, gan ddywedyt, Cyvot, a’ chymer y mab‐bychan a’ ei vam, a’ chilia ir Aipht: a’ bydd yno yd yny ddywetwyf yty: can ys caisiaw a wna Herod y map‐bychan er ei ddiva. Ac ef pan gyvodawdd, a gymerth y Map, aei vam o hyd nos, ac a giliodd ir Aipht, ac yno y bu, hyd varwolaeth Herod, yn y gyflawnit yr hynn a ddywetpwyt gan yr Arglwydd trwy r Prophwyt, gan ddywedyt, O’r Aipht y gelwais vy Map. ¶ Yno Herod, pan weles ei dwyllo gan y Doethion a ffromawdd yn aruthr, ac ef a ddanvonawdd savvdvvyr ac a laddodd yr oll veibion ar oeddynt ym‐Beth‐lehem ac yn‐cwbyl o hei chyffinydd, o ddwyvlwydd oet, a’ than hynny wrth yr amser a ymovynesei ef yn ddichlin ar Doethion. Yno y cyflawnwyt yr hynn a ddywetsit can Ieremias y Prophwyt, gan ddywedyt, Llef a glywet yn Rhama, galar, ac wylofain a chwynvan mawr: Rachel yn wylo am hei phlant, ac ny vynnei hei chodfforddio, can nad oeddynt. ¶ Yno gwedy marw Herod, wele, Angel yr Arglwydd a ymddangoses i Ioseph trwy hun yn yr Aipht, can ddywedyt, Cyvot, a’ chymer y bachcen ai vam, a’ dos i dir Israel: can varw yr ei oedd yn caisiaw enaid y bachcen. A’ gwedy iddo gyvodi, ef a gymerth y bachcen a’i vam, ac a ddaeth i dir Israel. Eithyr pan glybu af vot Archilaus yn gwladychy yn Iudea yn lle ei dat Herod, e ofnodd vyned ynow: anid gwedy ei rybyddyo gan Dduw trwy hun, ef a giliawdd i dueddae Galilaea, ac aeth ac a drigawdd mewn dinas a elwit Nazaret, yn y chyflawnir hyun a ddywedesit trwy ’r Prophwyti nid amgen y gelwit ef yn Nazaraiat. AC yn y dyddiae hyny, y daeth Ioan Vatyddiwr ac a precethawdd yn‐diffaith Iudaea, ac a ddyvot, Edifarewch: can vot teyrnas nef yn gyfagos. Can ys hwn yw ef am bwy vn y dywetwyt gan y Prophwyt Esaias, gan ddywedyt, Llef llafarydd yn y diffaith, paratowch ffordd yr Arglwydd: vniownwch y lwybrae ef. A’r Ioan hwnaw oedd ai ddillat o vlew camel, a gwregis o groen yn‐cylch ei lwyni: ai vwyt ef oedd locustae a mel gwyllt. Yno ydd aeth allan atto Gaerusalem ac oll Iudaea, a’r oll wlat o ddi amgylch Iorddanen. Ac ei batyddiwyt wy ganthaw yn Iorddonen, gan gyffessy ei pechotae. A’phan welawdd ef lawer o’r Pharisaiait ac or Sadduceit yn dywot y’w vetydd ef, y dyvot wrthynt, A genedleth gwiperoedd, pwy ach rac rybyddiawdd i giliaw rac y digofeint a ddelai? Can hynny dygwch ffrwythae teilwng i edifeirwch. Ac na veddyliwch ddywedyt ynoch eich unain, Y mae genym ni Abraham yn dat i ni: can ys dyweddaf ychwi, y dychon Duw o’r main hyn gyfodi i vyny blant i Abraham. Ac yr awrhō hefyt y gosodwyt y vwyall ar wreiddyn y preniae: can hyny pop pren, ar ny ddwc ffrwyth da, a drychir i lawr, ac a davlir ir tan. Myvi yn ddiau ach betyddiaf a dwfyr er edifeirwch, eithyr hwn a ddaw ar v’ol i, ys y gadarnach na myvi, a’ei escidiae nid wyf deilwng y’w dwyn: efe ach betyddia a’r Yspryt glan, ac a than. Yr hwn ’sydd aei vv ogr yn ei law, ac a garth ei lawr, ac a gasel ei wenith yw yscupawr, anid yr vs a lysc ef a than diddiffoddadwy. ¶ Yno y daeth yr Iesu o’r Galilaea i Iorddanen at Ioan, yw vetyddio y ganthaw. Eithr Ioan y gwrthladdawdd ef, can dywedyt. Mae arnaf eisiae vy‐betyddiaw y genyti, a’ thi a ddeuy atafi? Yno ’r Iesu gan atep, a ddyvot wrthaw, Gad yr awrhon: can val hyn y gwedda y ni gyflawni pop cyfiawnder. Yno y gadawodd yddaw. A’r Iesu wedi ei vetyddio, a ddaeth yn y van i vyny dd o’r dwfr. Ac wely, y nefoedd a agorwyt iddaw, ac Ioan a welawdd Yspryt Duw yn descen val colom b en, ac yn dewot arnaw ef. A’ nycha, llef o’r nefoedd yn dywedyt, Hwn yw vy caredic Vap, yn yr hwn im boddlonir. YNo yr aethpwyt a’r Iesu i vyny ir diffaithwch, y’w demptio can ddiavol. A gwedy iddaw vmprytiaw dd’augain diernot a dau’gain nos, yn ol hynny y newynawdd. Yno y daeth y temptiwr atto, ac a ddyvot, A’s ti yw Map Duw, arch ir ceric hynn vod, yn vara. Ac yntef atepawdd ac a ddyuod, Mae yn escrivenedic, Nid trwy vara yn vnic y bydd byw dyn, anid trwy pop gair a ddaw o enae Duw. Yno y cymerth diavol ef ir dinas sanctaidd, ac ei gossodes ar binnacul y templ, ac addyvot wrthaw, A’s Map Duw wyt, bwrw dy hun i lawr: can ys yscrivenedic yw, Y rhydd ef orchymyn yw Angelion am danat, ac wy ath dducant yn ei dwylaw, rhac taro o hanot dy droet wrth garec. Yr Iesu a ddyvot wrthaw, Y mae yn escrivenedic trachefyn, Na themptia yr Arglwydd dy Dduw. Trachefyn y cymerth diavol ef i vynyth tra vchel, ac a ddangosodd iddaw oll deyrnasoedd y byt, a’ ei gogoniant, ac a ddyvot wrthaw, Hynn oll a roddaf y ty, a’s cwympy i lawr, a’m addoli i. Yno y dyvot yr Iesu wrthaw, Tynn ymaith Satan: can ys scrivenedic yw, Yr Arglwydd dy Dduw a addoly, ac efe yn vnic a wasanaethy. Yno y gadawdd diavol ef: a’ nycha, Angelion a ddaethant, ac a wnaethant wasanaeth ydd-aw. A’ phan glybu ’r Iesu ry roddi Ioan, ef a ymchoelawdd i Galilaea, ac a adawodd Nazaret, ac aeth ac a drigodd yn‐Capernaum, yr hon ’sydd wrth y mor yn cyffinydd Zabulon a’ Nephthalim: yn y chyflawnit hyn a ddywetpwyt trwy Esaias brophwyt, gan ddywedyt, Tir Zabulon, a ’thir Nephthalim vvrth ffordd y mor, tros Iorddonen Galilaea y Cenetloedd: Y popul a oedd yn eistedd yn‐tywyllwch, a welawdd oleuni mawr: ac ir ei a eisteddent ym‐bro a’ gwascot angae, y cyfododd goleuni. O’r pryd hyny y dechreuawdd yr Iesu precethy, a dywedyt, Gwellewch eich bychedd: erwydd bot teyrnas nefoedd yn dynesay. Mal ydd oedd yr Iesu yn rhodiaw wrth vor Galilea, e ganvu ddau vroder, Simon, yr hwn a elwir Petr, ac Andreas ei vrawt, yn bwrw rhwyt i’r mor (can ys pyscotwyr oeddent) ac ef a ddyvot wrthwynt, Dewch ar vy ol i, a mi a’ch gwnaf yn pyscotwyr dynion. Ac wy yn y van gan ady y rhwytae, y dilynesont ef. A gwedy y vynet ef o ddynaw, ef a welawdd ddau vroder ereill, Iaco vap Zebedeus, ac Ioan ei vrawt mewn llong gyd a Zebedeus ei tat, yn cyweiriaw ei rhwytae, ac ei galwodd wy. Ac wy eb ohir gan adael y llōg a’ ei tat, y canlynesant ef. Ac yno ydd aeth yr Iesu o amgylch oll Galilaea, gan ei dyscy yn ei Synagogae, a’ phregethy Euangel y deyrnas, ac iachay pop haint, a’ phob nychtot, ymplith y popul. Ac aeth son am danaw trwy oll wlad Syria: ac a ddugesont ataw yr oll gleifion, ar oedd yn adwythus o amryw heintiae a chnofeydd, a’r ei cythraulic, ar ei lloeric ar sawl oedð ar parlys arnyn, ac ef ai iachaodd wy. Ac y canlynawdd ef dyrva vawr o Galilea, ac Decapolis ac o Gaerusalem ac Iudea, ac or gvvledydd tuhwnt i Iorddonen. A’ Phan welawdd ef y dyrva, ef a escenawdd i’r monyth: a’ gwedy iddaw eistedd, y deuth eu ddiscipulon attaw. Ac ef agorawdd ei enae ac ei dyscawdd can ddywedyt, Gwyn ei byt y tlotion yn yspryt: can ys eiddynt teyrnas nefoedd. Gwyn ei byt yr ei galarus, can ys wynt a ddiddenir. Gwyn ei byt yr ei gwaredigenus: can ys wy a veddianant y ddaiar. Gwyn ei byt yr ei ’sy arnwynt newyn a’ sychet am gyfionder: canys wy a digonir. Gwyn ei byt y trugarogion: can ys trugaredd a gaffant. Gwyn ei byt yr ei glan o galō: canys wy a welāt Dduw. Gwyn ei byt yr ei tangneddefus: cans wy a elwir yn plāt Duw. Gwyn ei byt yr ei a erlidir er mwyn cyfiawnder, can ys eiddwynt teyrnas nefoedd. Gwyn eich byt pan ich an-vria dynion, a’ch erlit, a doedit pop ryw ddrwc am danoch er vy mwyn i, ac vvy yn gelwyddawc. Byddwch lawen a’ hyfryd, can ys mawr yw eich cyfloc yn y nevoedd: erwydd velly yr erlidiesont wy ’r Prophwyti yr ei vu o’ch blaen chvvi. Chwychwi yw halen y ddayar: eithyr a chollawdd yr halen ei vlas, a pha peth yr helltire? Ny thal e mwy i ddim, anid y’w vwrw allan, a’i sathry gan bawp. Chwychwi yw golauni ’r byd. Dinas a osodir ar vryn ny ellir hei chuddiaw. Ac ny ’oleuant ganwyll, aei dodi hi dan lestr, anid mewn cannwyllbren, a’ goleuo awna hi i bawp ar ys ydd yn tuy. Llewyrchet velly eich goleuni garbron dynion, yn y welont eich gweithredoedd da chvvi, a’ gogoneðy eich Tad yr hwn ys ydd yn y nefoedd. Na thybiwch vy‐dewot i y ddistrywo ’r Ddeddyf neir Prophwyti. Ny ddaethym y’w destriw, anid y’w cyflawny. Canys yn wir y dywedaf y chwi, Yn y ddarvo nef a’ dayar, ny phalla vn iod, na thitul or Ddeddyf, yn y gwplaer oll. Pwy pynac can hynny a doro ’r vn o’r gorchymynion lleiaf hyn, ac a ddysc ddynion velly, lleiaf y gelwir ef yn teyrnas nef: An’d pwy pynac a ei catwo ac ei dysco i ereill, hwnaw a elwir yn vawr yn‐teyrnas nefoedd. Can ys‐dywedaf ychwi, any bydd eich cyfiawnder yn ehelaethach na chyfiavvnder y Gwyr‐llen a’r Pharisaiait, nid ewch i deyrnas nefoedd. Yr Euangel y vi. Sul gwedy Trintot. Clywsoch val y dywetpwyt wrth yr ei gynt, Na ladd: canys pwy pynac a ladd, euoc vydd o varn. Eithyr mi a ddywedaf wrthych, mae pwy pynac a ddigia wrth ei vrawt eb ystyr, a vydd ’auoc o varn. A’ phwy pynac a ddywet wrth ei vrawt, Raka, a vydd ’euoc o Gyngor. A’ phwy pynac a ddyweit, Ha ynvyt, a vydd ’euoc o dan yffern. A’ chan hyny a’s dugy dy rodd i’r allor, ac ynow dyvot ith cof, vot gan dy vrawt ddim yn dy erbyn, gad yno dy offrwm geyr bron yr allor, a’ does ymaith: yn cyntaf cymmot ath vrawt, ac yno dyre d ac offrwm dy rodd. Cytuna ath wrthnepwr yn gyflym, tra vych ar y ffordd gyd ac ef, rac ith wrthnepwr dy roi yn llaw’r ynat, ac ir ynat dy roddy at y rhingill, a’th tavly yn‐carchar. Yn wir y doedaf yti, na ddauy allan o ddynow y ny thelych yr hatling eithav. ¶ Ys clywsoch mal y dywetpwyt wrth yr ei gynt Na wna‐odineb. Eithyr myvi a ddywedaf, ychwy, mai pwypynac a edrych ar wreic y’w chwenychy hi, e wnaeth eisioes odinep ac yhi yn ei galon. Can hynny a’s dy lygat deheu ath rwystra, tyn ef allan, a’ thavl ywrthyt: can ys gwell yty, golli vn oth aylodae, na thavly dy oll corph i yffern. Hefeit a’s dy law ddeheu ath rwystra, tor hi y maith, a’ bwrw ywrthyt: can ys gwell i ti, golli vn oth aelodae: na bod thavly dy oll gorph i yffern. E a dywetpwyt hefyt, Pwy pynac a vaddeuo ei wraic, rhoed y yddi lythr‐yscar. An’d myvi a ddywedaf ychwi, may pwy pynac a vaddeuo ei wraic (o ddyethr o ran godinep) a wna yddi-vot yn gwneuthur godineb: a’ phwy bynac a briota hon a yscarwyt, y mae yn gwneithur godinep. Trachefyn, chvvi a clywsoch mal y dywetpwyt wrth yr ei o’r cynvyt, Na thwng anudon, anid taly dy dwng ir Arglwydd. An’d mi a dywedaf y chwi, Na thwng yn ollawl, nag ir nef, can ys eisteddva Duw ytyw: nag ir ddaiar: can ys mainc ei draed ydyw: nag i Caersalem: Can ys dinas y Brenhin mawr ytyw: Ac na thyng ith pen, can na elly wneythy ’r blewyn gwyn na duy. Eithyr bid eich ymadroð chvvi, Ie, ie: nag ef, nag ef. O bleit peth pynac ys y dros ben hyn, a ðaw o’r drwc. Clywsoch mal y dywetpwyt, Llygat am lygat, a’ da i nt am dda i nt. Eithyr mi‐a ddywedaf ychwi, Na wrthleddwch ] ddrwc: anid pwy pynac ath trawo ar dy rudd ] deheu, tro ’r llall ataw hefyd. Ac a’s erlyn neb arnat gyfraith a’ dwyn dy bais y arnat gad iddo gahel dy gochyl hefyt. A’ phwy pynac ath cympello i vyned villtir, does gyd ac ef ddwy. Dyro i hwn a arch genyt, ac ywrth yr hwn a ewyllysei echwyno genyt, nag ymchwel y maith. Ys clywsoch ðarvot dywedyt, Cery dy gymydawc, a’ chasay dy elyn. Eithyr mi a ddywedaf y chwi, Cerwch eich gelynion: bendithiwch yr ei a’ch melltithiant: gwnewch dda ir sawl ach casaant, a’ gweddiwch dros yr ei a wnel eniwed y chwi, ac ach erlidiant, yn y vyðoch blāt i’ch Tad yr hwn ys y’n y nefoedd: can ys y mae ef yn peri yw haul godi ar yr ei drwc, a’r da, ac yn glawio ar y cyfiawniō a’r anghyfiawnion, O bleit a cherwch y sawl, ach caro, pa vv obr vvy a gewch? A ny wna ’r Publicanot yr vn ryw? Ac a’s byddwch garedigol i ’ch brodur yn vnic, pa ragoriaeth a wnewch? Ac a ny wna ’r Publicanot yr vn ffynyt? Byddwch chwi gan hyny yn perfeithion, val y mae eich Tad ysy yn y nefoedd, yn perfeith. GOchelwch roddy eich eluseni yngwydd dynion, er mwyn cael eich gwelet ganthwynt, anyd ef, ny chewch vv obr vvy y gan eich Tad yr hwn ’sydd yn y nefoedd. Erwydd paam pan roddych di dy aluseni, na phar gany vtcorn geyr dy vron, mal y gwna ’r hypocritae yn ei Synagogae ac ar yr heolydd, y’w moli gan ddynion. Yn wir y dywedaf y chwi, y mae ei g vv obr ganthwynt. Eithyr pan wneych ti dy aluseni, na wypo dy law aswy pa beth a wna dy law ddeheu, yn y bo dy aluseni yn y dirgel, ath Tat yr hwn a wyl yn y dirgel, ath obrwya yn yr amlwc. A’ phan weddiych di, na vydd val yr hypocritae, can ys hwy a garant sefyll, a’ gweðiaw yn y Synagogae, ac yn‐conglae yr heolydd, er mwyn cael eu gweled gan ddynion. Yn wir y dyweddaf ychwi, y mae ganthwynt ei gobr. Ti the pan weddiych, does ith cuvicl a’ gwedy cau dy ddrws, gweddia ar dy Dat yr hwn ’syð yn dirgel edic, ath Dat yr hwn a wyl yn y dirgel, ath obrwya yn yr amlwc. Hefyt pan weddioch, na vyddwch siaradus mal y cenetloedd: can ys tybiant y clywir wy dros ei haml ’airiae. Am hynny na thybygwch yddynt wy: can ys‐gwyr eich Tat, pa bethae ys ydd arnochey eisiae, cyn erchi o hanoch arno. Erwydd hyny gweddiwch chwi val hyn. Ein Tad yr hwn wyt yn y nefoedd, santeiddier dy Enw. Dauet dy deyrnas. Byddet dy ewyllys ys ar y ddaiar megis yn y nefoedd. Dyro y ni heddyw ein bara beunyddiol. A’ maddae i ni ein dledion, mal y maddeu ni ne i’n dyledwyr. Ac na g arwein ni ym‐provedigaeth eithyr gwared ni rhac drwc: can ys yti ymae y deyrnas, a’r nerth, ar gogoniant yn oes oesoed,. O bleit a’s maddeuwch i ddynion ei sarhaedae, eich Tad nefawl a vaddeu hefyt i chwitheu. Eithyr a ny uaddeuoch i ddynion ei sarhaedae, ac ny vadae eich Tad i chvvi the eich sarhaedae. Yr Euangel y dydd cyntaf or Grawys. ¶ Hefyt pan vmprytioch, na vyddwch vvynep soric val hypocritait: can ys anffurfyaw ei h’wynepae y byddant, er ymdangos i ddynion, y bot wy yn vnprydiaw. Yn wir y dywedaf wrthych vot ydyn ei gobr. Eithr pan vmprytych ty, iir dy benn, a golch dy wynep, rac ymdangos i ddyniō dy vot yn vmprytiaw, anid ith dat yr hwn ys yd yn y cuddiedic: a’th dat yr hwn a wyl yn y cuddiedic: a dal y ty yn y golae. ¶ Na chesclwch dresore y chwy ar y ddaear, lle mae yr pryf a rhwt yn ei llygry, a’ lle mae llatron yn cloddiaw trywodd, ac yn ei llatrata. Eithyr cesclwch yw’ ch tresore yn y nef, lle ny’s llygra’r pryf na rhwt, a’ lle ny’s cloddia r llatron trywodd ac ny’s llatratant. Can ys lle mae eich tresawr, yno y bydd eich calon hefyt. ¶ Golauni ’r corph ywr llygat: wrth hyny a byð dylygat yn sym p l, e vyð dy hollgorph yn olau. Eithyr a’s bydd dy lygad yn ddrwc, e vydd dy oll gorph yn dywyll. Erwydd paam a’s bydd y goleuni ys ydd ynot, yn dywyll, pa veint yw’r tywyllwch hwnaw? Yr Euangel y xv. Sul gvvedi Trintot. ¶ Ny ddychon nep wasanaethy dau Arglwyð: can ys ai ef a gasaa’r naill, ac a gar y llall, ai ef a ymlyn wrth y n’aill, ac a escaelusa yr llall. Ny ellwch wasanethu Duw a’ golud‐ bydol. Can hynny y dywedaf yw’ch, na ovelwch am eich bywyt pa beth a vwytaoch, ai pa beth a yvoch: na’c am eich cyrph, pa beth a wiscoch: any d yw’r bywyt yn vwy na’r bwyt? a’r corph yn vvvy na’r dillat? Edrychwch ar chediait y nef can na heyant, ac ny’s metant, ac ny chywenant i’r yscuporiae: ac y mae eich Tat nefawl yn y porthy wy. Any d y‐chwi well o lawer nac yntwy? A’ phwy o hanoch cyd govalo, a ddychon angwanegy vn cuvydd at ei vaint? A’ pha am y govelwch am dillat? Dyscwch pa wedd y mae’r lili’r maes yn tyfu: ny thravaeliant, ac ny nyddant: a’ dywedaf wrthych na bu Selef yn ei oll ’ogoniant mor trwsiadus ac vn o’r ei hyn. Can hynny a’s dillada Duw lysaeū y maes, yr hwnn ys ydd heðyw, ac yvory a vwrir i’r ffwrn, a ny’ s gvvna vwy o lawer erochwi, yr ei a’r ychydic ffydd? Am hyny na’ ovelwch, can ddywedyt, Beth a vwytawn? ai beth a yvwn? ai a pha beth ymddilladwn? (Can ys am y pethae hynn oll yr ymovyn y Cenetloedd) o bleit e wyr eich Tat nefol, vot arnoch eisiae yr oll pethae hyn. Eithr yn gyntaf ceisiwch deyrnas Duw a ei chyfiawnder, a’r oll pethae hynn a roddir ychwy. Ac na ovelwch dros dranoeth: can ys tranoeth a ovala drosto e h unan. Digon i ddiernot y ddrwc e h un. NA vernwch, val na ’ch barner. Cāys a’ pha varn y barnoch, ich bernir: ac a pha vesur y mesuroch, y mesurir y chwithae eilchwyl. A’ phaam y gwely di y gwelltyn y sydd yn llygad dy vrawt, ac na ddyelli y trawst ys ydd yn dy lygat tyun? nai pa vodd y dywedy wrth dy vrawt, Gad i mi vwrw allan y gwelltyn oth lygat, ac wele drawst yn dy lygat dyun? A hypocrit, bwrw allan yn gyntaf y trawst oth lygat tyun, ac yno y canvyddy vwrw allan y gwelltyn o lygat dy vrawt. ¶ Na rowch y peth ’sy sāctaið i gwn, ac na thavlwch eich gemmae geyrvron moch, rac yddyn ei sathry y dan draed, a’ throi drachefn ach rhwygo. ¶ Archwch, ac ei rhoddir y‐chwy: caisiwch, ac ei ceffwch: Curwch, ac ef agorir y‐chwy. Can ys pwy pynac a airch, a dd erbyn: a’r nep a gais o, a gaiff: ac i hwn guro, yr agorir. Can ys pa ddyn y sydd yn eich plith, yr hwn a’s airch ei vap iddo vara, a rydd vaen iddo? Ai a’s airch ef bysc odyn, a ddyry ef sarph iddo? A’s chwychwi gan hyny, a chwi yn ddrwc, a wyddoch roi rroddion da i’ch plant, pa veint mwy y bydd ich Tad yr hwn ’sy yn y nefoedd, roddy daoedd ir ei a archant arno? Can hyny, peth pynac a ewyllysoch wneythy ’r o ddynion i chwi, velly gwnew‐chwithe yddwynt wy. Can ys hynn yw’r Ddeddyf a’r Prophwyti. Ewch y mewn ir porth cyfing: cā ys eheng yw’r porth, ac llydan ywr ffordd ys y yn tywys i ddistriw iad: a’ llaweroedd ynt yn myned y mywn yno vv, o bleit cyfing yw’r porth, a chul yw’r ffordd a dywys i vuchedd: ac ychydigion ’sy, a ei caffant. Yr Euangel y viij. Sul gwedy Trintot. ¶ Y mogelwch rac y gau‐prophwyti, yr ei a ðawant atoch yngwisc oedd deveit, anid o ðymewn ydd ynt blaiddiae raipus. Wrth ei ffrwyth ydd adnabyddwch wy. A’ gascla’r ei ’rawnwin o y ar ddrain? nei fficus o ydd ar yscall? Velly pop pren da a ðwc ffrwyth da a’ phren drwc a ðwc ffrwyth drwc. Ny ddychon pren da, ddwyn ffrwyth e drwc na phren drwc ddwyn ffrwyth e da. Pop pren ar ny ddwc ffrwyth da, a dorir y lawr, ac a davlir ir tan. Erwydd paam wrth ei ffrwyth yr adnabyddwch wy. Nyd pwy bynac a ddyweit wrthyf, Arglwyð, Arglwydd, a a i deyrnas nefoedd amyn yr hwn a wna ewyllys vy‐Tat yr hwn yw yn y nefoedd efe a ddavv i deyrnas nefoedd. Llawer oedd a ðiwedant wrthyf yn y dyð hwnw, Arglwydd, Arglwyð, a nyd drvvy dy Enw di y prophwydesam? a thrvvy dy enw y bwriesom allan gythraulieit? a thrvvy dy Enw y gwnaetham weithredoedd‐mawrion? Ac yno yr addefaf yddyn, Ny’s adnabym chwi er ioed: ewch ymaith y wrthyf yr ei a weithiwch enwiredd. Pwy pynac gan hyny a glyw genyf y geiriae hyn, ac ei gwna, mi ai cyffelypaf ef i wr doeth, yr hwn a adeilawdd ei duy ar graic: a’r glaw a syrthiodd, a’r llifeirieint a ddaeth ant, a’r gwyntoedd a chwythasant, ac a ðygwyðesont ar y tuy hwnw, ac ny chwympodd: can ys ei sylfaeny ar graic. An’d pwy pynac a glywo genyf vy‐geiriae hyn, ac nys gwna, a gyffelypir i wr ynfyd, yr hwn a adeiliedodd ei duy ar dyvot: a’r glaw a gwympoð, a’r llifdyfreð a ddaethant, a’r gwyntoedd a chwythesan, ac a guresont ar y tuy hwnw, ac e gwympodd, a’ ei gwymp a vu vawr. ¶ Ac e ddarfu, gwedy i’r Iesu ðywedyt y gairiae hyn, rhyveddy a wnaeth y popul gan y ddysc ef. Can ys ef y dyscawdd wy val vn ac awturtaw, ganthaw, ac nid val y Gwyr‐llen. A Gwedy y ðyvot ef y waret o’r mynydd, llawer o bopul oedd ei dylynawdd. A’ nycha, vn clafgohanawl a ddeuth ac ei addolawdd, cann ddywedyt, Arglwydd a’s mynny, ti elly vy‐glanhay. A’r Iesu a estennawdd ei law, ac ei cyhurddawdd ef, gan ddywedyt, Mynaf, glanhaer di: ac yn y van y ’ohanglwyf ef a ’lanhawyt. Yno y dyuot yr Iesu wrthaw, Gwyl na ddywetych wrth nep, eithr dos, ac ymddagos ir Offeiriat, ac offryma y rhodd a orchymynawdd Moysen, er testoliaeth yddwynt. Gwedy dyvot yr Iesu i Capernaum, y daeth attaw Gan t wriad gan ddeisyf y arnaw, a’ dywedyt, Arglwydd, y mae vy‐gwas i yn gorwedd gartref yn glaf o’r parlys, ac mewn poen ddirfawr. A’r Iesu a ddyfot wrthaw, Mi a ddeuaf ac ei gwnaf ef yn iach. A’r Cannwriad aei atepawdd, can ddywedyt, Arglwydd, nyd wyf vi dailwng y ddawot o hanot y dan vy‐ cronglwyr; eithyr yn vnic dywait y gair, ac ef a iacheir vy‐gwas i. Can ys dyn wyf vinae y dan awturtot vn arall, ac y mae genyf vilwyr y danaf: a’ dywedaf wrth hwn, Cerða: ac efe a, ac wrth arall, Dyre d: ac e ðaw, ac wrth vy‐gwas, Gwna hyn; ac ef ei gwna. Pan glywodd yr Iesu hyn, e ryfeddawd, ac a ðyvot, wrth yr ei oedd yn ei ganlyn, Yn wir, y dywedaf wrthych, Ny chefais gymeint ffydd, na’c yn yr Israel. A’ mi a ddywedaf wrthych, y daw llawer o’r Dwyrein a’r Gorllewyn, ac a eisteddāt gyd ac Abraham, ac Isaac, ac Iaco b yn‐teyrnas nefoedd. A’ phlant y deyrnas a davlir ir tywyllwch eithaf: ynow y bydd wylofain a’ riccian dannedd. Yno y dyvot yr Iesu wrth y Can t wriad, Dos ymaith, a’ megis y credeist, bit y‐ty. A’ ei was a iachawyt yn yr awr honno. ¶ A’ phan ddaethei ’r Iesu i tuy Petr, ef a welawdd y chwegr ef yn gorwedd, ac yn glaf or cryd. Ac ef a gyhyrddawdd ai llaw, a’r cryd a ei gadawodd: yn y chydodd hi i vyny a’ gweini yddynt. Gwedy y hwyrhay hi, wy ddugesont attavv lawer o’r ei cythraelic: ac ef a vwriawdd allan yr ysprytion a ei ’air, ac a iachaodd yr oll gleifion. Yn y chyflawnit yr hyn a ðywedit trwy Iesaias y Prophwyt, can ddywedyt, Ef e a gymerth ein gwendit ni, ac a dduc ein hein t iae. ¶ A phan welawdd yr Iesu dorfeydd lawer oei amgylch, ef a ’orchymynawdd yddwynt vyned drosodd ir lan arall. Yno y daeth ryw ’wr‐lleen, ac a ddyvot wrthaw, Athro, mi ath canlynaf i b’lebynac ydd ai. Yno ’r Iesu a ddyvot wrthaw, Y mae ffauae gan y llwynogot a ’chan adar y nefoedd ei nythot, an’d gan Fap y dyn nyd oes le i orphwys i ben. ¶ Ac vn arall o ei ddiscipulon a ddyvot wrthaw, Arglwydd, Godde i mi yn gyntaf fyned, a chlaðy vy‐tad. A’r Iesu a ddyvot wrtho, Dilyn vi, a’ gad ir meirw gladdy ei meirw hvvy. ¶ A gwedy iddo vyned ir llong, ei ddiscipulon ei canlynodd. A’ nycha, e gyfodes cynnwrf mawr yn y mor, yd pan guddit y llong gan y tonae: ac ef e oedd yn cyscu. Yno y daeth ei ddiscipulon ataw, ac ei defroesant, can ddywedyt, Arglwydd, cadw ni: e ddarfu am danam. Ac ef a ddyvot wrthynt, Paam ydd ofnwch, havvyr a’r ffydd vechan? Yno y codawdd ef, ac y goharddawdd ef y gwyntoedd a’r mor: ac yno ydd aeth hi yn araf hin. A’r dynion a ryvedodd, gan ddywedyt Pa ryw vvr yw hwn, pan vo’r gwyntoedd ar mor yn uvyddhay yddaw? A’ gwedy ei ddawot ef ir lan arall, i wlat y Gergesieit, e gyfarfu ac ef ddau a diavleit ynthwynt, yr ei a ddaethen o’r monwenti yn dra ffyrnicion, mal na allai vn‐dyn vyned y ffordd honno. A’ nycha, llefain awnaethant, gan ddywedyt, Iesu vap Duw, beth y sy i ni a wnelom a thi? A ddaethast ti yma in poeni cyn yr amser? Ac ydd oedd ym‐pell o ywrthynt genvaint o voch lawer yn pori. A’r diavleit a ddeisyfesont arnaw, gan ddywedyt, A’s bwry ni allan, gad i ni vynet i’r genvaint voch. Ac ef a ddyvot wrthynt, Ewch. Ac wy aethant allan, ac aethant ir genvaint voch: a’ nycha, yr oll genvaint voch a ymdreiglei dros y dibin i’r mor, ac a vuō veirw yn y dyfr edd. Yno y ffoawdd y meichiait: a’ gwedy y dyvot hwy i’r dinas, menegy a wnaethant pop peth, a’ pha beth a ddarfesei ir ei oedd y diavleit ynthwynt. A’ nycha, yr oll ddinas a ddaeth allan, y gyvarvot a’r Iesu: a’ phan ei gwelsont, atolugy a wnaeehant iddaw, ymadel oei teruyneu. AC ef aeth y mewn ir llong, ac aeth trosawdd, ac a ddeuth y’w ddinas ehun. A’nycha, wy a dducesant ataw wr claf o’r parlys, yn gorwedd mewn gwely. A’r Iesu yn gweled y ffydd wy, a ddyvot wrth y claf o’r parlys, Y map, ymddiriet: maddeuwyt y ty dy pechatae. A’ nycha, yr ei or Gwyr‐llen a ddywedėt wrthyn ehunain, Y mae hwn yn caply. A’ phan welawdd yr Iesu ey meddyliae, y dyvot, Pa am y meddylywch bethae drwc yn eich calonae? Can ys pa‐un hawsaf ei dyywedyt, Maddeuwyt y‐ty dy bechtae, ai dywedyt, Cyvot, a’ rhotia? Ac er mwyn ychwy wybot vot meddiant i Vab y dyn ar y ðaiar y vaðae pechatae, (yno y dyvot ef wrth y claf o’r parlys) Cyvot, cymer dy wely, a’ dos ith tuy. Ac ef agyvodes, ac aeth ymaith y ew duy ehun. Velly pan ei canvu ’r dyrva, rhyveddy a wnaethant, a gogoneddy Duw, yr hwn a roesei gyfryw awturtat i ddynion. Yr Euangel ar ddydd S. Matthevv. ¶ Ac val ydd oedd yr Iesu yn myned o ddynaw, e ganvu ’wr yn eistedd wrth y ðollva a elwit Matthew, ac a ddyvot wrthaw, Canlyn vi. Ac ef a gyfodes, ac ei canlynawdd. Ac e ddarvu, a’r Iesu yn eistedd i vwyta yn y duy ef, nycha, Publicanot lawer a’ phechaturieit, a’ ddaethent ynavv, a eisteddesant i vwyta gyd a’r Iesu a’ ei ddiscipulon. A’ phan welawdd y Pharisaieit hynny, wy ddywedesont wrth y ddiscipulon ef. Paam y bwyty eich dyscyawdr gyd a’r Publicanot a’ phecaturieit? A’ phan glypu’r Iesu, e ddyvot wrthynt, Nid reit ir ei iach wrth veddic, anid ir ei cleifion. An’d ewch a’ dyscwch pa beth yw hynn Trugaredd a ewyllyseis, ac ny d aberth: can na ddauthym i’ alw’r ei cyfiawn, amyn y pechaturieit y ddyvot‐ir‐iawn. ¶ Yno yð aent discipulon Ioan ataw, gan ddywedyt, Paam yð ymprydiwn ni a’r Pharisaieit yn vynech, ath ddiscipulon di eb vmprydiaw? A’r Iesu a ddyvot wrthwynt, A all plant yr ystavell‐briodas gwynvan tra vo’r gwr priod y gyd ac wynt? An’d e ddawr dyddiae pan ddyger y gwr‐priawd o ddiarnynt, ac yno ydd vmprydiant. Eb law hyny ny ddyd nep lain o vrethyn newydd mewn hen wisc: can ys hyn a ddylyei ei gyflawny, a dynn beth o y wrth y wisc, a rhwyg fa aa yn waeth. Ac ny ddodant ’win newydd mewn llestri hen: can ys velly y torrei’r llestri, ac y dineuhir, y gwin, ac y collir y llestri: an’d gwin newydd a ddodant mywn llestri newyð, ac velly y cedwir y ddau. Yr Euangel y xxiiij. gwedy Trintot. ¶ Tra oeddd ef yn ymadrodd wrthwynt, nycha,, y deuth ryw pennaeth, ac’ addolawdd iddaw, can ddywedyt, E vu varw veu merch yr awrhon, and dyre d a’ gesot dy law arnei, a’ byw vydd hi. A’r Iesu a g’odes ac ei dylynawdd, ef aei ddiscipulon. (Ac wele wreic a oedd a haint gwaedlif arnei dauddec blynedd, a ddaeth or tu cefyn yddaw, ac a gyfhyrddawdd ac emyl y wisc ef. Can ys hi a ddiwede se i ynthei e hun, A’s gallaf gyhwrdd aei wisc ef yn vnic, i’m iacheer. Yno yr Iesu ymchwelawdd, a chan y gweled hi, y dyvot, Ha verch, bydd gysyrus: dy ffydd ath iachaodd. A’r wreic a wnaethpwyt yn iach yn yr awr hono.) A’ phā ddaeth yr Iesu i duy’r pennaeth, a’ gweled y cerddorion a’r tyrfa yn trystiaw, y dyvot wrthwynt, Ewch ymaith: can nad marw’r vorwyn, anid cyscu y mae hi. Ac wynt ei gwatworesont ef. A’ phan yrrwyt y tyrfa allan, ef aeth i mewn ac a ymavlawdd yn hi llaw, a’r vorwyn a gyvodes. A’r gair o hynn aeth tros yr oll tir hwnw. Ac val yð oeð yr Iesu yn myned o yno, dau ðalliō a ei dilynesont ef, gan lefain a ’dywedyt, Map Dauid trugarha wrthym. A’ gwedy iddo ddyvot yr tuy, y daeth y daillion ataw, a’r Iesu a ddyvot wrthwynt, A gredwch chvvi y galla vi wneythy d hyn? Ac wy a ddywedesont wrthaw, Credwn, Arglwydd. Yno y cyhyrddodd ef a ei llygaid, gan ðywedyt, Herwydd eich ffydd bid y chwi. A ei llygaid a egorwyt, a’r Iesu a oruwchmynnawð yddwynt, gan ddywedyt, Gwelwch na s gwypo nep. An’d gwedi yddwyn ymadaw, wy eu clodvawresont ef trwy’r oll dir hwnw. ¶ Ac wynt yn myned allan, nycha, wy yn dwyn attaw vudan cythreulic. A’ gwedi bwrw’r cythraul o honavv y dyvot y mud an: yno y rhyveddawdd y dyrfa gan ddywedyt, Ny wel p wyt y cyffelip erioed yn Israel. A’r Pharisaieit a ddywedesont, Trwy benaeth y cythreulieit y mae ef yn bwrw allan gythreulieit. A’r Iesu aeth o y amgylch yr oll ddinasoeð a’ threfi, gan ei‐ dyscy yn ei Synagogae, ac yn precethy Euangel y deyrnas, ac yn iachay pop haint a phob clefyd ymplith y popul. A’ phan welawdd ef y dyrfa, ef a dosturiawdd wrthwynt, can ys ey bot gwedy i hylltrawy, a’ ei goyscary val defeit eb yddyn vugail. Yno y dyvot ef y’w ddiscipulon, Diau vot y cynayaf yn vawr, ar gweithwyr yn anaml. Can hyny deisyfwch a’r Arglwydd y cynhayaf ar dd anfon gweithwyr y’w gynayaf. AC ef a elwis ei ddauðec discipul ataw, ac a roddes y ddyn veddiant yn erbyn ysprytion aflan, yw tavly wy allan, ac y iachay pop haint a’ phop adwyth. Ac enwae y dauddec Apostolion yw’r ei hyn. Y cyntaf Simon, a elwit Petr ac Andreas ei vrawt: Iaco vap Zebedeus, ac Ioan ei vrawt. Philip a’ Bartholomeus: Thomas a’ Matthew y Publican: Iaco vap Alpheus, a’ Lebbeus a’ ei gyfenw yn Thaddaeus: Simon y Cananit, ac Iudas Iscariot yr hwn hefyt y bradychawdd ef. Y dauddec hyn a dd anfonawdd yr Iesu ymaith, ac a ’orchymynawdd yddwynt, gan ddywedyt, Nag ewch i ffordd y Cenedloeð, ac i ddinasoedd y Samarieit nag ewch y mewn: anyd ewch yn hytrach at gyfer golledic ðefeit tuy Israel. Ac wrth vyned precethwch, gan ðywedyt, Y mae teyrnas nef wedy dynesau yn agos. Iachewch y cleifion, glanewch yr ei clawr: cyfodwch y meirw: bwriwch allan gythreulieit. Yn rrat y d erbyniesoch, yn rat rhowch. Na veddwch ar aur, nag ariant, nac efydd yn eich gwregysae, nag yscrepan ir daith, na dwy bais, nag escidiae, na ffon: can ys teilwng ir gweithwr ei vwyt. Ac i pa ddinas pynac nei dref yd eloch, ymofynwch pwy ’sydd teilwng yn‐ddi, ac ynaw trigwch yn yd eloch o dd yno. A’ phan ddeloch i duy anerchwch ef. Ac a bydd y tuy yn teilwng, dauet eich tangneddyf arnaw: ac any bydd yn deilwng, ymchwelet eich tangneddyf atoch. A’ phwy pynac a’r ny’s derbyn chwi, ac ny chlyw eich gairiae, pan ymadawoch o’r tuy hvvnvv nei ordinas hono, escutwch y llwch ywrth eich traet. Yn wir y dywedaf y chwi, y bydd esmwythach ir ei o dir Sodom a’ Gomorrha yn‐dydd brawd nag ir dinas hono. ¶ Nycha, ydd wy vi yn eich d anvon mal defeit ynghenol bleiddiae: byddwch am hynny ddoethion mal seirph, a’ gwirion mal colom b enot. Eithr ymogelwch rac dynion, canys wy ach roðāt chvvi at Eisteddfae ac ach yscyrsian yn ei Synagagae. Ac ich dugir at y llywiawdwyr a’r Brenhinoedd om pleit i, er testiolaeth yddwynt, ac i’r Cenetloedd. Eithr pan ich trawsroddan, na phryderwch pa vodd nei pa beth a ðywetoch: can ys roddir y chwy yn awr hono, pa beth a ddywetoch. Can ys nid chwy chvvi yw’r ei a ddyweit, anyd yspryt eich Tad yr hwn a dywait ynoch. A’r brawd a vradycha ’r brawd a varwolaeth, a’r tat y map, a’r plant a godant yn erbyn ei Rieni, ac a barāt yddwyn varw. A’ dygasoc vyddwch gan bawp er mwyn vy Enw: anyd yr hwn a barao yd y dywedd, ef a gedwir. A’ phan ich erlidiant yn y dinas hon, ciliwch i vn arall: can ys yn wir y dywedaf wrthych, na ’orphenwch oll ddinasoedd Israel, nes dawot Map y dyn. Nid yw’r discipul uwch na ei athro, na’r gwas anaethvvr uwch na ei Arglwydd. Digon ir discipul vot val y bo ei athro, a’r gwas anaethvvr val ei Arglwydd. A’s galwasan wr y tuy yn Beelzebub, pa veint mwy y galvvan ei duylwyth ef? Nag ofnwch wy am hyny: can nad oes dim toedic, ar ny’s didoijr: na dim cuddiedic ar na ddaw i wybodoeth. Hyn a ddywedaf ywch yn y tywyllwch, dywedwch yn y golau ni: a hyn a glywoch yn y ch glust, precethwch ar ben y tai. Ac nac ofnwch yr ei a ladd y corph, ac ny allant ladd yr enait: eithyr yn hytrach ofnwch hwn, a ðichon gyfergolli yr enait y gyd a’r corph yn yffern. Any werthir dau ederyn y to er fferling ac ny chwympa yr vn o hanynt i’r llawr heb evvyllys eich Tad chvvi? Ac y mae hefyd eich oll wallt yn gyfrifedic. Nac ofnwch gan hynny, chwi delwch mwy na llawer o adar yto. Pwy pynac gā hynny am cyffesso i yngwydd dynion, hwnaw a gyffessaf vi nef hefyd yn‐gwydd vy‐Tad yr hwn ’sy yn y nefoedd. A’ phwy pynac am gwad yngwydd dynion, hwnaw a wada vi hefyd yn‐gwydd vy‐tad yr hwn ’sy yn y nefoedd. Na thybiwch vy‐ d ewot i dd anfon tangneddyf i’r ddayar: ny ddaethym y dd anfon tangneddyf any d y cleddyf. Can ys‐daethim i osot dyn y ymrafaely yn erbyn ei dad a’r verch yn erbyn ei mam, ar waydd yn erbyn i chwegr. A’ gelynion dyn vydd tuylwyth ei dy y hun. Y nep a gar o tad ne vam yn vwy na my vi, ny d yw deilwng o hanof i. A’r nep y gar o vap ne verch yn vwy na my vi, ny d yw deilwng o hanof vi. A’ hwn ny chymer ei groes, a chalyn ar v’ol i, ny d yw deilwng o hanafi. Y nep a gatwo ei enait, ai cyll, a’r nep a gollo ei enad om pleit i, ai caidw. Y nep ach d erbyn io chvvi, am d erbyn i: ar nep am d erbyn io vi, a dd erbyn hwn am d anfonawdd i. Y nep a ðerbyn io brophwyt yn enw Prophwyt, a dd erbyn vv obr Prophwyt: a’r nep a dderbynio gyfiawn, yn enw cyfiawn, a dd erbyn vv obr y cyfiawn. A’ phwy pynac a roddo ir vn o’r ei bychein hyn phiolet o ddwfr oer yn vnic, yn enw discipul, yn wir y dywedaf ychwi, ny chyll ef ei vv obr. AC e darvu, gwedy tervyny o’r Iesu orchmyny y’w ddauddec Apostoliō, ef aeth oddyno er ei dyscy a’phrecethy yny dinasoedd wy. Yr Euangel y trydydd Sul yn Aduent. A’phā glybu Ioan ac ef yn‐charchar o ywrth weithredoedd Christ, e dd anvones ddau oei ddiscipulon, ac a ddyvot wrthaw: Ai ti yw’r hwn a ðaw, ai dysgwyl a wnawn am aral’? A’r Iesu a atebawdd ac a ddyvot wrthynt. Ewch a’manegwch i Ioan, y pethae a glywsoch ac welsoch. Y mae’r daillion yn cahel ei golwc, a’r cloffion yn rhodiaw: a’r cleifion‐gohanol wedy ei glāhay, a’r byddair yn clywet: y meirw y gyfodir, a’r tlodion yn d erbyn yr Euangel. A’ dedwydd yw’r neb ny rwystrir om ple g it i. Ac wynt yn mynet ymaith, ef a ddechreuawð yr Iesu ddywedyt wrth y popul, am Ioan, Pa beth yr aethoch ir ddiffeith i edrych am danaw? ai corsen a yscytwei gan wynt? Eithyr pa beth yr aethoch yw welet? Ai dyn wedy ’r wisco mewn dillat esmwyth? Nycha, yr ei ys y yn gwisco dillat esmwyth, mewn tai Brenhinoedd y maent, Eithyr pa beth aetho chwi yw welet? Ai Prophwyt? Ie dywedyt ydd wyf wrthych, a’ mwy no Prophwyt. Can ys hwn ytyw y neb y mae yn escriwenedic am danaw, Nycha, myvi sy yn d anvon vy‐cenat rac dy wynep, yr hwn a paratoa dy ffordd oth blaen. Yn wir y ddywedaf y chwi, ymplith yr ei a anet o wrageð, ny chododd neb mwy nac Ioan Vatyðiwr: er hyny yr hwn ’sy leiaf yn teyrnas nef, y ’sy, vwy nac ef. Ac o amser Ioan Vatyddiwr yd hyn, y treisir teirnas nef oedd, a’r treiswyr ’sy yn myn’d a hi wrth nerth. Can ys yr oll Prophwyti a’r Ddeddyf a prophwytesont hyd Ioan. Ac a’s wyllysiwch y dd erbyn, efe yw Elias, a oedd ar ddyvot. ¶ Y nep ’sy yddo glustiae i wrando, gwrandawet. Eithyr i ba beth y cyffelyblaf i y genedleth hon? Cyffelyp yw i vechcyn os a eisteddent yn marchnatoydd, ac yn llefain wrth ei cyfeillon, ac yn dywedyt, Canasam chwibanoc ywch’, ac ny neidiesoch: ys canesam alar nad ywch’, ac ny chwynfanesoch. Can ys daeth Ioan eb na bwyta nag yfet, ac meddant, Y mae cythrael ganthaw. Daeth Map y dyn yn bwyta ac yn yfet, ac meddant, Wele ddyn glwth, ac yfwr gwin, car ir Publicanot a’ phechaturieit: eithyr doethinep a gyfiawnheir gan ei blant ehun. Yno y dechreawdd ef liwio ir dinasoydd, yn yr ei y gwneyth esit yr ei mwyaf oei weithredredd‐mowrion ef, can na chymeresent edifeirwch, Gwae dy di Chorasin: Gwae dy di Bethsaida: can ys pe gwneythesit yn Tyrus a’ Sidon y gweithredoedd‐ mawrion a wnaethpwyt yno‐chwi, wy a gymeresent edifeirwch gynt mewn lliain sach a llytw. Eithyr ys dywedaf y chwy, mai ynsmwythach vydd i Tyrus a’ Sidon yn‐ d ydd brawd, nac i chwi. A’ thy di Capernaum, yr hon a dderchefir yd y nef oedd, a th dynnir y lawr yd yn yffern: can ys pe y ymplith yr ei o Sodoma y gwnaethesit y gweithredoeð mawrion a wnaethpwyt yno ti, wy vysent yn aros yd heddy vv. And mi a dywedaf y chwi, mai esmwythach vydd yddyntvvy o dir Sodoma yn‐dydd brawd, nac y ti. Yr Euangel y dydd S. Matthias. ¶ Yn yr amser hynny ydd atepawdd yr Iesu, ac y dyvot, Yty y diolchaf, Dat, Arglwydd nef a ’daear can yty guddiaw y pethae hyn rhac y doethion a’r pruddion, a’ ei egluraw hwy ir ei bychain. Yn wir, Dad, can ys velly y bu voddlawn genyt. Pop peth a roddwyt y‐my gan vy‐Tat: ac nyd edwyn nep y Map, eithr y Tat: ac nyd edwyn nep y Tat diethr y Map, a’r hwn yr ewyllysio ’r Map ei eglurhau iddo. Dewchata vi, oll y sy yn vlinderawc ac yn llwythawc, a’ mi a ch esmwythaf. Cymerwch vy iau arnoch’ a’ dyscwch genyf, can vy‐bot yn waredigennus ac yn isel o galon. A’ chvvi gewch ’orphoysfa ich eneidae. Can ys ve Iau ’sy hyfryd, a’m llwyth ysy yscafn. YR amser hyny ydd aeth yr Iesu ar ddydd y Sabbath trwy r yd, ac ydd oedd newyn ar ei ddiscipulō, ac a ddechreysont dynny tywys yr yd a’bwyta. A’ phan y gwelawð y Pharisaieit, y dywedesōt wrthaw, Nycha dy ddiscipulon yn gwneythyr hyn nyd yw gyfreithlawn ei wneythyd ar y Sabbath. Ac ef a ddyvot wrthynt, Any ddallenasoch beth a wnaeth Dauid pan oedd arno newyn, a’r ei oeð y gyd ac ef? Val ddaeth ef ymewn y duy Ddyw, a’ bwyta’r bara gosot yr hwn nyd oedd gyfraithlawn iddo y vwyta, nac ir ei oeð gydac ef, and yn vnic ir Offeiriait? Nei any ðarllenasoch yn y Ddedyf vot yr Offeiriait ar y Sabbath yn y Templ yn tori’r Sabbath, ac ei bot yn ddirgerydd? And mi a ddywedaf ichwi, vot yma vn mwy na’r Templ. Eithyr pe gwyddech pa beth yw hyn, Trugareð a ewyllysiaf ac nid aberth, ny varnesech‐ chvvi ar yr ei diniwet. Can ys bot Map y dyn yn Arglwydd, ys ar y Sabbath. Ac ef a dynodd o dd yno, ac aeth y’ vv Synagog wy. A’ nycha, ydd oedd yno vn a ei law wedy dy sychy. Ac wy a ovynesont iddaw, gan ddywedyt, Ai cyfreithlawn iachay ar y Sabbath? val y gallent achwyn arnaw. Ac ef a ðyvot wrthwynt, Pa ðyn o hanoch vydd, ac iddo vn ddavat, ac o chwympa hi mewn ffos ar y dydd Sabbath, any chymer ef y hi a’i chodi allan? Wrth hyny, pa veint gwell yw dyn na dafat? Ac velly cyfraithlawn yw gwneythy d da ar y dydd Sabbath. Yno y dyvot ef wrth y dyn, Estyn dy law, Ac ef y h estynnawdd, a hi a wnaed yn iach val y llal’. Yno yr aeth y Pharisaieit allan, ac ymgyggori a wnaethont yn y erbyn ef, pa vodd y gellynt ei ddiva. A’ phan wybu yr Iesu hyny, ef aeth ymaith o dd yno, a’ thyrfa‐vawr y dylynodd ef, ac ef y iachaodd wy oll, ac a orchymynawdd yddyn na’ chyoedent ef, yn y chyflawnit, ’rhyn a ðywedesit gan Esaias brophwyt, gan ddywedyt, Nycha vy‐gwas anaethur yr hwn a dd etholeis, vy‐caredic yn yr hwn y digrifir vy enait: gosodaf vy Yspryt arnaw, ac ef a ddengys varn ir Cenetloedd. Nyd ymryson ef, ac ny lefain, ac ny’s clyw neb y lais ef yn yr heolydd. Corsen ysic ny’s tyr ef, a’ llin yn mugy ny ddiffodd ef, yny dduco varn i vuddugoliaeth. Ac yn ei Enw ef y coelia ’r Cenedloedd. Yno y ducpwyt attaw vn cythraulic, yn ddall ac yn vut, ac ef ai iachaodd ef, yn y lavarawdd, ac y gwelai yr hvvn vysei ddall a’ mut. Ac a sannawdd ar yr oll popul, gan ðywedyt, Any d hwn yw map Dauid? Eithyr pan glybu y Pharisaieit hyn, y dywedesont, Nid yw hwn yn bwrw allan gythaulieit ani d trwy Beelzebub pennaeth y cythraulieit. A’r Iesu yn gwybot ei meddyliae, a ddyvot wrthwynt, Pop teyrnas wedy ’r ymranny yn y herbyn y hun, a ddiffeithir: a’ phop dinas neu duy, wedy ’r ymranny yn y erbyn ehun ny saif. Velly a’s Satan a vwrw allan Satan, y mae ef wedy ’r ymranny yn y erbyn ehun: pa wedd gan hyny y saif y deyrnas ef? Ac a’s myvi trwy Beelzebub a vwriaf allan gythraulieit, trwy pwy vn y bwrw eich plant chvvi ’n wy allan? Ac am hynny y byddant wy yn veirniait arnoch. Ac a’s myvi a vwriaf allan gythreuliait trwy yspryt Duw, yno y daeth teyrnas Dyw atoch. Can ys pavodd y dychon neb vn vyned y mewn y duy y cadarn ac yspeilio ei dda, dyethr iddo yn gyntaf rwymo y cadarn, ac yno yspeilio ei duy. Y nep nid yw yd a mi, ys ydd yn v’erbyn: a’r nep ny chascl gyd a mi, a ’oyscar. Erwyð paam y dywedaf y chwi, pop pechat a chabl a vaddeuir i ddynion: any d y cabl yn erbyn yr Yspryt glan ny vaddeuir i ddynion. A’ phwy pynac a ddyweto ’air yn erbyn Map y dyn, e vaddeuir yddaw: any d pwy pynac a ddywet yn erbyn yr Yspryt glan, ny’ s maddeuir iddo, nag yn y byt hwn, nag yn y byt a ddaw. Ai gwnewch y pren yn dda, a’i ffrwyth yn dda: ai gwnewch y pren yn ðrwc, a’i ffrwyth yn ddrwc: can ys y pren a adwenir wrth ei ffrwyth. A genetleth gwiperae, pa ddelw y gellwch’ ymadrodd daoedd, a chwi yn ðrwc? Can ys o ehelaethrwydd y galon, yr ymadrodd y geneu. Y dyn da o dresawr da ei galon, a ddwc allan dda‐bethe: a’ dyn drwc o dresawr drwc, a ddwc allan bethe drwc. Eithyr mi ddywedaf wrthych, mai am bop gair segur a ðywait dynion, y rhoddant gyfri yn‐ d ydd varn. Can ys wrth dy ’airiae ith cyfiownheir, ac wrth dy ’airiae ith vernir. ¶ Yno yð atepoð rei or Gwyr llen a’r Pharisaieit gan ddywedyt, Athro, ys chwenychem welet arwydd genyt. Ac ef a atepawdd, ac a ddyvot wrth wynt, Cenedleth ddrwc ’odinabus a gais arwyð, anyd ny roir iddi, n amyn arwydd y Prophwyt Ionas. Can ys val y bu Ionas tri‐die a’ thair nos ym‐boly y morvil velly y byð Map y dyn dri‐die a’ thair‐nos yn‐calon y ðaiar. Gwyr Niniue a gyfyt ym‐barn y gyd a’r genedleth hon, ac ei barn hi: can ys yddynt vvy edifarhay wrth preceth Ionas. A’ nycha vn mwy na g Ionas yn y man yma. Nycha Brenhines y Deau a gyfyd yn y varn y gyd ar genedleth hon, ac ac y barn hi: can iddi hi ddyvot o eithafion y ddaiar i glywed doethinep Selef: a‐nycha vn mwy na Selyf yn y man yma. ¶ A’ phan el yr yspryt aflan allan o ddyn, ef a rodia rhyd lleoeð sychion, gan gaisio gorphwys fa, ac eb gahel dim. Yno y dywait, Ymchoelaf im tuy, o’r lle y daethym: ac wedy y delo, y caiff e yn wac, wedy’r yscupo, a’ ei addurno. ¶ Yno ydd a ef, ac a gymer ataw saith yspryt ereill scelerach nog ef, y un, ac a ant y mewn ac a gyfanneddant yno: a’ gwaeth vydd dyweð hynt y dyn hwnw na ei ddechrae at. Ac velly y bydd ir genedleth enwir hon. ¶ Tra ytoedd ef yn ymadroð wrth y dyrfa, nycha ei vam a’ei vrodwr yn sefyll allan, yn caisio ymddiddan ac ef. Yno y dyvot vn wrthaw, Nycha, dy vam ath vrodur yn sefyll allan, yn casio ymddiðā a thi. Ac ef atepawdd, ac a dyvot, wrth hwn a venagawdd iddo, Pwy yw vy mam? a’ phwy yw vy‐ b rodur? Ac ef a estennawdd ei law tu ac at ei ddiscipulon, ac a ddyvot, Nycha vy mam, am broder. Can ys pwy pynac a wna ewyllys vy‐Tad yr hwn y sy dd yn y nefoedd, hwnw yw vy‐brawt, a’ m chwaer, a’ mam. Y Dydd hwnw ydd aeth yr Iesu allan o’r tuy, ac ydd eisteddawdd geir llaw’r mor: A’ thorfoedd lawer ion a ymgynullent attaw, yn yd aeth ef i long, ac eistedd: a’r oll dorf a safawdd ar y lan. Yno yr adroddawdd ef wrthwynt lawer o bethae drwy barablae, gan dywedyt, Nycha, ydd aeth heuwr ymaith i he heu. Ac val ydd oedd ef yn he heu, y cwympodd ’rei or had ym‐min y ffordd, ac a ddaeth yr ehediait ac y difaodd wy. Ar ei a gwympodd ar dir caregoc, lle ny chawsant vawr ddaiar, ac yn y man, yr eginesont, can nad oeð yddynt ddyfnedd daiar. A’ gwedy cyfody yr haul, y crasasont, ac o eisiae gwreiddio, y crinesont. A’r ei a gwympesont ymplith drain, a’r drain a gododd, ac ai tagawdd. Rei hefyd a gwympesont mewn tir da, ac a ddyg e sont ffrwyth, vn gronyn ar ei ganfed, arall ar ei drigeinfed, arall ar ei ddecved ar vgain. Y nep ’sy dd iddo glustiae i wrando, gwrandawet. ¶ Yno y daeth y discipulon, ac y dywedesont wrthaw, Paam yr ymadroddy wrthynt ym‐ p arabolae? Ac ef a atepawdd ac a ddyvot wrthwynt, Can roðy i chwi wybot dirgeliō teyrnas nefoeð, ac na’s roddwyt yddwynt wy. O bleit pwy pynac ys y dd iddo, iddo ef y rhoir, ac ef a gaiff helacthrwydd: eythyr pwy pynac nid oes iddo, o y arno ef y dugir, ac hyn y ’sy dd yddo. Am hyny yr ymadroddaf wrthwynt mewn parabolae, can ys wy yn gweled ny’s gwelant: ac yn clywet, ny’s clywant, ac ny’s dyallant. Velly ynthynt wy y cyflawnwyt Prophedoliaeth Esaias, yr hon a ddywait, Can glywet y clywwch, ac ny’s dyellwch, ac yn gweled y gwelwch, ac ny’s can v yddwch. Can ys brasawyt calon y popul hyn, ac aei clustiae pwl y clywant, a’ei llygait a wrthgaysont, rac canvot a’ei llygait, a chlybot aei clustiae, a’ dyall a’ei calonae, ac ymchwely d, yn yd iachawn i hwy. Eithyr ys dedwydd yvv eich llygait chvvi, can ys gwelant: ach clustiae, can ys‐clywant. O bleit, yn wir y dywedaf ychwi, mai llawer o Prophwyti, a’ Rei cyfiawn a ddeisyfesant weled yr hyn a welw‐chwi, ac ny’ vv welsant, a’ chlybot yr hyn a glywsoch, ac ny’ vv chlywsant. ¶ Gwrandewch chwithe barabol yr heuwr. Pa pryd pynac y clyw nep ’air, y Deyrnas, ac ef eb ei ðyall, e ddaw’r Drwc, ac ysclyf fia ’r hyn a heuwyt yn ei galon ef: a’ hwn yw ef a gymerth yr had ar vin y ffordd. A’ hwn a gymerth had yn y tir caregawc, yw’r vn a wrendy’r gair, ac yn ebrwydd drwy lewenydd ei d erbyn. Nid oes hagen wreiddin ynthaw ehun, a’ thros enhyd yw: can ys er cynted y daw trallod nei ga n lyn o bleit y gair, yn y van y rhwystrir ef. A’ hwn a dd erbyn yr had ymplith y drain, yw’r vn a wrendy’r gair: a nyd gofal y byd hwn, ac ehudrwydd golud, a dag y gair, ac ef a wnaethpwyt yn ddiffrwyth. A nd hwn a gymerth yr had yn y tir da, yw’r vn a wrendy’r gair, ac ei dyall, yr vn hefyd a ffrwytha, ac ei dwc, vn ar ei ganfet, arall ar ei drugeinfet, ar‐all ar ei ddecfet ar ugain. Parabol ar all a osodes ef yddwynt, can ddywedyt. Yr Euangel y pempet Sul gwedi ir Ystwyll. ¶ Teyrnas nefoedd’s ydd gyffelip i ddyn a heuei had da yn ei vaes. A’ thra vei ’r dynion yn cyscu, e ddaeth y elyn ef, ac a heuawdd efrae ymplith y gwenith, ac aeth ymaith. A’ gwedy ir egin dyvu, a’ dwyn ffrwyth, yno yr ymddangosodd yr efrae hefyt. Ac a ddaeth gweision gwr y tuy, ac a ddywedesont wrthaw, Arglwydd, a‐ny heaist ti had da yn dy vaes? O b’le gan hyny y mae ynddo yr efrae? Ac yntef a ddyvot wrthynt, Y gelyn‐ddyn a wnaeth hynn. A’r gweision a ddyvot wrthaw, A ewyllysy di i ni vyned a’ei cascly wynt? Ac ef a ddyvot, Na vynnaf: rac ychwy wrth glascly’r efrae ddiwreiddiaw y gwenith gyd ac wynt. Gedwch ir ddau gyddtyfu, hyd y cynayaf, ac yn amser y cynayaf y dywedaf wrth y vedel, Cesclwch yn gyntaf yr efrae, a’ rhwymwch yn yscupae y’w lloscy: a’ chesclwch y gwenith i’m yscupawr. ¶ Parabol arall a roddes ef yddwynt, gan dywedyt, Cyffelip yw Teyrnas nefoedd i ’ronyn o had mustard, yr hwn a gymer dyn a’ ei heuha yn ei vaes, ys yr hwn ’sy ’leiaf o’r oll hadae: anyd gwedy tyfo, mwyaf vn or llysae ytyw, a’ phren vydd, yd ’n y ddel ehediait y nef a nythy yn ei gangae. ¶ Parabol arall a ddyvot ef wrthwynt, gan ddyvvedyt, Cyffelip yw teyrnas nefoedd y surdoes, yr hwn a gymer gwraic ac ei cuð mewn tri pheccet o vlawt, yn y sura oll. ¶ Hyn oll a ddyvot yr Iesu trwy barabolae wrth y dyrfa: ac eb parabol æ ny ddyvot ef ddim wrthwynt, yn y chyflawnit hyn a ddywetpwyt gan y Prophwyt, yn dywedyt, Agoraf vy‐genae ymparavolae, a’ menagaf ddirgel edigion o’r pan sailiwyt y byd. Yno yd anfonawdd yr Iesu y dorf ymaith, ac ydd aeth ir tuy. A’ ei ddiscipulon a ddaeth attaw, can ddywedyt, Deongl i ni barabol efre yr maes. Yno ydd atepawdd ef ac ydyvot wrthwynt, yr hwn a heyha yr had da, yw Map y dyn, a’r maes yw’r byd, a’r had da, wyntwy yw plant y deyrnas, a’r efrae ynt blant y Drwc, a’r gelyn sy ’n y he heu h wy, yw diavol, a’r cynayaf yw dywedd y byd, a’r medelwyr yw’r Angelion. Megis gan hyny y cynullir yr efrae, ac y lloscir yn tan, velly y bydd yn‐ d iwedd y byt hwn. Map y dyn a dd envyn ei Angelion, ac wy a gynnullant allan oei deyrnas ef yr oll rwystrae, ar ei a wnant enwiredd, ac y bwriant wy i ffwrn ais dan: ynaw y bydd wylo ac rhiccian danneð. Yno y l’ewy r cha yr ei cyfiawn val yr haul yn teyrnas eu Tad. Hwn sy iddo glustiae i glywet, clywet. ¶ Trachefyn cyffelyp yw teyrnas nefo edd i dresawr cudd iedic mewn maes, yr hwn wedy y ddyn ei gaffael, ef ei cudd, ac o lewenydd am danaw, ef a dynn heibio, ac a werth oll ar a vedd, ac a brym y maes hwnw. ¶ Trachefn cyffelip yw teyrnas nef oedd i varsiandwr, yr hwn a gais vargaritaetec, ac wedy iðo ei ga ff el vn margaret gwerthfawr, yr aeth ac y gwerthodd cymeint oll ac a veddei, ac ei prynoð. ¶ Tragefyn cyffelip yw teyrnas nefo edd i rwyt tynn a vwrit yn y mor, yr hon a dyrra o bop ryw beth. Yr hon wedi bo yn llawn, a ddugant ir lan, ac eistedd a wnant, a’ chlascy ’r ei da y mywn llestri, a’ thavly ’r ei drwc heibio. Velly y bydd yn‐ d iwedd y byd. Yr Angelion a ant allan, ac a nailltuant yr ei drwc o blith yr ei cyfiawn, ac y tavlant wy i ffwrneis dan: ynaw y bydd wylofain a’ riccian dannedd. ¶ Yr Iesu a ddyvot yddwynt, A y chwi yn dyall hyn oll? Dywedesont wrthaw, Ym, Arglwydd. Yno y dyvot ef wrthwynt, Can hynny pop Gwr‐llen yr hwn a ddyscir i deyrnas nefo edd, a gyffelypir i berchen tuy, yr hwn a ddwc allan oei dresawr newydd ion a’ hen ion. ¶ Ac e ddarvu, gwedy i’r Iesu ddyweddyt y parabolae hyn, yr ymadawodd o dd yno, ac yd aeth ef y’w wlat y un, ac ei dyscawdd yn y synagogae wy, yny synnodd arnynt, gan ddywedyt, O b’le y doeth y doethinep hyn a’r gwethredoed‐nerthol ir dyn hwn? Any d hwn yw map y saer? Any d y vam ef a elwir Mair, a’ ei vrodur Iaco ac Ioses, a’ Simon ac Iudas? Ac any d yw ei chwioredd oll y gyd a ny ni? O b’le gan hyny y mae ganthaw y pethae hyn oll? Ac wy a rwystrit yntho. Yno y dyvot yr Iesu wrthwynt, Ny d yw Prophwyt eb anrydedd anyd yn ei wlat y un, ac yn y duy ehun. Ac ny wnaeth ef vawr weithrrdoedd‐nerthol yno, o bleit ei ancrediniaeth wy. Y Pryd hyny y clybu Herod y Tetrarch am Iesu, ac y dyvot wrth ei weison, Hwn yw Ioan Vatyddiwr. Ef gyfodes o veirw, ac am hyny y gweithredir weithredoedd‐nerthol ganthaw. Can ys Herod a ddaliesei Ioan ac ei rhwymesei, ac ei dodesei yn‐carchar o bleit Herodias, gwraic Philip y vrawt ef. Can ys Ioan a ddyvot wrthaw, Nid deddfol y ti y chahel hi. A’ phan oedd yn ei vryd y roi ef yw varwolaeth, ef ofnoð y dyrva, can ys wy y cymerent ef val prophwyt. A’ phā getwit dydd genedigaeth Herod, y dawnsioð merch Herod geyr y brō wy, ac y boddhaodd hi Herod. Erwydd paam y gaddawodd ef dan-dwng, y rhoddei yddhi beth pynac ar a archei hi. Ac yhi wedy hi addyscy gan hei mam, a ddyvot, Dyro i mi yma ben Ioan Vatyddiwr mewn descl. A’r Brenhin a dristawð: eithyr o erwydd ei lw, a’r ei a eisteddent y gyd ac ef wrth y vort, y gorchymynawdd ef ei roi iddi: ac ef a dd anvonawdd gennad ac a laddawd ben Ioan yn y carchar. Ac a dducpwyt y ben ef mewn descyl, ac ei rhoet ir vachcennes, a’ hi ei duc y’w mam. A’ ei ddiscipulon ef a ðaethant, ac a gymersant y gorph ef ac ei claddesont, ac aethont ac a ddywedesont, i’r Iesu. A’ phan ei clybu yr Iesu, ef a dynnodd o ddyno mewn llong i ddiffeith fa or n ailltu. A’ gwedy clybot o’r dyrva, wy y dilynesōt ef ar draet allā o’r dinasoeð. A’r Iesu aeth ymaith ac a welodd dyrva vawr, ac a dosturiawdd wrthwynt, ac ef a iachaodd y cleifion hwy. ¶ A’ gwedy y mynd hi yn hwyr, y daeth ei ddiscipulon attaw, can ddywedyt, Diffaith yw’r lle yma, a’r awr aeth heibio: gellwng y dyrva ymaith, i vyned ir dinasoeð y bryny yddyn vwydydd. A’r Iesu a ddyvot wrthynt, Nid rhait y yddyn vyn e d ymaith: Rowch chwi yddwynt beth y’w vwyta. Yno y dywedesont wrthaw, Nid oes genym any d pemp torth a’ dau pysc otyn. Ac ef y ðyvot, Dugwch wy i mi yma n. Ac e orchymynawð ir dorf eisteð ar y gwellt glas, ac a gymerth y pemp torth a’r ddau bysc odyn, ac a edrychawdd i vyny dd tu ar nef, ac a vendithiodd, ac a dores, ac a roes y torthae y’w ddiscipulon, a’r discipulon ir dyrva. Ac wy oll a vwytesont, ac wy a ddigonwyt. Ac a godesont o’r briw uvvyt oedd yngweðill saith bascedeit. Ar ei a vwytesent, oedd yn‐cylch pem p mil o wyr, eb law gwrageð a’ rhai bychain. ¶ Ac yn y van y cym p ellodd yr Iesu ei ddiscipulon i vyned mewn llong, a’ myned trosodd oei vlaen, tra dd anfonei ef y dyrfa ymaith. A’ gwedy iddo dd anvon y dyrfa ymaith, ef escennawdd ir mynyd vvrtho ehun i weddiaw: a’ gwedy y hwyrhai hi, ydd oedd ef yno yn vnic. Ac yno ydd oeð y llong yn‐cenol y mor, ac a drallodit gan donnae: canys gwynt gwrthwynep ytoedd. Ac yn y bedwerydd wylfa or nos, ydd aeth yr Iesu attwynt, gan rodio ar y mor. A’ phan welodd ei ddiscipulon ef yn rhoddiaw ar y mor, y cythrwblit wy gan ddywedyt, Drychioleth yd yw, ac a waeddeson rac ofn. Ac yny man, yr ymadroddodd yr Iesu wrthwynt, gan ddywedyt, Cymerwch gysir da. Myvi yt yw: nac ofnwch. Yno ydd atpawdd Petr ef, ac a ddyvot, Arglwydd, a’s ti yw, arch i mi ddewot atat ar y dwfr. Ac ef a ddyvot, Dyre d. A’ gwedy descen d o Petr o’r llong, ef a rodioð rhyd y dwfr i ðyvot at yr Iesu. An’d pan welawdd ef wynt cardarn, yr ofnawdd: a’ phan ddechreuawdd suddo y llefawð, gan ddywedyt, Arglwydd, cadw vi. Ac yn y man yr esten d awdd yr Iesu ei law, ac ymavlodd ynthaw, ac y dyvot wrtho, A dydi vychan o ffyð, paam y petruseist? Ac er cynted yd aethon ir llong, y peidiawdd y gwynt. Yno yr ei oedd yn y llong, a ddaethon ac y addolesant ef, gan ddywedyt, Yn wir map Dew yt wyt. ¶ A’ gwedi yðyn vyn e d trosodd, vvy ddaethant i dir Genezaret. A’ phan i adnabu gwyr y van hono ef o, ys d anfonesāt ir wlat hono o y amgylch, ogylch, ac a ddygesont attaw yr ei oll oedd yn gleifion. Ac a atolygont iddo gael cyfwrdd ac emyl yn y wisc ef yn vnic: a chynnifer ac a gyfyrddawð a hi, a iachawyt. YNo y daeth at yr Iesu y Gwyr‐llē ar Pharisaieit, yr ei oedd o Gaerusalem, gan ddywedyt, Paam y tyr dy ddiscipuion di arddodiad yr Henafieit? can na olchant ei dwylo, pan vwytaont vara. Ac ef a atepawdd ac a ddyvot wrthwynt, A’ phaam ydd y‐chwi yn tori gorchymyn Dew gan eich arddodiad chwi? Can ys Dew a orchymynodd, can ddywedyt, Anrydeða dy dad ath vam: a’ hwn a velltithio tad nei vam, bid ef varw yr angae. A chwi a ddywedwch, Pwy pynac a ddyweit wrth tad nei vam, Can y rhodd a offrymir geny vi, y daw lles yty: er, na’ s anrhydedda ef ei dad, nei vam, diuai vydd. Ac vellyn y gwnaethoch ’orthymyn Dew yn over gan eich arddodiad chwi. A hypocriteid, da y prophwytodd Esaias am dano‐chwi, gan ddywedyt, Nesau mae’r popul hynn ataf a’ ei genae, a’m anrhydeddy aei gwefusae, a’ ei calon ’sy ympell ywrthyf. Eithr ouer im anrhydeddant i, gan ddyscy yn lle dysc eidaeth ’orchymynnae dynion. Yno y galwodd ef y dyrva attaw, ac y ddyvot wrthwynt, Clywch a’ dyellwch. Hyn aa y mevvn ir genae, ny’s haloga ddyn, n anyn yr hyn a ddaw allan o’r genae, hyny a haloga ddyn. ¶ Yno y daeth ei ddiscipulon, ac y dywedesont wrthaw, A’ ny wyddost i, y rhwystra Pharisaieit wrth glywet yr ymadrodd hvvn? Ac ef a atepodd ac a ddyvot, Pop plannigyn ar ny’s plannawdd vy‐Tad nefawl, a ddiwreddir. Gedwch yddyn: tywysogion deillion ir deillion ynt: ac a’s y dall a dywys y dall, y ddau a gwympant i’r ffos. ¶ Yno ydd atepawdd Petr, ac y dyvot wrthaw Deongl yni y parabol hwn. Yno y dyuot yr Iesu, ytych chwi etwa eb ddyall? Any wyddoch vvi, eto mai pop peth pynac aa ymewn ir genae, iddo vyned ir bol y, ac a vwrir allan ir gaudy? Eithr y pethae a ddant allan o’r genae, ’sy yndyvot o’r galon, ac h wy a halogant ddyn. Can ys o’r galon, y daw meddyliae drwc, lladd‐celanedd, tori priodas, godinebeu, lladrat, ffals destiolaeth, cablairiae. Yr ei hyn yw’r pethae a halogant ddyn: an’d bwyta a dwylo eb ’olchi, nyd haloga ddyn. Yr Euangel yr ail Sul or Grawys. ¶ A’ Iesu aeth o ddyno, ac a dynodd i dueddeu Tyrus a’ Sidon: A’ nycha, gwraic o Canaan a ddaeth or goror hynny, ac a lefawdd, can ddywedyt wrthaw, Trugarha wrthyf, Arglwydd, vap Dauid: y mae vymerch i mewn poen resynawl gan gythraul. Eithyr nyd atepawdd ef yddi vn gair. Yno y daeth ei ddiscipulon ataw, ac a atolygesont iddo, can ddyweðyt, Danvon y hi ymaith canys mae hi yn llefain ar ein h’ol. Ac ef a atepawdd, ac addyvot, Ni’m d anvonwyt i anid at ddevait colledic tuy ’r Israel. Er hyny hi a ddeuth ac y addolawdd ef, can ddywedyt, Arglwydd cymporth vi. Ac ef a atepawdd, ac a ddyvot, Nid da cymeryd bara ’r plant a’ei vwrw ir cwn. Hithae a ddyvot, Gwir yw, Arglwydd: er hyny mae ’r cwn yn bwyta yr briwision a syrth y ar vort y’ harglwyddi. Yno ydd atepawdd yr Iesu, ac ydyvot wrthei. Ha wreic, mawr yw dy ffydd: bid y‐ty, mal y mynych. A’hei merch a iachawyt yn yr awr honno. Ac velly yr aeth yr Iesu o yno, ac y daeth geyrl’aw mor Galilaea, ac a escen d odd ir mynyth, ac a eisteddawdd yno, Ac a ddaeth ataw dyrvae mawrion a’ chanthwynt gloffion, deillion, mudion, anafusion, ac eraill lawer, ac eu bwrieson y lavvr wrth draet yr Iesu, ac ef y iachaodd h wy, yny ryveddawdd y dyrva, weled y mution yn dywedyt, yr anafusion yn iach, a’r cloffion yn cerddet, ar daillion yn gweled: a’ gogoneddy Dyw yr Israel awnaethont. Yno y galwodd yr Iesu ei ddiscipulon attaw, ac a ddyvot, Ydd wyf yn tosturio wrth y dyrfa hon, can yddyn aros gyd a mi er ys tri‐die bellach, ac na d oes ganthyn ddim yw vwyta: a’i gellwng vvy ar ei cythlwng ny’s ewyllsyaf, rac ei ffeintio ar y ffordd. A’ ei ddiscipulon a ddyvot wrtho, O b’le y caem ni gynniver o vara yn y diffeith vvch, ac y caffei dyrva gymeint, ei gwala? Ac a ddyvot yr Iesu wrthynt, Pasawl torth ’sy genwch? A’ hvvy dywedesont, Saith, ac ychydic byscod‐bychain. Yno y gorchmynnoð ef ir dyrva eistedd i lavvr ar y ddaiar. A’ chymerawdd y saith torth, a’r pysc ot, ac a ddiolchawdd, ac eu torrawdd, ac ei rhoes at ei ddyscipulon, a’r discipulon i’r dyrfa. Ac vvy oll a vwytesont, ac a gawson ddigon: ac y godeson, o’r briw fvvyt oedd yn gweddill saith vascedeit. A’r ei vesyn yn bwyta oedd pedeirmil o wyr, eb law gwragadd a’ phlant ys. Yno ydd anvones yr Iesu y dyrfa y ffordd, ac a aeth y long, a ddaeth i barthe Magdala. YNo y deuth y Pharisaieit a’r Sadducaieit, ac y temptesant ef, gan geisiaw ganthaw ddangos yddyn arwydd o’r nef. Ac ef a atepawdd, ac a ddyvot wrthynt, Pan vo hi yn hwyr, y dywedwch, Hi vydd Towydd tec: can vot yr wybr yn goch. A’r borae y dyvvedvvch, Heddiw y bydd tempest l, can vot yr wybr yn goch ac yn drist. A’ hypocriteit, wynep yr wybr a vedrwch i y varny, ac a ny vedrwch varny am arwyddion yr amserae? Egais y genedleth drwc a’r odinabus arwydd, ac arwydd ny’s roddir iði n amyn arwyð, y Prophwyt Ionas: ac velly y gadawodd ef wy, ac y tynnawdd ymaith. ¶ A’ gwedy dyvot ey ddiscipulon i’r lan arall, ef aithei eb gof ganthynt gymeryd bara y gyd ac wynt. A’r Iesu a ddyvot wrthynt, Edrychwch, a’mogelwch rhac leven y Pharisaieit a’r Sadducaieit. Ac wy a veddyliason ynddyn y vnain gan ddywedyt, Hyn sy am na ddyg e sam vara. A’r Iesu yn gwybot y peth, a ddyvot wrthynt, Chwychwy o ffyð vechan, paam y meðyliwch ynoch eich hun, sef can na ðygesoch vara? Anyd ych vvi yn dyall eto, nac yn cofio y pemp torth, pan oedd pem p mil popul, a’ phasawl basged eit a gymresoch? Na’r saith torth pan oedd saith mil popul, a’ pha sawl cawelleit a gymeresoch? Pa’m na ddyellwch vvi, mae am y bara y dywedeis wrthych, ar ymogelyd o hanoch rac leven y Pharisaieit a’r Sadducaieit? Yno y dyellesont wy, na ddywedesei ef am ymogelyd o hanynt rac lefen bara, n amin rac athraweth y Pharisaieit a’r Sad‐ducaieit. Yr Euangel ar ddydd S. Petr Apostol. ¶ A’ gwedy dyvot yr Iesu i dueðae Caisar Philip e a o vynnodd y’w ddiscipulon, Pwy y dywait dynyon vy‐bot i Map y dyn? Ac wy a ðywedesont Rei a ðywait mae Ioan vatyðiwr: a’ rei mae Helias ac eraill may Ieremias, ai vn or Prophwyti. Ac ef a ddyvot wrthwynt, A’ phwy meddwchwi yw vi? Yno Simon Petr a atepawð, ac a ddyvot, Ti yw’r Christ Map y Duw byw. A’r Iesu a atepawdd, ac a dyvot wrthaw Gwyn dy vyt ti Simō vap Ionas can nat cic a’ gwaet ei dangosawdd yty eithyr vy‐Tat yr hwn ys ydd yn y nefoedd. A’ mi a ðywedaf hefyt yty, mae ti yw Petr, ac ar y petr hynn yr adailiaf veu Eccles: a’ phyrth yffern ny’s gorvyddant y hi. Ac y‐ty y rhoddaf egoriadae teyrnas nefoedd, a’ pha beth bynac a rwymych ar y ddaear, a vydd rwymedic yn y nefoedd: a pha beth bynac a ellyngych ar y daear, a vydd gellyngedic yn y nefoedd. Yno y gorchymynawdd ef y’w ddiscipulon, na ddywedent i nep mai efe oedd Iesu y Christ. O hyny allan y dechreawdd yr Iesu dangos y’w ddiscipulon, vot yn angen raid iddo vyned i Caerusalem, a’ dyoddef llawer gan yr Henafieit, a’ chan yr Archoffeiriait, a’r Gwyr‐llen a’ ei ladd, a’ chyfody y trydydd dydd. Yno Petr ai cymerth ef or nailltuy, ac a ddechreawdd y geryddy ef, gan ddywedyt, Arglwydd, trugarha wrthyt tyun: ny ’s bydd hyn y‐ty. Yno ydd ymchoelodd ef tra ch i gefyn, ac y dyvot wrth Petr, tynn ar v’ol i Satan: can ys rhwystr wyt ymy, can na ddyelly y pethae sy o Dduw, n amyn y pethae sy o ddynion. Yno y dyvot yr Iesu wrth ei ddiscipulon, A’s dilyn nep vi, ymwrthoted y vn, a chymered ei groc a’ dilyned vi. Can ys pwy bynac, a ’wyllysio gadw ei vywyt, ei cyll: a’ phwy pynac a gollo ei vywyt om pleit i, a ei caiff. Can ys pa les i ddyn, er ennill yr oll vyt, a chyll ef y enait y hun? nei pa beth a rydd dyn yn gyfnewyt dros ei Dat y gyd a’ ei Angelyon, ac yno y rhydd ef i bop dyn erwydd ei weithredoedd. Yn wir y dywedaf ychwi, vot rhei o’r sawl ’sy yn sefyll yma, ar ny chwaethant angae, nes yddyn welet Map y dyn yn dyvot yn ei deyrnas. AC ar ol chwe ch diernot, y cymerawdd yr Iesu Petr, ac Iaco, ac Ioan ei vrawt, ac y duc wy i vyny dd i vonyth vchel o’r nailltuy, ac ymrythiodd geyr y bron wy, ac a dywynnodd y wynep ef val yr haul, a’ ei ddillat oedd mor gannaid a’r goleuni. A’ nycha, Voysen ac Elias, yn ymddangos yddynt, yn ymddiddan ac ef. Yno yð atepawdd Petr, ac y dyvot wrth yr Iesu, Arglwydd, da yw i ni vot yma: a’s ewyllysy, gwnawn yma dri phebyll, vn i ti, ac vn i Voysen, ac vn y Elias. Ac ef eto yn ymadrodd, nycha wybren olau yn ei gwascodi hwy: nycha, lef o’r wybren yn dywedyt, Hwn yw vy‐caredic Vap, yn yr hwn im boðolonit: clywch ef. A’ phan glybu y discipulon hyny, y cwympesont ar ei hwynebae, ac a ofsont yn ddir vawr: Yno y daeth yr Iesu, ac ei cyhyrddodd wy, ac a ddyvot, Cy fo dwch, ac nac ofnwch. A’ chwedy yddynt dderchafael ei llygaid ny welsant nep any d yr Iesu yn vnic. ¶ A’ mal y descendent o’r mynyth, y gorchymynawdd yr Iesu yddyn gan ddywedyt, Na ddywedwch y weledigaeth i nep, yn y chyvoto Map y dyn o veirw. A’ ei ddiscipulon a ovynawdd iðo, gan ddywedyt, Pa’m gan hyny y dyweit y Gwyr llen vot yn rait i Elias ddyvot yn gyntaf? A’r Iesu a atepawdd ac a ðyvot wrthyn, Diau y daw Elias yn gyntaf, ac yr edvryd ef oll. Eithr mi ddywedaf ychwi, ddyvot o Elias eisioes, ac na’s adnabuont vvy ef, a’ gwneuthyd o hanynt yddo beth bynac a vynesont: velly y bydd i Vap y dyn ddyoddef ganthwynt vvy. Yno y dyellodd y discipulon y vod ef yn dywedyt wrthwynt am Ioan Vatyddiwr. ¶ A’ gwedy eu dyvot at y dyrva, y daeth ataw ryvv ddyn, ac aeth ar ei ’liniae iddo, ac a ddyvot, Arglwydd, trugarha wrth vy map: can yvot ef yn lloeric, ac ydd ys yn ddrwc wrthaw: can ys mynech y cwymp ef yn tan, a’ mynech yn y dw f r. A’ mi y dugym ef at dy ddiscipulon d i, ac ny allasant wy y iachay ef. Yno ydd atepawdd yr Iesu, ac y dyvot, A genedleth, anffyddlawn a’ thraws edic, pa hyd bellach y byddaf gyd a chwi? pa hyd bellach ych dyoddefaf? dugwch ef yma ataf i. A’r Iesu a geryddodd y cythrael, ac ef aeth allan o hanaw: a’r bachcen a iachawyt yn yr awr hono. Yno y daeth y discipulon at yr Iesu wrtho ehun, ac a ddywedesont, Paam na allem ni vwrw ef allan? A’r Iesu a ddyvot wrthwynt, O bleit eich ancrediniaeth: can ys yn wir y dywedaf y chwi, pe bei y chwi ffydd cymeint ac yvv gronyn mwstard chvvi ddywedwch wrth y mynyth hwn, Ys y mud o dd yma draw, ac ef a ys y mut a: ac ny bydd dim am p ossibil ychwy. An’d ny d a allan y rhyw iogeth hwn, amyn gan weddi ac vmpryd. ¶ Ac val ydd oeddent vvy yn aros yn‐Galilaea y dyvot yr Iesu wrthwynt, Ef a dder vydd rhoddi Map y dyn yn‐dwylo dynion, ac vvy ei lladdant, a’r trydydd dydd y cyfyd ef: a’ thristay a wnaethant yn ddirfawr. A’ gwedy ey dyvot i Capernaum, yr ei oedd yn d erbyn arian y deyrnget, a ddaethant at Petr, ac a ddywedesont, Any’ d yw eich athro chvvi yn taly teyrnget? Ef a ddyvot, Ydyw. Ac wedy y ðyvot ef ir tuy, yr Iesu a ei rhac vlaenodd ef, gan ddywedyt, Beth a dyby gy di Simon? Y gan bwy y cymer Brenhinedd y ddaiar deyrnget, nei dreth? y gan ei plant, ai gan estronieit? Petr a ddyvot wrthaw, y gan estranieit. Yno y dyvot yr Iesu wrthaw, Gan hyny y mae’r plant yn rhyddion. Er hyny, rac y ni y rhwystro hwy, does ir mor, a’ bwrw vach, a’ chymer y pysc otyn cyntaf a ddel i vyny dd, ac wedy yt’ agory ei eneu, ti a gai ddarn o vgein ceinioc: cymer hynny a’ dyro droso vi a’ thi. YR amser hynny y deuth y discipulon at yr Iesu, can ddywedyt, Pwy ’sy vwya yn‐teyrnas nefoedd? A’r Iesu a alwawdd ataw vachcenyn, ac ei gosodes yn ei cyfrwng, ac a ðyvot, Yn wir y dywedaf wrthych, a ddieithyr eich ymchwelyt, a’ bot mal bachenot nid ewch i deyrnas nefoeð. Pwy bynac can hyny a ymestyngo mal y bachcenyn hwn, hwnw yw’r mwyaf yn‐teyrnas nefoedd. A’ phwy pynac a dd erbyn gyfryw vachcenyn yn vy Enw, a’m d erbyn i. A’ phwy bynac a rwystro vn or ei bychein hynn a credant yno vi, gwell oedd, iddaw pe crogit maē melin am ei vwnwgl, a’ ei voddy yn eigiawn y mor. Gwae’r byt o bleit rhwystrae: can ys angenreit yw dewot rhwystrae: er hyny gwae’r dyn hwnw. y gan yr vn yd ef y rhwystr. Can hyny a’s dy law n ai dy droet ath rhwystra, tor wy ymaith, a’ thavl y wrthyt: gwell yw yty vynet i vywyt, yn gloff, ai yn anafus, nath tavly ac yty ddwy law, a’ dau droet i dan tragavythawl. Ac a’s dy lygat ath rwystra, tynn allan, a’ thavl y wrthyt: gwell yw yty vynet i vywyt ac vn llygat, na’c a dau lygat, dy davly i dan yffern. Gwelwch na thremygoch yr vn o’r ei bychein hynn: canys dywedaf y chwi, pan yw yn y nefoeð vot y Aggelō wy bop amser yn gwelet wynep vy‐Tat yr hwn ys y yn y nefoedd. Can ys daeth Map y dyn i gadw yr hyn a gollesit. Beth a dybiwch vvi? A’s bydd ei i ddyn gan davat, a’ myned o vn o hanynt ar ddisperot, a ny ad ef y n amyn vn pem p ugain, a’ myned ir mynydde dd a’ cheisio yr hon aethesei ar ddysperot? Ac a’s byð yddo y chael hi, yn wir y dywedaf y‐chwi, mae mwy llawen yw ganthaw am y ddavat hono, nag am y n amyn vn pem p vcain nyd aethent ar ddispirot. Velly ni d yw ewyllys eich Tat ysy yn y nefoe dd, bot cyfergolli yr vn or ei bychainhyn. Eb law hyny a’s pecha dy vrawt ith erbyn, does, a’ cherydda ef ryngot ac ef wrth y vn: a’s ef ath wrendy, enilleist dy vrawt. Ac as ef ni’th wrendy, cymer gyd a thi eto vn nei ðau, val y bo gan enae dau nei dri o testion ally sefyll o bop gair. Ac a’s ef ny bydd gwiw gantaw eu gwrandaw, dywait wrth yr Eccleis: ac a’s ef ny vynn wrandaw ’r Eccleis chwaith, bit ef y‐ty megis Cenedlic a Phublican. Yn wir y dywedaf, ychwi, Pa bethe pynac a rwymoch ar y ddaiar, a rwymir yn y nef oedd, a’ pha bethae bynac a ellyngwch ar y ddaiar, a ellyngir yn y nef. Trachefyn, yn vvir y dywedaf wrthych, a’s cydsynnia dau o hanoch yn y ddaiar ar ddim oll, beth bynac ar a archant, y rhoðir yðynt y gan vy‐Tat yr hwn ’sy yn y nefoedd. Can ys ym p le pynac ydd ymgynnull dau n’ei dri, yn vy Enw i, yno ydd wyf yn ei cenol wy. Yr Euangel y xxij. Sul gwedy Trintot. ¶ Yno y daeth Petr ato ef, ac a ddyvot, Arglwydd, pa sawl gwaith y pecha vy‐brawt im erbyn, ac y maddeuaf yddaw? ai yd seithwaith? Yr Iesu a ddyvot wrthaw, Ny ddywedaf y‐ty, yd seithwaith, anid yd seithwaith ddecwaith seithwaith. Am hynny y cyffelypir teyrnas nefoedd i ryw Frenhin, pwy vynnei gael cyfrif can ei weision. A’ phan ddechreysei gyfrif, e dducpwyt vn attaw, a oedd yn ei ddylet o ddec mil o talentae. A’ chā nad oeð ganto ddim oei daly, e ’orchymynawdd ei Arglwydd y werthy ef, a’ ei wreic, a’ ei blant, ac oll a veddei, a’ thaly yr ddlet. A’r gwas a gwympawdd i lawr, ac atolygawdd iddaw, can ddywedyt, Arglwydd, oeda dy ddigoveint wrthyf, a’ thalaf y‐ty y cvvbl oll. Yno Arglwydd y gwas hwnw a drugarhaodd wrtho, ac ei gellyngawdd, ac a vaddeuawdd iddaw y ddled. A’ gwedy myned y gwas ymaith, e gavas vn oe gyveillion, yr hwn oedd yn y ddlet ef o gant ceiniawc, ac a ymavlawdd yntaw ac ei llindagawdd, gan ddywedyt, Tal i mi dy ddlet. Yno y syrthiawdd ei gyfeill wrth y draet ef, ac a atolygwadd yðaw, can ddywedyt, Oeda dy ddigoveint wrthyf, a’ thalaf y‐ty y cvvbyl oll. Ac ny’s gwnai ef, anyd myned a’ ei vwrw ef yn‐carchar, y ’n y dalei yr ðlet. A’ phan weles ei gyveillion ereill y pethau a ddaroedd, ydd oedd yn ddrwc dros pen ganthwynt, ac a ddeuthant, ac a vanegesant y ew h’ arglwydd yr oll pethae a ddarvesynt. Yno y galwawdd ei Arglwydd arnaw, ac a ddyvot wrthaw, A was drwc, maddeueis yty yr oll ddyled, can yty weddiaw arnaf. Ac a ny ddylesyt tithe tosturiaw wrth dy gyfeill, megis ac y tosturiais i wrthy ti? A’ llitiaw a wnaeth ei Arglwydd, ac ei rhoddes ef ir poenwyr, y’n y dalei ei holl ddylet iddaw. Ac velly yr vn ffynyt y gwna veu nefawl Dat i chwithae, any vaddeuwch o’ch calonae, pop vn y’w vrawd eu camweddae. AC e ddarvu, gwedy ir Iesu ’orphen yr ymadroddion hyny, ef a ymadawodd a Galilaea, ac a ddaeth i ffinion Iudaea y tuhwnt y Iorddonē. A’ thorfoedd lawer y dylinodd ef, ac ef y iachaodd wy yno. Yno y daeth y Pharisaieit attaw, gan y demptio ef, a’ dywedyt wrthaw, Ai cyfreithlon i wr wrthddot ei wraic am bop achos? Ac ef a atepawdd ac a ddyvot wrthwynt, A’ ny ddarllenasach, pan yw i’r vn y gwnaeth vvy yn y dechreu, yn wryw a’ benyw ei gwneythy d hwy, ac a ddyvot, O bleit hyn y gad y dyn dad a’ mam ac y gly yn wrth ei wraic, ac ylldau y byddant yn vn cnawt? Ac velly ni d ynt mwy ach yn ddau, anyd vn cnawd. Na bo i ddyn gan hyny ’ohany yr hyn a gyssylltodd Duw. Wy a ddywetesont wrthaw, Paam gan hyny y gorchymynodd Moysen roi llythr yscar, a’i gellwng hi ymaith? Ef a ddyvot wrthwynt, Moysen erwydd caledrwydd eich calonae, a ’oddefoð yw’ch wrthðot eich gwrageð: eithr o’r dechreu ny d oeð hi velly. A’ mi dywedaf ychwi, mai pwy pynac a wrthddoto ei wraic, dyethr am ’odinep, a’ phriody vn arall, y vot yn tori priodas, a’ phwy pynac a briota hon, a yscarwyt, a dyr briodas. Yno y dyvot ei ddiscipulon wrtho, A’s felly y mae ’r devnydd rhwyng gwr a’ gwraic, ny da priodi gvvraic. Ac ef a ddyvot wrthwynt, Ny all pawp dd erbyn y peth hyn, any d yr ei y rhoed yddwynt. Can ys y mae’r ei yn ddiweir ar a anet velly o groth ei mam: ac y mae’r ei yn ddiweir, a wnaed yn ddiweir gan ddynion: ac y mae’r ei yn ðiweir, a ei gwnaeth yhunain yn ddiweir er mvvyn teyrnas nef oedd. Y nep a all dd erbyn hyn, d erbyniet. Yno y ducpwyt ataw ’rei bychain, er iddo ddody ei ddwylo arn add ynt, a’ gweddio: a’r discipulon y ceryddawdd wy. A’r Iesu a ddyvot, Gedewch ir ei bychein, ac na ’oharddwch yddynt ddyvot atafi: can ys ir cyfryw ’rei y mae teyrnas nef oedd. A’ gwedy iddo ddody ei ddwylo arn add ynt, ydd aeth ef ymaith o dd yno. A’ nycha, y daeth vn, ac y dyvot wrthaw, Athro da, pa dda a wnaf, yn y chaffwyf vuchedd dragyvythawl? Ac ef a ddyvot wrthaw, Paam y gelwy vi yn dda? ny d da neb, any d vn, ys ef Dyw: and a’s wyllysy vyned y myvvn i’r bywyt, cadw ’r gorchymynion. Ef a ddyvot wrthaw ynte, Pa ’r ei? A’r Iesu a ddyvot, Yr ei hynn, Na ladd: Na thor briodas: Na ledrata: Na ddwc gamtestiolaeth. Anrydedda dy dad a th vam: a’ cheri dy gymydawc mal ty vn. Y gwr‐ieuanc a ddyvot wrthaw, Mi gedwais hyn oll o’m ieuntit: beth ’sy yn eisiae i mi eto? Yr Iesu a ddyvot wrthaw, A’s wyllysy vot yn perfeith, does, gwerth ’sy genyt, a’ dyro i’r tlodiō a’ thi gai dresawr yn y nef oedd: a’ dyre d a’ dilyn vi. A’ phan glybu y gwr‐ieuanc yr ymadroð hwn, yr aeth ffwrdd yn drist: canys ydd oedd ef yn berchen da lawer. Yno y dyvot yr Iesu wrth ei ddiscipulon, Yn wir y dywedaf wrthych, mae yn anhawdd ydd a’ r goludawc i deyrnas nef oedd. A’ thrachefyn y dywedaf y chwi, Haws i gamel vyn e d trwy gray ’r nodwydd‐ ddur, nac i’r goludawc vyned y mewn y deyrnas Duw. A’ phan glybu y ddiscipulon ef hyn, sanny awnaethant yn aruthyr, gan ddywedyt, Pwy gan hyny all vot yn gadwedic? A’r Iesu a edrychawdd arnyn, ac a ðyvot wrthynt, Gyd a dynion ampossibil yw hynn, any d gyd a Duw pop peth sy yn possibil. Yr Euangel ar ddydd ymchweliat. S, Paul ¶ Yno Petr atepodd ac a ddyvot wrtho, Nycha nyni a adawsam pop peth, ac ath ddilynesam di: a’ pha beth a vydd y‐ni Ar Iesu a ddyvot yddynt, Yn wir y dywedaf wrthych, mae pan eisteðo Map y dyn yn eisteddva ei ’ogoniant, chwychwi yr ei a’m canlynawdd yn yradgenetleth, a eisteðwch hefyt ar ddeuddec eisteddva, ac a vernwch dauðec llwyth yr Israel. A’ phwy bynac a edy tai, ney vroder, neu chwioreð, neu dat, neu vam, ne wraic, nei blant, nei diredd, er mwyn vy Enw i, ef a dd erbyn ar y canvet, a’bywyt tragyvythavl a etivedda. An’d llawer or ei blaenaf, a vyddant yn olaf, ar ei olaf yn vlaenaf. CAnys teyrnas nefoedd ’sy debic y berchen tuy, yr hwn aeth allan a’ hi yn dyðhay i gyflogy gweithwyr y’w ’winllan. Ac ef a gytunawð a’r gweithwyr er ceiniawc y dydd, ac y danvonoð hwy yw winllan. Ac ef aeth al’an ynghylch y drydedd awr, ac a weles eraill yn sefyll yn segur yn y varchnat, ac aðyvot wrthwynt. Ewch chwi the hefyt i ’m gwinllan, a’ pheth bynac a vo cyfiawn mi ei rhof y chwy. Ac wynt aethāt ymaith. Trachefyn yddaeth ef allan ynghylch y chwechet a’r nawet awr, ac a wnaeth yr vn moð, Ac ef aeth allan yn‐cylch yr vnved awr arðec, ac a gafas ereill yn sefyll yn segur, ac a ddyvot wrthynt. Paam ydd y chwi yn sefyll yma yn hyd y dydd yn segur? Dywedesont wrtho, Am nad oedd nep in cyflogy. Ef a ddyvot wrththynt, Ewch chwithae hefyt i’m gwinllan, a’ pheth bynac a vo cyfiawn, chwi ei cewch. A’ phan aeth hi yn hwyr, y dyvot Arglwydd y winllan wrth ei ’orchwiliwr, Galw yr gweithwyr, a’ dyro yddynt ei cyfloc, can ddaechrae or hei dywethaf yd yr ei cyntaf. A’ phan ðeuth yr ei a gyflogesit yn‐cylch yr vnvet awr arddec, cahel a wnacth pop vn geinioc. A’ phan ddeuth yr ei cyntaf, wy dybiesōt y cahēt vwy, eithr hwythae hefyt a gawsant bob‐vn geiniawc. A’ gwedy yddwynt gahel, grwgnach a wnaethant wrth wr y tuy, gan ddywedyt, Ny weithiodd yr ei olaf hyn anid vn awr, a’ thi ei gwnaethost yn gystal a ninae r’ ei a ddygesam bwys y dydd a’r tes. Ac ef a atebawdd i vn o hanwynt ac addyvot, Y carwr, nid wyf yn gwnaethy dim cam a thi: Anid er ceiniawc y cytuneist a mi? cymer y peth ’sydd i ti, a’ dos ymaith: mi a ewllysiaf roddy ir olaf hwn, megis ac y tithef, Anid iawn i mi wneythyd a vynwyf am y s’y i mi vyhun? a ytyw dy lygat ti yn ddrwc am vy‐bot i yn dda? Velly y bydd yr ei olaf yn vlaenaf, ar ei blaenaf yn olaf: can ys llawer a alwyt, ac ychydig ion a ddetholwyt. A’r Iesu aeth i vyny dd i Gaerusalem, ac a gymerth y deuddec discipulon o’r nailltuy ar y fforð ac a ddyvot wrthyn, Nycha nyny yn myned i vyny dd i Gaerusalem, a’ Map y dyn a roddir i’r Anchoffeirieit ac i’r Gwyr‐llen, ac wy y barnan ef i angae, ac y roddant ef i’r Cenedloedd er yddyn watwor, a’ei yscyrsiaw, a’ ei grogi: a’r trydyð dydd y cyfyd ef drachefyn. Yr Euangel ar ddydd S. Iaco Apostol ¶ Yno y deuth ataw mam plant Zebedeus y gyd a hei meibion, can ei addoli, ac erchy ryw beth ganto. Ac ef a ddyvot wrthei, Peth a vynny? Y hi a ddyvot wrthaw, Caniata ir ei hynn vy‐deu vaip gahel eistedd, vn ar dy ddeheulaw, ar llall ar dy law aswy yn dy deyrnas. A’r Iesu a atepawð ac a ddyvot, Ny wyðoch beth y archwch. A ellwch yvet o’r cwpa n ydd yfwy vi o hanavv a’ch batyðiaw a’r batydd y batyddier vi? Dywedesont wrthaw Gallwn. Ac ef a ddyvot wrthwynt. Diogel ydd yfwch o’m cwpa n ac ich batyddier, a’r batydd i’m batydier i gantavv, eithyr eistedd ar vy‐deheulaw ac ar vy llaw aswy, nid yw i mi y roi: eithyr e roddir i’r sawl y darparwyt y ganvy‐Tat. A’ phā gigleu ’r dec ereill hyn, sory awnaethant wrth y ddau vroder. Can hyny yr Iesu ei galwodd wynt ataw, ac a ddyvot, Ys gwydoch mae penaetheit y Cenetloedd a arglwyðiant arnaðwynt, a’r gwyr mawrion, ae gwrthlywiant wy. Ac nid velly y byð yn ych plith chwi, anid pwy pynac a vynno vot yn wr mawr yn eich plith chwi, byddet yn wasanaethwr y chwy, a’ phwy pynac a vynno bot yn pennaf yn eich plith, bit e yn was y’wch, megis, ac y deuth Map y dyn nyd y’w wasanaethy, ’namyn er gwasanaethu, ac y roddy ei vywyt yn bryniant tros lawer. Ac wyntwy yn myned yffordd o Iericho, y dilynodd tyrfa vawr ef. A’ nycha, ddau ddeillion yn eistedd ar vin y ffordd, pan glywesont vot yr Iesu yn myned heibio, y llefesont, gan ddywedyt, Arglwydd vap Dauid trugara wrthym. A’r dyrfa y ceryddawdd vvy, yn y thawent a son: wy the a lefason yn vwy, gan ddywedyt, Arglwydd vap Dauid trugara, wrthym. Yno y safodd yr Iesu, ac y galwadd wy ac a ddyvot, Beth a ewyllisiwch imi y wneythy d ywch’? Dywedesont wrthaw, Arglwydd, bod agori ein llygait. A’r Iesu gan dosturiaw a gyhyrddodd a ei llygait: ac yn y van y cymerth ey llygait olwc, ac vvy y dylynesont ef. A Phan ddaethant yn gyf agos y Caerusalem a’i dyuot hwy i Bethphage i vynyth Oliuar, yno yd aduones yr Iesu ddau ddiscipl, can ddywedyt wrthynt, Ewch ir pentref y sy gyferbyn a chwi, ac yn y man chwi a gewch asen yn rhwym, ac ebol gyd a hi: gellyngwch wynt a’ dygwch i mi. Ac a dywait nep ðim wrthych, dywedwch, vot yn rraid ir Arglwyð wrthynt: yn y man ef y gellwng hwynt. A’ hyn ol’ a wnaethpwyt, y gyfloni yr hyn a ðoytpwyt trwy’r Prophwyt, yn doydyd. Dywedwch i verch Sion, Nycha, dy Vrenhin yn dyvot atat’ yn war, ac yn eistedd ar asen, ac ebol llwdn asen, weddol. Y discipulon a aethant, ac a wnaethant mal y gorchymynawð yr Iesu yðwynt, ac a ddugesont yr asen a’r ebol, ac a ddodesont ei dillat arnynt, ac ei gesodesont ef arnwynt. A’ thyrva ddir vawr a daneusont ei ddillat ar y ffordd: ereill a doresont gangae o’r gwydd, ac ei tanusont rhyt y ffordd. A’r dyrfa a oedd yn mynet o’r blaen, a’r ei oedd yn dyvot ar ol a lefent, can dywedyt Hos‐anna i vap Dauid: bendigedic vo yr hwn ys y yn dywot yn Enw yr Arglwydd, Hos‐anna rhwn wyt yn y nefoe dd goruchaf. A’ gwedy ei ðy uot i Gaerusalem, y dinas oll a gynnyrfodd, can ddywedyt, Pwy yw hwn? A’r tyrvae a ddywedesant. Hwn yw’r Iesu y Prophwyt o Nazaret, yn‐Galilea. A’r Iesu a aeth y mewn i templ Dduw, ac ei taflawdd hwynt y gyd allan yr ei oedd yn gwerthy ac yn prynu yn y templ, ac a dd ymchlawdd y lawr vyrddae yr newidwyr‐arian, a’ chadeiriae yr ei oedd yn gwerthy colombenot, ac a ddyvot wrthwynt, Mae yn escrivennedic, Y tuy meu vi tuy gweddi y gelwir, eithyr chwi ei gwnaethoch yn’ ogof llatron. Yno y daeth y daillion a’r cloffion attaw, yn y Templ, ac ef y iachaodd wy. A’ phan welawdd yr Archoffeiriait a’r Gwyr‐llen y ryveddodae a wnaethoeð oedd ef, a’r plant yn llefain yn y templ, ac yn dywedyt, Hosanna vap Dauid, y soresont, ac y dywedesont wrthaw, A glywy di yr hyn a ddyweit yr ein? A’r Iesu a ddyuot wrthynt, Do: Any ddarllenasech erioed, O enae ’rei‐bychein, a’r ei yn sugno y perffeithieist voliant? Yno y gadawodd ef wynt, ac aeth allan o’r dinas i Bethania, ac a letuyodd yno. A’r borae ac ef yn ad ymchwely d ir dinas, ydd oedd arno newyn. Ac wrth weled fficuspren ar y ffordd, yd aeth ataw, ac ny chafas ddim arnaw, n amin dail yn vnic, ac y dyvot wrthaw, Na bo i ffrwyth dyvu arnat’ byth mwy ach. Ac yn ebrwydd y gwywoð y fficuspren. A’ phan ei gwelawdd y discipulon, y ryveddesant, gan ddywedyt, Pan’ d ebrwydd y gwywodd y fficuspren? A’r Iesu a atepawdd ac a ddyvot wrthynt, Yn wir y dywedaf wrthych, pei byddei y chwi ffydd ac eb petrusaw dim, ny wnewch yn vnic yr hyn a’ vvneythym i ir fficuspren, any d hefyt pe dywedech wrth y mynyth hwn, Cymer dy vn y ffwrdd, a’ bwrw dy vn ir mor, hyny vydd. A’ pha beth a archoch yn‐gweddi, a’s credwch, chvvi ei d erbyniwch. A’ gwedy y ðyvot ef ir Templ, yr Archoffeiriait, a’ Henafieit y popul a ddaethan attaw, val yr oeð ef yn adrodd‐dysc, ac a ddywedesont, Wrth pa awturtot y gwnai di y pethae‐hyn? a’ phwy a roes y ti yr awdurtot hyn? Yno ydd atepawdd yr Iesu, ac y dyvot wrthwynt, A’ myvy a ovynaf i chwi, vn‐peth, yr hwn a’s manegwch y‐my, a’ minef a venagaf y chwi wrth pa awturtot y gwnaf i y pethae hyn. Betydd Ioan o b’le yð oedd? ai o’r nef, ai o ddynion? Yno y rhysymesont yn ei plith y unain, gan ddywedyt, A’s dywedwn, mai o’r nef: ef a ddyweit wrthym, Paam gan hyny na’ s credech yddaw? Ac a’s dywedwn mae O ddynion, mae arnam of y n y popul: can ys bot pavvp oll yn cymeryd Ioan mal Prophwyt. Yno ydd atepesont i’r Iesu, gan ddywedyt, Ny wyddam ni. Ac ef a ddyvot wrthwynt, Ac ny’s dyweda vi nef y chwi wrth pa awturtot y gwnaf vi hyn. And beth dybygwch vii? Ydd oedd i wr ddau vap, ac ef a ddaeth at yr hynaf, ac a ddyvot, Ha vap, does a’ gweithia heddyw yn vy‐gwinllan. Ac ef a atebodd ac a ddyvot, Nyd af vi: an’d gwedy edifarhay arno, ydd aeth. Yno y daeth ef at yr ail, ac a ddyvot yr vn ffynyt. Ac ef a atepawdd, ac a ddyvot, Mi vvnaf, Arglwydd: ac ny d aeth ef. Pa vn o’r ddau a wnaeth ewyllys y tad? Dywedyt o hanynt wrthaw, Y cyntaf. Yr Iesu a ddyvot wrthynt, Yn wir y dywedaf wrthych’, yr aa ’r Publicanot a’r putenieit o’ch blaen chwi i deyrnas Duw. Can ys daeth Ioan atoch yn ffordd vniondep, ac ny chredesoch ef: an d y Publicanot a’r puteinieit ei credesont ef, a’ chwychwi, er y chvvy weled, ny’s edifarhaech gwedy, yd yn y chredech ef. Clywch barabol ar all, Ydd oedd ryw berchen tuy yr hwn a blannodd ’winllan, ac y caeawdd hi o yamgylch, ac a wnaeth ynthei winwascpren, ac a adeiladawdd dwr, ac ei llogawdd hi i dirddiwilliawdwyr ac aeth i wlad bell. A’ phan nesawdd amser y ffrwythae, e dd anfonawdd ei weision at y tir‐ðiwilliawdrō y dd erbyn y ffrwythae hi. A’r tir‐ðiwilliawdwyr a ddaliesont y weision ef, ac a vayddesont vn, ac a laddasont arall, ac a lapyddiesont vn arall. Trachefyn yd anfonawdd weision ereill, mwy na’r ei cyntaf: ac wy a wnaethant yddwynt yr vn ffynyt. Ac yn ddywethaf oll yd anvonawdd ef ei vap y vn, gan ddywedyt, Wy a barchan vy map, A’ phan welawdd y tir‐ðiwilliawdwyr y map, y dywedesont yn y plith y vnain, Hwn yw ’r etivedd: dewch, llaðwn ef, a’ chymerwn y etifeddiaeth ef. Yno y cymeresont ef, ac ei tavlesont allan o’r winllan, ac ei lladdasont. Can hyny pan ddel Arglwydd y winllan, beth a wna ef ir tir‐ðiwilliawdwyr hyny? Wy a ddywedesont wrtho. Ef a ddifetha yn graulawn y dynion drwc hyny, ac a lloca ci winllan i dir‐ddiwilliawdwir ereill, yr ei y roðant yðo y ffrwythae yn y h amserae. Yr Iesu a ddyvot wrthwynt, Any ðarlleneso‐chwi erioed yn yr Scrythurae, Y maen yr hwn a wrthddodawdd yr adailiadwyr, hwnw a wnaethpwyt yn ben cong y l? Hyn oedd weithred yr Arglwydd, a’ rhyvedd yw yn ein llygait ni. Am hyny y dywedaf wrthych, y cymerir teyrnas Duw y arnoch, ac y rhoddir i genedl a ddwc y ffrwyth hi. A’ phwy pynac a gwympo ar y maen hwn, ef a ddryllir: ac ar pwy pynac y cwymp, y mal ef yn vriwion. A’ phan glybu ’r Archoffeirieit a’r Pharisaieit ei barabolae, y gwybuont mai am danynt wy y dywedesei ef. Ac wy yn ceisiaw ymavlyt ynðo, a ofnesant rac y bopul, canys yddynt y gymeryd ef val Prophwyt. YNo ydd atepawd yr Iesu, ac a lavarawdd wrthwynt drachefyn ym‐parabolae, gan ddywedyt, Cyffelyp yw teyrnas nefoeð i ryw Vrenhin a wnaethoedd briodas yw vap, ac a dd anvonawdd ei weision i ’alw yr ei a ohadde s it ir briodas, ac ny vynnesont wy ddawot: Trachefyn y d anvones ef weision er‐eill, gan dywedyt, Dywedwch wrth yr ei a ’ohaddwyt, Wele, paratoais vy‐giniaw: vey ychen am pascedigion a ladwyt, a’ phop peth ys y parat: dewch i’r priodas. Ac wy vu ddiystyr ganthwynt, ac aethant ymaith, vn y’w duy, ac arall y’w vasnach. Ac y relyw a ddaliesont y y weision ef, ac ei gwarthruddiesont, ac a ei llaðesont. A’ phan glypu yr Brenhin, y llidiawdd, ac a dd anvones allan ei lueddwyr, ac a ddinistriawdd y lladdwyr hynny, ac a loscawdd eu dinas. Yno y dyvot ef wrth ei weision, Yn wir y briodas ys y parat: anid yr ei a ohode s it, nid oeddent teilwng. Ewch gan hyny allan i’r priffyrð, a’ chynniuer y gaffoch, gohaddwch i’r briodas. Yno ’r gweision hyny aethant allan ir prifffyrdd, ac a gesclesont ynghyt gynniuer oll ac gawsont, ddrwc a’ da: ac a lanwyt y briodas o ’ohaddwyr. Yno ’r Brenhin e ddeuth y mewn, y weled y gohawddwyr, ac a ganvu yno ddyn nid oedd gwisc priodas amdauaw. Ac ef a ddyvot wrthaw, Y cyveil’ pa ddelw yd aethost y mewn yma, eb vot am danat gwisc priodas? Ac ynte aeth yn vut. Yno y dyvot y Brenhin wrth y gweision, Rwymwch y draet a’ ei ddwylo: cymerwch ef ymaith, a’ thavlwch i’r tywyllwch eithav: ynaw y bydd wylofain, ac yscyrnygy dannedd. Can ys llawer a elwir, ac ychydic ion a ddetholir. Yr Euangel y xxiij. Sul gwedy Trintot. ¶ Yno ydd aeth y Pharisaieit, ac a gymersont gygcor pa vodd y dalient ef yn ei ymadrawdd. Ac wy a dd anvonesont attaw ei ddiscipulon y gyd a’r Herodiait, can ddywedyt, Athro, gwyddam dy vot yn ’air wir, ac yn dyscy ffordd Dduw yn‐gwirionedd, ac nyd oes arnat oval nep: can nad wyt yn edrych ar wynep dynion. Dywet y‐ni gan hynny, beth a dyby di? Ai iawn rhoddy teyrnget i Caisar, ai ny d yw? A’r Iesu yn gwybot y drigioni wy, a ddyvot, Paam im temptwch vi chwychwi hypocriteit? dangoswch ymy vath y deyrnget. Ac wy a roeson attaw geiniawc. Ac ef a ddyvot wrthynt, Pwy pie’r ddelw hon a’r argraph? Dywedesont wrthaw, Caisar. Yno ydyvot ef wrthwynt, Rowch gan hyny ys ydd i Caisar, i Caisar, a’ rhowch i Dduw y pethe ys yð y Dduw. A’ phan glywsant wy hyn, ryveddy awnaethant, a’ ei ady a’ myned ymaith. Y dydd hwnw y daeth y Zadducaieit ataw, (yr ei a ddywedan nad oes cyfodedigaeth) ac ovynesont iddo, gan ddywedyt, Athro, eðyvot Moysen, a’s bydd marw vn, eb yddo blant, priodet ei vrawd y wraic ef, a chyfodet had y’w vrawt. Ac ydd oedd gyd nyni saith broder, a’r cyntaf a briodawdd wreic, ac a vu varw: ac ef eb hiliogeth iddaw, a adawodd ei wreic y’w vrawt. Yr vn ffynyt yr ail, a’r trydydd, yd y saithfed. Ac yn ðywethaf oll y bu varw’r wreic hefyt. Can hyn yn y cyfodedigaeth, gwraic i bwy o’r saith vydd hi: can ys pop vn y cawsei hi. Yno ydd atepawdd yr Iesu ac y dyvot wrthynt, Cyfeiliorny ydd ych, eb wybot yr Scrythurae, na meddiant Dyw. O bleit yn y cyfodedigaeth nid ynt yn gwreica, nag yn gwra, n amyn, bot val Angelion Dew yn y nef oedd. Ac am gyfodedigaeth y meirw, any ddarllenysoch hyn a ddywetpwyt wrthych gan Dduw, yn dywedyt, Mi yw Duw Abraham, Dew Isaac, a’ Dew Iaco? Dew nid yw Ddew ’r meirw, n amyn y bywion. A’ phan glybu’r popul hyny, rhyfeddy a wnaethant am ei ddysc eidaeth ef. Yr Euangel y xviij. Sul gwedy Trintot. ¶ A’ gwedy clybot o’r Pharisaieit ddarvot i’r Iesu ’oystegu y Saddukaieit, wynt a ymgynullesant ir vn‐lle. Ac vn o hanwynt yr hwn oeð Gyfreithiwr a ymofynawdd ac ef, er ei brovi gan ðywedyt, Athro, pa vn ywr gorchymyn mawr yn y Ddeðyf? Yr Iesu a ddyvot wrthaw, Cery yr Arglwydd dy Dduw o’th oll calon, ac o’th oll eneit, ac o’th oll veddwl. Hwn yw’r cyntaf a’r gorchymyn mawr. A’r ail ys y gyfelip i hwnn, Cery dy gymydawc mal tuhun. Yn y ddau ’orchymyn hynn y saif yr oll Ddeðyf a’r Prophwyti. A’ gwedy ymgascly o’r Pharisaieit yn‐cyt, y govynnawdd yr Iesu yddwynt, can ddywedyt, Peth a dybygwch chwi am y Christ? map i bwy ytyw? Dywedesont wrthaw, Map Dauid. Ef a ddyvot wrthwynt, can hyny pa vodd y mae Dauid yn yr yspryt yn y y ’alw ef yn Arglwydd, can ðywedyt, Dywedawð yr Arglwydd wrth vy Arglwydd, Eistedd ar vy‐deheulaw y ny ’osotwyf dy ’elynion yn droetvainc y‐ty? Ac a’s galwadd Dauid ef yn Arglwydd pywedd y mae ef yn Vap iddaw? Ac ny vetrawdd vn‐dyn atep gair iddaw, ac ny veiddiawdd nep o’r dydd hwnw allan ymgwestioni ddim ac ef mwy ach. YNo y llavarawdd yr Iesu wrth y dyrva, a’ ei ddiscipulon, gan dywedyt, Y mae ’r Gwyr‐llen a’r Pharisaieit yn eistedd yn‐cadair Moysen. Yr oll bethae gan hyny ar a ddywedant ywch am ei cadw, cedwch a’ gwnewch: an’d ar ol ei gweithredoedd na wnewch: can ys dywedyt a wnant, eb wneythy’r. O bleit wy rwymant veichiae trymion, ac anhawdd ei dwyn, ac gesodant ar yscwyddae dynion, ac wy y vnain ni d ysmutant ac vn oei bysedd. Ei oll weithredoedd a wnant er ei gweled o ddynion: can ys llydany ei cadwadogion, a wnant, ac estyn empl yn ae ei gwiscoedd, a’ chary y lle vchaf yn‐gwleddoedd, a’ chael y prif eisteddleoedd mewn cymanfae, a’ chyfarch-gwell yddyn yny marchnatoedd, a’ei galw gan ðynion Rabbi, Rabbi, Eithr na’ch galwer gan ddynion Rabbi: can ys vn dyscyawdr ys ydd y chwi ’sef yvv, Christ, a’ chwychwi oll broder y d ych. Ac na ’alwch neb yn dad yw’ch ar y ddaiar: can nad oes any d vn yn Tad y chwi yr hwn ys y dd yn y nefoeð. Ac nach galwer yn ðyscodron: can ys vn yw eich dysc y awdr chwi, ys ef Christ. A’r mwyaf yn eich plith, byddet ef yn was ywch’. Can ys pwy pynac a ymddyrcha y vn, a iselir: a’ phwy pynac a ymisela ehun, a dderchefir. A’ gwae chwy chvvi ’r Gwyr‐llē a’r Pharisaieit, hypocriteit, can ychwi gau teyrnas nef oedd geyrbron dynion: canys ychunain nyd ewch ymewn, ac ny’s gedwch ir ei a ddauent y mewn, ddyvot y mywn. Gwae chwy chvvi yr Gwyr‐llen a’r Pharisaieit hypocriteit: can ys eich bot yn llwyr vwyta tai y gwragedd gweddwon, ac wrth liw gweðiae hirion: erwydd pa bleit y d erbyniwch varn drymach. Gwae chwy chvvi ’r Gwyr‐llen a’r Pharisaieit hypocriteit: can ys‐amgylchiwch vor a’ thir i wneythy ’r vn o’ch proffes eich vnain: a’ gwedy y gwneler, ys gwnewch ef yn ddaublygach yn vap i yffern na chwi ych vnain. Gwae chwy chvvi dywysogion daillion, yr ei a ddywedwch, Pwy pynac a dwng i’r Tem p l, ni d yw ddim: an’ d pwy pynac a dwng i aur y Tem p l, y mae ef yn gwneythy d ar gam. Chvvychvvi ynfydion a’ deillion, pa vn vwyaf ai’r aur, ai’r Templ rhon ’sy yn sancteiddion ’r aur? A’ phwy pynac a dwng i’r allor, ni d yw ddim: an’d pynac a dyngo i’r offrwm ys ydd arnei y mae ef yngham. Chvvychvvi ynfydion a’ deillion, pwy vn vwyaf, ai ’r offrwm, ai’r allor a sancteiddia ’r offrwm? Pwy pynac gan hyny a dwng i’r allor, a dwng iddi, ac i’r oll y sy arnei. A’ phwy pynac a dwng i’r Templ, a dwng iddi, ac i hwn a dric ynthei. A’ hwn a dwng ir nef oedd, a dwng i eisteddfa Dew, ac i hwn a eistedd arn e i. Gwae chwy chvvi ’r Gwyr‐llen, a’r Pharisaieit, hypocriteit, canys decymwch y mynt ys, ac anis, a’ chwmin, ac ych yn maddae pethae trymach o’r Ddeddyf, ’sef barn, a’ thrugaredd a’ ffydd londep. Y pethae hyn oedd ddir ychvvi ei gwneythyd, ac na vaddeuit y llaill. Chvvychvvi dywysogion deillion, yr ei a hidlwch wybedyn ac a draf lyngwch gamel. Gwae chwy chvvi ’wyr‐llen a’r Pharisaieit hypocritieit: can ys‐glanewch y tu allan i’r cwpa n, a’r ddescl: ac o’r tu mewn y maent yn llawn trais a’ gormoddedd. Tydi Pharisai dall, carth yn gyntaf y tu mewn ir cwpa n a’r ddescil, val y bo’r tu allan yn lan hefyt. Gwae chwy chvvi ’r Gwyr‐llen a’r Pharisaieit, hypocriteit: can ys ich cyffelypir i veddae gwedy ei gwynhay, yr ei a welir yn brydferth o dd yallan, ac o ymywn y maent yr llawn escyrn y meirw, a’ phop aflendit. Ac velly ydd y chwi the: can ys o dd iallan yr ymddangoswch i ðynion yn gyfion, ac o ymewn ydd ych yn llawn hypocrisi ac enwiredd. Gwae chwi’r Gwyr‐llen a’r Pharisaieit hypocriteit: can ys ych bot yn adailiat beddae’r Prophwyti, ac yn addurnaw monwenti y cyfiownion, ac yn dywedyt, Pe bysem yn‐ d yddiae eyn tadae, ny vesem ni gyfranog ion ac wynt yn‐gwaed y Prophwyti. Ac velly ydd ych yn testiolaethy y chwy ych hun ain ych bot yn blant ir ei a laddawð y Prophwyti. Cyflawnwch chwithae hefyt vesur e i ch tadae. A seirph genedlaethae gwiperot, pa vodd y gallwch ddianc rac barn yffern? Yr Euāgel ar ddydd S. Stephan. ¶ Erwydd paam nycha, ydd wyf yn d anvon atoch Prophwyti, a’ doethion, ac Scrivenyddion, ar ei a hanynt a yscyrsiwch yn eich synagogae, ac a erlidiwch o dref i dref, mal y del arnoch chwi yr oll waed gwirian a’r a ellyngwyt ar y ddaear, o waet Abel gyfiawn yd yn‐gwaet Zacharias vap Barachias, yr hwn a laðesoch rhwng y Templ a’r allor. Yn wir y dywedaf wrthych, y daw hyn oll ar y genedlaeth hon, Caerusalem, Caerusalem, yr hon wyt yn lladd y Prophwyti, ac yn llapyddiaw yr ei a dd anvonir atat’, pa sawl gwaith y myneswn gasclu dy blant ynghyt, megys y cascla yr iar hei chywion y dan hei adanedd, ac ny’s mynech? Nycha, e adewir ychwy eich cartref yn ancyvanedd. Can ys dywedaf wrthych, n’ym gwelwch yn ol hyn, y d yny ðywedoch, Bendigedic yw’r hwn a ddaw yn Enw yr Arglwydd. A’R Iesu a ddynnodd allan ac a aeth i ffordd o’r Tem p l, a’ei ddiscipulon a ddaethan attaw y ddangos iddo adailiadaeth y Tem p l. A’r Iesu a ddyvot wrthynt, Any wellwch chvvi hyn oll? yn wir y dywedaf ychwi, ny ed evv ir yma vaen ar vaen, a’r ny vwrir i lawr. Ac val ydd eisteddai ef ar vynyth olivar y daeth ei ddsscipulon attaw o’r neilltu, gan ddywedyt, Maneg y ni pa bryd y byð y pethae hyn? a’ pha arwydd vydd oth ddyvodiat, ac o ddiwedd y byd? A’r Iesu a atepawdd ac a ddyvot wrthyn, Y mogelwch rac i neb ych twyllo chwy chvvi. Can ys daw llawer ion yn vy Enw i, gan ddywedyt, Mi yw Christ, ac a dwyllant lawer oedd. Ac e vydd i chwi glywed am ryveloeð a’ sonion am ryveloedd: gwelwch na’ch trolloder: can ys dir yw bot cyflavvni y pethae hyn oll, eythyr na d oes etwa dervyn. Can ys cyvyt cenedl yn erbyn cenedl, a’ theyrnas yn erbyn teyrnas, ac e vydd y nodae, a’ newynae a ’dayargryn edigaethae mewn amravel vannae. Ac nyd yvv hyn oll any d dechreuad y gofidieu. Yno ich rhoddant chvvi ich gorthrymy, ac i’ch lladdant, ac ich caseir gan yr oll genedloedd er mwyn vy Enw i. Ac yno y rhwystrir llawer ion, ac y bradychant ygilydd, ac y casaant ygylydd. Ac e gyfyd gau prophwyti lawer, ac a dwyllant lawer ion. A’ chanys yr amylha iff enwireð, ef a oera cariat llawer ion. Eithyr y nep a barhao yd y diweð, hwn a vydd cadwedic. A’r Euangel hon y deyrnas a precethir trwy’r oll vyt, yn testoliaeth i’r oll genedloedd: ac yno y daw ’r tervyn, Can hyny pan weloch ffieidtra y diffeithwch, yr hyn a ddywedpwyt y gan Ddaniel Brophwyt, yn sefyll yn y lle sanctaidd (y nep ai darlle n o, ystyried) yno yr ei a ront yn Iudaea ciliant ir mynydde dd. Y nep a vo ar ben y tuy na ddescen d et i gymeryd dim allan oei duy. A’ hwn a vo yn y maes, nac ymchweled dra i gefyn i gymery d ei ddillat. A’ gwae ’r ei beichiogion, a’r ei yn dal y bronae yn y dyddiae hyny. A’ gweddiwch na bo ich ciliat y gayaf nac ar y dydd Sabbath. Can ys y pryd hyny y bydd gorthrymder mawr, cyfryw ac na bu er dechrae’r byt yd yr awr hon, ac ny bydd. Ac o ðyeithyr byrhay y dyddiae hyny, ny’s iacheir neb cnawdd: eithyr er mwyn yr etholedigion y byrheir y dyddiae hyny. Yno a’s dywait nep wrthych, Wele, lly’ma Christ, nei ll’yna, na chredwch. Can ys‐cyfyd gau Gristie, a’ gau‐prophwyti, ac a ddangosant arwyddion mawr ac aruthroeð, yn y thwyllent, pe bei possibil, y gwir etholedigion. Nycha, ys dywedeis yw’ch yny blaen, Gan hyny a’s dywedant, wrthych, Nycha, y mae ef yn y diffaith, nac ewch allan, Nycha y mae ef mewn dirgelfae, na chredwch. O bleit val y daw’r vellten o’r Dwyrein, ac y tywynna yd y Gorllewyn, velly hefyt y bydd dyfodiat Map y dyn. Can ys p’le pynac y bo celain yno ydd ymgascla’r eryrod. Ac yn y van wedy gorthrymdere y dyddiae hyny, y tywyllir yr haul, a’r leuad ny rydd ei goleuni, a’r ser a syrthiant o’r nef, a’ nerthoedd y nefoedd a gyffroir. Ac yno yr ymddengys arwydd Map y dyn yny nef: ac yno y bydd oll llwythae ’r ddayar yn ewynvanu, ac wy a welant Vap y dyn yn dyvot yn wybre nae ’r nef, y gyd a nerth a’ gogoniant mawr. Ac ef a dd enfyn ei Angelion gyd a llef vawr yr vtcorn, ac wy a gaselant yr etholedigion yn‐cyd, o’r pedwar gwynt ac o’r eithafoedd b ygylydd i’r nefoedd. Dyscwch weithian barabol y ffycuspren: pan yw ei gangen yn dyner, a’ei ddail yn tarddy, ys gwyddoch vot yr haf yn agos. Ac velly chwi the, pan weloch hynn oll, gwybyddwch vot teyrnas Ddevv yn agos, ’sef wrth y drws. Yn wir y dywedaf wrthych, na d aa yr oes hon heibio, yn y wneler hyn oll. Nef a’ daiar aan heibio, eithyr vy‐gairiae i ny d an heibio. Ac am y dydd hwnw a’r awr nys gwyr nep, nac Angelion y nef, anyd y Tad meu vi yn vnic. Ac val ydd oedd dyddiae Noe, velly hefyt vydd dyvodiat Map y dyn. Obleit val ydd oeddent yn y dyddiae ym‐blaen diliw yn bwyta, ac yn yfet, yn gwreica, ac yn gwra, yd y dyð ydd aeth Noe ir Arch, ac ny wybuont dim, yn y ddeuth y diliv a’ei cymeryd wy oll y ffordd, ac velly vydd dyvodiat Map y dyn. Yno y bydd dau ddyn yn y maes, vn a gymerir ac ar all a adewir. Dwy vydd yn maly ym‐melyn, vn a gymerir, a’r llall a ed evv ir. Gwiliwch am hyny: can na wyddoch pa awr y daw eich Arglwydd. A’ gwybyddwch hyn, pe gwyddiat gwr y tuy pa wyl fa y dauei ’r lleitr, ef a wili es ei yn ddilis, ac ny adaw s ei gloddio ei duy trywodd. Can hyny byddwch chwi the parot: can ys yn yr awr ny’s tybiwch yd‐aw Map y dyn. Pwy wrth hyny ’sy was ffyddlon a’ doeth, yr hwn a ’osodawdd ei Arglwydd yn or’chvvilivvr ar ei duylu, y roddi bwyt yddynt yn ei dym p or? Gwyn ei vyd y gwas hwnaw yr vn pan ddel ei Arglwyð ei caiff yn gwneythy d velly. Yn wir y dywedaf ywch’ y gesyt ef yn oruchvvilivvr ar ei oll dda. And a’s dyweit y gwas drwc hwnw yn ei galon, Ef a oeda vy Arglwydd ei ddyvoddiat, a’ dechrae bayddy ei gydweision, a’ bwyta ac y fed y gyd a’r meddwon: ef a ddaw Arglwydd y gwas hwnaw yn y dydd ny d edrych am danaw, ac mewn awr a’r ny’s gwyr ef: ac ef a ei gw ah an ef, ac a ddyd yddo ei ran y gyd a’r hypocritieit: yno y bydd wylo fain ac ys cyrnygy dannedd. YNo y cyffelypir teyrnas nef oedd i ðeic gwyryf, yr ei a gymeresont ei llugyrn, ac aethant i gyfarvot a’r gvvr‐ priawd, A’ phemp o hanynt oedd yn bruddion, a’ phemp yn ynvydion. Yr ei ynfydion a gymeresont ei llugyrn, ac ny chymer e sont oleo y gyd ac wy nt. A’r ei pruddion a gymersant oleo yn ei llestri y gyd a ei llucern. Ac a’r priawd yn gohirio, yr hepiawdd ac yr hunawdd pavvp oll. Ac am haner nos y bu gawri, Nycha y priod yn dyvot: ewch allan y gy h wrdd ac ef. Yno y cyfodawdd yr oll weryfon ac a addurnasont ei llugyrn. A’r ei ynfydion a ddywedesont wrth y pruddion, Rowch i ni o’ch oleo chvvi, can ys diffoddawdd eyn llucern ni. A’r ei pruddiou a atepesant, gan ddywedyt, Rac na bo digon i ni ac y chwi the: ewch yn hytrach at yr ei ’r ’sy yn gwerthy, a’ phrynwch y chwi ych hun ain. A’ thra oedent yn myned i bryny, y daeth y priawd: a’r ei oedd yn parat, aethon i mywn y gyd ac ef i’r priodas, ac a gaywyt y porth. Gwedy hyny y daeth y gweryfon ereill, gan ddywedyt, Arglwydd, Arglwydd, agor y ni. Ac ef a atepawdd ac a ddyvot, Yn wir y dywedaf ywch’, nid adwaen i ddim o hanoch. Gwiliwch am hyny: can na wyddoch na ’r dydd na ’r awr y daw Map y dyn. Can ys teyrnas nefoedd ys y val dyu yn myned‐i‐wlad‐bell, a alwei ei weision, ac a roes ei dda attwynt. Ac i vn y rhoddes bemp talent, ae i arall ddwy, ac i arall vn, i bop vn erwyð ei ’rym, ac yn y van yddaeth o y gartref. Yno hwn a dd erbynesei y pemp talent, aeth ac a vasnachodd ac wynt, ac enillodd bemp talent ereill. A’r vnffynyt, hwn a dderbyniesei ddwy dalent, a enillod ynteu ddwy ereill. An’d hwn a dd erbyniesei yr vn, aeth ac ei claddodd yn y ddaiar, ac a guddiodd vath ei Arglwydd, A’ gwedy llawer o amser, y daeth Arglwydd y gweision hyny, ac a gyfrifawdd a’ hwy. Ac yno y daeth hwn a dd erbynesei bemp talent, ac a dduc bemp talent eraill, gan, ddywedyt, Arglwydd, pemp talent a roist attaf: wele, yr enilleis a hwy bemp talent ereill. Yno y dyvot ei Arglwydd wrthaw, Da‐ iavvn was da a’ ffyðlawn, Ys buost ffyddlawn yn ychydig ion, mi ath ’osodaf di vn oruchaf ar lawer: dyre d y mewn i lawenydd dy Arglwydd. A’ hwn a dd erbyniesei ddwy dalent, a ddaeth ac a ddyuot, Arglwydd, dwy dalent a roist ataf: wele ddwy ereill a eneilleis ac wynt. Ei Arglwydd a ðyuot wrthaw, Da iavvn was da a’ ffyðlon, ys buost ffyddlon yn ychydig ion, mi ath ’osodaf yn oruchaf ar lawer: dyre d y mewn i lawenydd dy Arglwydd. Yno hwn a dd erbynesei ’r vn talent, a ddaeth ac a ddyvot: Arglwydd, ys gwydwn mai dyn caled oeddyt, yn medi lle ny’ s heyaist, ac yn cascly, lle ny ’oyscereist: ac am hyny ydd ofneis, ac ydd aethym ac a guddieis dy dalent yn y ddaear: wel ’dyma iti, ys ydd vn dau d i. A’ ei Arglwydd a atepawdd ac a ddyvot wrthaw, Ti was drwc, a’ dioc, gweddyt’ vy‐bot yn meti lle ny’s heuais, ac yn cascly lle ny ’oyscereis. Am hyny y dylesyt ddodi vy monei i at y cyf newidwyr, ac yno wrth ddyvot adref y cawswn i y meu vi gyd ac elw ach. Cymerwch am hyny y dalent y arnaw, a’ rhowch i hwn ’sy ganthaw ddec talent. Can ys i bob vn a vo ganthaw, y rhoddir, ac ef gaiff ehelaethrwydd, ac y gan hwn ny’ d oes ganthaw, ys hyn ’sy ganthaw, a ddugir y arno. Am hyny tavlwch y gwas anvuddiol i’r tywyllwch eithav: yno y bydd wylofain ac yscyrnygy dannedd. A’ phan ðel Map y dyn yn ei ’ogoniant a’ ei oll Angelion sainct avvl y gyd ac ef, yno ydd eistedd ar eisteddfa ei ’ogoniant. A’ geyr y vron ef y cynnullir yr oll genedloedd, ac ef y gohana hwy y wrth y gylydd, me g is y didol y bugail y defait y wrth y geifr. Ac ef a’ osyt y devait ar ei dde h eu lavv, ar ceifr ar yr aswy. Yno y dyweit y Brenhin wrth yr ei vo ar ei ddeheu lavv, Dewch vvi vendigeidion vy‐Tad: etiueddwch y deyrnas’ sy yn parot i chwi er pan sailiwyt y byd. Can ys‐bum yn newynoc, a’ chvvi roesoch i mi vwyt: bu arnaf sychet, a’ rhoesoch i mi ddiot: hum yn ddyn diethr, a lletuyesoch vi: Bum noeth, a dilladesoch vi: bum glaf, ac ymwelsoch a’ mi: bum yn‐carchar, a’ daethoch ataf. Yno ydd atep yr ei cyfion yddo, gan ddywedyt, Arglwydd, pa bryd ith welsam yn newynoc, ac ith porthesam? nei a syched arnat, ac y rhoesam yty ddiot? A’ pha bryd ith welsam yn ddyn diethr, ac ith letuysam? nei yn noeth, ac ith ddilladesam? Ai pa bryd ith welsam yn glaf, nei yn‐carchar, ac yd aetham atat? A’r Brenhin a etyp, ac a ddyweit wrthwynt, Yn wir y dywedaf ychwi, yn gymeint a gwneythy d o hanoch ir vn lleiaf om broder hynn, ys gwnaethoch i mi. Yno y dyweit ef wrth yr ei vo ar yr llavv aswy, Tynnwch y wrthyf yr ei melltigedic, ir tan tragyvythawl, yr hwn a paratowyt i ddiavol, ac y’w angelion. Can ys bum newynoc, ac ny roesoch y my vwyt: bu ar naf sythet, ac ny roesoch ymy ddiot: bum ddyn dieithr, ac ni’m lletuyesoch: bum noeth, ac ny’m dilladesoch: bum glaf, ac yn‐carchar, ac ny ymwelsoch a mi. Yno ydd atepant wy hefyt yðo, gan ddywedyt, Arglwydd, pa bryd ith welsam yn newynoc, ai yn sychedic, ai yn ddyn diethr, ai yn noeth, ai yn glaf, ai yn‐carchar, ac ny buam ith wei ni? Yno ydd atep ef yddwynt, ac y dywait, Yn wir y dywedaf wrthych, yn gymeint na’s gwnethoch ir vn o’r ei lleiaf hyn, ny’s gwnaethoch i mi nef. A’r ei hyn aant i boen dragyvythawl, ar ei cyfion i vywyt tragyvythawl. AC e ðarvu, gwedy i’r Iesu ’orphen y gairie hyn oll, ef a ddyvot wrth ei ddiscipulon, Chwi wydddoch, mae o vewn y ðauddydd y mae ’r Pasc a’ Map y dyn a roddir y’w groci. Yno ydd ymgynnullawdd yr Archoffeiriait a’r Scrivennyddion, a’ Henyddion y popul i nauað yr Archoffeiriat, a elwit Caiaphas ac a ymgyggoresont py vodd y dalient yr Iesu trwy vrad, a’ ei ladd. Eithyr wynt a ddywetsōt, Nyd ar yr ’wyl, rac bod cynnwrf ym‐plith y popul. Ac val yð oedd yr Iesu ym‐Bethania yn-tuy Simon ’ohanglaf, e ddaeth ataw wreic, ac gyd a hi vlwch o irait gwerthvawr, ac ei tywalldawdd ar ei benn, ac ef yn eistedd wrth y vort. A’ phan weles ei ddiscipulon, wy a sorasont, gan ddywedyt, Pa rait y gollet hon? can ys ef al’esit gwerthy er irait hwn er l’awer, a’i roddi ef ir tlotion. A’r Iesu a wybu, ac a ddyvot wrthwynt, Paam ydd ych yn molesty yr wreic? can ys hi a weithiawdd weithret ða arnaf. Can ys y tlodion a gewch yn wastat yn eich plith, a’ myvy ny’s cewch yn oystat gyd a chwi. Can ys lle y tywalltawdd hi yr irait hwn ar vyg‐corph, er mwyn vy‐claðedigaeth hi gwnaeth. Yn wir ydywedaf wrthych, Pa le bynac y precether yr Euangel hon yn yr oll vyt, hyn yma hevyt a wnaeth hi, a venegir er coffa am denei, Yno yr aeth vn o’r dauddec, yr hwn a elwit Iudas Iscariot, at yr Archoffeiriait, ac a ddyvot vvrthynt, Pabeth a rowch i mi, a’ mi y rroddaf ef y‐chwy? Ac wy a’ osodesont iddaw ddec arugain o ariant. Ac o hynny allā, y caisiawdd ef amser‐cyfaddas yw vradychy ef. Ac ar y dydd cyntaf o wyl y bara‐ croew, y discipulon a ðaethant at yr Iesu gan ddywedyt wrthaw, P’le y myny i ni paratoi iti y vwyta ’r Pasc? Ac yntef a ddyuot, Ewch ir dinas at ryw vn, a dywedwch wrthaw, Yr athro a ddywait, Vy amser ys ydd agos, cyd a thi y cynhaliaf, y Pasc mi am discipulon. A’r discipulon a wnaethant mal y gorchmynesei ’r Iesu yddwynt, ac a paratoesont y Pasc. Ac gwedy ei mynet hi yn hwyr, ef a eisteddawdd i lawr gyd a’r dauddec. Ac mal ydd oeðēt yn bwyta, y dywedawð, Yn wir y doedaf wrthych, y bradycha vn o hanawch vyuy. Yno yr aethant yn athrist dros ben, ac a ddechraesont bop‐vn ddywedyt wrthaw. Ac myvi Arglwydd? Ac ef a atepawdd ac a ddyvot, Yr hwn a drocha ei law gyd a mi yn y ðescil, hwn a’m bradycha. Diau Map y dyn a gerdda, mal y mae yn ercrivenedic o hanaw, anid gwae ’r dyn hwnaw, trwy ’r hwn y bradycher Map y dyn: ys da vesei ir dyn hwnaw, pe na’s genesit erioet. Yno Iudas yr hwn y bradychawdd ef, a atepawdd ac a ddyvot, Ai myvi yw ef, Athro? Ef a ddyvot wrthaw, Ty ei dywedaist. Ac val yr oeddynt yn bwyta, e gymerth yr Iesu ’r bara: a’ gwedy iddaw vendithiaw, ef ei torawdd, ac ei roddes ir discipulon, ac a ddyvot, Cymerwch, bwytewch: hwnn yw vy‐corph. Ac ef a gymerth y cwpa n, a’ gwedy iddo ddiolch, ef ei rhoddes yddynt, can ddywedyt, Yfwch oll o hwn. Can ys hwn yw vy‐gwaet o’r testament Newydd, yr hwn a dywelltir tros lawer, er maddauant pechotae. Mi ddywedaf wrthych, nad yfwyf o hynn allan o’r ffrwyth hwn y wynwydden yd y dydd hwnw, pan ydd yfwyf ef yn newydd gyd a chwi yn‐teyrnas vy‐Tad. A’ gwedy yddwynt canu psalm, ydd aethant allan i vonyth Olivar. Yno y dyvot yr Iesu yr wrthynt, Chwychwi oll a rwystrir heno o’m pleit i: canys escrivenedic yw, Trawaf y bugail, a’ deveit y vagat a ’oyscerir. Eithyr gwedy ’r adgyvodwyf, ir af och blaen ir Galilea. Ac Petr atepawdd, ac a ddyvot wrthaw, Pe rhan i bawp ac ymrwystro oth pleit ti, eto ni ’im rhwystrir i byth. Yr Iesu a ðyvot wrthaw, Yn wir y dywedaf wrthyt, mae yr nos hon, cyn canu yr ceilioc, i’m gwedy deirgwaith. Petr a ðyvot wrthaw, Pe gorvyddei i mi varw gyd a thi, eto ny’th wadaf. Ar vn modd hefyt y dyvot yr oll ddiscipulon. Yno ydd aeth yr Iesu gyd ac wynt i van a elwit Gethsemane, ac a ddyvor wrth y discipulon. Eisteddwch yma, tra elwyf a gweddiaw accw. Ac ef a gymerth Petr, a’ dau‐vap Zebedeus ac a ðechreawð tristau, ac ymovidiaw yn tost. Yno y dyvot yr Iesu wrthynt, Trist iawn yw vy enait ys yd angae, Aro s wch yma, a’ gwiliwch gyd a mi. Ac ef aeth ychydic pellach, ac a gwympodd ar ei wynep, ac y weddyawdd, can ddywedyt, Vy‐Tad, a’s gellir, aed y cwpa n hwn ywrthyf: na vyddet hagen, yn ol vy ewyllys i, anid yn ol dy ewyllys di. Yno y daeth at y discipulon, ac ei cafas wy yn cyscu, ac a ddyvot wrth Petr, Paam? a ny allech’ wiliaw vn awr gyd a mi? Gwiliwch, a’ gweðiwch rac eich myned ym‐provedigaeth: diau vot yr yspryt yn parat, eithyr y cnawt ys ydd ’wan. Ef aeth trachefn yr ailwaith ac a weddiawð, can ddywedyt Vy‐Tat, any’s gall y cwpa n hwn vynet y wrthyf, eb orvod i mi ei yvet, byddet dy ewyllys. Ac ef a ddeuth, ac y cavas wy yn cyscu trachefyn: can ys ei llygait wy oedd drymion, Ac ef ei gadawodd wy ac aech ymaith drachefyn, ac a weddiawdd y trydeð waith, can ddywedyt yr vn gairiae. Yno y daeth ef at ei discipulon, ac a ddyvot wrthynt, Cuscwch bellach a’ gorphwyswch: nycha, mae’r awr wedy nesay, a’ Map y dyn a roddir yn‐dwylaw pechaturieit. Cyvodwch, awn: nycha, y mae geyr llaw yr hwn a’m bradycha. Ac ef eto yn dywedyt hyn, nycha, Iudas, vn or dauddec yn dyvot a’ thorf vawr cyd a’ ef a chleddyvae a’ ffynn, ywrth yr Archoffeiriait a’ henurieit y popul. A’ hwn aei bradychawdd ef, a royðesei arwydd yddynt, can ddywedyt, Pwy’n bynac a gysanwyf, hwnw ytyw, deliwch ef. Ac yn ebrwydd e ddaeth at yr Iesu, ac a ddyvot, Henpych‐well Athro, ac ei cusanawð. A’r Iesu a ddyvot wrthaw, Y car y ba beth y daethost? Yno y deuthant ac y roesont ddwylo ar yr Iesu, ac ei daliesant. A’ nycha, vn or ei oedd gyd a’r Iesu, a estennawdd ei law, ac a dynnawdd ei gleddyf, ac a drawawdd was yr Archoffeiriat, ac a dorawdd ei glust ymaith. Yno y dyvot yr Iesu wrthaw, Dod dy gleddyf yn ei le: can ys pawp a’r a gymerant gleddyf, a chleddyf eu collir. Ai wyti yn tybiet, na’s gallaf yr awrhon weddiaw ar vy‐Tad, ac ef rydd i mi vwy na dauddec lle n g o Angelion? Can hyny pa vodd y cyflawnir yr Scrythurae y ddyvvedant, y gorvydd bot velly? Yn yr awr hono y dyvot yr Iesu wrth y durfa, Chwi a ddeuthoch allan megis at leitr a chleddyfae ac a’ ffynn im dal i: ydd oeddwn baunyð yn eistedd ac yn dyscy’r popul yn y Templ yn eich plith ac ni’m daliesoch. A’ hyn oll awnaethpwyt, er cyflawny’r Scrythure ’r Prophwyti. Yno yr oll ddiscipulon ei gadasant, ac a giliesant. Ac wynt a ðaliesant yr Iesu, ac aethant ac ef at Caiaphas yr Archoffeiriat, lle ydd edd yr Scrivenyddion ar Henuriait wedy’r ymgascly yn‐cyt. Ac Petr y cynlynawdd ef o hirbell yd yn llys yr Archoffeiriat, ac aeth y mewn, ac a eisteddawdd gyd a’r gweision i weled y diben. A’r Archoffeirieit a’r Henureit, a’r oll gymmynva y geisiesōt gaudestiolyeth yn erbyn yr Iesu, yw ddody ef i angae. Ac ny ’s cawsant neb, ac er dyvot yno lawer gaudystion, ny chawsont chwaith. Ac o’r dywedd y deuth dau gau dystion, ac a ddywedesont, Hwn yma a ddyvot, Mi allaf ddestcyw Templ Dduw, a’ hei adaillat mewn tri‐die vvarnot. Yno y cyfodes yr Archoffeiriat ac a ddyvot wrthaw, A atepy di ddim? Pa peth yvv pan vo rei hyn yn testolaethy yn dy erbyn? A’r Iesu a dawodd. Yno ydd atepawdd yr Archoffeiriat, ac a ddyvot wrthaw, Mi ath dyngaf trwy’r Duw byw, ddywedyt o hanot i ni, a’s ti ywr Christ Map Duw. Yr Iesu a ddyvot wrthaw, Tu ei dywedeist; eithyr mi a ddywedaf wrthych, ar ol hynn y gwelwch Vap y dyn, yn eistedd ar ddeheu gallu Duvv, ac yn dawot yn wybrenae’r nef. Yno y rhwygawdd yr Archoffeiriat ei ddillat, can ddywedyt, Ef a gablawdd: pa reit i ni mwy wrth testion? nycha, clywsoch y gabl ef. Peth dybygwch chwi? Wy a atepesant, can ddywedyt, Mae ef yn auawc i angae. Yno y poeresont wy yn ei wynep, ac ei cer nodiesont: ac eraill y trawsant ef a ei gwiail, gan ddywedyt, Prophwyta i ni, Christ, pwy yw hwn ath trawodd? Petr oedd yn eistedd hwnt yn y nauadd, ac a ddaeth morwyn ic attaw, ac a ddyvot, Ac ydd oeddyt ti y gyd ac Iesu o’r Galilea. Ac ef a watawdd geyr ei bron wy oll, ac a ddyvot, Ny’s gwnn beth ddywedy. A’ phan aeth ef allan ir porth, y gwelawdd morvvynic arall ef, ac a ddyvot wrth yr ei oedd ynow, Ydd oedd hwnn hefyt gyd ac Iesu o Nazaret. A’ thrachefyn ef a’ wadawdd gan dyngu, Nyd adwaen i’r dyn. Ac ychydic gwedy, y deuth attaw ’rei oeð yn sefyll geyr llaw, ac a ddywedesont wrth Petr, Yn wir ydd yw ti yn vn o hanwynt, can ys bot dy lediaith yn dy gyhoeddy. Yno y drechreawdd ef ymregy, a’ thyngy, can ddyvvedyt, Nyd adwaen i’r dyn. Ac yn y man y canawdd y ceiliawc. Yno y cofiawdd Petr ’airie ’r Iesu yr hwn a ddywedesei wrthaw, Cyn canu yr ceilioc, tu a’m gwedy deirgwaith. Yno ydd aeth ef allan ac ydd wylawdd yn dost. A’ Phan ddeuth y borae, yð ymgyggorawð yr oll Archoffeiriait a’ Henurieit y popul yn erbyn yr Iesu, er ei roddy i angae, ac aethant ymaith ac ef yn rhwym, ac ei rhoeāt Pontius Pilatus y l’ywiawdr. Yno pan weles Iudas aei bradychawdd, ei ady ef yn auawc, e vu edivar ganthaw, ac a dduc drachefn y dec arucain ariant ir Archoffeiriait, a’r Henurieit, gan ddywedyt, Pechais can vradychy gwaet gwirian. Wythae a ðywydesont, Peth yw hyny i ni? edrych ti. Ac wedy yddaw davly yr ariant yn y Templ, ef a ymadawodd, ac aeth, ac a ymgrogawdd. A’r Archoffeiriait a gymeresont yr ariant, ac a ddywedesont, Nyd cyfreithlawn i ni ei bwrw wy yn y Corbā, can ys gwerth gwaet ytyw. A’ gwedy yddynt ymgydgyggori, wy brynesont ac wynt vaes y crochenydd i gladdy pererinion. Ac am hyny y gelwir y maes hwnw Maes y gwaet yd y dydd heddyw. (Yno y cwplawyt yr hynn a ddywedpwyt trwy Ieremias y Prophwyt, y ddywait, Ac wynt a gymersont ddec ar ucain ariant, gwerth y gwerthedic, yr hwn a brynesōt gan plāt ’r Israel. Ac wynt eu roesont am vaes y crochenyð, megis y gossoddes yr Arglwydd ymy) A’r Iesu a safawð geyr bron y llywyawdr, a’r llywyawdr a ovynawdd yddo, can ddywedyt, Ai ti’r Brehin yr Iuddaeon? A’r Iesn a ddyvot wrthaw, tu ei dywedeist. A’ phan gyhuddwyt ef can yr Archoffeiwait ar Henurieit, nyd atepawdd ef ddim. Yno y dyvot Pilatus wrthaw, A ny chlywy veint o pethae y maent wy yn ei roi yn dy erbyn? Ac y nyd atepawdd ef yddo i vn gair, val y rryweddawdd y llywawdr yn vawr. Ac ar yr wyl hono ydd arverei y llywiawdr ellwng ir popul vn carcharor yr hwn a vynnent. Yno ydd oedd ganthwynt garcharor honneit a elwit Barabbas. A’ gwedy yðynt ymgasclu yn‐cyt, Pilatus a ðyyvot wrthynt, Pa vn avynwch i mi ellwng y chwi, Barabas ai Iesu yr hwn a elwir Christ? (canys ef a wyðiat yn dda mae o genvigen y roðesent ef. Ac ef yn eisteð ar yr ’orseddvainc, ei wraic a ddanvonawdd attaw gā ðywedyt, Na vit i ti awnelych ar gvvr cyfiawn hwnnw, can ys goddefais lawer heðyw mewn breuddwyddion o ei a chos.) A’r archoffeiriait a’r Henureit ymlewyð awnaethēt a’r bobl er mwyn govyn Barabbas, a’ cholli ’r Iesu. A’r llywyawdur a atepawdd, ac a ddyvot wrthynt, Pa vn o’r ddau a vynwch i mi ei ellwng ychwy? Wyntae a ddywetsant Barabbas. Pilatus a ðyvot wrthynt Peth awnaf ynte i Iesu yr hwn a elwir Christ? Wy oll a ddywedesont wrthaw, Croger ef. Yno y dyvot y llywyawdur, An’d pa ddrwc y wnaeth ef? Yno y llefesont yn vwy, can ddywedyt, Croger ef. Pan welawdd Pilatus na thycyei dim yddaw anid bot mwy o gynnwrf yn cody, ef a gymerth ddw f r, ac a’ olches ei ddwylaw geyr bronn y popul, can ddywedyt, Gwirian wyf y wrth waet y cyfiawn hwnn, edrychwch-chwi arnoch. A’r oll popul a atepawð ac a ðyvot, Bid y waet ef arnam ni ar ein plant. Ac val hynn y gellyngawdd ef Barabas yddynt, ac ef a yscyrsiodd yr Iesu, ac y rhodes ef yw groci. Yno milwyr y llywiawdr a gymeresont yr Iesu ir dadlaeduy, ac a gynullesont attaw yr oll gywdawt, ac ei dioscesont, ac roesant am danaw huc coch, ac a blethesont coron ddrain ac ei dodesont ar ei benn, a’ chorsen yn ei law ddeheu, ac a blycesont ei glinie geir ei vron, ac ei gwatworesont, gan ddywedyt, Henpych‐well Brenhin yr Iuddeon, ac wynt a boeresont arnaw, ac gymersont gorsen ac ei trawsont ar ei ben. A’ gwedy yddwynt ei watwary, wy ei dioscesont ef o’r huc, ac ei gwiscesont ef aei ddillat ehun, ac aethant ac ef yw groci. Ac a’n hwy yn mynet allan, eu cawsant ddyn o Cyren, a elwit Simon: a hwn a gompellasant i ddwyn y groc ef. A’ phan ddaethan i le a elwit Golgotha, (ys ef yw hynny y Benglogva.) Wy roesont yddaw yw yfet vinegr yn gymyscedic a bystyl: a’ gwedy yðo ei brovi, ny vynnawdd ef yvet. Ac wedy yðynt y grogy ef, wy ranesont ei ddillat, ac a vwriesont goelbrenni, er cyflawny y peth, y ddywetpwyt trwy ’r Prophwyt, Wy a rannasant vy‐dillat yn eu plith, ac ar vy‐gwisc y bwriesont goelbren. Ac wy a eisteddesant ac ei gwiliesont ef yno. Ac ’osodesont hefyt vch ei benn ei achos yn escrivenedic Hvvn yvv Iesu y Brenhin yr Iudæon. Yno y crogwyt ddaw leitr y gyd ac ef, vn ar ddehau, ac arall ar aswy. A’r ei oedd yn mynet heibio, y caplesant ef, gan ysgytwyt ei pēnae, a’ dywedyt, Ti yr hwn a ddestrywi ’r Tem p l, ac ei adaily mewn tri‐die, cadw dy hun: a’s tu yw Map Duw, descen o groc. A’r vn modd yr Archoffeiriait y gwatworesont ef y gyd a’r Scrivenyddion, a’r Henurieit, a’r Pharisaieit gan ddywedyt. Ef a waredawdd eraill, ac ny d all ef y ymwared ehun: a’s Brenhin yr Israel yw ef, descennet yr awrhon o groc, ac ni a gredwn ydd‐aw. Mae e yn ymðiriet yn‐Duw, rhyðhaet ef yr awrhon, a’s myn ef ei gahel: can ys ef a ddyvot, Map Dew ytwyf. Yr vn peth hefyt a eidliwiesont ydd‐aw, y llatron, yr ei a grocesit gyd ac ef. Ac o’r chwechet awr, y bu tywyllwch ar yr oll ðaiar, yd y nawvet awr. Ac yn cylch y nawved awr y llefawdd yr Iesu a llef vchel, gan ddywedyt, Eli, Eli, lamasabachthani? ys ef yw, Vy‐Duw, vy‐Duw, paam im gwrthodeist? A’r ei o’r sawl oedd yn sefyll yno, pan glywsont, a ðywedesont, Mae hwn yn galw ar Elias. Ac yn y van vn o hanynt o redawð, ac a gymerth yspong ac ei llanwodd o vinegr, ac a ei dodes ar gorsen, ac a roes iddaw yw yfet. Ereill a ddywesont, Gad iddo: edrychwn, a ddel Elias y waredy ef. Yno y llefawdd yr Iesu drachefyn a llef vchel, ac ef a vaðeuawdd yr yspryt. A’ nycha, l’en y Templ a rwygwyd yn ðau, or cwr vcha yd yr isaf, a’r ddaear a grynawdd, a’r main a holltwyt, a’r beddae a ymogeresont, a’ llawer o gyrph y Sainct yr ei a gyscesent, a godesent, ac a ddaethant allan o’r beddae ar ol y gyfodiat ef, ac aethāt y mewn ir dinas sanctaidd, ac a ymddangosesont i lawer. Pan weles y cann‐wriad, ar ei oedd gyd ac ef yn gwylie d yr Iesu, y ddaiar yn cryny, a’r pethe awneythesit, wy ofnesont yn vawr, can ddywedyt, Yn wir Map Duw yt oedd hwn. Ac ydd oedd yno lawer o wragedd, yn edrych arnavv o bell, yr ei a gynlynesent yr Iesu o’r Galilea, gan weini yddaw. Ym‐plith yr ei ydd oedd Mair Magdalen, a’ Mair mam Iaco ac Ioses, a’ mam plant Zebedeus. A’ gwedi y myned hi yn hwyr, y daeth gwr goludawc o Arimathaia, a’ ei enw Ioseph, yr hwn vesei yntef yn ddiscipul ir Iesu. Hwn aeth at Pilatus, ac archoð gorph yr Iesu. Yno y gorchymynawdd Pilatus bot roddy y corph. Ac velly y cymerth Ioseph y corph, ac ei amdoes mewn llen lliein glan, ac ei dodes yn ei vonwent newydd, yr hwn a drychesei ef mewn craic, ac a dreiglodd lech vawr ar ddrws y vonwent, ac aeth ymaith. Ac ydd oedd Mair Vagdalen a’r Mair arall yn eystedd gyferbyn a’r bedd. A’r dydd dranoeth yn ol parotoat y Sabbath, yr ymgynullawdd yr Archoffeiriat a’r Pharisaieit at Pilatus, ac a ddywedesont, Arglwydd, e ddaw in cof ni ddywedyt o’r twyllwr hwnw, ac ef etwa yn vyw, O vewn tri‐die y cyfodaf, gorchymyn gan hyny gadw y bedd yn ddilys yd y trydydd dydd, rac dyvot ei ddyscipulon o hyd nos a’ ei ladrata ef ffvvrd, a’ dywedyt wrth y popul, Ef a gyfododd o veirw: ac velly y byð y cyfeilorn dyweddaf yn waeth na’r cyntaf. Yno y dyvot Pilatus wrthyn, ymae genwch wyliadwriaeth: ewch, a’ diogelwch val y gwyddoch. Ac wy aethan, ac a ddiogelesant y bedd y gan y wiliadwriaeth, ac a in selieson y llech. YNo yn‐ d iweð y sabbath, a’r dydd centaf o’r wythnos yn dechrae gwawrio, y daeth Mair Magdalē a’r Vair arall i edrych y beð. A’ nycha, y bu dayar‐gryn mawr: can ys descen dodd Angel yr Aaglwydd o’r nef, a’ dyvot a’ threiglo y llech y wrth y drws, ac eistedd arnei. A’ ei ðrych oedd val mellten, a’ ei wisc yn wen val eiry. A’ rac y ofn ef yd echrynawdd y ceidweid, ac aethon val yn veirw. A’r Angel y atepawdd ac a ddyvot wrth y gwragedd, Nac ofnwch: canys gwn mai caisio ydd ych yr Iesu yr hwn a grogwyt: ny d ef yma n, can ys cyfodawddd, megis y dyvot: dewch, gwelwch y van lle y doded yr Arglwydd, ac ewch a’r ffrwst, a’ dywedwch y’w ddiscipulon gyfody o hanaw o veirw: a’ nycha ef yn ych racvlaeny i Galilea: yno y gwelwch ef: nycha ys dywedais y’wch. Yno yð aethant yn ebrwyð o’r vonwent gan ofn a’ llawenydd mawr, ac a redasan i venegy y’w ðiscipulon. Ac a ’n hwy yn myned y venegy y’w ðiscipulon ef, a’ nycha ’r Iesu yn cyhwrdd ac wynt, gan ddywedyt, Dyw ich cadw. Ac wy a ddaethant, ac a ymavlesont yn ei draet, ac ei addolesont. Yno y dyvot yr Iesu wrthwynt, Nac ofnwch. Ewch, a’ dywedwch im broder yn yd elont i Galilaea, yno y gwelant vi. A’ gwedy y myned hwy, nycha y daeth yr ei o’r wiliadwriaeth i’r dinas, ac venegesont i’r Archoffeiriait, yr oll a’r wnethesit. Ac wy a yngynullesont y gyd a’r Henyddion, ac a ymgyggoresōt, ac a roeson arian lawer ir milwyr, gan ddywedyt, Dywedwch, E ddaeth ei ddlscipulon o hyd nos, ac y lladratesont ef a ni yn cyscu. Ac a chlyw y llywiawdr hyn, ni a ei dygwn ef i gredy, ac ach cadwn chwi yn ddigollet. Ac wy a gymeresont yr arian tae, ac a wnaethant val yr addyscwyt wy: ac y gyhoeddwyt y gair hwn ym‐plith yr Inðaeon yd y dydd heddy vv. Yno yr aeth yr vn discipul ar ddec i Galilaea, i’r mynyth lle y gosodesei’r Iesu yddwynt. A’ phan welsant ef, yr addolasont ef: a’r ei a betrusesant. A’r Iesu a ddaeth, ac a ymadroddawdd wrthwyn, gan ddywedyt, E roed i mi oll awturtot yn y nef ac yn ddaiar. Ewch gan hyny, a’ dyscwch yr oll genetloedd, gan ei batyddio hwy yn Enw y Tad, a’r Map, a’r Yspryt glan, gan ddyscy yddwynt gadw bop peth a’r a ’orchymynais y chwy: a’ nycha, ydd wyf vi gyd a chwy chvvi yn ’oystat y d diweð y byt. G.j. DEchrae ’r Euangel Iesu Christ vap duw: mal ydd yscrifenir yn y Prophwyti, Nycha vi yn d anvon vy‐cenat rac dy wynep, yr hwn a paratoa dy ffordd oth vlaen. Llef yr vn yn l’efain yn y diffaith, yvv, Paratowch ffordd yr Arglwyð: vnionwch y lwybrae ef. Ioan oeð yn batyddyaw yn y diffaith, ac yn precethy betydd emendaat bucheð, er maddeuant pechotae. Ac e daeth allan attaw oll wlad Iudaia, ac wy o Caesusalem, ac ei bedyddiwyt oll ganto yn afon Iorddonen, can y dd wynt cyffessy ei pechotae. Ac e wiscit Ioan o vlew camel, a’ gwregis croen o dd yamgylsh ei lwyni: ac ef a vwytaei locustae a’ mel gwyllt, ac a precethei gan ddywedyt, Ys daw ar vy ol i, vn cadarnach no mi vy, yr hwn ni d wyf deilwng i grymy a’ datod carrae ei escidiae. Diau yvv mi vi ach batyddiais chwi a’ dw f r: ac ef e a’ch betyddia chvvi a’r Yspryt glan. Ac e ddarvu yn y dyddiae hynny, ys daeth Iesu o Nazaret dinas yn Galilaia: ac ei betyddiwyt y gan Ioan yn Iord d onen. Ac yn ebrwydd gwedy iddo ddyvot i vyny dd o’r dw f r, y gwelawdd Ioan y nefoeð wedy ’r hollti, a’r Yspryt glan yn descen d arnaw me g is colomben. Yno y bu llais o’r nefoedd, yn dyvvedyt, ys Ti yw vy‐caredic ol Vap, yn yr hwn im bod d lonir. Ac yn y man y gyrr odd yr Yspryt glan ef ir diffeith vvch. Ac ef a vu yno yn y diffeith vvch dauugain die rnot, a’ Satan yn ei dēptio: ac ydd oedd ef y gyd a’r bwystviledd, a’r Angelion vyddent y’w weini ef. A’ gwedy darvot rhoddy Ioan yn‐carchar, y daeth yr Iesu i’r Galilaea, gan precethy Euangel teyrnas Duw, a’ dywedyt: Ys cyflawnwyt yr amser, ac y mae teyrnas Dhuw geyrllaw: edifarhewch, a’ chredwch yr Euangel. Ac val y rhodiei ef wrth vor Galilaea, ef a welawdd Simon, ac Andreas ei vrawt, yn bwrw rhwyt ir mor, (can ys pyscotwyr oeddynt.) Yno y dyvot yr Iesu wrthynt, Dewch ar vo’l i, ac ich gwnaf yn pyscotwyr dynion. Ac yn y van y maddeuosont ei rhwytae, ac y dylynesont ef. A’ gwedy iddaw vyned ychydic ym pellach o dd yno, ef a welawdd Iaco vap Zebedeus, ac Ioan ei vrawt, val ydd oeddynt yn y llong yn cyweirio ei rhwytae. Ac yn yman y galwodd ef wy: ac wy a adawsant ei tad Zebedeus yn y llong y gyd a’ei gyfloc-ddynion, ac aethant ffwrdd ar y ol ef. Yno ydd aethont y mevvn y Capernaum, ac yn ebrwydd ar y dydd Sabbath ydd aeth ef y mewn ir Synagog ac y dyscawdd ef vvynt. Ac aruthro a wnaethant wrth ei ddysc eidaeth ef: can ys ef y dyscawdd wy mal vn ac awturtot cantaw, ac ny d mal y Gwyr‐llen. Ac ydd oedd yn y Synagog wy ddyn ac ynthaw yspryt aflan, ac ef a lefawdd, gan ddywedyt, Och, pa beth ’sy i ni a wnelom a thi r Iesu o Nazret? A ddaethost ti in colli ni? Ith adwaen pwy wyt, nid amgen y Sanct eiddo Duw. A’r Iesu a ei ysdwrdiodd, gan dywedyt, Ystaw, a’ dyre d allan o hanaw. A’r yspryt aflan y rhwygodd ef, ac a wae ddawdd a llef vawr, ac a ddeuth allan o hanaw. Ac wy oll a dd echrynesont, y ny d ymofynnent yn ei plith, gan ddywedyt, Pa beth yw hyn? pa ryvv ddysc newydd yw hon? can ys gorchymyn ef ir ysprytion aflan trwy awturtot, ac vvy uvyddant yddaw. Ac yn ebrwydd ydd aeth son am danaw dros yr oll wlat yn‐cylch Galilaea. Ac er cynted yd aethant allan o’r Synagog, myn e d a orugant y mevvn i duy Simon ac Andreas, y gyd ac Iaco ac Ioan. Ac ydd oedd chwegr Simon yn gorwedd yn glaf o’r haint‐gwres, ac yn lleigys y dywedesont wrthaw am denei. Ac ef a ddaeth ac ei cymerth hi erbyn hei llaw, ac ei dyrchafodd i vyny dd, a’r haint‐gwres h ei gada vv odd eb ’ohir, a hi aeth y weini yddynt. Ac wedy yhwyrhay hi, a’ myned haul i lawr, y ducesont ataw bavvp oll a’r oedd ent yn gleifion, a’r ei oedd yn gythreulic ion. A’r oll ddinas a ymgascloð yd wrth y drws. Ac ef a iachaodd lawer a’r oeddent yn gleifion o amrafael heintiae: ac a vwriodd allan lawer o gythreulieit: ac ny ’s gadawdd i’r cythraelieit ddywedyt ydd adwaenent ef. Ac yn dra borae ar y cynddydd y cyfodes yr Iesu, ac aeth allan ac y dynnodd i le ar ddieithr, ac yno vv y gweddiawð. A’ Simon, a’r ei oedd ent gyd ac ef, ei dylynesont, ef. A’ gwedy yddwynt ei gahel, y dywedesont wrthaw, Y mae pawp yn dy gaisiaw. Yno y dyvot ef wrthynt, Awn ir trefi nesaf, val y precethwyf yno hefyt: can ys er mvvyn hyn y daethym allan. Ac ef a precethawð yn y Synagogae hwy trwy’r oll Galilaea, ac a vwriodd allan gythraulieit. Ac e ddaeth ataw ddyn clavr llyt gan weddiaw arnaw, a’ myned ar liniae iddaw, a’ dywedyt wrthaw, A’s ewyllysy, gelly vy‐ glanhau. A’r Iesu a dosturiawdd, ac a esten d awdd ei law, ac y cyhyrddawdd ef, ac a ddyvot wrthaw, Ewyllysaf: glanhaer di. Ac er cynted y dyvot ef hyn, yr ymadawodd y clefri ac ef, ac y glanhawyt. A’ gwedy gorchymynyn o hanaw iddo yn ddirfing, ef ei d anfones ymaith eb oludd, ac a ddyvot wrthaw, Gwyl na ddywetych ddim i nep, and tyn ymaith, a’ dangos dy hun ir Offeiriat, ac offrwm dros dy ’lanhat y pethae a’ orchymynawdd Moysen, er testiolaeth yddwynt. Yntef wedy iddo vyned ymaith, a ddechreawdd venegi llawer o bethae, a’ chyhoeddy y chwedyl: val na allai ’r Iesu mwy vyned yn amlwc i’r dinas, eithyr ydd oedd ef allan yn lleoeð diffaith: a’ daethāt attaw o bop man. GWedy ychydic ddyddiae, ef aeth y mewn i Capernaum dragefyn, ac a glypwyt y vot ef yn tuy. Ac yn y man, yr ymgasclent llawer ygyt yd na anen mwy ach, nac yn y lloedd wrth y drws: ac ef a precethawdd y gair yddwynt. Yno y daeth attaw ’r ei yn dwyn vn claf o’r parlys, a ddygit y gan petwar. A’ phryt na allent ddyvot yn nes ataw gan y dorf, dido i y to a wnaethāt lle ydd oedd ef: a’ gwedy yddwynt ei gloddio trwyddaw, y gellyngesont y lawr vvrth raffe y glwth yn yr hwn y gorweddei ’r dyn a’r parlys arnaw. A’ phan weles yr Iesu y ffydd wy, y dyvot wrth y claf o’r parlys, ha Vap, myddeuwyt yty dy pechotae. Ac ydd oedd yr ei o’r Gwyr‐llen yn eistedd yno, ac yn ym resymy yn ei calonae, Paam y dywait hwn gyfryw gabl? pwy a ddygon vaddae pechotae any Duw y hun? Ac yn ebrwydd pan wybu ’r Iesu yn ei yspryt, yddwynt veddwl val hyn ynthyn y unain, y dyvot wrthynt, Pa ’r a ymrysymy ydd ych ar y pethae hyn yn eich calonae? Pa vn hawsaf ai dywedyt wrth y claf o’r parlys, Maðeuwyt yty dy pechote? ai dywedyt, Cyvot, a’ chymer ymaith dy lwth a’ rhodia? Ac val y gwypoch, vot i vap y dyn awturtot yn y ðaiar i vaðae pechotae (eb yr ef wrth y claf o’r parlys) Wrthyt y dywedaf, cyfot, a’ chymer ymaith dy ’lwth, a’ thynn ffwrð ith duy dy vn. Ac yn y man y cyfodes, ac y cymerth ei ’lwth ymaith, ac aeth allan yn y gwydd wy oll, yn y sannawdd a’r bawp, a’ gogoneðy Duw, gā dywedyt, Er ioed ny welsam ni cyfryw beth. ¶ Yno ydd aeth ef drachefyn parth a’r mor, a’r oll popul a dynnawdd ataw, ac ef a ei dyscawdd hvvy. Ac val ydd aeth yr Iesu heibio, ef a’ welawð Levi vap Alphaeus yn eistedd wrth y dollfa, ac a ddyvot wrthaw, dylyd vi. Ac ef a godes, ac ei dylynawdd ef. Ac e ddarvu a’r Iesu yn eistedd i vwyta yn y duy ef, Publicanieit lawer, a’ phechaturieit a eisteddesont a gyd a’r Iesu, a’ ei ddiscipulon: can ys yr oeð llawer ac yn y ðylyn ef. A’ phan welawð y Gwyr‐llen a’r Pharisaieit, y dywedesont wrth ei ddiscipulon ef, Paam yw iddaw vwyta ac yfet y gyd a Publicanot a’ Phecaturieit? A’ phan ey clypu ’r Iesu ef a ddyvot wrthynt, Nid rait ir ei iach wrth y meddic, amyn i’r clefion. Ny daethy mi y alw ’r ei cyfion, amyn y pechaturieit i edifeirwch. A’ discipulō Ioan a’r Pharisaieit y ymprydynt, ac a ddaethant ac a ddywedesont wrthaw, Pa am yr vmpridia discipulō Ioan ar ei y Pharisaieit ath rei di eb vmprydio? A’r Iesu a ddyvot wrthynt, A eill plant yr ystafell‐briodas vmpridiaw, tra vo’r Priawt cyd a hwy? tra vo’r Priawt y canthwynt, ny ’s gallant vmprydiaw. Ac ys daw’r dyðiae pan ðycer y Priawt y canthynt, ac yno ydd vmprydiant yn y dyddiae hyny. Hefyt ny wni a nep lain o vrethyn newydd mewn gwisc hen: ac any d ef y llain newydd a dyn ymaith y cyflawnder y gan yr hen, a gwaeth vydd y rhwygiat. Ac ny ddyd nep win newydd mewn llestri hen: ac any d e y gwin newydd a ddryllia ’r llestri, a’r gwin a gerdd allan, a’r llestri a gollir: eithyr gwin newydd a ddodir mewn llestri newydd ion. Ac e ddarvu ac ef yn myned trwy ’r yd ar y dydd Sabbath, vot ei ddiscipulon wrth ymddaith, yn dechrae tyny ’r tywys. A’r Pharisaieit a ddywedesont wrthaw, Nycha, pa am y gwnant ar y dydd Sabbath, yr hyn ny d cyfroithlon? Ac ef a ðyvot wrthynt, A ny ddarllenesoch er ioed pa beth awnaeth Dauid, pan oedd arno eisie, a’ newyn, ef e, a’r ei oedd gyd ac ef? Po’dd yr aeth ef i duy Dduw yn‐ d yddiae Abiathar yr Archoffeiriat, ac y bwytaodd y bara dangos, yr ei ny d cyfreithlon ei bwyta n’amyn ir Offeiriait yn vnic, ac ei rhoes hefyd ir ei oedd gyd ac ef? Ac ef a ðyvot wrthwynt, Y Sabbath a wnaed er mvvyn dyn, ac ny d dyn er mvvyn y Sabbath. Erwydd paam Map y dyn ’sy Arglwydd ac ar y Sabbath. AC ef aeth y mywn drachefyn ir synagog, ac ydd oedd yno ddyn ac iddo law wedy gwywo. Ac wy ei d ysawyliesont a iachai ef hwnw ar y dydd Sabbath, val y caffent achwyn arnaw. Yno y dyvot ef wrth y dyn a’r llaw ’wyw, Cyvot, a’ sa yn y cenol. Ac ef a ddyvot wrthwynt, Ai cyfreithlawn gwneythy tvvrn da ar y dydd sabbath, ai gwneiythy drwc? cadw enaid ai lladd? Ac wyth eu a dd ystawsont. Yno ydd edrychawdd ef o y amgylch arn add ynt yn dddigllawn can gyd‐doluriaw rrac caledrwydd y calon ae hwy, ac a ddyvot, wrth y dyn, Esten d dy law. Ac ef ei esten d awdd: aei law a adverwyt yn iach val y llall. A’r Pharisaieit aethon ymaith, ac yn y man ydd ymgygoresont gyd a’r Herodiait yn y erbyn ef, pa vodd y collent ef. A’r Iesu ef a ei ddiscipulon a en ciliawdd i’r mor, a’ lliaws mawr y dylynawdd ef o’ Galilaea ac o Iudaia, ac o Gaerusalem, ac o Idumaea ac o’r tuhwnt i Iorddonen, a’r ei o gylch Tyrus a’ Sydon, pan glywsont veint a wnaethei ef, a ðaethant attaw yn lliaws mawr. Ac ef a ddyvot wrth ei ddiscipulon am vot llong an yn parat iddaw, o bleit y dyrfa, rac yddyn y wascy ef. Can ys llawer a iachaesei ef, yn yd oeddent yn pwyso arnaw, er ei gyhwrdd cynnifer ac oedd a phlae arnynt. A’r ysprytion aflan pan welsant ef, a gwympesont i lawr geyr ei vron, ac a waeddesant, gan ddywedyt, Ti yw ’r Map Duw. Ac ef ei ysdwrdiawdd yn ddirvawr, rac yddyn y gyhoeddy ef. Yno yr escennawdd ef ir mynyth, ac a alwodd attaw yr ei a ewyllysiawdd ef, a’ hwy a ddaethant ataw. Ac ef a ’ossodes ðauddec, y vot o hanwynt y gyd ac ef, val yd anvonei ef wy i precethy, a’ bod yddwynt veddiant i iachay heintiae, ac y vwrw allan gythraelieit. A’r cyntaf oedd Simon, ac ef a ddodes i Simon enw, Petr. Yno Jaco vap Zebedaeus, ac Ioan, brawt Iaco (ac a ddodes enwae yddwynt Boanerges, yr hyn yw meibion y daran) ac Andreas, a’ Philip, a’ Bartholomeus, a’ Matthew, a’ Thomas, ac Iaco, vap Alphaeus, a’ Thaddaeus, a’ Simon y Cananeit, ac Iudas Iscariot, yr hwn ac ei bradychawdd ef, a’ hwy a ddaethant edref. A’r dyrfa a ymgynullawdd drachefyn, val na allent gymmeint a bwyty bara. A’ phan glypu ei gyfnesafsieit, wy aethan allan y ymavlyd ynthaw: can ty bieit y vot ef o ddyeithr ei bwyll. A’r Gwyr‐llen a ddaethent o Caerusalem, a ddywedesont, vot Beelzebub gantaw, ac mai trwy pennaeth y cythraelieit y bwrei allā gythraelieit. Yno ef y galwodd wy ataw, ac a ddyvot wrthwynt ym-parabolae. Pa vodd y gall Satan vwrw allan Satan? Can ys a bydd teyrnas wedy r’ ymranny yn y h erbyn ehun, ny d all y deyrnas houo sefyll. Ac a’s ymranna tuy yn y erbyn ehun ny ddychon y tuy hwnw sefyll. Velly a’s cyfyt Satan yn y erbyn hun, ac ymranny, ny all ef barhay, amyn bod tervyn iddo. Ny ddygon nep vyned y mewn i tuy yr cadarn a’ dwyn ymaith ei lestri, dyeithr iddo yn gyntaf rwymo yr cadarn hwnw, ac yno yspeilio ei duy. Yn wir y dywedaf y chwi, y maðauir oll pochotae i blant dynion, a’ pha gablae, bynac y cablāt: an’d pwy pynac a gabl yn erbyn yr yspryt glan ny chaiff vaddeuant yn dragyvyth, any’d bot yn euoc y varn dragyvythawl, can yddyn ddywedyt, vot ganthaw yspryt aflan. Yno y daeth ei vrodur a’ ei vam, a’ safasant allā, ac a dd anvoneson ataw, ac a’ alwason arnaw. A’r popul a eisteddawdd oei amgylch ef, ac a ddywedesont wrthaw, Nycha, dy vam, a’th vroder yn dy geisiaw allan. ’Ac ef y atepawdd wy, gan ddywedyt, Pwy yw vy mam a’m broder? Ac ef a edrychawdd o y amgylch ar yr ei, ’oedd yn eistedd yn y gylchedd yn ei o gylch, ac a ddyvot, Nycha vy mam a’m broder. Can ys pwy pynac a wnel ewyllys Duw, hwnw yw by- b rawt, a’m chwaer a’ nam. AC ef a ddechreawdd drachefyn precethy yn‐glā y mor, a’ thyrfa vawr a ymglascawdd ataw, yn ydaeth ef y long, ac eistedd yn y mor, a’r oll popul oedd ar y tir wrth y mor. Ac ef a ddyscawdd yddwynt laweredd ym‐parabolae, ac a ddyvot wrthwynt yn y ðysc ef. Gwrandewch: Nycha, ydd aeth heywr allan y he heu. Ac e ddarvu val ydd oedd ef yn he heu, cwympo o beth wrth vin y ffordd, ac a ddaeth ehediait y nef ac ei difasont. A’ pheth a gwympodd ar dir caregawc, lle nid oedd iddo vawr ðaiar, ac yn y van yr eginawð, can nad oedd iddo ðyfnder daiar. A’ phan godaw haul, y gwresogwyt ef, a’ chan nad oedd yddo wreiddyn, y tra gwywawdd. A’ pheth a gwympiawð ymplith y drain, a’r drain a dyfeson ac ei tageson, val na roddes ffrwyth. A’ pheth arall a gwympiodd mewn tir da, ac a roddes ffrwyth ac a eginawdd i vyny dd, ac a dyfawdd, ac a dduc, peth ar ei ðecfed ar vgain, peth ar ei drugainvet, a’ pheth ar ei ganvet. Yno y dyvot ef wrthwynt, Y nep ’sy ganthaw glustiae i wrandaw, gwrandawet. A’ phan ytoedd ef vvrtho y hun, yr ei oedd yn y gylch ef y gyd a’r dauddec, a ym ovynesont iddaw am y parabol. Yno y dyvot wrthwynt, Y chwi y rhoddwyt gwybot dirgeledigaeth teyrnas Dduw: an’ d ir ei’ n ’sy dd allan, y gwnair yr oll pethae hyn drwy parabolae, pan yw yn gwel e d, y gwelant, ac ny chanvyddant: ac yn clywed, y clywant, ac ny ddyellant, rac bod yddyn byth ymchoelyt a chael maddae yddyn e y pechotae. Ac ef a ðyvot wrthyn, Any wyddoch vvi y parabol hwn? a’ pha weð y gwybyddech vvi yr oll parabolae ereill? Yr heuwr hvvnvv a heuha yr gair. A’r ei hyn yw’r sawl a dderbyniant yr had wrth vin y ffordd, yn ei yr heuwyt y gair: ac ’wedy y clywont, y daw Satā yn y man, ac a ddwc ymaith y gair y heuesit yn y calonae wy. Ar vn ffynyt yr ei a dd erbyniant yr had yn y tir caregawc, yw ’r ei hyny, y sawl gwedy yddyn glywed y gair, yn y man y d erbyniant ef gyd a llewenydd, ac nid nes yddyn wraidd ynthyn y h unain, ac velly dros amser ydd ynt: yno pan goto gorthrymder ac ymlit o bleit y gair eb ohir y rhwystrir wy, A’r ei a dd erbyniaut yr had ynghyfrwng y drain, yw’r sawl a wrandawant y gair: and bot gafalon y byd hwn, a’ somiant golud a’ chwantae pethae ereil’ yn dyvot y mewn ac yn tagy ’r gair, ac ei gwneir ef yn ðiffrwith. A’r ei a dd erbyniasōt had mewn tir da, yw’r sawl a wrandawant y gair ac ei d erbiniant, ac a ddugan ffrwyth, vn gronyn ðec ar vgain, aral’ drugain, ac arall gant. Hefyd e ddyvot wrthynt, A ðaw canwyll yw gesot y dan vail a y dā y vort, ac ni d yw gesot ar gannwyllbren? Can nad oes dim cuddiedic, a’r na’s amlyger: ac nid oes dim dirgel, a’r ny d el yn ’olau. Ad oes ir vn glustiae i glywet, clywet. Ac ef a ðyvot wrthynt, Gwiliwch pa beth a glywwch. A pha vesur y mesuroch, y mesurir y chwi the: ac y chwi yr ei a glywch y rhoðir y chwanec. Can ys i hwn ysy gantho, y roddir yddaw, a’ chan hwn ny d oes, y dugir y arno, meint ac ysy ganthaw. Hefyd e ddyvot, Velly ytyw teyrnas Dew, val pe bwriai ddyn had i’r ddaiar, a’ chyscu, a’ chody nos a’ dydd, ac eginaw o’r had a’ thyvu i vyny dd, ac efe eb wybot pa vodd. Can ys y ddaiar a ddwc ffrwyth o hanei y hun, yn gyntaf yr egin in, yn ol hyny yr grawn yn llawn yn y tywys en. Ac er cynted yr ymddangoso ’r ffrwyth, eb ’ohir y dyd ef y cryman ynthavv, can ys dyvod y cynayaf. Ef a ddyvot hefyt, I ba beth y tybygwn deyrnas Dyw? ai a pha gyffelyprwydd y cyffelypwn hi? Cyffelyp yvv i ’ronyn mustard, yr hwn pan hauer yn y ddaiar, yw’r lleiaf o’r oll hadae y sy yn y ddaiar: eithyr gwedy yr hauer, e dyf i vyny dd, a’ mwyaf yw o’r oll llysae, ac e ddwc gangae mawrion, y’n y allo ehediait y nef nythu y dan y wascawt ef. Ac a llawer o gyfryw barabolae y precethawdd ef y gair yddwynt, me g is ac y gallent ei wrandaw. Ac eb parabolae ny’ d ym adroddawð ef ddim wrthynt: ac ef a esponiawdd yr oll bethe y’w ddiscipulon wrthyn y hunain. A’r dydd hwnw gan yr hwyr, y dyvot ef wrthynt, Awn trosawdd ir ’lan arall. A’ gady y dyrva a wnaethant, a ei gymeryd ef val ydd oedd yn y llong an: ac ydd oedd hefyd llongae eraill y gyd ac ef. Ac e gyfodes cawod vawr o wynt, a’r tonae a daflasant ir llong, y’n yd oeð hi ’nawr yn llawn. Ac ydd oedd ef yn y pen‐ol‐ir‐llong, yn cyscu ar ’obenydd: ac wy ei dihunasont, ac a ddywedesont wrthaw, Athro, Anyd gwaeth genyt er ein colli ni? Ac ef a gyfodes y vyny dd, ac a ysdwrdiodd y gwynt, ac o ddyvot wrth y mor, ys Taw, nag yngan. Yno y goystegawdd y gwynt, ac hi aeth yn daweel vvch mawr. Yno y dyvot ef wrthwynt, Paam ydd ych mor ofnus? pa vodd yvv na’d oes ffydd genych? Ac wy a ofnesont yn ddirvawr, ac a ddywed e sont wrth y gylydd, Pwy yw hwn, can vot y gwynt a’r mor yn vwyddhay iddaw? AC wy ðaethā drosoð ir ’lan arall i’r mor, y wlat y Gadarenieit. A’ gwedy y ðyvot ef allan o’r llōg, yn y man y cyfarvu ac ef o’r monwenti ðyn yn yr hwn ydd oedd yspryt aflan: yr vn oeð ai drigfa yn y monwenti, ac ny allei nep y rwymo ef, na’g a chadwynae, can yddo pan rwymit ef yn vynech a lleffetheirie a chadwyni, ef a vyscei ’r cadwy ni yn ddrylliae, ac e dorei ’r lleffetheiriae yn chvvilfrivv, ac ny allei nep y warhay ef. Ac yn ’oystat nos a’ dydd ydd oedd ef yn llefain yn y mynydde dd, ac yn y monwenti, ac yn ei guro ehun a main. A’ phan ganvu ef yr Iesu o hirbell, y rhedawdd ac yr a ddolawdd ef, ac a lefawdd a llef vchel ac a ddyvot, Beth ’sy i mi a vvnelvvyf a thi Iesu vap y Duw goruchaf? ith tyn ged af trvvy Dduw na phoenych vi. Can ys ef a ddywedesei wrthaw, Dyre d y maes o’r dyn yspryt aflan.) Ac ef a ovynawdd iddo, Pa enw ’sy iti? Ac ef a atepodd, gan ddywedyt, Lle n g ’sydd enw i mi: can ys llawer ym. Ac ef ei gweddiawdd yn vawr, na dd anvonei ef ddim hanynt allan o’r wlat. Ac ydd oedd yno yn y mynyddae genvaint vawr o voch yn pori. A’r oll gythraelieit atolygesant iddaw, gan ðywedyt, d Anvon nyni i’r moch, val y gallom vyned oei mewn vvy. Ac yn y man y rhoes yr Iesu gennad yddwynt. Yno ydd aeth yr ysprytion aflan y maes, a’ myned y mewn ir moch, a’ rhedec o’r genvaint bendro‐mwnwgl o dd iar y gaulan i’r mor, (ac yð oeddent yn‐cylch dwyvil ovoch) ac eu bodwyt yn y mor. A’r meichieid a ffoesont, ac a venagesont hyny yn y dinas, ac yn y wlat, a’ wy a ddaethant at yr Iesu, ac a welsant yr vn a vesei yn gythraelic, ac a lle n g ynddaw, yn eistedd ac yn wiscedic, ac yn ei iawn synwyr: ac ofny a wnaethant. A’r ei a ei gwelawdd, a venegawdd yddwynt, pa beth a wneithit i’r vn y bysei ’r cythrael ynthaw, ac am y moch. Yno y dechreysont y weddiaw ef, ar vyn e d ymaith oei goror wy. A’ gwedy iddo vyned y mewn llong, y gweddiawdd arnaw yr hwn a vesei’r cythrael yntho, ar gael bot y gyd ac ef. A’r Iesu ny oddefawdd yddaw, eithyr dywedyt wrthaw, Dos ymaith ith tuy, at yr ei sy i ti, a’ menag yddynt pa ueint bethae a wnaeth yr Arglwydd y‐ty, a’ phodd y trugarhaodd wrthyt’. Ac ef aeth ymaith, ac a ddechreawdd gyhoeddy in Decapolis pa bethe eu meint a wnaethoeð yr Iesu yddaw: a’ phawp a ryvedde s ont. A’ gwedy myned yr Iesu trosodd mewn llong i’r tu arall, ydd ymgasclawdd tyrfa vawr ataw, ac ydd oedd ef wrth ’lan y mor. A’ nycha y deuth ataw vn o benaethieit y Synagog, a’ ei enw oedd Iairus: a’ phan y gwelawdd ef, y dygwyddawdd i lawr wrth ei draed, ac adolwyn yn vawr yddaw, gan ddywedyt, Y mae vy merch ym‐brō marw: adolvvyn yty ddyvot a dody dy law arni, val ydd iachaer hi, a’i byw. Yno ydd aeth ef cantho, a’ thorf vawr ei dilynawð, ac y gwascasont ef. (Ac yð oeð ryw wraic ac arnei waed‐lif es dauðec blynedd, ac a ddyoddefesei lawer edd gan lawer o veddigon, ac a drauliesei gymeint ac oeð ar ei helw, ac eb lesy dim iddi, ’namyn y myned hi yn vwy gwaeth. Pan glypu hi son am yr Iesu, y hi a ddaeth yn y dyrfa y tu cefyn, ac a gyfyrddawdd a y wisc ef. Can ys hi ddywed e sei, A’s caf gyfwrdd a y wisc oedd ef, im iacheir i. Ac yn ebrwydd y sychawdd ffynnon ell y gwaet hi, a’ hi a synniawdd yn hei chorph dd arvot h iachay o’r pla honno. Ac yn y man pan wybu r’ Iesu yn d aw ehun vyned nerth o honaw allā, ef a droes o yamgylch yn y dyrfa, ac a ddyvot, Pwy a gyfyrdawdd a’m dillat? A’ ei ddiscipulon a ðywedesont wrthaw, ti wely y dyrfa yn dy wascy, ac a ddywedy d i, Pwy a gyfyrddawdd a mi? Ac ef a edrychawð o yamgylch, y weled hō a wnaethsei hyn. A’r wreic gan ofny a’ chryny: can ys‐hi a wyddiat beth a wnathesit ynthei, a ddaeth ac a gwympoð geyr y vron ef ac a ðyvot iðo yr oll wirioneð. Ac ef a ðyvot wrthi, Ha verch, dy ffyð ath iachoað cerða yn tangneðyf, a’ byð iach oth pla.) Ac ef etwa yn ymaddrodd, y deuth rei y wrth duy ’r pēnaeth y Sinagog gan ðywedyt, E vu varw dy verch: pa aflomydy a wnai di mwy ar y Dyscodr Er cynted y clypu ’r Iesu adroð y gair hwnw, y dyvot ef wrth bēnaeth y synagog, Na d ofna: cred yn vnic. Ac ny adoð ef ynep yw ei ddilyn, amyn i Petr ac Iaco, ac Ioan brawt Iaco. Yno y daeth ef i duy pennaeth y Synagog, ac y gwelawð y twrwf, a’r ei oeð yn wylo, ac yn ochain yn vawr. Ac ef aeth y mywn, ac a ddyvot wrthynt, Pa dyrfu, ac wylo ydd ych? ny bu varw yr dyn‐bach, amyn hunaw y mae. Ac wy a y gwatworent ef: ac ef y rhoes wy oll y maes, ac a gymerth dad, a’ mam y dyn‐bach, a’r ei oedd y gyd ac ef, ac aeth y mywn lle dd oedd yr enaeth yn gorwedd, a ’chan ymavlyd yn llaw yr enaeth, y dyvot wrthei, Talitha cumi, yr hyn yw oei ddeongyl, Yr enaeth (wrthyt’ y dywedaf) cyvot. Ac yn ebrwydd y cyfodes yr enaeth, ac y rhodiawdd: canys dau-ddec blwydd oed ytoedd hi. A’ braw anveidrawl aeth ynðynt. Ac ef a ’orchymynawdd yddwynt yn gaeth na chae neb un wybot hyny, ac a ddyvot am roi bwyt iddi. AC ef aeth ymaith o dd yno, ac a ðeuth yw wlad yhun, a’ ei ddiscipulon ei canlynesont. A’ gwedy dyvot y Sabbath, y dechreawdd ef ei dyscy yn y Synagog, a’ brawychy a wnaeth l’awer a’r y clywsent ef, gan ddywedyt, O b’le y cafas hwn y pethae hynn? a’ pha ra ddoethinep yw hyn a roed iddaw, can ys gwnair cyfryw nerthoedd trwy y ddwylo ef? Any d hwn yw’r saer map Mair, brawd Iaco, ac Ioses ac Iudas a’ Simon? ac any d yw y chwiorydd ef gyd a ny ni? Ac wy rwystrit ynthaw ef. Yno y dyvot yr Iesu wrthynt, Nyd yw Prophwyt yn ddianrydedd any’d yn ei wlad y un, ac ym‐plith y genedl y vn, ac yn y duy h un. Ac ny allei ef yno wneythy ’r neb vn nerth yn amyn gesot ei ddwylo ar y chydic gleifion a’ ei h iachay. Ac ef a ryveddawdd am y ancrediniaeth wy, ac ef a gylchynawdd y trefi o bop‐parth, gan ey dyscu. Ac ef a alwodd y dauddec atavv, ac a ddechreuawdd y d anvon wy bob ddau a’ dau, ac a roddes yddwynt auturtot yn erbyn ysprytion aflan, ac a ’orchymynawdd yðwynt, na chymerent dim y’w h ymddeith amyn ffon yn vnic: na’c y screpan, na bara, nac efydd yn ei gwregysae. Any d yhescicidiay hwy a’ sandalae, ac na wiscēt dwy bais. Ac ef a ddyvot wrthynt, Ymp’le bynac ydd eloch y mywn i duy, yno vv ydd aroswch y ’n yd eloch o dd yno vv. A’ pha’r ei bynac ny ’ch d erbyniant, ac ny’ ch clywant, pan eloch i ffordd o dd yno, escutwch y llwch ysy dan eich traed yn testiolaeth yddwynt. Yn wir y dywedaf y chwi, y bydd esmwythach i Sodoma ai Gomorrha yn‐ d ydd brawd, nac i’r dinas hono. Ac wy aethan ymaith ac a procethesant, ar wella y o ddynion ei buchedd. A’ llawer o gythraelieit a vwriasant wy allan: ac wy a eneiniesant ac oleo lawer o gleifion, ac ei h iachesont. Yno y clypu ’r Brenhin Herod am danavv (can ys eglaer oedd y enw ef) ac y dyvot, Ioan Vatyddiwr a g yf odes o’ veirw, ac am hyny y gweithredir nerthoedd trwy dd aw ef. Ereill a ddywedesont, mai Elias yt yw: ac ereill a ðywedesōt, mai Prophwyt yw, ai vegis vn o’r Prophwyti. A’ phan glypu Herod, y dyvot, Hwn yw Ioan yr hwn a dorreis i ei ben: ef e a godes o veirw. Can ys Herod y h un a dd anvonesei genadon, ac a dyaliesei Ioan, ac ei rhwymesei ef yn-carchar o bleit Herodias, yr hon oedd ’wraic Philip y vrawd ef, can iddo y phriody hi. Can ys Ioan a ddywedesei wrth Herod, Nyd cyfreithlon y ti gael gwraic dy vrawt. Am hyny ydd oedd Herodias yn dal ha gvvg iddo, ac yn chwenychy y ladd ef, ac ny’s gallei. Can ys Herod a ofnei Ioan, o bleit iddo wybot y vot ef yn ’wr cyfiawn, ac yn sanct, ac y parchei ef, ac wrth y glywet ef, y gwnai ef lawer o pethe, ac ei gwrandawei yn ewyllysgar. A’ phan oedd yr amser yn tem p oraidd, a’ Herod ar ei ddydd geni digeth yn gwneythy r gwledd y’w bendeuigiō a’ ei gaptenieit a’ goreugwyr Galilaea: a’ gwedy y verch yr vn ryvv Herodias ddyvot y mewn a dawnsio, a’ bod d loni Herod a’r ei oeð yn cyddeisteð wrth y vort, y dyvot y Brenhin wrth y vor wyn nic, Arch y mi beth bynac a vynnych, a’ mi ei rhoddaf yty. Ac ef a dyngawdd iddi, Beth bynac a erchych i mi, mi ei rhoddaf yty, pe h yd haner vy‐teyrnas. Ac yhi aeth allan, ac a ddyvot wrth ei mam, Peth a archaf? Hithe a ddyvot, Pen Ioan Vatiddiwr. Yno y daeth hi yn y lle mewn awydd at y Brenhin, ac a archawdd, gan ðywedyt, Wyllyswn roddy o hanot i mi sef yr awrhon mewn descyl ben Ioan Vatyddiwr. Yno myned o’r Brenhin yn athrist: eto er mwyn y llw, ac er mvvyn yr ei oedd yn cyd eisteð ar y vort, ny mynnoð ef y gommeð hi. Ac yn y man yd anvones y Brenhin grogwr, ac ’orchmynawdd ðwyn y ben ef. Ac yntef aeth ac a laddawdd y ben ef yn y carchar, ac a dduc y ben ef mewn descyl, ac ei roes i’r vorwyn, a’r vorwyn ei rhoes y’w mam. A’ phan y clypu y ddiscipulou ef, y daethant, ac y cymer e sant ei gorph, ac ei dodesont ym‐monwent. A’r Apostoliō ymgynullesont ynghyd at yr Iesu, ac a venegesont iddo oll, ac ar a wnaethent, ac a ddyscesent‐i‐ereill. Ac ef a ddyvot wrthwynt, Dewchwi ych unain o’r neilltu ir diffeithwch, a’ gorphwyswch y chydig in: can ys yð oedd l’awer yn dyvot ac ac yn myned: val na chaent encyd i vwyta. Am hyny ydd aethant mewn llong o’r neilltu i le anial. Eithyr gweled o’r werin wy yn myned ymaith a’ bot llawer yn y adnabot ef, ac yn rhedec ar draet yd yno o’r oll ddimasoydd, ac y rhacvlaenesont wy yno, ac a ymgasclasont, ataw. Yno ydd aeth yr Iesu allan, ac a welawdd dyrva vawr, ac a dosturiawdd wrthwynt, can y bot wy val deuaidd eb yddyn vugail: ac a ddechreawdd ddyscy iddyn laweroedd. Ac yr awrhon pan ddaroedd llawer o’r dydd, y daeth eu ðiscipulō ataw, gan ddywedyt, Llyma le diffaith, ac y hi yr owon yn llawero’r dydd: Gellwng wy ymaith, val y gallō vyned ir pentrefi a’r trefi o yamgylch, a’ phryny ydddyn vara: can nad oes yddyn ðim y’w vwyta. Yntef a atepoð ac addyvot wrthwynt, Rowch chwi yddynt beth y’w vwyta. Ac wy a ðywedesont wrthaw, A awn ni a’ phryny dau‐cant ceiniogwerth o vara, a’ ei roi yðyn yw ywyta? Yno y dyvot ef wrthynt, Pa sawl torth’ sy genwch? ewch ac edrychwch. A’ phan wybuont, y dywedesont, Pemp, a ’dau byscodyn. Ac ef a ’orchymynawdd yðwynt beri‐yddwynt oll eistedd, yn vyrðeidiae ar y gwellt glas. Yno ydd eisteðesont yn y garvanae, o vesur can t oeð a’dec a’ dau geiniae. Ac ef a gymerawdd y pemp torth, a’r ddau pysco dyn, ac a edrychawdd y vyn dd ir nefo edd, ac a ðiolchawdd, ac a dorawdd y bara, ac a ei rhoes at ei ddiscipulon, yw gesot geyr y bron wy, a’r ðau pysco dyn a ranawdd ef yn y plith wy oll. Velly bwyta o hanynt a’ chael ei gwala. A’ hwy gymeresant ddau ddec bascedeit o’r briw ion, ac o’r pyscawt. A’r ei a vwytesynt, oedd yn‐cylch pem p‐ mil o wyr. Ac yn y man y parawdd ef yw ddiscipulon vyn e d ir llong, a ’rhacvlaeny trosawdd ir ’lan arall h yd Bethsaida, tra dd anvonei ef y werin ymaith. A’ gwedy iddo y d anvon wy ymaith, y tynnodd ef ffwrdd ir mynydd i weðiaw. A’ gwedy y myn e d hi yn hwyr, yr oeð y l’ong yn‐cenol y mor, ac yntef y hun ar y tir. Ac ef ei gwelawð yn dra vaelus arnyn wrth rwyfo, (can vot y gwynt yn wrthwynep yðynt) ac yn‐cylch y bedwared wylfa o ’r nos, y daeth ef atwynt, yn gorymddaith ar y mor, ac ef a vynesei vyn e d eb y llaw hwy. A’ phan welsant wy ef yn gorymddaith ar y mor, y tybiesont may ellyll ytoeð, ef ac a ’waeddesant. Can ys wy oll y gwelsont ef, ac a dechrenesont: an’ d ar y chwaen yr ymddiddanodd ac wynt, ac y dyvot wrthint, Cyssiriwch, myvi yw, nac ofnwch. Yno yr escen d odd ef atwynt ir llong, ac y peidiawdd y gwynt, ac aruthrol dros ben yr aeithei braw ynthynt y vnain, a ryveddy a orugant. O bleit nad ystyriesent yr hyn a vvnaethesit ynghylch y tortheu hyny, can ddarvot caledy eu calonae. A’ dyvot trosawdd a wnaethant, a myned i dir Genezaret, a’ dyvot ir ’lan. A’ gwedy yddyn ðyvot o’r llong, yn y man ydd adnebuont ef, ac a gylch redesant trwy ’r oll vro hono o y amgylch ogylch, ac a ddechreysont ddwyn hwnt ac yma mewn glythae y sawl oll, oedd yn gleifion, ir lle clywent y vot ef. Ac y b’le bynac yð elei ef y mewn i drefi nei ddinasoedd, ai i bentrefi, wy ddodent ei cleifion yn yr heolydd, ac ei gweddient ar gael o hanynt gyhwrdd ys haychen y wisc ef. A’ chyniuer a ei cy v yrddawdd, a iachawyt. YNo ydd ymgasclawdd y Pharisaieit attaw, a’r ei o’r Gwyr‐llen ar a ddaethent o Gaerusalem. A’ phan welsant ’r ei o’r discipulon yn bwyta bwyt a dwylo cyffredin (ys ef yw hyny eb ei g olchi) yr achwynesont. (Can ys y Pharisaieit a’r ol’ Iuddeon, dyeithr yðynt ’olchy ei dwylo yn ’orchestol, ny vwytaant, gan ðal h a athraweth yr Hena i f eit. A’ phan ddelont o’r varchnat, o ddyethyr yðyn ymolchy, ny vwytant: a’ llawer o bethae eraill ynt, a’r a gymersant vvy arnynt ei cadw, vegis golchi adae cwpanae, ac ysteni, ac evyddenneu a’ byrddae. Yno y govynodd y Pharisaieit a’r Gwyr‐llen iddaw, Paam na rodia dy ddiscipulon di h erwydd athraweth yr Henaif ieit, any d bwyta bwyt a dwylo eb olchi? Yno ydd atebei ac y dywedei ynt ef wrthynt, Can ys da y propwytawdd Esaias am dano‐chwi hypocritae, vegis yð escrivenir, Y popl hyn am anrydedda i aei gwefusae, a’ ei calon ’sy pell hwnt o dd ywrthyf. Ac ouer im anrydeddant i, gan ddyscy yn lle dysc eidaeth ’orchynynae dynion. O bleit ydd ych yn rhoi gorchymyn Duw heibio, ac yn cadw athraweth dynion, vegis golchi adae ysteni a’ chwpanae, a’ llawer o gyffelyp bethae ydd ych yn ei ’wneythyr. Ac ef a ðyvot wrthynt, Ys da iavvn, y gomeðwch chwi ’orchymyn Duw, val y catwoch eich athraweth eich un ain. Can ys Moysen a ddyvot, Anrydedda dy dad a’th vam: a’ Phwy pynac a velltithia dad nei vam, bid varw o’r varwoleth. A’ chwi ddywedwch, A’ s dywait vn dyn wrth dad nei vam, Corban, ys ef yw hyny, Trwy ’r rhoð a offrymir genyfi, y daw lles yty, rhydd vydd ef. Ac ny edwch iddo mwy ach wneythy’r dim lles y’w dad na ei vam, gan ychwi ddirymio gair Duw, can eich athraweth eich hunain yr hwn a ’osodesochwi: a’ llawer o ryw gyffelyp pethae hyny a wnewch. Yno y galwodd ef yr oll dyrfa ataw, ac a ðyuot wrthynt, Gwrandewch vvi oll arnaf, a’ dyellwch. Nid oes dim allan o ddyn, a ddychon y halogy ef, pan el oei vewn: eithyr y pethae a ddaw allan o hanaw, yw’r ei a halogant ddyn. A’s oes gan nep glustiae y glywed, clywet. A’ phan ddaeth ef ymywn i duy o y wrth y werin, y gouynodd ei ddiscipulon iddo o bleit y parabol. Ac ef a ddyvot wrthwynt, Velly a y tych chwithe hefyt yn ddiddyall? A ny wyddoch pan yw pop peth o dd yallan a el o vewn dyn, na all y halogy ef, can na d yw yn myn e d o vewn ei galon, yn amyn ir bol y, ac yn myn e d allan i’r gauduy yr hwn yw carthiat yr oll vwydydd? Yno y dyuot ef, Y peth a ddaw allan o ddyn, hyny a haloga ddyn. Can ys y dd ymewn ’sef o galon dynion y deillia meddyliae mall, tori‐priodasae, godinebae, lladd‐celain, llatrata, cupydd d ra, scelerdra, dichell, haerllycrwydd llygad drwc, cabl‐air, balchedd, am p wyll. Yr oll ysceleroedd hyn a ddon o dd ymywn, ac a halogan ddyn. Ac o yno y cyfodes ef, ac ydd aeth i gyffinydd Tyrus a’ Sidon, ac aeth y mewn y duy, ac ny vynesei y neb gael gwybot: an’d ny allei ef vot yn guddiedic. Can ys gwreic, yr hon oedd ei merch‐vach ac iddi yspryt aflan, a glypu son am danaw ac a ddaeth ac a gwympodd wrth y draed ef (A’r wreic oedd Groec, a’ Sirophenissiat o genedl) a’ hi ervyniawdd iddo vwrw allan y cythrael o hei merch. A’r Iesu a ddyvot wrthei, Gad yn gyntaf borthi y plant: can nad da cymeryd bara ’r plāt a’ ei davly i’r cynavon. Yno ydd atepodd hi ac y dyuot wrthaw, Diau, Arglwydd: eto eisioes e vwyta ’r cynavon y dan y vord o vriwson y plant. Yno y dyuot ef wrthi, Am yr ymadrodd hwn dos ymaith: ef aeth y cythrael allan o’th verch. A’ gwedy y dyuot hi adref y’w thuy, hi a gavas y cythrael gwedy ymadel, a’ ei merch yn gorwedd ar y gwely. Yr Euangel y xij. Sul gwedy Trintot. Ac ef aeth drachefn ymaith o ffiniae Tyrus a’ Sidon, ac a ddaeth yd vor Galilea trwy perveð cyffiniae y Dectref. Ac wy a dducesont attaw vn byddar; ac ac attal dywedyt arnaw, ac a atolygesont iddaw ’osot ei law arno. A’ gwedy iddaw ei gymeryt ef or neilltu allan o’r tyrfa, ef a estennawdd ey vyssedd yn ei glustiae, ac a boyrawdd, ac a gyfyrddawð a ei davot ef. Ac ef a edrychawð ir nef, can vcheneidiaw, ac a ddyvot wrthaw, Ephphatha ys ef yw, ymagor. Ac yn y man ydd ymagorawdd ey glustiae, ac ydd ymellyngawdd rhwym ei davot, ac ef a ddyvot yn eglur. Ac ef a ’orchymynawdd yddwynt, na ddywedynt i nep: an’d pa vwyaf y goharddei yðwynt, mwy o lawer y manegynt, a’ brawychy eb weð a wnaethant, can ðoedyt Tec y gwnaeth ef pop peth: ir byddair y gwna ef glywet, ac ir mution ddywedyt. YN y dyddyae hyny, pan oeð tyrva dra‐mawr ac eb gantwyut ddim yw vwyta, yr Iesu a ’alwawdd ei ðiscipulon ataw, ac a ðyvot wrthwynt, Ydd wyf yn tosturiaw wrth y tyrfa, can ys yddwynt aros y gyd a mi er ys tri‐die, ac nid oes Ganthwynt dim yw vwyta. Ac a’s anvonaf wy ymaith eb vwyt y’w teie ehunain, wy loysygant ar y ffordd: can ys yr ei o hanaddynt a ddeuthant o bell. Yno ydd atepawdd ei ddiscipulon iddo, Paweð y dychon dyn borthy ’r ei hynn a bara yma yn y diffeith? Ac ef a o vynnawdd yddwynt, Pasawl torth ys ydd genwch? Ac wy a ddwedesont, Saith. Yno y gorchymynawdd ef yr tyrfa eistedd ar y ddaear: ac ef a gymerawdd y saith torth, ac wedy iddo ddiol vv ch, eu torawdd, ac eu rhoddes y’w ddiscipulon yw gesot geyr eu bron, ac wy ei gesodesont geyr bron y popul. Ac ydd oedd ganthwynt ychydic pyscot bychain: ac wedy iddo vendithiaw, ef archawdd yddwynt hefyd ei gesot geyr eu bron. Ac wy a vwytesont, ac a gawsont digon, ac wy a godesont o’r briwvwyt oedd yn‐gweddill, saith basgedeit, (a’r ei vysent yn bwyta, oedd yn‐cylch pedeir‐mil) ac velly ef y d anvonawdd wy ymaith. Ac ar hynt ydd aeth ef i long gyd ei ddiscipulon, ac y ðaeth i barthae Dalmanutha. A’r Pharisaiait a ddaethan allan, ac a ddechreusont ymddadle ac ef, gan geisiaw gantaw arwydd o’r nef, a’ chan ei demptio. Yno yr vcheneiddioð ef yn ddwys: yn ei yspryt, ac y dyuot. Pa geisio arwydd y mae’r genedleeh hon? Yn wir y dywedaf y chwi, na’s rhoddir arwyð ir genedlaeth hon. Ac ef y gadawodd wy, ac aeth i’r llong drachefyn, ac a dynnodd ymaith dros y dw f r. Ac anghofi o a wnaethent gym e ryd bara, ac nid oedd ganthwynt amyn vn dorth yn y llong. Ac ef a orchmynawdd yddynt gan ddywedyt, Gwiliwch, ac ymogelwch rac leven y Pharisaieit, a’ rac leven Herod. A’ resymy a wnaethant wrth ei gylydd, gan ddywedyd, Hyn ’sy can Nyd oes ddim bara genym. A’ phan ei gwybu ’r Iesu, y dyvot wrthwynt, Pa resymy dd ych velly, can na’d oes genwch vara? a ny d ych vvi yn synniaw etwa, nag yn deall y? A ytyw eich calonae eto genwch wedy ’r argaledu? Oes llygait genwch ac ny chāvyðwch? ac oes i chwi glustiae, ac ny chlywch? Ac any ddaw yn eich cof? Pan doreis y pemp torth ym‐plith pem p mil, pa sawl bascedeit o vriwvwyt a godesoch? Dywedesont wrthaw, Dauddec. A’ phan doreis saith ymplith pedeir mil, pa sawl bascedeit gvveddi l l o vriwfwyt a godesoch? Dywedesont wythae, Saith. Yno y dyvot ef wrthwynt, P’wedd yvv na ydyellwch? Ac ef a ddaeth i Bethsaida, ac wy a dducesont ataw ddall, ac a ei gweddieson ar iddo y gy f wrdd ef. Yno y cymerawdd ef y dall erbyn, ei law, ac ei tywysawdd allan o’r dref, ac a boyrawdd yn ei lygait, ac a ’osodes ei ddwylaw arno, ac a ovynaw d d iddaw a welei ef ddim. Ac ef a edrychodd i vyny dd, ac a ddyuot, Mi welaf ddynion: can ys gwelaf wy yn gorymddaith, mal petyn breniae. Gwedy hyny, y gesodes ef, ei ddwylo drachefyn ar y lygait ef, ac y parawdd iddo edrych-drachefn. Ac ef a edverwyt iddo ei olvvc, ac ef a welawdd bavvp oll o bell ac yn eglaer. Ac ef a ei d anvonawð ef a‐dref y’w duy, gan ddywedyt, Ac na ddos ir dref, ac na ðywait i nep yn y dref. A’r Iesu aeth allan, ef a ei ðiscipulō i Caesarea Philippi. Ac ar y ffordd yr ymovynnawð ef a ei ddiscipulon, gan ddywedyt wrthynt, Pwy’ n medd dynion yt wy vi? Ac wy a atebesont, yr ei a ddvvvait mai Ioan Vatydiwr: a’r ei, Elias: a’r ei mai vn o’r Propwyti. Ac ef a ddyvot wrthynt, A’ phwy’ n meddw‐chwi yt wy vi? Yno yð atepawð Petr ac y ddyuot wrthaw, Ty dy yw’r Christ. Ac ef a ’orchymynawdd yn gaeth yddynt na vanegent hyny i nep am danaw. Yno y dechreawdd ei dyscy y byddei ddir y Vap y dyn ddyoðef llawer o bethæ, a’ ei argyweddy y gan yr Henaif ieid, a chan yr Archoffeiriait a’ r Gwyr‐llen, a’ chael ei ladd, ac o vewn tri dic‐yfody drachefyn. Ac ef a adrodes y peth hyny yn ’olae. Yno y cymerth Petr ef or ailltu, ac a ddechreodd roi iddo sen. Yno ydd ad ymchoelawdd ef, ac ydd edrychawdd ar ei ddiscipulon, ac yrrhoes‐sen i Petr, gan ðywedyt, Tynn ar v’ol i Satan: can na synny bethae Duw, eithr pethae dynion. A’ gwedy iddo ’alw y werin attaw gyd aei ðiscipulon, a’ dywedyt wrthynt, Pwy pynac a wyllysa ddyvot ar v’ol i, ymwrthodet ac ef yhun, a’ chym e red i vyny ei groc, a’ dylynet vi. Can ys pwy pynac a ewyllysa gadw ei einioes, ei cyll: a’ phwy pynac a gyll ei einioes er vy mwyn i a’r Euangel, ef ei ca i dw. Can ys pa les i ddyn, er enill yr oll vyt, a ’cholly ei enaid? Ai pa peth a ryð dyn yn ym dal dros ei eneit? Can ys pwy pynac a wrido om pleit i, n’am geiriae ym‐plith yr ’odinebus a’r bechadurus genedlaeth hon, o bleit yntef y gwrida Map y dyn hefyt, pan ddel yn‐gogoniant ei Dat y gyd a’r Angelion sainct us. AC ef a ddyvot wrthwynt, Yn wir y dywedaf wrthych, pan yvv bot r’ei o’r sawl ’sy yn sefyll yma n, a’r ny’s archwayddant o angae yd pan welont. Deyrnas Duw, yn dyvot yn ei nerth. Ac ar ben chwe ch diernot gwedy y cymerth yr Iesu Petr, ac Iaco ac Ioan, ac aeth a’ hwy i vyny dd i vonyth vchel or n ailltu wrthyn y hun ain, ac ef a ymrithiodd geyr y bron wy. A’ ei ddillat a ddysclaeriawdd, ac oedden dra channeit val yr eiry, mor ganneid na vedr neb pannydd ar y ddayar ei gwneythy ’r. Ac a ymddangoses yddynt Elias ef a Moysen, ac ydd oeddent yn ymddiddan a’r Iesu. Yno ydd atepodd Petr, ac y dyuot wrth yr Iesu, Rabbi, da yw i ni vot yma n: a’ gwnawn i ni dri phebyll, vn y ti, ac vn i Voysen, ac vn i Elias. An’d na wyddiat ef beth yr oedd yn ei ddywedyt: can ddarvot yddyn ddechryyny. Ac ydd oedd wybrē a’r y gwascodawdd wy, a’ llef a ddeuth allan o’r wybren, gan ddywedyt, Hwn yw vy Map caredic: clywch ef. Ac yn ddysyvyt ydd edrycheson o dd amgylch, ac ny welsont mwy ach neb un, o ddyeithr yr Iesu yn vnic y gyd ac wynt. Ac a ’n hwy yn descen d i lavvr o’r mynyth, ef a ’oruchmynnawdd yðynt, na vynegent i neb pa bethe a welsent any d pan gyvodit Map y dyn o veirw drachefyn. A’ hwy a gatwesant y peth hwnw wrthyn y hun, gan ymofyn bavvp a’ ei gylydd, pa beth oedd hyny, Cyvodi o veirw drachefyn? A’ gofyn iddo a orugāt, can ddywedyt, Paam y dywait y Gwyr‐llen y byð dir i Elias ddyuot yn gyntaf? Ac ef atepawdd ac a ddyuot wrthynt, Elias yn ddiau a ddaw, yn gyntaf yc a edvryd yr oll bethae: a’ megis yð escriuenwyt o Vap y dyn, rhait iddo ddyoðef llaweroedd a chael ei ðiystyry. Eithr ys dywedaf wrthyth ddarvot i Elias ðyvot (a gwneythy d o hanwynt iddo’r hyn a vynesont) vegis ydd escriuenwyt am danaw. A’ phan ddaeth ef at ei ddiscipulon, y gwelawdd ef dyrva vawr o ei h’amgylch, a’r Gwyr‐llen yn ymðadlae ac wynt. Ac yn ebrwydd yr oll popul pan welsant ef, a dd echrenent, ac a redent ataw, ac a gyfarchent‐well yddo. Yno y gowynawdd ef ir Gwyr-llen, Pa ymddadle ydd ych yn eich plith eich hun? Ac vn or dyrva a atepawdd ac a ddyvot, Athro, ys dygais vy map atat, ac iddo yspryt mut: yr hwn p’le pynac y cymer ef, a ei dryllia, ac y bwrw‐ yntef- ewyn ac y dd yscyrnyga ei ddanedd, ac y dihoena: a’ dywedais wrth dy ddiscipulon am y vwrw ef y maes, ac ny allasant. Yno ydd atepodd ef iddo, ac y dyvot, A genedlaeth anffyddlon, pa hyd weithian y byddaf gyd a chwi? pa hyd weithian ich dyoddesaf? Dugwch ef ata vi. Yno y ducesont ef attaw: ac yn gymmedr ac y canvu yr yspryt ef, ey drylliawdd, ac ef a gwympodd yr llavvr ar y ddaiar, gan ymcreinio, a’ maly‐ewyn. A’ govyn a oruc ef y’w dat, Beth ’sy o amser er pan ddar vu iddo val hyn? Ac ef a ddyuot, Er yn vap. A’ mynech y tavl ef yn tan, ac i’r dw f r yw gyfer golli ef: eithyr a’ s gelly di ddim, cymporth ni, a thosturia wrthym. A’r Iesu a ddyvot wrthaw, A’ s gelly di gredy hyn, pop peth sy possibil i hvvn a gredo. Ac yn ddiohir tad y bachcen gan lefain gyd a deigrae, a ddyuot, Arglwydd, Credaf: cymmorth vy ancrediniaeth. Pan welawdd yr Iesu vot y popul yn dyvot‐ atavv‐ ar ei rhedec, ef a geryddawdd yr yspryt aflan, gan ðywedyt wrthaw, Tydi yspryt mut a’ byddar, mi a ’orchymynaf yty, dyre d allan o hanaw, ac na ddos mwy ach yndaw ef. Yno llefain o’r yspryt, ac y drylliodd ef yn dost, ac a dd aeth allan, ac ydd oedd ef val vn marw, y’n y ðywedei l h awer, y varw ef. A’r Iesu a gymerth ei law ef, ac ei derchafawdd, ac ef a gyfodes y vynydd. A’ gwedy y ddyuot ef ir tuy, ei ddiscipulon a ’ovynent iddo yn ddirgel, Paam na ’s g allem ni y vwrw ef allan? Ac ef a ðyvot wrthynt, Y rhyw hwn ny d all mewn vn modd ddyvot allan, any d gan ’weddi, ac vmpryd. Ac wy a ymadawsan o dd yno, ac aethant trwy Galilaea, ac ny d ’wyllesei gael o nep wybot. Can ys dyscawdd ef ei ddiscipulon, a dywedawdd wrthynt, Map y dyn a roddir yn‐ d wylo dynion, ac wy y lladant ef, a’ gwedy y lladder, ef gyvyd tragefyn y trydydd dydd. Eithyr ny d oedden vvy yn deall y yr ymadrodd hwnw, ac ofn oedd arnyn ymofyn ac ef. Gwedy hyny y daeth ef i Capernaum: a’ phan oedd ef yn tuy, y govynnawdd yddynt, Pa beth oedd yr hyn a ymddadleuech yn eich plith eich hunain, rhyd y ffordd? Ac wy a dawson a son: can ys ar hyd y ffordd yr ymddadleynt aei gylydd, pwy ’n vyddei bennaf. Ac ef a eisteddawð, ac a alwodd y deuddec, ac a ddyvot wrthyn, A’ s deisyf nep vot yn gyntaf, e gaiff vot yn ddywethaf oll, ac yn weinidoc i pawb oll. Ac ef a gymerth vachcenyn ac ei gesodes yn y cyfrwng wy, ac ei cymerawdd yn ei vreichie, ac a ddyvot wrthwynt, Pwy pynac a dd erbynio yr vn o gyfryw vechcyn os yn vy Enw i, a’m d erbyn i: a’ phwy pynac a’m d erbyn i, ny d myvi a dd erbyn ef, any d hwn a’m d anvones i. Yno ydd atepawdd Ioan iddo, gan dywddyt, Athro, ys gwelsam vn yn bwrw allan gythrelieit drwy dy Enw di, yr hwn nyd yw yn eyn dylyn ni, a’ goharddesam ef, can na ðylyn ef ny ni. A’r Iesu a ddyuot, Na ’oherddwch ef ddim: can nad oes nep a wna wrthiae gan vy Enw i, ac a aill yn hawdd ddywedyt drwc am danaf. Can ys pwynac ny d yw yn eyn erbyn, ’sy trosom. A’ phwy pynac a roddo i chwi gwppan eit o ddwfr y’w yfet er mvvyn vy Enw i, can y chwi vot yn perthyn i Christ, yn wir y dywedaf wrthych, ny chol’ ef ei vv obr vvy. A’ phwy pynac a rwystro r’ vn o’r ei bychain hyn, a gredant yno vi, gwell oedd iðo yn hytrach pe gesodit maē melin y amgylch ei vwnwg l, a ei davly yn y mor. Can hyny a’s dy law ath rwystra, tor y hi ymaith: gwell yw y‐ti vyned y mewn i’r bywyt, yn efrydd, nac yti a’ dwy law vyned iyffern i’r tan an d iffoddadwy, lle ny bydd marw y pryf hwy, ac ny ddiffodd y tan byth. Ac a’s dy droet ath rwystra, tor e ymaith: gwell yw yty vyned yn gloff i’r bywyt, nac ac yti ddau droet dy davly i yffern i’r tan andiffoðadwy, lle ny’s marw y pryf hwy, ac ny’s dyffydd y tan byth. Ac a’s dy lygat ath rwystr a, tynn ef allan: gwell yw i ti vyned i deyrnas Duw yn vnllygeidioc, nag a’ dau lygad genyt, dy davly i yffern dan, lle ny d marw y pryf wy, a’r tan ny ddiffyð byth. Can ys pop dyn a helltir a than: a’ phop aberth a helltir a halen. Da yw halen: and a’s bydd yr halen yn ddivlas, a’ pha beth y tem p erir ef? Bid y chwi halen ynoch eich vnain, a’ bid tan gneddyf genwch bavvp wrth ei gylydd. AC ef a gyvodes o yno ac aeth i ffiniae Iudaia rhyd y tu hwnt i Iorddonen, a’r vintai a gyrchodd ataw drachefyn, ac val ydd oedd gynefin, ef y dyscai wy drachefyn. Yno y daeth y Pharisaieit a’ gofyn iddo a oedd rydd i wr roi ymaith ei wraic, gan yddyn ei demptio ef. Ac ef atepodd ac a ddyvot wrthynt, Peth a ’orchmynawdd Moysen y chwi? Dywedesont wythe, Moysen a ’oddefawdd bot yscriueny llythyr yscar, a’ei rhoi hi ymaith. Yno ydd atepodd yr Iesu, ac y dyvot wrthynt, Am galedrwydd eich calon chvvi ydd escriuenawð ef y gorchymyn hwn ychwy. And yn‐ d echreu at y creaduriacth y gwnaeth Duw hwy gwryw a’ benyw. Achos hyn y gad dyn ei dad a’ ei vam, ac a lyn wrth ei wreic. Ac wy ill dau a vyðant vn cnawd: y d nad ynt mwy ach yn ddau ’namyn vn cnawd. Can’s yr hyn a gyssyllta Duw na ’ohanet dyn. Ac yn tuy y govynent ei ðiscipulon iðo drachefyn am y peth hwnw. Ac ef a ddyvot wrthynt, Pwy pynac y dd yr ’ymaith ei wraic a’ phriody vn arall, ef y wna ’odineb yn y h erbyn hi. Ac a’s gwreic y dd yr ’ymaith h ei gwr, a’ phriodi vn arall y mae hi gwneithy’r godinep. Yno y ducesant blant‐bychain ataw er iddo ei cyhwrdd: a’ei ddiscipulon a geryddent yr ei’ a ddaeth ei ac wynt. A’ phan ey gwelawdd yr Iesu sori a oruc ef, a’ dywedyt wrthynt, Gedwch i’r ei bychain ddyuot ata vi, ac na’w goherddwch: can ys o’r cyfryw y mae teyrnas Duw. Yn wir y dywedaf wrthych, Pwy pynac ny’s erbyn i a deyrnas Duw, megis bachcenyn, ny d a ef y mewn ddim yddi. Ac ef ei braicheidiawdd wy, ac a ’osodes ei ddwylo arna dd ynt, ac a ei bendithiawdd. A’ gwedy iddo vyned allan i’r ffordd, y daeth vn yn rhedec, ac a benlinioð iddo, ac a vynawð yddaw, Athro da, beth a wnaf i, y gael meðiantu bywyt tragyvythawl? A’r Iesu a ðyvot wrthaw, Paam y gelwy vi yn ða? ny d da neb un any d vn, ’sef Duw. ti ’wyddost y gorchmynion, Na wna odineb. Na ladd nep. Na ladrata. Na ffalstestolaytha. Na wna eniwed i neb. Anrydodda dy dad a’ th vam. Yno ydd atepodd ef, ac y dyuot wrthaw, Athro, hyn oll a gedweis o’m ieunctit. A’r Iesu a e drychawdd arnaw, ac ei carawdd, ac a ddyuot wrthaw, Mae vn peth yn ol iti, Does a’ gwerth cymeint oll ac y sy yti, a’ dy rho i’r tlodion, a’ thi gai dresawr yn y nef, a debre, dilyn vi, a chyvot dy groc ar d’yscvvydd. A’ phruddhau gan yr ymadrodd hyn a wnaeth ef, a’ thynny y maith yn athrist: can vod iddo lawer o veddiantae: A’r Iesu a edrychawdd o ei amgylch, ac a ddyuot wrth ei ddiscipulon, Mor anhawdd yr a y sawl ys y a golud ar ei helw i vevvn y deyrnas Duw. A’ ei ðiscipulon a dd echrynesont wrth ei eiriae. A’r Iesu atepawdd dragefyn, ac a ddyuot wrthwynt, Ha veibion, mor anhawð yw ir ei a ymddiriedāt yn‐goludoeð, vyn’d y mewn teyrnas Duw. Haws ach yw i gamel vyn’d drwy grau ’r nodwydd, nag i ’oludawc vyn’d y mewn teyrnas Duw. Ac wy the dd echrynesont yn‐vwy‐o-lawer, gan ddywedyt writhyn ei hunain, A’ phwy a ddichon vod yn gatwedic? A’r Iesu a edrychodd arnynt, ac a ðyuot, Gyd a dyniō ampossibl yvv hyn, and ny d gyd a Duw: can ys pop peth ’sy possibil gyd a Duw. Yno y dechreawdd Petr ddywedyt wrthaw, Nycha, ys gadawsam ni bop peth, ac ath ddilynesam di. Yr Iesu a atepodd ac a ddyuot, Yn wir y dywedaf i chwi, ny d oes nep ar adawodd duy, ’nei vroder, nei chwiorydd, neu dad, neu vam, neu wreic, neu blant, ne diroedd o’m pleid i a’r Euangel, a’r ny’s d erbyn ar y canvet yr awrhon y pryd hyn: tai, a’ broder, a’ chwioredd, a’ mamae, a’ phlant, a’ thiredd y gyd ac erlidiae, ac yn yr oes a ddaw vuchedd dragyvythawl. Eithr llawer ar ’sy yn cyntaf, a vyddant yn olaf, a’r ei olaf yn gyntaf. Ac ydd oeddent vvy ar y ffordd yn escen d i Gaerusalem, a’r Iesu a ai o’i blaen, a’ d echryny a wnaethant, ac val ei dilynent, yr ofnesont, a’r Iesu a gymerth y dauddec drachefyn, ac a ddechreuawdd ddywedyt yddyn pa pethae a ddelei yddo, gan ddyvvedyt, Nycha, ni yn escen d i Gaerusalem a’ Map y dyn a roddir at yr Archoffeirieit, ac at y Gwyr‐llen, ac wynt y barnant ef i angae, ac y rhoddant ef at y Cenetloedd. Ac vvy y gwatworant ef, ac ei yscyrsiant, ac y boyrant arn aw, ac ei lladdant: eithyr y trydyð dydd y cyvyt ef drachefyn. Yno y daeth ataw Iaco ac Ioan meibion Zebedaeus, gan dywedyt, Athro, ni ’wylles e m wneythyr o hanot i ni yr hyn a ddeisyfem. Ac ef a ddyvot wrthynt, Beth a ’wyllysech i mi y wneythy d y chwi? Wythe a ddywed e sont wrthaw, Caniata i ni gael eistedd vn ar dy ddeheu lavv, a’r llall ar dy lavv aseu yn dy ’ogoniant. A’r Iesu a ddynot wrthynt, Ny wyddoch pa beth a erchwch. A ellwch‐ vvi yfed o’r cwppa n yr yfa vi o hanavv, a’ch bedyddio a’r betydd y betyddier vi? Ac wy dywetsont wrthaw, Gallwn. A’r Iesu a ddyvot wrthynt, Diau yr yfwch o’r cwppa n yr yfa vi o honavv, ac ich betyddijr a’r betydd yn yr hwn im betyddier inef: any d eistedd ar vy llavv ddeau ac ar fy llavv aseu, ny d yw vau ei roddy, any d ei roi a vvnair ir ei y paratowyt. A’ phan glypu ’r dec ereillhyny, y dechreusont sory wrth Iaco ac Ioan. A’r Iesu y galwodd wy ataw, ac a ddyvot yddynt, Chvvi wyddoch mai yr ei ’sy hoff ganthynt lywo draethu ymplith y Cenedloedd y h arglwyddiaethant wy, a’r sawl ’sy vawrion yn ey plith, a arverant o awdurtot arn add ynt. Eithyr ny d velly y bydd yn eich plith chwi: an’ d pwy pynac a’ wyllysio vot yn vawr yn eich plith chwi, byddet wenidoc y chwy. A’ phwy pynac a ewyllisia vot yn benaf o hanochwy, byddet was pavvp oll. Can ys‐a’ Map y dyn ny ðaeth i gahel gweini iddo, anyd i weini, a’ rhoi ei einioes yn brid werth dros lawer. Yno yd aethant i h Iericho: ac val yð oeð ef yn myned allan o h Iericho gyd ai ddiscipulon, a’ mintai vawr, Bartimaeus vap Timaeus dyn dall a eisteddai ar vin y ffordd yn cardota. A’ phan glypu mai ’r Iesu o Nazaret oedd yno, ef a ddechreuawdd lefain a’ dywedyt, Iesu vap Dauid trugarha wrthyf. A’ llawer y ceryddent ef, er iddo dewi: yntef a lefai yn vwy o lawer, Ha vap Dauid, trugarha, wrthyf. Yno gorsefyll o’r Iesu, a’ gorchmyn y ’alw ef: ac wy e alwasant y dall, gā ddywedyt wrthaw, Cymer gyssyr: cyfod, mae ef yn dy ’alw. Yno y tavlodd ef ei gochyl ymaith, ac a gyvodes ac a ddaeth at yr Iesu. A’r Iesu ’atepodd ac a ddyuot wrthaw, Beth a ewyllysy wneythy d o hanof yty? A’r dall a ddyuot wrthaw, Arglwydd, cael o hanof vy-golwc. Yno y dyuot yr Iesu wrthaw, Dos ffwrdd, dy ffydd ath iachaodd, Ac yn y man y cafas ei ’olwc, ac y canlynodd ef yr Iesu rhyd y ffordd. A’ Gwedy yðyn ddy nesay i Caerusalem, i Bethphage a’ Bethania hyd ym mynyth olivar yd anvones ef ddau o ei ddiscipulon, ac y dyuot wrthwynt, Ewch ymaith i’r dref ’sy ar eich cyfor, a’ chy cynted y deloch ymevvn yddi, chvvi gewch ebol wedy i rwymo, ar ucha rhwn nyd eisteðawð vn‐dyn erioed: gellyngwch ef a’ dugwch. Ac a dywait neb un wrthich, Paam y gwnewch vvi hyn? Dywedwch vod yn rhaid i’r Arglwydd wrthaw, ac eb ’oludd ef ei denfyn yd yma. Ac vvy aethant ymaith ac a gawsont ebawl yn rhwym wrth y drws o dd yallan, mewn cysswllt dwyfforð a’ ei dd illwng a wnaethant. A’r ei o’r sawl a sefynt yno, a ðywedent wrthynt, Beth a wnechwi yn gillwng yr ebawl? Wythe a ddywetsont wrthynt, val y gorchmynesei’r Iesu yddynt. Yno y gadawsont yddyn vynd ymaith. Ac vvy dducsont yr ebol at yr Iesu, ac a vwriasont ei dillat arnaw, ac ef a eisteddawdd arno. A’ llawer oedd a danasont ei dillat rhyd y ffordd: trychu o ereill gangae o’r preniae a’ ei tanu ar y ffordd. A’r ei a oedd yn myn’d o’r blaen, ar ei oeð yn canlyn, a lefent, gan ddywedyt, Hosanna: bendigedic vo ’r hwn sy’n dyvot yn Enw yr Arglwydd, bendigedic vo ’r deyrnas y‐s y yn dyvot yn Enw Arglwyð ein tad Dauid: Hosanna ’rhvvn vvyt yn y nefoedd vchaf. Yno yð aeth yr Iesu y mewn y Gaerusalem, ac ir Tem p l: a’ gwedy iddo edrych o yamgylch ar pop peth, a’ hithe yr owrhon wedy mynd yn hwyr, ef aeth allan y d Bethania y gyd a’r dauddec. A’ thranoeth wedy ey dyvot wy allan o Bethania, yr oeð arno newyn. Ac wrth ’weled fficuspren o bell, ac iddo ddail, ef aeth y edrych a gaffei ddim arnaw: a’ phan ddeuth ataw, ny chafas ef ddim yn amyn dail: can nad oedd hi amser bot fficus eto. Yno ydd atepodd yr Iesu ac y dyuot wrthaw, Na vwytaed nep ffrwyth o hanat mwy ach yn tragyvyth: a’ ei ðiscipulon ei clybu. A’ hwy a ðaethant i Caerusalem, a’r Iesu aeth ir Templ, ac a ddechreuawdd davly allan yr ei oeddynt yn gwerthy ac yn prynu yn y Templ, ac a dd ymchwelawdd i lawr vyrddae yr ariam‐newidwyr a’ chadeiriae yr ei oedd yn gwerthy colombenot. Ac ny adawei ef y neb ddwyn llestr drwy ’r Tem p l. Ac ef ei dyscawdd, gan ddywedyt wrthynt, A ny d escrivenwyt, Y tuy meu vi, tuy ’r gwedd io y gelwir i’r oll Genetloedd? a’ chwi theu ei gwnaethoch yn ’ogof llatron. Ac ei clybu ’r Gwyr‐llen, a’r Archoffeirieit, ac a geisiesont po’ð y collent ef: can ys ofnent ef, o bleit bot yr oll dyrva yn aruthro gan ei athraweth ef. A’ gwedy y hwyrhau hi, ydd aeth yr Iesu allan o’r dinas. A’r borae ac wynt yn mynd‐heibio, y gwelsant y ffycuspren wedy gwywo o’r gwraidd. Yno yr at gofiawdd Petr, ac y dyuot wrthaw, Rabbi, nycha ’r fficuspren a velltithiaist, wedy gwywo. A’r Iesu a atepawdd, ac a ddyuot wrthynt. Bid eich ffydd ar Dduw. Can ys yn wir y dywedaf y chwi, mai pwy pynac a ddyweto wrth y mynyth hwn, Ymgymer ymaith a’ bwrw dy hun i’r mor, ac na amheuet yn ei galon, any d credy y dervydd y pethe hyny a ddyuot ef, beth bynac ar a ddywait, a vydd yddaw. Erwydd paam y dywedaf wrthych, Bethae bynac ar a archoch wrth weddiaw, credwch y d erbyniwch, ac e vydd parot y chwi. And pan safoch, a’ gweddiaw, maddeuwch, a’s bydd genych ddim yn erbyn neb, val y bo ’ich Tad yr hwn sy yn y nefoedd vaddae i chwi theu eich cam‐weddae. O bleit a ny vaddeuw‐chwi, ach Tat yr hwn ’sy yn y nefoedd, ny vaddae i chwi the eich camweddae. Yno y daethant drachefyn i Caerusalem: a’ mal y rhodiei ef yn y Templ, y dauai ataw yr Archoffeirieit, a’r Gwyr‐llen, a’r Henyddion, ac y dywedynt wrthaw, Wrth pa awdurtat y gwnai di y pethe hyn? a’ phwy roes y ti yr auturtat hon, y’n y wnayti y pethae hyn? A’r Iesu a atepawdd ac a ddyuot wrthynt, Minef a ovynaf vn‐peth i chwi the, ac atepwch vi, a’ dywedaf ywch’ wrth pa awdurtot y gwnaf y pethae hyn. Betydd Ioan, ai o’r nef ydd oedd, ai o ddynion? atepwch vi. Ac wy a veddyliesont ynthyn ehunain, gan ddywedyt, A’s dywedwn O’r nef, ef a ddywait, Paam gan hyny na chredech ef? Eithyr a’s dywedwn, O ðynion, y mae arnam ofn y bopul: can ys pavvp oll a gymerent Ioan yn wir Prophwyt. Yno ydd atepesant, ac y dywedesant wrth yr Iesu, Ny wyddam ni. A’r Iesu atepawð, ac a ðyuot wrthynt, Ac ny ðywedaf vi nef y chwi wrth pa awdurtat y gwnaf y pethae hyn. AC ef a ddechreawdd ymadrawdd wrthynt ym-parabolae, gan ddyvvedyt, Yr oedd gwr a blannai winllan, ac a ei hamgylchynawdd a chae, ac a gloddiawð bwll y dd erbyn y gwin ac a adeilawdd dwr ynddi, ac ei llocawdd hi i dir‐ðiwylliawdwyr, ac aeth ymhel’ o y gartref. Ac ar dymor, y d anvones ef was at y tir-ddiwylliawdwyr, val yd erbyniei ef y gan y tir‐ðiwylliawdwyr o ffrwyth y winllā. Ac wy a ei cymersont ef, ac ei bayddesont, ac ei d anvonesont ymaith yn wac. A’ thrachefyn yd anuones atynt was arall, a ’hwnw a davlasant a’ main, ac ai vriwesont ei ben, ac ei d anvonesōt ymaith wedy ei am p erchi. A’ thrachefyn yd anuones ef vn arall, a hwnw a laddesont, a llawer ereill, gan vayddy ’rei, a’ lladd ’rhei. Ac eto ydd oedd iddo vn map ei garedic: a’ hwnw a’ dd anvonawdd ef atynt yn ’ddywethaf, gan ddywedyt, VVy barchant vy map. And y tir‐ddiwylliawdwyr hynny a ddywedent yn ei plith ehunain, Hwn yw’r etiuedd: dewch, lladdwn ef, a’r etiueddiaeth vydd y ni. Yno y cymersont ef, ac ei lladdesont, ac ei bwriesont y maes o’r winllan. Pa peth gan hyny a wna Arglwydd y winllan? E ddaw ac a ddiuetha ’r tir‐ðiwylliawdwyr hyn, ac a rydd y winllan y ereill. Ac any ddarllenesoch hyn o Scrythur? Y maen yr hwn a wrthodent yr a deiladwyr, ys hwnw a wnaed yn ben congyl. Hyn a wnaethpwyt y gan yr Arglwydd, a ’rhyvedd yw yn ein llygait. Yno yr oeddent mewn awyð y’w ddal ha ef, and bot arnyn ofn y bopul: can ys dyellent mai yn y herbyn wy y dywedesei y parabol hwnw: am hyny y gadawsont ef, ac ydd aethan i ffordd. Ac wy dd anvonesont ataw ’r ei o’r Pharisaieit, ac o’r Herodieit yny ðalient ef yn ei ymadrodd. Ac wyn teu pan daethāt, a ðywedsant wrthaw, Athro, ys gwyddam mai cywir wyt, ac na ovely am neb un, ac ny d edrychy ar wyneb vverrh dynion, amyn yn-gwirioneð y dyscy yn’ ffordd Dduw, Ai cyfreithlawn rho dd i teyrnget i Caisar, ai ny d yvv? A ddlem ni ei ro dd i, ai ny ddlem ei ro dd i? And ef a wyddiat ei dichell wy, ac a ddyuot wrthynt, Paam y temptiwch vi? Dygwch i mi geinioc, val y gwelwyf y peth. Ac wy ei duc e sont, ac ef a ddyuot wrthynt, I bwy mae’r ddelw hon a’r argraph? wythe a ddywedsont wrthaw, I Caisar. Yno ydd atepodd yr Iesu ac y dyuot wrthynt, Rowch i Caisar yr iddo Caisar, ac i Dduw yr eiddo Duw: a’ rhyueddy a wnaethant wrthaw. Yno y daeth y Sadducaieit ataw, (yr ei a ddyweit nad oes cyfodedigaeth) ac a ’ovynesont iddo, gan ddywedyt, Athro, Moysen a yscrivenodd y ni, A’s bydd marw brawdd vn, a’ gady ei wreic, ac eb ady plant, mai ei vrawdd a ddyly gymeryd ei wraic, a’ chyuodi had y’w vrawd. Ydd oedd saith broder a’r cyntaf a gymerth wreic, a’ phan vu ef varw, ny adawdd ef had. Ar ail y cymerth hi, ac e vu varw, ac ny’s gadawdd yntef chvvaith ddim had, a’r trydydd yr vn ffynyt. Felly ’r saith y cymersant hi, ac ny adawsant ddim had: yn ddywethaf oll marw o’r wreic hefyt. Yn y cyfodedigaeth gan hyny, pan ad gyuodant, gwraic y bwy ’n o naddynt vydd hi? can ys perchenogoð y saith y hi yn wraic? Yno ’dd atepawdd yr Iesu ac y dyuot wrthynt, Any d am hyny yð ych yn myn d ar gyfeilorn, can na wyddoch yr Scrythurae, na meddiant Duw. Can ys pan ad gyyodant o veirw, ny wreicaant, ac ny ’wrant, anyd bot val yr Angelion y sy yn y nefoedd. Ac am y meirw, y cyvodir wy drachefn, an y ddarlle n esoch vvi yn llyuer Moysen, po’dd yn y merin llwyn y llavarawdd Duw wrthaw, gan ddywedyt, Mi yvv Duw Abraham, a’ Duw Isaac, a’ Duw Iaco b? Ny d yw ef Dduw y meirw, eithyr Duw y bywion: Chwychwi gan hyny ’sy yn mynd ym p ell ar gyfeilorn. Yno y daeth vn o’r Gwyr‐llen y clywsei wy yn ymddadlae, a’ chan wybot ddarvot iddo ei hatep yn dda, y gofynawdd yðaw, Pwy ’n yw’r gorchymyn cyntaf oll? Yr Iesu ei atepawdd, Y cyntaf o’r oll ’ochmynion yvv, Clyw Israel, Yr Arglwydd ein Duw, yw’r Arglwydd vnic. Cery am hyny yr Arglwydd dy Dduw oth oll galon, ac oth oll enait, ac oth oll veddwl, ac ath oll nerth: hwn yw’r gorchymyn cyntaf. Ar ail ysy gyffelyp, ys ef, Cery dy gymydawc val dyun. Ni d oes ’orchymyn arall mwy na ’r ei hyn. Yno y dyuot y Gwyr‐llen wrthaw, Da, Arglwydd, ys dywedeist y gwir ionedd, mai vn Duw ’sy, ac na d oes arall amyn ef. A’ ei gary ef a’r oll galon, ac a’r oll ddyall, ac a’r oll enait, ac ar oll nerth, a’ chary ei gymydawc mal y un, ’sy vwy nag oll boeth‐offrymae ac aberthae. Yno yr Iesu yn ei weled ef yn atep yn ddisseml, a ddyvot wrthaw, Ny d wyt yn e pell ywrth teyrnas Duw. Ac ny veiddiawdd nep mwy ach ymovyn ac ef. A’r Iesu a atepawdd ac a ddyuot gan ei dyscy yn y Templ, Pavodd y dywait y Gwyr‐llen pan yvv bot Christ yn vap i D d auid? Can ys Dauid y un a ðyuot trwy’r yspryt, glan, Dyuot yr Arglwyð wrth vy Arglwydd i, Eistedd ar vym d eheu lavv i, yd pan ’osotwyf dy elynion yn droedfainc yty. Can vot Dauid y hun yn y ’alw ef yn Arglwydd: a’ pha wedd y mae ynt ef yn vap iddaw? a’ llawer o bopul y clypu ef yn ewyllysgar. Hefyd ef a ddyuot wrthynt yn y ddysc eidaeth ef, Y mogelwch rac y Gwyr‐llen yr ei a garant vyn e d mewn gwiscoedd llaesion a’ chael cyfarch‐gwell yddyn yn y marchnatoedd, a’r eisteddfa ë penaf yn y Synagogae, a’r eisteddleoedd cyntaf yn-gwleddoedd, yr ei a lwyr ysant dai ae gvvragedd‐ gweddwon, ac yn rhith hirweðiaw. Yr ei hyn a dd erbyniant varn edigaeth vwy. Ac mal ydd oedd yr Iesu yn eistedd gyferbyn ar tresorva, yr edrychawdd po’dd y bwriei y bopul arian ir dresorfa, a’ goludogion lawer a vwrient lawer y mewn. Ac e ddaeth ryw vvreic weddw dlawt, ac a vwriodd y mywn ddau vitym, ys ef yw hatlin g. Yno y galwodd ataw ei ddyscipulon, ac y dyuot wrthynt, Yn wir y dywedaf y chwi, vwrw o’r vvraic‐ weðw dlawt hon vwy ymewn, na’r oll ’rei a vwriesont i’r tresorfa. Can ys yntwy oll a vwriesont y mewn o’r hyn sy yn‐gweddill ganthynt: a’ hi thei o hei thlodi a vwriodd y mewn gymeint oll ac oedd iddi, ysef i holl vywyt hi. AC val ydd ai ef allan o’r Templ, y ’syganei vn o ei ddiscipulon wrthaw, Athro, gwyl pa ryw vain a’ pha ryw adeiladoedd ysy yma. Yno ydd atepodd yr Iesu ac y dyuot wrthaw, A wely di yr adeiliadoeð mawrion hyn? ny’s gedir maen ar vaen, ar ny’s goyscerir. A’ mal ydd eisteddei ef ar vynyth olivar gyfeiryd ar Tem p l, Petr, ac Iaco, ac Ioan, ac Andreas a ovynesont yddo yn ðirgel, Dywait i ni pa bryd y bydd y pethae hyn? a’ pha ’r arwyð vydd pan gyflawner y pethae hyn oll? A’r Iesu a atepodd yddynt, ac ddechreuodd ddywedyt, Ymogelwch rac twyllo o nep chvvy chwi. Can ys llawer a ddawant yn vy Enw i, can ddywedyt, Mi yw Christ, ac a’ twyllant lawer. Hefyd pan glywoch son am ryveloeð a’ darogan Ryueloedd, na’ch tralloder chvvi: can ys dir yw bot cyfryvv bethae: eithyr ny bydd y tervyn etwa. Can ys cenetl a gyvyt yn erbyn cenetl, a’ theyrnas yn erbyn teyrnas, ac e vydd daiar gryniadae mewn amryw leoedd, ac e vydd newynae a’ thrallodae: hyn vyðant ddechreuoedd y govidiae. Anid edrychwch arnoch eich hun: can ys wy ach rhoddant ir Seneddae, ac i’r Synogogae: ych bayddy a wneir, a’ch dwyn geyr bron llywyawdwyr a’ Brēhineð om pleit i, er testiolaeth yddynt. A’r Euangel a vydd dir yn gyntaf hi phrecethy ymplith yr oll genetloedd. Eithyr pan vont ich arwein ac ich ethrod, na rag ovelwch, ac na rac vefyriwch pa beth a ddywetoch: eithyr pa beth pynac a rodder y chwy yn y pryd hwnw, hynny ymadroddwch: can ys ny d chwi ys y yn ymadrodd, any d yr Yspryt glan. Ac e ddyry y brawd y brawd i varwoleth, a’r tad y map, a’r plant a gyvodant yn erbyn y rhieni, ac ei marwolaethant wy. A’ dygasoc vyðwch gan bawp er mwyn vy Enw i: an d pwy pynac a baraho yd y dyweð, efe vyð catwedic. Hefyd pan weloch y ffiaið ðiffeithwch) ry ðywetpwyt o hanaw gan Ddaniel y Prophwyt) yn bot lle ny ddyly, (a’ i darllen, dyalled) yno yr ei a vont yn Iudaia, ciliant i’r mynyðe dd. A hwn a vo ar ben y tuy: naddescen d et i’r tuy, ac nag aed ymewn y gyrchy dim allan o ei duy. A’ hwn a vo yn y maes, na dd adymchweled tra i gefyn at y pethae a adawoð ar i ol, y gym’ryd ei ddillat. Yno gwae ’r ei beichiogion, ar ei vont yn rhoi bronae yn y dyddiae hynny. Gweddwch gan hyny na bo eich cilio yn y gayaf. Can ys byð yn y dyðiae hyyn gyfryvv ’orthrymder ac na bu o ddechrae ’r creadurieth a greawdd Duw yd y pryd hyn, ac ny bydd. Ac o ddyeithr vesei i Dduw vyrhay ’r dyðiae hyny, ny chadwesit vn cnawd: and er mwyn yr etholedigion yr ei a dd etholes ef,’, y byrhaodd ef y dyddiae hyny. Ac yno a’s dywait nep y chwi, Nycha ll’yma Christ, ai, nycha, ll’yna ef, na chredwch, Can ys cyfyd gau‐Gristiae, a’ gau Brophwyti, ac a wnant arwyðion ac aruthroeð i hudaw, pe bei possibil, y gwir etholedigion. A’ mogelwch chwi theu: wele, ys racðywedais y chwy bop peth oll, A’ hefyt yn y dyðiae hyny, gwedy’r gorthrymder hwnw y tywylla yr haul, a’r lloer ny rydd hi llewych, a’ ser y nef a syrthiaut: a’r nerthoedd ’sy dd yn y nefoedd a yscytwir. Ac yno y gwelant Vap y dyn yn dyvot yn yr wybrē næ, y gyd a nerth lliosawc a’ gogoniant. Ac yno yd enfyn ef ei Angelion, ac y cascla ef ei etholedigion y wrth petwar gwynt, ac o eithav oedd y ðaiar yd eithav oedd y nef, dyscwch barabol y gan y fficuspren. Tra vo ei gangen eto yn dyner, ac e yn bagluraw dail, ys gwyddoch vot yr haf yn agos. Ac velly chwitheu, pan weloch y pethae hyn wedy dy vot gwybyddwch pan yw bot teyrnas Duw yn agos, sef wrth y drws. Yn wir y dywedaf y chwi, na d a a’r oes hon heibio, yd pā wneler y pethæ hyn oll. Nef a’ daiar aant heibio, eithr vy‐gairiae i nid ant heibio. Ac am y dydd hwnw a’r awr ny’sgwyr vn dyn, na’r Angelion chwaith yr ei ’sy yn y nef, na’r Map yntef, n amyn y Tat yn vnic. Ymogelwch: gwiliwch a’ gweddiwch: can na wyddoch pa bryd yw’r amser. Can ys Map y dyn ys y val dyn yn ymddaith i wlad bell, ac yn gadael ei duy, ac yn rhoi awdurdot y’w weision, ac i bob vn ei waith, ac yn gorchymyn ir porthor wiliaw. Gwiliwch am hyny, (can na wyddoch pa bryd y daw Arglwydd y tuy, gan hwyr, ai am haner nos, ar ganiat y ceilioc, ai’r borae ddydd) rac pan ðel ef yn ddysumwth, iddo ych cael yn cuscy. A’r hyn pethe a ddywedaf wrthyh‐wi, a ddywedaf wrth bawp, Gwiliwch. AR ben y ddau ddydd gwedy ydd oeð y Pasc, a’ gvvyl y bara croyw: a’r Archoffeirieit a’r gwyr-llē a geisiesont pa ffordd y dalient ef trwy ðichell yw ladd. Eithyr dywedyt a wnaent, Nyd ar yr wyl, rac bot cynnwrf yn y popul. A’ phan ytoedd ym-Bethania yn‐tuy Simon ’ohanglaf, ac ef yn eistedd wrth y vort, y deuth gwraic a chenthi vlwch o oleo spicnard gwerth‐vawr, a’ hi a dorawð y blwch, ac ei tywalldawdd am y ben ef. Am hynny y sorawdd rei ynthynt ehunein, can ddywedyt, I pa beth y gwnaethpwyt y collet hyn ar oleo? obleit ef allesit ei werthu er mwy na thrichant ceiniawc, a’ ei roddy ir tlotion, ac wy a ddigiesont wrthei. A’r Iesu addyvot, Gedwch yddi: paam ydd ych en hei molesty? hi a weithiawdd weithred da arnaf. Can ys cewch y tlodion gyd a chwi bop amser, a phan vynnoch y gellwch wneythy tvvrn da yddwynt, anyd myvi ny chewch bop amser. Hyn y allawdd hon, hi a ei gwnaeth: hi a ddeuth ym‐blaen‐llaw y eliaw vy‐corph erbyn y claddedigaeth. Yn wir y dywedaf wrthych, p’le bynac y precethir yr Euangel hon yn yr oll vyt, a’ hyn a wnaeth hon, a adroddir er coffa am denei. Yno Iudas Iscariot, vn o’r dauddec aeth ymaith at yr Archoffeiriait, y’w vradychy ef yddwynt. A’ phan glywsont hynny, llawen vu ganthwynt, ac a aðawsont roddi ariant ydd aw: am hyny y casiawð pa vodd y gallei yn gymmwys y vradychy ef. A’r dydd cyntaf o’r bara croyw, pan aberthynt y Pasch, y dyvot ei ddiscipulon wrthaw, I b’le y myny i ni vyned a’ pharatoi, i vwyta ohanat y Pasc? Ac anvon awnaeth ddau oei ddiscipulon, a dywedyt wrthynt, Ewch ir dinas, ac e gyvwrð dyn a chwi yn dwyn ysteneit o ddw fy r, cynlynwch ef. A’ ph’le bynac ydd el ef y mywn, dywedwch wrth ’wr y tuy, Yr Athro a ddywait, Pyle y mae ’r lletuy lle y bwytawyf y Pasc mi am discipulon? Ac ef a ddengys ychwy g oruchystavell vawr, yn gywair ac yn parat: ynow paratowch y ni. A’ myned ymaith o’i ddiscipulon, a dyvot ir dinas, a’ chaffael megis y dywedesei ef wrthynt, a’ pharatoi ’r Pasc a wnaethant. Ac yn yr hwyr y deuth ef a’r deuddec. Ac val ydd oeddent yn eistedd ac yn bwyta, y dyvot yr Iesu, Yn wir y dywedaf ychwi, mae vn o honawch a’m bradycha, yr hwn ys ydd yn bwyta gyd a mi. A’ dechrae tristay a wnaethant, a’ dywedyt wrthaw o bop vn, Ai myvi? ac o arall, Ai myvi? Ac ef atepodd ac a ddyvot yddwynt, Sef vn o’r dauddec yr hwn ys y ’n trochi gyd a mi yn y ddescil am bradycha. Can ys Map y dyn a ymaith, mal ydd escrivenir o hano: anid gwae ’r dyn hwnw, trwy ’r hwn y bradychir Map y dyn: da vysei ir dyn hwnw na anesir ef er ioet. Ac val ydd oeddent wy yn bwyta, y cymerth yr Iesu vara, a’ gwedy yddaw vendithiaw y tores, ac y rhoddes yddwynt, ac y dyvot, Cymerwch, bwytewch, hwn yw vy‐corph. Ac e gymerth y cwpa n, a’ gwedy iddaw ddiolch, ef ei rhoddes ydd‐wynt, ac wy oll yvesont o hanaw. Ac ef a ddyvot wrthwynt, Hwn yw vy‐gwaet o’r Testament newydd, yr hwn ’ellyngir tros lawer. Yn wir y dywedaf wrthych, nid yfaf mwy o ffrwyth y winwydden, yd y dydd hwnw ydd yfwyf ef yn newydd yn‐teyrnas Duw. A gwedy yðynt ganu psalm, yð aethāt al’an i vonyth olyvar. A’r Iesu a ddyvot yddwynt, Y nos hon ich rhwystrir oll o’m pleit i: can ys scrifenedic yw, Trawaf y bugail, a’ goyscerir y deuait. Eithyr gwedy y cyvotwyf, ydd af o’ch blaen ir Galilaia. Ac Petr a ddyvot wrthaw, a’ phe rhwystrit pawp, eithyr ny d myvi. A’r Iesu a ddyvot wrthaw. Yn wir y dywedaf y ti, mae heddyw, ys ef y nos hon, cyn ny cano o’r ceiliawc ddwywaith, i’m gwedy dairgwaith. Ac efe a ddyvot yn vwy o lawer, A’ phe gorvyddei arnaf varw gyd a thi, ni’th wadaf: ar vn ffynyt hefyt y dywedesont wy oll. A’ gwedy y dywot wy i van a enwit Gethsemane: yno y dyvot ef wrth ei ðiscipulon. Eisteddwch yma, tra vyðwyf yn gweddiaw. Ac ef a gymerawdd gyd ac ef Petr ac Iaco, ac Ioan, ac a ddechreuodd ofni, a’ brawychu, ac ef a ddyvot wrthwynt, Tra thrist yw vy enait, ys yd angae: Aroswch a’ gwiliwch. Ac ef aeth ychydic pellach, ac a ddygwyddawdd, ar y ddaiar, ac a weddiawdd, pan yw a’s gellit, vynet o’r awr hono heibio y wrtho. Ac ef a ddyvot, Abba Dad, pop peth ys ydd alluawl i ti: treigla ymaith y cwpan hwn ywrthyf: eithyr nyt hynn a vynwy vi, anid hynn a vynych di. Ac ef a ddeuth ac ei cafas wy yn cyscu, ac a ðyvyt wrth Petr, Simon, Ai cyscu ydd wyt? A ny ally‐t’ wyliaw vn awr? Gwiliwch, a’ gweddiwch, rac eich mynet ym‐provedigaeth: yr yspryt yn ddiau ’sy parat, anid cnawt ys y ’wan. A’ thrachefyn yð aeth ymaith, ac y weddiawð, ac a ddyvot yr vn ymadrodd. Ac gwedy ymchwelyt o hanaw, ef a ei cafas wy drachefyn yn cyscu: can ys ydd oedd eu llygait yn drymion, ac ny wyddent beth a atepent ydd‐aw. Ac ef a ddeuth y drydedd waith, ac a ddyvot wrthwynt, Cyscwch weithian, a’ gorphoyswch: digō yw: e ddeuth yr awr: nycha, y rhoddir Map y dyn yn‐dwylaw pechaturieit. Cyfodwch: awn: wele, yr hwn a’m bradycha, ys id yn agos. Ac yn y man ac ef yn ymddiddan, y dauei Iudas yr hwn oedd vn o’r dauddec, ac gyd ac ef dyrfa vawr a chleddyfae a’ phastynae oywrth yr Archoffeiriait y Gwyr‐llen, a’r Henurieit. A’rhwn y bradychesei ef, a roddesei amnaid yddwynt, can ddywedyt, Pwy’n bynac a’ gusanwyf, hwnw yw: deliswch ef ac ewch ac ef ymaith yn ðirgel. Ac wedy ei ddyvot ef, ef aeth ataw yn y van, ac a ddyvot vvrthavv, Rabbi, Rabbi, ac ei cusanawdd ef. Ac wy a roesont ei dwylo arnaw, ac ei daliesont. Ac vn o’r ei oedd yn sefyll yno, a dynnawð gleddyf, ac a drawodd ’was yr Archoffeiriat, ac a dorrawdd ei glust ymaith. A’r Iesu atepawdd ac a ddyvot wrthwynt, Chwi ddaethoch allan megis at leitr, a chleðyfe ac a phastinae im dal ha i. Ydd oeddwn paunydd gyd a chwi yn traethy‐dysc yn y Templ, ac ny’m daliesoch: eithyr hynn ys ydd er cyflawny ’r Scrythurae. Yno wy y gadawsant ef, ac a giliesont bawp. Ac ydd oedd vn gwr ieuanc, wedyr wiscaw a lliain ar ei gorph noeth, yn ei gynlyn ef, a’r gwyr ieuainc y daliesant ef. Ac ef a adawodd ei liain vvisc, ac a giliawdd y wrthwynt yn noeth. Yno y ducesont yr Iesu at yr Archoffeiriat, ac ato ef y deuth yr oll Archoffeiriait, a’r Henurieit, a’r Gwyr-llen. Ac Petr oedd yn y ddylyn ef o hir‐bell, yd y mewn llys yr Archoffeiriat, ac a eisteddawdd gyd a’r gwasanaethwyr, yn yndwymo wrth y tan. A’r Archoffeirieit a’r oll Senedd oedd yn caisiaw testiolaeth yn erbyn yr Iesu, er i roi ef i varwolaeth, ac ny’s cawsant. Can ys llawer a dducsont gau testiolaeth yn y erbyn ef, eythyr nyd oedd y testiolaethae wy yn gysson. Yno y cyfodes ’r ei, ac a dducesont gau testiolaeth yn ei erbyn ef, can ðywedyt, Ny ni y clywsam ef yn dywedyt, Mi a ðinistriaf y templ hon o waith llaw, ac o vewn tri‐die yr adailiaf arall, nid o waith llaw. Ac eto nyd oedd y testiolaeth wy gyfun chvvaith. Yno y cyfodes yr Archoffeiriat yn ei cenol wy, ac a ’ovynodd i’r Iesu, can ddywedyt, Anyd atepy di ddim? paam y mae yr ei hynn yn testolaethy yn dy erbyn? Ac ef a dawodd, ac nyd atepawdd ddim. Trachef y n y gofynawdd yr Archoffeiriat yddaw, ac ydyvot wrthaw, Ai ti Christ Map y Bendicedic? A’r Iesu a ddyvot, Mi vi yw ef, a’ chewch weled Map y dyn yn eistedd ar ddehau gallu Dyvv, ac yn dawot yn wybrennae’r nef. Yno ’r Archoffeiriat a rwygawdd ei ddillat ac a ddyuot, Paam y rait y ni mwy wrth testiō? Clywsoch y cabledigaeth: peth a dyb ig w‐chwi? Ac wynt oll a varnesont y vot ef yn euawc i angae. A’r ei a ddechreuawdd poeri arnaw, a chuddiaw ei wynep, a’ ei ddyrnodiaw, a’ dywedyt wrthaw, Prophwyta. A’ ringilliait y trawsont ef a ei gwiail. Ac val yr oedd Petr yn y nauadd iso d, y deuth vn o vorynion yr Archoffeiriat. A’ phan ganvu hi Petr yn ym dwymo, hi a edrychodd arnaw, ac a ddyvot, Ti the hefyt oeddyt gyd a Iesu o Nazaret. Ac ef a wadawdd, gan ddywedyt, Nyd adwaen i ef, ac ny ’wn beth dwyt yn ei ddywedyt. Yno ydd aeth ef allan ir rhacnauadd, ac a ganawdd y celiawc. Yno pan welawdd morwyn ef drachef y n, hi a ddechreuawdd ddywedyt wrth yr ei oedd yn sefyll yno, Hwn yw vn a hanwynt. Ac ef a ym wadawdd dracyef y n: ac ychydic gwedy, yr ei oedd yn sefyll yno, a ðywedesont trachefyn wrth Petr, Yn wir ydd wyt vn o hanwynt: can ys Galileat wyt, a’th lediaith ys y gynhebic. Ac yntef a ddechreawdd dynghedy, a’ thyngu, gan ddyvvedyt, Nyd adwaen i’r dyn yr ych yn ei ddywedyt. A’r ailwaith y canodd y ceiliawc, ac y cofiawdd Petr y gair a ddywedesei’r Iesu wrthaw, Cyn canu o’r ceiliawc ddwywaith, im gwedy dair-gwaith, ac wrth adveddylied, ef a wylawdd. AC yn y van ar glais y dydd, ydd aeth yr Archoffeiriait yn ei cygcor gyd ar Henurieit, a’r Gwyr‐llen a’r oll Seneddr, ac arwain yr Iesu ymaith yn rhwym a wnaethant, a’ ei roddy at Pilatus. Yno y gofynawdd Pilatus ydd‐aw, Ai ti yw’r Brenhin yr Iuddaeon? Ac ef a atebawdd, ac a ddyvot wrthaw, Tu ei dywedy, A’r Archoffeirieit ei cyhuddesont o lawer o beth e. Am hyny y govynawdd Pilatus iddaw drachefyn, can ddywedyt. A ny d atepy di ðim? Nycha, meint o pethae a testiant ith erbyn. Eithyr etwa nyd atepodd yr Iesu ddim, mal y rhyveddawdd ar Pilatus. Ac yr wyl hono y gellyngai ef vn carcharor yðynt, pa vn bynac a vynnent. Ac ydd oedd vn a elwit Barabbas, yr hwn oedd yn rhwym gyd ei gyd dervyscwyr, ac yn y dervysc a wnaethent laddiat. A’r popul a lefawdd yn vchel, ac a ddechreawdd ddeisyfy vvneythyd o honavv vegis y gwenythei bop amser yddynt. Yno Pilatus ei atepawdd, can ddywedyt, A vynnwch i mi ellwng yn rhydd i chwi Vrenhin yr Iuddaeon? Can ys ef a wyddiat mae o genvigen y daroedd ir Offeiriait y vradychy ef. Eithyr yr Archoffeiriait a gyffroesant y popul y ddeisyfy ellwng o hanaw yn hytrach Barabbas yddwynt. Ac Pilatus atepawdd, ac a ddyvot trachefyn wrthwynt, Beth gan hynny a vynwch i mi i wneythur ac ef yr hwn ydd ych yn ei ’alw yn Vrenhin yr Iuddaeon? Ac wy a lefesont trachefn. Croc ef. Ac Pilatus a ddyvot wrthynt, Pa ðrwc a wnaeth ef? Ac wy the a lefesant vwyvwy. Croc ef. Ac velly Pilatus yn wyllysy bod d loni ’r popul, a ollyngawdd yddynt Barabbas, ac a roddes yr Iesu gwedy yðo ei yscyrsiaw, y ew groci. Yno ’r milwyr y ducesont ef ir llys, ys ef yw, y dadleuduy, ac ’alwesont yn‐cyt yr oll gaterva, ac y gwiscesant ef a phorphor, ac a blethesant coron o ddrain, ac hei dodesont am ei benn, ac a ddechreusant gyfarch‐gwell ydd‐aw, can ddywedyt, Hanpych‐well Vrenhin yr Iuddaeon. Ac wy ei trawsant ar ei ben a chorsen, ac a boeresont arnaw, ac a blygesont ei glinie, ac ei addolesant. A’ gwedy yddwynt ei watwor ef, wy a ddioscesont y porphor y amdanaw, ac ei gwiscesont ef oei ddillat ehun, ac ei arwenesont allan y’w groci. Ac wy a gym p ellesont vn oedd yn mynet heibio, a elvvit Simon o Cyren, (yr hwn a ddeuthei o’r ’wlat, ac ytoeð tad Alexander a’ Rufus) y ddwyn y groc ef. Ac wy ei ducesont y le a elwir Golgotha, yr hwn yw oei ddeongl, y benglocva. Ac wy a roesout yddaw y yuet win myrhllyt: anid ny chymerawdd ef ddim hanaw. Ac wedy yddynt y groci ef, wy a rannesont ei ddillat, gan vwrw coelbrenni am danwynt, pa gaffei pop vn. A’r drydedd awr yd oedd hi, pan grogesont ef. Ac yscrifen y achos ef a escrifenit uch pen, ys ef BRENHIN YR IVDAEON. Ac wy a grocesant ddau leitr gyd ac ef, vn ar y llaw ddeheu, a’r‐all ar ei law asw: Ac val hyn y cyflawnwyt yr Scrythur, yr hon a ðyweit. Ac cyd ar ei enwir y cyfrifwyt ef. A’r ei oedd yn myned heibiaw, y ceplynt ef, can yscytwyt ei pennae, a’ dywedyt, Och, tydi yr hwn a ddinistryt y Templ, ac ei adailyt mewn tri‐die, ymwared dyhun, a’ descen o groc. A’r vn ffynyt y gwatworoð ys yr Archoffeiriat, gan ðywedyt, yn y plith ehunain y gyd a’r Gwyr-llē, Ereill a waredawdd ef, ehun ny ddychon e ymwared. Descenet yr awrhon Christ Vrenhin yr Israel y lawer o’ r groc, val y gwelom, a’ chredy. A’r ei a grocesit gyd ac ef, a liwient yddaw. A gwedy dyvot y chwechet awr, e gyfodes tywyllwch dros yr oll ddaiar yd y nawvet awr. Ac ar y nawvet awr y dolefawdd yr Iesu a llef vchel, can ddywedyt, Eloi, Eloi, lamma sabachthani? yr hyn yw o ei gyfiaithy? Vy‐Duw, vy‐Duw, paam im gwrthddodeist? A’r ei oedd yn sefyll yno pan gwlywson hynny, a ddywedesont. Nycha, y mae ef yn galw Elias. Ac vn a redawdd, ac ac yspong yn llawn o vinegr, ac ei dodes ar gorsen, ac ei rhoes yddaw i yfet, can ddywedyt. Gadwch iddaw: gwelwn a ddaw Elias yw dynnu ef y lawr. A’r Iesu a lefawdd a llef vchel, ac a ellyngawdd yr yspryt. A’ llenn y Templ a rwygwyt yn ddwy, o dd ucho t y dd iso t. A’ phan weles y Cannwriat yr hwn oedd yn sefyll gyferbyn ac ef, lefain o honaw velly a’ gellwng yr yspryt, ef a ddyvot, Yn wir map Duw ytoedd y dyn hwn. Ac ydd oedd gwraged yn tremio o hirbell, ym‐plith yr ei’n ydd oedd Mair Magdalen, a’ Mair (mam Iaco vachan ac Iose) a’ Salome, a’r ei’n pan oedd ef yn Galilea, y dylynent ef ac a wasanathent yddaw, a’ llawer o wragedd eraill yr ei a ddaethent i vyny gyd ac ef i Gaerusalem. A’ phan ytoedd hi yn hwyr (can y bot hi yn ddydd darpar, ys ef yw o vlaen y Sabbath) yno Ioseph o Arimathaia cygcorwr gwiw, yr hwn oedd hefyt ynt ef ynedrych am deyrnas Duw, a ðeuth ac aeth y mewn yn hyderus at Pilatus, ac a archawdd gorph yr Iesu. A’ rhyveddy a wnaeth Pilatus, a vesei e varw eisius, ac a alwodd ataw y Cannwriad ac a ’ovynawdd iddaw a oedd ne‐mawr er pan vesei ef varw. A’ phan wybu e’r gvvir, can y Cannwriat e roddes y corph i Ioseph, yr hwn a brynawð liain, ac ei tynnawdd ef i lawr, ac ei amwiscawdd yn y lliain, ac ei dodes ef mewn monwent a na ddesit o graic, ac a dreiglawdd vaen ar ddrws y vonwent: A’ Mair Vagdalen, a’ Mair mam Iose oeddent yn edrych p’le y dodit ef. A Gwedy darvot y dydd Sabbath, Mair Magdalen, a’ Mair vam Iaco, a’ Salome, a brynesont ireidiae aroglber y ddyvot i iraw ef. Ac velly yn dra bore, y dydd cyntaf o’r wythnos y daethant ir vonwent a’r haul yn codi, ac y dywedesont wrth ei gylydd, Pwy a ddad treigla y ni y llech o y dd ar ddrws y vonwent? A’ phan edrychesant, wy welsant ddar vot adtreiglo y llech (o bleit ydd oedd hi yn vawr iawn.) Yno ydd aethant y mevvn ir vonwent, ac y gwelsant wr‐ieuāc yn eistedd o’r tu deheu, wedyr ’r wiscaw mewn ystola gannaid: ac wy a ofnesont. Ac ef a ddyuot wrthynt, Nac ofnwch: caisio ydd ych Iesu o Nazaret, yr hwn a grogwyt: e gyuodes, ny d yw ef yma n: nycha y man lle y dodesent vvy ef. Eithr ewch ymaith, a’ dywedwch y’w ddyscipulon, ac i Petr, ydd a ef och blaen i’r Galilaia: yno y gwelwch ef, megis y dyuot ef y chwi. Ac wy the aethant allan ar ffrwst, ac a giliesont ywrth y vonwent: can ys‐dechryn ac irdang oedd ynthynt: ac ny ddywedesont ddim wrth neb un: can ys ofnesynt. A’ gwedy ad cyvody yr Iesu, y borae (yr hwn yd oedd y dydd cyntaf o’r wythnos) ef a ymðangoses yn gyntaf i Vair Vagdalen, o’r hon y bwriesei ef allan saith gythrael. Hithe a aeth ac a ddyvot ir ei a vesynt y gyd ac ef, ac oeddent yn cwynovain ac yn wylo. A’ phan glywsant y vot ef yn vyw, ac yddy hi y weled ef, ny chredesant. Gwedy hyny, yr ymddangosawdd ef y ddau o hanynt mewn ffurf arall, a’ hwy yn gorymðaith ac yn myned i’r ’wlad. Ac wy aethant ac a venagesont ir relyw o hanynt, and ny d oeddent yn ei credu vvy chvvaith. Yr Euangel ar ddydd y Derchavel. ¶ Yn ol hyny yr ymðangosoð ef ir vn ar ddec val ydd oeddent yn cydeistedd, ac a roes yn y herbyn am e ancrediniaeth a chaledwch ei calonnae can na’s credent yr ei y gwelsent ef, wedy gyvody. Ac ef a ðyvot wrthwynt, Ewch ir oll vyt, a’ phrecethwch yr Euangel i bop creatur. Yr hwnn a greto ac a vatyddier, a iach ë ir: eithr yr hwn ny’s cred, a vernir yn evavvc. A’r arwyddion hynn a gynlyn yr ei a credant, Yn vy Enw i y bwriant allan gythraeliait, ac a ymadroddant a thavodae newydd ion, ac a dd yrrant ymaith seirph, ac a’s yfant ddim marwol, ny wna niwet yddynt: ar y cleifion y dodāt ei dwylaw, ac wy a ant yn iach. Velly wedy daroedd ir Arglwydd ymddiddan ac wynt, e ðerbyniwyt i vyny ir nef, ac a eisteddawdd ar ddeheulaw Duw. Ac wy aethant rhacðwynt, ac a precethesont ympop lle. A’r Arglwydd a gydweithiawð ac wynt, ac a gadarnhaodd y gair ac arwyddion yn arganlyn,. CAn ddarvot i laweredd gymryd arnaddynt vanegy hystoria y pethae ys y lawn gredadwy genym ni, megis yr ad roddent y ni, yr ei o’r dechreuat oeðēt y hunain yn gweled, ac yn weinidogion y gair, ys gwelit vot yn iawn i mi (yr ardderchawc Theophilus) er cynted y darvu i mi chvvilio am bop peth yn ddilys oei von, yscriveny atat’ o hanyn yn drefnus, val y byddei i ti gyfadnabot gwirionedd y pethae ith addyscwyt ynthynt. YN‐ d yddiae Herod Vrenhin Iudaea, ydd oedd ryw Offeiriat a’ ei enw Zacharias o gylchðyð Abia: a’ ei wraic oedd o verched Aaron, a’i henw oedd Elisabet. Ydd oeddent illdau yn gyfiawn geyrbron Dew, ac yn rhodio yn yr oll ’orchmynnae ac ordinadae yr Arglwydd yn ddi‐vei us. Ac nid oedd vn plentyn yddynt, can vot Elisabet heb planta: ac ill dau gwedy myned mewn swrn da o oedran. Ac e ddar vu, ac efe yn gwneythy’r swydd‐Offeiriat geyr bron Duw, yn ol trefn y ddydd gylch ef, erwydd devot swydd Offeiriat, y daeth o ran iddaw vwgdarthy‐y-peraroglae pan ddelai i mevvn Templ yr Arglwydd. A’r oll lliaws popul oedd allan yn gweddiaw, tra oeddit yn mygdarthy y peraroglae. Yno yr ymðangoses iddo Amgel yr Arglwydd yn sefyll or tu deheu i allor y mugdarth. A’ phan ei gwelodd Zacharias, y trallodit, ac ofn a ddygwyddawdd arnaw. A’r Angel y ddyuot wrthaw, Nag ofna, Zacharias: can ys erglywyt dy weddi, ath wraic Elisabet a ym ðwc y ti vap, a’ gelwy y enw ef yn Ioan. A’ thi gai lewenydd a’ gorvoledd, a’ llawer oedd a’ lawen y chant am y enedigaeth ef. Can ys mawr vydd ef yn‐golwc yr Arglwyð, ac nyd yf na gwin na diot‐gadarn: ac a gyflawnir o’r yspryt glan, ys o vru ei vam. A’ lawer oedd o blant yr Israel a dd ymchwel ef at ei h’Arglwydd Dduw. Can ys ef aa yn y ’olwc ef yn yspryt a ’meddiant Elias, i dd ymchwelyt calonae y tadae i’r plant, a’r ei anhydyn i brudd d ap y cyfiawnion, er iddo arlwy avv popul parat i’r Arglwydd. Yno y dyuot Zacharias wrth yr Angel, Wrth pa herwydd y gwybyddaf hyn? can ys ydd wy vi yn hen‐wr, a’m gwraic ysy wedy cerddet mewn swrn oedran. A’r Angel aatepodd ac a ddyvot, wrthaw, Mi yw Gabriel yr hwn a saif yn‐golwc Duw, ac a dd anvonwyt y ymddiddan a’ thi, ac y vanegi yty y pethe dayonus hyn. A’ nycha y byddy vut, ac ny elly ymddiddan, y d y dyð y gwnaer y pethae hyn, can na chredaist vy‐gairiae, yr ei a gyfl awnir yn y h amser, Ac ydd oedd y popul yn aros am Zacharias, ac yn rhyfeddu y vot ef yn trigio cyhyd yn y Templ. A’ phan ddaeth ef allan, ny allei ef ddywedyt dim wrthynt: yno y gwybuont weled o hanaw weledigaeth yn y Templ: can ys ef a arwyddocaodd yddynt, ac a arhoes avvdd yn vut. Ac e ddar vu, pan gy flawnwyt dyddiae y swydd ef, vot iddo vynedd yw duy y un. A’ gwedy ’r dyddiae hyny yr ymdduc Elisabet y wreic ef, ac yr ymguddiawdd bem p‐ mis, gan ddywedyt, Ys vellhyn y gwnaeth yr Arglwydd a mi vi, yn y dyddiae ydd edrychawdd ar naf, y ddwyn y wrthyf vy lliwiant ym p lith dynion. Yr Euangel ar ddydd Cyfarchiat Mair wyry. ¶ Ac yn y chwechet mis, yd anvonwyt yr Angel Gabriel gan Dduw i ddinas yn Galilea a elwit Nazaret, at vorwyn wedy dyweddiaw a gwr aei enw Ioseph, o tuy Dauid, ac enw’r vorwyn oedd Mair. A’r Angel aeth y mewn atei, ac a ddyvot, Hynpych‐gwell y rad-garedic: yr Arglwydd ys y gyd a thi: bendigeit vvyt ymplith gwrageð. A’ phan weles hi ef, cyntyrfu a wnaeth hi can ’ymadrydd ef, a ’meðyliaw pa ryw annerch oedd hwnnw. Yno dywedyt o’r Angel wrthi, Nag ofna, Vair, can ys ceveist’rat geyr bron Duw. Can ys nycha yr ymddugy yn dy vru, ac yr escory ar vap ac a elwy ei enw Iesu. Hwn a vyð mawr edic, a’ map ir Goruchaf y gelwir, ac a ryð yr Arglwydd Dduw ydd‐aw ’orsedd ei dat Dauid. Ac ef a deyrnasa ar ucha tuy Iaco yn tragywydd, ac ar ei deyrnas ny bydd dywedd. A’ dywedyt a oruc Mair wrth yr Angel, Pa vodd vydd hynn, can nad adwaenwyf wr? A’r Angel atepawdd, ac a ddyvot wrthei, Yr yspryt glan a ddaw arnat, a’ nerth y Goruchaf ath wascota. Wrth hynny a’r peth sanctaidd a aner o hanot, a elwir Map Duw. Ac wely, dy gares Elizabet, ac yhi ymdduc vap yn hei henaint: a’ hwnn yw’r chwechet mis iddi, yr hon a elwir hesp. Can ys geyr bron Duw ny bydd dim yn anallu avvc. Yno y dyvot Mair, Wele wasanaethydd es yr Arglwyð: bit i mi erwydd dy air. A’r Angel aeth ymaith y wrthei. A’ Mair a’ gyuodes yn y dyddiae hyny, ac aeth ir vvlad vynyddic ar ffrwst i ddinas yn Iudaia, ac aeth y mewn i duy Zacharias, ac gyfarchoð‐well i Elisabet. A’ darvu, wrth glywet o Elizabet annerchiat Mair, y neidiawdd y plentyn yn y chroth hi, a’ llenwit Elizabet o’r Yspryt glan. A ’llefain o hanei a llef vchel, a’ dywedyt, Bendigedic yvv ti ym p lith gwragedd, can ys‐bendigedic ffrwyth dy groth. Ac o b’le yd aw hyn i mi, pan yw dyuot o vam vy Arglwyð at y vi? Can ys nycha er cynted y deuth llef dy anerch iad im clustiae, y neidiodd y plentyn yn vy‐bru gan ’orvoledd. Ac ys bendigedic hon a gredawdd: canys gorphenir y pethae, a ddywetpwyt iddi y gan yr Arglwydd. Yno y dyuot Mair, Ys mawrha vy enait yr Arglwydd. A’m yspryt a lawen yc ha yn‐Duw vy Iachawdr. Can ys ef a edrychawdd ar iselder ei wasanaethydd es: can ys nycha o ’r pryd hyn allan y m gailw yr oll oesoed vi yn wynvydedic. Can ys y cadarn a wnaeth i mi vawreð, a’ sanct aidd yvv ei Enw. A’ ei drugaredd ’sy yn oes osoedd ir sawl y h ofnant ef. Ef a wnaeth gadernit a’ ei vraich: ef a ’oyscarawdd y beilchion ym-meddwl ei calonae. Ef a dynnawdd y cedyrn y lawr o ei h eisteddfaë, ac a dd erchafawdd yr ei isel‐ radd. Ef a lanwodd y newynogion a da bethae, ac a dd anvonawdd ymaith y goludogion yn weigion. Ef a gynnaliodd Israel ei was, gan goffay ei drugaredd (me g is y dyuot ef wrth eyn tadae, ys ef wrth Abraham a’ ei had) yn dragyvyth. A’ Mair a arhoes avvdd y gyd a hi yn‐cylch tri‐mis: ac yno ydd aeth hi y’w thuy y hun. Yr Euangel ar ddydd Ioan Vatyddiwr. ¶ Gwedy cyflawny temp Elizabet, y escor, a’ hi a escorawdd ar vap. Ac a glypu hei chymydogion ae chenetl ddarvot ir Arglwydd ddangos ei vawredic drugaredd arnei, a’ chydlawenychy a hi a wnaethant. Ac e ddarvu, pan yw ar yr wythvet dydd ydaethant i enwaedy ar y dyn‐bachan, ac ei galwesont ef Zacharias, yn ol enw ei dat. A’ ei vam a atepawdd, ac a ddyvot, Nag e, eithyr ei galwer yn Ioan. Ac wy a ddywedesont wrthei, Ny’d oes vn oth cenetl a elwir ar enw hwnn. Yno ydd amneidiesant ar ei dat, pa wedd yr ewyllesei ef ey alw. Ac ef a alwadd am astyllen orgraph, ac a escrivenawdd, can ddywedyt, Ioan yw ei enw, a’ rhyveddy a wnaethant oll. A’ ei enae a egorwyt yn ebrwydd, a’ ei davot a ellyngvvyt, ac ef a ymddiddanawdd, can vendithiaw Duw. Yno y daeth ofn ar ei oll gymydogion, a’r oll ’airiae hynn a gyhoeddwyt trwy oll vlaeneudir Iudaiah. A’ phawp a’r a ei clypu, ei gesodesont yn ei calonae, gan ddywedyt, Pa ryw ddyn‐bachan vydd hwnn? A’ llaw yr Arglwydd oedd gyd ac ef. Yno ei dat Zacharias a gyflawnwyt o’r yspryt glan, ac a prophwytawdd, can ddywedyt. Bendigeit vo Arglwydd Dduw’r Israel: can ys govwyawdd ac a brynawdd ey bopul. Ac ef a adderchavawdd gorn iechyt y ni, yn‐tuy Dauid ei wasanaethwr, megis y dyvot trwy enae ey sanctaið Prophwyti, yr ei oedd o ddechrae r byt, rei ddywedent, yd anvonei ef i ni ymwared rac ein gelynion a’ rhac dwylo ein oll ddygasogion, y ddangos trugaredd ar ein tadae, a’ choffay ei ddygymbot sanctaidd, a’r llw a dyngawdd wrth ein tat Abraham nid amgen bot iddo ganiatay y ni, gahel ymwared y wrth ddwylo ein gelynion, a’ ei wasanaethy yn ddiofn oll ddyddiae ein bywyt, mewn sancteidrwydd ac iawnder geyr y vron ef. A’ thi the vab ath elwir yn Prophwyt y Goruchaf: can ys ti ai o vlaē wynep yr Arglwydd i baratoi y ffyrdd ef, ac y roðy gwybyddlaeth o iechyt yw bopul ef, can vaðeuāt oei pechatae. Trwy galondit trugaredd ein Duw, gan yr honn y govwyawdd y towyn‐haul o’r vchelder. I dowyny ir ei a eisteddant mewn tywylwch, ac yngwascawt angae, er cymmetry ein traet i ffordd tangneddyf. A’r mab an a dyfodd ac a gadarnhawyt yn yr yspryt, ac a vu yn y diffeithwch, yd y dydd yr ymddangosei i’r Israel ieit. AC e ddarvu yn y dyddiae hyny, dyuot o ’orchymyn ywrth Augustus Caisar i vot trethy yr oll vyt. (Y trethiat cyntaf hyn a wnaed pan oedd Cyrenius yn llywiawdr aethy Syria.) Ac am hyny yð aeth pawp y’w drethu yw ðinas y hū. Ac aeth Ioseph hefyt i vyny dd o Galilaea o ddinas Nazaret, i’r Iudaia, i ddinas Dauid, yr hon a elwir Beth‐le c hem (can y vot ef o duy ac o lin Dauid, yw drethy y gyd a Mair a ddaroeð hi deweddio yn wreic iddo, yr hon oedd yn veichiawc. Ac e vu hefyd, tra vuont vvy yno, ddarvot cyflawni y dyddiac hi, y escor. A’ hi a escorawdd ar h ei map cyntaf‐ enit, ac y crynoawdd ef mewn cadachae, ac ei dodes ym presep, can nad oedd yddynt le yn y lletuy‐ cyffredin. Ac ydd oedd yn y wlat hono vugelydd, yn aros yn-y‐maesydd, ac yn cadw gwylfaē ’rhyd y nos o bleit ei cadw devaid. A’ nycha, Angel yr Arglwydd a ddaeth arnynt a’ gogoniant yr Arglwydd a dywynawdd o ei h’amgylch, ac ofny yn ddirvawr a orugant. Yno y dyvot yr Angel wrthynt, Na d ofnwch: can ys nycha y menagaf ywch’ lewenydd mawr, yr hwn a vydd i’r oll popul: nid amgen no geni y’wch heðyw yn- d inas Dauid, Iachawd u r yr hwn yw Christ Arglwydd. A’ hyn a vydd yn arwydd ychwy, Chvvi gewch y mab an wedy ’r grynoi mewn cadachae, a’ ei ddodi yn yn y presep. Ac yn ddysymuth ydd oedd y gyd ar Angel liaws o lu oedd nefawl yn moli Duw, ac yn dywedyt, Gogoniant vo y Dduw yn yr vchelion nefoedd, a’ thangnedd y f yn y ddaiar, ac i ðynion ewyllys da. Yr Euangel ar ddydd Enwediat Christ ¶ Ac e ddarvu, gwedy myned o’r Angelion o dd y wrthynt ir nefoeð, yno y dywede y bugelieit wrth y gylydd, Awn ninae yd ym Bethle‐hem, y welet y peth hynn y ddarvu, ac y ðangosawdd yr Arglwydd y ni. Yno y daethant ar ffrwst, ac a gawsant Vair ac Ioseph, a’r dyn‐bychan wedy ei ðodi yn y presep. A’ phan ei gwelsont, wy wnaethāt y peth yn gyhoeddus yr hyn, a ddywedesit wrthynt am y dyn bychan hwnw. A’ phawp ar ei clywsant, a ryveddasant am y pethae y ddywedesit yddynt can y bugelydd. A’ Mair a gatwodd y pethae hyn oll, gan ei hystyriaw yn hei chalon. A’r bugelydd a ymchoelasant, can roddy gogoniant a’ moliant y Dduw, am bop peth a’ glywsent ac a welsent, megis y dywedesit wrthynt. A’ gwedy cyflawny yr wyth vet dydd, y enwaedy ar y dyn‐bychan, yno y galwyt y enw ef Iesu, yr hwn a enwesyt can yr Angel, cyn y ymddwyn ef ynghroth. Yr Euangel ar ddydd puredigeth y sanctes Vair. ¶ A gwedy cyflawny dyðiae puredigaeth Mair yn ol Deddyf Moysen, wy y ducesont ef i Caerusalem, y’w oystaty ef i’r Arglwydd. (Megis y mae yn escrivenetic yn deðyf yr Arglwyð Pop, vn gwrryw y agoro yn gyntaf y vam a elwir yn sāctaidd ir Arglwydd: ac y roddy offrwm erwydd yr hyn a ddywetpwyt yn‐Deddyf yr Arglwydd, par o turturon nei ddeu gyw colom b enot. A’ nycha, ydd oedd gwr yn Caerusalem a’ ei enw yn Simeon: y gwr hwnn oedd gyfiawn a dwywol, ac yn dysgwyl am ðiðanwch yr Israel, a’r Yspryt glan oedd arnaw. Ac a venagesit iddaw gan yr Yspryt glā, na welei ef ange cyn yðo welet Christ yr Arglwydd. A’ thrwy annoc yr Yspryt y deuth ef ir Templ. A’ gwedy ir rieni ddwyn y mewn y map Iesu y wneythy’r drostaw herwydd devot y Ddeddyf, yno yntef y cymerth ef yn ei vraichiae, ac a voloð Dduw, ac a ddyvot, Arglwydd yr awrhon y gillyngy dy was, mewn tangneðyf erwydd dy’air. Can ys gweled om llygait dy iachyd uriaeth di. Yr vn baratoaist yn golwc yr oll populoedd. Llewych i yw dywynny ir Cenetloedd a’ gogoniant dy popul Israel. Ac Ioseph a’ ei vam a ryveddesōt wrth y pethae y adroðesit am danaw. A’ Simeō y bendithioð hwy, ac a ddyuot wrth Vair y vam ef, Wele ys gesodwyt y map hwn yn gwymp ac yn gyfodiad igaeth llawer yn yr Israel, ac yn arwydd yr hvvn a ddywedir yn ei erbyn, (ac ys aiff cleðyf trwy dy enait) er ymatguddiaw meðyliae l’awer o calonae. Ac ydd oeð Prophwetes vn Anna verch Phanuel, o ’lwyth Aser, yr hon oedd yn dra oedranus, ac a vysei vyw gyd a gwr saith blynedd oei gweryfdawt. A’ hi vysei yn weddw ynghylch petwar vgein blynedd, ac ny d ai allan o’r Tem p l, any d gwasanaethu Duvv yn vmprydiae a’ gweddiae, nos a’ dydd. Hi theu yn dyvot yn y cyfamser hwnw arn add ynt, a g yd gyffessawdd yr Arglwydd, ac a ymadroddawdd am danaw wrth yr oll rei a edrychent am y prynedigaeth yn‐Caerusalem. A’ gwedy yddyn ’orphen pop peth erwydd Dedd y f yr Arglwydd, yd adymchwelesont i Galilaea y’w dinas y hunain Nazaret. A’r mab an a dyfodd, ac a nerthit yn yr Yspryt, ac a gyflawnit o ddoethinep, a ’rhat Dew oedd arnaw. Yr Euangel y Sul cyntaf gwedy yr Ystwyll. ¶ Yno yðai y rieni ef i Gaerusalem bop blwyðyn ar wyl y Pasc. A’ phan yt oedd ef yn ddauddec blwydd oed, a’ myned o hanynt i vyny dd i Gaerusalem yn ol arver yr wyl, a’ gorphen ei dyddiae ac wynt yn adymchwelyt, yr arhoawdd y map Iesu ar ol yn‐Caerusalem eb wybot i Ioseph a’i vam ef, eithr can tybieit y vot ef ar y fforð gyd ac wynt, aethant daith ðiernot, ac ei caisiesōt ef ym plith ei cenetl a’i cydnabot. A’ phryd na chawsant ef, yr ywchoelasāt i Gaerusalē, ac ei caisiasant. Ac a ðarvu ym pen tridie yn ol, yddwynt ei gaffael yn y templ, yn eisteð yn cenol y Doctorieit, yn gwrādo arnynt, ac yn ymholy ac wynt. Ac a vu aruthr gan pawp ae i clywoð, ei ðyall ef, a ’ei atepion. A’ phan welsant ef, ryveddy a wnaethant, a’i vam a a ddyvot wrthaw, Y map pam y gwneuthost val hyn a ni? Nycha, dy dat a minae gau ymovidio ath gaisiesam. Ac ef a ddyuot wrthynt, Pa gaisio ydd oeddech arna vi? a ny wyddech y gorvyðei i mi vot yn‐cylch y pethae a berthynant im tad? Eithr nid oddent wy yn deall y gair a ddyvot ef wrthynt. Yno ydd aeth ef i wared gyd ac wynt, ac a ddaeth i Nazaret, ac a vu ’ostyngedic yðynt: A’i vam ef a gatwodd yr oll’airieu hynn yn hei chalon. A’r Iesu a gynnyddodd mewn doethinep a chorpholaeth a’ chariat gyd a Duw a’ dynion. SEf yn y pem p thecvet vlwydd yn o deyrnas Tiberius Caisar, ac a P h ontius Pilatus yn llywiawdr Iudaia, a’ Herod yn Tetrarch Galilaia, a’ ei vrawt Philip yn Tetrarch Ituraia, a ’gwlat Trachenitis, a’ Lysanias yn Tetrarch Abilene, (pan oedd Annas a’ Chaiaphas yn Archrffeiriait) y dyvu gair Duw at Ioan vap Zecharias yn y diffeith. Ac ef a ddaeth i bop goror yn cylch Iorddonen, can precethy batydd edivairwch er maddeuant pechatae, mal ydd escriuenwyt yn llyuer ymadroddion Esaias y Prophwyt, yr hwn a ddywait, Llef vn yn llefain yn y diffeith vvch yvv, Arlwywch ffordd yr Arglwydd, vnionwch y lwybrae ef. Pop glynn a gyflawnir, a’ phob mynyth a’ brynn a iselir, a’r caimion a wnair yn vnion, a’r llwybrae geirwon vyddant yn lyfnion, Ac oll cnawd a wyl iechy durieth Duw. Yno y deuot ef wrth y popul oedd a ddaethent y’w betyddiaw y gant h aw, A genedlaethae gwiperoe dd, pwy ach rac rybuddiawdd i ffo ywrth y digo vain ar ddyuot? Dygwch gan hyny ffrwythae teilwng i wellad‐buchedd, ac na ðechrewch dywedyt ynoch eich hunain, Y mae y ni Abraham yn dad ynny: can ys dywedaf ywch’, y gall Duw pe o’r main hyn godi plant i Abraham. Ac yr awrhon y dodwyt y vwyall ar wraiddyn y prenie: can hyn pop pren ny ddwc ffrwyth da, a gymynir i lawr, ac a vwrir yn tan. Yno y govynodd popul oedd iddo, gan ddywedyt, Pa beth gan hyny a wnawn? Ac ef a atepawdd ac a ddyuot wrthynt, Hwn ’sy iddo ðwy bais, cyfranet a’ hwn nid oes iddo yr vn: a’ hwn ’sy berchen bwyt, gwnaet yr vn ffynyt. Yno y daeth y Publicanot hefyt y’w betyddio, ac a ddywetsont wrthaw, Athro, pa beth a wnawn ni? Ac ef a ddyuot wrthynt, Na chaisiwch ddim mwy nag a ’osodwyt y chwy. A’r milwyr wythe a ymofynesont ac ef, gan ddywedyt, A’ pha beth a wnawn ni neu? Ac ef a ddyuot wrthynt, Na vyddwch draws wrth nep, ac na cham‐achwynwch ar ueb, a’ byddwch vod d lawn ich cyflog e. Mal ydd oedd y popul yn dysgwyl, a’ phavvp oll yn synveddilied yn ei calonoe am Ioan, ai any d oedd ef y Christ, ydd atepai Ioan, ac y dywedai wrthynt oll, My vi yn ddiau ’sy yn ych betyddiaw a dw f r, anid y mae vn cryfach na my vi, yn dyuot, yr hwn nid wyf dailwng y ddatot carreu ei escidi e: efe ach betyddia ar Yspryt glan, ac a than. Yr vn ’sy aei ’o a gr yn y law, ac ef a lwyrlanha ei lawr, ac a gascl ei ’wenith y’w escupawr, a’r vs a lysc ef a’ than an d iffoddadwy. Ac vellhyn gan gygcori llawer o bethae eraill, y precethawdd ef ir popul. Eithyr pan argyhoeddit Herod y Tetrarch ganto ef am Herodias gwreic Philip ei vrawt, ac am yr oll scelerae a wnethesei Herod, ef a angwanegawdd hyn hefyt ar vcha oll, goarchau o hanaw Ioan yn‐carchar. Ac e ddarvu, wrth vatyddiaw yr oll popul, ac y betyddiwyt Iesu, ac y gweddiawð ef, val yr agorit y nef: a’r Ysprit glā a ddescen d add mewn rhith corphorawl me g is colom b en, arno ef, ac yr oedd llef o’r nef yn dywedyt, Ti yw vy-caredic Vap: yno ti yr ymvod d lonaf. Ac ys ef Iesu a ddecheuawdd vot yn cylch ddec blwydd ar vgain ’oed, yr hwn oedd (val y tybit) yn vap i Ioseph, yr hvvn oedd vap Eli, vap Mathat, vap Leui, vap Melchi, vap Ianna, vap Ioseph, vap Mattathias, vap Amos, vap Naum, vap Esli, vap Nagge, vap Maath, vap Mattathias, vap Semei, vap Ioseph, vap Iuda, vap Ioanna, vap Rhesa, vap Zorobabel, vap Salathiel, vap Neri, vap Melchi, vap Ad‐di, vap Cosam, vap Elmodā, vap Er. Vap Iose, vap Eliezer, vap Iorim, vap Matthat, vap Leui, vap Simeon, vap Iuda, vap Ioseph, vap Ionan, vap Eliacim, vap Melea, vap Mainan, vap Mattatha, vap Nathan, vap Dauid, vap Iesse, vap Obed, vap Booz, vap Salmon, vap Naasson, vap Aminadab, vap Aram, vap Esrom, vap Phares, vap Iuda, vap Iacob, vap Isaac, vap Abraham, vap Thara, vap Nachor, vap Saruch, vap Ragau, vap Phalec, vap Eber, vap Sala, uap Cainan, vap Arphaxad, vap Sem, uap Noe, uap Lamech, uap Mathusala, vap Enoch, uap Iared, uap Maleleel, uap Cainan, uap Enos, uap Seth, ’ap Adda, ’ap Duw, AC Iesu yn llawn o’r Yspryt glan, a dd adymchwelawdd y yvvrth Iorðanen, ac a dywysit y gan yr vn yspryt ir diffeith vvch, ac a vu yno ðau’gain die rnot yn ei dempto y gan ddiavol, ac ny vwytaodd ef ddim yn y dyddiae hyny: eithyr gwedy y diweddy hwy, yn ol hyny y newynawdd ef. Yno y dyuot diavol wrthaw, A’s map Duw wyt, gorchymyn i’r maen hwn yn y wnaer yn vara. Ac Iesu atepodd iddo, gan ddywedyt, Scrivenwyt, Na bydd i ddyn vyw ar vara yn vnic, any d ar pop gair Duw. Yno y cymerth diavol ef y vyny dd i vynyth tra vchel, ac a ddangosawð iddaw oll deyrnasoeð byd, yn llai no mynut awr. Ac eb y r diavol wrthaw, Iti y rhof yr oll veddiant hyn, a’ gogoniant y teyrnasoedd hyny: can ys y mi ei roddwyt: ac i bwy bynac yr ewyllyswyf, mi ei rhoddaf. Ac velly a’s ti a’m addoly i, ys byddant oll y ti. A’r Iesu ei atepawdd, ac a ddyuot, Ymdyn y wrthyf Satan: can ys ’scriuenwyt, Addoly yr Arglwyð dy Dduw, ac efe yn vnic a wasanethi. Yno yr aeth ac ef y Gaerusalem, ac ei gesodes ar pinnacul y Templ, ac ys yganei wrthaw. A’s Map Duw wyt tavl a dy hun i lawr o dd yna, can vot yn yscrivenedic, Y gorchymyn ef y’w Angelon oth pleit ti, ith gadw di: ac aei dwylo ith gyfodant, rac yty vn amser daro dy droet wrth garec. A’r Iesu a atepodd ac a ddyvot wrthaw, Ys dywetpwyt, Na themtia yr Arglwydd dy Dduw. A’ gwedy gorphen o’r diavol yr oll temptiat, yr ymadawodd ac ef dros amser. A’r Iesu a dd adymchwelawdd drwy nerth yr Yspryt i’r Galilaia: ac ef aeth son am danaw trwy ’r oll vro y amgylch. Can ys ef a ei dyscei yn y Synagogae wy, ac ef a anrydyðit gan bawp. Ac ef a ddaeth i Nazaret lle magesit ef, ac (yn ol ei ddevot) yr aeth i’r Synagog ar y dyð Sabbath, ac a godes yn ei sefyll i ddarllen. Yno y rhoed ataw lyver y Prophwyt Esaias: a’ gwedy iddo agori ’r llyver, y ca f as e ’r man lle yr escrivenit, Yspryt yr Arglwydd, ys id arna vi, achos enneinawdd vi, val yr Evangelwn i’r tlodion: ef am anvones i, i iachau y briwedigion o galon, i precethu gellyngdawt i’r caith ion, ac er adweled igaeth ir daillion, er maddae o hanof i ryddit yr ei ysic, ac er i mi precethu blwyddyn gymredic yr Arglwydd. Ac ef a gayawdd y llyver, ac ai rhoes drachefn at y gwenidawc, ac a eisteddawdd i lavvr: a’ llygait pavvb oll a’r oeddent, yn y Synagog a dremient arnaw ef. Yno y dechreawdd ef ddywedyt wrthynt, Heddyw y cyflawnwyt yr Scrythur hyn yn eich clustiae chvvi. Ac oll a ddug e sont destoliaeth iddo, ac a ryveddesant am y gairiae rhad lavvn a ðaethesont o ei enae, ac a ddywetsōt, Any d hwn yw map Ioseph? Yno y dyuot ef wrthynt, Dilys y dywedwch wrthyf y ddiereb hon, Y meðic, iacha dy hun: pa pethe pynac a glywsam ddarvot ei gwnaethy ’r yn‐Capernaum, gwna yma hefyt yn dy ’wlat dy hun. Ac ef a ddyuot, Yn wir y dywedaf y chwi, Ni d cymradwy neb vn Prophwyt yn ei wlat ehun. Ac yn‐gwirioneð y dywedaf ywch ’llawer o wrageð‐ g weddwn oedd yn‐dyddiae Elias yn yr Israel, pan gaywyd y nef dair blyneð a’ chwe ch mis, pan oedd newn mawr dros yr oll tir. Ac nid at y r vn o hanynt yd anvonwyt Elias, any d i Sarepta dinas yn Sidon, at wraic weddw. Hefyd llawer gohangleifion oedd yn yr Israel yn amser Eliseus y Prophwyt: ac ny ’lanhawyt, yr vn o hanynt, dy either Naaman y Syriat. Yno yr oll rei oedd yn y Synagog, pan glywsant hyny, a lanwit o ddig ovaint, ac a godesont i vyny, ac y bwriesont ef y maes o’r dinas, a’ ei arwein yd ar vin bryn (ar yr hwn y daroeð adeiliat y dinas wy) y’w vwrw e i lawr bendro, mwnwgl. Ac yntef gan vyned trwy y cenol wy aeth ymaith. Ac a ddeuth y weret i Capernaum, dinas yn Galiaea, ac yno y dyscawdd ef hwy ar y dyddiae Sabbath. Ac aruthro a wnaethant gā y ddysc eidaeth ef: can ys y ’air ef oedd g yd ac awdurdawt. Ac yr oedd yn y Synagog ddyn ac iddaw yspryt cythraelic aflan, yr hwn a lefawð a llef vchel, gan ddywedyt, O c h beth ’sy i ni a wnelam a thi, tydi Iesu o Nazaret? a ddaethosti in colli ni? Mi wn pwy ’n wyt, ys ef Sanct y Duw. A’r Iesu a ei ceryddawdd, gan ddywedyt, Ys taw, a’ dos allan o hanaw. Yno ’r cythrael gan ei davlu ef yn y cenol vvy, aeth allan o hanaw, ac ny wnaeth ddim niwed yddaw. Ac e ddaeth of y n arnynt oll, ac ymadroddynt wrth ey gylydd, gan ddywedyt, Pa beth yw hyn? can ys trwy awdurdot, a meddiant y gorchymyn ef yr ysprytion bydron, ac vvy dd ant allan? Ac aeth son am danaw dros bop lle o’r amgylch‐wlat. Ac ef a gyuodes i vyny, ac o’r Synagog yd aeth y mywn y duy Simon. A’ chwegr Simon oeð a’ haint‐gwres mawr arnei, ac vvy archesōt iðaw drostei. Yno y safawdd ef vch i phen, ac e geryðawdd yr haint‐gwres, a’ r haint y gadawdd hi: ac yn ebrwydd y cyfodes, a’i gweini hvvy a wnaeth hi. Ac wedy myned haul y ymochlyt, y savvl oll a’r oedd ganthynt gleifion o amryw haintiae, ei ducsont ataw, ac ef a ðodes ei ddwylo ar bop vn o han add ynt, ac y iachaodd hwy. A’ chythraelieit hefyt a dd aeth allan o lawer oedd, gan lefain a’ dywedyt, Canys Ti yw’r Christ y Map Duw: ac ef y ceryddawdd hwy, ac ny adawdd yddyn ðywedyt y gwyddent mai efe oedd y Christ. A’ phan oedd hi yn ddydd, yr aeth e oyno y ymddaith i le diffaith, a’r popul oedd ai caisiawdd, ac a ddaethant ataw, ac y attaliesant ef rac myn e d ymaith y wrthynt. Ac ynt ef a ddyuot wrthynt, Diau vod yn ddir hefyd i mi precethy teyrnas Duw y ddinasoedd eraill: can ys i hyn y im d anvonwyt. Ac ef a precethawdd yn‐dinasoedd Galilaia. YNo y darvu, a’r popul yn poysaw ato y wrandaw gair Duw, ac yð oedd ef yn sefyll yn emyl llyn Genesaret, ac e welodd ddwy long yn sefyll wrth y llynn, a’r pyscotwyr a descennesent o hanwynt, ac oeddynt yn golchi ei rhwytae. Ac ef a dringawdd i vn o’r llongae yr hon y oedd eiddo Simon ac a archawdd iddo hi gwthiaw ychidic y wrth y tir: ac ef a eisteddawdd, ac a ddyscawdd y torfoedd allan o’r llong. Gwedy iddaw beidiaw ac ymadrodd, y dyvot wrth Simon, Gwthia ir dwfn, a’ bwriwch eich rhwytae i wneythur tynn. Yno Simon a atepawd, ac a ddyvot wrthaw, Y llywiawdr, ni a dravaelesam yn hyd y nos, ac ny ddaliesam ddim: etwa ar dy ’air di, mi a vwriaf y rhwyt. Ac wedy yddwynt wneythyr hyn, wy a ddaliesont liaws mawr o byscot, yd pan rwygawdd y rhwyt wy. Ac wy a amneidiesant ar ei cyveillion, yr ei oeddent yn y llong arall, y ddewot yw canhorthwyaw, yr ei ddeuthant, ac a lanwesant y ddwy long, y’n y soddesont. A’ phan welawdd Simon Petr hyny, e ddygwyddawdd i lawr wrth ’liniae ’r Iesu, gan ddywedyt, Arglwydd, dos ywrthyf, can ys dyn pechaturus wyf: o bleit ydd oedd ef wedy brawychy arnaw, ac ar oll oedd y gyd ac ef gan y tynn o byscawt, a ddaliesent. Ac velly hefyd y daroedd i Iaco ac Ioan meibion Zebedeus, cym‐ddeithion i Simon. Yno ’r Iesu a ddyvot wrth Simon, Nag ofna: o hyn allan y byddy yn dal a dynion. A’ phan dducesont y llongae ir tir, eu gadawsāt pop peth, ac ei canlynesout ef. A’ darvu, val ydd oedd ef mewn ryw ddinas, nycha wr yn llawn o’r gohanglwyf, a’ phan welodd ef yr Iesu, e gwympawdd ar ei wynep, ac a atolygawdd yddo, gan ddywedyt, Arglwydd, a’s wyllysy, gelly vy-glanhau. A’r Iesu a esten d awdd ei law, ac ei cyfyrddawd ef, gan ddywedyt, Ewyllysaf, glanhaer di. Ac yn y van yr ymadawodd y gohanglwyf ac ef. Ac ef a ’orchymynawdd iddaw na ddywedei hyn i neb un: an d Dos, eb yr ef, ac ymðangos ir Offeiriat, ac offrwm tros dy ’lanhat, mal y gorchmynawdd Moysen, yn testiolaeth yddynt. Ac aros hyny yn vwy yr aeth y gair am danaw ar lled, a’ minteioedd lawer a ðauent ynghyt i wrandaw, ac y’w h iachau ganthaw o ei gwendit. Ac ydd oedd ef yn dal ha o’r neilltu yn y diffaith, ac yn gweddiaw. A’ darvu, ar ryw ddydd, val yr oedd ef yn ei dyscu, bot o’r Pharisaieit a’ dysciawdron y Ddeddyf yn eystedd yno, yr ei a ddaethent o bop tref yn Galilaia yn Iudaia, ac o Gaerusalem, a’ meddiant yr Arglwyð oedd yndavv er y iachau hwy. Yno nycha ’r ei yn dwyn dyn y mywn gwely, oeð yn glaf o’r par a lys, ac y gaisiesont i ddwyn ef y mewn, a’ ei ’osod geyr y vron ef. A’ phan na vedrent ddychymygu pa ffordd y dygent ef y mywn, gan y dorf, wy ðringesant ar y tuy, ac ei gellyngesant y lawr drwy ’r to, ef ar gwely, yn y cenol geyr bron yr Iesu. A’ phan welas ef y ffydd wy, y dyuot wrtho ef. Y dyn ys maddeuwyt yty dy pechotae. Yno y dechreuawdd y Gwyr‐llen a’r Pharisaieit veddyliaw, gan ddywedyt, Pwy ’n yw hwn ’sy yn dywedyt cablae? pwy aill vaddae pechatae ’n amyn Duw y h un? Ac wrth wybot o’r Iesu y meddyliae hwy, yr atepawdd, ac y dyuot wrthynt, Pa veddylio ydd ych yn eich calonae? Pwy ’n hawsaf dywedyt, Ys maddeuwyt yty dy pechatae, ai dywedyt, Cyuot a’ rhodia? Ac val y gwybyddoch vot i Vap y dyn awdurtot i vaðae pechatae yn y ddaiar (eb yr ef wrth y claf or par a lys) Wrthyt y dywedaf, Cyuot: cymer i vyny dy wely, a’ dos ith tuy. Ac yn y man y cyuodes y vyny dd rhac y bron wy, ac a gymerth i vyny ei vvely yn yr hwn y gorweddei, ac aeth ymaith y’w duy y hun, gan volianny Duw. Ac aruthro a wnaethant oll, a’ moli anny Duw, ac wy lanwit o ofn, gan ddywedyt, Can ys gwelsam bethae ancredadwy heddyw. Yn ol y pethe hyn, y ddaeth ef allan, ac y gwelawdd ef Bublican a’ei enw Levi, yn eistedd yn y dollfa, ac y ddyuot wrthaw, Dilyn vi. Ac ef a adawodd oll, a gynodes i uyny, ac y dylynawð ef. Yno y gwnaeth Leui ’wledd vawr iddaw yn y duy y hun, lle yr oedd tyrfa vawr o Bublicanot, ac o ereill, a’r a eisteddent ar y bwrdd y gyd a hwy. Eithyr y sawl o hanynt oedd ’wyr‐llen a’ Pharisaieit murmuro a wnaethant yn erbyn y ddiscipulon ef, gan ddywedyt, Paam y bwytewch ac yr yfwch y gyd a’r Publicanot a’ phechaturieit? Yno ydd atepawð yr Iesu ac y dyvot wrthynt, Nid raid yr ei iach, wrth veddic, any d ir ei cleifion, Ny ddaethym i ’alw yr ei cyfion, any d pechaturieit i ediveirwch. Yno y dywed e sont wrthaw, Paam ydd vmprydia discipulon Ioan yn vynech, ac y gweðiant, a’ discipulon y Pharisaiait hefyt, ath rei di thef yn bwta ac yn yfed? Ac ef a ddyuot wrthynt, A ellw‐chwi wneythy’r plant ystafell‐briodas y vmprydiaw, tra vo ’r Priawd y gyd ac wynt? An’ d e ddaw ’r dyddiae ’sef pan ddycer y Priawt ymaith y arnynt: yno yr vmprydiant yn y dyðiae hyny. Ac ef o ddyuot barabol wrthynt, Ny ddyd nep lain o wisc newydd mewn hen ddilledyn: can ys yno y newydd ei rhwyg, a’r llain o’r vn newyd ny chyssona a’r hen. Hefyt ny thywallt nep ’win newyð mywn hen lestri: can ys yno y dryllia ’r gwin newydd y llestri, ac y cerdd ynt ef allan, ac y col’ir y llestrir. Eithyr gwin newydd vydd reit ei dywallt mewn llestri newydd ion: yno illdau a gedwir. Hefyd nyd oes neb a yf ’win hen, yn y van a ddeisyf vn newydd: can ys dywait ef. Gwell yw’r hen. AC e ðarvu ar yr ail Sabbath gvvedy’r cyntaf, vot iddaw vyned trwy ’r maesydd yde, ac ir discipulon dynny y tywys, a’ ei rhuglo a’ ei dwylo. A’r ei o’r Pharisaieit a ddywed e sont wrthynt, Paam y gwnewch yr hyn nid rhydd i wneithur ar y dyddiae Sabbath? Yno ydd atepawdd yr Iesu yddynt ac y dyuot. Ac any ddarllenasochwi hyn pa wnaeth Dauid pan newynawdd yntef, a’r ei oeddent y gyd ac ef, mal ydd aeth ef y myvvn i duy Dduw, ac y cymerth, ac y bwytaodd y bara dangos, ac y rhoes hefyd ir ei oedd gyd ac ef, yr hwn nid oedd gyfreithlawn y vwyta, any d i’r Offeirieit yn vnic? Ac ef a ddyuot wrthynt, Can ys Map ydyn ysy Arglwydd ac ar y dydd Sabbath. Darvu hefyt ar Sabbath arall, vot iddo vyn e d i mywn ir Synagog a’ ei dyscy, ac ydd oedd yno ddyn, a’ ei law ddeheu wedy dy sychu. A’r Gwyr‐llen a’r Pharisaieit oeddent yn y ’oarchad vv ef, a iachaei ef ar y dydd Savbath, yn y chaffent achwyn yn y erbyn ef. Eithyr ef a wyddiat y meddyliae hwy, ac a ddyuot wrth y dyn oedd a’r llaw ddiffrwyth iddo, Cyuot, a saf i vyny yn y cenol. Ac ef a gyuodes i vynydd ac a safawdd. Yno y dyuot yr Iesu wrthynt, Mi ’ovynaf ywch, ’orchest, Ai cyfreithlawn ar y dyddiae Sabbath gwneuthu da, ai gwneuthu drwc? cadw einioes, ai colli? Ac ef a edrychawdd arnyn oll o yamgylch, ac a ddyuot wrth y dyn, Esten d dy law. Ac e wnaeth velly, a’ ei law a adverwyt, mor iach a’r llal’. Yno yr ymlanwent wy o ynvydrwyð, ac y chwedlauent wrth ei gylyð, pa’ r beth a wnelent i’r Iesu. Ac ys darvu yn y dyddiae hyny, vyned o hanaw ir mynyth i weddiaw, a’ bod yno yn hyd y nos yn gweddiaw ar Dduw. A’ phan aeth hi yn ddydd, ef ’alwodd ar ei ddiscipulon, ac o hanynt yd etholes ef ddauddec, yr ei ac ’alwodd ef yn Apostolon. (Simon yr vn hefyd a enwodd ef yn Petr, ac Andreas ei vrawd, Iaco, ac Ioan, Philip, a’ Bartholomaeus: Matthew, a’ Thomas: Iaco b vap Alphaeus, a’ Simon a elwir gwynvydyd: Iudas bravvd Iaco, ac Iudas Iscariot, yr vn ac oedd vradwr.) Yno y descen d awdd ef i vvared y gyd a ’n hwy, ac y safawdd mewn maestir y gyd a’r dorf o ei ddiscipulon, a’ lliaws mawr o werin o’r oll Iudaia, a’ Caerusalem, ac o duedd glan mor Tyr us a’ Sidon, yr ei a ddaethent er mvvyn y glywet ef, a’ chael i hiachau o ei heintiae: a’r ei a volestit gan ysprytion budron a’ hvvy a iacheit. A’r oll dyrfa a geisiawdd y gyfwrdd ef: can ys nerth ai o hanaw allan, ac y h iachai hwy oll. Ac ef a dderchafawadd ei lygait ar ei ddiscipuion ac a ddyuot, Gwyn eich byd y tlodion. can ys y chwy y mae teyrnas Duw. Gwyn eich byd yr ei ’sy yn newyny yr awrhon: can ys chvvi a ddiwallir: Gwyn eich byd yr ei a wylwch yr awrhon: can ys chvvi a chwerddwch. Gwyn eich byd pan ich casao dynion, a’ phan ich gohanant, a’ ch’ divenwi, a’ bwrw allan eich enw val yn ðrwc er mwyn Map y dyn. Byddwch lawen yn y dydd hwnw, a’ byddwch‐hyfryt: can ys nycha, eich gwobr ’sy vawr yn y nefoedd: o bleit yn y modd hyn y gwnaeth y tadae hwy ir Prophwyti. Eithr ys gwae chwi yr ei goludawc: can ys d erbyniesoch eich diðanwch. Gwae chvvy chwi ’r ei llawn can ys chvvi a newynwch. Gwae chwy chvvi a’ chwardd vvch yr awrhon: can ys chvvi a gwynfenwch, ac a wylwch. Gwae chwy chvvi pan ddyweto pop dyn dda yoni am danoch: can ys velly y gwnaeth y tadae wy ir gau-prophwyti. An’d wrthych y dywedaf, yr ei a glyw ch, Cerwch eich gelynion: gwnewch dda ir sawl ach casant: Bendithiwch y sawl ach melltithiant, a’ gweddiwch tros y sawl a wnant eniwet y’wch. Ac i hwn ath trawo ar yn aill gern, cynic hefyd y llall: ac i hwn a ddwc ymaith dy gochyl, na ’o hardd ddvvyn dy bais hefyd. Dy rro i bawp a arch y ti: a’ chan hwn a ddwc ymaith dy dda, nag arch drachefyn, Ac val yr wyllysoch wneuthur o ddynion i chwi, a’ gwnewch chwi theu yddynt wy yr vn ffynyt. Can ys a cherwch yr ei ach carant, pa tra ddiolch vydd ychwi? o bleit ys y pechaturieit a gar yr ei y car wy the. Ac a’s gwnewch‐dda i’r sawl a wnant dda i chwi the, pa ’ra ddiolwch vyð ychwy? o bleit y pechaturieit a wnant ys yr vn peth. Ac a’s benthycwch ir ei y gobeithiwch dd erbyn ganthyn drachefn, pa ’ra ddiol vv ch vydd ychwy? can ys‐y‐pechaturieit a venthycant i’r pechaturieit, er ad erbyn y cyfryw. Can hyny cerw‐chwi eich gelynion, a’ gwnewch‐ða, a’ benthycwch eb edrych am ddim drachefyn, a’ch g vv ob y r a vyð lliosawc a’ phlant vyddwch ir Goruchaf: can ys‐ef ’sy garedic ir ei ancaredic, ac i’r ei drwc. Yr euangel y iiij. Sul gwedy Trintot. ¶ Byddwch gan hyny drugarog ion, megis ac y mae eich Tat yn trugaroc. Na varnwch, ac nich bernir: na ðamnwch ac ni’ch damnir: maddeuwch, ac ich maddeuir. Rowch, ac e roddir ychwy: mesur da dwys, wedy ’r gyd yscwyt, ac yn myned trosodd a roddant yn eich monwes: can ys a’r vn mesur y mesuroch, y mesurir ychwy: drachefyn. Ac ef a ddyvot ar ddamec wrthwynt. A ddychon ydall arwein y dall? a ny chwympant ill dau yn y ffoss? Nyd yw’r discipul uch pen ei athro: anid pwy bynac a vydd discipul perffeith, a vydd val ei athro. A’ phaam y gwely vrycheuyn yn llygat dy vrawt, a’r trawst y sy yn dy lygat dy hun nyd wyt yn ystyriet? Ai pa vodd y gelly ddywedyt wrth dy vrawt, Y brawt, gad i mi dynu allan y brychaeyn ys id yn dy lygat, a’ thydy eb welet y trawst ys yd yn dy lygat vn? Hipocrit, bwrw allan, y trawst oth lygat dy hun yn gyntaf, ac yno y gwely yn amlwc, dynu allan y brychaeyn y sydd yn llygat dy vrawt. Can ny d da pren a ðwc o ffrwyth drwc: na phrē drwc a dduco ffrwyth da. Can ys pop pren a adwaenir wrth ei ffrwyth y hun: can na d o yscall y casclant fficus, nac o ddyrys i y clascant ’rawnwin. Y dyn da ymaes o dresawr da ei galon a ddwc allan dda, a ’r dyn drwc ymaes o dresawr drwc ei galon a ddwc allan drwc: can ys o gyflawnder y galon yr ymadrodd ei ’enae. An’d paam y galwch’ vi Arglwydd, Arglwyð, ac ny wnewch y pethae a ddywedaf? Pwy ’n pynac a ðaw a ta vi, ac a glyw vy‐gairiae ac ei gwna, ys dangosaf ywch’ i bwy ’n y mae ef yn gyffelyp. Cyffelyp yw i ddyn a adailiadai duy, ac a gloddiai yn ðwfyn, ac a ’osodai y sail vaeniat ar graic: a’ phan ddaeth rhyferthwy, y curawdd y llif ddvvr ar y tuy, ac ny allei ei yscytwyt: o bleit ei sailiaw ar y graic. Eithyr hwn a glyw ac ny wna, cyffelip yw i ddyn a adailiadai duy ar y ddaiar eb sail vain, ar yr hwn y curawdd y llif ddvvr, ac yn ehegr y syrthiawdd: a’ chwymp y tuy hwnw vu ddir vawr. GWedy iðo dervynu ei oll ymadroddion yn clybod igaeth y popul, y ddaeth ef y Capernaum. A’ gwas ryw Gann‐wriat oedd yn glaf ac ar varw, yr hwn oedd annwyl gantaw. A’ phan glypu ef ywrth yr Iesu, y d danvones ef attavv Hena ifieit yr Iuddaeon, gan adolwyn iddo ddyvot, ac iachau ei was. Ac wy ddaethan at yr Iesu ac adolwyn eson arno yn ddyval, gan ddywedyt, i vot ef yn deilwng y gael ganto ’wneythy’r hyn erddaw. Can ys ef (eb hvvy) a garai ein cenetl ni ac ynt ef a adailiadawdd y ni Synagog. Yno ydd aeth yr Iesu y gyda n wy: an’ d ac ef yn awr eb vot yn y‐pell y wrth y tuy, y Cannwriat a dd anvones geraint attavv, gan ddywedyt wrthaw, Arglwydd, na phoena: can na d wyf deilwng y ddyuot o hanot y mewn y dan vy‐cronglwyt. Am hyny ny’m tybiais vyhun yn teilwng y ðyuot atat: eithyr dywait y gair, a’m gwas a iacheir. O bleit mi nef ’sy ddyn wedy’ r osot y dan veddiant, a ’chenyf danaf vilwyr, a’ dywedaf wrth vn, Dos, ac ef a a iff, ac wrth arall, Dyre d, ac ef a ddaw, ac wrth vy‐gwas, Gwna hyn, ac ef ei gwna. Pan glypu ’r Iesu y pethe hyn, rhyveðu a oruc wrthaw, a’ throi, a’ dywcdyt wrth y popul, oedd yn ei ganlyn, Dywedaf ychwi, na chefais gymeint ffydd, na ddo yn yr Israel. A’ chwedy ir ei a dd anvonesit, ad ymchwelyt i’r tuy, vvy gawsāt y gwas a vesei ’n glaf yn iach. Yr Euangel y xvi. Sul gwedy Trintot. Ac e ddarvu dranoeth, bot iddaw vynet i ddinas a elwit Naim a’ llawer o ei ddiscipulon aeth gyd ac ef, a’ thyrva vawr. A’ gwedy iddaw ddawot yn agos at porth y dinas, a’ nycha, y ducit allan vn marw ’sef vn‐map mam, yr hon oedd weddw, a’ llawer o popul y dinas oedd gyd a hi. A’ phan ganvu ’r Arglwydd y hi, e tosturiawð wrthei, ac e ddyvot wrhthei, Nac wyla. Ac ef aeth yn nes ac gyvyrddawdd a’r elawr (a’r ei oedd yn ei ddwyn, a safesont) ac ef a ddyvot, Y gvvas ievanc, wrthyt y dywedaf, Cyvot. A’ hwnn a vysei varw, a godes yn ei eistedd, ac a ddechreuodd ddywedyt, ac ef ei rhoddes yw vam. Yno y deuth ofn arnynt oll, ac y rhoddesont ’ogoniant y Dduw, can ddywedyd, E gyfodes Prophwyt mawr yn ein cyfrwng, a’ Duw a ’ovwyawdd ei bopul. Ac aeth y gair yma am danaw ar lled tros ol’ Iudaia a’ thros gwb y l o’r ’wlad o dd yamgylch. A’ discipulon Ioan a vanegesont iddaw am yr oll pethae hyn. Velly Ioan a ’alwodd ataw ðau ryvv rei o ei ddiscipulon, ac ei d anvonawdd at yr Iesu, gan ddywedyt, Ai ti yw’r hwn a ddelai, ai arall a dd ysgwiliwn? A’ phan ddaeth y gwyr ataw, y dy wed e sont, Ioan Vatyddiwr a’n d anvonas atat, gan ddywedyt, Ai ti yw’r hwn a ddelai, ai arall a dd ysgwiliwn? Ac ar y pryd hyny yr iachaodd ef lawer ion o ei heintiae a’ phlaë ac y yvvrth yspryton drwc, ac y lawer o ddaillion y rhoddes ef y g welet. A’r Iesu a atepawdd, ac a ddyuot wrthynt, Ewch ymaith a’ manegwch y Ioan, pa bethae a welsoch, ac a glywsoch: sef bot y daillion yn ad gwelet, y cloffion yn rhodio, y gohangleifion yn cael ei glanhau, y byddair yn clywet, y meirw yn ad cyfodi, a’r tlodion yn d erbyn preceth yr Euangel. A’ gwyn ei vyd y nep ny rwystrer yno vi. A’ gwedy y genadae Ioan, ymadaw, ef a ddechreawdd ðywedyt wrth y dyrfa e am Ioan, Pa beth yr aethoch allan i’r diffeith vvch y’ vv weled? Ai corsen yn yscwyt vvyt gan ’wynt? An’d pa beth yr aethoch allan y’ vv weled? Ai gwr wedy ’r ym wisco mewn gwiscoeð esmwyth ion? nycha, yr ei ’sy yn mewn dillat trwsiadus, ac mewn moythae, yn‐tai Brenhinoedd y maent. Eithyr pa beth yr aethoch allan y weled? Ai Prophwyt? Ie, ys dywedaf wrrhych, a’ mwy na Prophwyt. Hwn yw ef yr escriuenir o hanaw, Nycha, yd anvonaf vy cenad rhac bron d’ wynep, yr hwn a arlwy dy ffordd oth vlaen. Can ys dywedaf wrthych, na d oes Prophwyt mwy nag Ioan, yn‐cyfrwng yr ei a genetlwyt o wrageð: eithyr yr vn lleiaf yn‐teyrnas Dew ys y vwy nag efe. Yno yr oll popul ar oedd yn clybot, a’r publicanot a gyfiawnhasont Duw, yr ei a vetyddiesit a’ betydd Ioan. An d y Pharisaiait ac esponwyr y Ddeddyf a dremygesont gygcor Duw yn y herbyn ehunain, ac ny’s batyddiwyt wy ganthaw. A’r Arglwydd a ddyuot, I bwy beth y cyffelypaf ðynion y genetlaeth hon? ac y ba beth ydd ynt tepic? Tepic ynt i blant yn eisteð yn y varchnat, ac yn llefain wrth y gylydd, ac yn dywedyt, Ys canesam ychwy bibeu, ac ny ddainsiesoch: Ys cwynvanesam y chwy, ac ny d wylesoch. Can ys‐daeth Ioan Vatyddiwr eb vwyta bara, nag yfet gwin: a’ chvvi ddywedwch, Y mae cythrael gnthaw. Ys daeth Map y dyn, yn bwyta ac yn yfet: a’ chvvi ddywedwch, Nacha ddyn glwth, ac y fwr gwin, car ir Publicanot a’ phecaturieit. A’ doethinep a gyfiawnheir y gan y p h lāt y hun oll. Ac vn o’r Pharisaieit a ðeisyfawð arnaw vwyta y gyd ac ef: ac ef aeth i duy ’r Pharisai at, ac a eisteddawdd wrth y bwrdd. A’ nycha ’wreic yn y dinas yr hon a vesei pechatures, pan wybu hi vot yr Iesu yn eistedd wrth y bwrdd yn‐tuy ’r Pharisai at, hi a dduc vlwch o irait. Ac hi a eisteddawdd wrth y draet ef y tu ol yn wylaw, ac a ddechreawdd ’olchy y draet ef a da i gre, ac a’ gwallt hi phen y sychawdd, ac a gysanawdd y draet ef, ac ei h irawdd a’r ired. A’ phan y gwelawð y Pharisai at, yr hwn y gohaddesei ef, eb yr ef wrthaw y hun, gan ddywedyt, Pe ’s bysei hwn yn Prophwyt, ys gwybysei ef pwy ’n, a’ pha ryw ’wreic yw hon ysy yn y gywrdd ef: can ys‐pechatures yw hi. Yno ydd atepawdd yr Iesu ac y dyuot wrthaw, Simon, mae genyf beth yw ddywedyt wrthyt. Ac ef a ddyuot, Athro, dywait tithe. Yr oedd (eb yr Iesu) ryw venthycwr, ac iðaw ddau ddyledwr: yn aill oedd arno pem p cant ceiniawc o dd y let, ar llall ddec a’ da’ugain. A’ phryt nad oedd ganthynt ddim oi daly, ef vaddauawð yddynt ill ddau. Pwy ’n o hanynt can hynny, dywait i mi, y car ef yn vwyaf? Simon a atepawdd ac a ddyuot, Tybiaf mai hwn, a vaddauawdd ef iddaw vwyaf. Ac ef a ddyuot wrthaw, Vnion y berneist. Yno ydd ymchoelawdd ef at y ’wreic, ac y dyuot, wrth Simon, A weli di y wreic hon? Deuthym ith tuy, a’ dw f r im traed ny’ s roddeist: a’ hon a ’olches vy‐traed a da i grae, ac a gwallt hei phen y sychawdd. Ny roist y my gusā: a’ hi the er pan ddauthym y mywn ny pheidiawð a chusanu vy‐traet. Vy‐ p en ac oleo nid iraist: a’ hi a irawdd vy‐traet ac irait gvvrthvavvr. Am hyny y dywedaf wrthyt, y maddeuwyt llawer o pechotae iddi: can ys‐carawdd hi yn vawr. Ac i bwy vn y maðeuer ychydg yn, y car ef ychydig yn. Ac ef a ddyuot wrthei, Maddauwyt yty dy pechotae. A’r ei oedd yn eistedd‐wrth y‐bwrdd gyd ac ef, a ddechraeson dywedyt ynthyn y hunain, Pwy ’n yw hwn ys ef a vaddae bechadae? Ac ef a ddyvot wrth y wreic, Dy ffydd ath iachaodd: dos yn‐tangweddyf. AC e ddarvu yn ol hyny, ys ef e aeth trwy bop dinas a’ thref, can precethy ac evāgely teyrnas Duw, a’r dauddec oedd y gyd ac ef. A’ gwragedd rei, a’r a iachaisit o y vvrth ysprytion drwc, a’ gwanderoedd, vegis Mair hon elwit Magdalen, o ba vn yr aethai saith cythrael allā, ac Ioāna gwraic Chuza goruwchwiliwr Herod, a’ Susanna, a’ llawer eraill o vvragedd yr ei oedd yn gweini iddo o i da y hunain. Yr Euangel ar y Sul Sexagesima ¶ A’ gwedy ymgynull llawer o popul ynghyt, a’ chyrchu ataw o pop dinas, y dyvot ef trwy parabol, Heuwr aeth allan i eheu ei had, ac wrth ehey, peth a syrthiawdd ar emyl y fford, ac a sathrwyt, ac ehediait y nef ei ysodd. A’ pheth arall a syrthiawdd ar y garec, a’ phan eginawdd, y gwywawdd, am nad oedd iddaw wlybwr. Ac arall a syrthiawdd ymysc drain, a’r drain a gytyfawdd, ac ei tagesant. Ac arall a syrthiawdd, ar dir da, ac eginawdd, ac a dduc ffrwyth, ar ei ganvet. Ac val ydd oeð ef yn dywedyt pethae hyn, y llefawdd. Y nep ys y a chlustiae yddo i glywet clywet. A’ ei ddiscipulon a ’ovynnodd iddo, gan ddywedyt, pa ryw barabol oedd hwn? Ac ef a ddyvot, I chvvy‐ chwi y rhoddet gwybot dirgeloedd teyrnas D d uw, anid i eraill trwy parabolae, er yddyn yn gwelet, na welant, ac er yddynt yn clywet, na ddyallant. Hynn y’w r parabol. Yr had, yw gair Duw. A’r ei ar emyl ffordd, ynt yr ei a glywant: yno y daw diavol, ac a ddwc y gair allan oei calonae rac yddyn gredy, a’ bot yn gatwedic. A’r ei ar y garec, yyn yr ei pan glywant, a ddebyniant y gair trwy lawenydd: eithyr ir ei hyn nyd oes gwraidd, yr ei a credant tros amser, ac yn amser prouedigaeth a giliant. A’r hwn y syrthiawð ym‐plith drain, hwy yw’r ei glywsant ac a aethant ymaith, a’ chan ’ovalon a’ golud, a’ bodd buchedd a dagwyt, ac ny dducant ffrwyth. A’ hyn a gvvympavvdd ar y tir da, ynt yr ei mewn calon syber’‐ða, a glywant y gair ac ei catwant, ac a ffrwythant trwy anmynedd. Nyd ennyn neb gannwyll, ac yno y gor chuddiaw hi a llestr, ac ny’ s gesyt y dan y vord, eithyr ar y canwyllbren y gosyt, val y bo ir ei a ðel y mywn, ’weled y goleuni. Can nyd oes dim dirgel a’r ny’ s gwnair yn amlwc, na dim cuddiedic a’r na ’s g wybydder ac n a ðaw i’r amlwc. Gwelwch can hyny pa‐ddelw y clywoch: can ys pwy bynac ys y ganthaw, iddo y rhoddir: a’ phwy pynac ny d oes ganthaw, ys yr hyn a dybir vot canthaw, a dducir y arnaw. Yno y daeth ataw y vam a’ ei vroder, ac ny allent ddyuot yn agos ataw gan y dorf. Ac e vanegwyt iddaw, gan ’rei a ddywedynt, Mae dy vam a’th vroder yn sefyll all an, yn ewyllysiaw cael dy weled. Ac ef a atepawdd, ac a ddyuot wrthynt, Y mam i, a’m broder, yw yr ei hyn a glywant ’air Duw, ac ei gweithredant. Ac ys darvu ar ryw ddiernot, ys ef y ddaeth i long y gyd ai ddiscipulon, ac y dyuot wrthynt, Awn ir tu hwnt ir mer llyn. A’ mordwyaw rhacddyn a wnaethant. Ac val ydd oeddent yn hwyliaw, yr hunawdd ef, ac a ddescenawdd cavod o wynt ar y mer llyn, ac y cyflawnwyt vvy o ddvvfr, ac ei periglwyt. Yno ydd aethant ataw, ac ei diffroesant, gan ddywedyt, Y llywiawdr, y llywiadr, e a’n collet ni. Ac ef a gyfodes, ac a geryddawdd y gwynt a ’thonnae ’r dw f r: a’ vvy peidiesont, a’ hi aeth yn arafhin. Yno y dyuot ef wrthynt, P’le may eich ffydd chvvi? ac ofny a’ rhyueddy, a’ orugant yn ei cyfrwng, gan ddywedyt, Pwyn ’n yw hwn a ’orchymyu ac ir gwyntoedd a’r dw f r, a’ hwy yn vvyddhau yddo? Yno hwyliaw o hanynt i vro y Gadarenieit, yr hon ’sy drosodd gyferbyn a Galilaia. A gwedy iddaw vyn e d i dir, y cyfarvu ac ef ryw wr o’r dinas, yr hwn oedd perchen cythrael er ys hir amser, ac ny wiscai ddillat, ac ny aro s ei yn tuy, any d yn y monwenti. A’ phan welas ef yr Iesu, y dolefawdd, ac a gwympawdd y lawr ger y vron ef, ac a llef vchel a ddyuot, Beth ’sy i mi avvnelvvyf a thi, Iesu vap Duw, y goruchaf? Atolwg yti na’m poenych. Can ys‐gorchymynesei ef ir yspryt haloc ddyuot allan o’r dyn: (can ys llawer gwaith y daliesei ef: am hyny y rhwymit ef a chadwyni, ac y cedwit mewn hualae: ac ef a ddrylliai y rhwymae, ac a ddugit gan y cythrael ir diffeithiae.) Yno y govynawd yr Iesu iddaw gan ddywedyt, Beth yw d’ enw? Ac ef a ddyuot, Lle n g, can ys cythreuliait lawer aethent ynðaw. A’ hwy atolygesont iddaw, na orchymynei yðynt vyned ir gor ddwf y n. Ac ydd oedd yno geir llaw gēvaint o voch lawer, yn pori ar y mynyth, a’r cythraelieit atolygesant iddaw, ar adel o hanaw yddyn vyn e d ynthynt vvy. Ac e adawodd yddynt. Yno ydd aeth y cythraelieit allan o’r dyn, ac yn aethon ir moch: a’r genvaint a ddy gyrchawdd y ar ddibin i’r mer llyn, ac a degit. Pan welawdd y meichiait yr hyn a wneithit, y ffoesont: a’ gwedy yddyn vyn’d ymaith, y manegesont ir dinas a’r wlat. Yno y deuthant allan i ’wel e d beth a wnaeth es it, ac y daethant at yr Iesu, ac a gawsant y dyn o’r hwn yr aethai allan y cythraelieit, yn eistedd, wrth draet yr Iesu, yn wiscedic, ac yn ei iavvn bwyll: ac vvy ofnent. A’r ei a ’welsent, a vynegesant yddynt pa vodd yr iachesit, y cythraelic. Yno yr oll lliaws y wlat o am gylch y Gadare n it a atolygesant iddaw, vynd ymaith y wrthynt: can ys delhit wy ac ofn mawr: ac ef aeth ir llong, ac a ddad ymchwelawð. Yno ’r gwr, o’r hwn y madawsei ’r cythraelieit, a atolygadd iddaw gael o hanaw vot y gyd ac ef: a’r Iesu y d anvonawdd ef ymaith, gan ddywedyt, Ymchwyl ith tuy dy hun, a’ datcan vaint bethae a wnaeth Duw yty. Yno ydd aeth ef ffwrdd, gan precethu trwy’r oll ddinas pa veint bethae a wnaethesei ’r Iesu iddaw. A’ darvu pan ddaeth yr Iesu drachefyn, bot ir bopul y dderbyn ef: can ys wy oll a ddysgwylynt am danaw. A’ nycha y daeth nebun gwr a ei enw Iairus, ac efe oeð yn llywodraethwr y Synagog, ac ef a gwympodd wrth draet yr Iesu, ac atolygawdd iddo ddyuot y mevvn yw duy ef. Can ys vn verch oedd yddaw yn‐cylch deuddec bl wyð oet, a’ hon oedd ar varw (ac ef yn myned y gwascei ’r bopul ef. A’ gwreic rhon oedd arnei waedlif er ys dauddec blynedd, yr hon a dreuliesei i holl vywyt ar veddigon, ac ny ’s g allei gael i hiachau y gan neb un: pan ddeuth hi y tu cefyn iddo, y cyvurðawð hi ac emyl yn y wisc ef, ac yn ebrwydd y safawdd llif y gwaet hi. Yno y dyuot yr Iesu, Pwy ’n yvv a gyffurddawdd a mi? Ac a phawp yn gwadu, y dyuot Petr, a’r ei oedd y gyd ac ef, Y llywiawdr y mae’r dorf yn dy wascu, ac ith sathru, a’ dywedy. Pwy ’n yvv a gyfyrðodd a mi? A’r Iesu a ddyvot, E gyfurddawð ryw vn a mi: can ys mi a wn vynet nerth allan o hanof. Pan welas y wreic nad oedd hi yn guddiedic, hi ddaeth dan ergrynu, ac a syrthiawdd geyr y vron ef, ac a vynegawdd iddaw rhac bron yr oll popul, er pa achaws y cyvwrðesei hi ac ef, ac val yr iachesit y hi yn ebrwyð. Ac ef a ddyuot wrthei, Cymer confort, verch: dy ffydd ath iachchaodd: dos yn‐tangweddyf) Ac ef eto yn ymadrodd, y daeth vn ywrth lywodraethwr y Synagog, gan ðywedyt wrthaw, Marw vu dy verch: na phoena ddim o’r Athro. Pan glybu ’r Iesu, yr atepawdd iddaw, gan ddywedyt, Nag ofn a: cred yn vnic, a’ hi a iach ë ir. A’ phan aeth ef i’r tuy, ny adawdd ef y nep ðyvot y mewn y gyd ac ef, amyn Petr, ac Iaco ac Ioan, a’ that a’ mam y vacheues. Ac wylo oll ac irad a wnaēt am denei: ac ef a ddyuot, Na g wylwch: can na d marw hi, anyd hunaw y mae hi. Ac wy y gwatworesont ef, can yddyn wybot y marw hi. Yno y gwthiodd ef wy oll y maes, ac y cymerth hi erbyn hei llaw, ac a lefawdd, gan ddywedyt. Y vachcennes, cyvot. A’ ei h’yspryt a ddaeth drachefyn, a hi a gyuodes yn ebrwydd: ac ef a ’orchmynawdd roi yddi vwyt. Yno aruthr vu gan i rhieni: ac ef a orchmynawdd yddynt na ddywedent i neb un hyn a wnaethesit. YNo y galwodd ef y dauddec discipul y n g h yd, ac a roes yddynt veðiant ac auturtot ar ucha yr oll cythraelieit, ac y iachau heintie. Ac y d anvonawð hwy i precethu teyrnas Duw, ac i iachau ’r cleifion. Ac ef a ddyuot wrthynt, Na chymerwch ddim ich taith, na gvviail ffyn, nac yscrepan, na bara, nac arian, ac na bo ychwy, ddwy bais. A’ pha tuy pynac ydd eloch iddo, yno yr aro s wch, ac o dd ynaw yr ymadewch. A’ pha ’rei pynac ny’ch d erbyniant, pan eloch allan o’r dinas hono, escutwch ys y llwch y wrth eich traet yn testiolaeth yn y herbyn hwy. Ac wy aethant allan, gan vyned trwy bop tref ac Euangelu, ac iachau ym‐pop lle. Yno clybot o Herod y Tetrarch son am yr oll pethae a wnethesit canthaw: a’ phetruso, can ys dywedyt gan ’r ei, ad gyvodi o Ioan o veirw: a chan ’r e iae, ymðangos o Elias: a’ c h an ereill mai vn o’r hen Prophwyti a ad godesei. Yno y dyuot Herod, Ioan a doreis i ei ben: pwy yntef yw hwn y clywaf gyfryw pethae am danaw? ac ef a geisiawdd y wel e d ef. A’ gwedy ad dychwelyd yr Apostolon, y manegesont ddaw veint bethae a wnaethoeddynt. Yno y cymerth ef wynt, ac y tynnawdd o’r neilltu i le diffaith geir ’lavv dinas a elwit Bethsaida. A’ phan ’wybu ’r popul, ys dilynesont ef: ac ef y d erbyniawdd wy, ac a lavarawdd wrthyn am deyrnas Duw, ar ei oedd arnyn eisiae y hiachau, a iachaodd ef. A’ phan ddechreawdd y dydd ðarvot, y daeth y dauddec, ac y dywed e sont wrthaw, Gellwng ymaith y popul, val yr elont ir trefi a ’r pentrefi o dd amgylch, a’ lletuya, a’ chael bwyt: can ys yma yð ym yn lle diffaith. Ac ef a ðyuot wrthynt, Ro vv‐ chwi yðynt beth yw vwyta. Ac wy the a ðywed e sōt, Ny d oes genym ni tros pemp torth a’ dau bysc odyn, o ddyeithr i ni vyned a’ phrynu bwyt i’r oll bopul hyn. Can ys ydd oedd ent yn cylch pemp‐mil o g wyr. Yno y dyuot ef wrth ei ðiscipulon, Perwch yddyn eistedd y lavvr, bop dec wyr ad’augain mewn eisteddfa. Ac velly y gwnaethant, ac ei gesodesont vvy y eisteð oll. Yno y cymerth ef y pemp torth, a’r ddau pysc odyn, ac a edrychoð y vyny dd ir nef, ac ei bendigawdd, ac ei torawdd, ac ei rhoes ir discipulon y’w gesot rac bron y popul. Yno bwyto o hanynt bawp, a’ chael digon: ac e godwyt a’r a weðillesei ganthynt, dauddec bascedeit o vriwvwyt. A’ darvu, wrth y vot ef y hun or neulltu yn gweddiaw, yr oedd ei ddiscipulon y gyd ac ef, ac ef a ’ovynnawdd yddynt, can ddywedyt, Pwy ’n með y popul oedd yw vi? Wythe atepesont ac a ddywed e sont, Ioan Vatyddiwr: a’ rei a ddyvvait mai Elias: ac ereill a ddyvvait mai vn o’r Prophwyti gynt a godes drachefyn. Ac ef a ddyuot wrthynt, A’ phwy ’n medd‐y chwi yt yw vi? Petr a atepawð ac a ddyuot, Y Christ y Duw. Ac ef y rubyddiawð ac a ’orchymynawdd yddynt, na ddywedynt hyn wrth neb un, gā ddywedyt, Can ys dir yw i Vap y dyn ddy oddef llawer oedd a’ei argyweddu y gā yr Henaifi eit, a’ chā yr Archoffeiriait, a’r Gwyr‐llen, a’ ei ladd, a’r trydydd dydd ad gyuody. Ac ef ddyuot wrth yn oll, A’s ewyllysa nep ðyuot ar v’ol i, ymwadet ehun, a chymeret ei groc beunydd a’ dylynydd vi. Can ys pwy pynac a ewyllyso cadw ei einioes, ei cyll; a’ phwy pynac a gyll ei einioes om pleit i, hwnw ei caidw. Can ys pw les hat i ddyn, pe’s enillei’r oll vyt, a’ ei golli ehun, neu ddarvot am dano ehun? Can ys pwy pynac a gywilyddio om pleit i, am gairiae, o bleit hwnw y cywilyddia Map y dyn, pan ddelo yn ei ’ogoniant, ac yn gogoniant y Tat, a’r sainct Angelon. A’ dywedaf wrtwych ’yn ddiau, Y mae r’ ei yn sefyll yma, a’r ny’s ’orchwaeðant o angae, nes yddyn weled teyrnas Duw. Ac e ðarvu yn‐cylch pen wyth diernot gwedy y gairiae hyny, ac e gymerth Betr, ac Ioan, ac Iaco, ac a escen d awdd ir mynyth i weddiaw. Ac val yr oedd ef yn gweddiaw, y newidiwyt gwedd y wynep ryd ef, a’ ei wisc oedd yn wen, ac yn ysplen d ydd. A’ nycha, ddau ’wr yn cydymddiddan ac ef, yr ei oeð Moysen ac Elias. Yr ei a ymddangosent yn‐gogoniant, ac a ddywedesont am ei drancedigaeth, yr vn a gyflawnei ef yn‐Caerusalem. A’ P h etr a’r ei oeddd y gyd ac ef, oedden drymion gan hunaw, a’ phan ddihunesont, wy welsant y’ ogoniant ef, a’r ddau wr yn sefyll y gyd ac ef. Ac ys darvu, a’ hwy yn ymadael ywrthaw, Petr a ddyuot wrth yr Iesu, Y llywiawdur, ys tec yw i ni vod ymā, gwnawn gan hyny dri phepyll, vn i ti, ac vn i Voysen ac vn i Elias, ac ny wyddiat pa beth a ddywedei. Ac ef yn ymadrodd val hyn, y daeth wybr en ac y gwascotawdd hwy, ac wy a ofnesōt pan oedd yr ei hyn yn myned y mewn ir wybr en. Ac e ddaeth llef allan o’r wybr en, yn dywedyt, Hwn yw vy Map y caredic, clywch ef. A’ gwedy darvot y llef hono, y cahad yr Iesu yn vnic: ac wy ny d ynganesont, ac ny vanegesont i neb un yn dyddieu hyny ddim o’r pethae a’ welsynt. A’ darvu ar y dydd nesaf, ac wy yn dyuot y war e d o’r mynyth, yr oedd llawer o popul yn cyfarvot ac ef. A’ nycha, ’wr o’r dyrfa a ddo lefawdd, gan ddywedyt, Athro, adolwyn yty, edrych ar vy map: can ys vy vn‐map y gyd ydyw. A’ nycha, yspryt y cymer ef, ac yn ddysumwth y llefa, ac ef ei rhwyg, y ny valo‐ewyn a’ braidd yr ymedy ac ef gwedy iddaw ei sigo, A mi adolygais ith ddiscipulon y vwrw ef allan, ac ny allent vvy. Yno yr atepawdd yr Iesu, ac y dyuot, A genedleth amffyddlawn a’ throvaus, pa hyd bellach y byddaf y gyd a chwi, ac ich dyoðefaf? Dwc yma n dy vap. A’ thra ytoeð ef yn dyuot, y rhwygawð y cythraul ef, ac y drylliawdd: a’r Iesu a gerydawdd yr yspryt aflan, ac a iachaoð y bachcen, ac y rhoes ef at ei dat. A’ brawychy a wnaethant oll gan vawredic veðiant Duw: ac a ’n wy oll yn ryveddu am yr oll pethe a wnethesei ’r Iesu, y dyuot wrth ei ddiscipulon, Clustymwrandewch y gairiae hyn: can ys‐dervydd y, rhoddir Map y dyn yn‐ d wylo dynion. Eithyr ny ddeallesont wy ’m ’or gair hwn vv: can ys cuddietic oedd racddynt, val na synniēt ddim hano: ac ofnent ymofyn ac ef y peth hwn. Yno y cyuodes dadl yn y plith wy, pwy ’n o han add ynt vyddei ’r mwyaf. Pan welas yr Iesu veddyliae y ca l onae, ef a gymerth vachcenyn, ac ei gesodes yn ei emyl, ac a ddyuot wrthynt, Pwy pynac a dd erbyn y bachcenyn hwn yn vy Enw i, ’sy im d erbyn i: a’ phwy pynac am d erbyn i, a dd erbyn hwn am d anvones i: can ys hwn ’sy leiaf yn eich plith chvvi oll, hwnw a vydd mawr. Ac atepodd Ioan, ac a ddyuot, Y llywiawdur, ni welsam vn yn bwrw allan gythraelieit yn dy Enw d i, ac ei goharddesam, can nad yw ith ddilyn y gyd a ni. Yno y dyuot yr Iesu wrthaw, Na ’vv ’oherddwch ef ddim: can ys yr hwnn a’r ny d yw yn ein erbyn, y sy y gyd a ni. Ac e ddarvu, gwedy cyflawny y dyddiae val y cymerit ef y vyny dd, ef a ddir gyfeiriodd ei wynep i vyn’d i Gaerusalem, ac a dd anvones genadon oei vlaen: ac wy gerðesont, ac aethont i dref y Samarieit, y baratoi iddo letuy. A’ hwy the ny ’s derbynynt ef, can vot y wyneb iat ef val yn myned i Gaerusalem. A’ phan welawdd ei ddiscipulon Ioan ac Iaco hyny, y dywetsont, Arglwydd a ewyllysy di ’orchymyn o hanam ar ddescen d tan o’r nef, a’ ei difa hwy, me g is y gwnaeth Elias? A’r Iesu a droes, ac y ceryddawdd wy, ac a ddyuot, Ny wyddoch o ba yspryt yð ychwi. Can na ðeuth Map y dyn i y golly einioes oedd dynion, eithyr y’vv cadw. Yno ydd aethon i dref arall. Ac e ddarvu a’ hwy yn myned rhyd y ffordd, y dyuot neb un wrthaw, Mi ath ddilynaf, Arglwyð, i b’le bynac ydd elych. A’r Iesu a ddyuot wrthaw, Ir llwynogot y mae dayerydd, ac i adar y nef y mae nythot, ac i Vap y dyn ny d oes lle i roi ei ben i lawr. Ac ef a ddyuot wrth vn arall Dilyn vi. Ac ynt ef aysyganei, Arglwydd, goddef i mi yn gyntaf vyn e d a’ chladdu vy‐tad. A’r Iesu a ddyuot, wrthaw, Gad ir meirw gladdu ei meirw hvvy: a’ do’s ti the a’ phrecetha deyrnas Duw. Yno eb yr vn arall, Dylynaf di, Arglwydd: and gad i mi yn gyntaf vyn’d a’ chanu yn iach ir ei sy i’m tuy. Ac wrtha y dyuot yr Iesu, Nid oes neb un a’r a ddyd ei law ar yr aratr, ac a edrycho ar bethe y tu cef y n yn gyf addas i deyrnas Duw. YN ol y pethac hyn yr ’ordeiniawð yr Arglwyð ðec a thr’ugain ereill, hefyt ac ei danvones wy pop ddau a’ dau geyr ei vron i pop dinas a’ lle, ac ydd oedd ef ar ddyvot iddo. Ac ef a ddyvot wrthwynt, Y cynayaf y sy am p l, a’r gweithwyr yn anaml: gwediwch gan hynny ar Arglwydd y cynayaf, ar dd anvon gweithwyr y’w gynayaf. Cerddwch ymaith: nycha mi ach d anvonaf mal wyn ymysc bleiddiae. Na ddygwch vn god nac yscrepan, nac escidiae, ac na chyverchwch well i nep ar y ffordd. Ac i pa duy pynac ydd eloch, yn gyntaf dywedwch Tangneddyf ir tuy hwnn. Ac a’s bydd yno vn map tangneðyf, e a ’orphwys eich tangneðyf arno: ac anid ef, atoch yd adymchwel. Ac yn tuy hwnw aro s wch yn ’oystat gan vwyta, ac yvet gyfryw bethrae a ddodant geir eich bronn: can ys teilwng ir gweithwr ei gyfloc. Na cherddwch o duy y‐duy. Ac y ba ddinas bynac yð eloch ymevvn, a’s wy a’ch d erbyniāt, bwytewch cyfryw bethe ac a osoter geir eich bron, ac iachewch y cleifion a vo ynd d ei, a’ dywedwch wrthynt, Nesaoð teyrnas Duw atoch. Eithr i ba ðinas bynac yd eloch ymyvvn, ac a ny ’ch d erbyniant, ewch ymaith allā yw heolyð hi a’ dywedwch, Ys ef y llwch, yr vn a ’lyn wrthym o’ch dinas, a ddy sychwn o dd ywrthym yn eich erbyn chvvi: er hyny gwybyddwch hyn, ddarvot i deyrnas Duw nesau atoch. Can ys dywedaf wrthych, mai esmwythach vydd yn y dydd hwnw ir ei o Sodoma, nac ir dinas hono. Gwae dy di Chorazin: gwae dy di Beth‐saida: can ys pe ’s gwneythesit yn‐Tyrus a’ Sidon y gwyrthiae a wnaethpwyt yn y‐chwi, hwy gynt oll a ediveiriesent, gan eistedd mewn lliain sach a’ lluto. Am hyny y bydd esmwythach i Tyrus a’ Sidon, yn y varn, nag i chwi. A’ thi thef Capernaum, yr hon a th dd er u chefir yd y nef oedd, a ddescen d ir i lawr yd yn yffern. Y nep a’ch clyw chvvi, a’m clyw i: a’r nep a’ch gommedd chvvi, a’m gommedd i; a’r nep a’m gomedd i, a’ ommedd yr vn am d anvnawdd i. A’r dec a’ thrucain a ddad ymychwelesont y gyd a llewenydd, gan ddywedyt, Arglwydd, ys y cythraulieit a ddarystyngir i ni yn dy Enw di. Ac ef a ddyuot wrthynt, Mi welais Satan me g is lluchet, yn cwympo y lavvr o’r nef. Nycha, vi yn roddy y‐chwy veddiant y sathru ar seirph ac y scorpionae, ac ar bop meddiant y gelyn, ac ny’s briw dim chwi. Eithyr, yn hyn na lawenhewch, can ys darystyngir ysprytion ychwi: and llawenhewch yn vwy, achos yscrivenwyt eich enwae yn y nefoedd. Ac yn yr awr hono yr ymlawenychawð yr Iesu yn yr yspryt, ac y dyuot, Cyffessaf yty, Dad, Arglwydd nef a’ dayar, can ys cuddiaist y pethae hynn rac y doethion, a’r ei dyallus, ac ei d adgudiaist ir ei bychain: do, Dad, can ys velly y rhyngei bodd i ti. Yno y troes ef at ei ddiscipulon, ac y dyuot, Oll pethe a roddwyt i mi y gan vy‐Tad: ac ny wyr nep pwy ’yw’r Map, oddy eithyr y Tat: na phwy ’n yw’r Tat, oddy eithr y Map, a’r hwn a ewyllysio’r Map y egluraw ef iddo. Yr Euangel y xiij. Sul gwedi Trintot. Ac ef a droes at ei ddiscipulon, ac a ddyuot yn ddirgel, Gwyn ei byt y llygait a welant y pethae a wel‐y-chwi. Can ys dywedaf y chwy, may llawer o Prophwyti a’ Brenhinedd a vysei dda gantynt weled y pethae a welw‐chwi, ac ny’s gwelsant: a’ chlywed y pethae a glywch, ac ny ’s clywsant. Ac, vn o’r cyfreithwyr yn cody yn ei sefyll, ac yn y demtiaw ef, can ddywedyt, Athro, pa beth a wnaf cr etiveddu bywyt tragyvythawl? Ac ef a ddyvot iddaw, Pa beth a escrivennwyt yn y Dddeðyf? pa wedd y darlleny? Ac ef atepoð ac a ðyvot, Car dy Arglwyð ðuw ath oll calō, ac ath oll enait, ac ath oll nerth, ac ath oll veddwl, ath cymmydawc mal tuhun. Yno y dyvot ef wrthaw, Atepeist yn vniawn: gwna hynn, a’ byw vyddy. Eithyr ef yn ewyllsiaw ymgyfyawnhay y hun, a ðyvot wrth yr Iesu, A’ phwy yw vyg‐cymydoc? A’r Iesu a atepawdd ac a ddyvot, Ydd oedd ryw ðyn a ddescenawdd o Gaerusalem i Iericho, ac a syrthiawdd ymplith llatron, ac wy ei espeiliesant oei ddillat, ac ei archollesont ef, ac aethant ymaith, can ei ady yn lledvarw. Ac o ddamwain y daeth y wared y ffordd hono ryw Offeiriat, a’ gwedy iddaw ei ganvot, ef aeth heibiaw o’r tu arall. A’r vn modd y Leuit, gwedy ddyvot yn agos at y lle, aeth ac a edrychawdd arnavv, ac aeth heibiaw or tu arall. Yna ryw Samarit, wrth ymddaith, a ddeuth yn agos attaw, a’ phan ei canvu, e dosturiawdd wrthaw, ac aeth attaw, ac a rwymoð ei archollion, ac a dywalldawdd ynthwynt oleo a’ gwin, ac ei dodawdd ar ei yscrupl ehun, ac ei duc y letuy‐cyffredin, ac ei ymgleddawdd. A’ thranoeth wrth vyned ymaith, ef a dynnawdd allan ddwy geiniawc, ac ei rhoddes ir lletuywr, ac a ddyvot wrthaw, Cymer ei gur ef, a ’pha beth pynac a draulych angwanec, pan ddelwyf drachefyn mi ei talaf y‐ty. Velly pwy vn o’r tri hynn, ith tyb di, oedd gymmydawc y hwn a syrthiawdd ymplith y llatron? Ac ef a ddyvot, Hwn a wnaeth drugaredd ac ef. Yno ’r Iesu a ddyvot wrthaw, Cerdda, a’ gwna di the yr vn ffynyt. Yno y darvu a hwy yn ymddaith ac ef aeth i ryw dref, a ryw wreic ai h enw Martha y d erbyniawdd ef y’w thuy. Ac yddi yr oedd chwaer a elwit Mair, yr hon hefyt a eisteddawdd wrth draet yr Iesu, ac a glywei i breceth ef. A’ Martha a drallodit yn cylch am p l wasanaeth, ac a ddeuth attaw, ac a ddyuot, Arglwydd, any d oes nes gofal genyt, can im chwaer vy‐gadael vy h unan i wasanaethu? Arch yddi gan hyny, yn y chymportho vi. A’r Iesu a atepawð ac a ðyuot wrthei Martha yddwyt yn gofalu ac ith tral’odir yn‐cylch llawer o pethae. Ac vn‐peth ’sy anghenreidiol, a’ Mair a dd etholes y rhan dda, yr hyn ny ddugir odd y arnei. A’ darvu, val yr oeð ef yn gweddiaw mewn nep lle, pan peidiawdd, y dyvot ne bun oei ðiscipulō wrthaw, Arglwyð, dysc i ni weddiaw, megis ac y dyscawdd Ioan ei ddisipulon yntef. Ac ef a ðyuot wrthynt, Pan weddioch chvvi, dywedwch, Ein tad yr hwn yw‐ti yn y nefoedd, sancteiddier dy Enw: Dauet dy deyrnas: Gwneler dy ’wyllys ys ef yn y ddaiar me g is y mae yn y nef: Ein bara beunyddiol dy r h o i ni dros heddy vv: A’ maddae i ni ein pechotae: canys nyni a vaddeuwn i bop dyn sy yn ein dled ni: Ac nac arwein ni i temptation: eythyr rhyddha ni rac drwc. Hefyt, ef a ddyuot wrthynt, Pwy o hanoch a vyð iddaw gar, ac a el attaw am haner nos, ac a ddywait wrthaw, Y car, Moes i mi yn echwyn dair torth. Can ys car vvr i mi a ddaech y ar y ffordd ataf, ac ny d oes genyf ddim y’w ddodi geyr ei vrō: ac ef o dd ymywn atepai, ac a ddywedei, Na volesta ddim hanof: y mae ’r drws ynawr yn‐gayad, a’m plant y gyd a mi yn y gwely: ny ’allaf gwnnu a i’ rhoddy yty. Dywedaf wrthych, cyd na s cwnnei ef a’ rroi iddaw, o bleit y vod ef yn gar iddo, eto yn sicr am ei daerdeb, e gyfodei, ac a roei iddaw gynniner a vyddei arno y h esiae. A’ mi a ddywedaf wrthych, Govynnwch, ac ei rhoðir y-chwy: caisiwch, a’ cheffwch: curwch, ac agorir y-chwy. Can ys pop vn a’ ovyn, a dd erbyn: a’ hwn a gais, a gaiff: ac i hwn a guro ir a gorir. A’ s govyn map vara gan yr vn o hanoch ysy dad, a rydd ef iddo vaen? ne a’s gofyn ef bysc odyn, ai yn lle pysc odyn y rydd ef sarph i ddaw? Neu a gofyn ef wi, a rydd ef iddo scorpion? A’s chvvi chwi gan hyny yr ei ych ddrwc ion, a vedrwch roi rhoddion da i’ch plant, pa veint mwy y bydd i’ch Tad nefawl roddy yr Yspryt glan ir ei eu govynan yðo? Yr Euangel y trydydd Sul yn y Grawys. ¶ Yno y bwriawdd ef gythrael allan yr hwn oeð yn vut: a gwedy ir cythrael vyn’d allan yr ymadroddawdd y mudan, ac y rhyueddawdd y popul oedd, A’r ei o hanynt, a ddywedesant, Trwy Beelzebub y pennaf o’r cythraelieit y mae ef yn bwrw allan gythraelieit. Ac yr eill er ei brovi ef, a gaisiesant gantaw arwydd o’r nef. Ac ef gan wybot ei meddiliae, a ddyvot wrthynt, Pop teyrnas ’ohanedic oei mewn ehun, a diffaithir, a’ thuy rhanedic yny erbyn ehun a gwympa. Ac ad yw Satā yn rhanedic yn y erbyn ehun, pa wedd y saif y deyrnas ef? can y chwi ddywedyt vy‐bot yn bwrw allan gythraeliait trwy Beelzebub. Ac a’d yw vi yn bwrw allā gythraulieit trwy Veelzebub trwy bwy y mae eich plāt chwi yn eu bwrw allan? Am hynny y byddant wy yn varnwyr arnoch. Eithr a’s myvi trwy vys Duw ’sy ’n bwrw allan gythraulieit, diamau ddyvot o deyrnas Duw atoch. Pan ’orchatwo cadarn yn arvawc ei nauadd, cymeint ac a vedd ef, ys y mewn heddwch. Eithyr pan ddel arnaw a vo cadarnach nac ef, a’ ei ’orchfygy, ef ddwc y arnaw ei oll arvae yn yr ei ydd oedd ef yn ymddiriet, ac a ran yr yspail. Yr hwn nid yw gyd a mi, ys ydd im erbyn: a’r hwn ny chascla gyd a mi, goyscary y mae. Pan el yr yspryt aflan allan o ddyn, e rotia rhyt lleodd sychion, gan gaisiaw llonyddwch: a’ pryd na’s caffo, ef a ddywait, Mi ymchwelaf im tuy or lle y daethum allan, a’ phan ddel, ef ei caiff wedy ’r yscupo a’i drwsiaw. Yno ydd aa ef, ac a gymer gyd ag ef saith yspryt eraill gwaeth nag ef ehun: ac y aant y mewn, ac a drigant ynow, ac velly y byð diweddiat y dyn hwn yn waeth no ei ddechraeat. Ac e ddarvu ac ef yn dywedyt y pethae hyn, rryw wreic o’r tyrva a gyvodes ei lleverydd, ac a ddyvot wrtro, Gwyn ei vyt y groth ath arweddawdd, a’r bronnae a sugnaist. Ac ynt ef a ddyvot, Ie ychre gwyn ei byt yr ei a glywant ’air Duw, ac ei catwant. A’ gwedy ir popul oedd ymdyrru yn‐cyt, y dechreuawdd ef ddywedyt, Cenedl ysceler yw hon: ceisio sygn y mae nt, ac ny ’s rhoir vn yddy nt, any d sign Ionas y Prophwyt. Can ys mal y bu Ionas yn sign ir Niniveit, velly y bydd Map y dyn i’r genetl eth hon. Brēhines y Deheu a gyvyt ym‐ b arn, y gyd a gwyr y genetl eth hō, ac y barn wy yn euoc: can ys hi ddaeth o dervynae eithav y ðayar y glywet doethynep Selef, a’ nycha vn mwy na Selef y sy yma n. Gwyr Niniue a godant ym‐barn y gyd a’r genetl eth hon, ac y barn hi‐yn‐euoc: canys wy a gymersōt etiveirwch wrth preceth iat Ionas: a’ nycha vn mwy na Ionas y sy yma n. Ny d enyn neb ganwyll a’i dodi yn‐cudd, nac y dan vail: eithyr ar ganwyllbren, val y gallo yr ei a ddel y mywn, weled y llewych. Canwyll y corph yw’r llygat: can hyny pan vo dy lygat yn sym p l, yno y mae dy oll corph yn olae: eithr pan vo dy lygat yn ðrwc, yno y bydd dy corph yn dywyl’. Ystyria gan hyny, rac ir goleuni y sy ynot, vot yn dywyllwch. Wrth hyny a’s dy oll corph vydd golau eb iddo vn ran dywyll, yno byð e golau ol’, megis gan ith oleuaci cannwyll di a’r discleirdep. Ac val ydd oedd ef yn ymadrodd, yr atolygawdd ryw Pharisai yddaw giniawa y gyd ac ef: ac ef aeth y mywn, ac a eisttddawdd y vwyta. A’ phan welawdd y Pharisai, y rhyveddawdd can nad yn gyntaf yr ymolchesei ef o vlayn ciniaw. A’r Arglwydd a ddyuot wrthaw, Yn ddiau chwchwi ’r Pharisaieit a gerthwch y tu allan ir cwpan, a’r ddescil: a’r tu mywn ywch ’sy yn llawn o drais a drigioni. A ynvytion, any d yr hwn a wnaeth hyn ’sy oy al’ā, a wnaeth hyn ’sy o dd y mewn hefyt? Can hyny rhowch eleesen o’r pethae ys y dd o y mewn, a’ nycha pop peth oll vydd yn ’lan y chwy. Eithyr gwae chwy chwi y Pharisaieit: can ys‐ chvvi degymwch y mynt ys a’ rut, a’ phop llyseuyn ac ewch dros varn a’ chariat Duw: y pethae hyn a ddylit ei gwnauthur, ac na vaddeuit y llaill. Gwae chvvy chwi ’r Pharisaiait: can ys-cerwch yr eisteddle oedd vchaf yn y Synagogae, a’ chael cyfarch‐gwell yvvch yn y marchnatoedd. Gwae chvvy chwi’r Gwyr‐llē a’r Pharisaieit, hypocriteit, can ys ych bot megis monwenti a’r n’ymðangosant, a’r dynion a’ rodian arnynt, ny wyddan y vvrthynt. Yno yr atepawdd vn o esponwyr y Ddeddyf, ac addyuot wrthaw, Y dyscawdr, can dywedyt hyn ydd wyt in gwarthay ni ni hefyd. Ac ef a ddynot, Gwae chvvy chwi hefyt, esponwyr y Ddeddyf: can y chwi lwythao dynion a’ llwythae anhawdd‐ei‐dwyn, a’ chvvi theu ny chyfwrddwch y llwythae ac vn o’ch bysedd. Gwae chvyy chwi: can ych bot yn adailiat monwenti y Prophwyti a’ch tadae y lladdodd wy Diau y testolaethwch vvi ac y cydsynniwch a gweithredoedd e ich tadae: can ydydnt vvy y lladd wy ac y chwi theu a dailiat y monwenni hwy. Am hynny y dywedei doethinep Duw, Anvonaf atyn Brophwyti, ac Apostolon, ac o hanynt y lladdant ’rei, ac ereill erlidiant, y’n y bo i ’waet y Prophwyti, a ddinewyt o sailiat y byt, gael ei ’ovyn y gan y genedl aeth hon, o waet Abel y d waed Zacharias, yr hwn a las yn cyf rwng yr all t ar ar Tem p l: yn ddian y dywedaf wrthych, ei govynnir y gan y genetl aeth hon. Gwae chvvy chwi es ponwyr‐y‐Ddeddyf: can ys dducesoch ymaith egoriat y gwybyddiaeth: nyd aethoch y mywn ychunain, a’r ei oedd yn dyuot y mywn, a ’oharðesoch. Ac ef yn dywedyt y pethae hyn wrthyn, y dechreuawdd y Gwyr‐llen a’r Pharisaiait y ddyludaw ef yn ðrud, a’ ei ðenu y ymadrodd am llawer o bethae, gan y gynllwyn ef, a’ chaisiaw hela ryw beth o y ben ef, er cahel o hanynt achwyn arnaw. YN y cyfamser, yr ymdyrrawdd ynghyt lliaws aneirif o bopul, y’n yd ymsengynt ar y gylydd: ac y dechreuodd ef ddywedyt wrth ei ddiscipulon yn gyntaf, Ymochelwch rac surdoes y Pharisaiait, yr hwn yw hypocrisi. Can nad oes dim toedic, a’r ny’s didoer: na chuðiedic a’r ny’s daw i wybodaeth. Erwyð paam pa bethe bynac a ðywetsoch yn‐tywyllwch, ei clywir yn y goleuni: a’ hyn a ddywed e soch yn y glust, mewn lleoedd dirgel, a bregethir ar vchaf y tai. A’ dywedaf wrthych vy‐cereint, Nac ofnwch rac yr ei n a laddant y corph, ac wedy hyny eb yddyn gahel gwneuth ’r dim mwy. A’ rhac ddangosafy‐chwy, pwy ’n a ofnwch: ofnwch hwn yr vn gwedy lladdo, ’sy iddo veddiant i vwrw i ’r yffern: dioer, y dywedaf wrthych, hwn vv a ofnwch. Any phrynir pempt o dar ynot‐ y‐to er doy fferling, ac eto ni d oes vn o hanynt yn angof geir bron Duw? Ie, ac y mae oll wallt eich pen yn gyf rifedic: nag ofnwch gan hyny: ys ym delwch mwy no llawer o adar ynot yto. Hefyt y dywedaf y‐chwy, Pwy pynac a’m cyffesso i geyr bron dynion, Map y dyn y cyffessa yntef hefyt geyr bron Angelion Duw. A’ hwn a’m gwato i geyr bron dynion, a wedir geyr bron Angelon Duw. A’ phwy pynac a ddywait ’air yn erbyn Map y dyn, ei maddeuir iddaw: eithyr i hwn a gablo yr Yspryt Glan, ny ’s maddeuir. A’ phan ich’ dugant ir Synagogae, ac at y llywyawdwyr a’r gwyr‐o‐ veddiant, na ovelwch pa vodd, nei pa beth a atepoch, nai pa beth a ddywetoch. Can ys yr Yspryt Glan a’ch dysc yn yr awr hono, pa beth sy rait i chvvi y ddywedyt. Ac vn o’r dyrfa a ddyvot wrthaw, Athro, arch i’m brawd rannu a mi yr etiueddiaeth. Ac ef a ddyuot wrthaw, Y dyn, pwy a’m gesodes i yn vrawdwr, neu yn rhannwr arnoch? Erwydd paam ef a ddyuot wrthynt Edrychwch ac ymogelwch rac trachwant: can ys cyd bot i ðyn amlder o dda, er hyny nid yw i einioes yn sefyll o nerth ei dda. Ac ef adroddawdd barabol wrthynt, gan ddywedyt, Tir ryw wr goludawc a ffrwythlonawdd yn dda. Ac velly y meddyliawð ynto ehun, can ddywedyt, Beth a wnaf, am nad oes genyf ehengder lle gallwyf ðody veu ffrwythae y gadw? Ac ef a ddyuot, Hyn a wnaf, mi dynnaf veu yscuporiae i lawr, ac a adailiadaf ’rei mwy, ac yddyn y casclaf veu oll ffrwythae, a’m da on. A’ dywedaf wrth vy enait, Enait, mae yti dda lawer wedy ’r roi y gadw dros lawer o vlyðyneð: gorph y wys, bwyta, yf, ymddigrifha. A’ Duw a ddyuot wrthaw, A ynfyd, heno y cyrchant ymaith dy enait y cenyt: yno pwy biei‐vyð y pethae a arlwyaist? Velly am hwn a dresoro yddo ehun, ac ny d yw ’oludawc yn‐ d uw. Ac ef a ddyuot wrth ei ddiscipulon, Am hyny y dywedaf wrthych, Na phryderwch am eich einioes, beth a vwytaoch: nac am eich corph, beth a wiscoch. Mwy yw’r einioes na’r lluniaeth: a’r corph na’r wisc. Ystyriwch vvedd y cicvrain: can na heuant, ac na vetant: ac nid oes yddyn na chell nac yscupawr, ac er hyny y mae Duw yn y l’uniaethy hwy: pa veint mwy ydd y‐chwi well na ’r ehediait? A phwy ’n o hanoch drwy ovalus‐veðyliaw, a aill dodi wrth ei gorpholaeth vn cuvydd? A’ny ellwch gan hyny wneythur y peth lleiaf, paam y pryderwch am y llaill? Ystyriwch’ y lili mal y tyfant vvy ny d y y n yn travaely, nag yn nyddu: a’ dywedaf wrthych, na bu Selef y un yn ei oll arderchawgrwydd, wedy ’r wiscaw val vn or ei hyn. Ac a’s amwisc Duw y gwellt yn yr hvvn ’sy heddyw yn y maes, ac y voru a daylir ir ffwrn ais, pa vaint mwy y dillada ef chvvy chwi, havvyr vechan eich ffydd? Can hyny na vid y chwi ymovyn, py beth a vwytaoch nei pa beth a yfoch, ac na phedruswch. Can ys y pethae hyn oll a ymgais populoedd y byd: a’ch Tat chwi a wyr vot arnoch eisie y pethae hynn. An d yn hytrach caisiwch‐ vvi deyrnas Duw, a’r pethae hyn oll a roddir ychwy. Nac ofna, dydi gadw bach: can ys ryngawdd bodd i’ch Tad roddy y‐chwy y deyrnas. Gwerthwch ysyð y‐chwy, a ’rhowch yn eleesen i. Gwnewch y‐chwy amnerae a’r ny ’s hen eiddi ant, yn dresawr andefficiol yn y nefoedd, lle ny nesa llaitr, ac ny lygra pryf. Can ys lle y mae eich tresawr, ynaw y byð eich calon hefyt. Bit eich llwyni wedy ’r wregysu, a’ ch cannwyllae wedy ’nynu, a’ chwi theu yn gyffelyp i ðynion yn d ysgwyl am ei harglwydd, pa bryd y daw ef o’r briodas, val pan ddel ef a’ churo ’r drvvs, yddyn agori iddo yn ebrwydd. Ys gwynvydedic y gweision hynny, yr ei n yr Arglwydd pan ddel ei caiff yn‐neffro: yn wir y dywedaf y‐chwi, yr ymwregysa ef ehun, ac a‐wna‐yddyn eisted‐i lawr‐i‐vwyta, ac a ddaw allan, ac y gwasanaetha hwy. Ac a’ s daw ef yn yr ail wiliadwriaeth, nei a’ s daw ef yn y drydedd wiliaduriaeth, a’ ei cahel wy velly, gwyn ei byt y gweision hyny. Yr owon gwybyddwch hyn, pe ’s gwypei gwr y tuy pa awr y daethe se i’r lleitr, ef a wyliesei, ac ny adawsei gloddiaw ei duy trywoð, A’ byddw‐chwi theu am hyny barot: can ys daw Map y dyn yn yr awr a’r ny thybioch. Yno dywedyt o Petr wrthaw, Arglwydd, ai wrthym ni y dywedy y parabol hwn, ai ynte wrth bavvb oll hefyt? A’r Arglwydd a ddyvot, Pwy ’n sy dy- warcheidwat ffyddlawn, a’ phwyllawc, yr hwn a ’osyt yr Arglwydd yn llyvvodraethvvr ar ei duylu, y roddy yddyn ei cyfluniaeth yn y amser? Gwyn ei vyt yntef y gwas, yr hwn ei arglwyð pan ddel, ai caiff yn gwneythu ’r velly. Yn wir ionedd y dywedaf wrthych, y gosyt ef hwnw yn llyvvodraethvvr ar yr oll ac ys y iddaw. Eithyr a’ s dywait y gwas hwnw yn ei galon, Ef a oeda vy arglwydd ei ddyuod iat, a’ dechrae curaw y gweision, a’r morynion a’ bwyta ac yfet, a’ meddwi. E ddaw arglwydd y gwas hwuw mewn dydd pryd na thybia ef, ac mewn awr na wyr ef ywrthei, ac ei trycha ef ymaith, ac a rydd iddo ei ran y gyd a’r anffyddlonieit. A’r gwas hwnw a wybu ewyllys ei arglwydd, ac ny d ymbaratoawdd, ac ny wnaeth yn ol y ewyllys ef, a vaiddir a llawer gvvialennot. Eithyr ’hwn ny’s gwybu, ac a wnaeth bethae teilwng o wialenodae a vaiddir ac ychydic vvialenodæ: can ys i bwy bynac y rhoðwyt llawer, l’awer a geisir ganthaw, ac y bwy bynac y dodant lawer, mwy a ’o vynnant ganthaw. Taan a ðaethym i roi ar y ddaiar, a’ pha beth yw v’wyllys, a’s cenneuwyt eisus? Eithyr dir yw vy-betyddiaw a betydd, a’ phywedd im gwescir, y’ ny dervynir hyn. A’ dybiwch ddyuot o hanovi y roddy tangneddyf ar y ddayar? dywedaf y chwi, na d do eithyr yn hytrach ymryson. Can ys o hyn allan y byð pemp yn yr vn tuy wedy’r ymranu, tri yn erbyn dau, a’ dau yn erbyn tri. Y tat a ymranna yn erbyn y map, a’r map yn erbyn y tat: y vam yn erbyn y verch, a’r verch yn erbyn y vam: y chwegr yn erbyn y waydd, a’r waydd yn erbyn hei chwegr. Yno y dyuot ef ir werin, Pan weloch wybren yn cyuodi o’r Gorllewin, yn y van y dywedwch, Y mae cavod yn dyuot: ac velly yw. A’ phan vveloch y Deheuwynt yn chwythu, y dywedwch, y bydd hi gwres oc, a hi vydd. Hypocriteit, chvvi g wyddoch ddyall wynep y ddayar, a’r nef: a’ phaam na ddyellwch yr amser hyn? Ac paam na vernwch o hanoch eich hunain beth ’sy gyf iawn. Tra vych yn myn e d y gyd ath ’wrthnebwr at y llywyawdr, ’rhydd y fforð dyro dy waith ar gael dy ymwared y wrthaw, rac bot iddaw dy ddwyn at y brawdwr, ac i’r brawdwr dy roðy at y cais, ac ir cais dy davlu yn‐carchar. Dywedaf yty, nad ai d i y maes o dd yno yd y ny thelych yr hatlin g eithav v. YR oedd ’rei yn presennol yn yr amser hwnw, yn menegy iddaw am y Galilaiait, y sawl a gymyscesei Pilat ei gwaed gyda ai h’aberthae hwy hunain. A’r Iesu a atepawdd, ac a ddyuot, wrthyn, A dybygwch wi vot y Galilaieit hyn yn bechadurieit mwy na’r oll Galilaieit ereill, can ddarvot yddyn ddyoddef cyfryw bethae? Dywedaf ychwy, na d ynt: eithyr any wellewch eich bucheð ef ach cyfergollir oll yr vn ffynyt. Nei a dybygwch vvi am y daunaw hyny y syrthiawdd y twr arnyn yn Siloam, ac ei lladdawdd, y bot hwy yn pechaturieit y tu hwnt ir oll ddynion a breswiliant yn‐Caerusalem? Dywedaf yw’ch nad ynt: eithyr any’wellewch‐eich‐buchedd, ef eich cyfergollir oll yr vn ffynat. Ef a ddyuot hefyt y parabol hyn, Yr oedd gwr a’ ffycuspren iddaw wedy ’r blanny yn ey ’winllan ac ef a ddaeth ac a geisiawdd ffrwyth arnaw, ac ny chafas ddim. Yno y deuot ef wrth y gwinllannwr, Nachaf, y tair blynedd hyn y daethym ac y ceisiais ffrwyth ar y fficuspren hwn, ac ny d wyf yn cael dim: trycha e y lawr: paam y mae ef yn divwynaw ’r tir? Ac ef atepawdd ac a ddyuot wrthaw, Arglwydd, gad iddo ’r vlwyðyn hon hefyt, ne’s i mi gloddiaw yn ey gylch, a’ ei deilo. Ac a’s dwc ef ffrwyth, gad iddo: ani d ef, gwedy hyny y trychy e i lawr. Ac ef ei dyscawdd yn vn o’r Synagogae ar y dyð Sabbath. A’ nachaf, ydd oedd yno gwraic ac iddi yspryt gwendit, er ys da’unaw blynedd, ac oedd wedy’r gydgrymu, ac ny’s gallei ymdd adgrymu mywn modd yn y byd. A’ pan welas yr Iesu y hi, ef y gelwes hi ataw, ac a ddyuot wrthei, Ha‐ wreic, ith ellyngwyt ywrth dy wendit. Ac ef a ddodes ei ddwylo arnei, ac yn y man yr vniownwyt hi, ac y gogoneddawdd hi Dduw. Ac arglwydd y Synagog a atepawdd yn sorredic, can i’r Iesu iachau ar y dydd Sabbath, ac a ðyuot wrth y popul, Y mae chwe ch die rnot ar yr ei y dylyir gweithio: ar yr y rhe’in gan hynny dewch, ac iachaer chwi, ac ny d ar y dydd Sabbath. Yno atep iddo o’r Arglwyð, a’ dywedyt, Hypocrit, any d yw pop vn o hanoch vvi ar, y dydd Sabath yn gellwng ei ych nei asin o’r preseb, a’ dywys y yfed dw f r? Ac any ðyly yverch hon i Abrahā, yr hon a rwymoð Satā, wele, ys daunaw blyneð, gahel hei gellwng o’r rhwym hwn ar y dydd Sabbath? A’ phan ddywedei ef y pethae hyn, y cywilyddit y oll wrthnepwyr ef: a’r oll popul a lawenhaei wrth y pethae rhagorawl a wnaethit y gantaw ef. Yno y dyuot ef, I ba beth y mae teyrnas Dew yn gynhebic? ne i ba beth y cyffelybaf y hi? Cyffelyp yw i ’ronyn o had mustard, yr hwn a gymerei ðyn ac a heuhei yn dy ’arð, ac a dyvei, ac ’ai yn brē mawr, ac ehediait y nef a nythent yn ey gangae A’ thrachefn y dyuot, I ba beth y cyffelypaf deyrnas Duw? Cyffelyp yw i surdoes, ’rhwn a gymrei wreic, ac ei cuddiei mewn tri chibened o vlawd, yn y surei oll. Ac ef a gerddawdd trwy ’r oll ddinasoedd a’ threfi, gan ei dyscu, gan ymddaith tu a’ Chaerusalem. Yno y dyuot vn wrthaw, Arglwydd, Ai ychydig ion ynt a vyddant cadwedic? Ac ef a ddyuot wrthynt, Ymdynnwch am vynet y mywn i’r porth cyfing: can ys llawer oedd, dywedaf ywch, a gaisiant vyn e d i mywn, ac ny byddant abl. Gwedy y cyf oto gwr y tuy i vyny dd, a’ chau’r drws a’ dechreu o hanoch sefyll allan, a’ churo ’r drws, gan ddywedyt, Arglwydd, Arglwydd, agor y ni, ac ef a atep ac a ddywait wrthych, Nyd adwen chwi, o b’le ddych. Yno y dechrewch ddywedyt, Bwytesam ac a yfesam geyr dy vron, ac a ðysceist y bobyl ar ein heolydd. Ac ef a ðywait, Dywedaf wrthych, ny d adwaen i chwi o b’le dd ych: ewch ymaith ywrthyf chwychwi weithredwyr enwiredd. Yno y bydd wylofain a’ rriccian dannedd, pan weloch Abraham, ac Isaac ac Iaco, a’r oll Prophwyti yn‐teyrnhs Duw, a’ chwi theu wedy ych tavly allan. Yno y daw ant llavver o’r Dwyrein, a’r Gorllewin, ac o’r Gogledd ac o’r Deheu, ac a eisteddant‐ar vord yn‐teyrnas Duw. A’ nycha yn olaf ydd ynt, yr ei vyddant gyntaf, ac y mae yn gyntaf yr ei vyddant olaf. Yn y die rnot hwnw y daeth yr ei or Pharisaieit, ac y dywedesont wrthaw, Cerdda ymaith, a’ dos o dd yma: can ys Herod a chwenych dy ladd di. Yno y dyuot ef wrthynt, Ewch a dywedwch ir cadnaw hwnw, Nycha I bwriaf allan gythaelieit, ac y gorphenaf iachau, heddyw, ac yvoru, a’r trydydd dydd mi ðybennir. Er hyny rhaid i mi orymddaith heddyw, ac evoru, a’ threnydd: can ny ’all vot, y collir Prophwyt allan o Caerusalem. A Caerusalem, Caerusalen, yr hon a leðy ’r Prophwyti, ac a lapyddy yr ei a dd anvonir atat, pa sawl gwaith yr ewyllyseis gasclu dy blāt di ynghyt, yr vn modd ac y cascl yr iar hi nytheid y dā y h adaned, ac ny’s mynnech? Nycha: y gedewir eich tuy y‐chwy yn ancyfannedd. ac yn wir y dywedaf y chwi, na chewch‐vy‐gweled, yn y ddel yr amser y dywedoch, Ys bendigedic yr hwn ’sy yn dyuot yn enw yr Arglwydd. AC e ddarvu pan oedd ef wedy myned i tuy vn or pharisaieit pēnaf ar y dydd Sabbath, i vwyta bara h wy y dysgwiliesant ef. A’ nycha, geir i vron ydd oedd ryw ðyn claf or dropsi. Yno ’r Iesu a atepodd, ac a lafarodd wrth y Cyfraithwyr, a’r Pharisaieit, can ddywedyt, Ae rhydd iachay ar y dydd Sabbath? A’ thewy a wnaethant wy. Yno ef ei cymerth, ac ei iachaoð, ac ei gellyngawdd ymaith, ac ei atepawdd hwy, gan ðywedyt, Pwy o hanoch a’s ei asin ne i ych a syrth mewn pwll, ac yn y van ny’s tyn ef allan ar y dyð Sabbath? Ac ny allesant wrthep yddaw am y pethae hynn. Ef a ddyvot hefyt parabol wrth y gohaddwyr pan ddaliawdd val ydd oeddent yn dethawl yr eisteddleoedd vchaf, ac a ddyvot wrthynt, Pan ith ’ohoddder gan nep i neithior, nag eistedd yn y lle pennaf, rac bot vn anrydeðusach na thi wedi ’ohawdd y canto, a’ dawot o hwn ath ’ohoddawdd ti ac ef, a’ doedyt wrthyr, Dyro le i hwnn, ac yno dechrae o hanot trwy gywilydd gymeryt y lle isaf. Eithyr pan ith ’ohoddir, dos, ac eistedd yn y lle isaf, y n y bo pan ðel yr hwn ath ’ohaddes, ddywedyt wrthyt, Y car, eistedd yn uwch i vyny dd: Yno y bydd clod yt yngwydd yr ein a gydeisteddant a thi. Can ys pwy pynac a ymddercha, ’ostynger, a’ hwnn a ymestwng, a dderchevir. Yno y dyuot hefyt ef wrth hwn y gohaddesei ef, Pan wnelych giniaw nei gwynos, na ’alw dy gereint, n’ath vroder, na’th genedl, n’ath gymydogion goludawc, rac yddynt wy hefyd dy ’ohawdd dithe drachefyn, a’ chael o hanot ad‐talu ’r pvvyth y‐ty. Eithyr pan wnelych ’wledd, galw y tlodion, yr efryddion, yr ei anafus, a’r dailliō, a’ gwynvydedic vyddy, can na allant ad‐ dalu ’r pvvyth y‐ty: can ys ad‐ telir y pvvyth y‐ty yn‐cyuodiad igeth yr ei cyfiawn. Yr Euangel yr ail Sul gwedy Trintot. ¶ A’ phā glypu vn o’r ei oeð yn eisteð ar y bwrð y pethae hyn, y dyuot wrthaw, Ys gwynvydedic yr hwn a vwyty vara yn‐teyrnas Duw. Yno y dyuot ef wrthaw, Ydd oedd gwr a wnai gwynos mawr, ac ’ohaddawdd lawer oedd, ac a dd anvones ey was bryd cwynos, y ddywedyt wrth yr ei gohawddedic, Dewch: can ys bot ys awrhon pop peth oll yn parot. A’ hvvythe oll o vn‐ vryd a ddechreusont ym escuso di: Y cyntaf a ddyuot wrthaw, Mi brynais dyddyn, ac mae’n angen rhait i mi vyn’d allan a’ gweled hwnw: atolwc y‐ty, cymer vi yn escusodol. Ac arall a ddyuot, Mi brynais bemp iau o ychen, ac yddwyf yn myn’d i brovi o y ’rhe’ini: adolwc y‐ty, cymer vi yn escusedic. Ac arall a’ ddyuot, Mi briodas wraic, ac am hyny ny allaf i ddyuot. Ac velly yr a d ymchwelawð y gwas hwnw, ac y menagawdd y’w arglwydd y pethae hynn. Yno y digiawdd gwr y tuy, ac y dyuot wrth y gwas, Dos allan ar ffrwst, ir heolydd ar gwigoedd y dinas, a’ dwc y mewn yma y tlodion, a’r efryddon, a’r anafuson, a’r daillion. A’r gwas a ddyuot, Arglwyð, e ðarvu val y gorchmynaist, ac eto y mae lle. Yno y dyuot yr arglwyð wrth y gwas, Dos allan ir prif ffyrdd a’r caeae, a’ chym p ell wy y ddyuot y mywn, yn y lawnwer vy‐tuy. Can ys‐dywedaf wrthych na bydd ir vn a’r gwyr hyny a ’ohawddwyt chwaythy dim om cwynos i. Ac ydd oedd torfae mowrion yn myned y gyd ac ef, ac ef a droes ac a ddyuot wrthynt, A’ s daw neb un at y‐vi, ac eb gasau ei dat, a’ y vam, a’ y wreic a’ y blant, a ’broder a’ chwioredd: ac eto y enaid e hun hefyt, ny ddychon ef vot yn ddiscipul i mi. A’ phwy bynac ny ddwc ei groc a’ dyuot ar vyol, ny ddygon ef vot yn ddiscipul i mi. Can ys pwy o hanoch a vei ar vedr adail iad twr, nid eistedd yn gyntaf, a’ chyffrif y draul, a oes ganthaw ddigon y’ vv ’orphen, rac gwedy darvot iddo ’osot y sail, ac ef eb vot yn able y’w ’orphen, dechreu o bawp oll aei h edrych o, y watwar ef, gan ddywedyt, E ddechreuawð y gwr hwn adail iat, ac nyd oedd e abl y ’orphen? Neu pa Vrenhin yn myned i wneuthu rhyvel yn erbyn Brenhin arall, nid eistedd i law ’r yn gyntaf, ac ymgygcori, a vydd ef abl a dec mil, y gyfwrdd a hwn ’s’yn dyuot yn y erbyn ef ac vcain‐mil? Neu tra vo ynt ef ym‐pell y wrthaw, ef a dd envyn gennadwri, ac a ddeisyf arno am odeu tangneddyf. Velly yr vn moð, pwy pynac o hanoch, ny d ymwrthoto ac chymeint oll ar a vedd, ny aill ef vot yn ddiscipul i mi. Da yw ’r halen, eithyr a diflasa ’r halen, a pha beth yr helltir ef? Ny d yw ef wrteithus nac i dir, nac i domen, and ei davlu allan a wnant. Hwn ’sy iddaw glustiae i glybot clywet. YNo ydd oedd yr ol’ Publicanot a’r pechaturieit, yn cyniret ato y wrādaw arnaw. Am hyny murmur a wnaeth y Pharisaiait a’r Gwyr‐llen, can ddywedyt, Ef a a dd erbyn bechaturieit, ac a vwyty y gyd ac wynt. Yno y dyvot ef y ddamec hon wrthwynt, gan ddywedyt, Pa ðyn o hanoch a gantho gant o ddeveit, ac a chyll e vn naddwynt, ny ad y namyn vn pemp‐ucain yn y dyffeith, ac a gerdd yn ol yr hon a golles, y’n y chaffo ehi? A’ gwedy yðaw hi chahel, ef hei gesyt ar ei escwyddae yn llawen. A’ phan ddel e‐dref, ef a ailw ynghyt ei gereint a ei gymydogion, can ddoedyt wrthwynt, Cydlawenhewch a mi, can i mi gahel ve‐davat y gollesit. Mi ddywedaf wrthych, mae velly y bydd llewenydd yn y nef am vn pechatur a ðel ir iavvn yn vvvy nac am amyn vn pemp‐ucain o rei cyfiawn ar nyd rait yðwynt wellay ei buchedd. Ai pa wreic ac yddi ddec dryll o ariant, a chyll hi vn dryll, ni olae gannwyll, ac a escup y tuy, ac a gais yn vanol y ny chaffo? Ac wedy yddi gahel, hi a ailw am hei charesae a’ chymydogesae, can ddoedyt, Cydlawenhewch a mi: can ys cefeis y dryll a golleswn. Velly, y dywedaf wrthych, y mae llawenydd yn‐gwyð Angelion Duw am vn pechatur yn dyvot‐ir‐iawn. Ef a ddyuot hefyt, Ydd oeddi ryvv wr ddau vap. A’r ieu ng af o hanynt a ddyuot wrth y dat, Tad, Dyro i mi y rran o’r da a ddygwydd i mi. Yno y rhannawdd ef yddwynt y vywyt. Velly yn ol ny‐mawr o ddyddiae gwedy, i’r map ieu ng af gasclu pop peth oll yng h yd, ef a wnaeth daith i wlat bell, ac yno y goyscarawdd ef ei dda gan vyw yn afradlawn. A’ gwedy yddaw draulio y gyd oll, y codes drudaniaeth mawr trwy ’r vro hono, ac yntef a ddechreuawdd vot arno ddeffic. Yno ydd aeth ef ac a ’lynawð wrth vn o ðinaswyr y wlad hono, ac ef y d anvonawdd ef yw vaerdref y bescy moch. Ac ef a chwenychei lenwy ei vol a a’r cibe, a ysei ’r moch: ac ny’w roei neb iddaw. Yno y daeth ef ataw y hun ac y dyuot, Pa sawl cyfloc- ðyn gyd a’m tat ’sy yn cahel ei llawn ddigon o vara, a’mynef yn marw o newyn? Mi a godaf ac af at vy‐tad, ac a ddywedaf wrthaw, Tad, pechais yn erbyn y nef a’ ger dy vrō di ac ni d wyf mwy ach deilwng im galw yn vap yti: gwna vi val vn o’th gyflog‐ðyniō, ac ef a gyuodes i vyny ac aeth at ei dat, a’ phā oeð ef yn hir‐bell y vvrthavv, ei dat y canvu ef, a chan drugarhau, ef a redawdd, ac a gwympawð yn y vwnwg ef, ac ei cusanawð A’r map a ddyuot wrthaw, Tad, mi pechais yn erbyn y nef, a’ cher dy vron di, ac nid wyf mwy ach deilwng i’m galw er yn vap yty. Yno dywedyt o’r tat wrth ey ’weison, Dygwch allan y wisc orae, a’ gwiscwch am danaw, a’ dodwch vodrwy am ei law, ac escidiae am ei draet, a’ dugwch y y llo bras, a’ lleddwch, a’ bwytawn a’ byddwn lawen. Can ys hwn vy map a oedd varw, ac ys y vyw drachefn: ac e gollesit, ac ei cahad ef. A’ vvy dechreusont vot yn llawen. Yn hyn ydd oedd ey vab hynaf yn y maes, a’ phan ddaeth ef, a dy nesau at y tuy, e glywei gygcanedd a charolae ac a alwodd ar vn o ei ’weision, ac ’ovynnodd pa beth ydoedd y pethe hyny. Ac ef a ddyuot wrthaw, Can ys dy vrawd a ddaeth, a’th dat a laddawð y oll pascedic, can iddo y dd erbyn ef yn iach adref. Yno y sorawdd ac nid ai y mewn: am hyny yd aeth ey dat allan ac a dretiawdd ac ef. Ac ynt ef a atepawdd, ac a ðyuot wrth ei dad, Nycha cynniuer o vlyddynedd ith wasnaethais, ac nyd aythym vn amser dros dy ’orchymyn, ac erioed ny’s roist i mi vynn, val y gallwm wnaethur yn ll awen y gyd a’m cereint. And pan ddaeth dy vap hwn, yr vn a ysawð dy dda y gyd a phutenieit, ys lleddaist yddaw ef y llo pascedic. Ac ef a ddyuot wrthaw, Ha vap ydd yw ti yn oystat y gyd a mi, ac oll meu vi, ’sy daudi. Raid oedd i ni sirio, a’ gwneuthu’ d yn‐llawen: can ys marw oedd dy vrawt hwn, a’ byw ydyw, drachefn: ac ef a gollesit, ac ei cahad ef. AC ef a ðyfot hefyt wrth ei ðiscipulō Ydd oedd rryw ’wr goludoc, ac yðo oruchwiliwr, ac ef a guhuddwyt wrthaw, ddarvot iddaw afradloni y dda ef. Ac ef a alwadd arno, ac a ddyuot wrthaw, Peth yvv hyn a glywaf am danat? dyrho gyfri o’th orchwyliaeth: can na elly gahel mwy oruchwiliaw. Yno y dyvot y goruchwiliwr ynthaw ehun. Pa beth a wnaf: can ys bot vy arglwydd yn dwyn yr oruchwiliaeth y arnaf? Cloddiaw ny allaf, a’ chardota ’sy wradwyðus genyf. Gwnn beth a wnaf, pan im bwrier or ’orchwylieth mal im d erbyniont y’w tai e. Yno gwedy iddaw alw ato pop vn o ddyledwyr ei Arglwydd, y dyvot wrth y cyntaf, Pa veint a ddyly vy Arglwydd yty? Ac ef a ddyvot, Cant mesur o oleo. Ac ef a ddyvot wrthaw, Cymer dy escriven, ac eisteð yn ebrwydd, ac escrivenna ddec a’ deucain. Yno y dyvot ef wrth vn arall, Pa gymeint o ddlet ’sy arna ti? Ac ef a ddyvot. Cant mesur o wenith. Yno y dyvot ef wrthaw, Cymer dy escriven, ac escrivenna petwar‐ucain. Ac a ganmolawdd yr Arglwydd y goruchwyliwr ancyfiawn, am iddaw wneythy d yn synhwyrol. Can ys synwyrolach yw plant y byt hwn yn ei cenetlaeth na phlant y golauni. A’ mi addywedaf yw’ch. Gwnewch y‐chwy gereint a golud enwiredd, val pan vo eisiae arnoch, ich d erbyniant i’r trigvae tragyvythawl. Hwn ’sy ffyddlawn yn y lleiaf, ysy ffyddlawn hefyd yn llawer: a’ hwn ’sy ancyfiawn yn lleiaf ys y ancyfiawn hefyt yn llawer. Can hyny any a’s buoch ffyddlon ion yn y golud enwir, pwy a gred y chwy yn y gwir ’olud? Ac any ’s buoch ffyddlon ion yn‐ da vn arall, pwy a rydd y‐chwy, yr hyn ’s yð ywch’? Nyd oes neb gwas a ddychon wasanaethu dau arglwydd: can ys ai ’n aill ai ef a gasaa vn, a’ charu ’r llall: ai ef a ’lyn wrth y naill, a’ thremygu ’r llall. Ny ellwch wasanaethu Duw a’ golud. A’r pethae hyn oll a glybu y Pharisaiait hefyt, yr ei oedden gubydd ion, a gwatworesont ef. Yno y dyuot wrthynt, Chvvy chwi yw ’r ei ai cyfiawna vvch y ch hunain yn‐gwydd dynion: a’ Duw a ’wyr eich calonae: can ys y peth ’sy mevvn vchel fri gyd a dynion, y sy ffiaidd yn‐gwydd Duw. Y Ddeddyf a’r Prophwyti a barahodd y d Ioan: ac er y pryd hyny y precethwyt teyrnas Duw, a’ phawp dyn ’sy’n tori y mewn y‐ddei. A’ haws yw i nef a’ daiar vyned heibio, nac y bydd i vn titul o’r Ddeddyf gwympo. Pwy pynac a’ dd ellwng ei ’wraic y maith, a’ phriodi arall, mae’n tori priodas: a’ phwy pynac a brioto hon a ollyngwyt y maith ywrth y gwr, a dyr briodas. Yr Euangel y Sul cyntaf gwedy Trintot. ¶ Ydd oedd ryw ’wr goludawc a oedd yn gwisco porphor a lliein‐main, ac yn cymeryd ei vyt yn ddaentethol ac yn voethus peunydd. Ac ydd oedd ryw gardotyn a’ ei enw Lazarus, yr hwn a vwrit wrth y borth ef yn gornwydlyt, ac yn chwenychy cahel ei borthi a’r briwsion, a syrthient y ar vort y gvvr goludawc: eithyr a’ dawot o’r ’cwn a’ llyfu y gornwydedd ef. Ac e ddarvu, bot i’r cardotyn varw, ac ef ðucpwyt can yr Angelon i vonwes Abraham. A’ marw o’r gwr-goludawc, a’ ei gladdy a wnaethpwyt. Ac ef yn yffern mewn poenae, y cyfodes ei olygon, ac a weles Abraham ym‐pell o yno, a’ Lazarus, yn ei vonwes. Yno y llefawð, ac y dyvawt, Y Tat Abraham, trugarha wrthyf, a’ d anvon Lazarus, y drochy blaen ei vys mewn dwfyr, ac oeri vy‐tafawd: can ys im poenir yn y flamm honn. Ac Abraham a ddyvot Ha vap, coffa yt gymeryt dy wynwyt yn dy vywyt yn gyffelip ac y cymerth Lazarus advyt: ac yr awrhon y confforddir ef, ac y poenir ti thef. Ac eb law hynn oll, y rhyngom ni a’ chwiy mae gagē dor ðirvawr wedy ’r ’osot, mal yr ei a ewyllysient vynet o ddyma ato‐chwi ny allant, nac o dd yna ddyvot atam ni. Yno y dyvot ef. Can hyny atolygaf y‐ty dat, y ddanvon ef y duy vy‐tat (o bleit y mae i mi pemp broder) val testolaetho ydd‐wynt, a’ rac yð wynt wy dawot ir poenva hon. Abraham a ddyvot wrthaw. Mae ganthwynt Moysen a’r Prophwyti, gwrandawant arnynt wy. Ac ef a ddyvot, Nag e, y tat Abraham: eithyr pe dauei vn attwynt y wrth y meirw, wy wellaent ei buchedd. Yno Abraham a ddyvot wrthaw. Any wrandawant Voysen a’r Prophwyti ny’s credent chvvaith, pe’s cyvodei vn y wrth y meirw. YNo y dyuot ef wrth ei ddiscipulon, Ny aill bot amgen, na ðaw rhwystrae, an’d gwae ef drwy ’r hwn y dauant. Gwell oedd yddaw ef pe crogit maen melin mavvr yn‐cylch ei vwngl, a’i davlu i’r mor, na bod iddaw rwystraw vn or ei bychain hyn. Cedwch arnoch eich hun: a ’s gwna dy vrawt sarhad yn dy erbyn, cerydda ef: ac a ’s yvv ediuar gantaw maddae y‐ dd aw. A’ chyd pecho ith erbyn saithwaith yn y dydd, a’ seithwaith yn y dydd troi atat, gan ddywedyt, Mae’n ediuar genyf, maddae y‐ dd aw. A’r Apostolon a ddywedesont wrth yr Arglwydd, Angwanega ein ffyð. A’r Arglwydd a ddyuot, Pe bai genwch ffyð cymmeint ac yvv gronyn o had mustard, ac a dywedech ymblann a yn y mamin hwn, Ym dd adwraidd ia, ac wrth y pren sycor, ys uvyddhay ef y‐chwy. Pwy o hanoch hefyt ac iddo was yn aredic neu yn porthi da, a ddywait wrthaw yn y van, yn ol dyuot o’r maes, Dos, ac eiste ’i lawr y vwyta? ac ny ddywait yn hytrach wrthaw. Cyweiria hyn a swperwyf, ac ymwregysa, a’ gwasanaetha vi, nes i mi vwyta ac yfet, ac wedy hyny bwyta, ac yf di the? A ddiolch ef ir gwas hwnw can wneythyd o hanaw hyn a ’orchmynesit y dd aw? nyd wy’n tybiet. Ac velly chwi theu, gwedy gwneloch pop perh oll, ar a orchymynwyt y‐chwy, dywedwch, Paam, Gweision anvuddiol ym: can ys hyn a ddylesem ey wneuthy d, a wnaetham. Yr Euangel y xiiij. Sul gwedy Trintot. ¶ Ac velly y darvu ac ef yn mynet i Gaerusalem, ac ef a ddeuth trwy genawl Samaria a’ Galilea. Ac mal ydd oeð ef yn myned y mewn i ryw ben‐ tref, y cyvarvu ac ef ddec‐wyr gohanglaf, yr ei a safesant o hirbell. Ac wy godesont ei llefae, can ddywedyt, Iesu, y Llywydd, trugarha wrthym. A’ phan welawdd ef wy, y dyvot wrthynt, Ewch, ymddangoswch ir Offeiriait. Ac e ddarvu, ac wy’n yn mynet y glanhawyt hwy. Yno vn o hanwynt, pan welawdd ddarvot ei iachay, a ymchwelawdd, ac a llef vchel e roes ’ogoniant y Dduw, ac a gwympawdd ar ei wynep wrth y draet ef, can ddiol vv ch yddaw: a’ hwn oedd Samarit. A’r Iesu a atepawdd ac a ddyvot, A ny ’lanhawyt dec? a’ph’le mae’r naw? Ny chahat ar a ðelynt i roi gogoniant i Dduw, odd eithr yr estrawn hwn. Ac ef a ddyvot wrthaw, Cyvot, does ymaith, dy ffydd ath iachaawdd. A’ phan yr ymofynit yðo y gan y Pharisaiait, pa bryd y dauei teyrnas Duw, yr atepei yddynt, ac y dywedei, Ny ðaw teyrnas Duw wrth i d ysgwyl. Ac ny’ s dywedāt, Wely, yma, ne wely yna: canys wely y mae teyrnas Duw o’ch mewn. Ac ef a ddyuot wrth y discipulon, E ddaw ’r amser pan ddeisyfoch ’weled vn o ddyddiae Map y dyn, ac ny ’s gwelwch. Yuo y dywedant wrthych, Wele yma n, nei wele yna: eithyr nag ewch yno, ac na ddylynwch wy. Can ys me g is y vellten a velltenna o yvvrth vn van y dan y nef, a dowyn i van arall y dan y nef, velly y bydd Map y dyn yn y ddydd ef. Eithyr yn gyntaf dir yw iddo ddyoddef llawer o bethæ, ai argyweddy y gan y genedl eth hon. A’ me g is y darvu yn‐ d yddiae Noe, velly y bydd yn‐ d yddiae Map y dyn hefyt. Bwytaent, yfent, gwreicaent, a’ gwr h aent, yd y dyð ydd ai Noe i’r Arch: a’ daeth y diliv, ac ei cyfer collawdd vvy oll. Yr vn modd hefyt, mal y darvu yn‐dyðiae Lot: bwytaent, yfent, prynent, gwerthent, plan t ent, adailent. Eithyr y dyð ydd aeth Lot allan o Sodoma, y glawiodd hi tan a’ brwmstan o’r nef, ac y dinistrawdd vvy oll. Erwydd yr esemplæ hyn y bydd yn y diernot yr ymddengys Map y dyn. Yn y dydd hwnw yr hwn ys ydd ar ucha y tuy, a’ ei ddodrefn yn tuy, na ddescen d et yw gym e ryd allan: a’ hwn ’sy yn y maes yr vn ffynyt, na dd adymchweled at yr hyn a adavvodd ar ol. Cofiwch ’wreic Lot. Pwy pynac a gais gadw ei enait, ef ei cyll: a’ phwy py pynac ei cyll, ei bywocaa. Dywedaf y‐chwy, y nos hon hono y bydd dau mewn‐vn gwely: vn a dd erbynir, a’r llall a edewir. Dwy vyddant yn malu yn yr vn‐lle: y naill a gymerir, a’r llall a edewir. Ac vvy a atebesont, ac a ddywedesont wrthaw, P’le, Arglwydd? Ac ef a ddyuot wrthynt, P’le bynac y bo’r corph yno hefyt yr ymgascl yr eryrod. AC ef a ðyuot hefyt barabol wrthynt, ys ef i hyn, y dylynt weddiaw yn ’oystat, ac eb ddefficiaw, gan ddywedyt, Ydd oedd brawdwr yn‐ryw ddinas, yr hwn nid ofnei Dduw, ac ny pharchei ddyn. Ac ydd oedd gvvraic‐ gweddw yn y dinas hono, yr hon a ddoy attaw, gan ddywedyt, Gwna i mi gyffiawnder yn erbyn vy‐gwrthnebwr. Ac ny ’s gwnai ef dros hir amser: ac wedy hyn y dyuot yntho ehun, Cyd nad ofnaf Dduw, ac na pharchaf ddyn, eto can vot y ’weddw hon yn vy molestu, gwnaf iddi gyfiawnder, rac o’r dywedd y ddi vy sevrddanu. A’r Arglwydd a ddyuot, Clywch pa beth ddywait y brawdwr ancyfiawn. Ac a ny ddial Duw ei dd etholedigion, ysy yn llefain arnaw ddydd a’ nos, cyd bo ef yn o hirddig drosdynt? Dywedaf ychwy, taw y dial ef hwy yn glau. Eithyr pan ddel Map y dyn, a gaiff ef ffydd ar y ddaiar? Yr Euangel y xi. Sul gwedy Trintot. ¶ Ef a ddyuot y parabol hwn wrth y’r ei oeð ei ymðiriet arnyn ehunain ey bot yn gyfiawn, ac yn diystyry yreill, Deu‐wr a escenesōt ir Templ i weddiaw: vn Pharisai, a’r llall Publican. Y Pharisai oei sefyll a weddiawdd val hyn wrthaw ehun, Duw, diolchaf y‐ty nad wyf mal y dynion ereill, yn gribdeilwyr yn ancyfiawnion, yn ’odinebwyr, ai mal y Publican hwn. Ydd wyf yn vmprydiaw ddwywaith yn yr wythnos: ðwyf yn decemy cymeint oll a veddaf. Anid y Publican yn sefyll o hirbell, ny dderchavei na ei ’olygon tu ar nef, an’d curo ey ðwyvron can ðywedyt, Duw, trugarha wrthyf bechatur. Ys dywedaf wrthych, e ddescennawdd y dyn hwn y’w duy wedy ei gyfiawnhay, yn vwy na’r llall: Can ys pwy bynac a ymdderchaif, a ’oystynger, a’ hwn a ymestwng, a dderchefir, Ac wy ðucesont ataw ’r ’ei bychein, val y bei yddo ei cyvwrdd. A’ phan ei gwelawdd, ei ddiscipulon, ei ceryddu aorugant. A’r Iesu ai galwawdd wy ataw, ac a ddyuot, Gedwch i’r bechcenot ddyuot ataf i, ac na ’oherddwch wy: can ys ir cyfryw y mae teyrnas Duw. Yn wir y dywedaf wrthych, pwy bynac ny dd erbyn io deyrnas Duw val bachcenyn, ny bydd iddo vyned oei mywn hi. Yno y gofynnawdd ryw lywiawdr iddaw, gan ddywedyt, Athro da, pa beth ’sy imi y’w wneuthur, i veddu bywyt tragyvythawl? A’r Iesu a ddyuot wrthaw, Paam y m gelwy vi yn dda? ny d da neb un dy eithr vn, ’sef Duw. Y gorchmynnion awyðost, Na wna obineb: Na lað gelain: Na latrata: Na ðwc ffalstestiolaeth: Anrydeða dy dat a’th vam. Ac ef a ðyuot, Hyn oll a gedweis o’m ieūctit. Gwedy clybot o’r Iesu hyn, y dyuot wrthaw. Etwo mae yti vn peth yn eisiae. Gwerth cymmeint oll ac ys‐y ar dy helw, a’ chyf ran a i’r tlodion, a’ thi gai dresawr yn y nef, a’ dyre d, dilin vi. An’d pan glybu ef y pethe hyny, bod yn dra thrista or ug ef: can ys-goludawc aruthr y doedd. A’ phan y gwelas yr Iesu y vot ef yn dra thrist, y dywedawð, Pa’nd anhawdd ir ei ’sy a golud yðynt vyned i deyrnas Duw? Can ys‐ haws ach i gamel vyn e d trwy grau nodwydd ddur, nag i ’oludawc vyned i deyrnas Duw. Yno y dywedynt yr ei a i clybu, A phwy ynte a a i ll vot yn gatwedic? Ac ef a ddyuot, Y pethae ys‐y ampossibil y gyd a dynion, ’sy possibil y gyd a Duw. Yno y dyuot Petr, Nacha, ys gadawsam ni y cvvbl oll, ac ath ddylynesam di. Ac ef a ddyuot wrthynt, Yn wir y dywedaf wrthych, Nid oes vn a’r a adawoð duy, neu rieni, neu vroder, neu wreic, neu blant, o bleit teyrnas Duw, a’r ny ’s d erbyn vwy o lawer yn y byd hwn, ac yn y byd a ddaw buchedd dragyvythawl. Yr Euangel ar Sul Quinquagesima. Yno y cymerth yr Iesu ataw y deuddec, ac a ddyuot wrthynt, Nycha, ni yn mynet i vyny i Caerusalem, ae a gyfiawnir i vap y dyn bop peth, ys y yscrivenenedic can y Prophwyti. Can ys ef a roddir ir Cenetloedd, ac a ef watworir, ac a geblir, ac a boerir arnaw. A’ gwedy yddynt y yscyrsiaw ef, wy ei lladdant: anid ef a gyvyt y trydydd dydd drachefyn. Ac wy ny ni ddyallesont ðim or pethae hyn, ac ydd oedd y gair hwn yn guðiedic rhacddynt vvy, ac ny wybuont y pethae a ddywedesit. Ac e ddarvu, ac ef yn dynesay at Iericho, bot ryw ddyn dall yn eistedd ar emyl y ffordd, yn cardota. A’ phan glywodd ef y popul yn myned heibio, e ymovynodd beth oedd hynny. Ac wy a ddywedesont yddaw, mae’r Iesu o Nazaret oedd yn mynet heibio. Ac ef a lefawdd ac a dyuot, Iesu vap Dauid, trugarha wrthyf. A’r ei oedd yn mynet o’r blaen, y ceryddent ef, y dewi a son. Ac ef a levawdd vwyvwy, Map Dauid, trugarha wrthyf. A’r Iesu a savodd, ac a ’orchymynawdd ei ddwyn ef attaw. A gwedy y ddawot ef yn nes, e ovynnawdd ydd‐aw, can ddywedyt, Beth a vynny imi wneythy d y ty? Ac ef a ddyvot, Arglwydd, cahel‐vy‐golwc. A’r Iesu a ddyvot wrthaw, Cymer dy olwc: dy ffydd ath iachaawdd. Ac yn ebrwydd y cavas ei olwc, ac y canlynawdd ef, gan roddy gogoniant y Dduw: a’r oll popul, pan welsont hyn a roesont voliant i Dduw. A’ Gwedy dyuot yr Iesu y mywn a’ myned trwy Iericho, wely’wr a elwit ei envv Zacchaius, a hwn oedd ben‐cais‐y deyrnget, a’ goludawc yd oeð. Ac ef a geisiai weled yr Iesu, pwy vn ydoeð, ac ny’s gallai gan y dorf a, cā nad oeð any d bychan o gorph oleth. Yno y rac redawð ef o’r blaen ac a ðringiawð i fficuspren‐gwyllt, y gahel y weled ef: can ys ffordd hono y dawei. A’ phan ddaeth yr Iesu ir lle, yð edrychawdd y vyny dd ac ei gweles ef, ac y dyuot wrthaw, Zacchaius, descen d ar vrys: can ys heddyw ’mae yn ðir i mi aros yn dy duy di. Yno y descen d awdd ef ar ffrwst, ac y d erbyniawdd ef yn llawen. A’ phan ei gwelsant vvy oll, murmuro a wnaechant, gan ddywwedyt, vyned o hanaw y letuyaw at ’wr pechaturus. A’ Zacchaius a safawð racddavv, ac a ddyuot wrth yr Arglwydd, Wely, Arglwydd, haner vy‐da a roddaf yn avvr ir tlodion: ac a’ s dugym ddim y ar nep trwy hocced, mi ei talaf yn bedwar plyc. A’r Iesu a ðyuot wrthaw, Heddyw y daeth iachyd urieth i’r tuy hwn, o herwydd iddo ef ddy uot yn vap i Abraham. Can ys‐daeth Map y dyn y gaisiaw, ac y gadw yr hyn a gollessit. Ac a’n hwy yn clywet y pethae hyn, y paraodd yn dywedyt parabol o bleit ei vot yn gyf agos i Gaerusalem, ac o bleit hefyd ey bot yn tybiet mai eb ohir yr ymddangosei teyrnas Duw. Ef a ddyuot gan hyny, Ryw wr boneddic ai y ymdaith y wlat bell, y dd erbyn iddo deyrnas, ac a dauei drachefyn. Ac ef a alwei am ei ddec gwas ion, ac a roddes atyn ddec darn o vath, ac a ddyuot wrthynt, Marchnatewch y’n y ddelwyf. Eithyr ei ddinaswyr y caseynt ef, ac a dd anvonesont genad vvri ar y ol ef, gan ddywedyt, Ny vynnwn ni vot hwn yn teyrnasu arnam. Ac e ddarvu, pan adchwelawdd, a’ d erbyn ei deyrnas, yno y gorchymynawdd ’alw ei weision ataw, at yr ei y roddesei ei arian, val y cay wybot beth elwesei pop vn. Yno y daeth y cyntaf, gan ðywedyt, Arglwydd, dy darn a elwodd ddec-darn. Ac ef a ddyuot wrthaw, Oi was da: can ys‐buost yn ffyddlawn yn echydig yn, cymer veddiant ar ddec dinas. Ac e ddaeth yr ail, gan ddywedyt, Arglwydd, dy darn a elwodd bemp darn. Ac wrth hwnw y dyuot, A’byð di the lywiawdr ar ucha pem p dinas. Ac arall a ddaeth, gan ddywedyt, Arglwydd, nycha dy darn, yr hwn oedd genyf wedy ddody y gadvv mewn ffunen. Can ys‐ith ofnais, o bleit dy vot yn wr dirfing: ti gymery i vyny, yr hyn ny ddodeist i lavvr, ac a vedi ’r hyn ny heuaist. Yno y dywedawdd wrthaw, Oth enae dyhun ith varnaf, was drwc. Gwyddyt’ vy‐bot i yn ’wr dirfing yn cymeryd i vyny hyn ny ddodwn i lavvr, ac yn meti hyn ny heuwn. Paam gan hyny na ro dd yt’ vy arian i’r vord, val y gallwn pan ðelwn, ei gofyn y gyd ac elw ant? Ac ef a ddyuot wrth yr ei a sefynt geyr‐llaw, Dugwch y ganto y ddarn, a’ rhowch i hwn’sy a’r dec darn ganthaw. (A’ hvvytheu a ddywedcsont wrthaw, Arglwydd, y mae ganto ddec darn.) Eb yntef, Can ys dywedaf wrthych, taw i bawp y may gant h o, y rhoddir: ac y ar hwn nyd yw gant h o, ys yr hyn ’sy ganto, a ddugir o dd yarnaw. A’hefyt vy‐gelynion hyny, a’r ny vynnent deyrnasu o hanof arna dd ynt, dugwch yma, a’ lleddwch wy geyr vy‐bron. A’ gwedy y‐ddaw ddywedyt val hyn, ef aeth y ym dd aith o’r blaen, gan escen d i Gaerusalem. Ac e ddarvu gwedy nessau o hanaw at Bethphage, a’ Bethania, wrtn y mynyth a elwir myn ydd yr olew‐wydd, e ddanvonawdd ddau o ei ddiscipulon, gan ddywedyt, Ewch i’r dref ’sy gyferbyn a chvvi, ir hon, gwedy y deloch, y ce ff wch ebol wedy rwymo, ar yr hwn nyd eisteddawdd dyn erioed: gellwngwch ef, a’ dugwch yma. Ac a’s gofyn neb y chwi, paam y gillwngwch ef, vellhyn y dywedwch wrthaw, O bleit bot ar yr Arglwydd ei eisiae. Yno yr ei a dd anvonit, aethant ymaith, ac a gawsant me g is y dywedesei ef wrthwynt. Ac a’n hwy yn gellwng yr ebol, y dywedawdd ei berchenogion wrthynt, Paam y gel’yngwch ’yr ebal? Ac wy a ddywedesant, Y mae ar yr Arglwydd ey eisiae. Yno y duc e sont ef at yr Iesu, ac y bwriesont ei dillat ar yr ebal, ac y dodesont yr Iesu aruchaf. Ac a’n hwy yn myned, y tanent ei dillat ’rhyd y fford. A’ gwedy yddaw dd ynesau at ddescenfa mynydd yr olew‐wydd, y dechreawdd oll lliaws y discipulon lawenhau, a’ moly Duw a llef uchel dros yr oll veddiannae a wel e synt, gan ðywedyt Ys gwynvydedic y Brenhin ’sy yn dyuot yn Enw yr Arglwydd: tangneddyf yn y nef, a’ gogoniant yn y lleoedd vchaf. Yno ’r ei o’r Pharisaieit o’r dorf a a ddywedesont wrthaw, Athro, cerydda dy discipulon. Ac ef a atepawdd, ac a ddyuot wrthwynt, Dywedaf y‐chwy, pe’ s tawei ir ei‐hyn, ys llefai y’r main. Yr Euangel y x. Sul gwedy Trintot. ¶ Ac wedy iddo ddyuot yn agos, ef edrychawð ar y dinas, ac a wylawdd drosdei, gan ddywedyt A’ phebysei i ti wybot, or lleiaf yn dy ðydd di hwn yma y pethae hyny a perthynant ith dangneddyf, onid yr awrhon wy guddiwyt y wrth dy lygait. Can ys e ddaw ’r dyddiae arnat, ac y bwrw dy ’elynion glawdd yn dy ’ogylch, ac ith amgylchynant, ac ith ’oarchaeant o pop-parth, ac a’th wnāt yn gyd oystat ar ddaiar, ath plant ’sydd ynot, ac ny adant ynot vaen ar vaen, can na adnabuost amser dy ofwy. Ac ef aeth y mewn ir Templ, ac a ddechreawdd, ddavly allan yr ei ’n oeddent yn yn gwerthy ynthei, a’ rei oedd yn pryny, can ddoedyt wrthwynt, Escrivenuwyt, Y tuy meu vi yw tuy gweddi, a’ chwi ei gwnethoch yn ’ogof llatron. Ac ydd oedd ef yn eu dyscu beunydd yn y Templ. A’r Archoffeiriait, a’r Gwyr‐llen, a phenaethae ’r popl a geisiesōt y ðifa ef. Ac ny chefynt beth a wnaent iddaw: can ys yr oll popul ymlynent wrthaw, pan glywent ef. AC e ddarvu ar vn o’r dyddiae hyny, ac ef yn dyscu ’r popul yn y Templ, ac yn Euāgelu, yr Archoffeiriait, a’r Gwyr llen a ddaethant arnaw y gyd ar Henaf ieit ac a lafaresont wrthaw, gan ddywedyt, Dyweit i ni wrth pa awturtot y gwnai di y pethe hyn, n ai pwy a roes i ti yr awturtat hyn? Ac ef atepodd ac a ddyuot wrthwynt, A’ mi nef a ’ovynaf i chwi the, vn‐peth: dywedwch ymy gan hyny: Betyð Ioan ai o’r nef ydd oeð, ai o ddynion? A’ hwy a resym e sōt ynthyn y hun ain, gā ðywedyt, A’s dywedwn mai or nef, ef a ðywait, Paam gan hyny na chredech y‐ddaw? Ac a’s dywedwn Mai o ddynion, yr oll popul a’n llapyddia ni: can ys‐ diogel yvv ganthwynt mai Prophwyt oedd Ioan. Am hyny yr atebesont, na wyddent o b’le ydd oeð. Yno y dyuot yr Iesu wrthynt, Ac ny s ’ d d ywedaf vi nev y chwi thev, trwy pa awdurdot y gwnaf y pethae hyn. Yno y dechreawdd ef ddywedyt wrth y plwyf y parabol hyn, Gwr oedd a blannei winllan, ac y llocawdd hi y dir‐ðiwylliawdwyr: ac aeth i wlat dieithr, dros amser mawr. Ac ar ryw bryd, yd anvones ef was at y tir‐ðiwylliawdwyr val y rhoddent y‐ dd aw o ffrwyth y winllan, eithyr y tir‐ddiwyllyawdwyr y bayddent ef, ac eu d anvonent ymaith yn wac. Ac eilwaith y d anvonawdd ef was arall: a hwn avv a gurasont wy, ac ei am p archesont ac ei d anvonesōt y fforð yn wac. Trache e ddanvonawdd y trydydd, a hwn, a archollesont ac a vwriesont allan. Yno y dyuot Arglwydd y winllan, Pa beth a wnaf? Anvonaf y caredic vap mau vi: ef allei y parchant, pan y gwelont ef. A’r tir‐ddiwilliawddwyr pan wel e sont ef, ymrysymy ai gylydd a ’orugant, gan ddywedyt Hwn yw’r y tifedd: dewch, lladdwn ef, y’n y bo yr tiveddiaeth yn eiddom. A’ hwy y tavlesont ef allan o’r winllan, ac ei lladdesont. Pa beth gan hyny a wna Arglwydd y winllan yddwynt? Ef a ddaw ac a destryw y tir‐ddiwilliawdwyr hyn, ac a ddyd ey winllan y eraill. A’ phan glywsant hyn, y dywedesont Na bo hyny. Ac ef a edrychawdd arnynt, ac a ddyvot, Beth ynteu yw hyn a esceivenwyt, Y maen y wrthodent yr adailwyr, hwnw a wnaethpwyt yn ben ir congyl vaen? Pwy pynac a syrthio ar y maen hwnaw, a ddryllir: ac ar pwy pynac y syrthio ef ei mal yn chwilfriw. Yno yr Archoffeiriait a’r Gwyr‐llen yn yr awr hono a geysynt ddodi dwylo arnaw: (anyd bot arnyn ofn y popul) can ys gwybuont may yn y erbyn hwy y dywedesei ef y parabol hwn. A’ hwy ei d ysgwyliesont, ac a dd anvonent gynllwynwyr a symlent ey bot yn gyfion, y graffu ar y ymadrodd ef, ac y’w roddy ef ym‐meddiant ac awturtot y President. Ac y a ’ofynesont y‐ddaw, gan ddywedyt, Athro, gwyddam y dywedy di ac y dyscy yr vnion, ac na dd erbyny vvy neb ond val ygylydd, ’eithyr dyscu yddwyt i bavvp ffordd D d uw yn‐ gwirioned. A i cyfreithlawn i ni roddy teyrnget i Caisar ai ny d yw? Ac ef a ddyallawdd y dichell wy, ac a ddyuot wrth‐wynt, Paam y temptiwch vi? dangoswch i mi geiniawc. Pwy biae ’r ddelw ar graipht ’sy arnei. Atep o hanynt a ’dywedyt, Caisar. Yno y dywedei ef wrthynt, Rowch am hyny yr eiddo Caisar, i Caisar, a ’r eiddaw Duw, y Dduw. Ac velly ny allesont veio ar y eiriae ef geyr bron y popul: any d ryveð vu ganthynt y atep ef, a’ thewy a son a wnaethāt. Yno y daeth ataw ’r ei o’r Zadduceit (yr ei a wadant vot cyuodedigaeth) ac a ’ovynent iðaw, gan ddywedyt, Athro, Moysen a yscrivennawdd i ni, A’s bydd marw brawd nep ac iddaw wreic, a’ marw o hanaw yn ddi‐blant, bot y’w vrawt gymeryd ei wreic, a’ chody had y’w vrawd. Ac yr oedd saith broder, a’r cyntaf a gymerth ’wraic ac a vu varw yn ddi blant. A’r ail a gymerth y wreic, ac ynt ef a vu varw eb plant. Yno y trydydd y cymerth hi: a’r vn modd y bu veirw y saith eb adu plant. Ac yn ddywethaf oll marw o’r wreic hefyt. Can hyny yn y cyuodedigaeth, gwraic i bwy vn o hanynt vydd hi? can ys ir saith y bu hi yn wreic. Yno ydd atebawdd yr Iesu, ac y dyuot wrthynt, Plant y byd hwn a wreicaant ac a’wrant. Any d yr ei a deilyngir y veddy ar y byd hwnw, a ’r cyuodiat o veirw, ny wreicaant, ac ny wrhant. Can na allant varw mwy ach, o bleit eu bot yn gymetrol a’r Angelon, ac ynt yn Veibion Duw, ac wy ntæ yn blant y cyuodedigaeth. A’ bod ir meirw ad gyuodi, ’sef Moysen ei rac d d angoses yn y dyrys llwyn, pan ddyvot ef, Mai yr Arglwydd yvv y Duw Abraham, a’r Duw Isaac, a’r Duw Iaco. Can na d yw ef Duw ’r meirw, anyd ir ei byw: can ys byw ynt oll iddo ef. Yno ydd atepawdd ’r ei o’r Gwyr‐llen, ac a ddywedesont, Athro, da y dewedeist. Ac ar ol hyny, ny veiddiesont ymofyn ac ef ddim oll. Yno y dyuot wrth‐wynt, Pa‐vodd y dywedant vot y Christ yn vap Dauid? Ac ynt ef Dauid yn dywedyt yn llyver y Psamae, Dywedawð yr Arglwydd wrth vy Arglwydd, eisted ar vy‐deheulaw, Y n y wnelwyf vy‐gelynion yn droedfainc y‐ty. Can y Ddauid y alw ef yn Arglwydd, a’ pha weð y mae ef yn vap iddaw. Yno a’r popul yn clywet, y dyuot ef wrth ei ddiscipulon, Ymogelwch rac y Gwyr‐llen, yr ei a ewyllysiant vyned mewn dillat llaision, ac a garant gael cyfarch gwell yddyn yn y marchanatoedd, a’r eisteddvae vchaf yn y Synagogae, a’r lleoedd pennaf yn yn y gwleddoedd: yr ei a lwyr ysant dai y gvvragedd- gweddwon ’sef yn rhith hir weddiaw: yr ei hyn a dd erbyniant varn drymach. AC val ydd oedd ef yn edrych, y gwelas ef yr ei goludawc yn bwrw ei rhoddion ir tresorfa. Ac ef a welawð hefyt ryw vvreic‐ weðw dlawd, yr hon a vwriawdd y mywn yno ddwy hatling, ac ef a ddyuot, Yn ddiau y dywedaf ychwy, ddar vot ir weddw dlawt hon vwrw ymywn vwy nac wyntwy oll. Canys wy oll o ei gormodd der y bwriesont ymplith y’r offrymae Duw: a’ hon oi phrinder a vwriawð y mywn yr oll vywyt oeð y‐ddei. Ac a’r ei yn dywedyt am y templ, val yr aðurnesit a main pryderth, ac a chyssegredic bethae, ef a ðyuot, Ai ’r pethae hyn ydd ych yn ei tremio? e ddaw ’r dyddiae yn yr ei ny ed evv ir maen ar vaen, a’r ny’s goyscerir. Yno y gofynnesont y‐ddaw, gan ðywedyt, Athro, and pa bryd y byð pethae y hyn? a ’pha ’r argoel vydd ar ddawot hyn i ben? Ac ef a ddyuot, Mogelwch rac cael eich twyllaw: can ys daw llawer yn vy Enw i, gan ddywedyt, Mi yw Christ, ac mae’r amser yn dy nesau: ac am hyny nac ewch ar y h ol hwy. A’ phan glywoch son am ryveloedd a’ thervyscoedd, nac ofner chwi: can ys dir yw ir pethae hyn ddy vot yn gyntaf, eithyr na d oes tervyn yn y man. Yno y dywedei wrth‐wynt, E gyuyt cenedl yn erbyn cenedl, a’ theyrnas yn erbyn teyrnas, a’ dayar‐grynfaë mowrion vyddant yn amrafael leodd, a’ newyn, a haint y cornwyt, a’ dychrynedigaethae, a signedd mawrion vyddant o’r nef. Eithyr cyn na hyn oll, y dodant ei dwylo arnoch, ac ich erlynant, gan ych roddi ir Synagogae, ac i garcharae, a’ch dwyn geyr bron Brenhinedd, a’ llywyawdwyr o bleit vy Enw i. A’ hyn a dry i chwi, yn testoliaeth. Dodwch gan hyny yn eich calonae, na vefyrioch, beth a atepoch. Can ys my vi a roðaf y‐chwy ’eneu a ’doethineb, yr hwn ny ddychon eich oll wrthwynebwyr ei wrthddywedyt na ei wrthladd. Ys bradychir chwi y can eich rieni, a’ chan eich broder, a’ ch cydgenedl a ch cereint, a’r ei o hanoch a ront y varwolaeth. A’ dygasoc vyddwch gan bavvb oll o bleit vy Enw i. Eithyr vn blewyn o’ch penn ny’s collir. Trwy eich ammynedd, meddiannwch eich eneidiae. A’ phan weloch Caerusalem wedy ’r amgylchynu gan vyddinoedd, yno gwybyddwch vot y diffeithiat hi yn agos. Yno ciliet yr ei ’sy yn Iudaia, ir mynydde dd: a’r ei ’sy yn y chenol, tynnan y maes: ac nac aed yr ei or or wlad, y mywn yddi. Can ys dyddiae dial yw ’r ei hyn, y gyflawny yr oll bethæ a ’r yscrivenwyt. A’ gwae yr ei beichiogion, a’r ei yn rhoi‐bronnae yn y dyddiae hyny: can ys‐bydd cyf ing dra mawr yn y tir hvvn, a’ llid arucha y bopul hyn. Ac wy a gwympant ar vin y cleðyf, ac eu tywysir yn gaith ion ir oll genetloedd, a’ Caerusalem a vysengir dan draed y gan y Cenetloeð, y n y chyflawner amser e y Cenetloeð. Yno y byð sygnedd yn yr haul, ac yn y lloer, a’r ser, ac a’r y ðaiar trallot ymhlith y cenetloedd, gyd a chyfing gycor: y mor a’r weilgi a ruant. Di enait vydd dynion gan ofn, a’dysgwyl am y pethae a ddawant ar vvartha ’r byd: can ys nerthoeð y nefo edd a yscytwir, ac yno y gwelant Vap y dyn yn dyuot yn wybren, y gyd a meddiant a’ gogoniant mawr. A’ phan ðechreuo y pethae hyn ddy vot, tremiwch i vyny dd, a darchefwch eich pene, can ys‐bot eich prynedgaeth yn dy nessau. Ac ef a ðyvot wrthynt y parabol hvvn, Gwelwch y fficuspren, a’r oll breneu, pan darddant ynawr gan ei gwel e d, y gwyddoch o hanoch eich una in bot yr haf yn awr yn gos. Ac velly chwi the, pan weloch ddy vot y pethae hyn, adnabyddwch vot teyrnas Duw yn agos. Yn wir y dywedaf y‐chwy, na bydd i’r oes hon vyned heibio, y n y wneler y pethe hyn oll. Nef a’ daiar a ant heibio, and y gairie meuvi nid ant dim heibio. Edrychwch arnoch eich hunain, rac bot vn amser trymhau eich calonhae gā gloðest a’ meddot, a’ gofalon y vuchedd hon, a’ rac dyvot y dydd hwnw ar ych vchaf eb wybot. Can ys val magl y daw ar ucha pavvb oll a’r a breswiliant ar wynep yr oll ddayar. Gwiliwch gan hyny a’ gweddiwch yn ’oystat, ar gahel bot yn deilwng y ddianc rac y pethe hynn oll ar ddyvot i ben, ac ar allu o hanoch sefyll geyr‐bron Map y dyn. Ac yn hyd y dydd y dyscei ef y bobyl yn y Templ, a’r nos ydd ai allan, ac yr arosei yn y mynyth a elwir mynydd yr olew‐wydd. A’r oll popul a ddeuent yn vorae ataw, y’w glywet yn y Tem p l. AC ydd oedd gwyl y bara croyw yn agos, yr hon a elwir Pasc. A’r Archoffeiriait ar Gwyr‐llen oedd yn ceisiaw pa wedd y lleðynt ef: o bleit ydd oedd arnynt ofn y bobl. Yno ydd aeth Satan y mewn Iudas, yr hwn a elwit Iscariot, ac y oedd o rif y dauddec. Ac ef aeth ymaith, ac a ymðiddanawdd a’r Archoffeiriait, a’r llywodraethwyr y Templ, pa wedd y gwnai ei vrad ef yddwynt. Ac ydd oedd yn llawen ganthwynt, ac a gytunesont roddy arian iddaw. Ac ef a gytunoð, ac a gaisiawdd amser addas yw vradychy ef yddwynt, yn absen y popul. Yno y daeth y dydd y bara croyw, pan oedd angenrait aberthy’r Pasc. Ac ef a ddanvones Petr ac Ioan, can ddywedyt, Ewch, a pharatowch y ni y Pasc, val y gallom ei vwyta. Ac wy a ddywedesont wrthaw, P’le y myny di ei baratoi? Ac ef a ðyvot wrthwynt, Nycha, gwedy yd eloch y mewn i’r dinas, y cyfervydd a chwi ddyn, yn dwyn steneit o ddw f r: cynlynwch hwnw ir tuy ydd el y mewn, a’ dywedwch wrth wr y tuy, Yr Athro a ddywait wrthyt, Pl’e mae’r ystauell lle bwytavwyf vy-Pasc y gyd a’m discipulon? Ac ef a ddengys ywch ’goruch ystavell vawr wedy’r drwsiaw: yno vv ei paratowch. Yno ydd aethant ac y cawsant mal y dywedesei ef wrthynt, ac wy a paratoesant y Pasc, A’ gwedy dyvot yr awr, ydd esteddawdd, a’r daudec Apostol gyd ac ef. Yno y dyvot ef wrthynt, Mi a gwbl ðesyfais vwyta’r Pasc hwn gyd a chvvy chwi, cyn dioðefwyf. Can ys dywedaf wrthych, na vwytawyf o hano mwy o hyn allan, yd y ny chyflawner yn‐teyrnas Duw. Ac ef a gymerth y cwpan ac a ddiolches, ac a ddyvot, Cymerwch hwn, a rhānwch yn eich plith. Can ys dywedaf wrthych, Nid yfaf o ffrwyth y winwydden, yd y ’n y ddel teyrnas D d uw. Ac ef a gymerth vara, a ’gwedy iddo ddiol vv ch, ef ei tores, ac a roddes yddwynt, can ddywedyt, Hwnn yw vy‐corph: yr hwn a roddir trosoch: gwnewch hyn er cof am danaf. Yr vn modd hefyt wedi iddo swpery e gymerth y cwpan, can ddywedyt, Y cwpan hwn yw’r Testament newydd yn vy gwaet, yr hwn a ellyngir y trosoch. Eithyr nycha, llaw hwn am bradycha, ys y gyd a mi ar y vort. Ac yn wir Map y dyn a gerða megisy darparwyt: eithr gwae’r dyn hwnw trwy’r hwn y bradychir ef. Yno y dechraesont ymofyn yn ei plith ehun, pwy o hanwynt vyddei a wnei hyny. Yr Euāgel ar ddydd S. Bartholomeus. Ac e gyvodes ymryson yn eu plith, pwy o hanaðynt a debygit ei vot yn vwyaf. Ac ef a ddyvot wrthynt, Brenhinoedd y Cenedloedd a deyrnasant arnynt, ar ei ai h’arglwyddiaethant a elwir yn Bendevigion da. Eithyr na vydd y chwi velly: anid byðet y mwyaf yn eich plith chwi megis y lleiaf: a’r pennaf, megis yr hwn a vo yn gweini. Canys pa‐vn vwyaf, ai hwn ys a’n eisteð ar‐y‐vort, ai ’r hwn ys y’n gweini? Anyd mvvyaf yr vn a vo yn eistedd‐ar-y‐vort? Ac ydd wyf vi yn eich mysc mal vn yn gweini. A’ chwychwi yw’r ei’n arosesoch gyd a mi yn vy‐provedigaethae. Am hyny y gosodeis y chwi deyrnas, megis y gosododd vy‐Tad i mi nef, mal y galloch vwyta, ac yfet ar vy‐bort yn vy‐teyrnas, ar eisteddvae, a’ barny dauddecllwyt yr Israel. Ar Arglwydd a ddyvot, Simon, Simon, nycha, Satan a’ch ðeisyfawdd, er eich nithiaw megis gwenith. An’d mi a weddiais trosot, na dðefficiai dy ffydd. Can hyny pan ith ymchweler ir iavvn, cadarnha dy vroder. Ac ef a ddyvot wrthaw, Arglwydd, ydd wyf yn parat y vynet gyd a thi y garchar ac angae. Eithyr ef a ddyvot, Ys dywedaf wrthyt, Petr, ny chan y ceiliawc heddyw, cyn y ti wady deirgwaith vy adnabot. Ac ef a ddyvot wrthwynt, Pan eich anvoneis eb gwd, ac yscrepan, ac yscidiae, a vu arnoch eisiau dim? Ac wy a ddywedesont, Na ddo ddim. Yno y dyvot ef wrthynt, Eithr yr awrhon y neb ys y gantaw gwd, cymeret, a’r vn ffynyt yscrepan: a’r nep ny bo gāthaw yr vn, gwerthet ei bais, a’ phrynet gleddyf. Can ys dywedaf ychwi, pan yw eto hyn ys y escrivennedic, ys angenrait ei gyflawni yno vi, Ac y gyd ar ei enwir y cyfrifwyt ef: can ys diamau bod diben yr awrhon am y pethae a yscrifenvvyt ohano vi. Ac wy a ddywedesont, Arglwydd, nycha, ll’yma ddau gleddyf. Ac ef a ddyvot wrthwynt, Digon yw. Ac ef a ddeuth allan, ac aeth (megis ydd oedd ef gynefin) i vonyth yr olewydd, a’ei ddiscipulon ei canlynesont. A’ gwedy y ddawot ef ir van, e ddyvot wrthwynt, Gweðiwch nad eloch ym‐provedigaeth. Ac ef a dynnawdd y wrthynt, yn‐cylch ergit carec, ac a roes ei ’liniae ar lawr ac a weddiawdd, can ddywedyt, Y Tad a’s ewyllysy, ys mut y cwpan hwn y wrthyf, eithyr nid vy ewyllys i, namyn dy ewyllys di a gyflawner. Ac a ymddangoses yddaw Angel o’r nef, yn ei confforddiaw ef. Eithyr ac ef mewn cyfingdra meddvvl, ef a weddiawdd yn ddyvalach: a’ ei chwys ef ytoedd megis deigreu gwaet, yn treiglo i lawr yd y ddaear. Ac ef a gyfodes o weðiaw, ac a ðauth at ei ddiscipulon, ac ei cafas wy yn cyscy gan dristit. Ac ef a ddyvot wrthwynt, Paam y cyscwch? Cyfodwch a’ gweddiwch nad eloch ym‐provedigaeth. A thra oeð ef etwa yn ymddiðan, nycha dorfa a’r hwn a elwit Iudas vn or dauðec, aeth o ei blaen wy, ac a nesaodd at yr Iesu y’w gusany. A’r Iesu a ddyvot wrthaw, Iudas, a vradychy di Vap y dyn a chusan? A’ phan welawdd yr ei oedd yn y gylch ef, beth a ddelei: wy ddywedesont wrthaw, Arglwydd, a drawom ni a chleddyf? Ac vn o hanwynt a drawodd was yr Archoffeiriat, ac a dores i glust ddehen ymaith. Yno ’r Iesu atepawdd, ac a ddyvot, Goddefwch hvvy yd hynn. Ac ef a gyfurddawdd a ei glust, ac ei iachaodd ef. Yno y dyvot yr Iesu wrth yr Archoffeiriat ac wrth lywodraethwyr y Templ, a’r Henurieit yr ei a ddauthesei attaw, A ddaetho‐chwi allan megis at leitr a chleddyfae ac a ffynn? Pan oeddwn paunydd gyd a chwi yn y templ, nyd estenesoch ddwylo ym erbyn: eithyr hon yw eich gwir awr, a’ gallu yr tywyllw ch. Yno y cymersont ef, ac yr arwenesont, ac ei ducesont i duy ’r Archoffeiriat. Ac Petr ei canlynawdd o hirbell. Ac wedy yddynt gynnae tan yn cenawl y llys, a’ chydeistedd i lawr, ydd eisteddawdd Petr hefyt yn ei plith. A’ rhyw vorwyn vveini a y canvu ef val ydd oedd e yn eistedd wrth tan, ac wedy iði edrych yn graff arnaw, hi ddyvot, Ac ydd oedd y dyn hwn y gyd ac ef. Ac ef y gwadawdd ef, can ddywedyt, Ha wreic, nid adwaen i ddim hanaw. Ac ychydic yn ol, y gwelawdd dyn arall ef, ac y dyvot Ac ydd wyt ti thef yn vn o hanwynt. An’d Petr a ddyvot, Ha‐ ddyn, nag wyf. Ac yn cylch awr yn ol hynny, vn arall a gadarnhaodd, gan ddywedyt. Yn wir ac ydd oedd y dyn hwn gyd ac ef: can ys Galileat ytyw. Ac Petr a ddyvot, A ddyn, ny wn pa ddywedy. Ac yn y van ac ef eto yn ymddiddan, y canawdd y ceiliawc. Yno yr Arglwydd a ymchoelawdd, ac a edrychawdd ar Petr: ac a ddaeth yn‐cof Petr ymadrodd yr Arglwydd py wedd y dywedesei wrthaw, Cyn canu ’r ceiliawc, tu a ’m gwedy dairgwaith. Ac Petr a aeth allan, ac a wylawdd yn chwerw. A’r gwyr a ddaliesent yr Iesu, ei watwor a’ ei vaeddu a wnaethant. A’ gwedy yddwynt guddiaw ei lygait, y trawsōt ef ar y wynep, ac y govynesont yddaw, gan ddywedyt. Prophwyta pwy ath trawodd. A’ llawer o gabl ’airie eraill a ddywetesont yn y erbyn ef. Ac er cynted ydd oedd hi yn ddydd, ydd ymgynullawdd Henurieit y popul, a’r Archoffeiriait a’r gwyr llen, ac yr arwenesont ef y’w Seneddr hwy, can ddywedyt. Ai tu yw’r Christ? dywait i ni. Ac ef a ddyvot wrthwynt, P’es dywedwn y chwy, ny’s credech. A’ phe hefyt ydd holaf, nim atepwch ac ni’m gellwngwch ymaith. Gwedy hynn yr eistedd Map y dyn ar ddeheulaw gallu Duw. Yno y dywedesont oll, Yw‐ti can hynny yn Vap Duw? Ac ef a ddyvot wrthynt, Ydd yw chwi yn dywedyt vy‐bot. Yno y dywedesont wy, Pa reid i ni mwy wrth testoliaeth? canys clywsam ein hunain o ei enae ehun. YNo y cyvodes yr oll lliaws o hanynt, ac y ducesont ef at Pilatus. Ac wy a a ddechraesont ei gyhuddaw, can ddywedyt. Hwn yma a gawsam yn troi’r bobyl, ac yn gohardd taly teyrnget i Caisar, can ddywedyt, mae ef yw Christ Vrenhin. Ac Pilatus a ’ovynnawdd iddaw, can ddywedyt, Ai ti‐yw’r Brenhin yr Iuddaeon? Ac ef atepawdd iddo, ac addyvot, Tu ys ydd yn ei ddywedyt. Yno y dyvot Pilatus wrth yr Archoffeiriait, ac wrth y popl, Nyd wyf i yn cahel dim bai ar y dyn hwn. Ac wyntae ymlewhay a wnaethant, can ddywedyt, Mae ef yn cynnurfy ’r popul, gan dany dysc tros oll Iudaia. Ac yn dechrae o Galilea yd yma. Ac Pilatus pan glypu son am Galilea, a ovynawdd, ai dyn o’r Galilea ytoed ef. A’ phan wybu mae o gyvoeth Herod yr hanoedd, ef ei danvones at Herod, ac ydd oedd yntae hefyt yn‐Caerusalem y dyðiae hyny. A’ phan weles Herod yr Iesu, ef a lawenechawdd yn vawr: can ys ydd oedd yn hir gantaw am ei weled ef er es talm, erwydd iðaw glywed son llawer o bethae am danaw, ac ydd oedd e yn gobeithiaw gahel gweled gwnaethy ryw arwydd y ganthaw. Yno ydd ymholes ac ef am lawer o bethae: eithyr nyd atepawdd ef ddim iddo. Yr Archoffeiriait ar Gwyr‐llen a safasant ac ei cyhuddesont yn daerddrud. Ac Herod ef a ei gywdawddwyr ny roesont vri arnaw, ac ei gwatworesant, ac ei gwiscesont ef o wynn, ac a ei danvonawð drachefyn at Pilatus. Ac ar y dydd hwnw ydd aeth Pilatus a’ Herod yn gymddeithion: canys cyn na hyny yð oeð yn ’elyniaeth rhyngtwynt. Yno Pilatus a ’alwoð yn cyt yr Archoffeiriait a’r llywyodwyr a’r popul, ac a ðyuot wrthwynt, Chwi ðucesoch y dyn hwn ataf, val vn a vai yn troi ’r popl, a’ nycha, mi ei holeis ef yn eich gwydd, ac ny chevais i vn bai ar y dyn hwn, o’r pethae ydd ywch y’w gahuddaw: na ddo, na Herod chwaith: can ys anvoneis chwi ataw: a’ nycha, dim teilwng o angae ny wnaed yddaw. Erwydd paam, mi ei cospaf, ac ei gellyngaf yn rhydd. (Can ys angenrait oedd iddaw ellwng ryvv vn yddwynt yn rhydd ar yr wyl.) Yno yr oll lliaws a lefawdd ar vnwaith, can ddywedyt, Ymaith ac ef, a’ gellwng Barabbas yn rhyð i ni: yr hwn am draws gyfodiat a wnaethit yn y dinas, ac am lawryddiaeth a ddodesit yn‐carchar. Yno Pilatus a ddyvot wrthyn drachefyn, can ewyllysy rhyddhay ’r Iesu. An’d wy lefent can ddywedyt, Croc, croc ef. Ac ef a ddyvot wrthynt y drydydd waith, An’d pa ddrwc a wnaeth ef: ny chefais ynthaw achos angae: am hyny mi ei cospaf, ac ei gellyngaf yn rhydd. Ac wyntwy oeddent daerach a llefeu vchel, can erchi y groci ef: a’ ei llefae hwy a’r Archoffeiriait a ’orvu. Velly Pilatus a varnawdd yddwynt gahel ei h’arch. Ac ef a ellyggawð yddwynt hwn‐am gyfodiat a’ llawryddiaeth a roesit yn carchar: ys ef yr hwn a archesent wy, ac ef a roddes yr Iesu y wnaethy ’r ac ef a vynnent. Ac val ydd oeddent yn ei arwein ef ymaith, wy ddaliesont vn Simon o Cyren, yn dyuot o’r maes, ac arnaw ef y gosodesont y groc, y’w dwyn ar ol yr Iesu. Ac ydd oedd yn ei ganlyn ef turfa vawr o popul, ac o wragedd, a’r gvvragedd hyny oedd yn cwynofain ac yn g alary drostaw. A’r Iesu a ymchwelawdd atwynt, can ddywedyt, Merchet Caerusalem, nac wylwch droso vi, ’n amyn wylwch trosoch eich hunain, a’ch plant. Can ys, nycha, y daw’r dyddiae y dywedant, Gwyn ei byt yr hespion, a’r bruoedd ny chenedlesont erioed, ar bronnae ny roesant sugn. Yno y dechreant dðywedyt wrth y monyddoedd, Syrthiwch arnam: ac wrth y brynnae, Cuddiwch ni. Can ys a’s gwnant wy hynn ir prenn ijr, peth a wneir ir crin? Ac Ac ydd oeddit yn arwein gyd ac ef dau ddrygddyn eraill y’w lladd. A’ gwedy y dyvot hwy i’r lle, a elwyt y Penglocva, yno y crogesont ef, a’r drygddynion: vn ar y ddeheu, a’r all ar y aswy. Yno y dyvot yr Iesu. Y Tad, maddae yddwynt, can na wyddon peth y maent yn ei wneythy r. Ac wy a barthesant ei ðillat, ac a vwriesant goelbreni. A’r popul oedd yn sefyll, ac yn edrych: a’r llywiawdwyr ei gwatworent y gyd ac wynt, gan ðywedyt, Eraill a iachaeai: iachaet ehun, a’s ef y’w’r Christ, yr Etholedic can D d uw. A’r milwyr hefyt y gwatworent ef, can ddawot a’ chynic vinegr ydd‐aw, a’ dywedyt. A’s tu yw’r Brenhin yr Iuddaeon, iachaa tyhun. Ac ydd oedd yscriuen wedyr yscrivemy ar ei uchaf, mewn llythyrae Groec, a’ Llatin, ac Hebreo, HVN YVVR BRENHIN YR IVDEON. Ac vn or drygddynion a grocesit, y cablawdd ef, gan ddywedyt, A’s tu yw’r Christ, iachaa tuhun a’ ninae. A’r llall a atepawdd, ac y ceryddawdd ef, can ddyweddyt, Anyd oes arnat ofn Duw, a’ thydy yn yr vn varn? Ac ydd ym ni yn gyfiawnus yma, can ys ydd ym ni yn d erbyn y pethae y haeddawð ein gweithredoeð: eithyr ny wnaeth hwn ddim ancymmesur. Ac ef a ddyvot wrth yr Iesu, Arglwydd, coffa vi pan ddelych ith teyrnas. A’r Iesu a ddyvot wrthaw, Yn wir y dywedaf y ti, heddyw y byddy gyd a mi ym‐paradwys. Ac yð oedd hi yn‐cylch y chwechet awr: ac a vu tywyllwc h tros yr oll ddaiar, yd y nawvet awr. A’r haul a dywyllwyt, a’llen y Templ a rwygwyd trwy hei chanawl. A’r Iesu a lefawdd a llef vchel, ac a ddyvot, Y Tad, ith ddwylaw y cymennaf vy yspryt. A’ gwedy yddaw ddywedyt hyn, ef a anhetlawdd allan yr yspryt. A’ phan weles y Cannwriad yr hyn a wnaethpwyt, ef a roes ’ogoniant i Dduw, can ddywedyt, Yn sicur ydd oedd y dyn hwn yn gyfiawn. A’r oll turfa ar a ðauthei ynghyt er y golwc hynn, cann weled y pethae a ddaroedd, a guresont ei dwyvronae, ac ymchwelesont. A’ ei oll gydnabot a savent o hir‐bell, a’r gwragedd y dylinesent ef or Galilaia, gan edrych ar y pethae hynn. A’ nycha, ydd oedd gwr aei enw Ioseph, cygcorwr, gwr da, a’ chyfiawn. Ef ny chytunesei a ei cygcor na’c a’ ei gweithret hwy, ac ef a hanoedd o’r Arimathaia, dinas yr Iuddaeon: yr hwn oedd yntef yn edrych am teyrnas Duw. Hwn yma aeth at Pilatus, ac archawdd gorph yr Iesu, ac ei tynnawdd i lawr, ac ei amdoes mewn lliein, ac egosodes mewn monwent wedy’r drychy o graic lle ny roesit nep ir ioet. A’r dydd hwnw oeð y Darpar, a’r Sabbath oedd yn nesay. A’r gwrageð hefyt yr ei oedd yn darddilyn, yr ei a ddaethent gyd ac ef o’r Galilea, a edrychesont ar y vonwēt a’ pha bodd y gesodesit y gorph ef. Ac wynt a a ymchwelesont, ac a paratoesont aroglae, ac wylmentae, ac a ’orphoysesont y dydd Sabbath erwydd y gorchymyn. YN awr yn y dydd cyntaf o’r wythnos ar y cynddydd, y daethant ir vonwent, gan ddwyn yr aroglae, yr ei a arlwyesent wy, a’ gvvragedd ’r ei y gyd a’ hwy. Ac vvy a gawsant y maen wedy’r dreiglo ymaith ywrth y vonwent, ac aethant y mywn, ac ny chawsant gorph yr Arglwydd Iesu. Ac e ddarvu, ac wynt mewn irdang gan hyn, wely ddau wr yn ddysymwth a sefent wrth‐ynt mewn gwiscoedd dysclaer. Ac val ydd oeddent yn ofni, ac yn gestwng ei hwynebae tu ar ddaiar, y dywed e sont wrth‐wynt, Paam y ceisiwch y byw, ym‐plith y meirw? Ni d yw ef yma n, eithyr e gyfodes: cofiwch pa ddelw y dyuot ef wrthych, pan oedd ef et vvo yn‐Galilaia, gan ddywedyt, davv y bydd dir rhoðy Map y dyn yn‐dwylo dynion pechaturus, a’ ei chael grogi, a’r trydydd dyð at cyuodi. A’ hwy a gofiesont y ’airiae ef, ac a ymchwele s ont y wrth y vonwent, ac a vanegesont y pethe hyn oll i’r vn ar ðec, ac ir relyw oll. A’ Mair Magdalen, a’ Ioanna, a’ Mair mam Iaco a’ gvvragedd ereill y gyd ac wynt, oedd yr ei a ddywedesont y pethe hyn wrth yr Apostolon. Eithr ganthynt y gwelit y geiriae hwy, ve g is ffugiant, ac ny chredesont y‐ddynt. Yno y cyuodes Petr, ac y rhedawdd i’r vonwent, ac edrychawð y mywn, ac a welawdd y llen llieniae wedy ei dodi yno wrthyn yhunain, ac ef aeth ymaith gan ryveddu ryngtho ac y hun gan y peth a ddar vesei. Yr Euāgel ar ddie Llun Pasc. ¶ A’ nycha ddau or discipulon oeð yn mynet y dref yr hon oedd o ywrth Gaerusalem triugain stad a’ i h’ enw Emmaus. Ac wy a ymchwedleynt wrth ei gylyd am yr oll pethae a wneuthesit. Ac e ddarvu, ac wynt yn cyd ymddiddan, ac yn ymðadlae, bot i’r Iesu yntef nesay, a’ myned gyd ac wynt eithyr y l’ygait wy a atdaliwyt val nad adwaenēt ef. Ac ef a ddyvot wrthwynt, Paryw ymadroddion yw’r ei hyn ’sydd genwch wrth y gylydd dan rodio a phaam ydd ych, yn dristion? Ac vn (ai enw Cleopas) a atepawdd ac a ddyvot wrthaw, A wyt ti yn vnic yn ddiethr yn Caerusalem, ac ny wyddost y pethae a darvu y dyddiae hyn? Ae ef a ddyvot wrthwynt, Pa pethae? Ac wy a dywedesant wrthaw, Am Iesu o Nazaret, yr hwn oeð Prophwyt, yn alluawc yn‐gweithret ac yn‐gair geyr bron Duw, a’r oll popul, a’ pha vodd y darvu ir Archoffeiraiait a’n llywyawdwyr i roði ef i varn angae, a’ ei groci. Anid ydd oeddem ni yn gobeithiaw mae ef oedd hwnn a ddelei i bryuu ’r Israel, ac am yr oll pethae hynn, heddyw yw’r trydydd dydd er pan ddarvuant. A’ hefyt’r ei o’r gwragedd o’n plith a yrrodd vraw arnam, yr ei ddeuthant yn vorae ir vonwent. A’ phryd na chawsāt y gorph ef, wy a ddaethant gan ddywedyt, welet o hanwynt wythae weledigaeth o Angelion, yr ei a ddywedynt y vot ef yn vyw. Can hyny yr aeth cyfran o’r ei oeddynt gyd ny ni ir vonwent, ac a gawsāt yn y moð y dywedesei ’r gwrageð, anid ef ny’s gwelsant. Yno y dyvot ef wrthynt, chvvychvvy ynvydion a’ hwyrvrydic calon i gredy yr oll pethae a dyvot y Prophwyti, a nyd oedd rait i Christ ddyoddef y pethae hynn, a’ myned y’w ’ogoniant? Ac ef a ddechreawdd o Voysen a’r oll Prophwyti, ac a esponiawð yddwynt yn yr oll Scrythyrae y pethae oedd yn escrivenedic am danaw. Ac yð oeddent yn nesay at y dref, lle ydd oeddent yn myned, ac ef a gymerth arnaw vynet ym‐pellach. Eithyr wy a ei cympellesont ef, can ddywedyt, Aros gyd a ni: can ys y mae hi yn hwyrhay, a’r dydd wedy cerddet. Ac ef aeth y mewn y aros gyd ac wynt. Ac e ddarvu, val ydd oedd ef yn eistedd ar y bwrð gyd ac wynt, e gymerth y bara, ac a ddiolchawð, ac ei torawdd, ac ei rhoes yddwynt. Yno ydd egorwyt ei llygait, ac ydd adnabuont ef: an’d ef a divannawdd ymaith, oei golwc. Ac wy a ddywedesont wrthyn ei gylydd, anyd oedd ein calonae yn llosci ynam, tra ytoedd ef yn ymddiddan a ni ar y ffordd, a’ phan oeð e yn agory i ni yr Scrythurae? Ac wy a gyfodesōt yr awr hono, ac a ymchweleson i Gaerusalem, ac a gawsont yr vn ar ddec wedy ’r ymgynull yn‐cyt, a’r sawl oedd gyd ac wynt, yr ei a ddywedesant, E gyvodawdd yr Arglwydd yn wir, ac a ymddangosawdd y Simō. Yno y manegesont y pethae a vvnaethesit ar y fforð, a’ ph’odd ydd adnabysent ef ar doriat y bara. Yr Euangel die Mawrth Pasc. ¶ Ac val y dywedent y pethae hyn, y safoð ynt ef yr Iesu yn ei canol, ac y dyuot wrthyn, Tangneddyf ychwy. A braw ac ofn a vu arnynt, gan ddybieit yddwynt weled yspryt. Yno y dyvot ef wrthwynt, Paam ich trallodir? a’ phaam y mae traws veddyliae yn codi yn eich calonae? Welwch vy‐dwylo a’m traet, mae myvy yw ef: teimlwch vi, a’ gwelwch: can nad oes i yspryt gnawt ac escyrn, mal y gwelwch vot i mi. Ac wedy iddaw ddywedyt val hyn, e addangosawdd yddwynt ei ddwylo a’ ei draet. Ac wyntwy eto eb gredy gan lawenydd, ac yn rhyveddy, ef a ddyvot wrthwynt, A oes genwch yma ddim or llyniaeth? Ac wy a roesant ydd‐aw ddryll pysc otyn wedy ’rostiaw, ac o ddil mel, ac ef ei cymerawdd, ac ei bwytaodd geyr y bron hwy. Ac ef a ddyvot wrthwynt, Ll’yma’r gairiae a ddywedais wrthych, tra oeddwn eto gyd a chwi, nid amgen gorvot cyflawny yr oll pethae a yscrivenwyt am danaf yn‐ Deddyf Moysen, ac yn y Prophwyti, a’r Psalme. Yno ydd agores ef y meddwl hwy, modd y dyallent yr Scrythurae, ac a ddyvot wrthynt, Val hyn yð escrivenwyt, ac val hyn ydd oedd yn rait i Christ ddyoddef, a’ chyvody drachefyn o veirw y trydyð dyð, a’ bot precethy ediveirwch a’ maddeuant pechatae yn y Enw ef ymplith y Cenetloedd oll, can ddechrae yn‐Caerusalem. Ac ydd yw chwi yn testion o’r pethae hyn. A’ nycha, mi dd anvonaf addewit vy‐Tat arnoch: a’ thrigwch yn‐dinas Caerusalem, y n ych gwiscer a nerth o dd vchel der. Yno ef y duc hwy allan i Bethania, ac ef a gyuodes eu ddwylo, ac y bendithiawdd hwy. Ac e ddarvu, ac ef e yn y bendithiaw, ymadel o hanaw y wrthynt, a’ei ddwyn i vyny dd ir nef a wnaeth pwyt. A’ hwy y addolesont ef, ac a ymchwel e sont i Caerusalem y gyd llawenydd mawr, ac oeddent yn ’oystat yn y Templ, yn moli ac yn clodvori Duw,. YN y dechrae ydd oeð y Gair, a’r Gair oeð y gyd a Duw, a’r Gair hwnw oeð Duw. Hwn oedd yn y dechrae gyd a Duw. Oll a wnaethpwyt trwy ’r Gair hwnw, ac ebddaw ny wnaethpwyt dim a’r a wnaethpwyt. Ynd d aw yð oedd bywyt, a’r bywyt oedd ’oleuni dynion. A’r goleuni a dywyn yn y tywyllwc h, a’r tywyllwc h ni d oedd yn ei amgyffred. Ydd oedd gwr a dd anvonesit y gan Dduw, a’ ei enw oedd Ioan. Hwn a ddaeth yn testiolaeth, y destiolaethu o’r goleuni, y n y chredent oll trwyddaw. Ny d efe oedd y goleuni hwnw, eithr e ddanfonesit y destiolaethu o’r goleuni. Hvvnvv oeð y gwir ’oleuni y sy yn goleu o pop dyn ’syn yn dyuot ir byd. Yn y byd ydd oedd ef, a’r byd a wnaethpwyt trwyddaw ef: a’r byd ny d adnabu ddim o hanaw. At yr ei‐’ddaw y h un y daeth, a’r ei‐’ddaw y h un ny ’s dd erbynesont ef. A’ chynniuer aei d erbyniesont ef, rhoes y‐ddwynt vraint y vot yn veibion i D d uw, ’se f ir sawl a credant yn y Enw ef, yr ei a anet ny d o waed, nac o ewyllys y cnawd, na’c o ’wyllys gwr, eithr o Dduw. A’r Gair hvvnvv a wnaethpwyt yn gnawt, ac a drigiawð yn ein plith, (a’ gwelsam ei ’ogoniant, ve g is gogoniant vn ganedic vap yvvrth y Tad) yn l’awn’rat a’ gwirionedd. Ioan a testolaethei am danaw, ac a lefei, gan ddywedyt, Hwn oedd yr vn y ddywedais am danaw, Hwn y ddaw ar v’ ol i, oedd vlaenor i mi: can ys y vot yn gyntaf ei ragorvraint na mi. Ac oei gyf lawnder ef yd erbyniesam bavvp oll, a ’rhat dros rat. Can ys y Ddeðyf a roet trwy Moysen, eithyr y Rat a’ gwirioneð ys y trwy Iesu Christ. Ny welas nep Dduw er ioed: yr vn‐Map‐geni, yr hwn ’sy ym‐monwes y Tat, hwnw a i amlygawdd ef i ni. Yr Euangel y iiij. Sul yn yr Aduent. ¶ A’ hyn yw testiolaeth Ioan, pan dd anvonent yr Iuðaeon Offeiriait a’ Levitae o Gaerusalem, y ofyn ’yddaw, Pwy ’n wyti? Ac ef a gyffesawdd, ac ny wadawdd, ac a addefawdd yn ddiledlef, Ni d mi yw’r Christ. Yno y gofynesont iddaw, Beth yntef? Ai Elias yvv ti? Ac ef a ddyuot, Na’c ef. A’dyvvedent, Ai ’r Prophwyt yw ti? Ac ef a wrthebawð, Na’c ef. Yno y dywed e sont wrthaw, Pwy ’n wyt val y gallom ni roi atep ir ei a’n d anvonawdd ni? beth dywedy am dana d dy h un? Eb yr ynt ef, Mi yvv llef vn yn llefain yn y diffaith, Cyweiriwch ffordd yr Arglwyð, mal y dyuot Esaias Prophwyt. A’r ei a dd anvonesit, oeðent o’r Pharisaiait. Ac wy a ’ovynesont iddaw, ac a ddywed e sont wrthaw, Paam gan hyny y batyddy, any d wyt’ y Christ, na’c Elias, na’r Prophwyt? Ioan ei hatebawdd, gan ddywedyt, Mi ’sy yn batyddio a dw f r: eithyr y mae vn yn sefyll yn eich plith, a’r nyd adwaenw‐chwi. Ef e yw yr vn a ddaw ar v’ol i, ac a wnaed yn vlaenawr i mi, yr hwn mi ny d wy deilwng y dd atdod carrae y escit. Y pethae hyn a wnaethpwyt ym‐Bethabara y tuhwnt i Iorddanen, lle batyddiei Ioan. Tranoeth gwelet o Ioan yr Iesu yn dyuot ataw, a ’dywedyt, Wely yr Oen Duw yr hwn ’sy yn tynnu-ymaith pechotae ’r byt. Hwn yw ef am yr vn y ddywedais, A’r v’ol i y mae gwr yn dyuot yr hwn a wneithit yn vlaenawr rhagof: can vot ei ragorieth yn gynt af na mi. A’ mi ny d adwaenwn ef: eithyr mal yr amlygit ef ir Israel, am hyny y daythy‐mi, gan vatiðio a dw f r. Sef y testolaethei Ioan, gan ddywedyt, Ys gwelais yr Yspryt yn descen d o’r nef megis colom b en, ac hi a a arosei arnaw. A’ mi ny d adnabum ef: eithr yr hwn am d anvonawdd i vatydddio a dw f r, y ef a ddyvot wrthyf, Ar yr hwn y gwelych yr Yspryt yn descen d ac yn aros yn vvastat arnaw, hwnw yw’r vn ’sy yn batyddio a’r Yspryt glan. A’ mi a i gwelais ac a testolaethais mai hwn yw Map Duw. Tranoeth y safawdd Ioan, a’ dau o ei ddiscipulon: ac a edrychoð ar yr Iesu yn gorymðaith, ac a ddyuot, Wely yr oen Duw. Yno clybot o’r ðau ddiscipul ef yn ymadrodd, a’ dilyn yr Iesu. A’r Iesu a droes, ac y gwelawdd hwy yn dilyn, ac a edyuot, wrthwynt, Pa beth a geisiwch? A’ hwy a ddywedesont wrthaw Rabbi (yr hyn o ei ddeongl yw, Athro, p’le ðwyt yn trigio? Dywedawð wrthynt, Dewch, a’ gwelwch. Daethant, a’ gwel e sant lle yr oedd ef yn trigiaw, ac aros a wnaethant y gyd ac ef y die rnot hwnw: can ys ydd oedd hi yn‐cylch y ddecved awr. Andreas, brawt Simon Petr, oedd vn o’r ddau a glywsent y gan Ioan, ac y dilynesent ef. Hwn yma a gafas, y vrawt Simon yn gyntaf, ac a ddyuot wrthaw, Ys cawsam y Messias, yr hwn o ei ddeongl, yw y Christ. Ac y duc ef at yr Iesu. A’r Iesu a edrychawdd arnaw, ac a ddyuot, Ti yw Simon vap Ioan: ti a elwir Cephas, yr vn wrth ddcongl yw maen. Tranoeth yr wyllesei ’r Iesu vyned i Galilaia, ac y cafas ef Philip, ac y dyuot wrthaw, Dilyn vi. A’ Philip oeð o Bethsaida, dinas Andreas ac Petr. Cahel o Philip Nathanael a’ dywedyt wrthaw, Ys cawsam hvvn yscrifennawdd Moysen o hanaw yn y Ddeddyf, ef, a’r Prophwyti, ’sef Iesu o Nazaret map Ioseph. Yno y dyuot Nathanael wrthaw, ’All dim da ddy vot o Nazaret? Dywedyt o Philip wrthaw, Dyre d, a’ gwyl. Iesu a welas Nathanael yn dyvot ataw, ac a ddyuot, am dano, Wely, yn ddiau Israeliat, yn yr hwn ny d oes dichell. Dywedei Nathanael wrtho, O b’le yr adnabuost vi? Yr Iesu atepawdd ac a ddyuot wrthaw, Cyn na galw o Philip dy di, pan oeddyt ’y dan y fficuspren, mi ith welwn. Nathanael atepawdd, ac eb yr ef wrthaw, Rabbi, ti yw yr Map Duw: ti yw yr Brenhin yr Israel. Iesu atepawdd ac a ddyuot wrthaw, Can ddywedyt o hanof y‐ty, Mi ath welais ydan y fficuspren, y credy? cai weled pethae mwy na ’rein. Ac ef a ddyuot wrthaw, Yn wir, yn wir dywedaf y‐chwy, Ar ol hyn y gwelwch y nef yn agoret, a’r Angelon Duw yn escen d, ac yn descen d ar y Map y dyn. A’R trydydd dydd y bu priodas yn‐Cana dref yn- Galilaia, a ’r mam yr Iesur oedd yno. A’ gelwit yr Iesu ef ai ddiscipulon i’r briodas. A’ phan ballodd gwin, y dywedawð mam yr Iesu wrthaw, Nid oes ’win y‐ddynt. Yr Iesu a ddyuot wrthei, Peth ys yð i mi a wnel a thi wreic? ny ddeuth vy awr eto. Y vam ef a ddyvot wrth y gwasanaethwyr, Peth bynac a ddyweto ef wrthych, gwnewch. Ac ydd oedd yno chwe ch ddwfrlestri o vain, wedy gosot, yn ol devot puredigaeth yr Iuddaeon a weddei ynthwynt dau ffirkin nei dri. Yr Iesu a ddyuot wrthynt, Llanwch y dyfrlestri o ddwfr. Yno eu llanwasant wynt yd yr emyl. Yno y dyvot ef wrthynt, Gellyngwch yr awr hon a’ dygwch at lywodraethwr y wledd. Ac wy ei dygesont. A’ gwedy provi o lywrdraethwr y wledd y dw f r a wneuthesit yn win, (can na wyddiat ef o bale y cawsit: anid y gwasanaethwyr a el’yngesent y dwr, a wyðent) llywodraethwr y wledd a alwodd ar y priodaswr, ac a ddyvot wrthaw, Pop dyn a ’osyt win da yn gyntaf, a gwedy yddyn yvet yn dda, yno vn a vo gwaeth: tithae a gedweist y gwin da yd yr awrhon. Hyn o ddechrae arwyddion a wnaeth yr Iesu yn Cana tref yn Galilaia, ac a ddangoses ei ’ogoniant, a’ ei ddyscipulon a credesōt ynthaw. Gwedy yddo vyned i wared i Capernaum, ef a’ ei vam, a’i vroder a’i ðiscipulō: ac ny d aroesont yno ny‐mawr o ddyðie. Can ys Pasc yr Iuðeon oedd yn agos. Am hyny ydd ai th yr Iesu i vyny dd i Caerusalem. Ac ef a gavas yn y Tem p l yr ei a werthent ychen, a’ deueit, a’ cholom b enot, a newidwyr arian, yn eistedd yno. Ac ef a wnaeth ffrewyll o reffynnae, ac y gyrrawdd wy oll y maes o’r Tem p l y gyd a’r deueit, a’r ychen, ac a dywallodd arian y newidwyr, ac a ddy m chwelawdd y bord d ae, ac a ddyuot wrth yr ei a werthent colom b ennot Dygwch ffvvrdd y pethe hyn o dd yma: na wnewch duy vy‐Tat, yn tuy marchnat. A’ ei ddiscipulon a gofiesont, val ydd oedd yn escriuenedic, Y gwynvyt am dy duy a’m y sawdd i. Yno ydd atepynt yr Iuddaeon, ac y dywedynt wrthaw, Pa sign a ddangosy i ni, can ys gwnai di y pethae hyn? Atepawdd yr Iesu a’ dywedawdd wrthynt, Goyscerwch y Tem p l hon, ac mevv in tri‐die y cyfodaf hi drachefyn. Yno y dywedynt yr Iuddaeon, Chwe ch blynedd a’ dau ’gain y buwyt yn adail iad y Tem p l hon, ac a gyuody di hi mevv in tri die? Ac y cf a ddywedesei am Templ ei gorph. Am hyny cy gynted y cyuodes ef o veirw, y cofient ey ddiscipulon ddywedyt o hanaw hyn wrthynt: a’ hwy a credessont yr Scri p t h ur, a’r gair a ddywedesei yr Iesu. Ac val yr oedd ef yn‐Caerusalem ar y Pasg yn yr wyl, llawer a gredesont yn y Enw ef, wrth weled y gwrthiae a wnaethoeð oedd ef. A’r Iesu ny d ymddiriedawð yðyn am danaw ehun, can ys adwaeniad ef hwy oll, ac nad oedd arnaw eisiae testiolaethu o nep am ddyn: can y vot yn gwybot pa beth oedd mewn dyn. YDd oedd dyn o’r Pharisaiait, a’ ei enw yn Nicodemus pennaeth ymplith yr Iuðaeon. Hwn a ðeuth at yr Iesu liw nos, ac a ðyvot wrthaw, Rabbi, ni y wyddam mae dyscawdur wyt wedy dyvot y wrth Dduw: can na ddychon nep wneythy’r y gwrthiae hyn a wney di, a ny byðei Duw gyd ac ef. Yr Iesu a atepoð ac a ðyuot wrthaw, Yn wir, yn wir y dywedaf yt’, A ðiethr geni dyn drachefyn, ny ddygon ef welet teyrnas Duw. Nicodemus a ddyvot wrthaw, Pa vodd y dychon dyn eni ac ef yn hen? a all ef vynet i groth ei vam drachefyn, a’ geni? Yr Iesu atepawdd, Yn wir, yn wir y dywedaf yti, addieithr geni dyn o ddwfyr ac or yspryt, ny ddichon ef vyned y mewn teyrnas Duw. Yr hynn a ’anet or cnawt, ys y gnawt: a ’r hynn a ’anet o’r Yspryt ys yð yspryt. Na ryvedda ðywedyt o hanof wrthyt, Y byd rait eich geni drachefyn. Y gwynt lle mynno, a chwyth, a’ ei lef a glywy, eithyr ny wyddost o b’le y daw, ac y bale ydd a: velly y mae pop dyn a a’net o’r Yspryt. Nicodemus atepawdd ac a ddyvot wrthaw, Paddelw y dychon y pethae hynn vot? Yr Iesu a atepawdd ac a ddyvot wrthaw, A ywti yn ðyscyawdr yr Israel, ac ny wyddost y pethae hynn? Yn wir, yn wir y doedaf wrthyt, yr hynn a wyddam a ddywedwn, a’r hyn a welsam a testoliaethwn: a’n testiolaeth ny dderbyniwch. A’s pan ddywetaf ychwy pethe daiarol, ny chredwch, pa vodd a’s dywetwyf ychwy, am pethae nefolion y credwch. Can na d escen nep ir nef, a ddieithr hwn a ddescenawdd o’r nef, ys ef Map y dyn yr hwn ys y’n y nef. A’ megis y derchafawð Moysen y sarph yn y diffeith, velly y bydd rait bot derchavael Map y dyn, yn y bo y bwy bynac a cred yntaw, na choller, yn amyn ca ff ael bywyt tragyvythawl. Yr Euāgel ar ddie Llun y Sulgwyn. ¶ Can ys velly y carodd Duw y byt, y n y roðes ef ei vnig‐enit vap, y’n y vydei i bop vn a greda ynthaw, na choller, amyn caffael bywyt tragyvythawl. Can na ddanvonawdd Duw ei vap i’r byt, i varny’r byt, anyd er iachay yr byt trwydaw ef. Yn vn a cred ynthaw ef, ny vernir: a’r vn ny thred a varnwyt eisioes can na chred odd yn. Enw yr vnigenit vap Duw. A’ hynn yw’r varnedigaeth, can ðyvot golauni ir byt, a’ chary o ddynion dywyllwc h yn vwy na’r golauni, o erwydd bot y gweithrededd wy’n ðrwc. O bleit pop vn yn gwnethy drwc, ys y gas gātho yr golauni, ac ny ðana i’r golauny, rac argyoeddy ei weithredeð Ar hwn a wna wirionedd a ddaw i’r golauni, y n y bo cyhoedd ei weithredoedd, mae o erwydd Duw y gweithredwyt wy. Gwedy y pethe hyn y daeth yr Iesu ef a ei ddiscipulon i dir Iudaia, ac yno y trigiawdd y gyd ac wynt, ac y betyddyawdd. Ac ydd oedd Ioan hefyt yn batyddiaw yn Ainon geyr llaw Salim, can ys bot dyfredd lliosawc yno: a’ daethant vvy, ac eu betyddiwyt. Can na vwriesit eto Ioan yn‐carchar. Yno y bu ’orchest rhwng discipulon Ioan a’r Iuddaeon, yn‐cylch purhau. A’ daethwynt ad Ioan, ac a ddywed e sont wrthaw, Rabbi, hwn oedd y gyd a thi y tu hwnt i Iorddonen, i’r vn y testolaetha i s‐ti, nycha, y batyddia ef, a’ phawp oll ’sy yn dyuot attavv. Ioan a atepawdd, ac addyuot, Ny aill dyn dd erbyn dim a ny ’s roddir yddaw o’r nef. Chwychwi ychunain yd yw vy‐testion i, ar ddywedyt o hano vi, Nyd mi yw yr Christ, eithr darvot vy ’n anvon o y vlaen ef. Hwn ’sy iddo ddyweddi vvreic, y w’r dyweddiwr: a’ char y dyweðiwr yr hwn a saif ac y clyw ef, a lawenha yn vawr, o bleit llef y dyweddiwr. Y llawenydd hyn meu vi gan hyny a gyf lawnwyt. Raid yðaw ef ymangwanegy, ac y mi nef ymleihau. Hwn a ddaeth o dd ucho d, ysy gor uwch pavvp oll: hwn ysy o’r ddaiar, y sy o’r ddayar, ac o’r ddaiar yr ymadrodd: hwn a ddaeth o’r nef y sy goruch pavvp oll. A’ hyn a welawdd ac a glywawdd, hyny a testolaetha ef: a’i destiolaeth ef ny dd erbyn neb un. Hwn a dd erbyn iavvdd y destiolaeth ef, ys ef a in seliawdd mai Duw ’sy gy wir. Can ys yr hwn a dd anvonawdd Duw, a lafara’ airiae Duw: can nyd wrth vesur y mae Duw yn rhodðy iddo yr Yspryt. Y Tat a gar y Map, ac a roddes bop peth oll yn ey law. Hwn a gred yn y Map, y mae iddo vywyt tragyvythawl, a’ hwn nyd vvyddha o i’r Map, ny wyl ef vywyt, any d dig ofain Duw a erys arnaw. WEithian pan wybu yr Arglwydd, glybot o’r Pharisaiait, wneuthy ’r o hanaw ef a’ batyddiaw vwy o nifer ðiscipulon nac Ioan, (cyd na vadyddiai Iesu ehun: eithr ey ddiscipulon) ef a adawodd Iudaia, ac aeth ymaith i’r Galilaia. A’ dir oedd y‐ddaw vyned trwy Samareia. Yno y deth ef y ðinas yn Samareia a elwit Sychar, yn gyfagos at y vaenawr a roesei Iaco v, y’w vap Ioseph. Ac yno ydd oedd ffynnō Iaco v. Yno’r Iesu wedy’ blino y gan y daith a eisteddawdd velhyn ar y ffynnon yn cylch y chwechet awr ytoedd hi: Daeth gwraic o Samareia i gody dw fr. Dywedyt o’r Iesu wrthei, Moes i mi ddiawt. Can ys ei ddiscipulon aethēt ymaith i’r ddinas, i brynu bwyt. Yno y dyuot y wraic o Samareia wrthaw, Pa vodd yw a’ thy di yn Iuddew, y govynny ddiawt i mi, yr hon wyf ’wraic o Samareia? Can na d yw’r Iuddaeon yn ymgystlwng a’r Samareit. Atepawdd Iesu ac a ddyuot wrthei, Pe’s adwaenyt ddawn Duw, a’ phwy ’n yw a ddywait wrthyt, Moes i mi ddiawt, tu d i a’ ovynesyt y‐ dd aw ef, ac ef a roesei yty y dw f r byw yt. Dywedawdd y wraic wrthaw, Arglwydd, Nyd oes genyt ddim y gody‐dw f r, a’r pytew ’sy ddwfyn: ac o b’le y mae genyt y dwfr byw hvvnvv? Ai mwy wy‐ti na’n tat ni Iaco v, yr hwn a roes i ni y pytew hwn, ac ef ehun a yfawdd o hanaw, a’ ei blant, ai aniuailieit. Atepawdd yr Iesu a’ dywedawdd wrthei, Pwy pynac a yfo o’r dwfr hwn, a sycheda drachefyn: an d pwy pynac a yfo o’r dwfr a roðwy vi ydddaw, ny sycheda yn dragyvyth: eithyr y dwfr a roddwy vi y dd‐ aw a vyð yn d aw yn ffynnō o ddwfr, yn tarðu i’r bywyt tragyvythawl. Dywedawdd y wraic wrthaw, Arglwydd, dyro i mi or dwfr hwnw, val na sychedwyf, ac na ddelwyf yma n y gody dvvr. Dywedawdd yr Iesu wrthei, Dos, galw dy ’wr, a’dyre d y ma n, Y wreic a atepoð ac a ðyuot, Ny d oes i mi vn gwr. Yr Iesu a ðyuot wrchei, Da dywedaist, Ny d oes y mi vn gwr. Canys bu y‐ti bemp gwyr, a’r hwn ys y yti ’nawr ny d yw wr yti: gwir a ddywedaist ar hyny. Dywedawdd y ’wraic wrthaw, Arglwydd, gwelaf may Prophwyt ytwyt. Ein tadae a addolent yn mynyth hwn, a chvvy chwi a ddywedwch, mai yn Caerusalem y mae’r lle y dylir addoly. Yr Iesu a ddyvot wrthei, Ha wreic, cred vy vi, y mae yr awr yn dyuot, pryd na’c yn y monyth hwn, na’c yn Caerusalem yr a ddoloch y Tat. Chwy chvvi a addolwch y peth ny wyddoch, ny ni a addolwn y peth a wyðam: can ys yr iechyd’sy dd or Iuðeō. Eithyr dyuot y mae yr awr, ac ys owrhon y mae hi, pan yw ir gwir addolwyr addoly y Tat mevv yn yspryt a’ gwirioneð: can ys y Tat a vyn y cyfryw ’r ei y’w addoly ef. Yspryt yw Duw, a’r sawl y a addolant ef, raid yddwynt e y a ddoli mevv yn yspryt a’ gwirionedd. Dywedawð y wraic wrthaw Gwn i y daw Messias, ys ef yr hwn a elwir Christ: gwedy y del hwnw, ef a venaic y ni bop peth oll. Dywedyt o’r Iesu wrthei, Ys mi yw yr hwn a ddywait wrthyt. Ac yn hyn y daeth ey ddiscipulon, ac a ryveddasont y vot ef yn ymddiddan a gwraic: ny ddyvot neb hagen wrthaw, Beth a gaisy? ’n ai paam yr ymddiðeny a hi? Yno y gadawdd y wraic h ei dvvfr ste e n, ac aeth ymaith ir dinas, ac a ddyuot wrth y dynion yno, Dewch, gwelwch wr a ddyuot i mi gymeint oll ar a wnaethym. Any d hwn yw’r Christ? Yno myn e d o hanynt allan or dinas, a’ dyuot ataw. Yn cyfamser, ydd archei y discipulon iddo, gan ddywedyt, Rabbi, bwyta. Ac ef a ddyuot wrthynt. Mae y mi vwyt y’w vwyta, a’r ny wyddo‐chwi. Yno y dyuot y discipulon wrth ei gylydd, A dduc nep yddo vwyt? Yr Iesu a ddyuot wrthynt, Vy‐bwyt i yw gwneuthu ’r ewyllys yr hwn a’m d anvonawdd i, a’ gorphen y wait h ef. A ny ddywedw‐chwi, Mae etwa petwar‐mis ic, ac yno y daw ’r cynayaf? Nychaf, y dywedaf y chwi, derchefwch eich llygaid, ac edrychwch ar y broydd: can ys gwynion ynt eisus ar gynayaf. A’r hwn a gynayafa a dd erbyn gyfloc, ac a gynull ffrwyth i vywyt tragyvythawl, mal y bo ac ir hwn a heuo, ac ir hwn a gynayafa gael gydlawenechu. Can ys yn hyn y mae’r gair yn wir, Mai vn a heuha, ac arall a ved. Mi a’ch d anvoneis chvvi i vedi yr hyn ny’s llafurieso‐chwi vvrtho: eraill a lafuriesont, a’ chwi theu a aethoch y’w llafur hwy. Yno llawer o’r Samarieit o’r dinas hono a gredesont ynd d aw, o bleit hyn a ddywedawdd y ’wraic yr hon a destolaethesei, Ef a ddyuot i mi gymeint oll a’r a wnaethym. A’ phan ðaeth y Samarieit ataw, yð atolygesant y dd aw, ar aros y gyd a hwy: ac ef a aro s awdd yno ddau ddiwarnot. A’ mwy o lawer o gredesont o bleit hyn a ddywedawdd ef ehun. Ac wy a ddywed e sōt wrth y wreic, Ni d ym yn credu weithian o bleit a ddywedais‐ti: can ys ni a ei clywsom ef ynunain, ac a wyddam mai hwn yn ddiau yw ’r Christ ’sef Iachawdur y byd. Velly a’r ben y ddau‐ddyð ef aeth ymaith o dd yno, ac aeth ir Galilaia. Can ys‐ef yr Iesu a destolaethesei, na chae Prophwyt anrydeð yn ei wlat ehun. Yno wedy y ddyuot i’r Galilaia, y d erbynynt y Galilaieit ef, yr ei a wel e sont yr oll pethe a wnaethoedd oedd ef yn‐Caerusalem ar yr wyl: can ys wy hefyt a aethent ir ’wyl. A’r Iesu a ddaeth drachefyn i’ r Cana tref yn- Galilaia, lle gwnaethoedd oedd ef y dwfr yn ’win. Yr Euāgel yr xxi. Sul gwedy Trintot. ¶ Ac yð oeð ryw Pendevic ac yðaw vap yn glaf yn‐Capernaum. Pan glypu ef ddyuot Iesu o’r Iudaia i’r Galilaia, ydd aeth ef ataw, ac a atolygawdd yddaw ddyvot i waret, ac iachay y vap ef, can ys ydd oedd e wrth vron marw. Yno y dyvot yr Iesu wrthaw, A ny welwch arwyddion a ’ryveddodae, ny chredwch. Y pendevic a ddyuot wrthaw, Arglwydd, dyre d i wared cyn marw vy map. Yr Iesu a ddyvot wrthaw, Does ymaith, y mae dy vap yn vyw: a’ chredawdd y dyn y gair a ddywedesei’r Iesu wrthaw, ac aeth ymaith. Yr awrhon ac ef yn mynet i wared, y cyfarvu ei wasanaethwyr ac ef, ac y vanegosont, gan ðywedyt, Mae dy vap yn vyw. Yno y gofynawdd ef yddwynt yr awr y gwellaesei arnaw. Ac wy a ðywedesont wrthaw, Doe y seithfet awr y gadawdd y cryd ef, Yno y gwybu’r tat ddarvot yn yr awr hōno y dywedesei ’r Iesu wrthaw, Mae dy vap yn vyw A’ chredy a wnaeth ef, a’ ei oll tuy. Yr ail miragl hynn a wnaeth yr Iesu drachefyn, wedy y ddyvot ef o’r Iuddaia i’r Galilaia. GWedy hyny, ydd oedd gwyl yr Iuddaeon, a’r Iesu a escen d awð i Caerusalem. Ac y mae yn‐Caerusalem wrth y ðevaidiawc ’lyn a elwir in Ebreo Bethesda, ac iddo pem p porth: yn yr ei’n y gorwedei lliaws mawr o gleifion, o ddaillion, cloffion, a’ gwywedigion, yn d ysgwyl am gyffroedigeth y dw f r. Can ys Angel yr Arglvvydd a ddescennei ar amser e ir llyn, ac a gynnyrfei ’r dw f r: yno pwy pynac yn gyntaf ar ol cynnyrfiat y dw fr, a ddescen d ai y mywn, a iachaijd o ba ryw haint bynac a vei arnaw. Ac ydd oedd yno ryw ddyn yr hwn a vesei yn glaf n ’amyn es dwy vlwyð yn da’ugain. Pan ’welawdd yr Iesu ef yn gorwedd, a’ gwybot y vot ef ys cyhyd o amser yn glaf, ef a ddyuot wrthaw, A wyllysy dy wneuthu’r yn iach? Atepawdd y claf yddaw, Arglwyð, ny d oes genyf nep, pan gynnyrfer y dw fr, i’m dodi yn y llyn: eithy’r tra vwy vi yn dyuot, arall a ddescen d o’m blaen. Dywedawdd yr Iesu wrthaw, Cyvot: cymer ymaith dy glwth a’ rhodia. Ac yn ebrwydd y gwnaed y dyn yn iach, ac ef gymerth‐ymaith ei ’lwth, ac a rodiawdd: a’r Sabbath oedd ar y diernot hwnw. Dywedyt am hyny o’r Iuðaion wrth hwn a wnaethesit yn iach, Dydd Sabbath yw hi: ny d yw gyfreithlawn y‐ti gymryd‐ymaith dy ’lwth. Attepawdd yddwynt, Hwn a’m gwnaeth i yn iach, ys ef a ðyuot wrthyf, Cymer dy ’lwth, a’ rhodia? Yno y gofynnesont iddaw, Pa dd vn yw hwnw a ddyvot wrthyt, Cymer‐ymaith dy ’lwth, a’ rhodia? A’hwn a iachaesit, ny wyddiat pwy ’n oedd ef: can ys yr Iesu a dynnesi ymaith y wrth y dyrfa ’oedd yn y van hono. Gwedy hyny y cafas yr Iesu ef yn y Templ, ac addyuot wrthaw, Wely ith wnaeth p wyt yn iach: na phecha mwy ach, rac d yvot y‐ty beth a vo gwaeth. Y dyn aeth ymaith, ac a venegawdd i’r Iuddaeon. may ’r Iesu oedd hwn a ei gwnaethesei ef yn iach. Ac am hyny ydd erlidiynt yr Iuddeon yr Iesu, ac y caisynt y ladd ef, can y‐ dd aw wneuthy d y pethae hyn ar y d y dd Sabbath. A’r Iesu y atepawð wy, Vy‐Tat ys y yn gweithiaw yd hyn, a’ mi nef ’sy y yn gweithiaw. Am hyny y caisiai’r Iuddaeon yn vwy y ladd ef? ny d yn vnic can y dd‐ aw dori’r Sabbath: eithyr dywedyt hefyt mai Duw oedd ei Dat, a’i wneuthu’r y hun yn gy d stat a y Duw. Yno ydd atepawdd yr Iesu, ac y dyuot wrthwynt, Yn wir y dywedaf y chwi, Nyd aill y Map wneuthu’r dim o hanaw ehun, any d hyn a wyl ef y Tat yn y wneuthu’r: can ys pa bethae bynac a wna ef, y pethae hyny a wna’r Map hefyt. Can ys y Tat a gar y Map, ac a ðengys y‐ dd o pop peth oll, a’r wna a ynt ef, ac ef a ddengys y‐ dd aw weithredoedd mwy na ’r‐ein, val y bo y chwi ryveddu. Can ys mal y cyvyt y Tat y meirw, ac ei bywha, velly y bywha y Map yr ei a ewyllysa ef. Can ys ny varn y Tat neb un, eithyr yr oll varn a roddes ef ir Map. Yny bo i bawp anrydeðy y Map, mal yr anrydeddant y Tat: hwn nid yw yn anrydeddu ’r Map, ni d yw hvvnvv yn anrydeddu ’r Tat, yr hvvn y d anvonawdd ef. Yn wir, yn wir y dywedaf y chwi, yr hwn a clyw vy‐gair, ac a gred yn hwn a’m d anvonawdd, y mae y dd aw vywyt tragyvythawl, ac ny ddaw i varn, eithyr ef aeth ffwrdd o yvvrth angae i’r bywyt. Yn wir, yn wir y dywedaf y chwi, y daw yr amser, ac yrowan yw, pan glyw ’r meirw lef Map Duw: a’r sawl a ei clywant, a vyddant vyw. Can ys me g is y mae ir Tat vywyt ynddo y h un, velly hefyt y rhoddes ef i’r Map vot iðo vywyt ynddo y h un. Ac a roep y‐ dd aw veddiant do y roi barn: can y vot ef yn vap dyn. Na ryveddwch hyn: can ys‐daw yr awr yn yr hon y bydd ir sawl oll ynt yn y beddae, glywet y leferydd ef. Ac e ddaw allan, yr ei a wnaethant d d a, i gyfodiad igeth bywyt: a’r ei a wnaethant d d rwc i gyfodiad igaeth barn. Ny alla vi wneuthur dim o hanof vy h un an: mal y clywaf, y barnaf: am barn i ’sy gyfion, can na cheisiaf vy ’wyllys vy h un, eithyr ewyllys y Tat yr hwn a’m d anvonawdd i. A’s testolaethwn am dana vy h un, ny d oedd vy‐testiolaeth i gy wir. Chwi chvvi a dd anvonesoch at Ioan, ac y ef a destolaethawdd ir gwirionedd. A’ mi ny chymera f destoliaeth y gan ddyn: eithyr y pethe hyn a ddywedaf, val yr iachaijr chwi. Ef e oeð ganwyll yn Lloscy, ac yn tywynu: a chwi chvvi a vynesech dros amser ymlawenychu yn y lewych ef. Eithyr y mae i mi testoliaeth mwy na thestolaeth Ioan: can ys y gweithredoedd a roes y Tat i mi y’w gorphen, ’sef y gweithredoedd hyny, a’r ydd wy vi yn ei gwneythur, a testolaethant am dana vi, may’r Tat am d anvonawdd. A’r Tat yntef, yr hwn am d anvonawdd, a destolaetha am danaf. Ny chlywsoch y lef erydd ef vn amser, ac ny welsoch ei wedd. A’ y ’air ef nyd yw ychwi yn aros ynoch: can ys yr vn a dd anvonoð ef, hwnw ny chredwch. Chwiliwch yr Scry p t h urae: can ys ynthwynt hvvy y tybiwchwi y ceffwch vywyt tragyvythawl a’ hwy ynt yr ei a destolaethant am dana vi. Ac ny ddewchwi ata vi, y gaffel o hanoch vywyt. Ny dd erbyniaf vawl y gan ddynion. Eithr mi a ch adwaen, na d oes genychgariat Duw ynoch. My vi a ðaethym yn Enw vy‐Tat, ac ni’m d erbyniwch vi: a’s arall a ddaw yn y enw h un, hwnw a dd erbyniwch. Pa voð y gellw‐chwi gredu, a’ chwi yn d erbyn anrydedd y gan y gylydd, eb ychvvy gaisiaw ’r anrydedd y sydd o Dduw yn vnic? Na thybiwch y cyhuðaf vi chwi wrth vy‐Tad: y mae vn a’ch cyhudda chvvi ’sef Moysen, yn yr hwn yr ymðiriedw chwi. Cans pe’s credyssech Moysē, chvvi am credyssech i nef: can ys o hano vi ydd escrivenawdd ef. Ac a ny chredwch ei yscrifennae ef, py ’wedd y credwch vy‐gairiae i? GWedy y pethæ hyny ydd aeth yr Iesu tros vor Galilaia, neu Tiberias. A’ thorf vawr y cynlynawð ef, o bleit yddwynt welet y arwyddion ef, a’r a wnaethoeð ar y cleifion. Ac ef aeth yr Iesu ir monyth, ac yno yr eisteddawdd cyd aei ddscipulon. Ac ydd oedd hi yn agos ir Pasc, gwyl yr Iuðeon. A’r Iesu a gyuodes i vyny dd ei lygait, a’ phan weles dyrfa vawr yn dyuot attaw, ef a dyvot wrth Philip, O b’le y prynwn vara, val y caffo yr ei hynn beth yw vwyta? (a hynn a ddywedawdd, yw brobi ef: can ys ef e a wyddiat peth a wnelei) Philip a atepawdd iddaw, Nid oedd ddigon gwerth daucant ceiniawc o vara yddwynt, y gahel o pop vn o hanwynt ychydic. Yna y dyvot wrthaw vn oei ddiscipulon, ys ef Andras, brawt Simon Petr, Mae yma vachcenyn, a’ phemp torth haidd ganthaw, a’ dau pyscodyn: eithyr beth yw hynny ymplith cynniver? A’r Iesu a ddyvot, Gwnewch ir dynion hyn eistedd, (Ac ydd oedd yno wellt‐glas lawer) yno yr eisteddawdd y gwyr yn‐cylch pemp mil o rifedi. A’r Iesu a gymerth y bara, ac a ddiolches, ac ei rhanoð ir discipulon, a’r discipulō, ir ei oeddynt yn eisteð: a’r vn moð or pyscot cymmeint ac a vynnesont. A’ gwedy yðwynt gahel digon, ef a ddyuot wrth ei ðiscipulō, Cesclwch y brivwyt a weðilloð, rac colli dim. Yno y casclasont, ac a lanwesant dauddec bascedait or briwvwyt, or pemptorth haidd’oedd yngweddill can yr ei a vesynt yn bwyta. Yno pan welawð y dynion wneythyd or Iesu yr arwyð hyn, y dywedesant, Diau mae hwn y’w Prophwyt a ddauei ir byt. Velly pan wybu Iesu vot yn y bryd hwy ddyuot, a’i gymryd ef yw wneuthur yn Vrenhin, ef a dynnawdd heibio drachefyn ir mynyth vvrtho y hun an. Gwedy daruot yddei hwyrhay, y ddiscipulon ef a ddescenesont i’r mor, ac a aethant i’r l h ong, a’ myned tros y mor tu a C h apernaum: ac weithiō ydd oedd hi yn dywyll vvch, ac ny ddaethoedd oedd yr Iesu atwynt. A’ chodi o’r mor y gan wynt mawr yn chwythu. A gwedy yddynt rwyfo yn‐cylch pemp stad ar vcain, neu ddec stad ar ycain, wy welent yr Iesu yn gorymddaith ar y mor, ac yn dy nesau at y llong: ac ofny a wnaethant. Ac ef a ddyuot wrthynt, Mi vi yw: nac ofnwch. Yno yn ewyllysgar y d erbyniesont ef ir llong, a’r llong oedd yn y van wrth y tir ir lle ydd elent. Tranoyth y popul yr ei a safai y tu arall ir mor, a welawdd na d oedd llong arall yno, any d yr vn, yr aethei ey ðiscipulon y dd hi, ac nad aethesei yr Iesu y gyd ei ddiscipulon i’r llong, eithyr myned ymaith o ei ddiscipulon ef vvrthyn yhunain, a’ dyuot llongae eraill o Tiberias yn gyf agos ir van lle y bwytesent y bara, gwedy ir Arglwydd ddiolwch. An d pan welawdd y popul na d oedd yr Iesu yno, na ei ddiscipulon, a’ nwy the a gymer e sont longae, ac a daethont i Capernaum, gan geisiaw yr Iesu. A’ gwedy y dd wynt y gahel ef y tu arall ir mor, wy ddywed e sont wrthaw, Rabbi, pa bryd yd aethost yma n? Yr Iesu a atepawdd y dd‐ wynt, ac a dyuot, Yn wir, yn wir y dywedaf y chwi, Ny d ych i’m caisiaw, o bleit ywch wel e t y gwyrthiae, any d o bleit ywch vwyta o’r torthae, ach’ llenwi. Na thraveiliwch am y bwyt a goll ir, eithyr am y bwyt a barha i vywyt tragywythawl, yr hwn a rydd Map y dyn y chwi: can ys hwn a in seliawð Duw ’r Tad. Yno y dywed e sont wrthaw, Pa beth a wnawn val y gallom weithiaw gwaithredoeð Duw? Yr Iesu a atepawð ac a ddyuot wrthynt, Hyn yw gwaith ret Duw, credu o hanoch yn yr hwn a dd anvonawdd ef. Dywed e sont gan hyny wrthaw, Pa ’r arwydd gan hyny a wnei di, val ey gwelom, ac y’th’ credom? pa beth wyt’ yn ei weithredu? Ein ni a vwytesont y Manna yn y diffeith vvch, me g is y mae yn scrivenedic, Bara o’r nef a roes ef y dd wynt yw vwyta. Yno y dyvawt yr Iesu wrthwynt, Yn wir, yn wir y dywedaf ychwy, Ny d Moysen a roes y‐chwi ybara hwnw o’r nef, eithyr y Tat meu vi ysy yn rho ddi y‐chwy y gwir vara o’r nef. Can ys bara Duw y dyw’r hwn ’sy yn descen d o’r nef, ac yn rhoddy bywyt i’r byt. Yno y dywed e sont wrthaw, Arglwydd, byth dyro i ni y bara hwn. Dywedawð yr Iesu wrthynt, Mi vi yw ’r bara ’r bywyt: yr vn a ddel ata vi, ny ’s newyna ddim, a’r vn a gred yno vi, ny sycheda byth. Eithyr mi d d ywedais ychwy, can ac ychwy vy‐gwel e d, ac ny chredesoch. Oll a’r y mae ’r Tat yn y roi y my, a ðaw ataf: a’ hwn ’sy yn dyuot ataf, ny’ s bwriaf allan. Can ys descenais o’r nef, ny d i wneythu ’r vy ’wyllys i, eithyr ewyllys yr vn am d anvonoð i. A’ hyn yw ’wyllys y Tat yr hwn a’m d anvonawð i, na bo o’r oll a roddes ef i mi, golli o hanof ðim, eithyr ei gyvodi drachefyn yn y dydd dywethaf. A’ hyn yw ’wyllys yr hwn a’m d anvonawdd i, bod y bawp dyn a’ra wyl y Map, ac a gred yndaw, gahel bywyt tragyvythawl: a’ mi y cyfodaf ef y vyny dd yn y dydd dywethaf. Yno y murmuresont yr Iudaeon wrthaw, o bleit dywedyt o hanaw, Mi vi yw’r bara, a ddescen d as o’r nef. A’ dywedyt a wnaethant, Any d hwn yw Iesu map Ioseph, yr hwn a adwaenom ni y dat a y vam? pa vodd gan hyny a dywait ef, mai O’r nef y descen d ais? Yno atep o’r Ieshu a’ dywedyt wrthynt, Na vurmurwch yn eich plith. Ny aill nep ddyvot ata vi, o ddyeithr ir Tat, yr hwn am d anvonawdd i, y dynnu ef: ac mi y cyfodaf ef y vyny yn y dydd dywethaf. Y mae yn escrivenedic yn y Prophwyti, Ac wy a vyddant oll dyscedic y gan Dduw. Pawp dyn gan hyny a’r a glybu, y gan Tat, ac a ddyscawdd, a ddaw at y‐vi. Ny d erwydd gwel e d o nep y Tat, any d yr vn y ’sydd o Dduw, ys ef a welawdd y Tat. Yn wir, yn wir y dywedaf y chwi, Yr vn a gred yno vi, mae yddaw vuchedd dragyvythawl. Mi vi yw ’r bara ’r vuchedd. Eich tadae chvvi a vwytesont y Manna yn y diffeith vvch, a’ marw a wnaethont. Hwn yw ’r bara sy yn descē d o’r nef, yd pan yw i’r neb a vwytao o hanaw, na bo marw. Ys mi yw ’r bara byw iol, yr hwn a ðescen dais o’r nef: a’s bwyty neb un o’r bara hwn e vydd byw byth: a’r bara a roddwy vi, vy‐cnawd yw, yr hwn a roddwy vi tros vywyt y byt. Yno yr ymrysonent yr Iuddeon a ei gylydd, gan ddywedyt, Pa vodd y ga i ll hwn roddi i ni y gnawd y vv vwyta? Yno y dyvawt yr Iesu wrth‐wynt, Yn wir, yn wir y dywedaf y‐chwi, A ny vwytewch’ gnawt y Map y dyn, ac yfet ei waet, nyd oes y chwy vywyt ynoch. Pwy pynac a vwytao vy‐cnawd i, ac a yfo vy‐gwaet, y mae iddaw vywyt tragyvythawl, a’ mi y cyfoda ef y vyny yn y dydd dyweddaf. Can ys vy‐cnawd i y sy dd wir vwyt, a’m gwaed i ’sy wir ddiawt. Hwn a vwyty vy‐cnawd, ac a yf vy‐gwaed, a dric yno vi, a mi yndo ef. Mal yd anvonawð vi y byw Dat, velly y byw vi trwy y Tat, a’ hwn a’m bwyty i, byw vyð ynt ef trywo vi. Hwn yw ’r bara a ðescennodd o’r nef: ny d val y bwytaodd y ch tadae chwi y manna, a’ marw o hanynt. Yr vn a vwyty o’r bara hwn, a vydd byw byth. Y pethe hyn a ddyvot ef yn y Synagog, gan y dyscu hvvy yn‐Capernaum. Llawer gan hyny o ey ddiscipulon (wrth glybot hyn) a ddywedent, Calet yw’r ymadrodd hyn: pwy a aill ei glybot? Eithyr yr Iesu yn gwybot yndo ef bot ei ddiscipulon yn murmuro wrth hyn, a ðyvot wrthynt, A yd yw hyn ych rhwystro chwi? Beth pe’s gwelech Vap y dyn yn escen d i’r lle’r oedd ef gynt. Yr Yspryt yw’r peth a vywha: ny lesa ’r cnawt ddim: y geiriae ydd wy vi yn ei ymadrodd wrthych yspryt a’ bywyt ynt. Eithyr y mae ’rei o hanoch ny chredāt: can ys‐gwyðiat yr Iesu o’r dechreu at, pa ’r ei oeddent a’r ny chredent, a’ pha‐ vn y bradychei ef. Ac ef a ddyvawt, Am hyny y dywedais wrthych, na aill nep ddyvot ata vi, any’ s rhoðir y dd‐ aw y gan vy‐Tat. O’r pryd hyny allan yr ymadawodd llawer o ei ddiscipulon, ac ny rodiesont mwy y gyd ac ef. Yno y dyuot yr Iesu wrth y dauddec, A wyllysw‐chwi thev hefyt vyn e d ymaith? Yno ydd atepawdd Simon Petr yddaw, Arglwydd, at pwy ’r awn? Y mae genyt ’airiae buchedd tragyvythawl: ac ydd ym ni yn credu ac yn gwybot may ti yw’r Christ y Map Duw byw. Yr Iesu ei hatepoð, Any d mi ach d etholais chwi ddauddec, ac o hanoch y mae vn yn ddiavol? Ac ef ddywedei hyny am Iudas Iscariot ’ap Simon: can ys hwn oedd ai vryd ar y vradychu ef, ac efe yn vn o’r deuddec. AR ol y pethe hyny gorymdaith a oruc yr Iesu yn‐Galilaia, ac nyd wyllysawð ef ’orymddaith yn Iudaia: can ir Iuddaeon gaisiaw y y ladd ef. A’ gwyl yr Iuddaion ’sef gvvyl y Pepyll oedd yn agos. Dywedynt gan hyny ei vroder wrthaw, Dos ymaith o yma, a’ cherdda i Iudaia, val ac y gwelo dy ðiscipulon dy weithredoedd yr ei a wnei. Can nad oes nep a wna ddim yn y d d irgel ac ynt ef yn caisiaw bot yn gyhoedd edic. A’s y pethe hyn a wnai, eglura dyhun i’r byt. Can ny’s credent ei vroder yndo hyd hyn. Yno dywedyt or Iesu wrthynt, Ny ddaeth vy amser i eto: eich amse r chwi ’sy dd yn wastat yn parat. Ny all y byt ych casau chwi: ac e am casau i, can i mi destio laethu a’m danaw, vot ey weithredoedd e yn ddrwc, Escennw‐chwi ir wyl hon: ny d escen d a vi eto ir wyl hon: can na chyflawnwyt vy amser i eto. Y pethe hyn a ðyvawt ef wrthynt, ac a arosawdd yn‐Galilaia. A’ chy gynted yr escen d ent y vroder ef, yno yr escenawð yntef ir wyl, ny d yn oleu, any d vegis yn ddirgel. Yno y ceisiai ’r Iuddeon ef yn yr wyl, ac y dywedent, P’le mae ef? A’ murmur mawr oedd am danaw ym‐plith y popul oedd. Rei a ddywedent, Y mae ef yn wr da: yr eill a ddawedynt, Ny d yvv ef: eithr y mae e yn twyllo yr bopl. Er hyny ny lafarawdd nep yn eglur am danaw, rac ofn yr Iuddaeon. Ac yn awr wedy darvot haner yr wyl, yr escennawdd yr Iesu i’r Templ, ac y dyscawdd hvvy. A’r Iuddeon a ryveddesont, gan dywedyt Podd y gwyr hwn yr Scythurae ac ynt ef erioed eb ddyscu? Yr Iesu a atepawdd yddynt, ac a ddyvawt, Y dysc meu ny d yw veu, eithyr yddaw ef yr hwn am d anvonawdd i. A’s wyllysa nep weneuthur y ’wyllys ef, ef a wybydd am y d d ysc ceideth, ay o Dduw y mae hi, ai mi vi sy yn llavaru o hano vy h un. Hwn a lefair o hano y h un, a ym gais y ’ogoniant y h un: eithr hwn a ym gais ’ogoniant yr vn ai d anvonawdd ef, hwnw ’sy gywir, a’ dim ancyfiawnder ynto ny d oes. Any roes Moysen y chwi Ddeddyf, ac eto ny d oes nep o hanoch yn cadw ’r Ddeddyf? Paam y ceisiwch vy lladd i? Y popul a atepawdd, ac a ddyvawt, Y mae cythraul genyt: pwy ’sy yn caisio dy ladd? Yr Iesu a atepawdd ac a ddyuot wrthynt, Vn g weith red a wnaethym, ac ydd ych oll yn ryveddu. Am hyny Moysen a roes y‐chwy Enwaediat, (nyd can y vot o Voysen, eithr am y vot o’r Tadae) a’ chvvi ar y dydd Sabbath a enwaedwch ar ddyn. A’ s d erbyn dyn ar y Sabbath enwaediat, rac bod tori Deðyf Moysen, a ddigiwch vvi wrthy vi, can y‐my wneuthur dyn yn h oll‐iach ar y dydd Sabbath? Na vernwch erwydd y golwc, eithr bernwch varn gifiawn. Yno y dyvawt r’ei o hanynt wy o Casalem, Any d hwn yw ’r vn, a gaisant vvi ei ladd? A nachaf yr ymadrodd ef yn gyhoeddus ac ny ddywedant ddim wrthaw: a wyr y penaethieit yn ddiau ma e hwn yw’r gwir Christ? Eithyr ni adwaenam hwn o b’le ymae ef: a’ phan ddel y Christ, ny wybydd nep o b’le y mae ef. Yno y llefai yr Iesu yn y Templ ac ef yn ei dyscu, gan ðywedyt, Ys adwaenoch vi, ac adwaenoch o b’le ydd wyf: ac ny ddaethym o hano vy h un, eithr ys gwir yw’r vn am d anvonawdd i, yr hwn nyd adwaenw‐chwi. A’ mi vi y h adwaen ef: can y s o hanaw ydd wyf, ac ef am d anvonawdd i. Yno y caisiesont y ddal ha ef, ac ny roy nep ’law arnaw, can na ðaeth es ai y awr ef etwa. A’ llawer o’r dydyrfa a gredesont yndaw, ac a ddywed e sont, Pan ddel y Christ, a wna ef vwy o wyrthieu nac a wnaeth hwn? Clywet o’r Pharisaieit bot y bopul yn murmuro y pethe hyn am danaw, a’ d anvon o’r Pharisaieit a’r Archoffeirieit swyddogion y’w ddal h a ef. Yno y dyvawdd yr Iesu wrth‐wynt, Eto ychydic enhyd ydd wyf y gyd a chwi, ac yno ydd af at hwn a’m d anvonawdd. Chvvi a’m caisiwch, ac ny’m cefwch: a’ lle ydd‐yw vi, ny ellw‐chwi ddyvot. Yno y dywedent yr Iuddaeon yn y plith yhunain, I b’le bydd i hwn vyned, val na chaffom ef? Ai myned a wna ef at yr ei ’sy ar wascar ymplith y Groecieit, a dyscu ’r Groeciait? Pa ymadrodd yw hwn a ddyvawt ef, Chvvi a’m caisiwch, ac ny’m cefwch? ac lle’r yw‐vi, ny ellw‐chwi ddyvot? Yno yn y dydd mawr dywethaf o’r wyl, y savawdd yr Iesu ac y llefawdd, gan ddywedyt, A’s sycheda nep, dauet ata vi, ac yfet. Yr hwn a gred yno vi megis y dywait yr Scrythur, allan oi vru ef y llifa avonydd o ddw fr byw (Hyn a ddyvawt ef a’m yr Yspryt yr hwn a dd erbynynt yr ei a gredent yndo ef: can ys yd hynn ny d oedd doniæ yr Yspryt glan vvedy ei rhoddi o bleit na ðaroedd eto gogoneddu yr Iesu) Llawer oedd can hyny o’r popul, pan glywsant yr ymadrodd hwn, a ddywedesont, Yn wir hwn yw’r Prophwyt. Ereill a ddywedesont, Hwn yw’r Christ: a’r ei a ddywedent, Ac a ddaw ’r Christ o’r Galilaia? Any ddywait yr Scrythur ’lan may o had Dauid, ac o dref Beth‐lechem, lle ydd oedd Dauid y dawr’r Christ? Ac ydd oedd ymryson ym‐plith y popul oy bleit ef. A’r ei han add ynt a vynesent y ddaly ef, eithyr na roddei neb un ddwylaw arnaw. Yno y daeth swyddogion at yr Archoffeirieit ar Pharisaieit, ac y dywedesont wrthwynt, Paam na ddugesoch ef? Atep o’r swyddogion, Ny d ymddiddanawdd gwr erioed val y gwr hwn. Yno ydd atepawdd y Pharisaieit, A dwyllwyt chwi theu hefyd? A gred avvdd neb or pennaethieit nei o’r Pharisaieit yndo ef? Eithyr y werin hyn, a’r nyd edwyn y Ddeðyf, ynt vellticedic. Dywedyt o Nicodemus wrthynt, (yr hwn a ddaethei at yr Iesu o hyd nos ac oedd vn o hanynt.) A varn ein Deddyf ni neb un nes nag yddi yn gyntaf ei glywet, a’ gwybot pa beth a wnaeth ef? Wy theu a atepesont ac a ddywedesont, wrthaw Yw‐ti the hefyd o’r Galilaia? Chwilia a’ gwyl: can ys o’r Galilaia ny chyfyt vn Prophwyt. A’ phawp aeth yw duy y h un an. A’R Iesu aeth ir mynyth yr oliwydd, a’r borae ðyð e ddaeth drachefyn ir Tēpl, a’r oll popl a ðaeth at aw, ac ef a eisteddawdd y lawr, ac y dyscawdd h wy. Yno y duc y Gwyr‐llen a’r Pharisaieit wreic ataw, hon a ddaliesit yn tori priodas, ac y dodesont hi yn y cenol, ac a ðywesont wrthaw, Athro, y wreic hon a ddaliwyt yn tori priodas, ys ar y weithred. A’ Moysen yn y Ddeddyf a’ orchymynawdd i ni, bot llapyddiaw y cyfryw ’rei: a’ pha beth a ddywedy di? A’ hyn a ddywedent y’w demto ef, val y cahent devnydd, y gyhuðaw ef, A’r Iesu a grymoð i lawr, ac ai vys a scrivenawð ar y ddaiar. A’ thra oeddent yn parau ymofyn ac ef, yr ymderchawð ef, ac y dyvawt wrthynt, Yr vn o hanoch ys id yn ddipechot, tav‐led y maen cyntaf atei. A’ thrachefyn y crymawð ef, ac ydd escrivenawdd ar y ðaiar. A’ phan glywsant hyny, can ei cydwybot yhunain yn ei cyhaðaw, yr aethant allan bop vn ac vn, gan ddechrae o’r ei hynaf yd yr ei diwethaf: a’r Iesu a adawyt yn vnic, a’r wreic yn sefyll yn y cenol. Gwedy i’r Iesu ym dderchafel, ac eb i dd o weled nep, namyn y wreic, ef a dyvawt wrthei, Ha wreic, p’le mae dy gyhuddwyr? a varnawð nep di yn euawc? Hi the a ddyvawt, Na ddo nep, Arglwydd. A’r Iesu a ddyvawt, Ac ny th varna vi ne di yn euawc: cerða ac na p h ec h a mwy ach. Yno drachefn y dyvawd yr Iesu wrthynt, can ddywedyt, Mi vi yw goleuni y byt: yr vn a’m dilyno vi, ny rodia yn y tywyllwc h, eithr e gaiff ’oleuni y bywyt. Yno y dywedent y Pharisaieit wrthaw, Ti a destoliaethy o hanat ty vn: ny d gwir yw dy destoliaeth di. Yr Iesu a atepawdd ac a ddyvawt wrthynt, Cy testolaethwyf o hano vy h un, y mae vy‐testoliaeth i yn gy wir; can ys‐gwn o b’le y daethym ac y b’le ydd af: a’ chwi ny wyddoch o b’le y daethym’ n ac y b’le ydd af. Chwich chvv i a vernwch erwydd y cnawd: mi vi ny varnaf neb un. Ac a’s mi a varn, y varn veu vi ysy gy wir: can nad wyf yn vnic, eithyr mi a’r Tat, yr vn a’m d anvonawdd. A’ hefyt e scrivenir yn y Ddeddyf yddoch, bot testolaeth dau ddyn ion yn gy wir. Mi yw ’r vn a destolaethaf am dana vy vn, a’r Tat a’m d anvonawdd i, a destiolaetha a’m danaf i. Yno y dywed e sont wrthaw, P’le y mae dy Dat? Atepawdd yr Iesu, Ac ny ’m adwaenoch vi, na’m Tat. Pe ’s adwenesech vi, ys adwawaenesoch vy‐Tat hefyt. Y geiriae hyn a lavarawdd yr Iesu yn y tresor va, ac ef yn ei dyscu yn y Templ, ac ny d ymavlodd neb yndo: can na ddaethei eto y awr ef. Yno y dyvawd yr Iesu drachefyn wrthynt, Mi vi af ymaith, a’ chvvi a’m caisiwch, ac a vyddwch veirw yn eich pechodae. Lle ydd vi, ny ellw‐chwi ddyvot. Yno y dywedent yr Iuddaion, A ladd ef y h un: can iddo ddywedyt, Lle ydd a vi, ny ellw‐chwi ddyvot? Yno y dyvawt ef wrthynt. Chwi chvvi ’sy o dd iso d: mi vi ’sy o dd vcho d: chwi chvvi ’sy o’r byt hwn: mi vi ny d yw o’r byt hwn. Am hynny y dywedais wrthych, Y byddwch veirw yn eich pechotae: can ys a ddieithyr ywch gredu, mai mi vi yw ef, chvvi vyddwch veirw yn eich pechotae. Yno y dywed e sont vvy wrthaw, Pwy yw ti? A’r Iesu a ddyvawt wrthynt, Sef y peth a ddywedeis wrthych o’r dechreuat. Y mae genyf lawer o bethe y’w dywedyt, ac y’ vv barnu am danoch: eithyr yr vn a’m d anvonawð i, ’sy g ywir, a’r pethae a glywais ganthaw, yr ei hyn a adroddaf i’r byt. Ny ddyellesont vvy mai am y Tat y llavarei ef wrthynt, Yno y dyvawd yr Iesu wrthynt, Gwedy y derchavoch Vap y dyn, yno y gwybyddoch mai mi vi yw ef, ac na d wyf’ yn gwneuthur dim o hano vy vn, eithyr mal im dyscawdd y Tat, velly ydd wyf yn llavaru y pethe hyn. Can ys yr vn am d anvonawdd i, ysy ’gyd a mi: ny adawdd y Tat vi yn vnic, can ys i mi wneuthur bop amser y pethae sy dda gantho ef. Ac ef yn llavaru y pethae hyn, llawer oedd a gredesont yntaw. Yno y dyvawt yr Iesu wrth yr Iuddaeon yr ei a crede so nt ynthaw, A’s chwi a ar h o s wch yn y gair meu vi, yn wir discipulon i mi ytych, ac a wybyddwch y gwirionedd, a’r gwiriuoedd ach ryddha. Atepesont y ddaw, Had Abraham yd ym ni, ac ny wasanaethesam ni neb erioed: paam y dywedy di, Eich gwneir chvvi yn vvyr rhyddion? Atepawdd yr Iesu yðynt Yn wir, yn wir y dywedaf y‐chwi, Mai pwy pynac a wna bechot, ys y was i’r pechat. A’r gwas ny d aros yn y tuy yn dragyvyth: and y Map a aros yn tragyvyth. A’s y Map gā hyny ach rhyðha chwi, rhyddion yn ddilys vyddwch. Mi wn mai had Abraham yd ych, eithyr yð ych yn caisiaw vy lladd i, can nad oes lle ir gair meu vi ynochwi. Mi vi a lavaraf yr hyn a welais y gyd a’m tat i: a’ chwi theu a wnewch yr hyn a welsoch y gyd a’ch tat chwi. Atepesont a’ dywed e sont wrthaw, Ein tat ni yw Abraham. Yr Iesu a ddyvawt wrthynt, Pe plant i Abraham vyddech, chvvi g wnaech weithredoedd Abraham. Ac ynawr y ceisiwch vy llað i, gwr a ddyvawt i chwi ’r gwirionedd, yr hyn a glywais y gan Dduw: hyn ny wnaeth Abrahā. Chwi ’sy yn gwneuthu’r gwei t hredoedd y ch tat chwi. Yno y dywed e sont wrthaw, Ny ’anet ni o ’odnep: y ni y mae vn tat, ’se f Duw. Am hyny y dyvawt yr Iesu wrthynt, Pe Duw vyddei eich Tat, yno y carech vi: can ys mi a ddeilliais, ac a ddeuthym o ywrth Dduw, ac ny’s daethym o hano vy h un, eithyr ef a’m d anvonawdd i. Paam na d ych yn dyall y yr y madrodd hyn meuvi? sef am na ellwch aros clywet y geiriae meu vi. Chwi chvvi y sy dd o’ ch tad y diavol, a’ chwantae eich tad a wnewch. Ef e vu laddwr dyn or dechreu at, ac ny d aro s awdd yn y gwirionedd: can nad oes gwirionedd yndaw. Pa bryd bynac y dywait ef cellwydd o hanaw ehun y dyweit: can ys celwyddoc yw, a ’r tad iddo. A’ Chvvithe can i mi ddywedyt y gwirionedd ywch’, ny ’m credwch. Yr Euangel y pempet Sul yn y Grawys. ¶ Pwy ’n hanoch a hona pechat arnaf? ac a’s ytwyf yn dywedyt y gwir, pa am na chredwch vi? Y nep sydd o Dduw, a wrendy ’airiae Duw: am hynn ny wrandewch chwi, can nad yw‐chwi o Dduw. Yno yr atepawdd yr Iuddaeon ac y dywedent, wrtho, Pa nad da y dywedwn mae Samareit wyt, a’ bot cythraul genyt? yr Iesu a atepawdd, Nid oes cythrael cenyf, eithyr ydd wyf yn anrydeðu vy‐tad, a’ chwi am dianrydeðesoch i. Ac nid wyf i yn ceisiaw vygogoniant vyhun: y mae a ei cais ac a varn. Yn wir, yn wir y dywedaf wrthych, a’s caidw nep vy‐gair i, ny wyl ef byth angae. Yno y dyvod yr Iuddeon wrthaw, Yr awrhon y gwyddam vot cythrael genyt. Abraham a vu varw, a’r Prophwyti, a’ thi a ddywedy. A chaidw vn vy‐gair i, ny phrawf ef vyth angae. A wyti vwy na’n tad Abrahā, yr hwn a vu varw? a’r Prophwyti a vuant vairw: pwy dd wyt yn dy wneythyr dy hunan? Yr Iesu a atepawdd, A’s mi a’m gogoneddaf vyhun, vy‐gogoniant nyd yw ddim: vy‐Tad yw’r hwnn am gogonedda vi, yr hwn a ddywedw chwi vot yn Dduw y chwy. Ac nyd adnabuoch chwi ef: anid mi y adwaen ef, ac a dywedwn nyd adwaenwn, mi vyddwn gelwyddoc val chwithae: eithyr mi y adwaen ef, ac wyf yn cadw ei ’air. Abraham eich tad a vu lawen‐iawn ganthaw weled vy‐dydd i, ac ef ei gweles, ac a lawenechawdd. Yno y dyvot yr Iuddaeon wrthaw. Nyd wyt eto ddec blwydd a da’ugain oed, ac a weles ti Abraham? Yr Iesu a ddyvot wrthynt, Yn wir, yn wir y dywedaf wrthych, cyn bot Abraham ydd yw vi. Yno y cymeresont wy geric, y’w davly ataw, a’r Iesu a ymguddiawdd, ac aeth allan o’r Templ. AR Iesu yn myn e d heibio, ef a ganvu ddyn dall o y ’enedigaeth. A’ gofyn iddaw o ei ddiscipulon, gan ddywedyt, Athro, pwy ’n a bechawð, ai hwn ai rieni, pan enit ef yn ddall? Atep o’r Iesu, ac ny pechawdd hwn, na ei rieni, eithyr er bod dangos gweithredoedd Duw arno ef. Raid i mi weithiaw gweithredoedd yr hwn a’m d anvonawdd i, tra vo hi yn ddydd: y mae’r nos yn dyvot pryd na aill neb weithiaw. Tra vyddwyf yn y byt, goleuni wyf i’r byt. Pan ddywedodd ef val hyn, y poyrodd ef ar y ðaiar, ac y gwnaeth ef brið gyst o’r poer, ac a irawð y prið gyst ar lygaid y dall, ac a ðyvot wrthaw, Cerdda, ymolch yn y llyn Siloam (’sef a ddeonglir yn Anvonedic.) Ef aeth ymaith gan hyny, ac a ym olchawdd ac a ddaeth drachefn yn gweled. Yno ’r cymydogion a’r ei y gwelsent ef or blaen pan vysei ef yn ddall, a ddywed e sont, A ny d hwn yw ’r vn a eisteddei ac a gardotei? R’ei a ddywedent, Ys hwn yw ef: ereill y ddywedynt, Y mae yn gyffelyp yddaw. Ynt ef a ddyvawt, Mi vi yw ef. Can hyny y dywedent wrthaw. Py weð ynte ydd agorwyt dy lygait? Ef a atepawdd, ac a ddyvot, Y r d vn a elwir Iesu, a wnaeth gist bridd, ac a irawdd vy llygait, ac a ddyvawt wrthyf. Cerdda y lyn Siloam, ac ym olch. Ac y aethym ac a ym olchais, ac a gefais vy‐golwc. Yno y dywed e sont wrthaw, P’le mae ef? Ef a ddyuot, Ny wn i. VV y dduscont at y Pharisaieit hwn vv y vesei gynt yn ddall. A’r dydd Sabbath yd oedd hi, pan wnaethoedd oedd yr Iesu y pridd gist, ac y dd a goro e dd y lygait ef. Yno trachefyn yr ymofynnei ’r Pharisaieit hefyt ac ef, pa vodd y cawsei ef ei olwc. Ac ef a ddyvawt wrthynt. Ef a ddodes bridd gist ar vy llygaid, ac mi a ym olcheis, a’ mi g welaf. Yno y dywedynt yr ei or Pharisaieit, Ni d han yw ’r dyn hwn o Dduw, can na chaidw ef y dydd Sabbath. Ereill a ddywedynt. Pa vodd y ga i ll dyn ac ef yn pechatur us, wneythu’r cyfryw wyrthiae? Ac ydd oedd ancydvot yn y plith wy. Yno y dywedent wrth y dall drachefyn, Py beth a ddywedy di am danaw ef, can iddaw agori dy lygait? Ac ef a ddyvawt, Mai Prophwyt yw ef. Yno ny chredawdd yr Iuddaeon am danaw (y vot ef yn ddall, a ’chael ei ’olwc nes yddynt ’alw am rieni yr vn a gawsei ei ’olwc. A’ govynesont y ðynt gan ðywedyt, A‐y hwn yw y ch map chwi, yr vn a ðywedw‐chwi ddaruot y eni yn ddall? Pa wedd gan hyny y gwyl ef yr awrhon? Atep oei rieni ef yddynt, a’ dywedyt, Ys gwyðam may hwn yty w ein map ni, a’ ei eni yn ddall: and trwy pa vodd y gwyl ef yr awrhon, ny’ s g wyddam: ai pwy ’n a agorawdd y lygait ef, ny’ s gwyddam ni: y mae ef o oedran: govynnwch yddaw: ef a etyp drostaw ehun. Y geiriæ hyn a ddyvawt y rieni ef, can y dd ynt vot yn ofni yr Iuddaion: o bleid e ddaroedd ir Iuddaeon ddarparu eisioes a’ s coffessei neb un mai efe ytoedd y Christ, bot y escommuno ef allan or Synagog. Am hynny y dywedesei y rieni ef, Y mae ef o oedran: gofynnwch yddaw. Yno eilwaith y galwesont ar y dyn a vesei yn ddall, ac wy ddywed e sont wrthaw, Dyro ’ogoniant y Dduw: cans gwyddam ni vot y dyn hwn yn pechatur. Yno ydd atepawdd ef ac y dyvawt, A yt yw ef yn pechatur anyd yvv, ny ’s gwn i: vn peth awn i, vy‐bot i yn ddall, ac yrowon yn gwelet. Yno y dywed e sont wrthaw drachefyn, Pa beth a wnaeth e y‐ty? pa vodd ydd agoroedd ef dy lygait? Ef atepawdd yddwynt, Dywedas y‐chwy eisius, ac ny chlywech: paam yr ewyllyswch ei glywet drachefyn? a ewyllysw‐chwi hefyt vot yn ðiscipulon iddaw ef? Yno y rhoeson senn yddaw, ac y dywed e sont, Bydd di ddiscipul yddo: ydd ym ni yn ddiscipulon i Voysen. Ni ni a wyddam ymddiddam o Dduw a Moysen: a’r dyn hwn ny wyddam o b’le mae ef. Y dyn a atepawdd ac a ddyvawt wrthwynt, Diau vot hyn yn ryvedd, can na wyddo‐chwi o b’le y mae ef, ac eto ef a agores vy llygait i. A’ gwyddam na chlyw Dew bechaturieit: eithyr a ’s bydd vn yn aðolwr Duw, ac yn gwneythu ’r y wyllys ef, hwn a er glyw ef. Er ioed ny chly sp wyt agori o neb lygait vn a’ enit yn ðall. Pe na bysei y gvvr hwn o Dduw, ny allesei ef wneuthu ’r dim. Atepesont, a’ dywed e sōt wrthaw, Ym‐pechotae ith anet ti yn ollawl, a’ thi a’n dyscy ni? Ac vvy y bwrieson ef allan. Yr Iesu a glypu ddarvot yddynt y vwrw ef allan: a’ gwedy yddaw y gahel ef, y dyvawt wrthaw, A yw ti yn credu ym‐Mab Duw? Yntef a atepawdd ac a ddyvot, Pwy ’n yw ef, Arglwydd, val y credwyf ynd d aw? A’r Iesu a ddyvawt wrthaw, A’ thi y gweleist ef, a’ hwnw yd yw ’sydd yn ymddiðan a thi. Yno y ’syganei ynt ef, Arglwyð, Ydd wyf yn credu. A y aðoli ef a wnaeth. A’r Iesu a ðyvot, I varn v y deuthy‐mi ir byd hwn, y ’n y bo i’r ei ny welant, gael g welet: ac ir ei a welant, vot yn ddeillion. A’r ei o’r Pharisaieit ar oeð gyd ac ef, a glywsant y petheu hyn, ac a ddywed e sont wrthaw, A yd ym ni ne ddeillion hefyt? A’r Iesu a ddyvot, wrthynt, Pe deillion vyddech, ny byddei y‐chwy bechot: and yr owrhon y dywedwch, Yð ym yn gwelet: can hyny y mae eich pechot yn aros. YN wir, yn wir y dywedaf y chwi. Hwn nyd a y mewn drwy’r drws ir gorlan y deveit, anid dringo fforð arall, lleitr ac yspeiliwr yw ef. Eithyr hwn a a y mewn drwy ’r drws, yw bugail y devait. I hwn yð agor y drysor a’r devait a wrendy ei leferyð, a’ ei ðeveit ehun a eilw wrth y h’enw, ac ei dwc allan. A’ phan dd anvono ei ddeveit ehun allan, ydd a o ei blaen wy, a’r deueit y canlyn ef: can ys adwaenant y leferydd ef. A’r dyn dieithr ny’s canlynant, anid ciliaw ywrthaw. can ys nad adwaenant leferydd dieithreit. Y parabol hwnn a ddyvot yr Iesu wrthwynt ac ny ddyallesont wy pa bethae oeð yr hynn ddywedesei ef wrthwynt. Yno y dyvot yr Iesu wrthwynt drachefyn, Yn wir, yn wir y dywedaf wrthych, Mi yw’r drws y deveit. Cynniuer oll a ddeuthant om blaen, llatron ynt ac yspeilwyr: eithyr ny wrandawawdd y deveit ddim hanwynt. Mybi yw’r drws: trywo vi a’s aa nep y mewn, e vydd cadwedic, ac ef aa y mewn ac aa allan, ac a gaiff borfa, Y lleitr ny ddaw, an’d i ledrata, ac y ladd, ac y ddinistriaw: myvi a ddeuthym val y caffent vywyt ac er caffael o hanwynt yn ehelaeth. Yr Euangel yr ail Sul gwedy ’r Pasc. ¶ Mi vi yw ’r bugailda: y bugail da a ryð ei enait dros ei ddevait. Eithyr y gwas‐cyfloc a’r hwn nyd yw bugail, ac ny phiae’r deveit, a wyl y blaidd yn dyvot, ac a edy yr deveit, ac a gilia, a’r blaidd ei ysglyfia, ac a darfa ’r deveit. A’r gwas‐cyfloc a gilia, can y vot ef yn was‐cyfloc, ac eb ovaly am y deveit. Mi yw’r bugail da, ac a adwaen y deueit meuvi, ac im adwdenir y gan y meu vi. Mal yr edwyn y Tat vy vi, velly ydd adwaen i y’r Tat: a’ mi a ddodaf vy eneit dros vy‐ deveit. Ac y mae y mi ddefait eraill, yr ei nid ynt or gorlan hon: a’ rhait i mi areiliaw yr ei hynny, ac wy a wrandawant vy lleferydd: Ac e vydd vn gorlan ac vn bugail. Am hyn y car v y‐Tat vi vi, can y mi vot yn dodi vy einioes y lavvr, val ey cymerwyf hi drachefyn. Ny ddwc neb hi o dd yarnaf, eithyr mi ai dodaf hi y lavvr, ac mae i mi veðiant y’ vv dodi hi ylavvr, ac mae ym’ veddiant y’w chymmeryd drachefyn: y gorchymyn hwn a dd erbyniais y gan vy‐Tad. Yno y bu amrafael rhwng yr Iuddaeon am yr ymadroddion hyn. A’ llawer o hanynt a ddywedent, Y mae cythrael ganthaw, ac mae wedy ynuydu: paam y gwrandewch ef. Ereill a ddywedent. Nid yw ’r ’ein ’eiriau vn a chythrael ganthaw: a all y cythrael agori llygait y daillion? Ac ydd oeð hi yn vvyl y Cyssecr yn Cair u salem, a’ r gayaf oedd hi. A’r Iesu a rodiei yn y Tem p l ym‐porth Selyf. Yno y daeth yr Iuddaeon oy amgylch ef, ac y dywed e sont wrthaw, Pa hyd y peri i ni bedrusaw? A’ s ti yw ’r Christ, dyweid i ni yn eglur. Yr Iesu a atepawdd, Dywedais y chwy, ac ny chredwch: y gweithredoedd yr yw vi yn gwneythu’r yn Enw vy‐Tat, yr ei hyn y a destolaethant am dana vi. Eithyr chwi ny chredwch: can nad yd ych o’m deveit, mal y dywedais y chwy. Y deueit mau vi a glyw ant vy llef i, a’ mi y adwaen h wy, ac wy am dilynant i, a’ mi a rof yddynt vuchedd tragyvythawl, ac nys cyfer gollir wy byth, ac ny’ s treisia nep wy y maes om llaw i. Vy Tad yr hwn y rhoes vvy y‐mi, ys y vwy na g phavvb ol’, ac ny ’s ga i l’ nep y dwyn hwy al’ā o law vy‐Tat. Mi vi a’r Tat vn yd ym. Yno yr Iuddaeon drachefyn a godesont vain, yw lapyddiaw ef. Yr Iesu a atepawdd y dd‐ wynt, Llawer o weithredoeð da a ddangoseis ywch’ o ywrth vy‐Tat: am ba vn o’r gweithredoeð hyn y llapyddiwch vi? Yr Iuðeon a atepesōt iðo, gan ðywedyt, Am weithret da nid ym ith lapyddio, eithyr am gabl edigaeth, ’sef am y ti yn ðyn, wnethu r dy vn yn Dduw. Yr Iesu y atepawdd wy, Any d yw ’n scrifenedic yn eich Deddyf chvvi, Mi ddywedais, duwiae yt ych? A ’s galwawdd ef wy yn dduwiae ar yr ei ’n y bu gair Duw vvedy draethu, ac na ellir d atdod yr Scry p t h ur‐ ’lan, a ddywedw‐chwi am dano yr hwn a sancteiddiawdd y Tat, ac ei d anvonawdd ir byt, Ydd wyt yn cablu, o bleit dywedyt o hanof, Map Duw yt wyf? Any d wyf yn gwneuthur gweithredoedd vy‐Tat, na chredwch vi. Ac a d wyf vine yn ei gwneuthur, cyd na chredwch vi, eto credwch y gweithredoedd, val y gwybyddoch ac y cretoch, vot y Tat yno vi, a’ mi ne yndaw e f. Yno drachefyn y ceisiesont y ddal ha ef: ac ef a ðiangodd allan o’u dvvy law hvvy, ac aeth drachefyn tros Iorddanen, i’r lle y bysei Ioan yn batyddio yn gyntaf, ac a aro s awdd yno. A’ llawer a ddaethant ataw, ac a ddywedent ny wnaeth Ioan vn gwyrth: eithyr pop peth oll ar a ddyvawd Ioan am y gvvr hwn, oeddent wir. A’ llawer a gredesont yn dd aw yno. AC ydd oedd vn yn glaf, a elvvit Lazarus o’r Bethania ’sef tref Mair, a’ hi chwaer Martha. (A’r Mair oedd hi yr hon a iroð yr Arglwydd ac ireid gvvyrthfavvr, ac a sychawdd y draet ef a’ hi gwallt, yr hon oedd ei brawt Lazarus wedy clefychu.) Am hyny yd anvonawdd y chwioredd ef attaw gan ddywedyt, Arglwydd, wely, yr hwn a gery di, ’sy ’n glaf. Pan glybu ’r Iesu, y y dywedawdd, Ny d yw ’r clefyt hwn yd angeu, eithyr er gogoniant Duw, mal y gogonedder Map Duw trwy hyny. A’r Iesu a garei Vartha a’ ei chwaer, a’ Lazarus. A’ gwedy yddaw glywed y vot ef yn glaf, er hyny ef aro s awdd ddau ddydd yn ’oystat yn y lle ydd ydoedd. Yno yn ol hyn, y dywedawdd wrth ei ddiscipulon, Awn i’r Iudaia drachefyn. Y discipulon a ddywed e sont wrthaw. Athro, yn hwyr y ceisiawdd yr Iuddaeon dy lapyddiaw di, ac a ai di yno drachefyn? Yr Iesu a atebawdd, Any d oes deuddec awr o ddydd? A’s rodia nep y dydd, ny thancwydda ef, can ydd‐aw wel e d goleuni y y byt hwn. Eithr a ’s rhodia nep y nos, ef a drancwydda, can na d oes goleuni yndaw. Y pethe hyn a ddyvawt ef, ac wedy hyn ysyganei wrthynt, Y mae ein car Lazarus yn hunaw: eithyr yð wyf yn myned yw ddihunaw ef. Yno y dyvawt eu ddiscipulon, Arglwydd, a d yw ef yn hunaw e vyð holl iach. A’r Iesu a ddywed e sei am y angae ef: ac wy the a dybiesont mai am gysci at cynt hun y dywed e sei ef. Yno y dyvawt yr Iesu yddynt yn eglaer, E vu varw Lazarus. A’ llawen wyf er eich mwyn chwi, na d oeddwn yno, val y credoch: eithyr awn at‐aw. Yno y dyuot Thomas (yr hwn a elwir Didimus) wrth ei gydiscipulon, Awn ni ne hefyt, val y bom veirw gyd ac ef. Yno y daeth yr Iesu, ac ei cafas ef wedy ddody yn y beð ys pedwar diwarnot weithian, (A’ Bethania oedd yn agos i Cairsalem, yn‐cylch pempthec stad o y wrthi.) A’ llawer o’r Iuddaeon a ddaethesent at Vartha a’ Mair yw confforddio hvvy am eu brawd. Yno Martha pan gigle he ddyvot o’r Iesu, aeth y gyvarvot ac ef: a’ Mair a eisteddawdd yn tuy yn vvastat. Yno y dyvot Martha wrth yr Iesu, Arglwydd, pe byesy ti yma, ny besei varw vy‐brawd. Eithyr yr owrhon y gwn i hefyt, mai pa bethe pynac a erchy ch i Dduw y dyry Duw y‐ty. Yr Iesu a ddyvot wrthei, E gyfyt dy vrawt drachefyn. Martha a ddyvot wrthaw, Mi wn y cyvyt ef yn y cyvodiadi gaeth yn y dydd dywethaf. Yr Iesu a ddyvot wrthei, Mi yw’r cyvodiad igaeth a’r bywyt: yr vn a gred yno vi, er y varw, byw vydd. A’ phwy pynac ’sy vyw ac a gred yn o vi, ny bydd marw byth. A wyt yn credu hyn? Hi ddyweddoð wrthaw, Y rwyf, Arglwydd, mi gredaf mai ti yw’r Christ Map Duw, yr hwn oedd ar ddyvot i’r byt. A’ gwedy yddhi ddywedyt hyn, hi aeth ymaith, ac a’ alwodd Vair hi chwaer yn ddirgel, gan ddywedyt, E ddaeth y Dysciawdur ac y mae yn galw am danati. A’ phan clybu hi the, hi a godes yn ebrwydd, ac a ddaeth ataw ef. O bleit ny ddaethei ’r Iesu etwa ir dref, and ydd oedd ef yn y lle y cyfwrddesei Martha ac ef. Yno yr Iudd æ on yr ei oeddent y gyd a hi yn tuy, ac y confforddient hi, pan wel e sont Vair, a’ ch vy ody o hanei ar ffrwst, a’ mynet allan, y dilinesōt hi, gan ðywedyt, Mae hi yn mynet i’r bedd, y wylaw yno. Yno gwedy dyvot Mair ir lle ’r oedd yr Iesu, a’ ei weled ef, hi a gwympawdd y lawr wrth y draet ef, gan ddywedyt wrthaw, Arglwydd, pe besyt’ yma, ny besei varw ve‐brawd. Can hynny pan welas yr Iesu hi yn wylaw, a’r Iuðaeon hefyd yn wylaw r’ ei ddaethei y gyd ac yhi, ef a g riddvanodd yn yr yspryt, ac a ymgynnyrfodd, ac a ddyvot, P’le y dodesoch ef? Dywetsont wrthaw, Arglwydd, dyre d a’ gwyl. A ’r Iesu a wylawdd. Yna y dyvawd yr Iaddaeon, Wely, mal yr oedd e yn y garu ef. A’r ei o hanaddynt a ddywedent, Any allesei hwn a agorawð lygeit y dall, wneuthur hefyt, val na bysei hwn varw? Yno ’r Iesu drachefyn a g riddvanodd yntho yhun, ac a ddaeth i’r bedd. A’ gogof yd oedd, a’ llech a ðodesit arno. Dywedawdd yr Iesu, Cymerwch ymaith y llech. Martha chwaer hwn a veisei varw, a ddyvot wrthaw, Arglwydd, y mae ef weithian yn drewi: can ys e vu varvv er ys pedwar diernot, Yr Iesu a ddyvot, wrthei, Any ddywedais y‐ty, pe a’s credyt, y gwelyt ’ogoniant Duw? Yno y cymeresōt ymaith y llech or lle y dodesit y marw. A’r Iesu a dderchafawdd eu lygaid ac a ddyvot, Y Tat, ddwy’n diol vv ch y‐ty, can darvot y‐ty vy clywet. Mi ’wn y clywyt vi bop amser, eithyr o bleit y popul ’sy yn sefyll o y amgylch yn y dywedais ym hynn, val y credant, mai tudi am d anvonawð. A’ gwedy iddo ddywedyt y pethe hyn, ef a lefawdd a llef vchel, Lazar us dyre’ d allan. Yno hwn a vesei varw, a ddaeth allan, wedy rwymo o traed a’ dwylo a rhwym yne, ai wynep a rwymesit a napkyn. Yr Iesu a ddyuot wrthynt, Gellyngwch ef yn rhydd, a’ gedwch iddo wyned ymaith. Yno llawer o’r Iuddaeon, y ddaethent at Vair, ac a welesont y pethe, ’rei wnaethoedd yr Iesu, a gredesont yndo ef. An’d ’rei o hanynt aethant ymaith at y Pharisaieit, ac a ddywedesont ydd‐wynt y pethe a wnaethoedd yr Iesu. Yno y cynullawð yr Archoffeiriait a’r Pharisaieit synneðr, ac ey dywed e sōt, Pa beth a wnawn; can ys y mae’r dyn hwn yn gwneythur llawer o wyrthiae. A’s gadwn yddo val hyn, pavvp oll a credant ynddo, ac yddaw y Ruueinwyr, ac a gymerant ymaith a’ ein lle, a’r genedl hefyt. Yno vn o han add ynt a elvvit Caiaphas, vn oedd Archoffeiriat y vlwyðyn hono, a’ ddyuot wrthwyut. Nyd y‐chwi yn dyall y dim oll, ac nyd ych yn ystyried y llesa i ni, bot marw vn dyn tros y popul ac na chyfergoller yr oll genetl. Hyn a ddyvod ef nyd o hano yhun: eithyr can y vot yn Archoffeiriat y vlwyddyn hono y prophwytawdd ef y byddei ’r Iesu varw tros y genetl: ac ny d tros y genetl yn vnic, eithr ar vot yddaw gascly hefyt y n g h yd yn vn blant Dew yr ei a ’oyscaresit. Yno or dydd hwnw allan y cyd ymgygcoresont,, yw ddienyddu ef. Iesu gan hyny ny rodiawdd mwy ach yn gyoeddus ym‐plith yr Iudd æ on, eithyr mynet o ddyno y wlat ysy dd yn agos i’r diffaith vvch, y ddinas a elwir Ephraim, ac aros yno y gyd au’ ddiscipulon. A’r Pasc yr Iudd æ on oedd yn agos, a’ llawer o’r wlat aeth y vyny dd y Cairusalem o vlaen y Pasc, y r ymlanhay. Yno y ceisiesont vvy ’r Iesu, ac a ddywedent wrth y gylydd, ac wy yn sefyll yn y Templ, Beth a dybywchwi, can na ddaw ef ir wyl? Ac e roesei ’r Archoffeirieit a’r Pharisaiait hefyt ’orchymyn, a’s gwyðiat neb p’le ydd oedd ef ar ddangos o hanaw, val y gallent y ddal h a ef. YNo yr Iesu chwe ch dier not cyn y Pasc a ddaeth i Bethania, lle yr oeð Lazar us, y vesei varw, ’rhwn a godesei ef o vairw. Wy wnaethēt y‐ddaw yno swper, a’ Martha oedd yn gwasanaethu: a’ Lazar us oedd vn or ei a eisteddent i vwyta y gyd ac ef. Yno y cymerth Mair bunt o irait o spicnard tra gwerthvawr, ac a irawdd draet yr Iesu, ac a sychawdd ei draet ai gwallt, a’r tuy a lanwyt o arogl yr irait. Yno y dyvawt vn oi ddiscipulon, ’sef Iudas Iscariot ’ap Simon, yr hwn oedd ar vedr y vradychu ef, Paam na werthit yr irait hwn er trichant ceinioc, a’u roddi i’r tlodion? Ef a ddywedei hyn y, ny d o h erwydd y govalei ef am y tlodion, any d am y vot ef yn lleidr, a’ bot yr amner ganthaw, ac yn dwyn hyn a roddit yndo. Yno y dyvot yr Iesu, Gedwch ydd h i: erbyn dydd vy‐claddedigeth eu cadwodd hi hyn. Can ys y tlodion a gewch bop amser gyd a chwi: a’ mi nef ny chewch bop amser. Velly tyrfa liosawc o’r Iuddaeon a wybu y vot ef yno: ac vvy ddaethant nyd er mvvyn yr Iesu yn vnic, eithr er mvvyn gwelet Lazar us hefyt, yr vn a godesei ef o vairw. Yno yr ymgygcorawdd yr Archoffeiriat, ar yddyn ddivetha Lazar us hefyt, o bleit bot llawer o’r Iuddaeon er y vwyn ef yn myn e d ymaith, ac yn credu yn yr Iesu. Tranoeth tyrfa liosawc rhon a ddaethei erbyn ir ’wyl, pan glywsāt y dauei ’r Iesu i Gaerusalem, a gymer e sont geinciae o’r palmwydd, ac aethant ymaith y gyfwrdd ac ef, ac a lefesont, Hosanna, Bendiged ic yvv ’r Brenhin yr Israel yr hwn ’sy yn dyvot yn Enw yr Arglwydd. A’r Iesu a gafas asennic, ac a eisteddawdd arnaw, megis y mae yn escrivenedic, Nac ofna, ha verch Tsion: nacha dy Vrenhin ’s yn dyvot gan eistedd ar ebol asen. Ac ny ðyallei ey ddiscipulon y pethe hyn y waith gyntaf: eithyr wedy gogoneddu yr Iesu, yno y cofiesont vvy, pan yvv bot y pethe hyn yn escrivenedic o honaw, a’ daruot yddynt wneuthur y petheu hyn yddaw ef. Y dyrva gan hyny rhon oedd y gyd ac ef, a destolaethawdd ’alw o hanaw ef Lazar us allan o’r bedd, ac yddo y gody ef o vairw. Am hyn y cyfarvu y dorf hefyt ac ef, can ys clywse nt wneuthur o hanaw y micacl hwn. A’r Pharisaieit a ddywed e sont wrthyn y h unain, A welwch na’d yw yn tycio ðim? Nacha ’r byd sy yn myn e d ar y ol ef. Ac ydd oedd ryvv Croecwyr yn y plith wy, r’ ei ddaethent y vyny dd y addoli ar yr ’wyl. Ac wy ddaethant at Philip, yr hwn oeð o Bethsaida yn‐Galilaia, ac a ddeisyf esont arnaw, gan ddywedyt, Arglwydd, ni a wyllysem ’weled yr Iesu. Philip a ddaeth ac a ðyvot i Andreas: a’ thrachefyn Andreas a’ Philip a ddywed e sont i’r Iesu. A’r Iesu a atepawdd ydd‐wynt, can ddywedyt, E ddaeth yr awr, pan y gogonedir Map y dyn. Yn wir, yn wir y dywedaf y‐chwy. A ny syrth y gronyn gwenith ir ddaiar a’ marw, ef a aros yn vnic, eithyr a’ s bydd marw, e ðwc ffrwyth lawer. Hwn a gar o eu einioes, ei cyll, a’ hwn a gasa o ei einioes yn y byt hwn, ei caidw i vywyt tragyvythawl. A’s gwasanaetha nep vi, dylynet vi: can ys lle y b wy vi, yno hefyt y bydd vy‐gwas: ac a’ s gwasauaetha neb vi, vy‐Tat y anrydeða ef. Yr owrhon y cynhyrfir vy enait: a’ pha beth ddywedaf? Y Tat, cadw vi rhac yr awr hon: eithyr o bleit hyn y daethym’ i’r awr hon. Y Tat, gogonedda dy Enw. Yno y daeth llef or nef, gan ddyvvedyt, A’u gogoneddais, ac au gogoneddaf drachefyn. Yno y popul oedd yn gor sefyll, ac yn yn clywet, a ddyvot mai taran yt oedd hi: yr‐eill a ddywedent, Angel a lavarawdd wrthaw. Yr Iesu atepoð ac a ðyvot, Ny ðaeth y llef hon o’m pleit i, eithr er y ch mwyn chwi. Yr owrhon y mae barn y byt hwn: yr owrhō y tevlir allan tywysoc y byt hwn. A’ mi o’m derchefit or ðaiar, a dynnaf bavvp oll atafi nef. A’ hyn a ðyvot ef, can arwyddocau o ba angae y byðei ef varw. Y popul eu atepoð, Ni ni a glywsam o’r Ddeð y f, yr aros y Christ yn tragyvythol: a’ pha voð y dywedy di, vot yn ðir derchavel y Map y dyn y vynyð? pwy ’n yw’r Map y dyn hwnw? Yno y dyuot yr Iesu wrthynt, Eto ychydic enhyt y mae’r goleuni y gyd a chwi: rodiwch tra vo y chwy ’oleuni, rac dyvot y tywyllwc h ar eich gwartha; can ys hvvn a rodia yn y tywyllwc h, ny wyr i b’le ydd a. Tra vo’r goleuni y chwy, credwch yn y goleuni, val y boch yn blant i’r goleuni. Y pethe hyn a adroddodd yr Iesu. ac aeth ymaith, ac a ymguddiodd y wrthwynt. A’ chyd gwneuthur o hanaw gymeint o wrthiae geyr y bron hwy, eto ny chredent vvy yndo. Mal y cyflawnit ymadrodd Esaias y Prophwyt, yr hwn a ddyvot ef, Arglwydd pwy a gredawdd y ’n ymadrodd ni? ac y bwy ’n datguddiwyt braich yr Arglwydd? Am hyny ny allent vvy gredu, can i Esaias ddywedyt drachefyn, Ef a ddallawdd y llygait wy, ac a galedawdd ei calonae, val na welent a ei llygait, ac na ðyallent a ei calonae, ac ymymchwelyt vvy, ac y mi y iachau hwy. Y pethae hyn a ddyvot Esaias pan welawdd y ’ogoniant ef, ac yr ymadroddawdd am danaw. Er hyny ac o’r pennadurieit llawer a gredesont yndaw: eithyr o bleit y Pharisaieit, ny ’s cyffessesont vvy ef, rac eu rhoi allan o’r Synagog. Can ys‐carent voliant dynion yn vwy na moliant Duw. A’r Iesu a lefawdd, ac a ddyvot, a gred yno vi, ny chred yno vi, eithyr yn hwn am d anvonawdd i. A’m gwel i, a wel hwn am d anvonawdd i, Mi a ðeuthym yn ’oleuni i’r byt, val y bo y bwy bynac a gred yn o vi, nad aro s o yn y tywyl’wc h. Ac a’s clyw neb vy‐geiriae, ac ny chred, mi ny ’s barna ef: can na ddaethym’ i varnu ’r byt, eithyr y iachau ’r byt. A’m gwrthoto i, ac ny d erbynio vy‐geiriae, y mae iddo vn a ei barn: y gair y adroddeis i, hwnw y barn ef yn y dydd dyweðaf. Can ys mi nyd ym adroddeis o hanaf vy h un: eithyr y Tat yr hwn am d anvonawdd i, efe a roes i mi ’orchymyn pa beth ddywedwn, a’ pha beth a ym adroddwn. A’ mi wn vot y ’orchymyn ef yn vywyt tragyvythol: y pethe gan hyny ’r wy vi yn ei ym adrodd, a ym adroddaf me g is ac y dyweddawdd y Tat y‐my. YNo cyn no gwyl y Pasc, a’r Iesu yn gwybot ddyvot y awr ef, y ymadw o’r byt hwn at y Tat, can iddo garu yr eiddaw yr ei oeddent yn y byt, yd y dywedd y caroð ef hwy. A’ gwedy darvot swper (ac yr owon dodi o ddiavol yn‐calon Iudas Iscariot, ap Simon, y vradrychu ef) yr Iesu yn gwybot roddy o’r Tat yddaw bop beth oll yn y ddwylo, ay vot ef wedy dyvot ywrth Dduw ac yn myned at Dduw, cyvodi o hanaw y ar swper, a’ rhoi heibio ei ðillat vchaf, a’ chymeryd llieinyn, ac ymwregysu. Gwedy hyny, ef a dywallodd ddw f r ir cawc, ac a ddechreuawdd ’olchy traet y discipulon, a’y dy sychu a’r llienyn, ar hvvn y gwregysit ef. Yno y daeth ef at Simon Petr, yr hwn a ddyuot wrthaw, Arglwydd, ai ti a ylch vy traet i? Yr Iesu a atepodd ac a ddyvot wrthaw, Yr hyn a wna vi, ny wyddos ti yr awrhon: eithyr ti ei gwybyddy gwedy hyn. Petr a ddyvot wrthaw, Ny chei ’olchy vo‐traet i byth. Yr Iesu ei atepoð, A ny th ’olchaf di, ny chai ddim ran y gyd a mi. Simon Petr a ddyvot wrthaw, Arglwydd, ny d vy‐traet yn vnic, amyn hefyd y dwylo a’r pen. Yr Iesu a ddyvot wrthaw, Hwn a ’olchwyt, nyd oes eisie arno any d golchy ei draet, eithyr ymae yn ’lan oll: a chwi the y d ych yn ’lan, eithyr ny d pavvp oll. Can ys ef a wyddiat pwy y bradychei ef: am hyny y dywedawdd, Ny d y d ych yn ’lan bavvp oll. Velly gwedy iddo olchy eu traet, a’ chymeryt ei ddillat, ac eistedd o honavv y lawr drachefyn, y dyvot wrthynt, A wyddoch pa beth a wneuthym ’y‐chwy? Chwi am gelwch yn Athro. ac yn, Arglwyð ac iawn y dywedwch: can ys velly ’r wyf. A’s mi yntef ac yn Arglwydd, ac yn Athro yvvch, a ’olchais eich traet, chwy chvvi hefyt a ðylech’olchy traet y gylydd. Gan ys roesym esempl y chwy, ar wneuthur o hano chwi, megis ac y gwnaethy‐mi ychwi. Yn wir, yn wir y dywedaf y‐chwi, Ny d yw ’r gwas yn vwy na’u Arglwyð, na’r cenadwr yn vwy na’r hwn a ei d anvonawð ef. A’s gwyddoch vvi y pethe hyn, gwynvydedic yd ych, a’s gwnewch hwy. Nyd wyf yn dywedyt am danoch bawp, mi vi awn pw’r ei a dd etholeis i: eithyr bot hyn er cyflawny ’r Scri p t h ur ’lan, ’sef Hwn ’sy yn bwyta bara gyd a mi, a godes eu sawdl yn v’ erbyn i. O hyn allan y dywedaf ychwy cyn na eu ddyvot, val gwedy y del, y credoch mai mi vi yw ef. Yn wir, yn wir y dywedaf y‐chwi, A’s anvonafi neb un, hwn y d erbyn ef, a’m d erbyn i, a’ hwn a’m d erbyn i, a dd erbyn yr vn am d anvonawdd i. Gwedy dywedyt o’r Iesu y pethe hynn, ef gynnyrfit yn yr Yspryt, ac a testolaethawdd, ac a ddyvot, Yn wir yn wir y dywedaf y chwy, mai vn o hanoch am bradycha i. Yno ’r discipulon a edrychesont ar y gylydd, gan betrusaw am ba vn y dywedesei ef. Yno yð oeð vn o ei ddiscipulon yr hwn a ogwyddei ar vonwes yr Iesu, yr hwn a garei ’r Iesu. Ar hwn gan hyny yr amneidiawdd Simon Petr, i ymofyn o hanaw pwy ’n oedd yr hwn y dywedesei ef am danaw. Ac ynt ef yn gogwyddo ar vonwes yr Iesu, a ddyvot wrthaw, Arglwydd, pwy ’n yw ef? Yr Iesu atepawdd, Hwnw yw ef, yr vn y y rhoddwy vi iddo dam eit wedy ’r i mi ei enllynu: ac ef a enllynawdd dam eit, ac eu rhoes i Iudas Iscariot, ’ap Simon. A’ gwedy ’r tam eit, yr aeth Satan ymevvn ynthaw. Yno y dyuot yr Iesu wrthaw, A wnelych, gwna yn ebrwydd. Ac ny wyddiat neb o hanwynt y oedd yn eistedd i vvvyta, am ba beth y dywedesei hyny wrthaw. Cā ys rei a dybient am vot yr amner gan Iudas, y dywed e sei ’r Iesu wrthaw, Pryn y pethe ’sy arnom eisieu erbyn yr wyl: neu yddo roi peth ir tlodion. Yno cy cyntet y d erbyniawdd ef y tam eit, ef aeth yn y man y maes, a’r nos oedd hi. A gwedy y vynet ef y maes, y dyvot yr Iesu, Yr owrhon y gogoneddwyt y Map y dyn, a’ Duw a ’ogoneddwyt ynd d aw. A’s Duw a ’ogoneddwyt ynd d aw, Duw hefyt y gogonedda ef ynd d aw ehun, ac yn ebrwydd y gogonedda ef, ynt ef. Ha blantynot, eto enhyt bach ydd wyf gyd a chwi: chvvi am caisiwch, ac mal y dywedais wrth yr Iuddaeon, I b’le ydd a vi, chwy chvvi ny aill ddyvot: hefyt i chwi y dywedaf yr awrhon? Gorchymyn newydd ’wyf yn roi ychwy, ar garu o hanoch y gylydd: mal y cerais i chwy chvvi, a’r ychwy garu garu bavvb y gylydd Wrth hyn y gwybydd pawp eich bot yn ddiscipulon i mi, a’s cerwch bavvb y gylydd. Simon Petr a ðyvot wrthaw, Arglwydd, I b’le ydd ai di? Yr Iesu ei atepawdd, I b’le ydd a vi, ny elly di vy‐canlyn yr owrhon: eithyr canlyny vi gwedy. Petr a ddyvot wrthaw, Arglwydd, paam na allaf dy ganlyn yr owrhon? vy einioes a ddodaf ymaith drosot’. Yr Iesu ei atepawdd, A ddodi ymaith dy einioes droso vi? Yn wir yn wir y dywedaf y ti, Ny chan y ceilioc, nes yti vy‐gwadu deir‐gwaith. AC ef a ddyvot wrth ei ddiscipulon, Na thrwbler eich calon: ydd ych yn credy yn‐Duw, credwch yno vi hevyt. Yn‐tuy vy‐Tat y mae llawer o drigvae a’ phe amgen, ys dywedyswn ychwy. Mi af i baratoi lle y chwy. A’ gwedy ydd elwyf i baratoi lle ychwy, mi a ddauaf drachefyn, ac a’ch cymeraf ataf vyhun, mal yn y lle ydd wy vi, y bo chwi hefyt. Ac i b’le ydd a vi, y gwyddoch, a’r fforð a wyddoch. Thomas a ðyvot wrthaw, Arglwyð, ny wyddam i b’le yð ai: a ph’wedd y gallom wybot y ffordd,? Yr Iesu a ðyvot wrthaw, Mi yw’r ffordd, a’r gwirionedd, a’r bywyt. Ny ddaw nep at y Tat, any d trywo vi. Pe ’d adnabyddesech vi, vy‐Tat a adnebyddesech hefyt: ac o hynn allan ydd adwaenoch ef, ac ei gwelsoch: Philip a ðyvot wrthaw, Arglwyð, dangos i ny d y Tat, a’ digon genym. Yr Iesu a ddyvot wrthaw, Bum gyd a chwi gyhyt o amser, ac nyd adnabuost vi, Philip? yrhwn a’m gwelawdd i, a welawdd vy‐Tat: a’ pha wedd y dywedy di dangos i ni d‐ y Tat? A ny chredy, vy‐bot i yn y Tat, a’ bot y Tat yno vi? Y gairiae ydd wyf yn ey dywedyt wrthych, nid o hanof vyhun ydd wyf yn ey dywedyt: eithyr y Tat yr hwn ys y yn trigio ynof, ef a wna y gweithredoedd. Credwch vi, pan yw i mi vot yn y Tat, a’r Tat yno vi: ac anyd e, er mwyn y gweithredoedd, credwch vi. Yn wir, yn wir y dywedaf wrthych, hwn a cred yno vi, y gweithredeð a wna vi, a wnaiff yntef hefyt, a’r ei mwy na’rhein a wnaiff: can ys at vy‐Tat ydd a vi, A’ pheth bynac a archoch yn vy Enw, hynny a wnaf, yny ’ogonedder y Tat yn y Map. A’d erchwch ddim yn vy Enw, mi ei gwnaf. Yr Euangel ar y Sul gwyn. A cherwch vi, cedwch vy‐gorchmyniō, a’ myvy a weðiaf ar y Tat, ac e ryð y chwy ddiðanwr arall, mal ydd aros ef y gyd a chwi yn tragyvyth, ys ef Yspryt y gwirionedd, yr hwn ny ddychon y byt ei ðerbyn, cā na wyl y byt ef, ac na’d edwyn: a’ chvvi chwi y adwaenoch ef: can y vot ef yn trigo gyd a chwi, ac y‐noch y byð. Ny’s gadawaf chwi yn ymddivaid: anid mi a ddauaf atoch. Eto ychydic enhyd, a’r byt ni’m gwyl mwy ach, a’ chwi a’m gwelwch, can ys byw vyvy, byw vyddwch chwi the hefyt, Y die rnot hwnw y gwybyddwch vy‐bot i yn vy‐Tat, a’ chwi yno vi, a my vi yno‐chwi. Y neb ys ydd a’m gorchymyneu gantho, ac y ew cadw, ef yw’r hwn a’m car i: a’ hwn a’m car i, a gerir gan ve‐Tat: a’ mi y caraf ef, ac a ymddangosaf yddaw. Iudas a ddyvot wrthaw (nyd yr vn Iscariot) Arglwydd, pa beth yw’r achos yr ymddangosy i ni, ac ny d i’r byt? Yr Iesu atepawdd, ac a ddyvot wrthaw, A’s car nep myvi, ef a geidw vy‐gair, a’m Tat y car ef, a’ ni ddauwn ataw, ac a drigwn gyd ac ef. Y nep ni’m car, ny chaidw vy‐geiriae, a’r gair yr hwn a glywch, nid yw veu, anid gair y Tat yr hwn am anvones. Y pethae hynn a ddywedais wrthych, a mi gyd a chwi yn aros. Eithyr y Diddanwr, ys ef yw yr Yspryt glan, yr hwn a ddenvyn y Tat yn vy Enw, efe a ddysc ychwy yr oll pethae, ac a ddwc ar gof y chwy yr oll pethae, a’r a ðywedeis y‐chwy. Tāgneddyf a ’adawaf gyd a chwi: vy‐tangneddyf a roddaf ychwi: nyd mal y rhydd y byt, y rhodda vi ychwi. Na chynnyrfer eich calon, ac nac ofner. Ys clywsoch moð y dywedais wrthych, Af ymaith, a’ dauaf atoch. Pe carech vi, ys llawenechech, can i mi ddywedyt, Af at y Tat: can ys mwy yw vy‐Tat no myvi. Ac yr awrhon dywedais y chwi, cyn ei ddyvot, mal pan ddelo, y peth y credoch’. Yn ol hyn ny ddywedaf ny‐mawr o pethae wrthych: can ys tywysawc y byt hwn ’sy yn dyvot, ac nid oes iddo ddim yno vi. Anid hyn sydd er gwybot or byt, y caraf vy‐ Tat: a’ megis i gorchymynawð y Tat y‐my, velly y gwnaf. Codwch, awn ymaith o dd yma. MI vi yw ’r winwydden, a’m Tat ys a lavurwr. Pob ca i ngen ny ddwc ffrwyth ynofi, ef ei tynn ymaith: a’ phob vn a ddwc ffrwyth, ef ei carth, mal hi dyco mwy o ffrwyth. Yr awrhon ydd ywch’ yn ’lan can y gair, a ðywedais ychwi. Aroswch ynof, a’ mi ynoch: megis na all y ga i ngen ddwyn ffrwyth o hanei ehun, a nyd erys yn y winwydden, velly ny d ’ellwch chwi, anyd aroswch ynof. Mi yw’r winwyddyn: chwi yw’r cangenae: y nep a roso ynof, a mi ynddaw, hwnn a ddwc ffrwyth lawer: can ys eb ofi, ny ellwch wneythy dim. An’d erys vn ynofi, e a tavlwyt allan val cangē, ac a wywa: ac y cesclir wy, ac ei tavlir yn tan, ac ei lloscir. A’ d aroswch y nof, ac aros o’m gairiae ynoch, erchwch beth bynac a ewyllysoch, ac eu gwnair y chwy. Yn hynn y gogoneðir vy‐Tat, ar y chwi ddwyn ffrwyth lawer, a’ch gwnaethy’r yn ddiscipulon i mi. Mal y carawdd y Tat vi, velly y ceraisi chwi: trigwch yn vy‐cariat. A’s vy‐gorchymynion a gedwch, aros a wnewch’ yn vy‐cariat, megis ac y cedweis i ’orchmyniō vy‐Tat, ac ydd arosaf yn y gariat ef. Y pethae hyn a ddywedeis wrthych, y n yd aroso vy llewenydd ynoch, a’ bot eich llawenydd yn gyflawn. Hwn yw ’r gorchymyn meu vi, bot y chwi garu bavvp eu gylydd, mal y cerais i chwi chvvi. Cariat mwy no hwn ny d oes gan nep, pan ddyd neb vn ei einioes tros ei gereint. Chwy chvvi yw vy‐cereint, a’ s gwnewch y pethae bynac a orchymynaf ychwy. Weithian, ny’ch galwaf chvvi yn weisiō, can na wyr y gwas pa beth a wna ei Arglwydd: eithyr gelwis chwi yn gereint: cā ys yr oll bethe ar a glyweis y gan vy‐Tat, a wnethum‐yn‐wybodedic y‐chwy. Ny d chwy chvvi am d etholawdd i, eithyr mi vi ach d etholais chwi, ac ach darpareis chvvi, y vyned o hanoch a’ dwyn ffrwyth, a’ bot ich ffrwyth aros, val ba herh bynac a archoch ar y Tat yn vy Enw i, y rhoddo ef y‐chwi. Yr Euāgel ar ddydd Simon ac Iudas. ¶ Y pethae hynn a ’orchymynaf y‐chwy, cary o hanoch y gylydd. A’s y byt a’ch casaa, gwyddoch gasay o honaw vi cyn na chwi. Pe o’r byt y bysech, y byt a garei yr eiddo: a chan nad ych or byt, eithyr i mi ech ethol allan or byt, am hynny y casaa’r byt chwi. Coffewch y gair a ddwedais ychwy, Nid mwy gwas na ei Arglwydd. A’s erliedesont vi, wy ach erlidiant chwi hefyt: a’s vy‐gair i a gatwasant, wy gatwant eich gair chwi. Eithyr y pethae hyn oll a wnant y‐chwy er mwyn vy Enw i, can nad adnabuant yr hwn am danvonawdd. Pe byswn eb ddyvot, ac eb ymddiddan ac wynt, ny byddei arnynt pechat: an’d yr owrhon nid oes yddwyut liw ymescus. Y nep am casaa i, a gasaa vy‐Tat hefyt. Pe na’s gwnaethwn weithredoedd yn y plith wy, yr ei ny’s gwnaethei nep arall, ny bysei pechat arnynt: ac yr owrhon y gwelsont, ac a’m casesont i a’m Tat. Eithr hynn ys ydd er cwplay y gair, a ysrivenir yn y Dedd y f wy, Wy am casesont i yn rhat. An’d pan ddel y Dyddanwr, yr hwn a ddanvonwy vi atoch y wrth y Tat, ys ef Yspryt y gwirionedd, yr hwn a ddaw y wrth y Tat, hwnw, a testiolaetha am danaf, a’ chwi destoliaethwch hefyt, can eich bot o’r dechraeat gyd a mi. Y Pthe hyn a ddywedais y chwy, rac bot ych rhwystro chvvi. Hwy ach escommunant chwi: and e ðaw ’r amser, y bydd i pwy pynac ach lladdo, dybiet y vot yn gwneuthu’r gwasanaeth y Dduw. A’r pethe hyn a wnant y chwy, can nad adnabuant y Tat, na mi vi. Eithyr y pethe hyn a ddywedais ychwy, val pan ddel yr awr, y cofioch, dd arvot i mi ddywedyt hyny y‐chwy. A’r pethe hyn ny’ s d d ywedais y chwy o’r dechreuat, o bleit vy‐bot y gyd a chwi. Yr Euangel y iiij. Sul gwedy yr Pasc. Ac yr awrhon ydd af ymaith at yr hwn om d anvonawdd, ac ny d oes yr vn o hanoch yn ymofyn a mi, I b’le ’r ai di? Eithyr can i mi ddywedyt y pethe hyn ychwy, y mae eich calon æ yn llawn tristit. Eithyr mi a ddywedaf y chwi ’r gwirionedd, lles yw ychwy vy myned i ymaith: o bleit a ny d af ymaith, ny ddaw y Diddanwr atoch: eithr a’s af ymaith, mi ei d anvonaf atoch. A’ gwedy del ef, yntef a argywedda y byt o bechot, ac o gyf iawnder, ac o varn. O bechot, can na chredant ynof. O gyf iawnder, can vy‐bot yn myned at v y‐Tat, ac ny ’m gwelwch mwy ach: O varn, can ys tywysoc y byt hwn a varnwyt. Y mae i mi etwa lawer o bethae y’w dywedyt wrthych, eithyr ny ellwch ei dwyn yr awrhon. And pan ðel ef yr hwn yw Yspryt y gwirionedd, ef ach arwein chwi ir oll wirionedd: can ys ny d ymadrodd ef o hanaw ehun, any d peth e y bynac a glyw ef, a ymadrodd ef, ac a venaic ychwy y pethe sy ar ddyvot. Efe am gogonedda i: can ys o’r meu vi yd erbyn ef, ac ei menaic y chwy. Oll bethe ’sy eiddo y Tat ’sy veu vi: am hynny y dywedais, mai o’r meu vi y cymer ef, ac eu menaic y‐chwy. Yr Euangel y iij. Sul gwedy yr Pasc. Ychydic enhyd, ac ny’m gwelwch: a’ thrachefyn ychydic enhyd, a’ chvvi am gwelwch: can ys my vi a at v y‐Tat. Yno y dyvot rei o’r discipulon wrthyn, y gylydd, Beth yw hynn a ddyweit ef wrthym, Ychydic enhyt, ac ny’m gwelwch, a’ thrachefyn, ychydic enhyd, a’ chvvi am gwelwch, ac, Can ys mi vi a at v y‐Tat? Can hyny y dywed e sont, Beth yw hyn a ddyweit ef, Ychydic enhyt? ny’ s gwyddam pa beth a ddywet ef. A’r Iesu a wybu y chwenychent ymofyn ac ef, ac a ddyvot wrthynt, Ai ymofyn ydd ych ai gylydd am ddywedyt o hanof hyn, Ychydic enhyt, ac ny’m gwelwch: a thrachefyn, ychydic enhyt, a’ chvvi a’m gwelwch? Yn wir, yn wir ydywedaf wrthych, y bydd y chwi wylo ac alaru, a’r byd a lawenha: a’ chwi a dristewch, eithyr eich tristit a dd ymchwelir yn llawenydd. Gwraic wrth escor‐dyn‐bach vydd mewn trystit, can ddyvot y h’awr: eithyr gwedy geni yði ’r dyn‐bach, ny chofia hi mwy ach o’r gofit, gan lawenydd geni dyn ir byt. A’ chwi the gā hyny yd ych mewn tristit: eithyr e vydd ym’ eich gwelet drachefyn, a’ch calonae a lawenycha, ach llewenydd ny’s dwc nep y arnoch. A’r dydd hwnw ny d erchwch ddim arnaf. Yr Euangel y v. Sul gwedy’r Pasc. Yn wir, yn wir y dywedaf y chwy, pa bethae bynac a archoch ar v y‐Tat yn vy Enw i, ef ei rhydd y ychwy. Yd hynn ny d archesoch ddim yn vy Enw i: erchwch, a’ d erbyniwch, val y bo cyf lawn eich llawenydd. Y pethe hyn a a droddeis wrthych ym‐parabolae: and e ddawr amser, pryd na d ym adrodwyf mwy ach wrthych ym‐parabolae: eithyr menagaf ywch yn eglur am y Tat. Yn dydd hwnw yr erchwch yn vy Enw i, ac ny d wyf yn dywedyt wrthych, y gweddia vi ar y Tat trosoch. Can ys ef y Tat ’sy dd ich caru, o bleit caru o hanoch vi, a chredu dyvot o hanof allan ywrth Dduw. Dauthym allan ywrth y Tat, a’ deuthym ir byt; trachefyn ydd wyf yn gadaw ’r byt, ac yn myned at y Tat: Dywedawð eu ddiscipulon wrthaw, Wele ’r awrhon yr ymadroddy yn eglur, ac ny ddywedy vn parabol. Yr owrhon y gwyddam y gwyddosti bop peth oll, ac ny d rait yty ymofyn o nep athi. Wrth hyn y gwyddam, ddyvot o hanot allan ywrth Dduw. Yr Iesu a atepawdd yddynt, A gredwch vvi yr owrhon? Nacha, yr awr yn dy vot, ac ’sy eisioes wedi dyuot, pan ich goyscerer pawp at yr eiddaw, ac i m gedwch vi yn vnic: ac nyd wyf yn vnic: can y Tat ys y gyd a mi. Y pethe hyn a lavaris wrthych, y ga ff ael o hanoch ynof dangneddyf: yn y byt y ceffwch orthrymder, eithr byddwch o confort da: mi vi a ’orchyvygeis y byt. Y Pethe hyn a’ adroddawdd yr Iesu, ac a dderchavawdd ei lygait er nef, ac a ddyvot, Y Tat, mae’r awr wedy dyuot: gogonedda dy Vap, megis ag y gallo dy Vap dy ’ogoneddu di. Mal y rhoddeist yddaw veddiant ar bop cnawt, y roddy o hanaw vuchedd dragyvythawl y ginniuer oll ac a roðeist yddaw. A’ hon yw’r vucheð tragyvythawl, ’sef yddyn dy adnabot ti y vot yn vnic wir Dduw, a’r hwn a dd āvoneist Iesu Christ. Mi vi ath ’ogoneddais ti ar y ddaiar: cwpleis y gwaith y roddeist ymy yw wneuthur. Ac yr awrhon gogonedda vi, tu di Dat, gyd a thydy, a’r gogoniant a oedd i mi gyd athi o vlaen bot y byt. Eglurais dy Enw y ddynion yr ei a roðeist ymi allan or byt: tau d i oddent, a’ rhoddaist h wy i mi, a’ chadwasant dy ’air. Yr awrhon y gwyddant, am yr oll pethae bynac a’r a roddeist i mi, y bot o hano ti. Can ys rhoesym yddynt y geiriae, a rhoðeist y mi, ac wynt eu d erbyniniesont, ac a wybuont yn ddieu ddyuot o hanof y wrthyt, ac a gredesont mai tu am d anvonawdd i. Mi vi sy yn gweddiaw drostynt: ny d wyf yn gweddiaw tros y byt, eithr tros yr ei a roddeist y my: can ys tau yd ynt. A’r oll vau yyn tau, a’r tau yyn vau, ac im gogoneddir ynddynt. Ac yrowrhon ny d wyf mwy ach yn y byt, eithyr bot rhei ’n yn byt, a’ mi ’sy yn dyuot atat. Y Tat sanct, cadw h wy yn dy Enw, ’sef yr ei a roðeist ymy, yn y vont vn, val ydd ym ni. Tra oeðwn gyd ac wynt yn y byt, mi ei cedweis hvvy yn dy Enw: yr ei a roddeist y‐my, a gedweis, ac ny chollwyt yr vn o hanynt any d y map y cyfergoll, er cyflawuy ’r Scrythur ’lan. Ac yr awrhon yd af atat, a’r pethe hyn ydd wyf yn y h adrodd yny byt, val y caffant vy llewenydd yn gyflawn edic ynddynt ehunain. Mi vi a rois yddynt dy ’air, a’r byt y casaodd hwy, can na d ynt o’r byt, megis ac na d wy vi o’r byt. Ny d weddiaf a’r gymeryt o hanot i h wy allan o’r byt, eithyr ar y ty y cadw h wy y wrth ddrwc. Nyd ynt vvy o’r byt, me g is ac nyd yw vi nef o’r byt. Sancteiðia h wy ath wirioneð: dy ’air ’sy wir ionedd. Megis y d anvoneist vi ir byt, velly y d anvoneis i’n h wy ir byt. Ac er y mwyn h wy yr ymsancteiddia vi, megis ac y sancteiddier hwy the hevyt trwy ’r g wirionedd. Ny weðiaf tros y’r ’ei hyn yn vnic, eithyr tros y sawl hefyt a’r a gredant ynof vi, trwy y gair hwy, megis y byddant vvvy oll yn vn, mal ti, Dat, vvyt yno vi, a’ my vi yno ti: sef mal y bont wy the hefyt yn vn ynom’, mal y credo ’r byt ddar vot y ti vy d anvon i. A’r gogoniant a roddeist i mi a rois i ydd wynt, mal y bont vn, meis ydd ym ni vn, my vi ynddynt hvvy, a’ thi yno vi, y n y vont gwbl yn vn, ac y n y wypo ’r byt, mai ti am d anvonawdd i, ac y cereist hwy, me g is y ceraist vi. Y Tad, wyllysu’ dd wyf am yr ei a roddeist y‐my, y bot wy gyd a mi yn y lle ac ydd yw vi, val y ca h ant edrych y gogoniant meu vi, yr hwn a roddeist y mi: can ys ceraist vi cyn no bot sail iat y byt. A Dat cyfiawn, y byt hefyt nith adnabu, a’ mi vi ath adnabu o, a’r ei hyn a adnabuant, mai tu d i a’m d anvonawdd. A’ mi d d atcenais yddynt dy Enw, ac eu datcanaf y n y bo y cariat y cereist vi, ynddynt‐ h wy, a’ mi ne ynddynt hvvytheu. GWedy ir Iesu ðywedyt ypethe hyn, yð aeth allan ef a ei ðiscipulon dros garoc Cedron, lle ydd oeð garð, yr hon ydd aeth y mewn, ef a ei ddiscipulō. Ac Iudas yr hwn a ei bradychoð ef, y adwaenei hefyt y lle: can ys mynych y bysei ’r Iesu yn tramvy yno ef a’ ei ddisipulon. Ac Iudas wedy iddo gahel catyrfa o wyr a’ swyddogion, gan yr Archoffeiriait, a’r Pharisaiait, a ðeuth yno a’ chanthwynt dan‐llestri a’ thewyniō ac arvae. Yno ’r Iesu yn gwybot pop peth a ddelei arnaw, aeth rhacddaw, ac a ddyvot wrthynt, Pwy ’dd ych yn ei gaisiaw? Wy ei atepesont, Iesu o Nazaret. Yr Iesu a ddyvot wrthwynt, My vi yw ef. Ac Iudas hefyt yr hwn y bradychodd ef, oedd yn sefyll gyd ac wynt. Ac er cynted y dybot ef wrthwynt, My vi yw ef, wy aethant yn wysc ei cefn, ac a syrthiesont ir llawr. Yno y gofynodd yddwyn trachefyn, Pwy ’dd ych yn ei gaisiaw? Ac wy a ddywedesont, Iesu o Nazaret, Yr Iesu a atepawdd, Dywedeis y‐chwy, mae my vi yw ef: can hyny a’s mi a gaisiwch, gadwch ir ei hynn vyned ymaith Hyn a vu er cyflawny’r gair yr hwn a ddywedesei ef, O’r ei’n a roddeist ymy, ny cholleis i nebun. Yno Simon Petr ac canthaw gleðyf, ei tynawð, ac a drawodd was yr Archoffeiriat, ac a dores ei glust ðeheu ymaith. Ac enw yr gwas yt oeð Malchus. Yno y dyvot yr Iesu wrth Petr, Dod dy gleddyf yn y wain: Anyd yfaf or cwpan a roðes vy‐Tat ymy? Yno ’r gywdawt a’r penciwdod a’ swyddogion yr Iuddaeon a ddaliesont yr Iesu, ac ei rhwymesont, ac ei ducesont at Annas yn gyntaf (can ys chwegrwn yt oeð ef i Caiaphas, yr hwn oedd Archoffeiriat y vlwyddyn hono) ac Caiaphas oedd hwn, a roesei gycor ir Iuðeon, mae rhaidiol oeð i vn dyn varw tros y popl. Ac Simon Petr oeð yn cālyn yr Ie s u, a’ discipul arall a’r discipul hwnw oedd yn adnabyddus gan yr Archoffeiriat: am hyny yð aeth ef y mewn gyd a’r Iesu i lys yr Archoffeiriat. Ac Petr oedd yn sefyll allan wrth y drws. Yno ydd aeth allan y discipul arall oedd adnabyddus gan yr Archoffeiriat, ac a ymddiddanawdd a’r ddrysores, ac a dduc Petr y mywn. Yno y ddrysores a ðyvot wrth Petr, Any d yw ti thef yn vn o ddiscipulon y dyn hwn? Ef a ðyvot, Nac wyf. A’r gweision a’r swyddogion a savent yno, yr ei a wnaethent daan glo: can ys oer vel yt oedd, ac wy a ymdwyment. Ac Petr hefyt a safai yn ei plith, ac a ymdwymei. Yno ’r Archoffeiriait a ymofynodd a’r Iesu am ei ddiscipulon, ac am ei ddysc. Yr Iesu a atepawdd yð‐aw. My vi a ymadrodeis ar ’oystec ir byd, my vi vyth oedd yn athrawy yn y Syngog ag yn y Templ, lle y dawei ’r oll Iuddaeon ynghyt yn oystat, ac yn guddiedic ny ddywedais i ddim. Paam y govynny i mi? gofyn ir ei’n am clywsant, pa beth ðywedeis wrthwynt: nycha, wyntwy a wyddant pa beth a ddywedais. Gwedy iddaw ddywedyt y pethae hyn, vn or swyddogogion oedd yn sefyll geir llaw, a drawoð yr Iesu a ei wialen, gan ddywedyt, A atepy’r Archoffeiriat velly? Yr Iesu ei atepoð. A’s dywedais yn ddrwc, testolaetha o’r drwc: ac a’s dywedais yn dda, paam i’m trawy? Ac Annas ei d anvones ef yn rhwym at Caiaphas yr Archoffeiriat. Ac Simon Petr oedd yn sefyll ac yn ymdwymaw, a’ dywesont wrthaw, A nyd yw tu hevyt yn vn o y ðiscipulon ef? Ef a watawð, ac a ddyvot, Nac wyf. Vn o weision yr Archofeiriat, car i hwn y toresei Petr ei glust, a ddyvot vvrthavv, Any welais i dydy yn yr ’ardd gyd ef? Yno Petr a wadawdd trachefyn, ac yn y van y canawdd y ceiliawc. Yno y ducesont yr Iesu o ywrth Caiaphas ir dadleduy. A’r borae ytoeð hi, ac wyntwy nid aethāt ir dadlaeduy, rag eu halogy, anyd mal y gallent vwyta yr Pasc. Pilatus yno aeth allā atwynt, ac a ðyuot, Pa achwyn ’sy genwch yn erbyn: y dyn hwnn? Atep a wnaethant a’ dywedyt wrthaw, Pe bysei hwn eb wneythy drwc ny roddesem ni ef atat. Yno y dyvot Pilatus wrthynt, Cymerw‐chwi ef, a’ bernwch ef wrth eich deðyf eich hun ain. Yno y dyvot yr Iuddaeon wrthaw, Nid rydd i ni roi nep i angae. Hynny vu er cyflawny ’r gair a ddywedesei ’r Iesu, gan arwyddocay o pa angae y byddei varw. Velly Pilatus aeth y mewn ir dadlaeduy trachefyn, ac a alwoð yr Iesu, ac a ðyyvot wrthaw. Ai‐tu yw’r Brenhin yr Iudaeon? Yr Iesu a atepawdd iddavv, Ae o hanat tuhun y dywedy hynn, ai er eill ei dyvot yty am danaf? Pilatus a atepawdd. Ae Iuddew yw vi? dy genedl dy hun, a’r Archoffeiriait, a’th roesan di ataf vi. Pa beth a wnaethost? Yr Iesu a atepawdd, Vy‐ teyrnas i nid yw o’r byt hwnn: pe o’r byt hwnn vesei vy‐teyrnas, yn wir vy‐gwasanaethwyr a ymddladdent, mal na’m rhoddit ir Iuddaeon: an’d yr owrhon nid yw vy‐teyrnas o dd yma. Pilatus yno a ddyvot wrthaw, Can hyny ai Teyrn ytwyt? Yr Iesu a atepawdd. Tu ys y’n dywedyt mae Teyrn ytwyf: er mwyn hyn i’m ganet, ac er mwyn hyn y dauthym ir byt, ’sef i tostolaethy ir gwirioneð: pop vn a han yw o’r gwirionedd, a wrendy vy llef erydd. Pilatus a ddyvot wrthaw, Pa beth yw gwirionedd? A’ gwedy iddaw ddywedyt hyn, ef aeth allan drachefyn at yr Iuddaeon, ac a ddyvot wrthwynt, Nyd wyf yn cahel vn bai arno. Anid mae genych ddevot, vot i mi ellwng ychwy vn yn rhydd ar y Pasc. Velly a ewyllysiwch i mi ellwng i chwi yn rhydd Vrenhin yr Iuddaeon? Yno y llefesont oll drachefyn, can ddywedyt, Nyd hwnn, amyn Barabas: a’r Barabbas hwnw oedd leitr. YNo y cymerth Pilatus yr Iesu ac ydd yscyrsiawdd ef. A’r milwyr a blethesont coron o ddrain, ac ei gesodesont ar ei benn. Ac a roesont wisc burpur am danaw, ac a ddywedesont, Henpych well, Vrenhin yr Iuddaeon. Ac wy y trawsant ef a ei gwiail. Yno Pilatus aeth allan trachefyn, ac a ddyvot wrthwynt, Nycha, ydd wyf yn ei ddwyn ef allan ychwi, val y gwypoch, nad wyf yn cahel vn bei arnaw. Yno y deuth yr Iesu allā yn arwain coron o drain, a gwisc purpur. Ac Pilatus a ddyvot wrthwynt, Nycha ’r dyn. Yno yr Archoffeiriat ar twysogiō, pan welsāt ef, a lefāt cā ðywedyt, Croc, croc ef. Pilatus a y ðyvot wrthwynt, Cymerw‐chwi ef a’ chrogwch: can nad yw vi yn cael bai arnaw. Yr Iuddaeon a atepesont yddaw, y mae i ni Ddeddyf ac erwydd ein Dedd y f ni, ef ddyly varw, can yddaw ei wneythyd ehun yn Vap Duw, A’ phan glypu Pilatus yr ymadrodd hwnw, ef ofnoð yn vwy, ac aeth drachefyn ir dadlaedy, ac a ðyvot wrth yr Iesu, Ob’le ith han yw ti? A’r Iesu ny roddes vn atep iddaw. Yno y dyvot Pilatus wrthaw, A ny ddywedy di beth wrth y‐vi? A ny wyddost vot i mi veddiant ith groci, a’ bot i mi veddiant ith ellwng? Yr Iesu a atepawdd, Ny byddei yty ddim meddiant yn v’erbyn, pe na’s roesit y‐ty oðucho d: can hyny yr hwn a’m rhodes yty, y sy vwy ei bechot. Ac o hynny allan y caisiawdd Pilatus y ellwng ef: an’d yr Iuddaeon a lefent, gan ddywedyt, A’s gellyngy di hwn, nyd wyt ti gar i Caisar: can ys pwy bynac ei gwna ehun yn Vrenhin, ef a ddywait yn erbyn Caisar. Pan glywodd Pilatus yr ymadrodd hyny, ef a dduc yr Iesu allan, ac a eisteddawdd ar yr orsedd fainc yn y lle a elwit y Palmaut, ac yn Hebreo Gabbatha. Ac ydd oedd hi yn ddarpar y Pasch, ac yn‐cylch y chwechet awr, ac ef a ddyvot wrth yr Iuðeon, Nycha eich Brenhin. Ac wy a lefent, Ymaith ac ef, ymaith ac ef, croc ef. Pilatus a a ddyvot wrthynt. A crocaf vi eich Brēhin? Yr Archoffeiriait atepesont, Nyd oes y ni Vrenhin odddiethr Caisar. Yno ef y rhoes ef yddwynt, y’w groci. Ac wy gymersont yr Iesu, ac ei dusesont ymaith. Ac ef a dduc ei groc, ac a ddeuth i le a elwit y Penglocva yr hwn a elwir yn Hebreo Golgotha: lle cregesōt ef, a’ dau eraill gyd ac ef, vn o pop parth, a’r Iesu yn y cenawl. Ac Pilatus a escrivenawdd titul ac ei gesodes ar y groc, ac yð oedd wedy’r escriveny IESV O NAZARET BRENHIN YR IVDDAEON. A’r titul hwn a ddarlleawð llawer or Iuddaeon: can ys y lle y crogesit yr Iesu, oedd yn agos i’r dinas: ac ydd oedd yn yscrivenedic yn Hebreo, Groec, a’ Llatin. Yno y dyvot yr Archoffeiriait yr Iuðaeon wrth Pilatus, Nag yscrivena, y Brēhin yr Iuðeon, eithr bot yðo ðywedyt, Brenhin yr Iuðeon ytwyf. Pilatus a atepoð, yr hyn a escrivēnais, a yscrivenais. Yno ’r milwyr wedy yð wynt grogi’r Iesu a gymersont ei ddillat ac ei gwnaethant yn bedair rhā, i bob milwr ran, ay bais ef: a’r bais oeð yn ddiwni at, wedy’r weheu o’r cwr uchaf trwyddhei. Can hyny y dywedesont wrth ei gylydd, Na ranwn yhi anid bwriwn am danei, pwy bieuvydd. Hyn a vu er cyflawni yr Scrythur a ddywait, Ranesant vy‐gwist yn ei plith, ac ar vy‐pais y bwriesōt goelbrenni. Felly ’r milwyr a wnaeth hyn yn ddiau. Yno y sefynt wrth groc yr Iesu ei vam, a’ ehwaer ei vam, Mair gvvraic Cleopas, a’ Mair Magdalen. A’ phan weles yr Iesu ei vam, a’r discipul yn sefyll ger llaw y garei ef, y dyvot wrth ei vam, Wreic, wely dy vap. Yno y dyvoc wrth y discipul Wele dy vam: ac or awr hono y cymerth y discipul y hi ato adref. Ar ol hynny pan wybu yr Iesu vot pop beth wedy ’r ddybenny, er mwyn cyflawny ’r Scrythur, e ddyvot, Mae arnaf sychet. Ac ydd oedd yno lestr wedy ’r ’osot yn llawn o vinegr: ac wy a lanwesont yspong o vinegr: ac ei roesynt ynghylch paladr hyssop, ac ei dodesont wrth ei enae. A’ gwedy i’r Iesu gymeryd yr vynecr, y dyvot, Dibennwyt. Ac a ei ben ar ogwydd y rhoddes e yr yspryt. Yr Iuddeon yno (can y bot yn Ddarpar, rac bot y cyrph yn aros ar y groc ar y dydd Sabbath: (can ys mawr oedd y Sabbath hwnw) a ddeisyfesont ar Pilatus gahel drylliaw y escairie hwy, a’ei tynnu i lawr. Yno y daeth y milwyr, ac a ddrylliesont esceirie ’r cyntaf, ac ysceiriae ’r llall, yr hwn a grogesit gyd a’r Iesu. An’d pan ddaethant at yr Iesu, a’ ei weled wedy marw eisioes, ny ddrylliesont y esceirie ef. Eithyr vn o’r milwyr a gwaew a wanodd y ystlys ef, ac yn van ydaeth allan waed a dw f r. A’r hwn a welawdd, a testolaethawdd, a’ gwir yw y destoliaeth ef: ac ef a wyr ei vot yn dywedyt gwir, val ac y credo chwi. Can ys y pethe hyn a wnaethpwyt, val y cyflawnit yr Scrythur, Ny drillir ascwrn o hanaw. A’ thrachefyn e ddywait Scrythur arall, Wy a welsant yr vn a wanasont trywoð. Ac yn ol hyn, Ioseph o Arimathaia (yr hwn oedd ddiscipul yr Iesu, ’n amyn yn ddirgel rac ofn yr Iuddaeon) a archawdd ar Pilatus gahel tynny i lawr gorph yr Iesu. Ac Pilatus a ganiataodd yddaw. Yno y deuth ef ac y cymerth gorph yr Iesu. Ac a ðeuth Nicodemus hefyt, (yr hwn yn gyntaf a ddeuthei at yr Iesu o hyd nos) ac a dduc gymysc or myrrh ac Aloes, yn‐cylch cant poys. Yno y cymersont gorph yr Iesu, ac ei rhwymesont mewn llieniae a’r aroglae, megis y mae yr arver gan yr Iuddaeon ar gladdy. Ac yn y van lle crogesit yr Iesu, ydd oedd gardd, ac yn yr ’ardd monwent newydd, yn yr hon ny ddodesit dyn erioet. Ac yn y van hono y dodesont vvy ’r Iesu, o achos dydd Darpar yr Iuddaeon, can ys bot y vonwent yn agos. AC ar y dydd cyntaf o’r wythnos y deuth Mair Magdalen, yn vorae ac y hi eto yn dywyll, ir vōwent, ac a weles y maen wedy’r dreiglo y ar y vonwent. Yno y rhedawð hi, ac hi deuth at Simon Petr, ac at y discipul arall yr hwn oeð hoff can yr Iesu, ac a ðyvot wrthwynt. Wy a ðugesont ymaith yr Arglwydd or vonwent, ac ny wyðam p’le y dodesont ef. Petr yno aeth allan, a’r discipul arall, ac a ðeuthan ir vonwent. Ac a redesont ill dau ar vnwaith, a’r discipul arall hwn a rag redodd o vlaen Petr, ac a ddeuth yn gyntaf ir vonwent. Ac ef a grymawdd, ac a ganvu y llieniae wedy’r ’osot: er hyny nyd aeth ef y mewn. Yno y deuth Simon Petr ar y ol ef, ac aeth i mewn i’r vonwent, ac a ganvu’r llieiniae wedy’r ’osot, ar ffunen a vesei am ei ben, nid wedy’r ’osot gyd a’r llieiniae, anid wedy’r blygy ynghyt mewn lle o’r neilltuy. Yno yðaeth y mewn y discipul arall hefyt, yr hwn a ddeuthei yn gyntaf ir vonwent, ac ef ei gwelawdd, ac a gredawdd. Can ys yd hyn ny’s gwyddent vvy yr Strythur, y byddei raid yddaw g yf ody drachefn o veirw, A’r discipulon aethant ymaith y’w cartref ehunain. A’ Mair oedd yn sefyl’ allan wrth y bedd yn wylaw: ac val yr oedd hi yn wylaw, hi a ymostyngawdd ir bedd, ac a welas ddau Angel yn‐ g wynion, yn eistedd vn wrth y pen, ac arall wrth y traet, lle dodesit corph yr Iesu. A’ dywedesont wrthei, Ha wreic paam yr wyly? Dywedawdd hi wrthynt, Wy a gymersont ymaith vy Arglwydd, ac ny wn p’le y dodesont ef. Gwedy dywedyt o hanei val hyn, hi a ymchwelodd tra ch hi chefn, ac a welawdd yr Iesu yn sefyll, ac ny wybu mai yr Iesu yd oedd. Dywedyt or Iesu wrthei, A‐ wraic, pa wylo ydd wyt? pwy dd wyt yn ei geisio? Hi the yn tybiet mai ’r garddwr oedd ef, a ddyvot wrthaw, Arglwyð, a ’s ti y duc ef ymaith, dyweit i mi p’le y dodeist efe, a’ mi y dugaf e ymaith. Dywedyt yr Iesu wrthei, Mair. Hi the a ymchweloð, ac a ddyvot wrthaw, Rabboni, yr hwn yw oei ddywedyt, Athro. Dywedyt o’r Iesu wrthei, Na chyfwrð am vi: can na’ d escēnais i etwa at vy‐Tat, eithr dos at vy‐broder, a’ dywet wrthyn, Escennaf at vy‐Tat i, a’ch Tat chwi, ac at vy‐Duw i, a’ch Duw chwi. Daeth Mair Magdalen, ac a venagodd ir discipulon weled o hanei yr Arglwydd, a’ dywedyt o hanaw y pethe hyn wrthei. Yr Euangel y Sul cyntaf gwedyr Pasc. ¶ Y dydd hwnw yn yr hwyr nos yr hwn oedd y dydd cyntaf or wythnos, ac a’r drysae yn gayad, lle ydd oedd y discipulon wedyr ymgynnull rac ofn yr Iuddaeon, y daeth yr Iesu ac y savawdd yn y cenawl, ac y dyvot wrthwynt, Tangweddyf ywch. A’ gwedy iddaw ddywedyt hyn, e ddangoses yddwynt ei ddwylaw, a’ ei ystlys. Yno y llawenychawð y discipulon wrth welet yr Arglwyð. Yno y dyvot yr Iesu wrthwynt drachefyn, Tangneðyf ywch, megis yd anvones vy‐Ta vy vi, velly yd anvona vi chwi thae. Ac wedy iddaw ddywedyt hyny, ydd anhetlawdd ef arnwynt, ac a ðyvot wrthwynt Cymerwch yr yspryt glan. Pwy bynac y madaeoch ei pechatae, eu maddeuir yðynt a’r eiddo pwy pynac yr atalioch, eu a atalijr. Yr Euangel ar ddie gwyl Thomas. ¶ Yno Thomas vn o’r deuðec, a elwit Didymus, ny d oeð y gyd a hwy pan ðaeth yr Iesu. Dywedyt o’r discipulon eraill gan hyny wrthaw. Gwelsam yr Arglwydd: ac ynt ef a ddyvot wrthyn, Any welaf yn ei ddwylo ol y cethri, a’ dodi vy‐bys yn ol y cethri, a’ dodi vy llaw yn eu ystlys, ny’s credwyf i ddim. Ac ar ben wyth diernot drachefyn ydd oedd eu ddiscipulon y mewn, a’ Thomas y gyd a hwy. Yno dyvot o’r Iesu a’r drysaw yn gayad, a’ sefyll yn y cenol, a’dywedyt, Tāgneðyf ywch Gwedy y dyvot ef wrth Thomas. Dod dy vys yma, a’ gwyl vy‐dwylo, ac esten dy law, a’ dod yn v’ystlys, ac na vydd ancrededyn amyn creddyn. Yno yr atepawdd Thomas, ac y ddyvot wrthaw, Ys ti yvv vy Arglwydd, a’m Duw. Yr Iesu a ðyvot wrthaw, Thomas, can yty vy‐gwelet, y credaist. Ys gwynvydedic yr ei ny welsant, ac a gredesant. A’ llawer hefyt o arwyddion eraill a wnaeth yr Iesu yn‐gwydd ei ddiscipulon, a’r ny d yw yn yscrivenedir yn y llyfer hwn. Eithyr y pethe hyn a escrivennir, val y credoch mai’r Iesu yw’r Christ y Map Duw, ac y chwi gan gredu gaffael bywyt trwy y Enw ef. GWedy ’r pethe hyn yr ymðangosoð yr Iesu drachefyn yw ddiscipulon wrth vor Tiberias: ac vellyn yr ym ddangosawdd ef. Yr oedd ynghyt Simon Petr, a’ Thomas, yr hwn a elwit Didymus, ac Nathanael o Cana yn‐Galilaia, a’ meibion Zebedaius, a’ dau eraill o’i discipulon. Simon Petr a ddyvawt wrthynt, Mi af i pyscota. Wy the a ddywedesout wrthaw. A’ ni ne awn gyd a thi. Wy aethant ymaith, ac a escenesont i’ r llong eb oludd, a’r nos hono ny ddaliesont vvy ddim. Ac yr owon wedy dyvot y boreu, y savawdd yr Iesu ar y ’lan: ny wyddiat hagen y discipulon mai y ve oeð yr Iesu. Yno y dyvot yr Iesu wrthynt Ha wyr a oes genwch ddim bwyt? Atepesont iddo, Na g oes. Yno y ddyvot ef wrthynt, Bwriwch allan y rhwyt y tu deheu i’r llong, a chwi a gewch. Wrth hyny y bwriesōt allan, ac nyd oedden ðim abl yw thynu, gan liaws y pyscot. Am hyny y dyvot y discipul yr hwn oedd yr Iesu yn ei garu, wrth Petr, Yr Arglwydd yw ef. Pan glypu Simon Petr may ’r Arglwydd oedd ef, ynt ef a wregysodd ei huc (can ys ydd oedd ef yn noeth lymyn) ac y bwriodd y hun ir mor. Eithyr y discipulon eraill a ddaethant mewn llong (can nad oeddent pell ywrth y tir, any d yn‐cylch dau cant cuvydd) ac a dynnesant y rhwyt a’r pyscot. A’ chygynted y daethāt ir tir, y gwelsant varwor yn, a’ physc odyn wedy ddody arno ddynr, a’ bara. Yr Iesu a ðyvot wrthyn, Dygwch beth o’r pysc ot, y ddaliesoch yr owrhon. Simon Petr a escennawð ac dynnoð y rhwyt i’r tir, yn llawn pyscot mawrion, cant a ’thri ar ddec a daugain: a’ chyt bot cynniuer, er hyny ny ddryllioð y rhwyt. Yr Iesu a ddyvot wrthynt, Dewch a’ chyniewch. Ac ny veiddiawdd yr vn or discipulon ymofyn ac ef, Pwy yw ti, ac wy yn gwybot may’r Arglwydd oedd ef. Yno yr Iesu a ddaeth ac a gymerth vara, ac a roes yddynt, a’ phys cot yr vn modd. Llyma ’r owrhon y drydedd waith yr ymddangosawð yr Iesu y’w ðiscipulon, gwedy yddo ad gyvody o veirw. Yno gwedy yddyn giniawa, yr Iesu a ddyvot wrth Simon Petr, Simon ’ap Iona, A gery di vi yn vwy na rhein? Ef a ddyvot wrthaw, Do Arglwydd, tu wyddost y caraf i di. Ef a ddyvot wrthaw, Porth a vy wyn. Ef a ðyvot wrtho drachefyn yr ail waith, Simon ’ap Iona a gery di vi? Ef a ðyuot wrthaw, Do Arglwyð, tu wyddost y caraf i di. Ef a ðyvot wrthaw, Porth a vy‐deueit. Ef a ddyuot wrthaw y drydedd waith, Simon ’ap Iona, a geri di vi. Tristau a wnaeth Petr o bleit yddo dywedyt wrthaw y drydedd waith, A gery di vi: ac a ddyuot wrthaw, Arglwyð, tu a wyddost bop peth oll: tu wyddost y caraf di. Yr Iesu a ddyuot wrthaw, Porth vy‐deueit, Yn wir, yn wir y dywedaf y‐ty, Pan oeddyt yn ieuanc, tu a ymwregysyt, ac a rodut lle mynut: eithr pan vych hen, ti a esten d i dy ðwylo, ac arall ath wregysa, ac ath arwein lle ny d ir wyllysych. A’ hyn a ddyvot ef, yn arwyddocau gan pa angae y gogoneddei ef Dduw. A’ gwedy yddo ddywedyt hyn, y dyvot wrthaw, Dilin vi. Yno y troes Petr y amgylch, ac a welawdd y discipul oedd yr Iesu yn ei garu, yn dilin, yr hwn hefyt a roesei ei bwys ar y ddwyfron ef ar swper, ac a ddywed e sei, Arglwydd, pwy ’n yw hwn ath vradycha di? Gan hynny pan welawdd Petr hwn, y dyuot ef wrth yr Iesu, Arglwydd, pa beth a vvna hwn? Yr Iesu a ddyuot wrthaw, A’s mynnaf iðo aros y n y ddelwyf, beth ’sy y ti? Dilin di vi. Yno ydd aeth y gair hwn ym‐plith y broder, na byddei varw y discipul hwnw. Ac ny ddywed e sei ’r Iesu wrthaw, Ny bydd ef varw: eithyr A’s mynnaf iðo aros y’n y ddelwyf, beth ’sy y ti? Hwn yw’r discipul hvvnvv ys ydd yn testolaethu am y pethe hynn, ac a escrivennodd y pethe hynn, a’ gwyddam vot y testoliaeth ef yn wir. Ac y mae hefyt llawer o pethae eraill ar a wnaeth yr Iesu, yr ei pe yd yscrivennit vvynt eb‐ado‐vn, tybiet ydd wyf na ’s gallei ’r oll vyt amgyffret y llyfreu a esrrivennit. Amen. Y Traethawt vcho d, a Theopilus, a wnaethym am yr oll pethae’ry ddechreawð Iesu ei gwneythy d, a’ ei dyscy, yd y dydd y d erchafwyt e i vyny dd, gwedy yddaw trwy yr Yspryt glan, roddi gorchymyn ir Apostolon, y dd etholesei ef: i ba’r ei hefyt yr ymddangosawdd ehun yn vyw, gwedy iddaw ddyoddef, trwy lawer o ar gyhoeddion, a’ bot yn weledic yddynt tros yspait dauugain diernot, can cympwyll vvrthyn am y pethae ’r y perthynant ar deyrnas Dew. Ac wedy iddaw ei cynnull vvy yn‐cyd, ef ’orchymynoð yddwynt, nad elent ymaith o Gaerusalem anid ysgwyl am addewit y Tad, yr hwn, eb ef, a glywsoch y cenyf’. Can ys Ioan yn ddiau a vatyddiawdd a dw f r, a’ chwi theu a vatyddier a’r Yspryt glan cyn pen ny‐mawr o ddyddiae. Gwedy gan hynny y dyvot wy nteu yn‐cyd, y govynesont iddo, gan ðywedyt, Arglwydd, ai ’r amser hyn yr advery y deyrnas ir Israel? Ac ef a ðyvot wrthynt, Nid yw ychwy wybot yr amserae, n ai yr prydiae ’r ei ’osodes y Tat yn ei veddiant ehun: eithyr chwi dd erbyniwch nerth y gan yr Yspryt glan, gwedy yd el ef arnoch: a’ chwi vyddwch testion ymy, ys yn Gaerusalem, ac yn yr oll Iudaia, ac yn Samareia, ac yd yn eithawedd y ddaear. Ac ’wedy yddaw amadrodd y pethae hyn, ac wyntwy yn tremyaw, y d erchafwyt ef y vyny dd: ac wybren y cymerawdd ef i vyny dd o’i golwc vvy. Ac mal ydd oeddent yn edrych yn ddyval parth ar nef, ac ef yn mynet, wele, y safai dau wr, wrthynt mewn gwisc ganneit, yr ei ac a ddywesont, Ha wyr o’r Galilaia, pa sefyll ydd ych yn tremiaw tu ar nef? Yr Iesu hwn yr vn y gymerwyt y vyny dd y wrthych ir nef, a ddaw velly, yn y modd y gwelsoch ef yn mynet ir nef. Yno ydd ymchwelesont y Gaerusalem o y wrth y mynydd y elwir mynydd Olivar, yr hwn ’sydd yn agos i Gaerusalem, ys ef yspait ymddaith diernot Sabbath. Ac wedy y dyvot vvy y mewn, yð aethant i vyny dd i ’orch ystavell, lle ydd arosent ac Petr, ac Iaco, ac Ioan, ac Andreas, Philip, ac Thomas, Bartholomeus, ac Mattheus, Iaco vap Alpheus, ac Simon Zelotes, ac Iudas bravvd Iaco: yr ei hynn oll oedd yn ym aros yn vnvryt yn‐gweddi a’ goglyt y gyd a’r gwragedd, a’ Mair vam yr Iesu, ac y gyd ei vroder. Yr Epistol ar dydd. S. Mathias A’r dyddiae hyny y cyuodes Petr i vyny dd yn‐cenol y discipulon ac y dyvot, (a’ niuer yr enwae oedd yn yr vn lle, yt oedd yn‐cylch cant a’r vgain) A wyr vroder, yð oeð yn ddir cyflawny yr Scrythur hynn, yr vn a rac ddyvot yr Yspryt glan trwy enae Dauid am Iudas, yr hwn a vu dywysawc ir ei a ddaliesont yr Iesu. Can ys cyfrifit ef gyd a ni, ac a gawsei ged yn y weinidogaeth hynn. Ac ef gan hyny a ddarpar awdd vaes a gobr enwiredd: a’ gwedy yddaw, ymgrogy ef aeth yn yn ddauddryll yn ei genol, a’ ei oll ymyscaroedd a dywalltwyt. Ac y mae yn wybodedic y gan oll preswylwyr Caerusalem, yd pan elwir y maes hwnw yn ei tavodiaith wy, Aceldama, ys ef yw hyny, Maes y gwaet. Can ys e yscrivennir yn llyfer y Psalmae, Bit y breswylfa ef yn ddiffaith ac na thriget nep ynthaw: ac, bit i arall gymeryt ei, escopaeth ef. Erwydd paam o’r gwyr hyn a vu yn cymdeithas a ny ni, yr ol’ amser y bu yr Arglwyð Iesu yn tramwy in plith, gan ddechry o Vatydd Ioan, yd y dydd yd erbyniwyt ef i vyny dd o ywrthym, y bydd dir bot vn o hanwynt yn test oy gyfodiat ef. Ac wy a’ osodesont ddau gerbron, ys ef, Ioseph y elwit Barsabas, a’ ei gyfenw yt oedd, Iustus, ac Matthias. A’ gweddiaw a wnaethant gan ddywedyt, Tydy Arglwydd calon‐wybedydd pop dyn, dangos pa vn o’r ddau hynn a dd etholeist modd y gallo dderbyn ced y wenidogaeth hyn ar Apostoliaeth, y wrth pa vn y camdroses Iudas i vynet y ei le ehun. Yno y dodesont goelbrenni, a syrthio yr coelbren ar Matthias, ac o gydsyniat y cyfniferwyt ef gyd a’r vn ar ddec Apostolon. A Gwedy dyvot y dydd Pentecost ydd oeddent wy oll yn vnvryd yn yr vn lle. Ac yn ðysyfyt yd euth sain o’r nef, mal gwth gwynt agwrdd, ac a lanwodd yr oll tuy lle ydd oeddent yn eistedd. Ac yðwynt ymðangosawð tafodae gohanedic, mal o tan, ac ef eisteddodd ar pop vn o hanynt. Ac wy y gyflawnwyt oll o’r Yspryt glan, ac a ddechreusont ymadrodd a thavodae ereill, megis y rroddes yr Yspryt yddynt y ymadrawdd. Ac ydd oedd yn preswiliaw yn Caerusalem Iuðaeon, gwyr ai goglyt ar Ddew, o pop cenetl y dā y nef. A’ gwedy bot son o hyn yma ar lled, y daeth y lliaws yn‐cyd, ac y sannawdd arnynt, o bleit bot pawp dyn yn y clywet wy yn ymadrodd yn ei davodiaith ehun, Ac aruthro o pawp, a’ rryveddy, gan ddywedyt yn ei plith, Nacha, anid han yw’r ei hyn oll ys y yn dywedyt, o’r Galelaia? A’ pha wedd y clywn ni pop vn ein tavodiaith ein hunain in ganed ynthi? Parthieit ac Medieit, ac Elameteit, a’ phreswylwyr Mesopotamia, ac o Iudaia, ac o Cappadocia, o Pontus, ac Asia, ac Phrygia, ac Pamphilia ac Egypt ac o barthae Lybia, yr hon ’sy gar llaw Cyren, ac dieithreit o Runein vvyr, ac Iuddaeon, ac proselyteit, Creteit ac Arabieit: ni ei clywsam yn amadrodd yn ein tavodae ein hunain vawrion bethæ Dew. Yno aruthro a wnaeth ar bawp, a’ rhyveddy, gan ddywedyt vn wrth y llall, Pa beth a allei hyn vot? Ac ereill a watworynt, gan ðywedyt Llawn o win newydd yt ynt. Eithr Petr yn sefyll y gyd ar vn ar ddec, a dderchavawdd ei lef, ac a ddyvot wrthwynt, Ha wyr Iuddeon, a’ chwychwy oll’sy yn trigiaw yn‐Caerusalem, bid hyn wybodedic ychwy, a’ chlustymwrandewch a’m geiriae. Can nad yw yr ei hyn yn veddw on, val ydd yw chwi yn tybyeit, o bleit nid yw hi anid y drydedd awr o’r dydd. Eithr hynn yw’r peth y ddywetpwyt y gan y Prophet Ioel: ys ef, Ac e vydd yn y dyddiae dywethaf, með Dew, mi ddineaf o’m Yspryt ar bop cnawd, a’ch meibion, ach merchet a prophwytant ach gwyr‐ieuainc a welant welodiagethae, a’ch hena f gwyr a vreuddwydiant vreuddwydion. Ac ar vy‐gweison, ac ar vy llawvorinion y dineaf o’m Yspryt y dyddiae hyny, ac wy a prophetant. A’ dodaf ryveddodae yn y nef vcho d, ac arwyddion yn y ðaiar iso d, gwaed a’ than, a mug‐darth. Yr haul a ymchwelir yn dywyllwc h, a’r lloer yn waet, cyn nac ir dydd hwnw mawr ac eglur yr Arglwydd ddyvot. Ac e ddervydd, i bwy pynac a alwo ar Enw yr Arglwydd, gahel bot yn gatwedic. Ha wyr Israelieit, clywch y geiriae hynn, Iesu o Nazaret, gwr provedic gan Ddew yn eich plith a gweithredoedd‐nerthawl, a’ rryveddodae, ac arwyddion, yr ei y wnaeth Dew drwyddaw ef yn eich canol chvvi, megis ac y gwyddo‐chwi eich hunain: hwn meddaf a gymersoch trwy ddwylaw yr enwirieit, wedi ei roddi gan dervynedic gyccor, a’ rac wybodaeth Dew, a grogesoch ac a laddesoch: Yr hwn a gyvodes Dew i vyny dd, ac e ellyngawdd ddoluriae angae, can ys anpossibil oedd ei attal ef ganthaw. O bleit Dauid a ddywait amdanaw, Yr Arglwydd a rac welais yn wastad ger vy‐bron, can ys ar vy‐deheulaw y mae, mal nam cyffroer. Am hynn y llawenhaoð vy‐calon, ac y bu ’orvoledd gan vy‐tavawd, ac pellach y gorffywys vy‐cnawd yn‐gobeith. Can na adawy vy eneit yn y bedd, ac na ’oddefy dy Sanct y welet llwgr ydigaeth. Eglureist y my ffyrdd y bywyt ac am cyflawny o lewenydd ath wynep pryd. A wyr vroder, mi allaf gympwyll yn eon, wrthych am y Patriarch Dauid, pan yw darvot i varw a’ei gladdy, a’ bot ei vedrod gyd a ny ni yd y dydd heddyw. Can hynny, ac ef yn Prophwyt, ac yn gwybot dyngy o Ddew iddaw a’ llw, mae o ffrwyth ei lwyn ef, y cyvodei ef Christ i vyny dd erwydd y cnawd aei ’osot ar ei eisteddfa, efe yn gwybot hyn ymblaen, a bwyllawdd am gyfodiad igeth Christ, na edawit y enait ef yn y bedd rod, ac na byddei, y ei gnawt welet llwgr ydigeth. Yr Ieshu hwn a gyvodes Dew y vyny dd, i ba vn ydd ym ni oll yn testion. Can ddarvot yntae i ðerchavael ef trwy ddeheulaw Dew, ac yddaw dd erbyn gan ei dat addewit yr Yspryt glan, y dineawð ef yr hyn yma yn awr a welwch ac a glywch. Can nad escennawdd Dauid er nef, eithyr ef a ddywait, Yr Arglwydd a ddyvot wrth vy Arglwydd, Eistedd ar vy‐dehaulaw, yn y osotwyf dy ’elynion yn droetvainc yty. Wrth hyny, gwybyddet oll tuy yr Israel yn ddiogel, bod i Ddew y wneythyt ef yn Arglwydd ac yn Christ, ys ef yr Iesu hwn, yr vn a groceso‐chwi. Yn ol yddynt clywet hynn, y brethit wy yn ei calonae, ac ei dywedynt wrth Petr a’r Apostolon yr eill, A wyr vroder, pa beth a wnawn? Yno y dyvot Petr wrthwynt, Gwellewch eich buchedd, a’ batyddier pop vn o honawch yn Enw yr Arglwydd Iesu Christ er maddeuant pechatae, a’ chwi a dd erbynywch ðawn yr Yspryt glan. Can ys yr a ddewit a vvnaethpvvyt y chvvy chwy, ac y eich plant, ac i bawp y sydd ym‐pell, ys ef pwy rei bynac y ’alwo yr Arglwydd ein Dew arnynt. Ac a llawer o eiriae eraill y testolaethawð, ac yr eiriolawdd arnvvynt, gan ddywedyt, Ymgedwch rac y genedlaeth anhydyn hon. Ac yno yr ei a dd erbynyent yn llawen y amadroð ef, a vatyddiwyt: a’r dydd hwnw y dodwyt vvrth yr eglvvys yn‐cylch tair mil o eneidiae. A’ pharhay a wnaethant yn‐dysc yr Apostolō, a’ chymddeithas, ac yn tori bara ac yn‐ gweddion, Ac e gyvodes ofn ar bop enait: a’ llawer o ryveddodae ac arwyddion y wnaethpwyt y gan yr Apostolon. A’ phawp ar y gredent, oedd yn yr vn lle, a’ phob peth oedd ganthwynt yn gyffredin. Ac wy werthesōt ei perchenogaethae a’ ei da oedd, ac ei parthesant i bawp, megis ac ydd oedd yr eisiae ar pop vn. Ac aros ydd oeddent beunydd yn vnvryd yn y Templ, ac yn tori bara gartref, ac yn cymeryt bwyt yn‐cyt, mewn llewenydd a sym p lder calon, gan voli Dew, ac yddwynt gariat gan yr oll popul: A’r Arglwydd a angwanegawdd i’r Eccleis beunydd, cyfryw ac a vyddent cadwedic. PEtr ac Ioan aethant ynghyt ir Templ, ar y nawvet awr y gweddi avv. A’ rryw wr yr hwn oedd yn efrydd o groth ei vam, a ddugit, yr vn a ðodent beunydd wrth porth y Tēpl, y elwit y porth Prydverth, y’ofyn eleesen dot gan yr ei y elent y mewn ir Tem p l. A’ phan weloð ef Petr ac Ioan, ar vynet ir Tem p l, e ddeisyfawdd gahel eleesen. Ac Petr yn dal selw arnaw, y gyd ac Ioan, a ddyvot, Edrych arnam. Ac ef a ddahawdd arnwynt, gan obeithiaw d erbyn ryw beth ganthynt. Yno y dyvot Petr, Ariāt ac aur nid oes genyf, and y cyfryw beth y ’syð genyf, hyny a rof yty: Yn Enw yr Iesu Christ o Nazaret, cyvod a’ rhodia. Ac ef ei cymerth erbyn ei ddehaulaw, ac ei cyvodes y vyny dd, ac yn ebrwydd y cyfnerthwyt ei draet a’ ei ffere. A’ neitiaw o honaw i vyny dd, sefyll a’ rrodiaw a’ mynet i mewn gyd ac wynt i’r Tem p l, gan rodiaw, a’ neitiaw a’ moli Dew. A’r oll popul y gwelawð ef yn rhodiaw, ac yn molianny Dew. Ac ydd oeddent yn ei adnabot, may ef e yt oedd yr hwn oedd yn eistedd y ’ovyn eleesen wrth borth Prydverth y Templ: a ryveddy a sanny a wnaethant wrth y peth, a ddar vesei iddaw. Ac mal ydd oedd yr efrydd yr hwn a iachesit, yn attal Petr ac Ioan, y rhedawdd yr oll popul yn sannedic attwynt ir porth, y elwit porth Selef. A’ phan welawdd Petr hyn, ydd atebawdd wrth y popul, Ha wyr yr Israel ieit, paam ydd ych yn rryueddu wrth hynn? neu paam ydd ych yn hylltremio arnam ni, mal pe o’n meddiant ein hunain n ’ai o’n dwywolder y gwnaethē ir gvvr hwn gerddet? DEVV Abraham, ac Isaac, ac Iaco, DEVV ein tadae a g ogoneddawdd ei Vap Iesu, yr hwn a vradycheso‐chwi, ac a wadesoch yn‐gwydd Pilat us, gwedy daroedd iðaw ef ei varny y ei ellwng e yn rrydd. Eithyr chwi a ymwadasoch a’r sanct a’r cyfiawn, ac archosoch cael rroddi ’r llawrydd‐celain y chwy, ac a laddesoch Arglwydd y bywyt, yr hwn a g yv odes Dew o veirw, i ba vn ydd ym ni yn testion. A’ y Enw a iachaodd ef y gvvr hwn, yr vn a welwch ac ’adwaenwch, trwy ffydd yn y Enw ef: a’r ffydd ys y trwyddaw ef, a roddes yr iachawrwydd hwn yn eich gwydd chwi oll. Ac yn awr vroder, y gwn mae trwy anwybot ei gwnaethoch, mal y gvvnaeth hefyd eich pendevigion. Eithr y pethae hynny ar y ragvanagawð Dew trwy enae ei oll Prophwyti, bot i Christ ddyoðef, y gyflawnawdd ef val hyn. Gwellewch eich buchedd am hyny, ac ymchwelwch, y n y ddileer eich pechatae, pan ddel amser e yr gorphwys o ’olwc yr Arglwydd, ac ef a ddenfyn Iesu Christ, yr hwn a rag pregethwyt ychwy, yr vn vydd dir ir nef ei dderbyn, yd yr amser yr adverer yr oll bethae, ry ddywesei Dew trwy enae ei oll sainct Prophwyti er yn oes oesoedd. Can ys Moysen a ddyvot wrth y tadae, Yr Arglwydd eich Dew a gyvyd y chwy Prophwyt, ys ef oeich broder eich vnain yn gyffelyp i mi: ys gwrandewch arnaw ym‐pop peth bynac, a ddyweto wrthych. Can ys e ðervyð, pwy bynac ny wrandaw ar y Prophwyt hwnw, Y destrywer ef o plith y popul. A’ hefyt yr oll Prophwyti o Samuel, ac o hyny rac llaw, cynniuer ac a gympwllesont, a racvanegesont eisioes am y dyddiae hynn. Chwy chvvy yd ych plant y Prophwyti, a’r dygymmod, yr hwn a wna e th Dew wrth ein tadae, gan ddywedyt wrth Abraham, Ac yn dy had ti y bendithir oll tuy lwythae yr ddaiar. Yn gyntaf y chwi pan gyvodes Dew i vyny dd ei Vap Iesu, a’ei ddanvon ef y eich bedithiaw, gan ymchwelyt pop vn o honoch y wrth eich enwiredd ae. AC mal ydd oeddent wy yn llavaru wrth y popul, y bu ir Archoffeiriat, a llywyð y Templ, a’r Sadduceit ddyvot am ei pennae, gan vot yn ddicllawn ganthwynt eu bot yn dyscy yr bopul, ac yn praecethy yn Envv yr Iesu y cyvodedigaeth o veirw. Ac wynt a roesont ei dwylo arnwynt, ac ei dodesont yn‐carchar yd tranoeth: can ys yr owon gyd a’r hwyr ytoedd hi. Er hyny llawer o’r a wrandawsei yr gair a gredesōt, a’ niuer y gwyr oeð yn‐cylch pemp‐mil. Ac e ddarvu y dydd, dranoeth, bot y llywiawdwyr hwy, a’ r Henafiait, a’ r gwyr llen wedi ymgynull yn‐Caerusalem, ac Annas yr Archoffeiriat, ac Caiaphas, ac Ioan, ac Alexander, a chynniuer ac oeddynt o genedl yr Archoffeiriait. Ac wedy yddwynt ei gosot gwydd-yn‐gwydd ac wynt, y gofynesont, Trwy pa allu, n ai ym‐pa Enw y gwnaetho‐chwi hynn? Yno Petr yn gyflawn o’r Yspryt glan, a ddyvot wrthwynt, Chvvychvvi lywiawdwyr y popul, a’ Henyddion yr Israel, can bot in holi ni heddyw o bleit gweithret da avvaetham i ddyn e gwan, ys ef pa wedd, ydd iachawyt ef, bit wybodedit ychwy oll, ac i oll bopul yr Israel may trwy Enw Iesu Christ o Nazaret, yr vn a groceso‐chwi, yr vn a ad gyvodes Dew i vyny dd o veirw, ys trwy ddaw ef y saif y dyn hwn geyr eich bron chwi yma yn iach. Hwn yw’r maen a vwriwyt heibio genwchwi yr adeilatwyr, yr hwn a wnaethpwyt yn ben congyl. Ac nid oes iechyd vvrieth yn nep arall: can ys ym‐plith dynion ny roddwyt vn enw arall y dan y nef, y gellir ein iachay y ganthaw. A’ phan welsant hyder Petr ac Ioan yn amadrodd a’ deall y bot wy yn anllytherenawc ac eb ddysc ganthwynt, rhyveðy a wnaethant, a’ ei adnabot, pan yw ei bot hwy y gyd a’r Iesu: ac wrth welet hefyt y dyn a iachesit yn sefyll gyd ac wynt, ny allent ðywedyt dim yn erbyn y peth. Eithyr gorchymyn yddwynt cilio o ywrth y Cyccor, ac ymgygcori yn ei plith ei hunain a wnaethant, gan ddywedyt, Pa beth a wnawn i’r dynion hynn? can ys y’n ddiau e wnaethpwyt arwydd eglur y canthwynt, ac y mae yn amlwc hyn y gā pawp ’sy yn preswilio yn‐Caerusalem ac ny allwn ni wady. Eithr rac ei gyhoeðy ym‐pellach ym‐plith y popl, bygythiwn a’ bygylwn hwy, na bo yðynt gym p wyll mwy ach wrth nep dyn yn yr Enw hwn. A’i galw a wnaethāt, ac a ’orchymynesont yddynt na byðei yddynt ym‐moð yn y byd gympwyll na dyscu ’r bopul yn Enw ’r Iesu. Ac yno Petr ac Ioan a atebesāt yðynt, gan ðywedyt, Ai iawu yw yn‐golwg Dew vfyddhay i chwi yn hytrach ai i Ddew, bernw‐chwi. Can na allwn na ðywetom y pethe ’welsam ac a glywsam. Ac velly ei bygyly a wnaethāt, a’ ei gellyng ymaith, eb vedry cahel dim deunydd y poeni wy, o bleit y p opul: can ys pawp oeddynt yn gogoneddy Dew, o bleit y peth y wnaethoeðit. Can ys yð oedd y dyn yn vwy no dauugain blvvydd oed, y gwneythit y gwyrthiae yma or iachay arnaw. Yno wedy daroedd gyntaf ei gellwng ymaith, yd aethant at ei cyueillon, ac venagesont yr oll bethae’ry vesei ir Archoffeiriait a’r Henyðion ei ddywedyd wrthwynt. A’ phan ei clywsant vvy, derchafy ei llef ar Ddew a wnaethant yn vnvryd, a’ dywedyt, Arglwydd, ti yw ’r Dew r’y wnaeth ost nef a’ ddaiar, a’r mor a’ chymeint oll ys ydd ynthwynt, yr hwn trwy enae dy was Dauid a ddywedeist, Paam ydd ymgynddeiriogodd y Cenetloedd, ac y meddyliawdd y popul bethæ gweigion? Brenhinedd y ddaear a ymgasclesont, a’r llywiawdron a ddaethant yn‐cyt, yn erbyn yr Arglwydd, ac yn erbyn y Christ ef. Can ys yn wir yn erbyn dy sanct Vap Iesu, yr hwn a enneiniaist yð ymgymiullawdd Herod ac Pontius Pilatus y gyd a’r genetloedd a p h opul yr Israel, i wneythy’r beth bynac a ddaroedd ith law ac ith gygcor di racdervyny ei wneythy’r. Ac yn awr Arglwydd, edrych ar ei bygylae, a’ chaniat h a ith weison ymadrodd dy air yn gwbyl hyderus, y n y bo yty estyn dy law, yd pan yw bot gwneythy’r iachay, ac arwyddion a’ ryveddodae drwy Enw dy sanct Vap Iesu. A’ gwedy yðwynt weddiaw, y cyffroawdd y lle ydd oeddent wedy’r ymgynnull, ac y cyflawnwyt wy oll o’r Yspryt glan, ac wy a ymadroddesont ’air Dew yn hyderus. A’ lliaws yr ei oedd yn credy, yt oeddd o vn galon, ac un enait: ac ny ddyvot yr vn o hanwynt am ddim oll a veðei, ei vod yn eiddaw ehun, amyn bot pop peth yn gyffredin ganthwynt. Ac a mawr gadernit y rhoes yr Apostolon testiolaeth cyfodiat yr Arglwydd Iesu, a’ rrat mawr yt oedd arnwynt oll. Ac nid oedd vn yn ei plith, ac eisie arno: can ys cynniuer ac oedd yn meddy tiredd n ai tai, ei gwerthy a wnaethāt, a’ dwyn gwerth y pethae y werthit, a’ei ’osot ilawr wrth draet yr Apostoliō. A’ rhanny a wneit i bop vn, megis ydd oedd yn rhait iddaw vvrtho. Ac Ioses yr hwn a elwit y gan yr Apostolon Barnabas (ys ef yw hyny o ei ddeongl map diddanwch) oedd yn Leuit ac o vvlad Cyprus, o enedigaeth, ac ef yn perchenawc tir, ei gwerthawdd, ac a dduc yr ariant, ac ei gesodes wrth draet yr Apostolon. A Rryw ’wr aei enw Ananaias, y gyd a Sapheira ei wraic, a werth es ei berchenogaeth, ac a ddodes heibio bart o’r gwerth, a’ ei wreic hefyt oei gyt gycor, ac a dduc ryw gyfran, ac ei gesodes wrth draet yr Apostolon. Yno y dyvot Petr, Ananias, paam y cyflawnodd Satan dy galon, yd pan yw yt y ddywedyt celwydd wrth yr Yspryt glan, a’ chadw ymaith gyfran, o werth y perchenogaeth? Tra ytoedd yn aros ith veddiant, anid tydi bioedd? ac yn ol ei werthy, anid yt oedd yn dy veddiant? paam y gesodeist y peth hyn yn dy galon? Ny ddywedeist gelwyð wrth ddynion, amyn wrth Ddew. A’ pan glybu Ananias y geiriae hyn, y cwympodd y lawr, ac y diffoddes. Y no y daeth ofn mawr ar pavvb ol’ a glywoð hyn yma. A’ chyvody or gwyr ieuainc, a’ ei gymeryd i vyny, a’ ei ðwyn allan aei glaðy. Ac e ddeðyw megis ar ben yspait teirawr gwedy, bot yð y wreic ef ðyvot y mewn, eb wybot y peth a wnaethoeddit. Ac Petr a ddyvot wrthei, Dywait i mi, a werthesoch chwi yr tir er cymmeint? A’ hi the ddyvot, Do, er cymmeint. Yno y dyvot Petr wrthei, Paam y darvu y chwy gytuno yn eich plith i tempto Yspryt yr Arglwydd? nachaf, draet yr ei a gladdesont dy ’wr ynt wrth y drws, ac vvy ath cyhebryngant ti y allan. Ac yn ddiannot y dygwyddawdd i lawr wrth y draet ef ac hi diffoddes: dyvot o’r gwyr ieueinc y mewn, a’ ei chael yn varw, a’ ei dwyn allan, a’ hei chlaðy geir llaw h ei gwr. Ac dyvot ofn mawr ar yr oll Eccles, ac yr oll ’r ei ’ry glywsent y pethae hyn. Ac val hyn drwy ddvvy law yr Apostolon y dangosit llawer o arwyddion a’ thra rryveddodae ym‐plith y popul (ac ydd oeddent oll yn vnvryt ym‐porth Selef. Yr Epistol ar ddydd S. Bartholomeus. Ac o’r lleill ny veiddiai nep ymwascy ac wynt: er hyny yr popul y mawrygei h wy. Hefyt, lliaws y rei oedd yn credy yn yr Arglwydd, ac yn wyr ac yn wrageð oedd yn tyfu vwywy,) yd pan ðugent y cleifion i’r heolyð, aei gesot mewn gwelyae a’ glwthae, y ny bei pe gwascot Petr, wrth ddyvot heibio, wascodi rryw vn o hanwynt. Ac e ddaeth hefeit lliaws allan or dinasoedd o y amgylch i Caerusalem, gan ddwyn, ’r ei afiach, a’ rei a gythrwblit gan yspryton aflan, ac y iacheit wy oll. Yno y cyvodes yr Archoffeiriat, a’r oll ’rei oedd gyd ac ef (yr hwn yt oedd sect y Tsadduceit) ac yð oeddynt yn llawn bocsach, ac a ddodesont ddwylo ar yr Apostolion, ac ei dodesont yn y carchar cyffredin. Eithyr Angel yr Arglwydd, o hyd nos agorawdd ddrysae yr carchar, ac y duc wy allan, ac a ddyvot, Ewch ymaith, a’ sefwch yn y Templ, a’ llavarwch wrth y popul oll ’airie’r vuchedd hon. Wy the pan glywsant hynn yma, a aethant y mewn ir Templ yn vorae ac a ddyscesont y vverin. A’r Archoffeiriait a ddaeth, a’r ei oedd gyd ac ef, ac a alwesont y Cygcor yn‐cyt, ac oll Henafieit plant yr Israel, ac a dd anvonesont rei ir carchar i beri y dwyn wy. Anid pan ddaeth y swyddogion, ac eb y cahel hvvy yn y carchar, ymchwelyt a’ manegy a wnaethant, gan ddywedyt, Diau gahel o hanam ni y carchar dy yn gaead yn dra diescaelus, a’r ceidweit yn sefyll allā, rac y drysae: eithyr gwedy i ni ei agori, ny chawsom ni neb y mewn. Yno gwedy ir archoffeiriat, ac llywodraethwr y Tē p l, a’r Archoffeiriait glywed y pethae hynn, petrusaw am danwynt a wnaethant, pa beth a vyddei o hyn. Yno yd aeth vn, ac a venagawdd yð‐wynt, gan ddywedyt, Nachaf, y gwyr y ddodesoch yn‐carc h ar ynt yn sefyll yn y Templ, ac yn dyscy yr popul. Yno ydd aeth y llywyawdraethwr ef a’r swyddogion, ac y duc hwy yn ddysarhaet, (can ys yð oedd arnwynt ofn y popul, rac y llapyðit wy) A’ gwedy yðwynt y dwyn hwy, wy ei gesodesont ger bron y Cygcor, a’r Archoffeiriat a ovynawdd yddwynt, gan ðywedyt, A ny orchymynesam ni yn gaeth ychwy, na ddyscech nep yn yr Enw hwnn? ac wele ys darvu ychwy lanwy Caerusalem aeich dysc, a’ chwi vynnech ddwyn gwaet y dyn hwnn arnam. Yno Petr a’r Apostolon atebesant, ac a ddywedesont, Dir yw yni vfyddhay yn vwy i Ddew nac i ddynion. Dew ein tadae a gyvodes Iesu y vyny yr hwn a laddeso‐chwi, ac a grocessoch ar brenn. Hwnn a dderchavodd Dew a ei ddehaulaw, i vot yn Dywysawc ac yn Iachawdur, y roddy ediveirwch ir Israel, a’ maddeuant pechatae, Ac ydd ym ni yn testion iðo am y pethae hyn y ddywedwn: ac hefyt yr Yspryt glan, yr hwn a roddes Dew ir ei a vfyðaant iddo. A’ phan glywsant wy hyn, wy doresōt ar ei traws rac dic, ac ymgygcoresont y vv lladd hwy. Yno y cyvodes y vyny dd yn y Cygcor neb Pharisai, a’ ei enw Gama‐liel, athro or Ddeddyf, vn parchedic gan yr oll popul, ac a ’orchymynawdd beri enciliaw ar Apostolon allan ychydig yn, ac a ddyvot wrthwynt, Ha wyr yr Israelieit, edrychwch arnoch eich hunain pa beth a wneloch am y dynion hynn. Can ys o vlaen y dyddiae hynn, y cyf odes vn Theudas, gan ymffrostio, ac attaw yr ymwascawdd o rivedi gwyr, yn‐cylch petwar‐cant, ac ef a las: ac wynt y oll oedd yn coelio iddaw, a ’oyscarwyt, ac a ddiddimiwyt. Yn ol hwn y y codes Iudas o’r Galelaia, yn‐dyddiae yr teyrnget, ac ef a dro s es bopul liosawc yn ei ol: ef e hevyt a gyfergollwyt, a’ chynniuer ac a gydsynniawdd ac ef, a hylltranwyt. Ac yr awrhon y dywedaf wrthych, Enciliwch y wrth y dynion hynn, a’ gedwch yddwynt lonydd: cans ad yw yr cygcor, hyn ai weithred hon o ddynion, ei goyscerir: eithr a’s o Ddew y mae, ny ellwch ddim oi ddinistrio, rac bot eich caffael yn ymladdwyr‐yn‐erbyn‐Dew. A’ chytuno ac ef a wnaethāt, a’ galw yr Apostolon: a’ gwedy yðwynt beri ei fustaw, y gorchymynesont na lauarent yn enw yr Iesu, a’ ei gellwng ymaith a wnaethant. Ac wyn teu aethant ymaith o geyr bron y Cygcor, gan ym lawenhay can ys ei teilyngy y gael ei amperchi dros y Enw ef. Ac beunydd yn y Templ, ac o d u y y d u y ny pheidiasant a dyscy a’ phregethy o Iesu y Christ. AC yn y dyddiae hynny, val y tyvei niveiri’r’discipulon, e godes murmur gan y Groegieit yn erbyn yr Hebrewyr, can ys tremegy y gwrageð‐gweðwon hwy yn y gwenidogaeth beunyddawl. Yno yr dauddec a alwasont y lliaws discipulon yn‐cyd, ac a ddywetsont, Nid yw cymmesur g ady o hanam g air Dew a’ gwasadaethy yr bordae. Ac am hyny vroder, edrychwch yn eich plith am seith‐wyr da ei gair, ac yn gyflawn o’r Yspryt glan, ac o ðoethinep, yr ei a ’osotom yddyn y gorchwyl hwn. A’ ni ne a ymrown yn ’oystat i wedd iavv, ac y ar weiny y gair. Ac boddlawn vu gan yr oll lliaws yr amadrodd hynny. Ac wy a dd etholesant Stephan gwr yn llawn o ffydd ac or Yspryt glan, ac Philip, ac Proch o rus, ac Nicanor, ac Timon, ac Parm e nas, ac Nic o las y proselyt o Antiocheia, yr ei ’n a osodent wy geyr bron yr Apostolon: ac wynt a weddiasont, ac a ddodesont ei dwylaw arn addvv ynt. A’ gair Dew a dyvodd, ac a liosocawdd niuer y discipulon yn‐Caerusalem yn ddir vawr, a’ thorfa vawr o’r Offeirait a vvyddesont ir ffydd. Ac Stepha nyn llawn o ffyð a’ nerth, a wnaeth rvveddodae mowrion a’ gwyrthiae ymplith y popul. Yno y c yv odes ’r ei o’r Synagog a elwir Libertinieit, a’ Cyreniait ac o Alexandria, ac or ei o Cilicia, ac o Asia, ac a ddadleysant ac Stephan: ac ny allent wrthnepy y doethinep, a’r Yspryt y gan yr hwn ydd oedd ef yn ymadrodd. Yno y gesodesont wyr, y ddywedent, Ni y clywsam ef yn llavaru cabl‐airiae yn erbyn Mo y sen, a’ Dew. Ac val hynn y cyffroesant vvy y plwyf a’r Henafieit, a’r Gwyr‐llen: ac a ruthrasont iddaw, ac a ymaflasont ynto, ac ei duc e sant at a Cycor, ac a ’osodesont dest i on gauoc, yr ei a ddywed e sont, Y dyn hwn ny phait a llavaru cabl‐airiae yn erbyn y lle sanct aidd hwn, a’r Ddedd y f. Can ys clywsam ef yn dywedyt, y byð ir Iesu hwn o Nazaret ddestryw io y lle hwn, ac ysmuto ’r cynneddfeu, y roddes Moysen y ny ni. Ac val ydd oedd yr oll r’ei y eisteddent yn y Cycgor, yn edrych yn graph arnaw, y gwelent ei wynep val petei wynep Angel. YNo y dyvot yr Archoffeiriat, A ytyw ’r pethae hynny velly? Ac ynt ef ddyvot, A‐ wyr vroder, a’ thadae, gwrandewch. Dew yr gogoniāt a ymddango s awdd y dd ein tad Abraham, pan yt oedd ym‐Mesopotamia, cyn trigaw o honaw yn‐Charran, ac a ddyvot wrthaw, Dyre d allan oth wlat, ac y wrth dy dulwyth a’ dabre i’r tir a ðangoswyf yty. Yno yd aeth ef allā o tir y Chaldaieit, ac y preswyliawdd yn‐Charran. Ac yn ol marw ei dad, y duc Devv ef o ddyno ir tir hyn, ydd y‐chwi yn preswyliaw ynddo yr awrhon. Ac ny roddes iddaw ddim etiueddiaeth ynthaw, na ddo, led ei troed: ac e addawoð ei rodody iðaw y ei veddianny, ac yw had yn ei ol, pryd nad yt oedd eto vn map yddaw. Ac Dew a lavarodd val hynn, y byddei y had ef yn ’odrigiawl mewn tir estran, ac yðwynt ei wasy, a’ bod yn ddrwc wrthaw dros petwar‐cant o vlyddyned. Eithyr y genedl y wasanaethent yddi, a varnaf vi, medd Dew: ac yn ol hyny, ydd ant allan, ac im goasanaethant i yn y lle hwn. Ac ef a roðes iddaw ddygymbot yr enwaediat: ac velly Abraham a genetlodd Isaac, ac a enwaedoð arno yr wythfet dydd: ac Isaac a gavas Iaco, ac Iaco a enillavvdd y deuddec Patria i rch. A’r Patriarchae gan wynfydy a werthesont Ioseph ir Aipht: anid bot Dew gyd ac ef, ac ei gwaredawð oei oll gyfingdereu, ac a roddes yddaw garueiddrwydd a’ doethinep yn‐golwc Pharao Vrenhin yr Aipht, yr hwn ei gwnaeth yn llywodraethwr ar yr Aipht, ac ar ei oll tuy lvvyth. Yno y daeth newyn dros oll tir yr Aipht, a’ Chanaan, a’ blinvyd mawr, mal na chafas ein tadae or bwytae. Eithyr pan glybu Iaco vot yd yn yr Aipht, e danvonawdd ein tadae yn gyntaf. A’r ailwaith, yr adnabuwyt Ioseph gan ei vroder, a’ chenedl Ioseph aeth mewn cydnabot a Pharao. Yno yd anvones Ioseph genadon ac a barawð ymoral vv am ei dad Iaco, ef a ei oll genedl, nid amgen pempthec a thri‐ugain enaid ie. Yno y ddaeth Iaco y waered ir Aipht, ac y bu varw, ef a ein tadae, ac ydd ysmutwyt hwy i Sychem, ac ei dodwyt yn y bedd y brynesei Abraham am arian vverth y gan veibion Emor vap Sychem. A’ phan yt oedd amser yr addewit yn dy nesay, yr hwn a dyngesei Dew wrth Abraham, y tyfawdd y popul ac y lliawsocawdd yn yr Aipht, yd pan gyvodes Brenhin arall, yr vn nyd oedd yn adnabot Ioseph. Hwn yma vu ddichellgar wrth ein Ryw ni, ac a ðrygawdd ein tadae, ac a barawdd yddynt vwrw allan ei plant newyddian, val na chaffent vot yn vyw. Ac yn y cyf amser hyn y ganet Moysē, ac ydd oedd ef yn gymradwy gan Ddew, yr hwn a vagwyt dri‐mis yn t u y ei dat. Ac wedy ei vwrw allan, y c yv odes merch Pharao ef y vyny dd, ac ei magawdd yn vap yddi ehun. Ac Moysen oedd ddyscedic yn oll ddoethinep yr Aiphtieit, ac ydd oeð yn nerthawc yn‐gairiae ac yn gweithreddedd. A’ phan yt oed ef yn ddauugain‐blwydd llawn, yr escennawdd yn ei galon vynet y ymwelet a ei vroder, plant yr Israel. A’ phan weles ef vn o hanvvynt yn cahel cam, ef ei amddyffynnawdd, ac a ddialawdd gam yr hwn a gawsei yr sarhaet, gan vaeddy yr Aiphtiwr. Can ys tybiawdd ef vot ei vroder yn deall, bot i Ddew trwy y law ef roðy ymwaret yddwynt vvy: ac wy the ny’s dyall d esont. A’r dydd nesaf, yr ymddangosawð yddwynt ac wynt yn cynneny, ac a vynysei ei cymmodi drachefn, gan ddywedyt, A wyr, ydd y‐chwi yn vroder, paam yð yw chwi yn gwneythy cam aei gylyd? Eithyr yr hwn oedd yn gwneythy cam aei gymydawc, y cilgwthiawdd ef, gan ddywedyt, Pwy ath wnaeth di yn dwysawc ac yn varnwr arnam ni? A laddy di vi nef y moð y lleðeist yr Aiphtiwr ddoe? Yno y ffoes Moysen ar y gair hwnw, ac y bu yn wr dyvodiat yn‐tir Madian, lle cenedlodd ef ddau o veib ion. A’ gwedy cyflawny dauugain blyneð, ydd ymddangoses yddaw yn‐dyffeith vvch mynydd Sina, Angel yr Arglwydd mewn flamm dan, mewn perth. A’ phan weles Moysen, y rhyueddawdd gan y golwc: ac ef yn dy nessaw y synnyaw, yd aeth llef yr Arglwydd ataw gan ddvvedyt, Mi yw Dew dy dadae, Dew Abraham, a’ Dew Isaac, a’ Dew Iaco. Yno ydd echrenawdd Moysen, ac ny veiddiawdd synniaw. Yno y dyvot yr Arglwydd wrthaw, Diosc dy escidiae y dd’am dy draet: can ys y lle yn yr hwn sefy, ys y tir sanct avvl. Gwelais, gwelais ðrug vyd ve‐popul, ys ydd yn yr Aipht, ac a glyweis ei griddfan, ac a ddescennais yw ymwared hvvy: ac yr owon dyre d, a’ mi ath dd anvonaf ir Aipht. Y Moysen hwn, yr vn a wrthddodesont vvy, gan ddywedyt, Pwy ath roes di yn dywysoc ac yn varnwr? hwn yma a dd anvones Dew yn dywysawc, ac yn ymwaredwr trwy law Angel, yr hwn a ymddangosawð iddaw yn y berth. Ef e y duc wy allan, gan wneythy ryveðodae, a’ miracle yn‐tir yr Aipht, ac yn y mor coch, ac yn y dyffeith vvch, dros dauugain blyddet. Llyma yr Moysen, yr hwn a ddyvot wrth plant Israel, Prophwyt a gyvyt yr Arglwydd eich Dew y chwy, ys ef o’ch broder, vn mal mi vi: hwnw a wrandewch. Hwn yw ef a vu yn y Gynnullleidfa, yn y diffeith vvch y gyd a’r Angel, yr hwn a ymðiðanoð wrthaw ym‐monyð Sina, ac wrth ein taðae, yr hwn a ðerbyniawdd y gairie byw iol i roddi y ny ni: i ba vn ny vynnai ein tadae vfyddhay, anid ym wrthðot, ac yn ei calonae ymchwelyt drachefn ir Aipht, gan ðywedyt wrth Aaron, Gwna i ni Ddewiae a a’n racvlaenant: can na wyddam beth ddarvu ir Moysen yma yr hwn an duc o dir yr Aipht. A’ lloa wnaethant yn y dyddiae hyny, ac a offrymesont aberth ir ðelw a’ llawenhay a wnaethant yn‐gweithredoedd ei dwylaw y hunain. Yno ydd ymchwelawdd Dew ymaith, ac y rhoes hwy i vyny dd y n yd addolent i lu yr nef: megis y mae yn escriuenedic yn llyfer y Prophwyti. A Tuy yr Israel, a offrymesoch ymy aniueilieit wedy ei lladd ac aberthae dros, ddauugain blynedd yn y dyffeith? A’ chvvi gymer e soch y chvvy tabernacl Moloch, a’ seren eich Dew Rempham, ys ef, lluniae, ’rei a wnaethoch y aðoly yddwynt: am hyny ydd eich ysmutaf y tu hwnt i’r Babilou. I ein tadae ydd oeð tabernacl y testoliaeth yn y diffaith vvch, mal ydd ordinesei ef, yn llavaru wrth Moysen, ar vod iddaw ei wneithyd yn ol y ffurf a welsei. Ys yr hwn tabernacl a gymerth ein tadae ac ei ducesont y mewn y gyd ac Iesu i berchenogaeth y Cenetloedd, yr ei a dd yrrawdd Dew ymaith rac wynep ein tadae, y d dyddiae Dauid: yr hwn a gavas gariat geyr bron Dew, ac a archawdd gahel o honaw dabernacl i Ddew Iaco. Eithyr Selef a adail ad awdd d u y yddaw. Cyd na bo y Goruthaf yn trigiaw mewn Templ o waith dwylaw, megis y dywait y Prophwyt, Y nef yvv vy eisteddle, a’r ddaear yvv lleithic vy‐traet: pa d u y a adeil iad wch i mi medd yr Arglwydd? A’i pa ryvv le vyddei vy‐gorffwyffa? Anid vy llaw i a wnaeth hynn yma y gyd oll? chvvi warhydr ac o galon a’ chlustiae ddianwaediat, chwi yn oystat a wrthladdesoch yr Yspryt glan: mal y gvvnai eich tadae, velly y gvvnevvch chwi theu. Pwy n o’r Prophwyti nid ymlidient eich tadae chwi? ac eu lladdasant, yr ei oedd yn ragvenegy o ddyvodiat y Cyfiawn hwnw, i ba vn y buo‐chwi yr awrhon yn vradwyr ac yn llawryddion, yr ei a dd erbyniesoch y Ddeddyf trwy ordinat Angelon, ac yr ny’s cadwesoch. Eithyr pan glywsant y pethae hynn, y rhwygawdd ei calonae -gan‐ddicter, ac escyrnegesont ddanedd arnaw. Yr Epistol ar ddiegwyl Stephan. Ac efe yn gyflawn or Yspryt glan, a edrychodd‐yn ddyval ir nef, ac a welawdd ’ogogiant Dew, ac Iesu yn sefyll ar ddehaulaw Dew. Ac ef a ddywedawdd, Nachaf y gwelaf y nefoedd yn agored, a’ Map y dyn yn sefyll ar ddehaulaw Dew. Yno y gwaeðesont vvytheu a llef vawr, ac y caeesont ei clustiae, ac y rhuthresont iddaw o vnvryd. Ac y bwriesont ef allan o’r dinas, ac ei llapyddiesent. A’r testion a ddodesont ei dillat wrth draet y gvvas‐ ieuanc, y elwit Saul. Ac vvy a lapyddiesont Stephan, ac ef yn galw ar Ddew, ac yn dywedyt, Yr Arglwyð Iesu, d erbyn vy yspryt. Ac ef a estyngawdd ar ei liniae, ac a lefawdd a llef vchel, Arglwydd, na ddod y pechat hyn yn ei herbyn hvvy. Ac gwedy yddaw ddywedyt hyn, yr hunawdd ef. AC Saul a gytsynniesei am y varwolaeth ef. A’r dyddgwaith hwnw, y bu ymlit dirvawr ar yn Eccles, yr hon yt oedd yn‐Caerusalem, ac ydd oeddent yvv oll wedy ei goyscary rhyd gwledydd Iudaia a’ Samareia, dyeithyr yr Apostolon. Yno ryvv wyr dwywol, a ddugesont Stephan ganthynt, yvv gladdu, ac a wnaethant gwynvan mawr uch ei benn. A’ Saul yntef oedd yn anreithiaw yr Eccles, gan vyned y mewn y bop t u y, a’ thynny allan ’wyr a’ gwragedd, a ei dody yn‐carchar. Ac wyntwy yr ei ’oyscaresit ar lled, a dramwyesont gan praegethy y gair. Yno yd aeth Philip i ddinas o Samareia, ac a precethawdd Christ yddwynt. A’r popul a ddalioð ar yr hyn a ddywedei Philip, o vnvryd, yn gwrandaw ac yn gweled y gwyrthiae ’r ei wnaethei ef. Can ys ysprytion aflan gan lefain a llef vchel, a ddaeth allan o lawereð a berchenogit ganthvvynt: a’llaweredd yn gleifon o’r parlys, ac yn gloffion, a iachawyt. Ac ydd oedd gorvoledd mawr yn y dinas hono. Ac ydd oeð o’r blaen yn y dinas neb gwr aei enw Simon, yr hwn yt oedd swynwr, ac a ampwyllesei bopul Samareia, gan ðywedyt, e vot ehun yn ryvv vvr mawr. Wrth ba vn ydd ydd oeddent wy yn d ysgwyl o’r lleiaf y d y mwyaf, gan ddywedyt, Y gvvr hwn yw ’r mawr allu Dew, Ac wyntwy oedd yn d ysgwyl wrthaw, erwydd iddaw yn hir o amser y ehudaw hwy a swynion. Eithyr yn gyflym ac y credesont i Philip, y yt oedd yn precethy y pethe y berthynent i deyrnas Dew, ac yn Enw Iesu Christ, ei batyddit y gwyr, a’r gwragedd. Yno Simon ynt ef hefyt a gredawdd ac a vatyddiwyt, ac a ddy lynawdd Philip, ac a chwithawdd arno, pan welawdd yr arwyddion ar gwyrthiae mawrion r’ ei wnaethoeddit. Yr Epistol ddie Marth y Sul gwyn. A’ phan glybu yr Apostolon oedd yn‐Caerusalem, dd erbyn o Samareia ’air Dew, ys anvonesont attwynt Petr ac Ioan: yr ei wedy ei dyvot i waered, y weddiesont drostwynt, ar dd erbyn o hauwynt, yr Yspryt glan: (Can na ddaethei ef eto ar yr vn o hāwynt, amyn ei batyddiaw a wnaethit yn vnic yn Enw yr Arglwydd Iesu. Yno y gesodesont ei dwylaw arn addvv ynt, ac wy a dd erbyniesont yr Yspryt glan. Ac pan welawdd Simon, mae trwy ’osot dwylaw yr Apostolon y dodit yr Yspryt glan, e gynygawdd yddwynt ariant, gan ddywedyt, Rowch i mi nef hefyt y meddiant hwn, yd pan yw ar bwy bynac y gesodwyf v y dwylo, bod iddo dd erbyn yr Yspryt glan. Yno y dyvot Petr wrthaw, Coller dy ariant y gyd a thi, can ys tybieist y perir dawn Dew ac ariant. Nid oes yty ran na chymdeithas yn y devnyð hwn: can nad yw dy galon yn vnion geyr bron Dew. Edivar h a gan hyny o bleit dy ddrugioni hyn, ac gweddia Ddew, a’s agatvydd, bod maddae meddwl dy galon. Can ys gwelaf dy vot ym‐bystyl chwerwder, ac yn rhwymedigaeth enwiredd. Yno ydd atebawdd Simon ac y dyvot, Gweddiw‐chwi drosof ar yr Arglwyð, na bo i ddim o hyn a ddywed e soch, ðyvot arnaf. Ac velly wynt vvy gwedy yðwynt testio a’ lavaru gair yr Arglwyð, a ymchwelesont y Caerusalem, ac a precethesont‐yr‐Euangel yn llawer o ddinasoedd y Samareieit. Yno Angel yr Arglwydd a lavarodd wrth Philip, gan ddywedyt, Cyvot, a’ cherdd tu a’r Dehau ir ffordd ’sy yn mynet y waeret o Gaerusalem i ddinas Gaza, yr hon ’sy yn ðyffaith. Ac ef a gyvodes ac aeth rac ddaw: ac wele ryw Eunuch o Ethiopia sef Raglaw Candace Brēhines yr Ethiopiait, yr hwn oeð yn llywodraethy y oll drysor hei, ac oedd yn dyvot i Gaerusalem y addoly. Ac val ydd oedd ef yn adymchwelyt ac yn eistedd yn y gerbyt, y darlle n ai ef Esaias y Prophwyt. Yno y dyvot yr Yspryt wrth Philip, Cerdda‐yn‐nes ac ymwasc a’r cerbyt acw. Ac Philip a redawdd attaw, ac ei clywodd yn darllen y Prophet Esaias, ac a ddyvot. A ddeelly di yr hynn ydd wyt yn ei ddarllen? Ac ef a ddyvot, Py wedd y metraf, o ðiethyr bot ryw vn im arwein ir ffordd? Ac ef deisyvawdd ar Philip escen y vyny dd, ac eistedd gyd ac ef. A’r lle, or Scrythur ydd oedd ef yn ei ddarllen yt oedd hwn, Ef a arwenit mal davat ir lladdfa: ac mal oen mut ger‐bron ei gneifiwr, velly nid agorai ef ei enae. Yn ei ’oystyngeiddrwydd yd archafwyt ei varne digeth: a’ phwy a venaic ei ’enedigaeth? can ys dugir ei vuchedd oyar y ddaear. Yno ydd atebawdd yr Eunuch wrth Philip, ac y dyvot, atolwg yty, am pwy y dywait y Prophet hynn? am dano ehun, ai am vn arall? Yno ydd agores Philip ei enae, ac a ddechreawdd ar yr Scri p thur hwnw, ac a a precethawdd iddo’r Iesu. Ac mal ydd oeddent yn cyd ymddeith ffordd, y daethant at ryw ðw f r a’r Eunuch a ddyvot, Wele, llyma ddw f yr: pa beth a lestair na’m badyddijr? Ac Philip a ddyvot wrthaw, A’s credy oth oll calon, ef ellir. Ac ef atebawdd ac a ddyvot. Credaf vot Iesu Christ yn vap Dew, Yno y gorchymynodd ef bot sefyll o’r cerbyt: ac vvy ddescenesont ill dau ir dw f r, a’ Philip a’r Eunuch, ac ef ei batiddiawdd. Ac yn gytrym ac yr escenesont i vyny dd o’r dw f r, ydd aeth Yspryt yr Arglwydd a Philip canthavv, a’r Eunuch ny’s gweles ef mwy ach: ac velly ydd aeth ef y ffordd gan lawenhay. Ac Philip a ga ff at yn dinas Azotus, ac ef a dramwyawdd gan precethy‐yr‐Euangel yn yr oll ddinasoedd, yd y ny ddaeth ef i Cesareia. AC Saul eto yn chwythy bygythiae a’ lladd fa yn erbyn discipulon yr Arglwydd, aeth at yr Archoffeiriat, ac archodd lythyrae ganthaw ir Damasco at y Synagogae, a chaffaei ef neb rei oedd or ffordd hon no (ai yn wyr ai yn wragedd) vod iddo y dwyn hwy yn rhwym i Gaerusalem. Ac mal ydd oedd ef yn ymddaith, e ðarvu val y dy nesaawdd ef ar Ddamasco, yn ddisyvyt y llewychawdd oei amgylch ’olauni or nef, Ac ef a gwympodd ar y ddaiar, ac a glywodd lef, yn dywedyt wrthaw, Saul, Saul, paam im erlydi? Ac ef a ddyvot, Pwy yt wyt Arglwydd? A’r Arglwydd a ddyvot, Mi yw Iesu yr hwn a erlydi di: calet yw yty wingo yn erbyn y swmbyl æ. Efe yno ac yn echrynedic ac yn synn, a ddyvot, Arglwydd, Pa beth a vynny i imi ei wneythyd? A’r Arglwydd a ddyuot wrthaw, Cyvot a does ir dinas, ac e ddywedir yty pa beth vydd dir yty ei wneythy d. A’r gwyr oedd yn cydymddeith ffordd ac ef, a safasant wedy sanny, gan glywet y llef, ac eb yddwynt welet nebun. Ac Saul a gyvodes o yar y ddaiar, ac a gores ei lygaid, ac ny welawð ef vndyn. Yno yr arwenesant ef erwydd ei law, ac ei duc e sont y Damasco. Ac yno y bu dri‐die eb welet, ac eb bwyta nac yfet. Ac ydd oeð nep discipul yn Damasco ’r y elwit Ananias, ac wrthaw y dyvot yr Arglwydd drwy weledigaeth, Ananias, ac ef a ddyvot, Wele, d’yma vi Arglwydd. Yno y dyuot yr Arglwydd wrthaw, Cyvot, a’ cherða ir heol y elwir Vnion, a’ chais yn‐t u y Iudas vn aei enw Saul o ddinas Tarsus: can ys wele y mae ef yn gweddiaw. (Ac ef a welai drwy weledigaeth ’wr a enwit Ananias yn dyvot y mewn attaw, ac yn dody ei ddwylaw arnaw, y gahel o honaw ei ’olwc. Yno ydd atebawdd Ananias, Arglwydd, ys clywais gan lawer am y gwr hwnw, vaint y drwc a wnaeth ef ith sainct yn Caerusalem. Ac cyd a hyny y mae ganthaw yma awturtat gan yr Archoffeiriait, y rwymo pawp y ’alwo ar dy Enw. Yno y dyvot yr Arglwydd wrthaw. Dos ymaith, can ys mae ef yn llestr etholedic y mi, y ddwyn vy Enw rac bron y Cenetloedd, a’ Brenhinedd a’ phlant yr Israel. Can ys mi a ddangosaf iddaw, pa veint bethae vydd dir iddaw ei goðef ermwyn vy Enw. Yno Ananias aeth ymaith, ac aeth y mewn ir tuy, ac a osodes ei ddwylo arnaw, ac a ddyvot, Brawd Saul, yr Arglwydd am danvonawdd (ys ef Iesu yr hwn a ymddangoses yty ar y ffordd wrth ddyvot) y dd erbyn o hanot dy ’olwc, ac ith gyflawner or Yspryt glan. Ac yn y man y syrthiawð y wrth ei lygait me g is gan ac yn ebrwydd y d erbyniawdd ei ’olwc, ac y c yv ododd ac y batyddiwyt, ac y cymerawdd vwyt, ac y cryfhaodd. Velly y bu Saul dalm o ddiddyae gyd a’r discipulon oedd yn Damasco. Ac yn ddiannot y precethawdd ef Christ yn y Synagogae, mae ef ytoeð map Dew: a’ chwithaw a wnaeth ar pawp ei clybu, a’ dywedyt, Anid hwn yw ef, y oedd yn destryw yr ei ’alwent ar yr Enw hwn yn‐Gaerusalem, ac a ddaeth yma er mwyn hyn ys ef ei y dwyn hwy yn rhwym at yr Archoffeiriait. Eithyr Saul a gynnyddodd vwy‐vwy o nerth, ac a wradwyddawdd yr Iuddaeon oedd yn preswiliaw yn Damasco, gan gadaruhay may hwn yt oedd y Christ. Ac yn ol cyflawny llawer o ddyddiae, y cyd ymgyggorawdd yr Iuddaeon, cr ei ladd ef. Eithyr y cynllwyn hwy a wybu Saul: ac vvy a ddysgwiliesont y pyrth ddydd a’ nos, y vv ladd ef. Yno yr discipulō y cymersont ef o hyd nos, ac ei d anvonesont trwy r’ mur, ac ei gellyngesont y lawr mewn cawell. A’ gwedy dyvot Saul i Gaerusalem, y profawð e ymwascy a’r discipulon: ac ydd oeðent oll yn y ofny ef, gan ancredy y vot ef yn ðiscipul. Ac Barnabas y cymerawdd ef, ac ei duc at yr Apostolon, ac vanagawdd yddwynt pa vodd y gwelsai ef yr Arglwydd ar y ffordd, a’ bod iddo lavaru wrthaw, ac mor hyderus y llavaresei ef yn Damasco yn Enw yr Iesu. Ac ydd oedd ef yn cyd tramwy ac wynt yn‐Caerusalem, ac a lavarodd yn eon yn Enw yr Arglwydd Iesu, ac ef a gympwyllawdd ac a ymddadleawdd a’r Groecieit: ac wy ntvvy a geisiesont y ladd ef. A’ phan wybu y broder, vvy y duc e sont ef i Cesareia, ac ei d anvonesont ymaith y Tarsus. Yno yð oeð yr Ecclesi dd yn cael heddwch trwy ’r oll Iudaia, a’ Galilaia, a’ Samareia, ac ei hadailiadwyt, gan yddwynt rodiaw yn ofn yr Arglwyð, ac ei lliosocwyt trwy ddiddanwch yr Yspryt glan. Ac e ddarvu, val ydd oedd Petr yn gorymddaith trwy ’r oll vvledydd, e ðaeth hefeit at y sainct oeð yn trigiaw yn Lydda. Ac yno y cauas neb dyn a enwit Aaineas, y vesei yn gorwedd yn ei wely wyth blynedd, ac oedd yn glaf o’r parlys. Ac Petr a ddyvot wrthaw, Aineas, yr Iesu Christ ’sy ith iachau: cyvot a’ gwna dy wely. Ac ef a gyvodes yn ebrwydd. Ac oll oedd yn preswyliaw yn Lydda ac Saron, y gwelsant ef, ac ymchwelesont ar yr Arglwydd: Ac ydd oedd hefyt yn Ioppa ryw discipules aei henw Tabitha (yr hon wrth hi deongl y ðywedir Dorcas) hon oedd yn gyflawn o weithredoeð da, ac o eleesenae ’r ei wnelei hi. Ac e ddarvu y dyðiae hyny, bod iddi glefychy a’ marw: a’ gwedy yðwynt hei golchi, vvy dodesont hi mewn goruchystavell. Ac erwyð bot Lydda yn gyf agos i Ioppa, a’ chlywed o’r discipulon vot Petr yno, wy ðanvonesont atto ddau wr, gan ddeisyf na d oedei ðyuot atynt. Yno y cyvodes Petr ac yd aeth y gyd ac wynt: ac wedy ei ddyvot, wy ei dygesont ir oruch ystavell, lle ydd oedd yr oll wragedd‐gweddwon yn sefyll oei amgylch yn wylaw, ac yn dangos y peisiae a’r gwiscoedd, a wnaethai Dorcas, tra yt oeð hi y gyd ac wynt. Yno Petr y rhoes hwy oll y maes, ac estyngawdd ar ei liniae, ac a weddiawdd, ac a ymchwelawadd at y corph, ac a ddyvot, Tabitha, cyvot. Ac yhi a agores ei llygait, ac wedi y gwelas hi Petr, ydd eisteddawdd. Yno y rrodes ef y llaw iðhei, ac hei cyvodes i vyny dd: ac ef a elwis y sainct a’r gwrageð‐gweðwon, ac ef y adverodd hi yn vyw. Ac e a wybuwyt dros oll Ioppa, a’ llawer a gredesont yn yr Arglwydd. Ac e ddarvu, yd pan oedd yddaw drigaw lawer o ddyddiae yn Ioppa, gyd ac vn Simon barker. AC yð oeð nep gwr yn Caisareia a ei enw Cornelius capten y ddiadell y elwit diatell yr Ital, gvvr devosionol ac vn yn ofny Dew, y gyd ei oll tuy lvvyth, ac yn rhoi llawer o eleeseni ir popul ac yn gweddiaw ar Ddew yn ’oystat. Ef a welawdd drwy weledigaeth yn eglur (yn cylch y nawvet awr o’r dyð) Angel Dew yn dyvot ato, ac yn dywedyt wrthaw, Cornelius, A’ phan edrychawdd arnaw, ofny a wnaeth, a’ dywedyt, Pa beth yt yw, Arglwydd? Ac ef a ddyvot wrthaw, Dy weddiae ath eleesenae a escenesont yn‐cof geyr bron Dew. Ac yn awrhon anfon wyr i Ioppa, a’ galw am Simon a elwir Petr. Hwn ys ydd yn lletya gyd ac vn Simon barker, yr hwn ’sy ei dy wrth y mor: ef a ddywait yty pa beth y ddlei y wneythy d. Ac wedy ymady or Angel a ymddiddanawdd a’ C h ornelius, ef a alwodd ar ddau oei weison, a’ milwr creddyfol, vn or ei oedd yn dylyn wrthaw, ac a vanagawdd yddwynt pop peth, ac y d anvonoð hwy i Ioppa. A’ thranoeth mal yð oeðent yn mynet y ymddaith, ac yn dy nessay ir dinas, ydd escennawdd Petr ar vcha y tuy y weddiaw, amgylch y chwechet awr. Ac y ddaeth newyn arnaw, ac ewyllysiawdd gahel bwyt: ac wynt y paratoy ryvv beth yddavv, e ddygwyddawdd llewyc arno. Ac ef a welas y nef yn agoret, a’ rryw lestr yn descen ataw, mal llen‐lliain vawr, wedy rhwymo erwyð y pedair congyl, ac a ellyngwyt yd y waered yd y ddaiar, yn yr hon ydd oedd pop ryw anifal pedwar carnol y ddaear, a’ bestviloedd, ac ymluscieit, ac ehediait y nef. Ac e ddaeth llef ataw, Cyvot Petr: lladd, a’ bwyta. A’ P h etr a ddyvot, Nage, Arglwydd: can na vwyteis erioed ddim cyffredin n ai aflan. A’r llef a ddyvot wrthaw yr ailwaith, Y pethae a garthodd Dew, na chyffredina di. A hyn a wnaethpwyt teirgwaith: a’r llestr a gymerwyt drachefn i vyny dd ir nef. Ac pan yt oedd Petr yn petrusaw ynthaw ehū pa beth yt oedd y weledigaeth hon y welsai, wele, y gwyr y dd anvonesit y gan Cornelius, a ymovynesent am d u y Simon, ac a safent wrth y porth, ac a ’alwasont, ac ’ovynesont, a yt oedd Simon a gyfenwyt yn Petr, yn lletuya ynaw. Ac mal ydd oedd Petr yn meðwl am y weledigaeth, y dyvot yr Yspryt wrthaw, Wele, tri‐ g wyr yn dy geisiaw: cyvot can hyny, a’ descen, a’ dos gyd a hwy, ac na amhae, can ys mi vi y danvoneis hwy. Yno Petr a ddescennawdd at y gwyr, ydd anvonesit ataw ywrth Cornelius, ac a ddyvot, Wele, mi vi yw ’r hvvn ydd ych yn ei geisiaw: pa beth yw ’r achaws o ei bleit y daethoch yma? A’hwy a ðywedent, Cornelius y captaen‐cannwr, gwr cyfiawn, ac vn yn ofny Dew, ac a gair da iddaw gan oll genedl yr Iuddaeon, a rybyddiwyt or nef y gan Angel sanct, y dd anvon am danat, y ei d u y, ac y wrādaw ar dy ’airiae. Yno y galwodd ef wynt y mewn, ac ei lletyawdd: A’ thranoeth, ydd aeth Petr allan y gyd ac wynt, a’r ei o’r broder o Ioppa aeth y gyd a hwy. A’ thranoeth, ydd aethant y mewn y Cesareia. Ac Cornelius a arosawdd arnwynt, ac y galwesei ei gydgenedloedd, a’ ei annwyl gereint. Ac e ddarvu, val ydd oeð Petr yn dyvot y mewn, bot i Cornelius gyfarvot ac ef, a’ dygwyddaw wrth y draet ef a’ ei addoli. Ac Petr y cyvodes ef, gan ddywedyt, Cyvot y vynydd: a’ mi n ef wyf ðyn. Ac wrth ymddiddan ac ef, y daeth y mewn, ac a gavas lawer wedy dyvot yn‐cyt, ac ef a ddyvot wrthwynt, Chvvy chwi wyddoch nad yw gyfreithlawn i wr o Iuddew ymwascy n’ai ddyvot at alltut: eithyr Dew a ddangosawdd i mi, yd na ’alwn vn dyn yn gyffredin, ai yn aflan: am hynny yd aethym atoch yn ddinag, pan dd anvonwyt am danaf. Erwydd pa bleit y ymofynaf, o ran pa achos y d anvonesoch am danaf? Yno y dyvot Cornelius, Er es pedwar diernot a ddeddyvv amgylch yr awr hon, ydd oeddwn yn vmprydiaw, ac ar y nawvet awr y gweðiais, yn vy‐t u y, ac wele, y savoð gwr geir vy‐bron yn‐gwisc dd ysclaer, ac y dyvot, Cornelius, e glypwyt dy weði, ath eleesenae ynt yn‐coffa ger bron Dew. Yd anvon am hyny rei el i Ioppa, a’ galw am Simon, ys ydd ei gyfenw yn Petr (efe ’sy yn lletya yn‐t u y Simon y barker yn‐glann y mor) yr hwn pan ddel, a ymadroð wrthyt. Yno yd anvoneis i yn ebrwydd am danat, a’ thi wnaethost yn dda ar ddyvot. Yn awr gan hynny ydd ym ni yma oll yn gydrychiol ger bron Dew, er mvvyn gwrandaw pop peth y ’orchymynwyt yty gan Ddew. Yr Epistol ar ddie Llun Pasc, a’ ddie llun y Sul gwyn. Yno yð agores Petr ei enae, ac y dyvot, Yn wir ydd wyf yn dyall, nad yt yw Dew yn yn d erbyn cyflwr neb. Eithyr ym‐pop cened laeth y neb y h ofno ef, ac a wnel iawnder, ys yð gymradwy gantho. Chvvy vvyddoch y gair yr hwn a ddanvones Dew i plant yr Israel, gan precethy tangneddyf trwy Iesu Christ, yr hwn ys id Arglwydd pavvp oll. Ys ef y gair y ddaeth trwy’r oll Indaia, gan ddechrae yn‐Galilaia wedy y batyð a pr e cethei Ioan, nid amgen no darvot i Ddew enneiniaw Iesu o Nazaret a’r Yspryt glan, ac a nerth: yr hwn gerddawdd o yamgylch gan wneythy- gvveithredoedd‐ da, ac iachay pawp rei oedd yn ’oarsengedic y gan ðiavol: can ys Dew oedd y gyd ac ef. Ac ydd ym ni yn testion o’r oll pethae a wnaeth ef yn‐ tir yr Iuddaeon, ac yn‐Caerusalem: yr hwn a laddesont vvy, ac a grocesont ar bren. Hwn a gyvodes Dew y vyny y trydydd dydd, ac a barawð bot ei ddangos ef yn amlwc: nid ir oll popul, amyn ir testion etholedic or blaē gan Ddew, ys ef y n y ni yr ei vuam yn cydvwyta ac yn cydyvet ac ef, gwedy iddo gyvody o veirw. Ac ef orchymynoð y ni precethy ir popul, a’ thestolaethy, mae ef yw hwnw a ordeiniwyt gan Ddew yn varnwr byw ion a’ meirw. Ac y gyd hwnn y mae yr oll Prophwyti yn testiaw, mae trwy yr Enw ef, y byð i pwy bynac a creto ynthaw ef, dd ’erbyn maddeuant pechatae. Tra yt oedd Petr eto yn dywedyt y geiriae hynn, y dygwyddawð yr Yspryt glā ar yr ei oll a glywsant y gair. Ac wyntwy o’r enwaediat a’r oeddent yn credy, a sannasant, cynniuer ac a ddaethent y gyd a P h etr, can ys darvot hefyt ar y Cenetloedd diney dawn yr Yspryt glan. Can ys yddynt y clybot wy yn ymadrodd a thavodae, ac yn mawrygy Dew. Yno ydd atebawdd Petr, A all neb ’ohardd ddw f r, yd na vatyddier yr ei hynn, a dd erbyniesont yr Yspryt glan yn gystal a ni neu? Ac velly ef ’orchymynawdd y patyddio h wy yn Enw yr Arglwydd: Yno y damunasant arno aros gyd a hvvy niver o ddyddiae. CLYBOT o’r Apostolon a’r broder y oeddent yn Iudaia, ddarvot hefyt ir Cenedloedd erbyniet gair Dew. A’ gwedy dyvot Petr y vyny dd i Gaerusalem, wyntwy o’r enwaediat a gynnenynt yn y erbyn ef, gan ddywedyt, Ti aethost y mewn at wyr eb ddarvot ei enwaedy, ac y vwyt ë ist gyd ac wynt. Yno Petr a ddechreawdd, ac a esponiawdd y peth mewn trefn yddwynt, gan ðywedyt, My vi oeðwn yn‐dinas Ioppa, yn gweddiaw, ac mewn llewic y gwelais y weledigaeth hon, Bot ryw lestr vnwedd a llenlliain vawr yn descen wedy ’r ellwng i waeret o’r nef erbyn y petair congyl, a dyvot a ’oruc yd ataf. A’ phan ddeleis selw ernei, yr ystyriais, a’ gwelais pedwartroedogion y ðaear, a’ bestviloedd, ac ymlucieit, ac ehedieit y nef. A’ chlyweis lef erydd yn dywedyt wrthyf, Cyvot Petr: lladd a’ bwyta. A dywedais inef, Na vvnaf Arglwydd: Can ys dim cyffredin ai aflan nid aeth vn amser o ve wn vy‐genae. Ac atep o’r llef erydd vy vi eilwaith o’r nef, Y pethae a lanhodd Dew, na chyffredina di. A’ hyn a wnaethpwyt tairgwaith, a’r oll pethe a gymerwyt y vyny dd drachefn ir nef. Ac wele, yn y man ydd oedd tri‐gwyr wedy dyvot eisioes i’r t u y lle ir oeddwn i, wedy ei d’anvon o Cesareia ataf. A’r Yspryt a ddyvot wrthyf, ar vynet o hanof y gyd ac wynt, eb petrusaw: ac yno y daeth y chwe ch broder hynn gyd a mi, ac ydd aetham y mewn y d u y ’r gwr. Ac ef a ddangoses y ni p’oð y gwelsai ef Angel yn ei d u y, yr hwn a safawdd ac a ddywedawdd wrthaw, Anvon ’wyr i Ioppa, a’ galw am Simon y gyfenwir Petr: ef e a ymadrodd ’eiriae wrthyt’, trwy yr ei ith iacheir ty di ath oll t u y. Ac a mi yn dechrae llavaru y dygwyddawð yr Yspryt glan arnwynt, me g is ac arnam ni neu yn y dechre at. Yno y meddyliais am ’air yr Arglwydd, modd y dywetsei ef, Ioan a vatyddiawdd a dw f r, a’ chwi theu a vatyddier a’r Yspryt glan. Gan hyny ac a Dew yn rroi yddwynt wy gyfryw ddawn ac a roes i ni neu, pan credesam yn yr Arglwydd Iesu Christ, pwy oeddwn i, y allu gwrthladd Dew? Pan glywsant wy hynn, d ystewy a ’orugant, a’ gogoneddy Dew, gan ddywedyt, Can hynny ac ir Cenetloedd y rhoddes Dew ediveirwch er bywyt. Ac wyntwy a ’oyscaresit obleit y gorthrymder y godesei yn‐cylch Stephan, a rodiesont trwyodd yn y ddaethant i Phenice ac Ciprus, ac Antiocheia, eb precethy yr gair y nep, anid ir Iuddaeon yn vnic. Ac ’rei o hanaddwynt oedd wyr o Cyprus ac o Cyrene, y sawl pan ddaethant y Antiocheia, a ymddiddanesont a’r Groecieit, ac a precethesont yr Arglwydd Iesu. A’ llaw yr Arglwydd oedd gyd ac wynt: ac niuer mawr a gredawð ac y ymchwelawdd ar yr Arglwydd. Ac yno y daeth y gair o’r pethae hyny i glustiae yr Eccles, ’oedd yn‐Caerusalem, ac wynt anvonesont Barnabas y vyned yd yn Antiocheia. Yr hwn gwedy ei ddyvot a’ gwelet rrat Dew, llawen vu ganthaw, ac ef a annogawdd bavvp oll, ar vot yddwynt trwy arvaeth calon ’lyny wrth yr Arglwydd. Can ys gwr da yt oedd ef, a’ llawn o’r Yspryt glan, a’ ffyð, a ’lliosogrwydd o popul a ymgyssylltawdd a’r Arglwydd. Yno ydd aeth Barnabas y maith i Tarsus y geisiaw Saul: ac wedy y ddaw ei gahel, ef ei duc y Antiocheia. Ac e ddarvu, y n y buont vlwyddyn gyfan yn cytal ar Eccles, ac yn dyscy tyrva vawr, ac y n y ’alwyt y discipulon yn gyntaf lle yn Antocheia yn Christianogion. Yr Epistol ar ddydd. S. Iaco. Ac yn y dyddiae hyn y y daeth Prophwyti o Caerusalem i Antiocheia: ac y cyvodes vn ha nadd ynt a elwit Agabus, ac yr arwyddocaodd trwy yr Yspryt, y byddei newyn mawr dros yr oll vyt, yr hynn hefyt y ddar vu y dan Claudius Caisar. Yno yr discipulō pop vn yn ol ei allu, a ddarparasont anvon rryvv cymporth ir broder oedd yn preswiliaw yn Iudaia. Yr hyn hefyt a wnaethant, gan dd anvon at yr Henafieit, trwy law Barnabas a’ Saul. AC yn‐cylch y cyfamser hyny, yr estennoð Herod Vrenhin ei ddvvy law y gystuðiaw yr ei or Ecclesi. Ac ef a laðawð Iaco brawd Ioan a chleddyf. A’ phan welas ei vot yn voddlawn gan yr Iuddaeon, ef aeth racddo, y ddal ha Petr hefyt (ac dyddiae yr bara croyw yt oedd hi) ac wedy iddaw ei ddal ha, y dodes ef yn‐carchar, ac ei rhoðes at petwar petwarieit milwyr yew gadw, gan veddwl ar ol y Pasc y ddwyn e allan ir popul. Ac velly Petr a getwit yn‐carchar, a’ gweddi ddifrifol a wnait gan yr Eccles ar Ddew y drostaw. Ac pan oedd Herod aei vryd ar y ddwyn ef allan ir bohul, y nos hon o y cyscawdd Petr rryng dau vilwr, wedy ei rwymo a dwy catwyn, a’r ceidweit rac y drws a gatwent y carchar. Ac wele, Angel yr Arglwydd yn dyvot ar ei huchaf, a’ llewych oedd yn d yscleiriaw yn y tuy, ac ef yn taro Petr ar ei ystlys, ac yn ei gyvody i vyny dd, gan ddywedyt, Cyvot yn vuan. A’ei gatwynae a syrthiasant o iar ei ddwylaw. Dywedyt o’r Angel wrthaw, Ymwregysa, a ’rhwym dy sandalae vvrthyt. Ac velly y gwnaeth. Yno y dywedodd wrthaw. Gwisc dy ddillat am danat, a’ chanlyn vi. Ac Petr a ðaeth allan ac ei canlynawdd, ac ny wyddiat ef vot yn wir, y peth a wnaethit gan yr Angel, anid tybyet mae gweledigaeth a welsai. Weithiam wedy ei mynet eb law y gyntaf ar ail gadwriaeth, wy ðaethant ir porth haiarn, y arwein ir dinas, yr hwn a ymagorawdd yddwynt o ei waith ehun, ac wy aethant allan, ac a drawenesont trwy vn heol, ac eb‐oludd ydd ymedawodd yr Angel y wrthaw. Ac wedy ymchwelyt Petr ato ehun, y dyvot, Yn awr y gwnn yn ddiau, mae yr Arglwydd a dd’anvonas ei Angel, ac am gwaredawdd i o law Herod, ac y wrth dd ysgwyliat popul yr Iuddaeon. Ac wrth iddaw adveðylied, e ðaeth i d u y Vair, vam Ioan, ’rhwn oedd ei gyfenw’ Marc, lle ydd oedd llawer wedy’r ymgascly ac yn gweddiaw. Ac wedi i Petr guro drws yr entri, y daeth morwyn allan y wrandaw, aihenw Rhode. A’ phan adnabu hi lais Petr, ni d agores hi ddrvvs yr entri gan lewenydd, eithyr rhedec y mewn, a’ manegy bot Petr yn sefyll gerwynep yr entri. Ac wy theu ddywed e sont wrthei, Ydd wyt ti wedy ynvydy. A’ hi thae a gadarnhaodd vot y peth velly. Yno y dywed e sant wy, Ei Angel ef yt yw. Ac Petr oedd yn parhay yn curo, a’ gwedy yddwynt ei agori, a’ y welet ef, sanny a wnaeth arnwynt. Ac ef a amneidiawdd arnwynt a llaw, ar dewi o hanwynt, ac a vanagawdd yddwynt, paddelw y dugesei yr Arglwydd ef allan o’r carchar. Ac ef a ddyvot, Evvch‐ y‐ddangos y pethae hyn i Iaco ac ir broder: ac ef a ymadawodd ac a hyntiodd i le arall. Eithr pan ddyddhaodd hi, y bu trallot nyd bychan ymplith y milwyr, pa beth a wnaethit i Petr. Ac wedy i Herod y geisiaw ef, ac eb ei gahel, ef a holawdd y ceidweit, ac a ’orchymynawdd ei harwein ymaith yvv poeni. Ac ef aeth y waered o Iudaia i Caisareia, ac a aro s odd ynavv. Ac Herod oedd aei vryd ar ryvela yn y erbyn wy o Tyrus a Sidon: ac wyntwy oll a ddaethant yn vn vryd attaw, ac wedy troi Blastus oedd was stavell yr Brenhin, erchy heddwch a ’orugant, can ys bot maethddrin y gwlad hwy gan dir y Brenhin. Ac ar ddyddgwaith nodedic, ydd ymwiscodd Herod yn‐gwisc brenhinawl, ac ydd eisteddawð yn y vrawdle, ac y areithiawdd wrthwynt. A’r popul a roes gawri, gan ddyvvedyt, Llef Dew, ac ny d dyn. Ac yn ehegr Angel yr Arglwydd y trawodd ef, can na roðesei ef y gogoniant y Ddew, ac ef a eswyt gan bryvet, ac a ddyffoddes. A’ gair Dew a dyvot, ac a liosocwyt Yno Barnabas ac Saul a ymchwelesont o Gaerusalaem, gwedy yddwynt gyflawny ei swydd, ac a gymer e sont gyd a’n hwy Ioan, yr hwn y gyfenwit, Marc. YDd oedd hefyt yn yr Eccles yt oedd yn Antiocheia, Prophwyti ’rei a’ dyscyawdron, me g is Barnabas, ac Simeon y elwit Niger, a ’Lucius o Cyrene, ac Manahen (yr hwn y ddaroedd ei gyd vaethrin gyd ac Herod y Tetrarch) ac Saul Ac mal ydd oeddent wy yn gweini ir Arglwydd, ac yn vmprydiaw, y dyvot yr Yspryt glan, Didolwch i mi Barnabas ac Saul, ir gwaith y gelwais am danwynt. Yno ydd vmprydiesont, ac y gweðiesont, ac y dodesont ei dwylaw arn addvvy ynt, at y gellyngesont yvv hynt. Ac wynte wedy ei d ’anvon ymaith y gan yr Yspryt glā, aethan y wared y Selcucia, ac o dd yno mordwyaw a’ orugant y Cyprus. Ac pan oeddent yn Salamis, y precethesant ’air Dew yn Synagae yr Iuðeon: ac ydd oedd Ioan hefyt yn wenidawc yddvvynt. Ac wedy yddwynt gerddet dros yr ynys yd yn Paphus, wy a gawsant ryw swynwr, gau prophwyt, o Iddew, a’ei enw Bariesus, yr hwn yt oeð y gyd a’ Raglaw Sergius Paulus, vn oedd wr prudd. Ef e a ’alwodd‐ato am Barnabas ac Saul, ac a ddesyfawdd cael clywet gair Dew. Ac Elymas, y swynwr (can ys velly ytyw ei enw oei ddeongyl) a wrthladdawdd yddwynt, gan geisiaw d’atroi y Raglaw o’r ffydd. Yno Saul (yr hvn hefyt a elvvir Paul) yn gyflawn or Yspryt glan, a hyll dremiawdd arnaw, ac a ddyvot, A gyflawn o bop dichell a’ phop twyll, map diavol, a’ gelyn pop cyf iawnder, a ny pheidy a dychwely d vnion ffyrdd yr Arglwydd? Ac yn awr, nachaf, llaw yr Arglwydd ys yd arnat, a’ dall vyddy, ac eb welet yr haul dros amser. Ac yn ddiatrec y syrthiawdd arno niwlen a’ thywyllwc h ac ef aeth o y amhylch, y geisiaw llaw‐arweinwyr. Yno y Raglaw pan welas yr hyn a wnaethit, a credoð, gan ryveddy wrth ddysc eidaeth yr Arglwydd. Pellach, wedy daroedd i Paul a’r ei oedd gyd ac ef ddiangori y wrth Paphus y daethant i Perga dinas ym‐ Pamphilia: yno yr ymadaodd Ioan ac wynt, ac a ymchwelawdd i Caerusalem. Ac wedy yddwynt vyned ymaith o Perga, wy ddaethāt i Antiocheia dinas ym‐ Pisidia, ac mynet y mewn ir Synagog y dyð Saboth, ac eisteð a ’orugant. Ac yn ol y llith y Ddedd y f a’r Prophwyti, yr archsynagogwyr a dd’anvonesont attwynt, gan ddywedyt, Ha wyr vroder, a’s oes genwch neb gair eiriol ir popul, dywedwch rhagoch. Yno y c yv odes Paul ac wedy yddo amneidio a llaw am ’oystec, y dyvot, A wyr yr Israel, a’r sawl ’sy yn ofny Dew, gwrandewch. Dew y popul hynn yr Israel a dd etholes ein tadae, ac a dderchafawdd y popul pan oedd yn preswiliaw yn tir‐yr Aipht, ac a braich go ruchel y duc ef wynt allan oddynaw, ac am gylch amser danugain blynedd y goddefawdd ef y moesae h wy yn y dyffaith vvch. Ac wedy yddaw ddiley saith cenetl yn‐tir Chanaan, y parthawdd ef y tir hwy yddwynt a choelbren. Ac wedy hyn y rhoes ef yddynt vrawdwyr yn‐cylch petwar‐cant a’ dec a dauugain o vlynyðe dd, yd ar amser Samuel y Prophet. Ac yn ol hynny yr archasant gael Brenhin, ac y rhoes Dew yðwynt Saul, vap Cis gwr o lwyth Beniamin dros yspait dauugain blynedd. Ac yn ol y ysmuto ef, y cyvodes ef Ddauyð yn Vrenhin yddwynt, am ba vn y testiawdd ef, gan ddywedyt, Ys cefeis Ddauydd vap Iesse, gwr herwydd vy‐calon, yr hwn a wna pop peth a’r ewyllysiwyf. O had hwnn yma y cyvo‐ des Dew wrth ei addewit ir Israel, yr Iachawdr Iesu: pan precethodd Ioan yn gyntaf o vlaen y ddyvodiat ef, vatyð ediveirwch ir oll popul Israel. Ac pan gyflawnoð Ioan ei gerðet, y dywedoð, y neb a veddylwch vy‐bot i, ni d hvvnvv yw vi: eithyr wele, y mae vn yn dyvot ar vy ol i, yr hwn nid wyf deilwng y dd atdod escit ei draet. Yr Epistol ddie Marth Pasc. A wyr vroder, plāt cenedlaeth Abraham, a’ pha’r ei bynac yn eich plith ys ydd yn ofny Dew, y chvvy chwi yd anvonwyt gair yr iecheit hwnn. Can ys preswylwyr Caerusalem a’ ei llywodraethwyr cā nad adnabuont ef, nac eto llefae yr Prophwyti, yr ei a ddarlle n ir pop dydd Sabbath, y gyflawnesant wy, can y varny ef, a chyd na chawsant ddim achos angae arnavv, val cynt yr archasant vvy ar Pilat y ladd ef. Ac gwedy yddwynt gwplay pop peth a escrivenesit o hano, eu descenesont i ar y pren, ac ei dodesont ym‐monwent. Ac Dew y cyvodes ef i vyny dd o veirw. Ac y gwelwyt ef lawer dydd y ganthwynt, yr ei ddaeth i vyny dd gyd ac ef o Galilaia i Caerusalem, y sawl ys yn testion iddo wrth y popul. A’ ni neu dd ’ym yn manegy y chwy, am yr addewit a wnaethpwyt ir tadae, ddarvot i Ddew ei gyflawny y ny ni y plant wy, can iddo gyvody Iesu, me g is ac yð escrivenir yn yr ail Psalm, Y map meu yw ti: my vi heðyw ath genetlais. Ac am iddaw y gyvody ef o veirw ny mwy ach ar adymchoelyd ir bedd, y dyvot val hyn, Roðaf ychwy sanctawl bethae Dauid, yr ei ynt ffyðlon. Erwydd paam y dywait ef hefyt yn lle arall, Ny adewy ith Sanct welet llwgr edigeth. Can ys Dauid eisioes gwedy iddaw wasanaethy ei oes, drwy gyccor Dew, ef a hunawdd, ac a osodwyt gyd aei dadae, ac a welawdd lygr edigeth. Eithr ef e ’rhwn a gyvodoð Dew i vyny dd, ny welas ddim llwgr edigaeth. Can hyny bid wybodedic y chwy, ha wyr vroder, may trwy hwn yma y precethir ychwy vaddeuant pechatae. Ac ywrth pop peth, y gan ba r’ei ny ellit eich cyfiawny trwy Ddeðyf Moysen, ys trwy ddaw ef pop vn a creta, a gyfiawnir. Gwilwch am hyny, rac dyvot arnoch, y peth a ddywedir yn y Prophwyti, Edrychwch ddirmygwyr, a’ rhyveddwch, a’ diflanwch ymaith: can ys, gweithiaf weithred yn eich dyddiae, gweithredd ny’s credwch, a byddei y neb ei vanegy ychwy. Ac wedi ei ei dyvot wy allan o Synagog yr Iuddaeon, ydd atolygawdd y Cenetloedd preceo hanynt y geiriae hyn y ddwynt y dy dd Sabbath nesaf, A’ gwedy ymadael or Gynnulleidfa, llawer or Iuddaeon, ac o proseliteit o’r oeð yn ofny Dew, a ddylynesant Paul ac Barnabas, yr ei a lavarodd wrthwynt, ac a annogawdd ar nadd wynt ar aros yn rrat Dew, A’r dydd Sabbath nesaf, y daeth yr holl ddinas haiach ir vn lle y vrandaw gair Dew. A’ phan welas yr Iuddaeon y popul, y cyflawnwyt wy o genvigen, ac a ðywedesant yn erbyn y pethae, a ddywedwyt gan Paul, gan ei gwrth‐ddywedyt a’ ei caply. Yno y llevarawdd Paul a’ Barnabas yn hederus, gan ddywedyt, Rait oedd ymadrodd gair Dew yn cyntaf y chvvy chwi: anid can y chwi ei wrthladd e a’ch barny eichunain yn anteilwng o vywyt tragyvythawl, nachaf, nyni yn ymchwelyt at y Cenetloeod. Can ys velly y gorchymynawdd yr Arglwydd y ni, gan ddyvvedyt. Gosodeis dy di yn leuver ir Cenetloedd, y n y bych iachyt yd ar ddyweð y byt. A’ phan glybu yr Cenetloedd, llawenhay a wnaethant, a gogoneddy gair yr Arglwydd, a’ chyniver ac a ordinesit ir bywyt tragyvythawl, a gredesant. Ac val hynn y cyhoeddit gair yr Arglwydd trwy gwbyl o’r wlat. A’r Iuddaeon oedd yn cynnyrfy rei or gwragedd devosionol ac anrydeddus, a’ phennaethieit y dinas, ac y godesont ymlit yn erbyn Paul ac Barnabas, ac ei gyrresont allan oei tervynae hvvy. A’ h wyn teu a yscytwesant y llwch i wrth ei traed, yn y herbyn hwy, ac a ddaethant i Iconium. A’r discipulon a gyflawnit o lawenydd ac o’r Yspryt glan. AC e ddarvu yn Iconium, bot yddwynt ill dau gyd vyned i Sinagog yr Iddaeon, a’ llavaru velly, y n y bu i lios ogrvvydd mawr or Iuddaeon ac or Groecieit gredy. Anid yr Iuddaeon ancred advvy a gyffroesont, ac a lygresont veddyliae y Cenetloedd yn erbyn y broder. Ac am hyny yr arosant ynaw yn hir o amser, ac a gympwyllesont yn hyderus yn yr Argiwyð, yr hwn a destolaethei y gyd a’ gair y rat ef, ac a barawdd bot gwneuthy ’r arwyddion a’ ryveddodae gan y dwylaw hwy. A’ p h opul y dinas a parthwyt a’r ei a oeddent y gyd ar Iuddaeon, a’r ei gyd a’r Apostolon. Ac pan wnaethpwyt rhuthr y gan y Cenetloedd, a’r Iuddaeon, y gyd aei llywodraythwyr i sarhay, ac yw llapyddiaw, deall y peth wnaethant a’ chilio i Lystra, ac Derbe, dinasoedd yn Lycaonia, ac ir bro o y amgylch, ac yno ydd oeddent yn precethy yr Euangel. Ac ydd oedd neb gwr yn eistedd yn Lystra, eb veddy o ei draet, yr hwn ytoedd yn efrydd o groth ei vam, ac ni rodiesei erioet: Hwn a glybu Paul yn ymadrodd: yr hwn gan edyrch arnaw, ac yn gwelet vot ganthaw ffydd i vot iachay, a ddyvot a llef vchel, Sa yn dy vnion sefyll ar dy draet. Ac ef a neitiawdd y vyny dd, ac a rodiawdd. Yno pan welas y popul yr hynn a wnaethoedd Paul, y darchavesant ei llef, can ddywedyt yn iaith Lycaonia, Dewiae a ddescenesent atam yn rhith dynion. Ac vvy alwasant Barnabas yn Iupiter, ac Paul, yn Mercurius, can ys vot ef yn ymadroddwr pennaf. Yno yr offeiriat yddo Iupiter, yr hwn ytoedd ger wynep y dinas, a dduc teirw a garlanti gerbron y pyrth, ac a vynesei aberthy y gyd a’r popul. Am’d pan glybu yr Apostolō, Barnabas ac Paul, wy a rwygesont ei ddillat, ac a redesont y mevvn ymplith y popul, gan lefain, a’ dywedyt, Ha wyr, paam y gwnewch y pethae hyn? A’ dynion ym ni neu yn‐ gorvot dyoðef val chwychwy, ac yn precethy ychwy, ar ymchwelyt o hanoch y wrth y gweigion pethae hynn at y Dew byw, yr hwn a wnaeth nef a daiar, a’r mor, a ’r oll ys ydd ynthwynt. Yr hwn yn yr oesoedd vu gynt a ’oddefawdd ir Cenetloedd ’orymddaith yn ei ffyrdd eihunain. Cyd na adawodd ehun yn ddi‐dyst, can iddaw wneythy da oni, ac dody glaw y ny ni or nefoedd, ac amserae ffrwythlawn, a’ llanw y ein calonae ac abwyt, ac a llewenydd. Ac wynt yn ymaðrodd y pethae hynn, braidd yr attaliesant wy’r popul rac aberthy yddwynt. Yno y daeth ryw Iuddaeon e Antiocheia ac Iconium, yr ei wedy yddwynt gvvbl eiriol y popul, a lapyddiesont Paul, ac ei lluscesont allan or dinas gan dybieit ei varw. Ac a’r discipulon yn sefyll oei amgylch, y cyvodes ef, ac yd aeth y mewn ir dinas, a’ thranoeth y tynnawð ef a’ Barnabas i D d erbe. Ac wedy yddwynt praecethy ir dinas hono, a’ dyscy llawer, wy ymchwelesōt i Lystra ac i Iconium, ac i Antiocheia, gan gadarnhay calonae yr discipulon, a’ ei hannoc y aros yn y ffydd, gan ddyvvedyt mae trwy trollodae lawer y byð dir y ni vyned y mewn teyrnas nef. Ac wedy ordiniaw o hanynt yddwynt Henafiait trwy etholedigaeth ym‐pop Eccles, a’ gweddiaw, ac vmprydiaw, wy ei gorchymynesont vvy ir Arglwydd yr hwn y credent ynthaw. Ac fal hyn gwedy yddwynt vyned dros Pisidia, y daethant i Pamphilia. Ac wedy precethu o han add ynt yr gair ym‐Perga y descenesont y ddinas Attalia, ac o dd ynaw yr hwyliesont y Antiocheia, o’r lle y gorchymynesit wy i rat Dew ir gwaith y gyflawnesent. Ac yno wedy ei dyvot a’ chascly yr Eccles yn‐cyd, adrodd a wnaethant pop peth a’r y wnaethoeð oedd Dew trwyddwynt vvy, a’ darvot iddaw agori drws y ffydd ir Cenetloedd Ac ynaw ydd arosant yn hir o amser y gyd a’r discipulon. AC yno y descenawdd ’r ei o Iudaia, ac a ddyscesont y broder, gan ddyvvedyt. Addieithr bot eich enwaedy, herwydd Deddyf Moysen, ny ellwch vot yn cadwedic. A’ phan yt oedd ymryson nyd bachan, ac ymddadlae gan Paul ac Barnabas yn y erbyn h wy, yno ordeiniaw a wnaethant i Paul ac Barnabas ac yr eill o hanynt, vyned i vyny dd i Caerusalē, at yr Ebestyl a’r henafiait o bleit yr ymofyn hyn. Yno wedy ei d’anvon wy ymaith gan yr Eccles, traweny a wnaethant trwy Phoinice, ac Samareia, gan vanegy ymchweliat y Cenetloedd: ac wy a dducesont lewenydd inawr ir oll vroder. Ac pan ddaethant i Gaerusalem, ei d ’erbyniwyt y gan yr Eccles, a’r Apostolion ar Henafieit, ac manegy a ’orugant pa pethae a wnaethai Ddew trwyddwynt vvy. Eithyr eb vvynt, yr ei o sect y Pharisaiait, a’r oedd yn credy, a g yv odesont, gan ddywedyt, vot yn angenrait y enwaedy h wy, a’ gorchymyn yddvvynt gadw Deðyf Moysen. Yno y daeth yr Apostolon ar Henafieit yn‐cyt, y edrych ar yr ymadrodd hwnn. Ac wedy bot ymddadle mawr, y cyvodes Petr, ac y dyvot wrthwynr, Ha wyr vroder, chwi wyddoch ðarvot er es talm o amser, yn ein plith ni y Ddew vy n ethol i, yn y byðei ir Cenetloeð trwy vy‐genae glywet gair yr Euāgel, a’ chredy. Ac Dew yr hwn a edwyn calonnae, a dduc testolaeth gyd ac wynt, gan roddi yddwynt vvy yr Yspryt glan, megis ac y gvvnaeth i ni neu, ac ny wnaeth ef ddim gohan rhet y rhom ni ac wynt vvy, can darvot iddo drwy ffydd carthy ei calonnae. Ac yn awr paam ydd ych yn tēpto Dew, wrth ddody iau ar warhae ’r discipulon, yr hwn ny allawdd na ein tadae na ni neu ei ðygy? Eithr yð ym ni yn credu, trwy rat Iesu Christ ein bot yn gatwedic, yn y modd y maent wy. Yno yd ystawodd yr oll tyrfa, ac y gwrandawsant Barnabas ac Paul, yr ei a vanagent pa arwyddion a’ ryveddodac a wnaethai Dew ymplith y Cenetloed trwyddynt vvy. Ac wedy yddwynt ymoystegy, ydd attepadd Iaco, gan ddywedyt, A‐ wyr vroder, gwrandewch vi. Symeon a vanagawð, paddelw y govwyawdd Dew yn gyntaf y Cenetloeð, y gymeryt o hanvvynt bopul y Enw ef. Ac wrth hynn y cyssona geiriae yr Prophwyti, mal yð escrivēnir, Yn ol hyn yð ymchwelaf, ac yr adadeilaf tabernacul Dauid, yr hwn a syrthiawdd, ai adveilie a at gyweiriaf, ac ei cyfodaf, yd pan vo relyw y dynion ym geisiaw yr Arglwydd, ac ir oll Cenetloedd, ar pa rei y galwyt vy Enw, með yr Arglwydd yr hwn a wna yr oll pethae hyn. O ddechreu at y byt y mae yn wybodedic gan Ddew ei oll weithredoedd. Erwydd paam im‐barn i, ny ddlem ni gynnyrfy yr ei hyny o’r Cenetloedd a ymchwelwyt ar Ddew, anid bot y ni escennrivy attwynt, a’r ymgadw o hanynt o wrth halogrwydd delwae, a’ godinab, ac yrvvth y dagwyt, ac yrvvth waet. Can ys y mae i Voysen yn yr hen oesoedd gynt, ym‐pop dinas, ’r ei y precetha ef, canys ddarlle n ir ef yn y Synagogae bop dydd Sabbath. Yno y gwelwyt vot yn iawn gan yr Apostolion ar Henafiait y gyd a’r oll Eccles, bot anvon gwyr etholedig ion oei plith ehunain i Antiocheia y gyd a Paul ac Barnabas: nid amgen, Iudas aei gyfenw Barsabas, ac Silas, yr ei oeð wyr pennaf ym‐plith y broder, ac escriveny llythyrae y gyd ac wynt yn y ffurf hynn. YR APOSTOLON a’r Henafeit, a’r broder, at y broder y syð o’r Cenetloedd yn Antiocheia, ac yn Syria, ac yn Cilicia, yn danvon anerch. Can ys clywsam, ddarvot ir ei y ddaethant y wrthym, eich cynnyrfy chvvi a geiriae, a thraws siglaw eich meddyliae, gan dywedyt, Rait y chwi bot eich enwaedy, a’ chadw yr Ddeddyf, ir ei ny roddesem ni gyfryw ’orchymyn. Am hyny y gwelpwyt genym vot yn dda, gwedy ein dyvot yn‐cyt o gyfundab, anvon gwyr etholedig ion atoch, y gyd a ein caredicion Barnabas ac Paul, gwyr a roesont ei heneidiae tros Enw ein Arglwydd Iesu Christ. Can hyny yd anvonesam Iudas, ac Sylas, yr ei a venaic hefyt ychwy yr vnryw pethae ar davot leferyð. Can ys gwel s pwyt‐yn‐dda y gan yr Yspryt glan, a chenym ni neu, na ðodem angwanec vaich arnoch, na ’r pethae angenreidiol hynn, nid amgenach no, Bot i chwy ymgynnal y wrth y pethae ’ry offrymir y ddelwae, ac ywrth waed, ac ywrth y peth y degir, ac ywrth g odinab: ywrth yr ei a’s ymgadwch, da y gwnewch. Ewch yn iach. Ac wedy ei gellwng o yno, wy ddaethant i Antiocheia, ac yn oll cynnull o hanwynt y llyos ogrvvydd, wy y rroddesont yr epistol yddvvynt. Ac wedy yddwynt ei ðarllen, llawenhay a ’orugāt gan y dyðāwch. Ac Iudas ac Silas ac wynt yn prophwyti, a anogēt y broder ac ymadroð lliosoc, ac ei cadarn h esont. Ac wedy yddwynt drigio ynaw dalm o amser, wy vaðeuwyt yn heddwch y gan y broder at yr Apostolon. Ac er hynny e welawdd Silas yn iawn aros yno yn’ostat. Paul hefyt ef a’ Barnabas arosāt yn Antiocheia gan ei dyscy a’ phraecethy y gyd a llawer eraill ’air yr Arglwydd. Eithyr ar ol swrn o ddyddiae ysganei Paul wrth Barnabas, Ymchwelwn drachefyn, ac ymwelwn a’n broder ym‐pop dinas, lle precethesam ’air yr Arglwydd, ac edrych paðdelw ydd ynt arnavv. Ac Barnabas a gycgorawð gymeryd gyd ac ynt Ioan a elwit Marc. Eithr Paul a dybiawdd nad oedd yn gyfaddas y gymeryd ef yn ei cymddeithas, yr hwn a dynnesei y wrthwynt o Pamphilia, ac nid aethei gyd ac wynt ir gwaith. Ac yno yr ymgyffroesant mor ddirvawr ac yr ymadawas yn aill y wrth y llall, val y cymerth Barnabas Varc, ac y mordyawdd i Cyprus. Ac Paul a ddewysawdd Silas, ac aeth racðaw wedy ei ’orchymyn gan y broder y rat Dew. Ac ef a dramwyawdd trwy Siria a’ Cilicia gan, gadarnhay yr Ecclesi. YNo y daeth ef i Derbe ac i Listra: ac wele, ydd oedd ynaw nep discipul aei enw Timoth e us, map i wraic oedd Iuðewes ac yn credy, aei dat yt oedd Groegwr. I hwn ydd oedd y broder oedd yn Lystra ac Iconium, yn rhoi gair da. Ac am hyny Paul a vynnei iddaw vyned ymaith canthaw, ac ei cymerth ac ei enwaedawdd, o bleit yr Iuddaeon y oedd yn y lleoedd hyny: can ys gwyddynt pawp, vot ei dat ef yn g roecwr: Ac mal ydd oeddent yn ymddeith trwy yr dinasoedd, wy roesont atwynt yr yr athronddysc e y ei gadw, y ddaroeð y ordeiniaw gan yr Apostolon ar Henafeit, y oedd yn‐Caerusalem. Ac velly y cadarn h eit yr Ecclesi dd yn y ffyð, ac yr am p leynt o riuedi beunydd. Ac wedy yddwynt tramwy dros Phrygia, a’ gorwlad Galacia, ei goharddwyt gan yr Yspryt glan rac precethy ’r gair yn Asia. Yno yd a e thant y Mysya, ac a geisiasant vyned i Bithynia: anid na ddy oddefawdd yr Yspryt yddwynt. Ac am hyny mynet a wnaethant trwy Mysia, ac a ddaethant y wared y Troas, lle ymðāgoses gweledigaeth i Paul y nos. Bot gwr yno yn sefyl’ o Macedonia, ac yn gweddiaw arnaw, gan ddywedyt, Dyre d y Macedonia, a’ chym p orth ni. A’ gwedy gwelet o hanaw y weledigaeth, yn y van yr ymparatoesam i vynet i Macedonia, gan ein bot yn ddiogel mae yr Arglwydd a’n galwesei y precethy ’r Euangel yddwynt vvy. Yno mordwyaw a wnaetham o Troas, ac vniongyrch dyvot i Samothracia, a’ thranoeth i Neapolis, ac o yno y Philippi yr hon ysy ddinas pennaf ym parthae Macedonia, ae thrigianwyr a hanoeðynt o Ruuain, ac yn y dinas hono y buam yn aros niuer o ddiðieu. Ac ar y dydd Sabbath, ydd aetham allan o’r dinas gar llaw avon, lle byddit gynefin a gweddiaw: ac eisteðesam y lavvr, ac ymðinasam a’r gwrageð, a ðaethesent yn‐cyt. A’ rryw wreic y elwit Lydia, erwerthai burpur, o ðinas y Thyatiriait, yr hon a ddolei Ddew, a wrandawodd arnam: yr hon a egorodd yr Arglwydd hei chalon, i ystyriaw ar y pethae a adroddit gan Paul. A’ gwedy y batyðio hi, ai thuy lvvyth, ydd ervyniawdd y ni, gan ddywedyt, A’s barnesoch vy‐vot i yn ffyddlawn ir Arglwydd, dewch y mewn im t u y, ac aro s wch yno: a hi a’n cympellawdd. Ac ef a ’orucpwyt, a ny ni yn mynet i weddiaw, bot i nebun vachcennes ac yði yspryt dewindab eth, gyhwrdd a ni, yr hon a barei elw mawr y dd ei h argswyddi wrth ddewiniaw. Hon a ddylynei ar ol Paul a’ ni neu, ac a lefei gan ddywedyt, Y dynion hyn yw gweision y Dew goruchaf, yr ei ys y’n dangos yni fforð yr iechyt. A ’hynn a wnaeth hi lawer dydd: eithyr Paul yn poenedic ganthaw hyn, a’ led ymchwelodd ac a ddyvot wrch yr yspryt, Gorchymynaf yty yn Enw Iesu Christ vynet allau o hanei. Ac ef a ddaeth al’an yr awr hono. Pellach pan welas hi arglwyddi vyned ymaith gobeith y elw hwy, dal ha Paul a’ Sylas a wnaethant, a’ ei llusco ir varchnat va at y Raclawieit, a’y harwein hwy at y llywiawdwyr, gan ddywedyt, Y mae yr dynion hynn ac wynt yn Iuddaeon, yn cyn t yrfy ein dinas ac yn precethy moesae, a’r nyd cyfreithlawn y ni ei d erbyn, na ei cadw, a’ ny ni yn Runveinieit. A’r tyrfa a gydgodes yn y h’erbyn hwy, a’r llywyawdwyr a rwygesont h’ei dillat, ac a ’orchymynesont ei curaw‐a‐gwiail. Ac wedy dody llawer gwialennot yddwynt, wy ei tavlesont i garchar, gan ’orchymyn i geidwat y carchar y cadw wy yn ddiescaelus. Yr hwn pan d erbyniawð gyfryw ’orchymyn, y bwriodd hwy ir carchar canolaf, ac a rwymodd ei traed yn y cyff ion. Ac am haner nos y gweddiawdd Paul a’ Sylas, ac y can‐molasant Ddew: a’r carcharorion y clywsant wy. Ac yn ddysyfyt y bu daiar‐gryn mawr, yd yn y yscytwyt dy sailiae yr carchar: ac yn ebrwydd yr agores yr oll ddrysae, a’ Rwymae pawp a rydd h awyt. Yno goarcheidwat y carchar wedy dihuno, pan ganvu ddrws y carchar yn agoret, a dynnawdd ei gleddyf allan, ac a vynnesei ei lað ehun, gan dybieit cilio o’r carcharorion. Ac Paul a lefawdd a ei lawnllef, gan ddywedyt, Na wna ddim drwc yty hun: can ys ydd ym ni yma oll. Yno y galwoð ef am ’olae ni, ac y rruthiawdd y mewn ac yd aeth yn echrynedic, ac y dygwyddawdd y lawr geyr‐bron Paul ac Silas, ac y duc wy allan, ac a ddyvot, Arglwyði, pab beth ’sydd rait ymy ei wneythy’r, y vot yn gatwedic? Ac wynte a ddywetsant, Cred yn yr Arglwydd Iesu Christ a’ chatwedic vyddy, ti ath tuylwyth. Ac wy a precethesont yddaw ’air yr Arglwydd, ac i pawp oedd yn ei d u y. Ac yno ef ei cymerawð h wy yr awr hono o’r nos, ac a ’olchawdd ei cleisiae, ac y batyddiwyt ef a’ ei oll bewchenogaeth ebohir. Ac wedy iðo y dwyn h wy yew d u y, e ’osodes vort geyr ei bron, ac a vu lawen ganthaw y vot ef a’ ei duy lu yn credy yn‐Dew. Ac wedy iddi ddyddhay, ydd anvones y llywiawdwyr, y caisiait, gan dywedyt, Gellyngwch ymaith y dynion hynny. Yno y managawdd ceidwat y carchar yr ymadraddion hynn i Paul, gan ddyvvedyt, Y llywyawdwyr a dd āvonesont ich gellwng: yn awr am hyny tynnwch ymaith, ac ewch yn heddwch. Yno y dyvot Paul wrthwynt, Gwedy darvot yddwynt ein bayddu yn gyhoedd eb ein barny, a’ ni neu yn Ruuainiait, wy a’n bwriesont yn‐carcar, ac yr owrhon a vynnent wy ein tavlu ni allan yn ddirgel? nac e ðim; eithyr dawant wy, a’ ducant ni allan. A’r caisiait a vanegesont y geiriae hynn ir llywawdwyr, ac hvvy a ofnesont pan glywsant mae Ruuain ait oeddent. Yno yd a e thant ac atoligesont yddynt, ac eu ducesont allan, ac a ddeisyfesont arnynt vyned allan o’r dinas. Ac wy athant allan o’r carchar, ac a ddaethant y mewn i duy Lydia: wedy yddwynt welet y broder, ei diddany a’ ’orugant, a mynet ymddaith. AC val yr oeddent yn ymddeith drwy Amphipolis, ac Apollonia, wy dd ’aethant i Thessalonica, lle ydd oedd Synagog ir Iuddaeon. Ac Paul, yn ol ei ðevot, aeth y mywn attynt, ac ar dri dyddiæ Sabbath yr ymddadleuawdd ef ac wynt wrth yr Scrythurae, gan agori a’ dodi drostavv y byðei raidiol y Christ ddy oðef, a’ chyfody o veirw: a’ hwn yw ’r Iesu Christ, yr hwn, eb yr ef, ydd wyf yn ei precethy ychwy. A’ r’ei o han addvv ynt a gredesont, ac ymwascesont a P h aul ac Silas: hefyt o’r Grocyeit a’r oedd yn ofny Dew llios ogrvvydd mawr, ac o’r gwragedd pennaf nid ychydic ion. Anid yr Iuddaeon a’r nid oeð en yn credy, yn gwynvydy, a gymer e sont atwynt ryw grwydyrddynion o ddehirwyr, ac wedy yddwyut gynnull y tyrfa, tervyscy yr dinas a wnaethant, a dygyrchy t u y Iason, a’ cheisiaw y dwyn hwy allan at y popul. Eithyr pryd na vedresont ei caffael, wy luscesont Iason a’ rryw vroder at pennaethieit y dinas, gan lefain, Yr ei hyn ysydd yn dadymchwel llywodraeth y byd, a’ ll’yma ynt wy, yr ei a dd erbyniodd Iason dan llavv, a’r ei hyn oll ys y yn gwneythy’ d yn erbyn devodae Caisar, gan ddywedyt vot Brenhin ar all vn Iesu. Yno y cyffroesant vvy ’r popul, a’ phennaethieit y dinas, wrth glywet hyn yma. Eithyr gwedy yddwynt dd erbyn atep digonawl gan Iason a chan y llaill, ei maðae ymaith a wnaethant. A’r broder yn y lle a dd anvonesont ymaith Paul ac Silas o hyd nos i Beroia, yr ei gwedy ei dyvot yno, a dd aethan y mywn i Synagogae yr Inddaeon. Ar ei hyn oedd well o enedigaeth nac wyntwy o Thessalonica, yr ei a dd erbyniesont y gair a ei llawnvrydd, gan chwiliaw yr Scrythurae beunydd, y vvybot a ytoedd y pethae hynn velly. Am hyny llawer o hanwynt a gredesont, ac o ’roec wragedd syber vvon, ac o wyr nyd ychydig ion. Eithyr pan wybu yr Iuddaeon o Thessalonica, vot hefyt precethy gair Dew gā Paul yn Beroia, wy ðathant yno hefyt, ac a gynyrfesont y torfoeð. Ac yn y man yd anvones y broder Paul ymaith y vynet megis ir mor: eithyr Sylas ac Timotheus y arosont ynaw yn ’oystat. A’r ei y oeddent yn cyfrwyðo‐fforð i Paul, ei dug e sont ef yd yn Athenas: ac gwedy yddwynt erbyn gorchymyn ar Silas ac ar Timotheus ar yðynt ddyvot ar ffrwst ataw, yr aethant ymaith, Ac tra ytoedd Paul yn aros arn addvv yyt yn Athenas, yr ymgythruddawdd ei Yspryt ynthaw, wrth welet y dinas aei goglyd ar ddelwae. Ac am hyny yr ymddaleuawdd ef yn y Synagog a’r Iuddaeon, ac ar ei dwywolion, ac yn y varchnat beunydd, a’ phwy bynac a gyvarvyddent ac ef. A’rhyw Philosophwyr o’r Epicurieit, ac o’r Stoiceit a ymeddadlaesont ac ef, a ’r ei a ðywedent, Pa beth sy ym‐bryd y siaradwr hwn ei ddywedyt? Yr eill a ddyvvedesont, Tebic y vot ef yn vanagwr dewiae dieithr (erwydd iddo precethy yddwynt yr Iesu, a’r cyvodedigaeth.) Ac wy y daliesont ef, ac ei duc e sont y heol Mars, gan ddywedyt, Any allwn gahel gwybot, pa ryvv athroaeth newydd a ymadroddir, genyt yw hon? Can ys ydd wyt yn dwyn ryw pethae dieithyr y ein clustiae: am hyny yr ewyllysem wybot pa han yw y pethae hyn. Can ys yr oll Athenieit a’r dieithreit oedd yn preswilio ynaw, nid oeddynt yn cymeryt enhyt y ddim, anid yn aill ai y ddywedyt, ai y glywet ryw beth o newydd. Yno Paul a safoð ym‐ pervedd heol Mars ac a ddyvot, A wyr Athenieit mi ach gwelaf chwi ym‐ pop peth oll yn vawr eich goglyd ar y dywie. Cāys wrth ðyvot heibio, ac edrych ar eich glochwytae ys ceveis allor, yn yr hon yð escrivenit, IR DEO ANVVYBODEDIC. Yr hwn gan hynny eb wybot ydd ych yn ei addoly, hwnw venagaf ychwy. Dew yr hwn a wnaeth y byd, a’r oll pethae ys ydd ynthaw, can y vot ef yn Arglwydd nef a’ daear, ny thric ef mewn templae gwneythuredic‐a‐dwylaw, ac nid addolir a dwylaw dynion, val pe bei arno eisiae dim, ac ef e yn rhoddi i bawp vywyt ac anhenetl a’ phop peth, ac a wnaeth o’r vn gwaed oll genetl dynion y breswiliaw ar hyd wynep y ðaiar, ac a ’osodes yr amserae ar y dd aroedd ei rrac ordeiniaw a’ thervynae ei preswyl fa, er ceisiaw o hanwynt yr Arglwydd, a byddei yddwynt gan ym balfaly y gaffael ef, cyd yn diau nad yw ef yn y pell y wrth yr vn o hanam. Can ys yntaw ef ydd ym byw, ac ydd ym yn ymodi, ac y mae en bod, megis ac y dyvot rei a eich Poetau hunain, O bleit ei genedleth hefyt ym. A’ chan ein bot yn genedlaeth Dew, ny ddlem ni dybio vot y Dywdot yn debic i aur, ai ariant, ai y vaen wedy ei lluniaw drwy gelfyddyt a’ dychymic dyn. Ac amser yr anwybot hyn, nid oedd Dew yn ystyriaw: eithyr yr owrhon y mae ef yn rrybyddiaw pop dyn ym‐pop lle y gymeryt‐ediveirwch, o bleit iðo ’osot dydd yn yr hwn y bairn ef y byt yn‐cyfiawnder, can y gwr hvvnvv yr vn a dervynodd ef, a’ rhoðy diogelwch y pawp, am iddo y gyfody ef o veirw. A’ phan glywsant son am gyvodedigaeth y meirw, yr ei a watwarasant, ac ereill a ddywed e sont, Ith wrandawn drachefyn am y peth hynn. Ac velly Paul aeth allan oei plith vvy. A’ rryw wyr a ddy lynesont wrth Paul, ac a credesont: ym‐plith pa rei ydd oedd Denis Areopagita, a’ gwreic a enwit Damaris, ac er‐ eill y gyd a hwy nt. YN ol y pethe hyn, y dychwelawdd Paul o Athenas, ac y daeth y Corinthus, ac y cafas nebun Iddew, aei enw Aquila, y anesit ym‐Pontus, wedy dyvot yn hwyr o amser o’r Ital a’ ei wraic Priscilla (can ys gorchymynesei Claudius bot ir oll Iuddaeon ady Ruuain) ac ef a ddaeth atwynt. A’ chan y vot or vn gelfyddyt, ef a ar h oes odd y gyd ac wynt, ac a weithiawdd (can ys ei celfyddytt yt oedd gwneythyr pebyll ion.) Ac ef a ym ðadleuoð yn y Synagog pop dydd Sabbath, ac annoc a wnaeth ef yr Iuddaeon, a’r Grocieit. A’ phan ddaethesei Silas ac Timotheus o Macedonia, yð ymloscoð Paul yn yr yspryt, gan testiaw ir Iuddeon may Iesu yt oeð y Christ. Ac wrth vynd o hanwynt wy y wrthladd ac y gably, ef a yscytwodd ei ddillat, ac a ddyvot wrthwynt, Bit eich gwaet ar vvartha eich pēn eich hunain: ys glā vy vi: yn ol hynn ydd af vi at y Cenetloedd. Ac ef a ysmutawdd o dd yno, ac a aeth y mewn y duy neb vn, y enwit Iustus, y oedd yn addoly Dew, yr hwn oeð ei duy yn cyssyllty a’r Synagog. Ac Crispus yr archsynagogwr, a gredawdd yn yr Arglwydd a’ ei oll duylu: a ’llawer o’r Corinthieit wrth ei glywet, a gredesont ac a vatyddiwyt. Yno y dyvot yr Arglwydd wrth Paul yn y nos trwy weledigaeth. Na g ofna, eithyr ymadrodd, ac na thaw‐ son. Can ys my vi ys y gyd a thi, ac ny ’osyt nep arnat y wneythy r eniwet yty: erwyð y mae i mi popul lawer yn y dinas hon. Ac velly e drigawdd ynaw vlwyddyn ac chwe ch mis, gan ðyscy yddvvynt gair Dew yn ei plith. Yn awr pan oeð Gal‐lio yn Raglaw yr Achaia, y cyvodes yr Iuddeon o vnveðwl en erbyn Paul, ac ei ducesont ir vrawdle, gan ddywedyt, Y mae yr dyn hwn yn annoc y dynion y addoli Dew yn erbyn y Ddedd y f. Ac val ydd oedd Paul ar gyngyt y agory ei enae, y dyvot Gallio wrth yr Iuddaeon, Petei am vvneythy’r cam, ai drucweithred, a Iuddeon, erwydd rheswm eich gwrandawn: eithyr a’s gorchest yw am ymadrodd, ac enwae, ac o eich Deddyf, edrychwch eich hunain arnavv: can na bydda vi vrawdwr ar y pethae hynny. Ac ef y gyrawdd hwy ywrth y vrawdle. Yno y Groegwyr oll a gymersont Sosth e nes yr Archsynagogwr, ac ei baeddesont ger bron y vrawdle: ac nid oedd Gallio yn gofaly am ddim o’r pethae hynny. Ac wedy i Paul aros yno rac llaw niver da o ddydiae, ef a ganawdd yn iach ir broder, ac avordwyawdd i Syria (ac cyd ac ef Priscilla ac Aquila) gwedy iddaw gneifio ei benn yn Cenchrea: can ys eiddunet oedd ganthaw. Yno yd aeth ef i Ephesus, ac y gadawdd wynt ynaw: ac ef e aeth y mywn ir Synagog ac a ddadleuodd a’r Iuddaeon. Ac wy ddeisyfesont arnaw aros y gyd ac wynt amser a vei hwy ac ny chydsynniawdd ef, anid cany yn iach yddwynt, gan ddywedyt, Y mae yn angenrait i mi gadw yr wyl hon ’sy yn dyvot yn‐Caerusalem: eithr mi ymchwelaf atoch dragefyn, gyd ac ewyllys Dew. Ac velly yr hwyliawdd ef o ywrth Ephesus. A’ phan ðescenawdd ef y Caisareia, ef a escennodd y vyny y Caerusalem, ac wedy iddaw gyfarch‐gwell ir Eccles, e ddescennawdd i Antiocheia. Ac wedy iddo drigo ynavv amcan o amser, ef aeth ymaith, gan or ymddeith drwy Galatia ac Phrygia erwydd cylch grefn, gan gadarnhay yr oll discipulon. Ac nebun Iuddew, Apollos ei enw, a’r a anesit yn Alexandria, a ðaeth i Ephesus, gvvr hyawdyl a’ nerthawc yn yr Scrythurae. Hwn oedd wedy ei addyscy ar ffordd yr Arglwydd, ac a ymðiddanawdd yn vrwd yn yr Yspryt, ac a ddyscawð yddvvynt yn ddiyscaelus bethae yr Arglwyð, ac nywyddiat amyn Batydd Ioan yn vnic. Ac ef a ðechreawdd ymadrodd yn hyf yn y Synagog. Yr hwn pan glywsant Aquila ac Priscilla, wy y cymersont ef atwynt, ac a esponiesont iddaw ffordd Ddew yn berffeithiach. Ac pan yd oedd ef aei vryt ar vynet i Achaia, y broder yn y annoc ef, a yscrivenesont at a discipulon y ew dd erbyn: ac wedy yddaw ddyvot yno, ef gymporthodd yn vawr yr ei a gredesynt drwy ’rat. Can ys argyhoeddoð ef yn ddirving yr Iuddaeon, ar ’oystec yn drach‐chwyrn, can ddangos wrth yr Scrythurae, mae Iesu oedd y Christ. AC e ddarvu, tra yt oedd Apollos yn Corinthus, bot i Paul vynet trwy y parthae goruchelion, a dyvot i Ephesus, a’ chahel ryw ddiscipulon, a’ dywedyt wrthwynt, A dd erbyniesoch yr Yspryt glā er pan gredesoch? Ac wy theu a ddywed e sont wrthaw, Ny wnaetham ni cymeint a chlywet a oes Yspryt glan. Ac ef a ddyvot wrthwynt, Er vvydd pa beth gan hyny eich batyðiwyt? Ac wy ntvvy a ðywedesont, Er vvydd batyð Ioan. Yno y dyvot Paul, Ioan yn ddiau a vatyddioð a batydd ediveirwch, can ddywedyt wrth y popul, bot yddwynt credy yn hwn a ddelei ar y ol ef, ys ef yw hyny, yn y Christ Iesu. Ac wedy yddwynt glywet hyny, wy vatyddiwyt yn Enw yr Arglwydd Iesu. Ac wedy gesot o Paul ei ddwylaw arn add ynt yd aeth yr Yspryt glan arnynt, ac yr ymadroddesont davodae, ac y prophwytesant. A’r oll wyr ytoedd yn‐cylch dauddec. Yno ydd aeth ef y mewn ir Synagog, ac yr ymadroddawdd yn eon dros dri‐mis, gan ddisputo ac annoc ir hynn a perthyn i deyrnas Dew. Eithyr pan yt oeð yr ei wedy ei caledy ei calonæ, ac ny chredent, gan ddrweddywedyt am ffordd yr Arglwydd, ger bron y lliosogrwydd, e dynnawdd ymaith y wrthwynt, ac ef a ddidolodd y discipulon, gan ðisputo beunydd yn yscol neb vn Tyrannus. A hynn a wnaethpwyt yspait dwy vlynedd, y n y bu y bawp oedd yn trigiaw yn Asia, glywed ymadroð yr Arglwyð Iesu, yr ys Iuðeon hvvy a’r Groeceit. Ac Dew a weithredawdd wyrthiae ni d bychedig ion trwy ddwylaw Paul, yd pan ðugit y wrth y gorph ef ir cleifion, gwrsie nai napcynae, ac ymady or clefydae ywrthwynt, a’ mynet yr ysprytion drwc allan o hanwynt. Yno bot i rei or Iuddaeon crwydrait, consurwyr, gymeryd arnwynt enwi vch pen yr ei oedd yn perchen ogion y sprytion drwc, Enw yr Arglwydd Iesu, gan ddywedyt, Ydd ym ich consurio trvvy yr Iesu, yr hwn a precetha Paul. (Ac ydd oedd nep meibion Sceua Iuddew, yr Archoffeiriat, yn cylch saith oedd yr ei a wnaent hynn.) A’r yspryt drwc a atepawdd, ac a ddyvot Yr Iesu a gydnabyddaf, ac Paul a adwaen af: anid pwy yty‐chwi? A’r dyn ydd oedd yr yspryt drwc ynthaw, a gyrchawdd arnwynt, ac ei gorchvygawdd, ac a orthrechodd yn y herbyn wy, yn y chiliesont allan or tuy, yn noethion ac yn glwyfedig. A’ hynn vu hynot gan yr oll Iuddaeon a’r Groecwyr hefyt, a’r oedd yn preswiliaw yn Ephesus, ac e ddygwyddawð ofn ar bawp o hanwynt, ac Enw yr Arglwydd Iesu a vawr h awyt. Ac llawer o’r ei oedd yn credy, a dd aethant ac gyffesasont, gan ddangos ei gweithredoedd. Llawer hefyt o’r ei oedd yn arver o gelfyddodæ‐ manolwaith, a dduc e sont ei llyfrae, ac ei llosge‐sont yn‐gwyð yr oll popul, ac wrth gyfrif ei gwerth, ei cahad yn gyvverthydd pemp myrð o vathæ ariant. Velly mor gadarn y tyfawdd gair Dew, ac yr ym gryfaodd. Yn awr wedy cyflawny hynn yma, y propasoð Paul trwy ’r yspryt teithiaw trwy Macedonia ac Achaia, a’ mynet i Caerusalam, can ddywedyt, Gwedy bwyf ynaw, rhait i mi hefyt welet Ruuain Yno yd anvones ef i Macedonia ddau o’r ei oedd yn ei weini, sef Timoth e us ac Erastus, ac ef e a aro s es yn Asia dros amser. Ac yn y cyfamser hyny y c yf odes cythrwbyl ny d bychan o bleit y fforð hono. Can ys neb gwr ai enw. Demetrius, go f arian t, yr hwn a wnai demplae arian t Diana, yr hvvn oedd yn peri elw ny d bychan ir crefftwyr: Yr ei wedy iddo ei galw ir vn‐lle, y gyd a gweithwyr yr cyfryw bethae, a’ ddyvot, Ha‐ wyr, ys gwyddoch may wrth y gwaith hwnn y perir caffaeliat y ni. Pellach chvvi welwch ac a glywch, pan yw nad yn vnic yn Ephesus, ani d can mwyaf trwy’r oll Asia yr anno h es, ac y traws droses y Paul hwnn lawer o popul, gan ddywedyt, Na d ynt wy ddewiae ’rei wnelir a dwylaw. Yd nad yw yn vnic bot y rhann hyn yn periclus y ny ni, rrac argyhoeddy y cymeriat, eithyr hefyt rac bot am dempl y vawr ddewies Diana ei ðiystyry, a’ rac dyvot hefyt destryw ar vawrhydi hon, y mae’r oll Asia a’r byt yn hi addoli. A’ phan glywsant wy hynn, yr oeddent yn llawn digofeint, gan ddolef ain, a’ ddywedyt, Ys mawr Diana yr Ephesiait. A’r oll ddinas a gyflawnwyt o wradwydd, a’ rhuthraw a wnaethant ir orsedd f a o gytundab, a’ dal h a Gaius, ac Aristarchus, Macedonieit, a’ chyd‐ymddeithion Paul. A’ phan yt oedd Paul yn ewyllysio mynet y mewn ymysc y popul, ny’s gadawdd y discipulon yddaw. A’r ei hefyt o pendevigion Asia a’r oeðent yn gereint iddo, a dd anvonesont ataw, gan ðeisyf y arnaw na’d ymddangosei yn yr ’orseð fa. Yr ei wrth hyny a lefent vn‐peth, ar ei peth ar all. Can ys y gynulleidfa oedd eb drefn, a’ rhan vwyaf ny wyddent o bleit pa beth yd aethent yn‐cyt. A’r ei o’r tyrfa a luscesont canthwynt Alexander, a’r Iuddaeon yn ei wthiaw racddaw. Yno Alexander a amneidiodd a llaw, ac a vynesei escuso di y peth wrth y popul. Eithyr pan wybuont may Iuddew oedd ef, cody a wnaeth ymleflef dros yspait dwy awr hayach en, gan bawp yn llefain, Ys mawr Diana yr Ephesieit. Yno yscoleic‐ y dinas gwedy iddo lonyddu ’r popul, a ddyvot, Ha‐ wyr yr Ephesieit, pa ddyn ’sydd ny wyr bot dinas yr Ephesieit yn a ddoly dd y vawr ddewies Diana, a’r ddelvv, a ðescenawdd y wrth Iupiter? A’ chan na ddygon nep ddywedyt yn erbyn y pethae hynn, iawn i chwy ymlonyddy, ac na wneloch ddim yn wylltpwyll. Can ys dug e soch yma y gwyr hynn, yr ei nid ynt na them p lherwyr nac yn caply eich dewies. Erwydd paam a d oes gan Demetrius na ’r crefftwyr y’sy gyd ac ef vn hawl yn erbyn neb, y mae cyfraith yw chael, ac may Raglawyeit: ym cyhuddant y gylydd. Eithyr a d ywch yn ymofyn dim am bethae ereill, ei tervenir mewn cymynfa gyfreithlawn. Can ys in peryclir rac ein argyhoedddy am y derbysc heddyw, erwydd nad oes vn achos y gal’wn roi rreswm am y cynnired hyn o’r popul. Ac wedy iddo ymadrod velly, y maddeuawdd ef y gymunfa ymaith. AC wedy darvot yspeidiaw or derfysc, y galwodd Paul y discipulon ataw, ac y cofleidiawdd h wy, ac y tynnawdd ymaith y vynet i Macedonia. Ac wedy iddaw vynet, trwy y parthae hyny, a’ ei h’annoc drwy lawer o ymadrodd, yd aeth ef i dir Groec. Ac yn ol trigio ynavv dri‐mis, erwyð bot cynllwyn iðo gan yr Iuðeon, val yð oeð yn ei vryd vordwyo i Syria yr oeð ef yr vedr dd adymchwelyt trwy Macedonia. A’ chyd‐ymddaith ac ef ir Asia a wnaeth Sopater y Beroiat, ac or Thessaloniceit, Aristarchus, ac Secundus, ac Gaius Dderbaiat, ac Timotheus, ac or ei or Asia Tychicus, ac Trophimus. Yr ei hynn aeth ent o’r blaen, a’n aros a wnaethant yn‐Troas. Ac ni neu a vordwyesam ymaith y wrth Philippi, yn ol dyðiae yr bara croiw, ac a ðaetham atwynt i Troas ym‐pemp di ernot, lle yr arosam saith dydd. A’r dyð cyntaf or wythnos a’r discipulon wedy dyvot yn‐cyt y ddrylio bara, y precethawdd Paul yðwynt, ac ef ar vynet ymaith dranoeth, ac a bar h aodd yn precethy y dan haner nos. Ac ydd oedd llucernae lawer yn‐goruch‐ystafell, lle ydd oeddent wedy’r ymglascy yn‐cyt. Ac eisteddawdd mewn ffenestr neb gwas ieuanc a’ ei enw Eutychus, wedy pwyso mewn trwmgwsc: ac val ydd oedd Paul yn hir precethy, ef e yn ’orthrwm edic gan hunaw, a ddygwyddodd i lawr or trydyðloft, ac a godwyt y vyny yn varw. Ac Paul a ddescennawdd, ac a orweddawdd arnaw, ac ei coflleidiawdd, gan ddywedyt, Na chyffroet arnoch: can ys y mae ei enait ynthaw eto. Velly yn ol escen y Paul drachefn, a dryllio bara, a’ bwyta peth, ef a hir ymddiddanawð yd ar glais y dydd, ac yno yð aeth ymaith. Ac wy a dducesont y bachcen yn vyw, ac wy ddiddanwyt yn ddivesur. Yno yr aetham ymaith ir llong, ac ir hwyliesam i ddinas Assos, er mwyn bot i ni dd erbyn Paul yno: can ys velly y daroedd yddo arvaethy, a’ myny bot ehun yn peddit. Ac wedy y ddyvot ef atom y y Assos, aei dd erbyn o hanam, yd aetham i Mytelenes. Ac mordwyaw a wnaetham o dd yno a’ dyvot tranoeth ar gyf‐or Chios, a’ thranoeth y tiriesam yn Samos, ac a drigesam yn Trogillium: y dydd nesaf yd aetham i Miletum. Can ys darvot i Paul amcanu mordwyaw eb law Ephesus, erwydd na vynnai dreuliaw amser yn Asia: can ys brysiaw ydd oedd, a’ s bai possibil iddaw, y vot yn‐Caerusalem, y dydd Pentecost. Erwydd pa ble it, o Miletum yd anvonodd ef y Ephesus, ac y galwoð am Henafieit yr Eccles. Yr ei pan ddaethant ataw, ef a ddyvot wrthwynt, Chwi chvvy wyddoch o’r dydd cyntaf yd aethym i Asia, pa wedd y bum gyd a chwi pop amser, yn goasonaethy yr Arglwydd gyd ac oll gestyngeiddrwydd‐meddwl, a’ llawer daigr, a’ phrovedigaethae, yr ei a ddescenesont y mi gan gynllwyne yr Iuddaeon, ac val na ’ommeddeis ddim ar oedd gyfles, amyn ei vanegy y chwy, a’ch dyscy yn ’oleu, ac ar hyd pop tuy, gan testiaw ys ir Iuddaeon, ac ir Groecwyr yr ediveirwch tu ac at Ddew, ac ffydd ar ein Arglwydd Iesu Christ. Ac yn awr wele, vy vi yn rhwym yn yr yspryt yn mynet i Gaerusalem, eb wybot pa beth a ddervydd y my‐yn th ei. Anid bot yr Yspryt glan yn testiaw ym‐pop dinas, gan ddywedyt, bot rhwymae a’ blinderoedd yn vy aros. Eithyr nad wy vi yn gwneythy dim devnydd, ac nid oes genyf vri ar vy‐bywyt vyhun, a’s gallaf ’orphen vy‐cerddet gyd a llawenydd, a’r gweinidogaeth yr hwn a dd erbyniais y gan yr Arglwydd Iesu, y destolaethy Euangel rrat Dew. Ac yr awrhon wele, mi ’wnn pan yw o hynn allan na bydd y chwi bawp, trwy yr ei y cerddais gan praecethy teyrnas Dew, weled vy wynep mwy ach. Erwydd paam eich galwaf yn testolaeth y dydd heddyw, vy‐bot i yn ’lan y wrth waet pavvp oll. Can na childynnais i ddim, rac dangos ychwy oll gyccor Dew. Edrychwch gan hyny arnoch eeich hunain, ac ar yr oll ddevait, ar yr ei y gwnaeth yr Yspryt glan chwi yn Olygwyr, i borthy Eccles Dew, yr hon a bwrcasodd ef aei briawt waed. Can ys mi a wn hyn, yn ol vy mynediat, y daw bleiddiae trymion, yn eich plith, eb eiriach y devait. Eb law hynny, o hanoch eich hunain y cyvyd gwyr a adroddant bethae trawsion, y dynny discipulon ar ei hol. Am hyny gwiliwch a’ meddyliwch, pan yw tros yspait tair blynedd na pheidiais i a rhybyddio pop vn, ðydd a’ nos a da i grae. Ac yr awrhon vroder, eich gorchymynaf i Ddeo, ac i air y rat ef, yr hwn ys yð abyl y adeiliat angwanec, a’rhoi y chwy etiueddiaeth ymplith yr oll rei, ys y dd wedy ei sancteiddio. Ariant n eu aur n ai gwisc nep ny chupyddais. Ac chwy chvvi a wyddoch, bot i’r dwylo hynn ar weini im angenreidiae, ac ir ei oedd gyd a mi. Yr oll bethae a ddangoseis y‐chwy, p’odd gan weithiaw velly, y dylech gynnal y gweiniaid, a’ choffa geiriae yr Arglwydd Iesu, can yddaw ef ddywedyt, Gwynvydedic yw rroddy yn hytrach no d erbyn. Ac wedy yddo ddywedyt hyn, y gestyngawdd ar ei ’liniae, a’ gweddiawdd y gyd ac wynt oll. Yno yr wylesont wy oll yn ddirvawr, ac y rhuthresont yn‐mwngl Paul, aei gyssany, gan ymovidio yn bennaf o bleit y gairiae a ddywedesei ef, Na chaffent vvy welet y wynep e mwy ach Ac vvy ei cynhebryngesant i’r llong. A’ Gwedy, daroedd y ni ddiangori, ac ymady ac wynt, ni a ddaetham yn vnion‐gwrs i ynys Coos, ar dyð nesaf i Rodos, ac o dd yno i Patara. A’ gwedy i ni gahel llong y elei trosodd i Phoinice, ni aetham iddi, ac a hwyliesam ymaith, A’ gwedy ymðangos o ynys Cyprus, ni hei gadasam ar y llaw aswy, ac a hwyliasam tu a Siria, ac a diriasam yn‐Tyrus: o bleit yno y dilwythwyrhwyt y llong. A’ gwedy i ni gaffael discipulon, ny ni a drigesam yno saith di ernot. Yr ei y ddywed e sant i Paul trwy ’r Yspryt, na d elei i vyny dd i Caerusalem. Ac yn ol gorphen yr dyddiae hyny, ni a dynasam, ac aetham ymaith, ac wynt hvvy oll a’ei gwragedd a’ei plant an hebryngesant yd y n y d aetham allan o’r dinas: ac estyngesam ar ein gliniae ar y lann ac a weddiasam. Ac wedy daroedd y ni ymgydgyfarch, yr aetham ir llong, ac wy nteu ymchwelasant adref. Ac yn ol i ni gorphen hwyliaw o ywrih Tyrus, y descenasam yn Ptolomais, ac a gyfarchasam‐well ir broder, ac a drigesam vn diernot y gyd ac wynt. A’ thranoeth, Paul a’r ei oedd gyd ac ef, a ðaetham i Caisareia: ac aetham y mewn y duy Philip yr Euangelwr, yr hwn yt oedd vn o’r saith Diacon, ac a arosam gyd ac ef. Ac iddaw ydd oedd pedeir merchet o wyryfon, yn prophwyto. Ac mal ydd oeðem yn aros yno lawer o ddyðiae yd aeth atam nep propwyt o Iudaia, aei enw yn Agabus. A gwedy iddo‐ddyvot atam, e cymerth wregis Paul, gan rwymo ei ddwylo a’i draet ehun, ac a ddyvot. Hyn a ddywait yr Yspryt glan, Val hynn y bydd ir Iuðaeon yn‐Caerusalem rwymo y gwr biae yr gwregis hwn, a’i roddy yn‐dwylo y Genetloedd. A’ gwedy clywed o hanam hynn yma, ys ny ni ac ereill o ðyno a atolygesam iddo nad elei i vyny i Gaersalem. Yno ydd atebawdd Paul ac y dyvot: Pa wylo a wnewch gā dori vy‐calon? Can ys parawt wyf nid yn vnic y vot vy rhwymo, n amyn hefyt i varw yn‐Caersalem er Enw yr Arglwydd Iesu. A’ phryt na ellit troi ei veddwl, y peidiesam, gan ddywedyt. Poet ewyllys yr Arglwydd a vo. Ac yn ol y dyddiae hynn y cymersam ein beichiae, ac ydd aetham y vyny dd y Gaersalem. Ac e ddaeth gyd a ni rei or discipulon o Caisareia, ac a dduc e sont gyd ac wynt vn Mnason o Cyprus, hen ddiscipul, y gyd a’r hwn y lletuyem. A’ gwedy ein dyvot i Gaersalem, in d erbyniawdd y broder yn llawen. A’r dydd nesaf yd aeth Paul y mywn gyd a ni at Iaco: a’r oll Henafieit oeð wedy yr ymgynul’ yno. A’ gwedy iddo ei cofleidiaw, y managawð mewn dosparth bop peth ar y wnaethoedd oedd Dew ym‐plith y cenetloeð drwy y, weinidogeth ef. Velly pan glywsant hyny, y rhoddesont ’ogoniant ir Arglwydd, ac y dywetsont wrthaw: Ys gwely, vrawt, pa niver miloedd o’r Iuddaeon ys ydd yn credy, ac y maēt oll yn gwynvydy am Ddeddyf. Ac wy a glywsant am danat, dy vot yn dyscu yr oll Iuddaeon, ys ydd ym plith y Cenetloedd, y ymwrthðot a’ Moysen, ac yn dywedyt, na ddlent anwaedy ar ei plant, na byw yn ol y devodae. Pa beth gā hyny ’syð yw vvneythyr? Dir iawn yw ymgynull o’r dyrva: can ys wy a glywant dy ddyvot. Can hyny gwna hyn yma a ðywedwn wrthyt, Mae genym pedwar‐gwyr a wnaethant eðunet. Cymer h wynt, a’ glanha dy hun y gyd ac wynt, a’ chyd gostia a’ hwy, yd y n y d eilliant ei pennae: a’ gwybot a gaiff pawp, am y pethae y glywsant am danat, nad ynt dim, eithyr dy vot ti theu hevyt yn rhodio ac yn cadw yr Ddeddyf. Can ys tu ac at am y Cenedloedd, ys ydd yn credu, ny ni a escrivenesam, ac a varnesam na bo yddwynt gadw dim cyfryw beth, eithyr ymoglyt o hanynt rac y pethe ’ry offrymer ir delwae a’ rac gwaet, ac ywrth y degir, ac ywrth g odineb. Yno Paul a gymerawdd y gwyr, a’ thranoeth yr ymlanhaodd e y gyd ac wynt, ac ydd aeth y mewn ir Templ, gan espysy cyflawniat dyddiae yr glanhaat, yd y n y d offrymit offrwm dros bob vn o han addvv ynt. A’ gwedy gorphen hayach en y saith die rnot, yr Iuddaeon a’r oeddynt o’r Asia (pan wel e sant ef yn y Templ) a gynhyrfesant yr oll popul, ac a ddodesont ddwylo arnaw. Can lefain, Ha‐ wyr yr Israel cymporthwch: hwn ywr dyn ys ydd yn dyscy pawp ym‐pop lle yn erbyn y popul, a’r Ddeddyf, a’r lle yma: eb law hyny, e dduc Groec wyr ir Templ, ac a halogawð y lle sanct aidd hwn. Can ys gwelesent or blaen yn y dinas gyd ef vn Trophimus o Ephesus, a ’thybiet mae Paul y ducesei ef ir Templ. Yno y cyffrowyt yr oll ddinas, ac y rreddodd y popul yn‐cyt: ac a ymavlesont ym‐Paul, ac ei tynnesont allan o’r Templ, ac yn y man y caewyt y drysae. Ac val ydd oeddent yn caisio y ladd ef, y managwyt i bencaptaen y giwdawt, bot oll Gaerusalem wedy’ thervyscy. Ac yn y van ef gymerawdd vilwyr a’ Chanwriait, ac a redawdd y waeret yd atwynt: a’ phan welsant y pen‐Captaen a’r milwyr, wy beidiesont a bayddy Paul. Yna y daeth y pen‐Captaen yn nes ac y daliodd ef, ac a ’orchymynawdd ei rwymo a dwy catwyn, ac a holodd pwy yt oedd ef, a ’pha beth a wnaethoedd oedd. A’r ei a lefynt vn peth, ereill beth arall, ym‐plith y popul. Velly pryd na vedrei ef wybot crynodab rac y dervisc, e ’orchymynawdd ei dywys ir castell. A’ gwedy y ddyvot ef ir grisi ae, e dd arvu gorvot y ðugy ef gan y milwyr rac ymffust y dyrfa. Can ys y dorf popul oeð yn ei d d ilit, can lefain, Ymaith ac ef. A’ phan ddechreuit arwein Paul ir castell, e ðyvot wrth y pen‐Captaen, A alla vi gahel ymðiddam a thi? Yr hwn a ddyvot, A vedry di g roec? Any d ty di yw ’r Egyptian, yr hwn o vlaen y dyddiae hynn a gyffroeist dervysc, ac a arweneist ir diffeith vvch pedeirmil o wyr llofryddiawc. Yna y dyvot Paul, Yn ddiau, gwr wy vi o Iuddew, a’ dinesyð o Tarsus, dinas nid anenwoc yn Cilicia, ac atolwc yty, goddef ymy amadrodd wrth y popul. Ac wedy daroedd iddaw ganiady, y safawdd Paul ar y grisiae, ac a amnaidiawdd a llaw ar y popul: a’ gwedy gwneythy gostec vawr, y llavarawdd wrthynt yn y tavot Hebreo, gan ðywedyt, HA wyr vroder, a’thadae, gwrandewch vy‐ dadl y vvnaf yr owrhon wrthytch. A’ phan glywsant mae yn y tavot Hebreo ydd oedd ef yn llavaru wrthynt, mwy o ’ostec a roddesont, ac ef ddyvot,) Gwr yn ddiau yw vi, o Iddew, a’r anet yn‐Tarsus yn Cilicia, anid wedy’r vaethddrin yn y dinas hon wrth draet Gamaliel, ac wedy ’r addyscy yn ol perfeith Deddyf y Tadae, ac oeddwn vawr vy‐goglyt ar Ddew, val ac ydd ych chwi theu oll y dydd heddyw. A’ mi erdlidiais y ffordd hon yd angae, gan rwymo a’ pheri rhoi a’ gwyr a’ gwragedd yn‐carchar, Megis ac y mae yr Archoffeiriat yn test ymy, a’r oll Henadurieth: y gan y’r ei hefyd y d erbyniais lythyrae at y broder, ac aethym i Damasco, y ðwyn yr ei oeðynt yno, yn rhwym i Gaerusalem, yw poeni. ¶ Ac e dderyw, val ydd oeddwn yn ymddeith ac yn dy nesay at Ddamasco yn‐cylch hanner dydd, pan oedd yn ðysymwth dyscleiriaw or nef ’olauni mawr om amgylch ogylch. Y n y ddygwyddeis i ar y ddaiar, ac a glyweis lef yn dywedyt wrthyf, Saul, Saul, paam ydd wyt im erlit? Yno ydd atebais i nef, Pwy yt wyt Arglwydd? Ac ef a ddyvot wrthyf, Mi yw Iesu o Nazaret, yr hwn yw ti yn ei erlit. Ac wyntwy a’r oeddynt gyd a mi, a welsant yn wir y goleuni ac a ofnysont: eithyr ny chlywsant lef erydd y neb oedd yn ymleferydd a mi. Yno y dywedais i, Pa beth a wnaf Arglwydd? A’r Arglwydd a ddyvot wrthyf, Cyvot, a’ does y Ddamasco: ac yno y manegir y‐ty am pop peth a ordeiniwyt yty yw wneythyr. A’ phryt na vedrwn‐welet gan ’ogoniant y golauni hwnw, im tywysit erbyn v y llaw y gan yr ei oedd gyd a mi, ac a ddaethym i D d amasco. Ac vn Ananias gwr dwywol, herwyð y Ddeðyf ac iðo testolaeth da y gan yr oll Iuðeon oedd yn preswiliaw yno, a ddaeth ataf, ac a safodd, ac a ddyvot wrthyf, Y brawd Saul, cymer‐dy‐olwc: ac ys yr awr honno ydd edrycheis arno. Ac ef a ddyvot, Dew ein tadae a racordeniodd yty, gael gwybot y veddwl ef, a’ gwelet y Cyfiawn hwnw, a’ chlywet y lleferydd ei enae. Can ys byddy test iddaw wrth pop dyn, am y pethe, a weleist ac a glyweist. Ac am hyny paam y trigy? Cyvot, a’ baddier di, a’ golch ymaith dy bechotae, gan ’alw ar Enw yr Arglwydd. Ac e ddarvu, gwedy y mi ddyvot drachefyn i Gaerusalem, a’ gwediaw yn y Templ, y n y vum om dieithyr vy hunan, a’ y welet ef yn dywedyt wrthyf, Bryssia, a’ thyn ymaith ar ffrwst ymaes o Gaerusalem: can na dd erbyniant dy destoliaeth am danaf. Yno y dyweis inef, Arglwydd, h wy a wyddant vy‐bot i yn carchary, ac yn bayddy ym‐pop Synagog yr ei a gredent yno ti. A’ phan ddinëit gwaet dy verthyr Stephan, ydd oeddwn i hefyd yn sefyll gerllaw, ac a gydsynnyais aei varwolaeth, ac a gedwais ðillat yr ei oeð yn y llað ef. Yno y dyvot ef wrthyf, Does ymaith: can ys mi ath ddanvonaf ym‐pell o dd yma at y Cenetloedd. Ac vvy y gwrandawsant ef yd y gair hwn, anid yno y d erchafasant ei llefoedd, ac a ddywedesont, Ymaith a chyfryw ddyn o dd yar y ðaiar: can nat iawn yt yw i vyw. A’ malydd oeddynt yn llefain ac yn tavlu ei dillat y am danyn t, ac yn bwrw pridd ir awyr, y gorchymynawdd y pen‐Captaen vynet ac ef ir castell, ac archodd ei yskyrsio, a’ ei holi, er mwyn iddo gael gwybot am pa achos, y llefent velly arnaw. Ac wrth y rwymo ef a chareiae, y dyvot Paul wrth y Canwriat, oedd yn sefyll gerllaw, Ai cyfreithlawn i chwi yskyrsio vn ’sy yn Ruueinwr ac eb ei varny? A’ phan glybu y Cannwriat, ef aeth, ac a vanagawð wrth y pen‐Captaen, gan ðywedyt, Gwyl beth a wnelych: can ys Ruuenydd yw ’r dyn hwn. Yno yd aeth y pen‐Captaen, ac a dyvot wrthaw, Dyweit ymy, Ai Ruueinwr yt wyt? Ac ef a ddyvot, Ie. A’r pen‐captaen a attebawdd, A swm p mawr y daethym i y gael vwrdeisiaeth hon. Ac Paul a ddyvot, Eithyr velly im ganet i. Ac yno eb ’ohir ydd ymadaosont ac ef, yr ei oedd ar vedr ei holi ef. A’r pen‐Captaen hefyt a ofnawð, gwedy ei gwybu mae Runeinwr oedd ef, a’ chan ddarvot iddo ei rwymo. A’ thranoeth, erwydd y vot ef yn ewyllysio gwybot diogelrwydd, am pa am y cyhuddit ef gan yr Iuddaeon, ef ei gellyngawdd yn rhydd o rhwymae, ac a ’orchymynawdd bot ir Archoffeiriait a’r oll Cyccor ddyvot ynghyt: ac ef a dduc Paul ac ei gosodawdd ger y bron h wy. PAul yntae a edrychawdd yn ddyfri ar y Cyccor, ac a ddyvot, Ha wyr vroder, Mi a wasanaethais Dew ym‐pop cydwybot da yd y dydd hwn. Yna yr Archoffeirat Ananias, a ’orchymynawdd yr ei oedd yn sefyll yn ei emyl, ei daro ar ei enae. Yno y dyvot Paul wrthaw, Eath dery Dew dy di, baret gwynlliw. A’ thi a eisteddy im barny i yn ol y Ddeddyf, ac a ’orchymynny vy‐taro yn erbyn y Ddeddyf? A’r ei oedd yn sefyll gerllaw, a ddywedynt vvrtho, A gebly di Archoffeiriat Dew? Ac Paul a ddyvot, Ny wybuum i, vroder, y vot ef yn Archoffeiriat: can ys bot yn escrivenedic’ Na velltithia Bennaeth dy popul. Eithyr pan ddeallawdd Paul vot y naill parth i’r popul yn Tsadduceit, a’r llall yn Pharisaieit, ef a lefawdd yn y Cycor, gan ddyvvedyt. Ha wyr vroder, My vi ’sy Pharisai, ac yn vap i Pharisai: am ’obeith a’ chyvodiad igeth y meirw im bernir. A’ gwedy yddo ddywedyt hynn yma, y cyvodes ymryson rhwng y Pharisaiait a’r Tsaduceit, y n y hollwyt y lliaws. Can ys y Tsadduceit a ddywedant, nad oes dim cyfodiad igeth, nag Angel, nac yspryt: a’r Pharisaiait a a ddefant bop vn or ddau. Yno y bu llefain mawr: a’r Gwyr‐llen o blait y Pharisaiait a g yv odesont i vyny dd, ac ymrysonesont, gan dddywedyt, Nid ym ni yn cael dim drwc yn y dyn hwn: can ys a’s bu i yspryt ai Angel ymiddan ac ef, nac ymladdwn‐ ni‐ a‐Dew ddim. A’ phan g yv odes tervysc mawr, y pen Captaen, can ofny rac rhwygo Paul yn ddrylliae y ganthwynt, y ’orchymynawdd ir milwyr vynet i waeret, a’ ei ddwyn ef o ei plith wy, a’ei arwein ir castell. Ar nos hon nesaf y savawdd yr Arglwydd wrtho, ac a ddyvot, Bydd dda dy gyssir Paul: can ys me g is ac y testolaetheist am danaf yn‐Caerusalem, velly y byð dir yty ðwyn testolaeth hefyd am danaf yn Ruuein. A’ gwedy y bot hi yn ddydd, ydd ymglasgawdd ’r ei or Iuddaeon, ac a gyf‐reithiesont, gan ddywedyt, na vwytaent ac na d yfent, y n y laddent Baul. Ac ydd oedd mwy no dauugain‐ vvyr, y wnaethoeddynt y bwriat hwn. Ac wyntwy a ddaethant ac yr Archoffeiriat ar Henafiait, ac a ddywed e sont, Ys darvu y ni ymgyf‐reithiaw a Raith, na vwytaem ddim, nes y ni ladd Paul. Yr owrhon gan hyny, arwyddocewch chvvy chwi a’r Cycor ir pen Capten, bod yddaw y ðwyn ef allan y vory atoch, mal petech ar veidr cahel gwybot ryw beth e yn yspysach y gantho: a’ ni neu, cyn nag y del ef yn agos, a vyddwn yn parawt y vv ladd ef. Eithyr pan glybu nai vap chwaer i Paul y y cynllwyn, mynet a wnaeth ef, a’ dyvot y mewn ir castell, a’ manegy i Paul. Ac Paul a alwodd vn o’r Cannwriait attaw, ac a ddyvot, Dwc y gwr‐ieuanc hwn at y Pen‐Captaen, can ys mae canthaw beth y ei vanegy yddaw. Ac ef ei cymerth, ac ei duc at y pen‐Captaen, ac a ddyvot, Paul y carcharawr am galwodd attaw, ac a ddysyfawdd arnaf ddwyn y gwr‐ieuanc hwn atat, can vot gantaw beth y ei adrodd wrthyt. Yno y pen‐Captaen ei cymerth erbyn ei law, ac aeth ar‐gwrr ac ef or naillu, ac a ’ovynodd yddaw, Pa beth ’sy genyt y ei venegy y‐my? Ac ef a ddyvot, Yr Iuddeon a gydvwriesont ðeisyf y arnat, ðwyn Paul allan evory ir Cyccor, me g is petyn ar vedr ymofyn mwy o yspysrwydd am danaw. Eithyr na wna di yn ei hol wy: can ys y mae o hanwynt yn y gynllwyn ef, mwy no dauugain‐wyr, yr ei a gyf‐reithiesant, na bai yðwynt na bwyta nac yfet, nes yddynt y ladd ef: ac yr awrhon yð ynt yn parawt, gan edrych am dy addewit ti. Yno y pen‐Captaen a ollyngawdd ymaith y gwr‐ieuanc, ac a ’orchymynawdd yddaw na venagei y neb, ddangos o hanaw cyfryw pethae wrthaw. Ac ef a alwodd attaw ðau ryw Gannwriait, ac a ddyvot, Paratowch ddau cant milwr, y vynet y Caisareia, a’ dec a thriugain o varchogion, a dau‐cant, a ffynweywyr ar y drydedd awr o nos, a pharatoant yscrubl ieit y ðody Paul arno ddynt, er ei ðwyn ef yn ddiogel at Felix y President. Ac ef a escrivenawdd lythyr ar y ffurf hon. Claudius Lysias yn anuon annerch ar yr ardderchocaf President Felix. Wrth ddal ha y gwr hwn gan yr Iuddaeon, ac a’ hwy ar vedr ei ladd, ydaethym arnynt a llu, ac y achupais ef, can wybot mae Ruueinwr yt oedd. A’ phan oeddwn yn ewyllysiaw gwybot yr achos, y cuhaddesent ef, y dugais ef at y Cyccor hwy. Yno y deellais mae ei guhuddaw a wnaethit am gwestionae o y Deddyf hwy, ac nid oedd arnaw vn caredd teilwng a angae, n ai rrwymae. A’ gwedy dangos y mi, mal yr oedd yr Iuddaeon yn cynllwyn y gwr, yn ebrwyð y danvoneis ef atat, ac ’orchymyneis y dd ei guhuddwyr ddywedyt ger dy vron di y pethae oedd ganthvvynt yn ei erbyn. Does yn iach. Yno yr milwyr me g is y gorchymynesit yddwynt, a gymer e sont Paul, ac ei dug e son o hyt nos at Antipatris. A’r dydd dranoeth y gadawsont ir marchogion vynet gyd ac ef, ac yr ymchwelesont ir castell. A’ phan ddaethant i Caisareia, y rroddesont yr epistol ir President, ac a ’osodesont hefyt Paul ger ei vron. Velly wedy daroedd ir President ei ddarllen, a’ gofyn o ba gyvoeth ydd han oedd: a ’phan wybu mae o Cilicia ydd yt oedd, mi ath wrandawaf, eb yr ef, pan ddel hefyd dy guhuddwyr: ac a ’orchymynawdd ei gadw yn‐dadlaudy Herod. AC yn ol pemp die rnot, y daeth y waeret Ananias yr Archoffeiriat y gyd a’r Henafieit, ac Tertullus rryw areithiwr, yr ei a apar i esont ger bron y President yn erbyn Paul. A’ gwedy ei ’alw ef ir lle, e ddechreawdd Tertullus ei guhuddaw, gan ddywedyt, Can y ni vot yn byw yn dra heddychol oth bleit ti, a’ bot gwneythyr llawer o bethe gwiw, ir genedl hon drwy dy racddyall di, Hyn yð ym ni yn cydnabot yn h ollawl, ac ym‐pop lle, yr ardderchocaf Felix, y gyd a chwbyl ddiol vv ch. Eithr rac bot ymy dy ðal ha yn rryhir ddygn, atolwc yty ein gwrandaw oth hynawster ar ychydic ’airiae. Can ys cawsam y gwr hwnn yn ddyn adwythus, ac yn cyffroy tervysc ymplith yr holl Iuddaeon trwy’r holl oll vyt, ac yn brifnerthwr ar yr heresi y Nazarieit, ac a vynysei halogy y Templ: ac am hyny y daliesam ef, ac a vynesem ei varny yn ol ein Deddyf: Eithyr y pen‐Captaen Lysias a ddaeth arnam, a’ thrwy drais mawr ei duc allan o’n dwylo, gan orchymyn y dd ei guhuddwyr ddyvot ata ti, y gan ba rei y gelly (a’s myny ymofyn)wybot yr oll pethae hynn yð ym ni yn y gyhuddaw ev. A’r Iuddaeon hvvythe hefyt a daeresant, gan ddywedyt vot y peth y moð hynny. Yno Paul, gwedy amneidio o’r President arnaw y amadrawddd a atebawdd, Y mae yn haws genyf atep troso vyhun, can vy‐bot yn gwybot dy vot ti lawer o vlyddynedd yn ynat ir genadl eth hon, can ys gelly wybot, nad oes anid dauddec die ernot er pan ðaethym i vyny dd i addoly i Caerusalem. Ac ny im cawsant i yn y Templ yn ymddadleu a nep, nac yn cyffroy yr dyrva y gyvodi, nac yn y Synagogae, nac yn y dinas. Ac ny allant chvvaith provi y pethae, y maent im cuhuddaw am danwynt. Eithr cyffessy yty dd wyf hyn yma, mae yn ol y fforð (rhon y alwant vvy yn heresi) velly yr addolaf vi Ddew vy‐ tadae, sef gan gredy yn yr oll pethe r’ y scrivenir yn y Ddeðyf a’r Prophwyti, a’ gobeith ’sy genyf ar Ddew, am yr vn cyfodiadi geth y meirw ac y maent wy theu hefyt yn ei ddysgwyl, y bydd ef ys ir cyfiawnion ac ir ancyfiawnion. Ac yn hyn ydd wy vi ystudio vot genyf yn wastad gydwybot ddirwystr tu ac Ddew a’ thu ac at ðynion. Ac yrovvon yn ol llawer o vlyddynedd, y daethym ac y dugeis eluseni im cenedl eth ac offrymae. Ac yn yr amser hynn, ’rei or Iuðeon o’r Asia am cawsant wedy vy‐glanhay yn y Templ, ac nid gyd a thorf, na thervysc. Yr ei a ddylesynt vot yn gynnyrchiol rac dy vron, am cyhuddaw, a bysei ganddwynt ddim im erbyn. Ai ynte dywedet yr ei hyn yma, a gawsant vvy ðim ancyfion ynof, tra sefeis yn y Cyngor, dieithr am y llef vnic hon, a ’r a lefeis yn sefyll yn ei plith vvy, sef Am gyfodiad igeth y meirw im bernir heddyw genwch. Pan glybu Felix y pethae hynn, yr oedawdd ef wynt, gan ddywedyt, Pan wypwyf yn yspesach y pethae a perthyn ir ffordd hon, pan vo i Lysias y pen‐Captaen ddyvot yma, y dosparthaf eich mater. Yno ydd archawdd i Gannwriat gadw Paul, a gadael iddaw gahel gorff y wys, ac na ’oharddei i neb oei gydnabot ei weini, nei ddyvot attaw. Yn ol talm o ddyddiae, yd aeth Felix ef aei wreic Drusilla, yr hon ytoeð Iuddewes, ac ef a ’alwodd am Paul, ac a glywawdd ganthaw am y ffydd ys ydd yn Christ, Ac mal ydd oedd ef yn dosparth am gyfiawnder, a’ chymmedroldep, ac am y varn y ddyvot, Felix a dd echrynawdd, ac a atebawdd, Does ymaith ar hyn o amser, anid pan gaffwy amser‐cyfaddas, mi alwaf am danat. Ac ydd oedd ef yn gobeithio hefyt y rhoddesit ariant iddaw gan Paul, er iddo ei ellwng ef: erwyð pa bleit yd avonodd ef am danaw yn vynychach, ac y chwedleuawdd wrthaw. A’ gwedy cerddet dwy vlwydd yn, y daeth Porcius Festus yn lle Felix: a’ Felix yn ewyllysio enill bodd yr Iuddaeon, a adawdd Paul yn rhwym. GAn hyny gwedy dyvot Festus ir ardal, ar ben y tridie yð aeth i vyny dd i Gaerusalem o Caisareia. Yno yð ymðangosent yr Archoffeiriat a’ phennaethieit yr Iuddaeō ger ei vron ef yn erbyn Paul, ac atolygasant iddaw, a’ chan erchy caredigrwydd yn ei erbyn, bod iddo ddanvon am danaw i Gaerusalem; ac hvvy a wnaethant gynllwyn yw ladd ef ar y ffordd. Eithyr Festus a atebodd, bot cadw Paul yn Caisareia, ac a ðanei yntae ehun eb ohit yd yno. Can hyny (eb yr ef) dauet yr ei o hanoch chwi ’sy yn abl, y gyd a ni i waeret: ac a d oes neb anvviredd yn y gwr cyhuddant ef. Pryt na thrigesei ef yn y plith wy y tuhwnt y ddec die rnot, ef aeth y waeret y Caisareia, a’r dydd nesaf ydd eisteddawdd yn y vrawdle, ac a ’orchymynawdd ddwyn Paul atavv. Ac wedy ei ddyvot, yr Iuddaeon y ddaethent o Gaerusalem, a safasont o ei amgylch, ac a ddodesont lawer o achwyniō trymion yn erbyn Paul, yr ei ny ellynt ei provi, can yddaw vot yn atep, na ddaroeð yddaw pechy dim nac yn erbyn Deddyf yr Iuddaeon, nac yn erbyn y Templ, nac yn erbyn Caisar. Er hyny Festus yn ewyllysiaw cahel bodd yr Iuddaeon, a atebawdd i Paul, gan ddywedyt, Ai di y vyn y dd y Gaerusalē, ac yno ith varny am y pethe hyn ger vy‐bron i. Ac Paul a ddyvot, Ydd wyf yn sefyll wrth vrawdle Caisar, lle y perthyn vy‐barny: ir Iuddaeon ny wneythym i ddim yngham, megis ac y gwyddos‐ti yn dda ddigon. Can ys, a’ s gwneythym ddim cam, ai dim teilwng o angae, ny wrthðodaf vi varw: ac anid oes dim or cyfryvv betheu ac y maent wy im cyhuddaw, ny all nep vy rroddi yddwynt: appelo ydd wyf ar Caisar. Yno Festus wedy daroedd iddaw ymddiddam a’r Cygcor, a atebawð, A appeleas ti ar Caisar? ar Caisar y cai vynet. Ac yn ol swrn o ddyddiae, y Brenhin Agrippa a’ Bernice ydd aethant y wared y Caisareia y gyfarch-gwell i Festus. A’ gwedy yddwynt aros yno lawer o ddyddiae, Festus a venagawdd ir Brenhin vater Paul, gan ddywedyt: Y mae yma ryw wr wedy ei adael yn‐carchar y gan Felix. Am yr hwn pan ddaethym i Caerusalem, ydd oedd yr Archoffeiriait a’ Henafiait yr Iuddeon yn honny ymy, gan ddeisyf y cahel barn yn ei erbyn. I ba ’r ei ydd atebeis, nad yw moes y Ruveinieit, er bodd‐roddy nep i angae, cyn noc y caffo yr vn a gyhuddic, ei gyhuddwyr ger ei vron, a’ chaffael o honaw le y amddyffyn e h un, am y caredd. Wrth hyny gwedy ei dyvot wy yma, eb ’olydd y dydd cyntaf rac llavv ydd eisteddais yn y vrawdle ac a ’orchymynais ðwyn y gwr ger bron. Yn erbyn ba vn pan safawdd y cuhyddwyr i vyny, ny ddugesōt vvy vn caredd am gyfryw bethae ac y tybyeswn i: n amyn bot ganthwynt ryw gwestionae am y gwangoel yddynt y hunain, ac am vn Iesu a vu varw, yr hwn a daerei Paul ei vot yn vyw. A’ mi neu erwyð vy‐bot yn petrusaw yn‐cylch cyfryw gwestion, a ’ovyneis iddaw a elei ef y Gaerusalē, a’ chymryt‐barn yno am y pethae hyn. Eithyr can ðarvot iddaw apello y ny gedwit ef i wybyðyeth Augustus, mi ’orchymynais ei gadw, ydd pan ðanvonwn ef at Caisar. Yno Agrippa a ddyvot wrth Festus, A’ mi neu a wyl’yswn glywed y dyn. Evory eb yr yn tef, y cai y glywet ef. A’ thranoeth wedy dyvot Agrippa a’ Bernice a rhwysc mawr, a’ myned i mewn ir Orseð y gyd a’r pen‐capteinieit a’ phendevigion y dinas, wrth ’orchymyn Festus y ducpwyt Paul yno. Ac y ’syganei Festus, A vrenhin Agrippa, a’ chvvithe pawp ys ydd yn presen t ol yma gyd a ni, ys gwelwch y dyn hwn, o bleit pa vn y galwodd oll tyrfa yr Iuddaeon arnaf, bop vn yn‐Gaerusalem, ac yma, gan arth lefain, na ddlei ef gael byw a vei hwy. Er hyny ni vedreis i gael arnaw wneythy dim teilwng o angae: anid can ddarvot iddaw appelo at Augustus mi a verneis y dd anvon ef. Am pa vn nid oes genyf ddim talgrwn yw escriveny at vy Arglwydd: erwyd pa bleit mi y dygais ef atoch, ac yn enwedic atta ti, Vrenhin Agrippa, yd pan yw yn ol darvot ei holi, gaffael o honof beth yw escrivenny. Can ys anrysymol y tybiaf dd anvon carcharor, ac eb arwadocay yr achosion y cyhuddir ef. YNo y dyvot Agrippa wrth Paul, e genietir yty ymadrodd droso ty h un. Velly Paul a estennodd ei law, ac a atepodd drosto ehū. Ys dedwydd y tybiaf vy‐bot vy h un Vrēhin Agrippa, can y mi gahel atep heddyw geyr dy vron di, am bop peth im cyhuddir y gan yr Iuddaeon: yn bēddivaddae, can dy vot ti yn gwybot o ywrth yr oll ddevodae, a’ chwestionae ’r ysydd ym‐plith yr Iuddaeon: erwydd paam, yr atolygaf yty, vy‐gwrandaw yn ddioddefgar. Ac am vy‐buchedd om mabolaeth, a’ pha ryw wedd yt oedd hi or dechreat ym‐plith vy‐cenedl aeth vy hyn yn‐Gaerusalem, e wyr yr oll Iuddaeon, yr ei am adwaenēt gynt (pe mynent testolaethy) bot i mi yn ol y sect cynnilaf o’n creddyf vyw yn Pharisai. Ac yr awrhon ydd wy yn sefyll ac im cyhuddir am obaith yr adewit a wnaed y gan Ddew i ein tadae. At pa addevvit ein dauddec llwyth yn gwasanaethy Dew eb dorr ddydd a’nos, a ’obeithant ðyvot: er mwyn pa ’obeith, a Vrenhin Agrippa im cyhuddir y gan yr Iuddaeon. Paam y tybir yn beth ancredadwy y genwch, bot y Ddew gyvody y meirw dragefyn? Mi neu hefyd yn ðiau a dybiais yno vyhū, y dylewn wneythy llawer peth gwrth wyneb yn erbyn Enw yr Iesu o Nazaret. Yr hynn beth a wnaethym i yn‐Caerusalem: can ys llawer o’r Sainct a ’orchaeais yn‐carchar oedd, can vot genyf awturtat o ywrth yr Archofferait: ac wrth ei divetha, y rhoddeis varn. A’ mi y poeneis wy yn vynech drwy yr oll Synagogae, ac ei cympelleis i gably, a’ chan ynfydy ym‐pel’ach yn y herbyn wy, mi ei herlidiais, h yd ar ddinasoedd estrō. Ac yn hynn, pan aethym i Ddamasco ac awturtawt, a’ chaniatat yr Archoffeiriait, ar hanner dydd, a’ Vrenhin, ar y ffordd y gwelais le u ver or nef oedd, yn ragori ar ddysclaerdap yr haul, yn towynny om amgylch, mi ar ei oeðynt yn ymðeith y gyd a ni. A’ gwedy daroedd y ni oll ddygwyddo ar yddayar, y clywais lef yn llavaru wrthyf, ac yn dywedyt yn‐tavot Hebreo, Saul, Saul, paam im erlidy? Calet yw yty wingo yn erbyn y swmbylae. A’ mi neu ddywedais, Pwy yt wyt Arglwyð? Ac ynt ef ddyvot, My vi yw Iesu yr hwn wy ti yn ei erlit. Eithyr cyvod y vyny a’ sa ar dy draet: can ys er mwyn hynn yr ymddangoseis yty sef er dy ’osot ti yn’wenidawc ac yn test, ys am y pethae’ry weleist, ac am y pethae yn yr ei y ymddangosaf yty, gan dy waredy y wrth y popul, ac ywrth y Cenedloedd, at pa ’r ei yd anvonaf yr awrhon, er yty agory ei llygait, ac ymchwelyt o hanwynt y wrth dywyllwc h i ’oleuni, ac ywrth veðiant Satan ar Ddew, yn y dd erbyniont vaddeuant pechotae, ac etiveddiaeth ym‐plith yr ei, a sancteiddiwyt trwy ffydd yno vi. Am hyny, Vrenhin Agrippa, nid anvfyddheis i ir weledigaeth nefawl, ani d dangos yn gyntaf ydd wyntwy o Damasco, ac yn‐Caersalem, a’ thrwy oll or wlat Iudaia, ac yno ir Cenedloedd, er yddwynt edivarhay, ac ymchwelyt ar Ddew, a’ gwneythy gweithredoedd a vei teilwng i wellaat buchedd. Am yr achos hynn yr amavlawdd yr Iuddaeon ynof yn y Templ, ac a geisiesont vy lladd. Er hyny mi gefeis borth y gan Ddew, ac wyf yn aros yd y dydd hwn, gan destolaethy ac i vychan a’ mawr, ac eb dywedyt dim amgen no’r pethae y ðyvawt y Prophwyti a’ Moysen y delei, ys ef yvv hyny, bot i Christ ddyoddef ac yðaw ef vot yn gyntaf a gyvotai o veirw, ac a ddangosei ’oleuni ir popul, ac ir Cenedloedd. Ac mal ydd oedd ef yn atep hynn drostaw ehun, y dyvot Festus a llef vchel, Paul, ydd wyt yn ynvydu: lliaws o ðysc syð ith wneythy’r yn ynvyd. Ac ynt ef ddyvot Ny d wyf wedy ynvydy, arðerchawc Festus eithr gairiae gwirionedd a’ sobrwyð wyf yn ei hadroð. Can ys gwyr y Brenhin am y petheu hyn, ger bron yr hwn hefyt ydd wyf yn cympwyll yn hyf, ac ydd wyf yn tybieit nad oes dim or pethe hynn yn guddiedic rac ðaw ef: can na wnaethant hynn yma mewn congyl. A Vrenhin Agrippa, a gredy di y Prophwyti? Mi wnn dy vot yn credy. Yno y ’saganei Agrippa wrth Paul, Yðwyt o vewn ychydic im annoc y vot yn Christian. Ac Paul a ddyvot, Mi ddamunwn gan Dew nid yn vnic y ty di, n amyn a’ phavvp oll ys ydd im clywet i heddyw, eich bot ac o vewn ychydic ac yn gwbyl oll yn gyfryw ac ydd wyf vi nef diethyr y rrwymae hynn. Ac wedy yddaw ddywedyt hyn, y cyvododd y Brenhin i vynydd, a’r President, ac Bernice, a’r ei oedd yn cyd eistedd ac wynt. Ac wedy yddwynt vyned o’r ailltu, wynt a gympwyllesont yn ei plith ehunein, gan ddywedyt, Nid yw’r dyn hwn yn gwneythy dim teilwng o angae, na rrwymae. Yno y dyvot Agrippa wrth Festus, Ef ’ellit gellwng y gwr hwnn, pe na bysei iddaw appelo ar Caisar. GWedy daroedd yddynt gyt varny, y ni hwylio ir Ital, hwy a roðesant bob un Paul, a’rryw garcharorion ereil’ at Gānwriat aei enw Iulius o gatyrva Augustus. A’ dringo a wnaethom i long o Adramyttium ar vedr hwyliaw ar dueðae yr Asia, ac a dynasō ymaith, ac Aristarchus or Macedonia o vvlad Thessalonia, oedd gyd a ni. A’r dydd nesaf y tiriesam yn Sidon: ac Iulius a ymdduc yn ddyngar wrth Paul, ac a roes iðaw ryðdit i vynet at ei gereint, y gahel ced ganthwynt. Ac o dd yno y moriesam, ac yr hwyliesam eb law Cyprus, erwydd bot y gwyntoedd yn wrthwynep. A’ gwedy traweny o hanam dros y mor ger llaw Cilicia ac Pamphylia, a’ dyvot i Myra, dinas yn Lycia: ac yno cahel or Cannwriat long o Alexandria, yn hwyliaw ir Ital, ac a’n gosod es ynthei. A’ gwedy y ni hwyliaw yn llusg enaidd dros lawer o ddyddiae, ac o vraidd dyvot gar llaw Gnidum, can vot y gwynt in lluddiaw, hwylio a wnaetham yn‐goror Candi, gar llaw Salmone, ac o vreidd yr hwyliesam hebddei, ac a ddaetham i ryw le elwit y Porthlaðoeð prydferth, ac yn gyfagos iddaw ydd oedd dinas Lasaia. Velly wedy cerddet llawer o amser, ac yn awr bot moriaw yn periclus, can ddarvot hefyt amser yr vmpryt, Paul y cygcorawdd hvvy, gan ddywedyt wrthynt, Ha‐ wyr, mi welaf y byð yr hynt hon gyd a sarhaed ac eniwed mawr, nid am y llwyth a’r llong yn vnic, anid am ein eneidiae hefyt. Er hyny y gyd mwy y credei y Cannwriat ir llywydraethwr a’r llong-lywydd na’ ar pethae y ddywed e sit gan Paul. A’ phryt nad oedd y porthladd yn aðas y ’ayafy yntho, llawer a gymersont yn ei cygor, voriaw o ddyno, a’s gallent mewn ryw vodd ddyvot hyd yn Phoinice a’ gayafy yno, yr hwn ’sy porthladd yn‐Candi, ac y’sydd ar gyfor Deau‐’orllewyn a’r Gogledd ’orllewin. A’ pan chwythawð awel vach o ddeheuwynt, wyntwy yn tybieit caffaei pwrpos, a ddatdodesont i Asson, ac a hwyliasont eb law Candi. Eithyr cyn pen ne‐mawr o amser, e gyvodes yn ei hemyl rhyvelwynt y elwir Euroclydon. A’ phan attelit y llong, ac na allai wrthladd y gwynt, ni adawsam yddi borthi yr mor, ac in arweddwyt ymaith. A’ gwedi yni redec goris ynys vach a elwit Clauda, braidd y gallesam gahel ir bad, yr hwn a dd erchafesont i vyny, ac arveresont o bob canhorthwy on, gan gyl‐chy y llong o dd ydenei, ac ofny a wnaethāt rac syrthio mewn Syrtis, a gadael y llestr i waeret, ac velly y ducpwyt hwy. A’r dydd nesaf gwedy cyvodi morgymladd ddirvawr arnam, y diyspyddesont wy yr llong: a’r trydydd dydd y bwriesam an dwylaw ein hunain daclae y llong allan o hanei. Ac pryd na welit na’r haul na’r ser dros liaws o ddyddiae, a’ thempestl nyd bychan oedd ar ein gwartha, ys daroedd trosgwyddo oll ’obeith bywyt o dd yarnam. Eithyr yn ol hir ddirwest, y safodd Paul yn y canol hwy, ac a ðyvot, Ha‐ wyr, chvvi ðylysech wrandaw aruavi a’pheidio a datdot o ywrth Cādi, ac yno y diēgesech rac y sarhaed a’r gollet yma. Ac yr awrhon ydd eiriolaf arnoch vod yn dda ei cyssir: can na chollir vn map eneit dyn o hanoch, amyn y llong yn vnic. Can ys safawdd gar fy llaw y nos hon Angel Dew, yr hwn am piae, ac ydd wyf yn ei wasanaethy, gan ddywedyt, Nac ofna Paul: can ys dir yw dy ðwyn gerbron Caisar: a’ nachaf y rhoddes Dew yty yr oll rei ’sydd yn moriaw gyd a thi. O bleit paam, ha‐ wyr, byddwch lew‐ eich‐calon, can ys credaf Ddew, mae velly y bydd yn y moð ac y dywetpwyt ymy. Eithyr dir yw ein tavly i nebun ynys. A’ gwedy dyvot y petwaredd nos ar ddec, mal ydd oeddem yn bwhwman yn y mor Adrial yn‐cylch haner nos, y tybrawdd y morinwyr nesau o ryw wlat yddwynt, ac a sowndiasont, ac ei cawsont yn vcain ’wrhyd o ddyfnder: a’ gwedy myned ychydic pellach, sowndio drachefn a wnaethant a’ ei gael yn pempthec ’wrhyd. Ac wy yn ofny rac syrthio mewn ryw leoedd geirwon, bwrw a wnaethant pedair ancor allan o’r parth‐ol‐ir‐llong, gan ddamunaw gwawrio o’r dydd. Ac mal ydd oedd y llongwyr yn ceisiaw ffo allan o’r llong, a’ gwedy gellwng bad i wared i’r mor, mal petyssent ar veidr bwrw ancorae allan o’r pen‐blaen ir llong, y ’syganei Paul wrth y Cannwriat a’r milwyr. A’ ddieithyr ir ei hyn aros yn y llong. ny ellw‐chwi vot yn gadwedic. Yno y torawdd y milwyr raffae yr bat, ac y gadaosont yddaw ddygwyddaw ymaith. A’ gwedy dechrae y bot hi yn ddydd, yr eiriolawdd Paul ar bawp gymeryt bwyt, gan ddywedyt, Llyma ’r pedwerydd dydd ar ddec ydd arosoch, ac y parhaesoch yn ymprydiaw, eb gymeryt ddim llunieth. Am hyny yð eiriolaf arnoch gymeryt bwyt: can ys lly’ma eich iechyt: o bleit ny ddygwydd vn blewyn y ar ben yr vn o hanoch. A’ gwedy iddaw ddywedyt hynn, y cymerawdd vara, ac y diolchawdd i Ddew, yn‐ golwc pavvp oll, ac ei drylliawdd, ac a ddechreawdd vwyta. Yno y siriod pawp, ac y cymersont vvythe vwyt hefyt Ac ydd oedd o hanam y gyd oll yn y llong ddaucant, trivgain ac vn ar pemthec o eneidiae. A’ gwedy daroedd yddynt vwyta digon, yr yscafnhasont y llōg, gan vwrw yr gwenith allan ir mor. Ac pan ytoedd hi ddydd, nid adnabuont wy yr tir, ac hwy ganvuesōt ryw ebach a’ thorlan iddaw, ir lle y meðyliesant (a’s gallent) wthio yr llong y mewn. Ac wedy yddwynt dderchafy yr ancorae, y maddeuesont y llong ir mor, ac y gellyngesont yn rhydd rwymeu y llyw, ac y dyrchafasont y lliein‐hwyl parth ar gwynt, ac a dynnasont ir ’lann. A’ gwedy dygwydo o hawynt mewn lle dauvor‐ gyhvvrdd, y gwthiasont y llong y mewn: a’r pen‐blaen‐iddei a lynawdd eb allu ei sylfyd, a’r penn‐ol a ymoascarawdd gan nerth y tonnae. Yno cycor y milwyr oedd lladd y carcharorion, rac bot ir vn o hanynt wedy nofio ir ’lan, ffo ymaith. Eithyr y Cannwriat yn ewyllysio cadw Paul, ei goharddawdd ywrth y cygcor hvvn, ac a ’orchymynodd ir ei vedrent nofiaw, ymvwrw ir mor yn gyntaf, a’ myned allan ir tir: ac bot ir lleill, ’rei ar estyll ot, ac ereill ar ryw ddrylliae o’r llong: ac velly y darvu, dyvot o bawp oll ir tir yn ddiangol. AC wedy yddwynt ddianc yn‐iach, yno y gwybuant mae Melita y gelwit yr ynys. A’r Barbarieit a ðangosesant yni hawðgarwch nid‐bychan: can ys wy a gynneuson dan, ac an d erbyniesant y gyd oll, o bleit y gawat gynnyrchiol, ac o bleit yr oervel. A’ gwedy casclu o Paul talm o vriwyð, a’ ei dody ar y tan, e ddaeth g wiper allan o’r gwres, ac a ruthrawð y ei law. A’ phan welawdd y Barbarieit y bwystvil yn‐crog wrth ei law, y dywedent yn ei plith ehunain, Yn sicr lleiddiat yw’r dyn hwn, yr hwn cyd diangawdd or mor, ny’s gad diale dd i vyw. Ac ef e a yscytwodd y bwystvil y wrtho ir tan ac ny bu arno ddim eniwed. Eithyr wynt vvy a dd ysgwilient gantaw am chwyddo, n ai dygwyddo y lawr yn ddysyvyt yn varw: ac wynt yn hir o amser yn edrych, ac eb welet dim ancyflwr yn dygwyð iddaw, troi ei meddwl a wnaethant, a’ dywedyt, Mae Dew yt oedd ef. Yn y cyf le oedd hyny, ydd oeð tiredd i bennaeth yr ynys, (aei enw oedd ef Publius) yr hwn an erbyniawdd, ac ’an lletyawdd dros dri‐die yn anwyl. At e dderyw, bot tad Publius yn gorwedd yn glaf o gryd, a’ darymred gwaedlyt; ac attaw ydd aeth Paul y mewn, a’ gwedy iddo weddiaw, y dodes ei ddwylo arnaw, ac yr iachaodd ef. A’ gwedy gwneythyd hynn, yr‐eill hefyt or ynys, ar oedd hein t iae arnynt, a ðaeth attaw, ac eu iachawyt: yr ei an parchasont yn vawr iawn: ac wrth longi o hanam, in llwythesant a phethae angenreidiol. Ac ar ben y trimis ir aetham ir mor mewn llong o Alexandria, yr hon y vesei yn gaeafy yn yr ynys a’i harwyð hi oeð Castor ac Pollux. Ac wedy ein dyvot i Syracusa y trigesam yno dri‐die: Ac o dd yno y cyrchasam amgylch, ac y daetham i Rhegium: ac yn ol vn dydd, y chwythawdd Dehauwynt, ac y daetham yr ail dydd i Puteoli, lle causam vroder, ac in deisyfwyt i drigo gyd ac wynt saith die rnot, ac velly ydd aetham parth a Ruuein. Ac o dd yno, pan glybu yr broder o dd ywrthym, y daethant y gyfarvot a ni yd ym‐Marchnat Appius, a’r Tair tavarn, yr ei pan welawdd Paul, diol vv ch i Ddeo a wnaeth, a bot yn hyderus. Ac vel’y wedy ein dyvot i Ruuein, y rhoðes y Cāwriat y carcharoriou at y Captaen‐goruchaf: eithyr Paul y adwyt y drigo vvrtho ehun y gyda milwr oedd y ei gadw. Ac ar ben y tridie, y galwoð Paul bēnaethieit yr Iuðeon yn‐cyt: Ac wedy ei dyvot, y dywedawdd wrthwynt, Ha‐ wyr vroder, cyd na wneythym ddim yn erbyn y popul, n ai Cyfreithiae yrtadae eto, im rroðwyt i yn garcharawr o Gaerusalem i ðwylo y Ruueinwyr, y r ei wedy darvot yð wynt vy holi, a vynesent vy‐gellwng ymaith, can nad oedd ðim achos angae ynof. Eithyr can vot yr Iuðaeon yn gwrthðywedyt, im cympellwyt i appelo ar Caisar, nid o h erwydd bot genyf ddim y achwyn ar vy‐cenedl. Ac or achos hyn y galweis am danoch, y eich gwelet, ac y gyd gympwyl’ a chvvi: er mvvyn gobaith yr Israel im cylchynir a’r catwin hon. Ac wy the a ðywed e sōt wrtho. Ny wnaetham ni na chael l’ythyre o Iuðaia am danat, na dyvot neb o’r broder a venegoð nei a ddyvot dim anvad am danat. Eithyr ni wyllysē glywet genyt’ pa beth a synny: can ys am y sect hon, y mae yn wybodedic genym, vot ym‐pop lle yn ei gwrthðywedyt. A’ gwedy gosot die rnot iddo, e daeth llawer edd attaw ir hospyty, i ba rei yd esponiodd ac testolaethawdd ef deyrnas Dew, ac a precethawð yddwynt am yr Iesu ac o Ddeddyf Moysen ac or Prophwyti, o’r borae yd ’osper. A’r ei a gydsynient a’r y pethae, ry ðywed e sit, a’r ei ny chredent. A’ phryt nad oedden yn cydcordio yn ei plith ei hunain, ymadael a wnaethant, gwedy dywedyt o Paul vn gair, nid amgen, Da y llavarawdd yr Yspryt glan trwy Esaias y Prophet wrth ein tadae, gan ddywedyt, Cerdd a at y popul hyn, a’ dyweit, Yn clywet y clywch, ac ny ðeallwch, ac yn gwelet y gwelwch, ac ny chanvyddwch. Can ys calon y popul hynn a vrassawyt, ac aei clustiae ys pwl y clywant, a’ei llygait a gaeasont, rac bot yddwynt welet a ei llygait, a’ chlywet a ei clustiae, a’ deall a ei calonae, ac ymchwelyt y n yd iachawn i hwy. Gwybodedic gan hyny vo ychwy, mae yr iechyd vvrieth hwn gan Ddew a ðanvonwyt ir G e netloedd, ac wynt vvy ei clywant. A’ phan ddyvot ef y pethae hyn, ydd aeth yr Iuddaeon ymaith, gan vot ymresymy mawr ganthwynt yn ei plith ehunain. Ac Paul a drigawdd ddwy vlynedd yn ei duy ardrethol, ac a dd erbyniawdd bawp oll a ddaeth y mewn attaw, gan pregethy teyrnas D d ew, a dyscy cyfryw bethae, ac a ’sydd herwyð yr Arglwydd Iesu Christ, yn gwbyl hyderus, ac eb nep yn gohardd. PAUL gwas anaehvvr Iesu Christ vvrth galwedic eth yn Apostol, wedyr ’ohanu i precethu’r Euangel Duw (yr hō a racaðawoð ef drwy ei Brophwyti yn yr scrythurae glan) am ei Vap Iesu Christ ein Arglwydd ni (yr hwn oedd wneuthuredic o had Dauid erwydd y cnawd, ac a ðeclarwyt yn nerthol y vot yn Vap Duw, erwyð Yspryt sancteidiat gan y cyfodiad iadigaeth o veirw) trwy ’r hwn y d erbiniesā ni ’rat ac Apostoliaeth (er bot uvyð d ot ir ffyð) yn y Enw ef ym‐plith yr oll Genetloedd, ymysc yr ei n ydd yw chwi hefyt yn ’alwedigion Iesu Christ: At och oll yr ei ’sydd yn Ruuein caredigion gan D d uw, galwedig ion y vot yn Sainct æ: Rat vo y’wch a’ thangneddyf y gan Dduw ein Tat, a’ chan yr Arglwydd Iesu Christ. Ac yn gyntaf y diolchaf i’m Duw trwy Iesu Crist trosoch vvi oll, o bleit bot eich ffyð chvvi yn gyoeð us tros yr oll vyt. Can ys bot Duw yn test ymy (yr hwn wyf yn ei wasanaethu yn vy yspryt yn Euangel y Vap ef) vy‐bot yn ddibait yn gwneuthur coffa durieth am danoch, yn ’oystadawl yn vy‐gweddiau, yn erchi, ar vot ymy mewn ryw vodd o’r dywedd ryw bryd gael rwydd‐hynt gan wyllys Duw, y ddyvot atoch. Can ys bot yn hir aethus genyf nes eich gwelet, val y gallwyf gyfranu y chwi ryw ddawn ysprytawl, er mvvyn eich cadarnhay, ’sef yw hyny, er cael cyd ymddiðanu a chwi, trwy ffyð y gylyð, sef eich vn chwi a’r veu vi. Can hyny vroder, mi wyllyswn na baech yn anwybot, modd y pwrpasais yn vynech ddyvot atoch (and darvot vy rhwystro yd hyn) val y caffwn beth ffrwyth hefyt yn eich plith chwi the, me g is ymae y mi ym‐plith y Cenetloeð eraill. Dyledwr wyf ac ir Groecieit, ac ir Barbarieit, ac ir doethion, ac ir an d oethion. Wrth hyny, yd y mae yno vi, parot wyf i Euangelu y chwi the hefyt ys yð yn Ruvein. Can nad cywiliðus‐genyf Euāgel Christ: o bleit gallu Duw yw hi er iechyd vvrieth i bawp vn ’sy yn credu, ir Iuddew yn gyntaf, a’ hefyt ir Groecwr. Can ys trwyddei hi y d atcuddir cyfiawnder Duw, o ffydd i ffydd: megis y mae yn scrivenedic, Y cyfiawn a vydd byw gan ffydd. Can ys digo fein Duw a dd atcuðiwyt o’r nef yn erbyn pop an d wyolder, ac ancyfiawnder dynion sef, yr ei y attaliant y gwirionedd mewn ancyfiawnder, can ys cymeint ac aller ei wybot am Dduw, y sy dd amlwc ynthynt vvy: can ys Duw ei amlygawð yddynt. O bleit y anweledig ion bethe ef, nid amgen, ei veddiant tragyvythavl a’i Ddywdab, vvy a welir wrth creadurieth y byd, gan vod ystyried y weithredoedd ef, megis y byddent yn ddiescus: O bleit ac yn hwy yn adnabot Duw, ny s roeson‐ogo niant yddaw megis y Dduw, ac ny ddiolch e sant, eithyr ymwacau o hanynt yn ei rhesymae, a’i calon ampwylloc oedd yn llawn tywylluc h. Pan dybient y bot yhunain yn ddoethion, ynvydion oeddent vvy. Can ys wy a ysmudesant ’ogoniant yr anllygredic D d uw i lun delw lygredic ddyn, ac ehediait, ac aniveilieid‐pedwar carnol, ac ymlyscieit, Erwydd paam y rhoes Duw hwy i vyny dd i ddryc wante eu calonae i aflendit, y warthau eu cyrph y hun yn y plith ei hunain: sef yr ei a droent wirionedd Duw yn gelwydd, ac a aðolēt ac a wasanaethent y creadur, a‐gady‐heibio y Creawdr, yr hwn ’sy dd yn vendiged ic yn oes oesoedd, Amen. O bleit hyn y rhoddes Duw hwy i vyny dd i chwantae gwarthaus: can ys ei gwragedd hvvy a newidiasant yr arver anianawl yn yr vn ys y dd yn erbyn anian. Ac yn gyffelyp hefyt y gwyr y adawent yr arver anianawl o’r wreic, ac a ymloscent yn ei chwant wrth eu gylydd, gan i r g wyr‐ ryvv weithio croesaneth a’r gwyr‐ ryvv, a’ d erbyn ynddyn y hunain cyfryw dal iad dros ei cyfeilorn ac oeð addas. Can ys megis na bu wiw ganthwynt vvy adnabot Duw, velly y rhoes Duw hwy i vyny dd i veddwl an‐ynad, y wneuthur y petheu ny chyg weðāt, ac vvy yn llawn o bob ancyfiawnder, ffornicrwyð, enwiredd cupyð d ra, drugioni, yn llawn cenvigē, a l’að‐celain, cynen, hocced, dryc‐anwydae, yn hustingwyr, yn athrodwyr, yn ddigasoc ganthyn Dduw, yn ancyfarchwyr, yn veilchion, yn ffrostwyr, yn ddychymygwyr drygeu, yn anuvyddion y rieni, yn ampwyllogion, yn rei yn tori ammot, eb‐ganthyn‐gariat‐naturiol, yn dal ha‐ galamasdra, yn antrugarog ion. Yr ei, er eu bot yn adnabot Deddyf Dnw, may pwy rei pynac a wnant gyfryw bethae, eu bot yn deilwng o angae, ac ny d yn vnic bot yn gwneuthu’r y petheu hyn, amyn hefyt cydsynnio a’r ei ’sy yn ei gwnethu r. CAn hyny diescus od wyt, ti ddyn, pwy pynac a verny: can ys yn yr hyn y barny arall, ith cydverny dyhun: can ys ti yr hwn wyt yn barnu arall, wyt yn gwneuthur yr vn petheu. Eithyr gwyddom vot barn Duw yn ol gwirionedd, yn erbyn yr ei y wnant gyfryw betheu. Ac a dyby di hyn, a ddyn, ’rhwn a verny yr ei a wnant gyfryw betheu, ac a wnai yr vnryw, y diengy di rac varn Duw? Neu a dremygy di ’olud y ddayoni ef, ai ddyoddef garvvch, ai ammynedd, eb gyf adnabot vot daioni Duw yn dy arwein di y ediverwch? Eithyr tydi, herwydd dy galedrwydd a’ chalon anediveirol, wyt yn tyrru y tyun ddig ofeint yn erbyn dyddd y dig ofeint ac ymatguð cyfiawn varn Duw, yr hwn a rydd i bawp vn erwydd ei weithredoedd: sef, ir ei gan barhau yn gwneuthur daioni, a geisiant ’ogoniat, ac anrydedd, ac anllygredigaeth, vywyt tragyvythawl: eithyr ir ei sy yn cynnenus ac nyd vvyddhant i wirionedd, ac yn ym vvyddhay i enwiredd y bydd llid a’ digofaint. Trwbl ac ing vydd ar eneit pop dyn a wna ðrwc: yddo’r Iuddew yn gyntaf, ac hefyt yddo’r Groecwr. Eithyr i bop vn a wna dda ioni, y bydd gogoniant, ac anrydedd, a’ thangneddyf, ir Iuddew yn gyntaf, a’ hefyt ir Groecwr. Can nad oes d erbyn braint nep gar bron Dduw. Obleit pa sawl bynac a bechasant yn ddi‐ddeðyf, a gyfer gollir hefyt yn ddi‐ðeðyf: a’ pha sawl bynac a pechasant yn y ddeðyf, vvy a vernir wrth y Ddeddyf. Can ys nyd gwrandawyr y Ddeddyf ynt yn gyfiawn ger bron Duw: eithyr gwneuthuwyr y Ddeddyf a gyfiawnheir. Obleit pan vo y Cenetloedd yr ei nid yw ’r deddyf ganthynt, yn gwneuthur wrth anian y petheu ’sy yn y ddeddyf, y’n hwy eb vot y ddeddyf ganthynt, yn t ddeddyf yddyn y hunain, ’sef yr ei a ddangosant weithret y ddeddyf yn scrivenedic yn eu caloneu, a’ ei cydwybot vvy hefyt yn cyt testolaethu, ai meddyliae yn cyhuddo y gilydd, nei yn escuso di,) yn y dydd pan varno Duw ddirgeloedd dynion trwy Iesu Christ, erwydd yr Euangel veu vi. Wely, Iuddew ith elwir di, a’ gorph y wys ydd wyt yn y Ddeddyf, ac yn ymlawenhau yn‐Duw, ac yn gwybot y wyllys ef, ac yn darbot petheu‐rragorol, erwydd dy addyscy gan y Ddeddyf: ac wyt yn coylio dy vot yn dywysoc ir deillion, yn llewych ir ei y sy yn‐tywyllwch, yn athro ir ampwyllogion, yn ddysciawdr ir ei an d yscedic, a chenyt ffurf gwybyddiaeth, a’r gwirionedd yn y Ddeddyf. Tithe gan hyny rhwn a ðyscy arall, a n’ith ddyscy dy h un? ti yr hwn a precethy na ledrataer, a ledrety di? Ti yr hwn a ddywedy, Na wnaed nep ’odinep a wnai di ’odinep? ti rhwn ’sy ðygas genyt eidolae, a gyssegr‐yspeily di? Ti rhwn a ymhoffy yn y Ddeddyf, trwy dori’r Ddeddyf a ddianrydeddy di Dduw? Can ys Enw Duw a geplir ym‐plith y Cenetloedd och pleit chwi, megis y mae yn escrifenedic. Can ys enwaediat yn wir a wna lles, a’s cedwy y Ddeðyf: eithyr a’s torwr y Ddeðyf vyðy, ef aeth dy enwaediat yn ðienwaediat. Can hyny a’s y dienwaediat a gaidw gyfreithiaey Ddeðyf, any chyfrifir y ðienwaediat ef yn enwaediat? Ac any byð ir dienwaediat yr vn ’sy wrth anian (a’s caidw y ddeðyf) dy varnu di yr hwn wrth y llythyr en a’r enwaediat vvyt yn dorwr y Ddeddyf? Can nad yw ef yn Iuddew, yr hwn ’sy yn vnic o ðyallan: ac nid enwaediat yw hwnw, ys ydd yn vnic o y dd allan yn y cnawd: eithr efe ysy Iuddew yr hwn ’sy vn o dd y wewn, a’r enwaediat ’sy ir galon, sef yn yr yspryt, ny d yn y llythyr en, a’ ei voliant ny d yw o ddynion, amyn o Dduw. PA ragorieth gan hyny ’sy ir Iuðew? nei pa les ’sy o’r enwaediat? Llawer ym pop ryw vodd: can yn bennaf, am ’orchymyn yddwynt wy ymadroddion Duw. O bleit beth, er na d oedd ’rei yn credu? a wna y ancrediniaeth h wy ffydd Duw yn ddi rym? Na bo hyny: eithr bid Duw yn gywir, a’ phob dyn yn gelwyddoc, megis ydd scrivennwyt, Mal ith cyfiawnheir yn dy ’eiriae, ac yty ’orvot pan ith varner. Velly a’s ein anwiredd ni a gymenna wirionedd Duw, pa beth a ddywedwn? aydyw Duw yn ancyfiawn yr hwn ’sy yn rroi poen (dywedyt ydd wyf val yn ol dull dyn.) Ymbell yw: nei ynte pa wedd y barn Duw y byt? O bleit a’s gwirionedd Duw vu chelaethach trwy vy‐celwydd i y vv ’ogoniant ef, paam mwy ach im bernir i nef mal pechatur? Ac (megis in gogonir, ac me g is y ’sygana rei ein bot yn dywedyt) paam na wnawn ddrwc, val y del da o hanavv? yr ei ’sy gyfion ei barnedigeth arnynt. Beth am hyny? a ym ni mwy ragorawl? Nag ym ddim oll: can ys provesam eisioes, vot pawp ys yr Iuddaeon a’r Cenetloedd y dan bechot: megis y mae yn scrivenedic, Nyd oes nep cyfiawn, nac oes vn. Nyd oes nep a ddyall: nyd oes nep a ymgais a D d uw. VVy aethont oll odd yar y ffordd: vvy aethon y gyd oll yn anvuðiol: ny d oes neb a wna dda ioni, nac oes neb un. Bedd agoret yvv eu mwng l: ei tauodae a arveresont er twyll o: gwenwyn nadroedd ys id y dan ei gwefusae. Yr ei ’sy a’ ei geneu yn llawn rheg y, a’ chwerweð. Ys buan yvv ei traet y ellwng gwaet. Artaith ac aflwyð ion ’sy ar ei ffyrdd. A’ ffordd tangneddyf ny’s adnabuont. Nyd oes ofn Duw ger bron ei llygeit. A’ gwyddom mai pa pethe bynac a ddywait y ddeddyf, mae wrth yr ei ’sy dan y Ddeðyf y dywait hi, y n y chaeer pop geneu, ac y ny bo yr oll vyt yn euoc geir bron Duw. Am hyny can weithredoeð y Ddeddyf ny chyfiawnheir vn cnawd yn y ’olwc ef: o bleit can y Ddeðyf y cair adnabod edigeth pechot. Ac yr owon yr eglurwyt cyfiawnder Duw eb y Ddeðyf, y gan destiolaeth y Ddeðyf a’r Prophwyti, ys ef, cyfiawnder Duw trwy ffydd Iesu Christ, i bawb, ac ar bawp a credant. Can nad oes ’ohan ieth: can ys pechoð pawp, ac ynt yn ol am ’ogoniant Duw, ac wy a gyfiawnir yn rhat sef drwy y rat ef, trwy’r prynedigaeth ysyð yn Christ Iesu, yr hwn a ’osodes Duw yn gymmot trwy ffydd yn y waed ef y ddangos y gyfiawnder ef, can vaddeuant y pechoteu oeddent gynt, drwy ddyoddefiat Duw, y ddangos y pryd hyn y gyfiawnder ef, mal y byddei ef yn gyfiawn, ac yn cyfiawnhau y neb ysydd o ffydd Iesu. P’le gan hyny y mae’r ffrost? E gaywyt allan. Trwy pa ddeddyf? Ai vn y gweithredoedd? Nac ef: eithr can ddeddyf ffydd. Ydd ym ni yn ddibenny gan hyn bod yn cyfiawnhau dyn eb weithredoedd y ðeddyf. Duvv, ai Duw ’r Iuddeon yw ef yn unic, ac ny d ir Cenetloead hefyt? Yn wir, y mae ef ir Cenetloedd hefyt. Can ys vn Duw ytyvv, yr hwn a gyfiawnha yr enwaediat o’r ffydd, a’ dienwaediat trwy ffydd. A ydym ni velly yn gwneuthur y ddeðyf yn ddirym trwy ’r ffydd? Ymbell oedd: ’sef y dd ym yn cadarnha y ddeddyf. PA beth gan hyny a ddywedwn, ga h el o Abraham ein tad erwydd y cnawd? Can ys a’s Abraham a gyfiawnwyt gan weithredoedd, may iddo achos gorvoledd, eithyr ny d geir brō Duw. Can ys pa beth a ðyweit yr Scry p t h ur ’lan? Credawdd Abraham y Dduw, ac ei cyfryfwyt iddaw yn gyfiawnder. Ac ir neb a weithia, ny chyfryfir y cyfloc erwydd rhat, any d o erwydd dlyed. Eithyr ir neb ny weithia, any d credu yn hwn a gyfiawnha yr enwir, y ffydd ef a gyfrifir yn gyfiawnder. Megis ac y datcan Dauid ddedwyddwch y dyn, yr hwn y cyfrif Duw yddo gyfiawnder eb weithredoedd, gan ddyvvedyt, Ys dedwydd ion yr ei, y maddeuwyt eu henwireddae, a’r ei y gor c h uddiwyt ei pechotae. Ys dedwydd y gwr, ny chyfrif Duw bechot y‐ dd aw. A ddaeth y dedwyddid hyn aryr enwaediat yn vnic, ai ar y dienwaediat hefyt? Yr Epistol ar ddydd Enwaediat Christ. Can ys‐dywedwn, ddarvot cyfrif y ffydd i Abraham yn lle cyfiawnder. Pa vodd y cyfrifwyt hi? ai gwedy enwaedu arno, ai cyn enwaedu? nyd gwedy yr enwaedu, anyd cyn yr enwaedu. Yno y cymerth ef arwydd yr enwaediat, vegis yn in sel yr ffydd rhon oedd ganthaw cyn enwaedu arno, val y byddei ef yn dat pawp vyddei yn credu, cyn enwaedu arnynt, mal y cyfrifit yn cyfiawnder yddwynt vvy hefyt, ac yn dat yr enwaediat, ny d yddynt wy yn vnic yr ei o’r enwaediat, any d ir sawl hefyt a gerddant ar ol ion ffydd ein tat Abraham, ’rhon oedd ganto cyn yr enwaediat. Can ys yr addewit ar iddo vot yn etifedd ir byt, ny roed i Abraham, nei yw had, trwy ’r ddeddyf, amyn trwy gyfiawnder ffydd. Can ys a’s yr ei y sy dd o’r ddeddyf yvv ’r etiveddion ys gwac avvyt ffydd, ac ys dir ym iwyt yr addewit. O bleit y ddeddyf a bair ðig ofeint: can ys lle ny d oes deddyf, nyd oes camwedd. Can hyny o ffydd y mae yr etiveddiaeth, val y del trwy rat, a’ bot yr addewit yn ddilis ir holl had, sef ny d yn vnic ir hwn ysy dd o’r ddeddyf: any d hefyt ir hwn ysy dd o ffydd Abraham, rhwn yw ein tad ni oll, (megis y mae yn scrivenedic, Mi ath wnaethym yn dat llawer o genedloeð) ’sef geir bron Duw yr hwn a gredawdd ef, yr hwn a vywocaa ’r meirw, ac a’ ailw y petheu nyd ynt, val pe baent. Yr hwn Abraham tros ben gobeith, a gredawdd y dan ’obeith, val y byðei yn dat Cenetloedd lawer: erwydd hyn a ðywedesit vvrthavv, Velly y bydd dy had di. Ac ef e ny d yn eg wan o ffyð nyd ystyriawdd y gorph y hunan, yr hwn oedd weithiō wedy marw eiddio, ac yn cylch can blwyð oed, na marwoleth bru Sara. Ac nyd amheuawdd ef addewit Duw o ancredyniaeth, eithyr e nerthit yn y ffyð, ac a roes’ogoniant i Dduw, gan vot yn gwbl ddilis ganto, am yr hwn a aðawsei, y vot ef hefyt yn abl yvv wneuthur. Ac am hyny y cyfrfiwyt iddaw yn gyfiawnder. Ac nyd scrivenwyt hyny er y vwyn ef yn vnic, gyfrif hyn yddaw yn gyfiawnder, eithyr hefyt erom ni ne, ir ei y cyfrifir yn gyfiavvnder, y sawl a gredwn yn yr hwn a gyvodes Iesu ein Arglwydd o veirw. Yr hwn a roddet i angeu dros ein pechotae, ac a ad gyfodwyt er ein cyfiawnhat ni. CAn ein cyfiawnhau ni can ffydd, y mae genym dangneðyf tu ac at Dduw trwy ein Arglwydd Iesu Christ. Trwy’r hwn hefyt y may i ni fforddoliat trwy ffydd i rrat hyn, yn yr hwn yð ym yn sefyll, ac yn ymlawenychu dan ’obeith y gogoniant Duw. Ac ny d ym yn gvvneuthur hyn yn vnic, eithyr hefyd ydd ym yn ymlawenychu yn gorthrymder on, gan i ni wybot may gorthrymder a ddwc ddioddefgarwch, a’ dioddefgarwch, broviat, a’ phroviad ’obaith, a’ gobaith ny chywilyddia, vot cariat Duw wedyr ddinëu yn ein caloneu can yr Yspryt glan, yr hwn a roespwyt i ni. Can ys Christ, pan oeddem eto yn ddinerth yn ei amser a vu varw dros yr an d uwolion. Diau may braidd y bydd neb varw dros vn cyfiawn: er hyny dros vn da ef allei y beiddiai vn varw. Eithyr y mae Duw yn eglurhau ei gariat tu ac attam, o bleit a ny ni yn pechaturieit, marw o Christ trosō. Mwy ynte o lawer, can ddarvot ein cyffiawnhau ni weithion can y waet ef, in iachëir rac digo feint trwyddaw ef. Can ys a’s pan oeddem ’elynion eyn cyssylieit a Duw gan angeu y Vap ef, mwy o lawer wedy’n cyssilio, in iacheir gan y vywyt ef. Ac ny d yn vnic hyny, eithyr ymlawenychu dd ym hefyt yn‐Duw trwy ein Arglwyð Iesu Christ, can yr hwn yr awrhon y d erbyniesam y cyssyl. Erwyð pa bleit, megis trwy vn dyn y daeth pechat ir byt, ac angae trwy pec h at, ac velly yd aeth angae dros bop dyn: yn gymeint a’ phechu o bavvb oll. Cā ys yd amser y Ddeddyf ydd oedd pechat yn y byt, eithyr ny chyfrifir pechot, pryd nad oes Ddeddyf. Eithyr angeu a deyrnasawdd o Aða yd Moysen, ac arnynt wy hefyt a’r ny phechhasant yn ol cyffelipiaeth y camwedd Adda yr hwn yw ffurf yr vn a ddauei. Eithr ny d yw’r dawn velly, vegis y mae’r camwedd: o bleit a’s trwy gamwedd vn, y bu veirw l’awer, mwy o lawer rhat Duw, a’r dawn drwy rat, yr hyn ’sy trwy vn dyn Iesu Christ, a vwyedigawdd i lawer. Ac ny d yw’r dawn velly, vegis y peth a ddeuth y mevvn trwy’r vn a bechawdd: can ys y bai a ddaeth o’r vn camvvedd i varnedigeth eithyr y dawn ’sydd o gamweddae lawer i gyfiawn h ad. Can ys a’s trwy gamwedd vn, y teyrnasawdd angae trwy vn, mwy o lawer y bydd ir ei a dd erbyniant y lliosogrwydd o rat, ac o ddawn y cyfiawnder, deyrnasu ym‐bywyt trwy vn, ’sef Iesu Christ. Can ys yr vn modd vegis trwy gamweð vn y ddaeth y bai ar bawb dyn er barnedigeth, velly trwy gyfiawn h at vn y lliosoceit y davvn i bop dyn er cyfiawn h at bywyt. O bleit megis trwy anuvyðdot vn dyn y gwnaethpwyt llawer yn pechaturieit, vel’y trwy uvyð d ot vn y gwnair llawer yn gyfiawn. Hefyt y Ddeddyf a ddaeth y mywn er amylhau camwedd: er hyny lle ’r amylhaodd pechot, yno y tra amylhaodd rhat yn vwy o lawer: y n y byddei megis y teyrnasawð pechawt ir angeu, velly bot hefyt i rat deyrnassu drwy gyfiawnder i vywyt tragyvythawl, trwy Iesu Christ ein Arglwydd. BEth wrth hynny a ddywedwn? a drigwn ni yn wastad mevvn pechot er amylhau rhat? Na ato Duw. Pa wedd y byð ir ei ydym yn veirw i bechot, vyw eto ynddo? Any wyddoch, am danom ni oll y sawl a vetyddiwyt ir Iesu Christ, ddarvot ein betyddio ni yn y angen ef? In claddwyt ni gan hyny y gyd ac ef trwy vetydd yn y angeu ef, val megis ac y cyfodwyt Christ o veirw gan ’ogoniant y tat, velly bot i ni hefyt rodio yn newydd vvch buchedd. Can ys a’s in cydhimpiwyt ni ac ef i gyffelypiaeth y angeu ef, ac velly y byddwn ni i gyffelypieth y gyfodiat ef, can wybot hyn, ddarvot crogy ein hen ddyn ni gyd ac ef, er mvvyn dirymio corph pechot, megis rac llaw na wasanaethom bechot. Can ys hwn a vu varw, a ryddhawyt y wrth pechot. Can hyny a’s meirw ni gyd a Christ, credu ydd ym y byddwn vyw hefyt gyd ac ef, gan wybot am Christ gwedy ei gyfodi o veirw, na bydd marw mwy ach: ac nad arglwyddia angeu arno mwy ach, Can ys o ei varw, e vu varw vnwaith y bechot: ac o ei vyw, byw y mae i Dduw. Velly dyellwch chwi the hefyt, ych meirw chwi y bechot, a’ch bot yn vyw y Dduw yn‐Christ Iesu ein Arglwydd. Na theyrnaset gan hyny pechot yn eich corph marwol, er ychvvy vvyddhau yddaw yn chwantae y corph. Ac na rowch eich aelodae yn arveu anwiredd i bechot: eithyr rhowch eich humain y Dduw, megis rei o veirw yn vyw, a ’rhovvch eich aylodae yn arvae gwiredd i Dduw. Can ys ny d arglwyddiaetha pechot arnoch: can nad ych y dan y Ddeddyf, any d y dan ’rat. Beth am hyny? a bechwn ni, am nad ym y dan y Ddeddyf, amyn dan rat? Na ato Duw. A ny wyðoch, mae i bwy bynac yr ymroddwch ychunain yn weision y vvyddhau, eich bot yn weision ir hwn yr vvyddhaoch y‐ddaw, ai yn vveison y bechot i r angeu, ai yn vveison vvyðdot i wiredd? And y Dduw y ddiol vv ch, can eich bot chvvi gynt yn weision pechot, eithyr vvyddhau o hanoch o’ch calon ir ffurf ar ddysc, ir h wn ich athrawyt yndo. Can ych rhyddhau chvvi ywrth pechawt, ich gwnaethpwyt yn weision gwiredd. Yr Epistol y. vij gwedy Trintat. A’r ðull‐dynol yr wyf yn ymadrodd, o bleit gwendit eich cnawt chvvi: can ys megis y rhoesoch eich aylodae yn weision aflendit ac anwiredd y vvneuthur enwiredd, velly yr awrhon rhowch eich aylodeu yn weision i wiredd mewn sancteiddrwydd. Can ys pan oeddech yn weision pechawt, yr oeddech yn rhyddion ywrth wiredd. Pa ffrwyth oedd y chwi y pryd hyny yn y cyfryw betheu, ac y cywilyddiwch yr awrhon? Can ys dywedd y petheu hynny yw angeu. Ac yr owrhon gwedy ych rhyddhau y wrth pechawt, ac wedy eich gwneuthur yn weision y Dduw, y mae y chwi eich ffrwyth yn sancteiddrwydd, a’r dywedd yn vywyt dragyvythawl. Can ys cyfloc pechot yw angeu: eithyr dawn Duw yw bywyt tragyuythawl trwy Christ Iesu ein Arglwydd. ANy wyddoch vvi, vroder, (wrth wybyddieit y Ddeddyf y dywedaf) yr arglwyddia y Ddeðyf ar ðyn tra vo ef byw? Can ys y wraic ’rhon ’sy y dan lyvvodreth gwr, ’sy yn rhwym wrth y Ddeðyf i’r gwr, tra vo e byw: ani d a bydd marw y gwr, hi ryddhawyt y wrth ðeðyf y gwr. Ac velly a’s a’r gwr yn vyw y cymer hi hi wr arall, hi elwir yn ’odinabus: eithr a’s marw vydd y gwr, mae hi yn rhyð y wrth y Ddeðyf val na d yw hi yn ’odnebus, er cymeryd o hanei wr arall. Ac velly chvvithe vy‐broder, ydych wedy meirw ir Ddeðyf gan gorph Christ, val y byðech i vn arall, sef i hwn a gyfodwyt o veirw, val y dygem ffrwyth y Dduw. Can ys pan oeddem yn y cnawd, gwniae pechotae, yr ei n oedd drwy nerth y Ddeddyf, vyddent‐mewn‐grym yn ein aelodae, y ddwyn ffrwyth i angeu. Ac yr awrhon in rhyddhawyt ywrth y Ddeddyf, gwedy ein meirw ir peth in attalit, val y gwasanaethem yn newyðeb Yspryt, ac ny d yn hendeb y llythyr en. Beth gan hyny a ddywedwn? Ai pechot yvv ’r Ddeddyf? Ymbell oedd. Eithyr ny d adnabum i pechot, any d wrth y Ddeðyf: can ny d adnabeswn i dra chwant any ddywedesei ’r Ddeðyf, Na chwenych. Ac a gymerth pechawt achos gan y gorchymyn, ac a weithiawdd ynof bop trachwant: can ys eb y Ddeðyf, ys marw pechot. Can ys mi a vum gynt yn vyw eb y Ddeðyf: and pan ðaeth y gorchymyn yr advywiodd pechot. A’ mi a vum varw: a’r gorchymyn hwn a arlvvyesit i vywyt, a gahad y vot i mi yn angeu. Canys pechot a gymerth achos trwy ’r gorchymyn, ac am twyllawð, ac wrth hyny im lladdawdd. Ac velly sanct aidd yw’r Ddeddyf, a’ sanct aidd yw’r gorchymyn, a’ chyfiawn, a’ da. Can hyny a wnaethpwyt y peth oedd dda, yn angeu i mi? Na ato Duw: eithyr pechot, er iddo ymddangos yn bechot, a weithiawdd angeu ynof trwy yr hyn ysy yn dda, val y byddei pechot yn dra phechadurus trwy’r gorchymyn. Can ys gwyðam vot y Ddeddyf yn ysprytawl: a’ mi nef y n gnawdawl, wedy vy‐gwerthu y dan bechawt. Can nad cymradwy genyf yr hyn wyf yn y wneuthur: can ys hyn y wyllyswn, hyny ny d wyf yn y wneuthur: eithyr ysy gas genyf, hyn y r ’wyf yn ei wneuthur. Ac ad wyf yn gwneuthur yr hyn ny d wyllyswn, ydd wyf yn cydsynio a’r Ddeddyf y bot hi yn dda. Velly yr owon, ny d my vi ’sy mwy yn gwneuthur hyny, amyn y pechawt ysy yn trigiaw yno vi. Can ys gwn, nad oes yno vi, ys ef yn vy‐cnawd i, ddim da yn trigiaw: o bleit yr wyllysio ysy gydrichiol genyf: eithyr nad wyf yn medry cwplau yr hyn ’sy dda. Cannad wyf yn gwneuthur y peth da, a ewyllyswn, anyd y drwc rhwn ny d wyllyswn, hyny ddwyf yn y wneuthur. Velly a’s gwnaf, yr hynn ny d wyllysia vi, ny d my vi aei gwnaf, anyd, y pechat rhwn a drig ynof. Ydd wyf gan hyn yn cahel wrth y Ddeðyf, pan wyllyswn wneuthur da, vot y drwc yn gynnyrchiol genyf. Can ys y mae yn hoff genyf Ddeðyf Duw erwydd y dyn o dd y mywn: eithr gwelaf Ddeddyf arall yn vy aelodeu, yn gwrthladd Deddyf vy meddul, ac im caethiwo i Ddeddyf pechot, yr hon ’sy dd yn vy aelodae. Ys truan o ðyn vvy vi, pwy am gwared ywrth y corph yr angae hwn? Ydd wyf yn diol vv ch y Dduw trwy Iesu Christ ein Arglwydd. Sef gan hyny ydd wy vinef yn vy meðwl yn gwasanaethu Deðyf Duw, anyd yn vy‐ cnawt Ddeddyf pechat. CAn hyny ynte ny d oes ddim goll varnedigaeth ar yr ei ’sy yn Christ Iesu, nid amgen y sawl ny rodiant ar ol y cnawt, eithyr ar ol yr Yspryt. Can ys Deddyf Yspryt y bywyt rhvvn yvv yn‐Christ Iesu, a’m rhyðhaodd i rac deddyf pechot ac hon angeu. Can ys (hyn y ydoedd yn analluawc ir Ddeddyf, pan ytoedd hi yn egwan, o bleit y cnawt) Duw gan dd anvon ei Vap ehun yn‐cyffelypiaeth cnawt pechaturus, ac am bechot y coll varnawdd ef bechot, yn y cnawt, y n y chyflanwit cyfiawnder y Ddeddyf ynom, yr ei ny rodiwn erwydd y cnawd: amyn erwydd yr Yspryt. Can ys yr ei ynt erwydd y cnawd, am bethau ’r cnawd yr ymsynwyrant: any d yr ei ’sy erwydd yr Yspryt, am betheu ’r Yspryt. Can ys synwyr y cnawt, angeu yvv: a’ synnwyr yr Yspryt, bywyt, a’ thangneddyf, achos synnwyr y cnawt ’sy elyniaeth yn erbyn Duw: can nad yw ddarostyngedic i Ddeddyf Duw: ac ny’s dychon vot chvvaith. Can hyny ysawl ynt yn y cnawt, ny allant ryngy boð Duw. Weithian chwy chvvi ny d yd ych yn y cnawd, any d yn yr Yspryt: can vot Yspryt Duw yn trigo ynoch: ac a’s oes neb eb Yspryt Christ ganto ny d yw hwn vv yn yddo ef. Ac ad yw Christ ynoch, y mae’r corph gwedy marw, o bleit pechot: eithyr yr yspryt bywyt yvv er mwyn cyfiawnder. Ac a’s Yspryt hwn a gyfodawdd Iesu o veirw, ’sy yn trigo ynoch, ys ef hwn a g yfo dawdd Christ o veirw, a’ vywoca hefyt eich cyrph marwol chvvi, can vot y Yspryt ef yn trigo ynoch. Yr Epistol yr viij. Sul gwedy Trintot. Can hyny vroder, ydd ym yn ddledwyr nyd ir cnawd, y vyw erwydd y cnawd: can ys a’s byw vyddwch erwydd y cnawd, meirw vyddwch: eithyr a’s marwhewch ’weithredoeð y corph trwy ’r Yspryt, byw vyddwch. Can ys cynnuer ac a arwedder gan Yspryt Duw, yr ei hyn ’sy blant i D d uw. Can na dd erbynesoch Yspryt caethiwet er ofn drachefyn; eithyr d erbyniesoch Yspryt mabwys iad, trwy ’r hwn y llefwn Abba, Dat. Yr vnryw Yspryt a gyd testolaetha a ’n Yspryt ni, ein bot ni yn blant i D d uw. A d ym ni yn blant, ydd ym ni hefyt yn e tiueddion, ys etiveddion i D d uw, ac yn gyd etiueddion a’ Christ, ac a’s cyd ðyoðefwn ac ef, val ac ein cydogoneðir ac ef. Yr Epistol ar y iiij. Sul gwedy Trintot. O bleit gadu yr wyf na d yw gofidiae yr amser yr awrhon, yn deilwng o’r gogoniant, a ddangosir i ni. Can ys awyddvryd y creatur ’sy yn dysgwyl pa bryd y d atcuddir meibion Duw. Can vot y creatur yn ðarestyngedic i wagedd, ny d oei vodd ehun, any d o bleit yr hwn, a ei darestyngawð y dan ’obeith, can ys y creatur hefyt a ryddheir o gaethiwet llygrydigaeth i ryðit gogoniaut meibion Duw. Can ys gwydam vot pop creatur yn cydvcheneidio a ni, ac yn cydtravaelu‐ yn ovidus yd yr amser hyn. Ac ny d yn vnic y creadur, and nineu hefyt y sawl a gawsam vlaenffrwyth yr Yspryt, sef yð ym ni yn vcheneidio ynom eyn hunain, yn dysgwyl y mab‐wys iad, nid amgen prynedigaeth ein corph. Can ys wrth ’obaith in iacheir: eithyr gobeith rhon a welir, ny d yw ’obaith: o bleit pa ’obeitho wna vn am y peth a wyl? Ac a’s gobeithiwn am yr hyn ny welwn, yð ym drwy ammynedd yn d ysgwyl am dano. Ac yn gyffelyp y mae’r Yspryt yn canhorthwyaw eyn gwendit ni: can na wydddam pa beth a weddiwn mal d y l y em: eithyr yr Yspryt y h un ’sy yn erchi drosom ac vcheneidieu anr t aethawl. Any d yr hwn a chwilia ’r calonae, a wyr beth yw meddwl yr Yspryt: can ys mae ef erwydd evvyllys Duw yn erchi tros y Sainct æ. A’ gwyddom vot pop peth yn cydweithio ir hyn goreu, ir sawl a garant D d uw, sef ir ei a ’alwyt erwyð y pwrpos ef. Can ys yr ei y ragwybu ef, yr vnrei hefyt a rac luniawdd ef y vot yn vnffurf a delw y Vap ef, val y byddei yn gyn t enid ym‐plith broder lawer. A’r sawl a raclunioð ef, yr ei hyny hefyd a alwoð ef, a’r ei a alwodd, reini hefyt a gyfiawnhaodd ef, a’r ei a gyfiawn h aodd ef, yr ei hyny hefyt a ’ogoneddawdd ef. Beth ynte a ddywedwn ni wrth y pethe hyn? A’s yw Duw ar ein tu, pwy all vot in herbyn? Yr hwn ny d arbedawdd ei briawt Vap, any d y roðy ef drosom ni oll y amgeu, py wedd y gyd ac ef na ryð y ni bop peth hefyt? Pwy a ryð ddim yn erbyn etholedigion Duw? Duw yvv r hvvn a gyfiawn h a, pwy a ddamna? Christ yvv, yr hwn a vu varw, ie yn hytrach, yr vn a gyfodwyt drachefn, yr hwn hefyt ’sy ar dde h eulaw Duw, ysy hefyt yn yn erchy drosom. Pwy a’n gohana ni ywrth cariat Christ? ai gorthrymder nei gyfyngder, nei ymlid, nei newyn, neu noethi, nei pericul, nei gleddyf? Megis mae yn yscrivenedic, Er dy vwyn di in lleddir ni trwy’r dydd: in cymerir ni mal deueit yw lladdfa. Eithr yn y petheu hyn oll yð ym yn vwy na c h oncwerwyr trwy’r hwn a’n carawdd ni Can ys mae yn ðogel genyf, na d oes nac ange, na bywyt, nac Angelion, na na phennaetheu, na meddianneu, na chydrycholion, na phetheu y ddyvot, nac uch el der, na dyfnder, nac vn creatur arall a aill ein yscar ni ywrth cariat Duw, ysyð yn‐Christ eun Arglwydd. GWir a ddywedaf yn‐Christ, ny ðywedaf gelwydd, a’m cydwybot yn cyttestolaethu a’ mi yn yr Yspryt glan, vot tristit mawr a’ dolur dibait yn vy‐calon. Can ys mi a ry buchwn vot yn ’ohanedic beth y wrth Christ, dros vy‐brodur, sef vy‐cenetl erwydd y cnawt, yr ei ynt yr Israelieit, i ba ’r ei y perthyn y mab‐wys iad, a’r gogoniant, a’r Dygymmodae, a’ dodiat y Ddeddyf, a’ gwasanaeth Duvv, a’r g addeweidion. O ba’r ei yr hanoedd y tadae, ac o ba ’r ei erwydd y cnawd, yr hanoedd Christ, yr hwn ’sy yn Dduw arucha oll yn vendiged ic yn oes oesoedd, Amen. Er hyny ny ddychon vot mynet gair Duw yn ðirym: can nad ynt vvy oll yn Israel iait, a’r a hanoeddynt o’r tad Israel. Ac ny d ynt vvy oll yn blant, o blelt eu bot o had Abraham: eithyr yn Isaac y galwer dy had di: ys ef yw hyny, nyd yr ei ’sy yn blant y cnawt, ydynt plant Duw: eithyr plant yr addewit a gyfrifir yn had. Can ys gair addewit yw hwn, Yn yr amser hwn yma y dauaf, ac y bydd map i Sara. Ac ny d efe yn vnic a vvybu hyn, any d hefyt Rebecca gwedy iddi ymðwyn gan vn, ’sef gan ein tad Isaac. Can ys eto cyn na geni ’r plant, a’ phryd na wnaethesent na da ’na drwc (megis y trigei bwrpos Duw yn safedig erwydd ei etholedigaeth sef nyd gan weithredodedd, any d gan yr vn ’sy yn galw) y dywetpwyt wrthei, Yr henaf a wasanaetha ’r ieuaf. Megis y scrifenwyt, Iaco b a gerais, ac Esau a gasëis. Beth ddywedwn wrth hyny? A oes ancyfiaunder gan Dduw? Ymbell oedd. Can ys wrth Voysen y dywait, Mi drugarha vvy f wrth yr hwn, y trugarhaf: ac a dosturiwyf wrth hwn bynac, y tosturiaf. Ac velly ny d yw ’r etholedigeth ar lavv hvvn a wyllysa, nac ar law hwn a red, any d ar law Duw rhvvn sy yn trugar h au. Can ys yr Scrypt h ur ’lan a ddywait, wrth Pharao, I hyn yma yth cyffroeis i vyny dd, val y dangoswn vy‐meddiant yno ti, ac val y datcenit vy Enw trwy ’r oll ðaiar. Can hyny wrth yr hwn yr wyllysia, y trugarha ef, a’r hwn a wyllysia, ef ei caleda. Dywedy gan hyny wrthyf, Paam ymae ef eto yn cwyno? can ys pwy a wrthladdawdd y wyllys ef? Eithyr a ddyn, pwy wy ti rhwn ymddadleuy yn erbyn Duw? A ddyweit y peth ffurfedic wrth hwn aei ffurfiawdd, Paam im gwnaethost val hyn? Any d oes meddiant ir crochenydd ar y priddgist y wneuthur o’r vn telpyn pridd vn llestr i barch, ac arall i amparch? Beth a’s ewyllysei Dduw, y ddangos ei ðig ofeint, ac y beri adnabot ei veðiāt, ðioðef drwy hir ymaros l’estri ’r dig ofeint wedy y harlwy i gifergol’? Ac er mwyn yðo beri‐gwybot golud ei ’ogoniant ar lestri trugaredd, yr ei a arlwyodd ef i ’ogoniant? Sef ny ni, yr ei a ’alwodd ef, nyd o’r Iuddeon yn vnic, amyn hefyt o’r Cenetloedd, megis y dywait ef hefyt yn Osee, Mi, alwaf yn bopl ymy, yr ei nyd oedden yn bopul y‐my: ac yhi yn garedic, rhon nyd oedd yn garedic. Ac y bydd yn y lle y dywetpwyt wrthynt, Nyd yd ych yn popul y mi, yno y gelwir hwy, Plant Duw byw. Hefyt Esaias ’sy ’n llefain am yr Israel, Cyd bei niver plant Israel mal tyvot y mor, er hyny oddiethr relyw nyd iacheir. Can ys ef a wna ei gyfrif, ac ei crynoa gyd a chyfiawnder: can ys yr Arglwydd a wna gyfrif cryno yn y ddaiar. A’ megis y dyvot Esaias yn y blaen, Any bysei y Arglwydd y lluoedd adael i ni had, in gwneuthesit ni val Sodoma, ac a’n cyffelypesit i Gomorrha. Beth gan hyny a ddywedwn? Can ir Cenetloedd yr ei ny ddilynesont gyfiawnder, ymgahel a chyfiawnder, ’sef y cyfiawnder ysydd o’r ffydd. Ac Israel rhwn a ddilynei Ddeddyf cyfiawnder, ny allawdd ’ordiwes Ddeddyf cyfiawnder. Paam? Can na’s ceisyent wrth ffydd, any d me g is o weithredoedd y Ddeðyf: can ys trancwyddesont wrth vaen y trancwydd. Megis y mae yn scrifenedic, Nycha vi y n gosot in Tsion vaen trancwydd, a’ ch a raic gwymp: a’ phop vn a gred ynðo, ny chywilyddir. Y Brodur, y mae gwir wyllys vy‐calō a’m gweði a’r Dduw dros yr Israel ieit, er iechyt. Cā ys testiaf am d anwynt, vot gāthynt gariat ar D d uw, eithr nyd yn ol gwybodaeth. Can ys hwy, yn anwybot cyfiawnder Duw, ac yn ceisio gosot ei cyfiawnder y hunain, ny d ymostyngesant y gyfiawnder Duw. Canys Christ yw dyweð y Ddeðyf er cyfiawnder i bop vn a gred. Canys Moysē a ddospartha y cyfiawnder ysydd o’r Ddeðyf, val hyn Y dyn a wna y petheu hyn, a vydd byw wrthynt. Eithyr y cyfiawnder ys ydd o’r ffydd, a ddywait vellyn, Na ddywait yn dy galon, Pwy a escen d ir nef (ys ef yw hyny dwyn Christ o dd ucho d) nei pwy a ddescen d ir dwfn der? (sef yw hyny dyvot a Christ drachefn ywrth y meirw) Any d pa dywait Y mae’r gair yn agos atat, sef yn dy eneu, ac yn dy galon. Hwn yw gair y ffydd yr hwn ydd ym ni yn y bregethur. Yr Epistol ar ddydd S. Andreas. Nyd amgen a’s cyffessu ath eneu yr Arglwydd Iesu, a’ chredu yn dy galon, vod y Dduw y gyfodi ef o veirw, iach vyddy. Can ys a’r galon y credir er cyfiawnder, ac a’r geneu y cyffessir er iechyd vvrieth. O bleit yr Scrythur a ddywait, Pwy pynac a gred ynðo ef, ny chywilyddir. Can nad oes’ohan ieth rhwng yr Iuddew a’ r Groecwr: o bleit yr hwn ’sy Arglwydd ar bawp, ’sy ’oludawc i bawp, a’r a alwant arnaw ef. Can ys pwy pynac a ailw ar Enw yr Arglwydd, iach edic vydd. And pavodd y galwant ar yr hwn, ny chredasant ynddaw? a’ pha vodd y credant yn yr hwn, ny chlywsant ywrthaw? a’ pha vodd y clywant eb precethwr? a’ pha vodd y precethant, oddieithyr eu d anvon? megis y mae yn escrivenedic, Mor brydverth yw traed yr ei sy yn evangelu tangneddyf, ac yn euangelu petheu dayonus? Eithyr ny d uvyðesont vvy oll ir Euangel: Canys‐dywait Esaias, Arglwyðd, pwy a gredawdd i’n ymadrodd ni? Can hynny ffydd ’sy wrth glywet, a’ chlywet gan ’air Duw. Eithr gofyn ydd wyf, Any chlywsant vvy? Diau vynet o y son hwy dros yr oll ddaiar, a’ ei gairiae y d ffiniae y byt. Eithyr gofyn yr wyf, Any d adnabu Israel Dduvv? Yn gyntaf y dywait Moysen, Mi baraf yw’ch wynfydu gan genetl ny d yvv genetl i mi, a’ chan genetl ampwyllic i’ch digiaf. Ac Esaias ’sy yn llyfasu, ac yn dywedyt, Im ca ffa d y gan yr ei ni’m ceisynt, ac i’m gwnethpwyt yn eglur ir ei nyd ymovynnent am danaf. Ac wrth yr Israel y dywait, Yn hyd y dydd yr esten d ais vy‐ d wylo at popul anvvydd, ac yn gwrthddywedyt. GOfynnaf gan hyny, A wrth dd ododawdd Duw ei bopul? Na ato Duw: can ys mi ne hefyt wyf Israeliat, o had Abraham, o dy lwyth Ben‐iamin. Ny wrth dd odawdd Duw ei bopul y racadnabu ef yn y blaen. Any wyddoch pa ddywait yr Scrythur am Elias? pa vodd y mae ef yn erchy ar Dduw yn erbyn yr Israel, gan ddywedyt, Arglwydd, wy lladdasant dy Prophwyti, ac a gloðiesont ir llawr dy allorae: a’ mi a adwyt yn vnic, ac y maent yn ceisio vy einioes? Eithyr pa ddywait atep Duw wrthaw? Gedewais y myhun saith mil gwyr, a’r ny phlygesōt y glinieu y ddelvv Baal. Sef y moð hyny yn yr amser hyn yr owhon y mae relyw trwy’r etholedigeth rhat: Ac a’s o rat y mae, ny d yw ynte ddim o weithredoedd: a’s amgen, ny byddei ddim rat yn rat: ac a’s o weithredoedd ymae, nyd yw e mwy yn rat: a’s amgen ny byddei gweithred mwy yn weithret. Beth ynte? Ny chafas Israel yr hyn a geisiawdd: and yr etholedigeth ei cafas, a’r llaill a galedwyt, megis y mae yn escrivenedic, Ro dd es Duw yddwynt yspryt trymgwsc: llygait val ny welent, a’ chlustieu val ny chlywent yd y dydd heddyw. Ac Dauid a ddywait, Byddet y bort hwy yn groclath, ac yn rhwyt, ac yn drancwydd fa, ’sef yn daledigeth yddynt. Tywyller y llygeit wy, val na welont, a’ chryma di eu cefnau yn ’oystat. Ys gofynnaf gan hyny, a dramcwyddesont wy, val y cwympent? Na ato Duw? eithr trwy y cwymp hwy y daeth iechyt ir Cenetloedd, er eu hanoc yw dilyn hwy. Erwydd paam a’ d yvv y cwymp hwy yn ’olud i’r byd, ai lleihad wy yn ’olud i’r Cenetloeð, pa veint mwy y bydd y cyflawnder hwy? Can ys yn hyn y dywedaf wrthy‐chwi Genetloedd, yn gymeint am bot i yn Apostol y Cenetloedd, y mawrygaf vy swydd, er ceisio yn rhyw vodd annoc yr ei ’sy o’m cic am gvvaed y dylyn hwy, ac iachau ’r ei o hanwynt. Can a’s y gwrthddodiat wy vydd cysiliat y byt, pa vydd y add d derbyniat, any d bywyt o veirw? O bleit a’ s y blaenffrwyth y s y sanct aidd, velly ymae y cyffeith: ac ad yvv y gwreiddyn yn sanctaidd, velly y mae ’r y ca i ngae. A’ chyd bod ’rei or ceingae wedy eu tori ymaith, a’ thi theu yn olewwydden ’wyllt, wedy dy h impio arnynt yn y lle hwy, ath wneuthur yn gyfrannoc o’r gwreiðyn, ac o vraster yr Olewydden, nag ymffrostia yn erbyn y caingen: ac a’s ymffrosty, nyd yw ti yn dwyn y gwreidyn, any d y gwreiddyn dy di. Yno y dywedy, E dorwyt ymaith y ceingae er mwyn vy h impio i y mewn. Da: trwy ancrediniaeth y tored wy ymaith, a’ thi the ’sy yn sefyll gan y ffyð: na vydd vchelvryd, an d ofna. Can ys a’s Duw ny d arbeddawdd y ca i ngeu anianol ymogel, rac na d arbeto di the chwaith. Gwyl am hyny vwyn eidd dra, a’ thostedd Duw: ir ei a gwympesont, dostedd: an d y ti, vwyn‐ eidd dra, a’s aro s y yn ei vwyneidddra: a’s amgen, ith torir di the hefyt ymaith. A’ hwyn teu hefyt, any d arosant‐yn‐’oystat yn ancrediniaeth, a h impir y mewn: can ys gall Duw y h impio hwy y mewn drachefn. Can ys a’s tored tu di allan o’r olew wydden ’rhon oedd wyllt wrth anian, ath h impio yn erbyn anian yn‐gwir olew‐wydden, pa gymeint mwy y caif yr ei ’sy erwydd anian, ei h impio yn y olewwydden y hunain? Can na ewyllyswn, vrodur, y chwi anwybot y dirgelwch hyn (rac eich bot yn rry ddoethion ynoch ych h unain) am o ran ddyvot yr anhydynder i’r Israel, y’n y ddel cyflawnder y Cenetloedd y mewn. Ac velly yr iacheir yr oll Israel, mal y mae yn scrivennedic, Y gwaredwr a ddaw allan o Tsion, ac a dd ymchwel ymaith yr anwiredd y wrth Iaco. A’ hynn yw vy‐dygymmod yddynt, pan dduchwyf ymaith eu pechodeu. A’ thu ac at am yr Euangel y maent vvy yn ’elynion och pleit chwi: and erwydd yr etholedigeth, h wy gerir er mwyn y Tadeu. Can ys donieu a’ galwedigeth Duw syð ddiedifar ganto. Can ys megis yr oedde‐chwi gynt eb gredw y Dduw, ac yr owrhon wedy cael trugarhau wrthych trwy y ancrediniaeth wy: ac vel’ y yr owrhon ny chredesont y trwy’r drugareð yddangosvvyt y chwi, val y caen wythe hefyt drugaredd. Can ys Duw a gydgaeawdd bavvb oll yn ancrediniaeth, val y byddei ynddo drugarhau wrth pavvp oll. O veint dyfnder golud, ac o ðoethinep a’ gwybyddiaeth Duw? mor anchwiliadwy yw y varneu ef, ai ffyrdd yn anveidrawl? Can ys pwy a wybu veddwl yr Arglwydd? nei pwy a vu yn gyngorwr y‐ dd aw? Nei pwy a roddes yddo ef yn gyntaf, ac y telir iddo? Can ys o hanaw ef, a’ thrwyddaw, ac y n d d aw ymae pop dim oll: yddaw ef y bo gogoniant yn dragyvyth. Amen. ATolwc ywch gan hyny, vrodur, er trugareðae Duw, roddy o hanoch eich cyrph yn aberth byw, sanct aidd, cymradwy y Dduw, yr hyn yvv eich dosparthus wasanaethu yðaw. Ac nachydymffurfwch a’r byd hwn, eithyr ymnewidiwch gan adnewyddiat eich meddwl, val y galloch brovi pa yw ewyllys da Duw, a’ chymradwy, a’ pherffeith. Can ys dywedaf trwy y rat a roed y my, wrth bop vn ysydd ys ydd yn eich plith, na bo i neb ddyall uchlaw y dylir dyall, anid dyall o hanaw erwyðpwyllogrwydd, mal y rhanawð Duw y bop vn vesur ffyð. Can ys‐megys ymae ini lawer o aelodae mewn vn corph, ac nad oes ir oll aelodae yr vn swydd: velly ni neu er ein bot yn llawer yd ym vn corph yn‐Christ, a ’phop vn yn aylod y’w gilydd. Yr Epistol yr ail Sul gwedy ’r Ystwyll. A’ chan vot i ni amryw ddoniae, erwydd y Rat a roespwyt y ni, ai bot ini brophedoliaeth prophvvydvvn erwydd cymedroldep y ffydd: ai swydd, dylynvvn y swydd: nei ’r hwn a vo yn athro rhoed athraweth: nei a roddo cyngor, bot yn cygcori: rhwn a gyfranno, cyfranned yn sym p lrwyð: a lywodraetho, gvvnaed a diescaeluster: a drugarhao, gvvnaed gan hyfrydwch. Bid cariad yn ðiffuant. Dy casewch yr hyn ’sy ddrwc, a’ glynwch wrth y sy dda. Bid hawdd genwch garu y gylyð a chariad brawdol. I roddy parch, aed pawp o vlaen y gylydd, eb vod yn ddioc ar astudrwydd: yn vrwd ion yn yr Yspryt: gan wasanaethu yr Arglwydd, bot yn llawen ychu, yn‐gobaith, yn ddioddefgar mewn advyd, yn wastadol yn‐gweði, gan gyfranu wrth gyfreidiae ’r Sainct æ: ac yn dilyn rhoi lletuy. Bendithiwch yr ei’sy ich ymlit, bendithiwch meddaf, ac na velltithiwch. Bot yn llawen gyd a’r ei llawen, ac wylo gyd a’r ei wylofus. Byddwch vn vryd da bavvp yw gylydd: na vyddwch vchel vyddwl: eithyr ymgydestwng a’r ei isel: na vyddwch ddoethion ynoch ych vnain. Yr Epistol y iij. Sul gwedy ’r Ystwyll. Na thelwch i nep ddrwc tros ddrwc: perwch betheu syber vv yn‐golwc pop dyn. A’s dichon vot, yd y mae o hano‐chwi, byddwch mewn tangneddyf a phop dyn. Y caredigion, nac ymddielwch anid rhowch le i ddig ofeint: can ys mae yn escrivenedic, Y mi mae dial: mi ei talaf, medd yr Arglwydd. Can hyny a’s dy ’elyn a newyna, porth a ef: a’s sycheda, dod iddo ddiot: can ys a’ s gwnai hyn, ti bentyri varwar am y ben ef. Na ’orchyfyger‐di gan ddrwg ioni, eithyr gorchvyga di ddrwc drwy dda ioni. YMddarostynget pop map eneit dyn ir Awdurdodae goruchel: can na d oes awdurtot, anyd y gan Ddew: a’r awdurdodae ysy, o dd ygan Dduw y maent wedy ei h ordinio. Ac velly pwy pynac a wrthwynepa awdurtot, a wrthnepa ’ordin h at Duw: a’r ei a wrthnepant, a dd erbyniāt varnedigaeth yðynt y hunain. Can nad yw tywysogion yn ofn i weithredoedd da, any d ir ei drwc. Ac a vyny na d ofnych yr awdurtot? gwna dda yoni: a’ chai voliant ganto. Can ys gwasanaethwr Duw ydyw er lles yty: an d a’s gwnai ddrwc, ofna: can na ddwc ef y cleddyf yn over: can ys gwasanaethwr Duw ydyw y ddial llid ar hwn a wnel drwc. Erwydd pa bleit mae yn rhait yvvch ymdarestwng, nyd yn vnic erwydd llit, any d er mwyn cydwybot. Can ys, o bleit hyn y telwch hefyd gellidion: can ys gwasanaethwyr Duw ynt, yn ymroi ir peth yma. Yr Epistol ar y Sul cyntaf yn Aduent. Rowch y bawp gan hyny ei dyledion: teyrnget, ir neb y bo arnoch deyrnget, toll ir hwn y bo arnoch doll: ofn, ir hwn y mae iavvn bot ofn: parch ir hwn a ddyly barch. Na vyddwch yn‐dlyed neb, anyd ar garu pavvp y gylydd: can ys hwn ’sy yn caru arall, a gyflawnodd y Ddeddyf, Can ys hyn, Na wna ’odinep, Na ladd, Na ledrata, Na dwc gamdestiolaeth, Na chupydda: ac a oes vn gorchymyn arall, ymae wedy’ gynwys yn gryno yn yr ymadrodd hwn, ys ef yn hwn, Car dy gymydawc mal tyun. Cariat ny wna ddrwc yw gymydawc: am hynny cariat yw cyflawnder y Ddeddyf. A’ hyny can ystyried yr amser, ys y bot hi yr owrhon yn bryd y ddyffroi o gyscu: can ys yr awrhon y mae ein iechydw rieth yn nes, na phan gredesam. Y nos aeth heibio, a’r dydd a nessaodd: bwriwn ymaith gan hyny weithredoedd y tywyllw ch, a’ gwiscwn arveu y goleuni, val y gallom rodio yn weddus megis vvrth livv dyð: ny d mewn gloðest a chyfeðach ny d yn cydorwedd ac anlladrwyð, nyd yn‐cynnen, a’ chenvigen y: eithyr gwiscwch am danoch yr Arglwydd Iesu Christ, ac na vit eich gofal tros y cnawt, er mwyn porthi tra chwantae. YR vn ys ydd wan o ffydd, d erbyniwch atoch, ac ny d i ymrysonion dadleuae. Vn a gred y gall ef vwyta pop peth: ac vn arall, rhwn ’sy wan ei ffydd, a vwyty lyseuae. Na thremyget hwn ’sy yn bwyta yr hwn nyd yw yn bwyta: ac na varnet yr vn ny vwyty, yr vn a vwyty. Can ys Duw y d erbiniawð ef. Pwy yw ti yr hwn a verny yn euoc was gvvr arall? Y mae ef yn sefyll: nei yn cwympo yw arglwydd y hun: ac ef a gynhelir: can ys dichon Duw beri iddo sefyll. Ryw vn a varn bot dydd uchlaw dydd, ac vn arall a varu bop dydd yn o’gyfuvvch: bit pop vn yn gwbl ddilys yn ei veddwl. Yr hwn a ystyria ddydd, ei h ystyr ia ir Arglwydd: a’r hwn nyd ystyr ddydd, nyd ystyr ir Arglwydd: yr hwn a vwyty, a vwyty ir Arglwydd: can y vot yn diol vv ch y Dduw: a’r hwn ny vwyty, ny vwyty ir Arglwyð, ac a ddiolch y Dduw. Can nad byw yr vn o hanom yddo ehun, ac nyd marw yr vn yddo y hun. Can ys ai byw vyddom, byw vyddom ir Arglwydd: ai meirw vyddom, meirw vyddom ir Arglwydd: pa vn bynac gan hyny a wnelom ai byw ai marw, yr Arglwydd a’n pieu. Can ys er mwyn hyn y’bu varw Christ, ac yr ad cyvodes, ac y bu vyw drachefn, val y byddei Arglwydd ar veirw a’ byw. A’ phaam y berny di ar dy vrawt? neu paam y tremygy di dy vrawt? can ys ymddangoswn oll geyr bron brawdle Christ. O bleit scrinedic yw, Ys byw vi medd yr Arglwyð, a’ phob glin a ymestwng i mi, a’ phob tavot a gyffessa i Dduw. Velly ynte pop vn o hanom a rydd gyfrif am dano y hun y Dduw. Na bo i ni gan hyny varnu pawp ar e gylydd mwy ach: any d bot yn hytrach i chwi varnu yn‐cylch hyn, na ðoto nep yw vrawt achos tramcwyð, nei gwymp. Mi wn, ac yn mae yn ddilys genyf trwy’r Arglwydd Iesu, nad oes dim yn aflan o hano y hun an: any d ir vn ’sy yn tybieit vot dim yn aflan, yddaw ef y mae yn aflan. Eithyr a’s dy vrawt a dristaa o bleit y bwyt, nyt wyt yr owhon yn rhodio erwydd cariat perffeith: na choll ef ath vwyt, yr hwn y bu varw Christ drosto Na pherwch ’oganu eich braint. Can nad yw teyrnas Duw na bwyt, na diot, any d cyfiawnder, a’ thangneddyf, a’ gorvoledd yn yr Yspryt glan. Can ys pwy pynac yn yr ei hynn a wasanaetha Christ, ’sy gymradwy gan Dduw, a chanmoladwy gan ddynion. Velly dylynwn ni y petheu ’sydd o bleit tangneðyf, a’r petheu ’sy y ni y adeilat y gylydd. Na ddinistr waith Duw er mwyn bwyt: diau yvv bot pop peth yn yn ’lan: eithyr drwc yvv ir dyn a vwyty drwy drancwydd. Da yvv na vwytaer cic, ac nad yfer gwin, na dim, drwy ’r hyn y tramcwydda dy vrawt, ai y rhwystrir, ai y gwanheir. A oes ffydd genyti? bid hi gyd a thi ty h un geyr bron Duw: gwyn y vyd yr vn ny’ s barn y hun an yn yr hyn y mae ef yn ymarddel. Can ys yr vn a betrusa, a’s bwyty, y mae yn varnedic, can nad yw ef yn bvvyta o ffydd: a’ pha beth bynac, nyd yw o ffyð, pechat yw. NY ni yr ei cedyrn a ðlyem ðwyn gwendit yr ancedyrn, ac nyd yn boddhau ein hunain. Am hynny boddhaet pawp o hanom ei gymydoc yn yr hyn ’sy dda y adeil ad. Can ys Christ ny ’s bod d lonawdd ehun an, eithr megis y mae yn scrivenedic, Goganion yr ei ath ’ogonant, a gwympesont arnaf. Yr Epistol yr ail Sul yn Aduent. Can ys pa betheu bynac a scrivenwyt ym blaenllaw, er addysc i ni y rrac scrivenwyt vvy: val y gallem ni trwy ammynedd a’ chonffort yr Scrythurae gahel gobeith. A’ Duw pen avvdur yr ammynedd a’r confort a roddo y chwi syninet yr vn peth bavvp ai gylydd, erwydd Christ Iesu. Mal o gytundep, ac o vn geneu y galloch voliantu Duw ’sef Tad ein Arglwydd Iesu Christ. Erwydd paam d erbyniwch bavvp eu gylydd, megis ac y d erbyniawdd Christ ni næ y ’ogoniant Duw. A’ hyn, a ðywedaf, bot Iesu Christ yn wenidoc ir enwaediat er mwyn gwirionedd Duw, er cadarnhau yr addeweidion avvnaethpvvyt ir tadae. A’ rhoet y Cenetloeð ’ogoniant y Dduw, dros ei drugaredd, mal y mae yn scrivenedic. Er mwyn hyn ith cyffessaf ym‐plith y Cenetloedd, ac y canaf ith Enw. A’ thrachefn y dywait, Ymlawenhewch Genetloedd y gyd aei bopul ef. A’ thrachefn, Molwch yr Arglwydd, yr oll Cenetloedd, a’ chydvolwch ef yr oll populoedd. A thrachefyn Esaias a ddywait, E vydd gwreiddyn yr Iesse, a’r hwn a gyfyt y lywodraethu ’r Cenetloedd, yn hwnw y gobeithia ’r Cenetloedd. A’ Duw ’r gobeith a’ch cyflanwo o bop llewenydd, a’ thangneddyf gan gredu, val ich amylhaer yn‐gobeith trwy nerth yr Yspryt glan. Ac y mae yn ðilys genyf vi vyhun am dano‐chwi, vy‐broder, a’ch bot chwi yn llawn daoni, ac yn gyflawn o bop gwybodaeth, ac y metrwch gygcory ei gylydd. Er hyny vrodur, mi scrivennais atoch yn hyfach o beth, val vn yn dwyn ar gof ywch, trwy y Rat a roed ymy gan Dduw, y vot o hanof yn wasanaethwr Iesu Christ tu a’r Cenetloeð, gan ’lan weithiaw Euangel Duw, val y byddei offrymiat y Cenetloedd yn gymradwy, wedy’ sancteiddio gan yr Yspryt glan. Y mae i mi gan hyny a ymlawenychwyf yn‐Christ Iesu yn‐cyfryw betheu a berthyn y Dduw. Can na veiddiaf yngan am ðim, a’r ny ’s gwnaeth Christ trywof, y vvnevvthur y Cenetloeð yn uvydd ar ’air a’ gweithret trwy nerth arwyddion a’ rhyveddadae, gan nerth Yspryt Duw: val pan yw o Gaerusalē ac o amgylch yd Illyricum y gorllenwais o Euangel Christ. Ac velly ydd ymorchestais y Euangelu nyd lle yr enwit Christ, rac bot ymy adail ad ar ucha sail iad neb arall. Eithyr megis y mae yn scrivenedic, Y bwy ny venagwyt am dano ef, wy y gwelant ef a’r ei ny chlywsant, ei dyallant. Am hynny hefyt im rhwystrwyt i yn vynech y ddyvot atoch. Anyd yr awrhon can nad oes ymy le mwy yn yr artale hyn, a’hefyd bot arnaf chwant er ys llawer o vlyddynedd y ðyvot atoch, pan elwyf ymdðaith ir Hispaen, y dauaf atoch: can ys gobeithaf ych gwelaf wrth deithio ffordd yna, a’ chael vy hebrwng genwch tu ac yno, gwedy im golāwer o’ch cymdeithas. Ac yr awrhon yr ymddeithiaf y Gaerusalem, y weini ir Sainct æ. Can ys rhyngodd bodd ir ei o Macedonia ac Achaia, y wneuthur ryw gymorth ir Sainct æ tlodion yr ei ynt yn Caerusalem. Cā ys ryngodd boð yddynt, a’ ei dyledwyr ydynt: o bleit a’s y Cenetloedd vyð cyfranwyr o ei petheu ysprytawl hwy, hwyn teu a ddylent hefyt weini yddynt ym‐petheu cnawdol. Yno gwedy cwplawyf hyn yma, a’ selio yddynt y ffrwyth hwn, mi ddavv af heboch ir Hispayn. A’ mi wn pan ddelwyf, y dauaf atoch a chyflawnder bendith Euangel Christ. Hefyt vroder, atolygaf ychwy er mwyn ein Arglwyð Iesu Christ, ac er cariat ar yr yspryt, ymryson ohanoch a’ mi a gweddiaw ar Dduw drosof. Y n ym rhyddhaer ywrth yr ei ’sy yn anuvydd yn Iudaia, ac y im gweinidogeth ’sy i mi vvnevvthur yn‐Caerusalem, vot yn gymradwy gan y Sainct æ, val y gallwyf ddyvot atoch yn llawen ydd trwy ewyllys Duw, ac ym orphwys gyd a chwi? Weithian Duw pennaeth y tangneddyf a vo y gyd a chwi oll, Amen. GOrchmynnaf y‐chwi Phoibe ein chwaer, yr hon ’sy wenidoc i Ecclesi Cēchreaia, ar vot ywch y derbyn hi yn yr Arglwydd, megis y mae yn deilwng i Sainct æ ai chanhorthwyaw ym‐pop neges y bo rait yddei wrth‐ych porth: can ys hi vu dda o lety wrth lawer, ac wrthy vinef hefyt. Anerchwch Priscilla ac Aquila vy‐ cydweithwyr yn Christ Iesu (yr ei dros vy ‐ b ywyt i a ðodesont i lavvr y mynygleu y hunain. Yr ei ny ddiolcha vi yn vnic yddynt, any d hefyt oll Ecclesi dd y Cenetloedd) Anerchvvch hefyt yr Eccles ys id yn y tuy hwy nt. Anerchwch vy‐caredic Epainetus, yr hwn yw blaenffrwyth Achaia in‐Christ. Anerchwch Vair yr hon a lavuriodd yn vawr erom ni. Anerchwch Andronicus ac Iunia vy‐cereint a’m cydgarcharorion, yr ei ’sy hynot ym‐plith yr Apostolion, ac oedden hefyt in Christ cyn na my vi. Anerchwch Amplias vy‐caredic yn yr Arglwyð Anerchwch Urbanus ein cydweithwr yn‐Christ, ac Stachys vy‐caredic. Anerchwch Apel’es y provedic in‐Christ. Anerchwch yr ei sy o drase Aristobulus. Anerchwch Herodion vy‐car. Anerchwch yr ei sy o drase Narcissus yr ei ynt yn yr Arglwydd. Anerchwch Triphaina a’ T h riphosa, yr ei verchet a lavuriant yn yr Arglwydd. Anerchwch y garedic Persis, yr hon a lavuriawdd lawer yn yr Arglwydd. Anerchwch Rufus etholedic yn yr Arglwydd, a’ y vam ef a’ mi. Anerchwch Asygcritus, Phlegon, Hermas, Patrobas, Mercurius, a’r brodyr ysy gyd ac wynt. Anerchwch Philologus ac Iulius, Nerias, a’ei chwaer ef, ac Olympas, a’r oll Sainct æ ysy gyd a hwy nt. Anerchwch bob vn y gylydd a chusan sanct aidd. Y mae Ecclesi Christ yn eich anerch. A’ mi atolygaf ywch’ vroder, edrych‐yn‐graph ar yr ei ’sy yn peri ancydfot a’ rhwystrae, yn erbyn yr athraweth a ddyscesoch, ac ymogelwch racddwynt. Can ys yr ei ’sy gyfryw, ny wasanaethant yr Arglwyð Iesu Christ, any d y bol ie y h unain, a’ thrwy ’eiriae‐tec a’ gweniaith yn twyllo calonae yr ei diddrwc. Gan ys ych uvyddtot chwi a dd aeth ar lled at pavvp oll: Ydd wyf yn llawen gan hyny am danoch: and eto mi wyllysiwn eich bot yn ddoethion, tu ac at ddayoni, ac yn wirion tu ac at ddrwg ioni. Duw pen y tangneðyf a sathr Satan y dan eich traed eb ohir. Rat ein Arglwydd Iesu Christ a vo gyd a chwi. Y mae Timothëus vy‐cydweithwr, a’ Lucius ac Iason. a’ Sosipater vy‐cereint, yn erchi ych anerch. Mi Tertius, yr hwn a scrivenodd yr epistol hwn ach anerchaf yn yr Arglwydd. Gaius vy llytuywr i, mi a’r oll Eccles ’sy yn erchi ych anerch. Y mae Erastus diwydrwydd y dinas yn erchi ych anerch, a’ C h wartus y brawt. Rat ein Arglwydd Iesu Christ y gyd a chwi bawp.. Iddo ef yr hwn a ddychon ech cadarnhau yn ol vy Euangel, a’ phregethiat Iesu Christ, gan ymatguddiat y dirgelwch, yr hwn vu gyfrinachol er yn oes oesoedd: (ac yr awrhon yr eglurhawyt, ac a gyoeddwyt ymplith yr ol’ Cenetloedd gan Scrythurae ’r Prophwyti, wrth ’orchymyn y tragyvythol Dduw er mwyn vvyddtot ffydd) I Dduw, meddaf, yr vnic ddoeth, bid gogoniant trwy Iesu Christ yn oes oesoedd.. Hvvn a escrivenwyt at y Ruueiniet o Corinthus ac a ddanvonvvyt trwy Phoibe, hon oedd wenidoc yr Eccles yn‐Cenchraia. PAul galwedic yvot yn Apostol IESV CHRIst trwy’wyllys Duw, a ’n brawt Sosthenes, at yr Eccles Duw rhō sy yn‐Corinthus, at yr ei sainctiedic yn Christ Iesu, Sainct æ wrth ’alwedigeth y gyd ac oll a’r a ymor alwant ar Enw ein Arglwið Iesu Christ ym‐pop lle, sef y Arglvvydd hwy, a’n vn ni: Rat vo gyd a chwi, a’ thangneddyf gan Dduw ein Tat, a’ chan yr Arglwydd Iesu christ. Yr Epistol y xviij. Sul gwedy Trintat. Diolchaf i’m Duw yn’oystat drosochwi am y Rat Duw, a roddet y chwi in Christ Iesu, am ddarvot ym‐pop peth eich cyfoethogi ynthaw ef, ym‐pop ryw ymadrodd a’ phop gwybodaeth: me‐gis y cadarnhawyt testoliaeth Iesu Christ ynoch. Yd nad ydych yn ddeffici ol o vn dawn: gan edrych am ymddangosiat Iesu Christ. Yr hwn Dduvv hefyt ach gadarnha chwi yd ydywedd, val y boch yn ddihawl yn‐dydd ein Arglwydd Iesu Christ. Fyðlon yw Duw, trwy’r hwn ich galwyt y gymddeithas y Vap ef Iesu Christ eyn Arglwydd. Ac atolwg af ywch, vroder, gan Enw eun Arglwydd Iesu Christ, bot ychwi oll ddywedyt yr vn‐peth, ac na bo ymrysoniō yn eich plith: eithyr cyssyllter chwi ynghyt yn vn veðwl, ac yn vn varn. Can ys declariwyt i mi, vy‐broder, am danoch gā yr ei ’sy o duy Cloe vot cynneniō yn eich plith. A’ hyn a ðywedaf, vot pop vn o hanochwi yn dywedyt, Ys mi yw vn i Bawl, a’ mi neu vn i Apollos, a’ mi neu i Cephas, ac ys mi neu i Christ. A rannwyt Christ? Ai Paul a groget trosoch? nei ach batyðiwyt chvvi yn enw Paul? I m D d uw y diolchaf, na vetyðiais i neb o hanoch, any d Chrispus a’ Gaius, rac y nep ddywedyt, ddar voc i mi vatyddio ym h enw vy hun an. Mi vatyðiais hefyt duylwyth ty Stephanas: bellach ny wn a vetyddiais i neb arall. Can na dd anvonawdd Christ vi y vatyddiaw, any d y Euadgelu, ny d a doethinep ymadrodd, rac gwneuthur croc Christ yn ði‐rym. Can ys precethu o’r groc ir ei a gyfer gollir, ’sy gantynt wy yn ynvydrwydd: a’ chenym ni, yr ei a iacheir, rhinwedd Duw yd dyw. Can ys y mae yn scrivenedic, Ys dileaf ddoethinep y doethion, ac a vwriaf ymaith ddyal y dyallwyr. P’le mae ’r doeth? p’le mae’r Gwr‐llen? p’le mae dadleuwr y byt hwn? any wnaeth Duw ddoethinep y byt hwn yn ynvydrwydd? O bleit ir byt gan ddoethinep nad adnabu Dduw yn‐ d oethinep Duw, e welawdd Duw yn dda trwy ynvydrwydd precethu iachau yr ei a gredant: pan ytyw hefyd yr Iuddaion yn gofyn arwyð, a’r Groecwyr, yn ceisio doethinep. Eithyr ny ni sy yn precethu Christ wedy ei grogi: ir Iuðaion ’sef yn drancwydd fa, ac ir Groecwyr, yn ynvydrwydd: any d ir ei a ’alwyt, ys ir Iuddaion, a’r Groegiwyr y precethvvn Christ, ys nerth Duw, a’ doethinep Duw. Can ys ynvydrwyð Duw ’sy ðoethach na dynion, a’ gwendit Duw sy gadarnach no dynion. Can ys, vroder, chvvi welwch eich galwedigeth pa vodd nad llawer o ðoethion erwyð y cnawd, nad llawer o gedyrn, nad llawer o wyr cenhedloc a alvvyt. Eithyr Duw a dd etholawdd y petheu ynvydion y byt y wradwyðo ’r doethion, a’ Duw a ddetholawdd y petheu gweinion y byt, y wradwyddo y petheu cedyrn. A’r petheu gwaelion y byt, a’ phetheu a dremygir, a ddetholes Duw, a’ phetheu ny d ynt, y ddilëu y petheu ynt. Val na d ymhoffei neb cnawd yn y wydd ef. A’ chvvy chwi sy o hanaw ef yn‐Christ Iesu, yr hwn gan Dduw a wnaethpwyt i ni, yn ddoethinep, a’ chyfiawnder, a’ sanctedigeth, a’ phrynedigeth: Megis erwyð yr yscrivenwyt, Yr hwn a ymhoffo ymhoffet yn yr Arglwydd. AC mi vi, vroder, pan ddaethym atoch, ny ddeuthym a’ ragoriaeth ymadrodd, neu ddoethinep, gan venegy ywch’ destoliaeth Duw. Cā na thybiais i vot yn wiw gwybot dim yn eich plith, o ddieithyr Iesu Christ, ac ynt ef wedy ei grogi. Ac ydd oeddwn yn eich plith yn‐gwendit, ac yn ofn, ac yn‐echryn mawr. Ac nyd oedd vy araith a’m preceth yn sefyll yn‐geirae denu doethinep dynawl, anyd yn eglur ddangosiat yr Yspryt, a’ nerth, val na byddei eich ffydd yn‐doethinep dynion, any d yn nerth Duw. A’ doethinep a ddywedwn ym‐plith yr ei perfeith: ny d doethinep y byt hwn, na doethinep tywysogion y byd hwn, yr ei a ddervydd am danynt. Eithyr ny ni a adroddwn ddoethinep Duw y sy yn‐dirgel vvch, sef y doethinep oedd guddiedic, ac a rac dervynawdd Duw cyn yr oesoeð, i’ n gogoniant ni. Yr hwn ddoethinep ny’ s adnabu nep o dywysogion y byt hwn: can ys pe’s adwaenesent, ny chrogesont wy Arglwydd y gogoniant. Eithyr megis y mae yn scrivenedic, Y petheu ny welas llygat, ac ny chlywoð clust, ac ny’s daeth y mewn calō dyn, ynt, a baratoawð Duw ir ei y carant ef. A’ Duw y d atgyddiawdd hwy y ni gan y Yspryt ef: can ys yr Yspryt a chwilia bop peth, a’ phetheu dyfnion Duw. Can ys pa ddyn a edwyn betheu dyn, dy eithr yspryt dyn, yr hwn ’sy ynddo ef? ac velly petheu Duw nyd edwyn neb un, any d Yspryt Duw. A’ ny ni ny dd erbyniesam, yspryt y byt any d yr Yspryt, ysy dd o Dduw, val yr adnabyddem y petheu a roddwyt y‐ni y gan Dduw. Yr hyn betheu hefyt a ymadroddwn, ny d yn y geiriae ’ðengys doethinep dynol, any d yr ei a ðengys yr Yspryt glan, gan gyffelypu petheu ysprytol y betheu ysprytol. Eithyr y dyn anianol ny chynwys betheu ’sy o Yspryt Duw: can ys ynfydrwyð ynt ganto ef: ac ny ðychon ef eu hadnabot, can ys yn ysprytol eu dosperthir. Eithr yr hwn ’sy sprytol, a wyr varnu pop peth: ac yntef ny vernir y gan neb un. Can ys pwy a wybu veddwl yr Arglwydd, val y gallei y gygori ef? any d y mae genym ni’ veddwl Christ. AC ny allwn i ymadrodd wrthych, vroder, megis wrth rei ysprytawl, any d wrth rei cnawdol, ’sef megis wrth blant‐bychain yn‐Christ. Llaeth a rois yn ddiot ywch, ac ny d bwyt: can na d allech eto y oddef, ac ny’s gellwch etwa chwaith, Can ys etwa cnawdol yt ych: o bleit bot yn ych plith ym genvigen u, a’ chynnen, ac ymrysoneu, any d ydych chwi yn gnawdol ac yn rhodio val dynion? Can ys pan ddywait vn, Ys mi vn i Paul, ac arall. Ys mi i Apollos, any d ych yn gnawdol? Pwy gan hyny yw Paul? a’ phwy yw Apollos, anyd y gweinigogiō drwy’r ei y credesoch, a’ megis y rroes yr arglwyð y bop vn? Mi v i a blannais, Apollos a ddyfr h aoð, eithr Duw a roðes y cynyð. Ac vel’y, na yr hwn’ sy yn planu, ny d yw ddim, na’r hwn ’sy yn dyfr h au, any d Duw yr hwn ’sy yn rhoi ’r cynnyð. A’ hwn a blann, a’ hwn a ddyfr h a, yr vn ynt, a’ phop vn a dd erbyn ei gyfloc, erwydd ei lavur. Can ys nyni cydweithwyr Duw yd ym: chvvitheu yw llafurwaith Duw, ac adail adeth Duw. Erwydd y rrat Duw y roespwyt y‐my, megis penadailwr celfydd, y gosodeis y sail iad, ac arall ’sy yn adail iad arnaw: anyd edrychet pop vn, pa vodd yr adaila arnaw. O bleit sailiat arall ny ddychon neb y ’osot dy eithr yr hwn a ’osodet eisioes, yr hwn yw Iesu y Christ. Ac a’s adeilat neb ar y sail iat hwn, aur, ariāt, main gwerthfawr, prenneu, gwair, ne sofl, gwaith pop vn a amlygir: can ys y dydd ei dengys, can ys gan y tan y d atguddir: a’r tan a braw waith pop d vn pa ryw wedd vo. A’s bydd gwaith vn a’r a adailadodd ef arucha, yn aros, ef a gaiff gyfloc. A’s llysc gwaith vn, ef a goll, eithr cadwedic vydd ef e: and er hyny megis gan y tan. Any wyddoch may Templ Dduw yd ych, a’ bot Yspryt Duw yn trigo ynoch? A’s dinistra neb Tēpl Duw, hwnw a ðinistr Duw: can ys Templ Duw sanct aidd yw, yr hwn yw‐chwi. Na thwyllet neb y hunan. A’s nep yn eich plith ’sy yn tybiet y vot yn ddoeth yn y byt hwn, byddet ffol, val y bo yn ddoeth. Can ys doethinep y byt hwn, ffolinep yw gyd a Duw: o bleit may yn ysgrifenedic, Ef a ðal ha y doethion yn eu callter ehunain A’ thrachefn, Yr Arglwydd a wyr vot meddyliae ’r doethion yn weigion. Ac am hyny nac ymhoffet neb yn‐ d ynion: can ys pop dim ’sy dd y chwi. Pa vn bynac ai Paul, ai Apollos, ai Cephas ai’r byt, ai bywyt ai angeu, ai petheu cydrychiol, ai petheu y ðyvot, ’sef y dd y chwi ynt oll, a’ chwi ’sydd y dd o Christ, a’ Christ y ddo Duw. CYmret dyn ny ni mal hyn, megis gweinidogion Christ, a’ llywodraethwyr dirgelion Duw. Acam ben hyn, y gofynynnir gan y llywodraethwyr, gael pop vn yn ffyddlon. Am dana vi, lleiaf dim cenyf, bot im barnu genwch, neu gan varn dyn: ac ny d wyf chwaith im barnu vy hunan. Can na wn i arna vy hun ddim evoc, any d ny’m cyfiawnheir er hyny: eithyr yr hwn am barn i, yw yr Arglwydd. Er mwyn hyny na vernwch ddim cyn yr amser, y’n y ddel yr Arglwydd, rhwn a ’oleuha guddiedigion betheu ’r tywyllwc h, ac a eglur h a veddylyae’r galon, ac yno y bydd moliant y bawp gan Dduw. Sef y petheu hyn, vrodur, ar gyffelypiaeth a gyssoneis ata vyhun ac Apollos, er eich mwyn chwi, val y dyscech wrthym ni, na bo y neb ryvygu yn uwch nac hyn a yscrifenwyt val nad ymchwyðo vn yn erbyn y l’all er mwyn ne bū. Canys pwy ath ’ohana di? a’ pha beth ’sygenyt a’r ny dd erbynieist? ac a’s d erbyniest, paam ydd ymhoffy di, megis na’s d erbyniesyt? Yn awr yð yw‐chwi yn llawn: yn awr ich cyvoethogwyt: yð ych yn tëyrnasu ebom ni, a’ Duw na baech yn teyrnasu val y teyrnasem ni neu y gyd a chwi. Can ys ydd wyf yn tybiet vod y Dduw ein d anvon ni yr Apostolion dywethaf, val ’r ei wedy ei darparu y angeu: can ys in gwnaethpwyt ni yn ys‐ d d rych ir byt, ac i’ r Angelion, ac i ddynion. Ydd ym ni yn ffolieit er mwyn Christ, a’ chwi the yn ddaethion in‐Christ: ny ni yn weinion, a’ chwi the yn gryfion: chvvy chwi yn anrydeddus, a’ ni neu yn ddianrydedd. Yd yr awr hon ydd ym ni yn newynu, ac yn sychedu, ac yn noethion, ac in bonclustir, ac eb wastadva, ac yn lavurio gan weithio an dwylo ein hunain: nyni a gawn senneu a ’bēdithio ydd ym: ydd ys in h ymlid, ac ydd ym yn dyoddef. Ydd ys in cablu, ac ydd ym yn gweddio: in gwnaethpwyt ni val carthion y byt, yn greifion pop peth, yd hyn. Nyd wyf yn yscrivennu y pethe hyn er eich cywilyddio, anyd val vy‐ p lant caredigion ydd wyf ich rybuðio. Can ys cyd bei y chwi ðec mil o athrawon in‐Christ, er hyny ny d oes ychvvi nem o r o dadeu: can ys in‐Christ Iesu my vi a’ch enillais trwy’r Euangel. Am hyn yr atolygaf ywch’, vot yn ddilynwyr i mi. O bleit hynn yd anvonais Timothëus atoch yr hwn yw vy‐caredic vap, a’ ffyddlon yn yr Arglwydd, yr vn a goffa i chwi vy ffyrdd i yn‐Christ megis yddwyf ym p op lle yn ei dyscu ym‐pop‐Eccles. Y mae ’r ei wedy ym chwyddo vegis pe na ddelwn atoch. Eithyr mi ddawaf atoch ar vyr der, a’s ewyllysa yr Arglwydd, ac a wybyddaf, nyd ymadrodd yr ei ’sy vvedy ’r ym chwyddo, anyd y meddiant Ysprydol. Can ys teyrnas Duw ny d yvv yn‐gair, any d ym‐meddiant. Beth a ewyllysiwch? a ddawaf vi atoch’ a gwialen, ai a chariat, ac yn Yspryt boneddigeiddrwydd. E Glywir yn ollawl vot godinep yn eich plith, a’ chyfryw ’odinep ac na h enwir vnwaith ym‐plith y Cenetloeddd, sef cymeryd o vn wreic ei dat. Ac ydd yw‐chwi yn ymchyddo, ac yn gynt paam na thristaech, y’n y thynnit ymaith o’ch plith yr vn a wnaethoedd y weithred hon. Can ys my vi yn ddiau val yddwyf yn absen yn y corph, wyf yn bresēnol yn yr yspryt, a vernais eisioes megis pe byddwn presentol, pan yvv am yr hwn a wnaeth y peth hyn, gwedy y’wch ymgynnull ynghyt, a’m yspryt i, yn Enw yr Arglwydd Iesu Christ, bot meddaf am y cyfryw, gan veddiant ein Arglwyð Iesu Christ, y roddi i Satan, er dinistr y cnawt, val yr iachaer yr yspryt yn‐ d ydd yr Arglwyð Iesu. Ny d yw dda eich ymhoffedd: any wyddoch y leveinia ychydic levein yr oll does? Gan hynny certhwch yn ’lan yr hen levein, val y by dd och chvvi toes newydd, val ydd ych ddileveinllyt: can ys Christ ein Pasc a aberthwyt trosom. Am hyny cadwn wyl, nyd a’r hen levein, nac yn levein drigioni ac anwiredd: eithyr a deleveinllyt vara purdap a’ gwirionedd. Mi scrivenais atoch mewn epistol, na bei ywch ddim cydgymddeithas a godinebwyr, ac ny d yn ollawl a godinebwyr y byt hwn, neu a’r cupyddion, neu a chribdeilwyr, neu a delw addolwyr: o bleit a’s amgen rhait ywch vynet al’ā o’r byt. Eithr yn awr y scrivenais atoch’, na bo ywch gydgymdeithas: a’s oes neb a elwir yn vrawt, yn ’odinebwr, neu yn cupydd neu yn ddelw‐addolwr, neu yn gablwr, neu vn meddw, neu yn gribddeilwr, y gyd a’r cyfryw vn na vwytewch. Can ys beth ’sy i mi a wnelwyf ar varnu hefyt yr ei sy o dd y allan? any d yw‐chwi yn barnu yr ei ’sy o ddy vewn? and mae Duw yn barnu yr ei ’sy o ddy allan. Bwriwch ymaith gan hyny och plith yr ysceler ddyn hwnw: A Vaidd ia yr vn o hanoch chvvi ’sy iðo a hawl a’r y llall, gymryd barn y dan yr ei ancyfion, ac ny d yn gynt y dan y Saint æ? Any wyddoch, mae’r sainct æ a varnan y byt? A’s y byt gan hyny a vernir genw‐chwi, a ydyw‐chwi anteilwng y varnu am bethau o’r lleiaf? Any wyddoch y barnwn ni yr Angelion? chwaythach barnu petheu ’sy ’n perthynu tu ac at ein buchedd ni? A’ chan hyny a’ d oes genwch varneu am betheu ’sy yn perthynu ir vuchedd hon, cadeiriwch yr ei diystyraf yn yr Eccles. Er cywilydd yw’ch y dywedaf. Velly any d oes neb doeth yn eich plith chvvi? nac oes vn, a vedr varnu rhwng y broder? Anyd bot brawd yn ymgyfreithio a brawd, a’ hynny y dan anffyddlonieit. Yr owhon gan hyny y mae yn ollawl anortho yn eich plith, can ychwy ymgyfreithio ai gylydd: paam yn gynt na ddyoddefwch gam? paam yn gynt na vyddwch dan gollet? Eithyr ydd yw‐chwi yn gwneuthur cam, ac yn peri colled, a’ hyny y ’ch brodur. A ny wyddoch na etivedda ’r ei ancyfiawn deyrnas Duw? Na thwyller chwi: ac ny d godinebwyr, na delw‐addolwyr na ’r ei a doro‐priodas, na ’r ei drythyll, na gwr y w‐gydwyr, na llatron, na chupyddion, na meddwon, na senwyr, na chribdeilwyr, a etiveddant deyrnas Duw. A’ chyfryw oedd ’r ei o hanoch vvi: eithyr darfot ych golchi, eithyr darvot ych sancteiddio, eithr darvot ych cyfiawnhau yn Enw ein Arglwydd Iesu, a’ chan Yspryt ein Duw ni. Y mae pop peth yn gyfreithlon y mi: an d nad pop peth yn gwneuthur lles. Y mae pop peth yn rhydd ym, eithr ny bydda vi y dan awdurtot dim. Bwyd a ordeinivvyt ir bol a, a’r bol a ir bwydyð: a’ Duw a ddinistr bop vn or ðau. Weithian y corph nyd yw y ’odineb, anyd ir Arglwydd, a’r Arglwyð ir corph. A’ Duw hefyt gyfodawdd yr Arglwydd i vyny ac a’n cyfyd ni neu gan ei veddiant. A ny wyddoch vot eich cyrph yn aelodae i Christ? velly a gymeraf vinef aelodae Christ, a’u gwneuthu’r yn aelodae putain? Na ato Duw. Any wyðoch, am yr hwn a ym lyn a p h utain, y vot yn vn corph? can ys y ddau, eb yr ef, vyddant vn cnawt. Any d yr hwn a gyssylltir ar Arglwydd, vn yspryt yw. Ciliwch rac godineb: pop pechat a wna dyn, o ddy allan y corph y mae: anyd yr hwn a wna ’odinep, a becha yn erbyn y gorph y hunan. Any wyddoch, vot eich cyrph yn Tem p l ir Yspryt glan, yr hvvn ’sy ynoch, yr vn ’sy dd y‐chwi gan Duw? ac ny d yd ywch yddoch ych hunain. Can ys prynwyt chwi er prid gwerth: can hyny gogoneðwch Dduw yn eich cyrph, ac yn eich yspryt: can ys yddo Duw ydynt. BEllach am y petheu a scrivenesoch ataf, Da oedd i ddyn na chyfwrddei a’ gwreic. Anyd er hyny, y ymgadvv rac godineb, bid ei wraic i bop gwr, a bid ei gwr priod i bop gwreic. Roðet y gwr ir wreic gariat dylyedawl, a’r vn moð hefyt y wreic ir gwr. Nyd oes ir wraic veðiāt ar y chorph y hunan, anyd ir gwr: a’r vn ffynyt hefyt nyd oes ir gwr veddiant ar y gorph y hun an, anyd ir wreic. Na siomwch ddim y gylyð, oddy eithr o gydsynniat dros amser, val y galloch ymroi i vmprydio a’ gweddio, a’ thrachefn dyvot ynghyt rac y Satan eich temto o bleit eich ancymmesurwydd. A’ hyn a ddywedaf o ganiataad, ac nyd wrth ’orchymyn. Can ys mynnwn vot pawp megis ac ydd vvyf vi vy h un: eithr i bop vn y mae ei briod ðawn gan Dduw, i vn vellhyn, i arall vellhyn accvv. Am hyny y dywedaf wrth yr ei’ sy eb priodi, a’r gvvragedd gweddwon, mae da yw yddynt pe’s aro s ent megis ac ydd vvy vi. Eithyr an ’ys ymgynnaliant, priodent: can ys gwell yw priodi, nac ymlosci. Ac ir ei priot y gorch mynaf, ny d mi, any d yr Arglwyð, Nac ymadawet y wreic ywrth e y gwr: ac a’s ymedy, aro s et eb priodi, neu, gymmoder hi ai gwr, ac na roed gwr ei wreic ymeith. Ac wrth y relyw mi ’sy yn dywedyt, ac ny d yr Arglwydd, A’s bydd vn brawd a gwreic iddo, eb iddi gredu, a’ hi the yn vod d lon y drigo gyd ac ef, na wrthðodet ef y hi. A’r wreic y bo iddi wr eb gredu, ac ef yn vod d lon y drigo y gyd a hi, na wrthddodet hi ef o. Can ys y gwr di‐gred a sainteiddir gan y wreic, a’r wreic ddigred a saincteiddir gan y gwr, a’s amgen, e vyddei eich plant chvvi yn aflan: ac yr owrhō y maent vvy yn sainct aidd. Eithyr a’s yr angred‐ ddyn a ymedy, ymadawet: ny d yw brawd neu chwaer yn gaeth yn‐cyfryw betheu. Eithyr Duw a’n galwodd yn‐ tangneddyf. Can ys beth a wyddas ti, wreic, a gedwy ch di dy wr? Neu beth a wyddos ti, wr, a gedwy ch di dy wreic ai amgen? And megis y rhannodd Duw ddavvn i bop vn, megis y galwodd Duw bop d vn, velly y rrodiet: ac velly dd wyf yn ordeino yn yr oll Ecclesi. A’s galwyt neb un wedy’r enwaedy arnaw? na chascled ei ddienvvaediat: a ’alwyt neb un eb ei enwaedu? nac enwaeder arnaw. Enwaediat nyd yw ddim, a’ dienwaediat ny d yw ðim, anyd cadw ad gorchymyneu Duw. Aro s ed pop vn yn yr vn galwedigaeth y galwodd Duw ef. Ai ath ti yn was ith’alwyt? na vid waeth genyt: anyd a’s gelly gael bot yn rhydd, arver yn gynt. Can ys hwn a ’elwir yn yr Arglwydd ac ef yn was, ’sy ’wr‐rhydd yr Arglwydd: yn gyffelyp hefyt yr hwn a ’elwir ac ef yn vvr‐ rhydd, gwas Christ yw. Ef ach prynwyt er prid gwerth: na vyddwch weision dynion. Brodur, pop vn yn yr hynn y galwyt, yn hynny aro s ed gyd a Duw A’ thuac at am weryddon, nyd oes genyf vn gorchymyn gan yr Arglwyd, anyd rhoi ’r wyf gygor, val vn a ga f as drugaredd gan yr Arglwydd y vot yn ffyddlawn. Tybiet yð wyf gan hyny vot hyn yn ða er mwyn yr angērait cydrychiol: ’sef mae da i ddyn vot velly. A wyt yn rhwym i wreic: na chais dy ellwng: a ellyngwyt di ywrth wreic? na chais wreic. Eithyr a’ s gwreicy, ny phechi st: ac a’s vn wyry a wra, ny pecha vvdd hi: er hyny cyfryw ’r ei a gant vlinder yn y cnawt: any d mi ach arbedaf. A’ hyn a ddywedaf, vroder, can vot yr amser yn vyr, rhac llaw val y bydd ir ei ’sy a gwragedd yddyn, vot vegis pei baent eb‐ ddynt: a’r ei a wylant, megis pe baent eb wylo: a’r ei a lawenhant, val petent eb lawenhau: a’r ei a brynant val petent eb veddy annu: a’r ei a arverant or byt hwn val petaent eb ei arver: can ys ffurf y byt hwn a dynn ymaith. A’ mynnwn eich bot yn ddiofal. Yr hwn ’sy eb wreica, a ’ofala am betheu yr Arglwydd, pa wedd y rango vodd yr Arglwyð. A’r hwn a wreicaodd, a ’ofala am betheu ’r byd, pa wedd y rango bodd e y wreic. Y mae gohan ieth hefyt rhwng moddion gwreic a’ gwyry f: yr hon eb wra, a ofala am betheu ’r Arglwydd, y vot o hanei yn sanct aið o gorph ac yspryt: a’ hon a wra h odd, a ’ofala am betheu ’r byt, pa wedd y reng o hi vodd e y gwr. A’ hyn a ddywedaf er eich lles, ny d er eich ceisio mewn magl, any d er y chvvi ddilyn yr hyn, ysy weddus, a’ glynu yn ’lud wrth yr Arglwydd, yn ddi ’ohan edic. Eithr a’s tybia neb vot yn anweddus yw wyry f, ad a‐hi dros vlodae ei‐h oedran, a’ bot yn angen rait hyny, gwnaed ef a vynno, ny pecha: prioder hwy. And hwn a saiff yn ffyrf yn ei galon, eb angen rait arnaw, ac a meðiant ganto ar ywyllys y h un, a’bwriadu hyn yn ei galon, gadw ei wyry f, da y gwna ef. Ac velly yr hwn ai rhydd yw phriodi, a wna yn ða, anyd yr hwn ny’s ryð yw phriodi, a wna yn well. Y mae’r wreic yn rhwym wrth y Ddeddyf, tra vo byw h ei gwr: and a bydd marw ei gwr, y mae hi yn rhydd i briodi ’r neb a vynno, yn vnic yn yr Arglwydd, Er hyny mwy gwynvydedic yw hi, a’s erys hi velly, yn vy‐barn i: ac ydd wyf yn tybieid vot imi hefyt Yspryt Duw. AC am y petheu a aberthir ir geudduwieu: gwyddom vot genym bawp wybodaeth, gwybodaeth a chwyða, anyd cariat a adaila. Ac a thybia nep y vot yn gwybot peth, ny wyr ef eto ddim val y dyly wybot. Anyd a’s car neb Dduw, e gafas hwn wybodaeth gantaw ef. Can hyny am vwyt‐a aberthir ir eiddolon, gwyddom nad yw eiddol ddim yn y byt, ac nad oes neb Duw arall, any d vn: A’ chyd bot ’rei a elwir yn ddeuwieu, ai yn y nef, ai yn y ddaiar, (megis y mae duwiae lawer, ac arglwyddi lawer) er hynny i ni nyd oes an d vn Duw, ’sef y Tat, o ba vn y mae pop peth, a ni neu ynddo ef: ac vn Arglwydd Iesu Christ, gan yr hwn y mae yr oll petheu, a’ ni nen trwyddo yntef. Eithyr nyd oes gan bawp gyfryvv wybodaeth: can ys rei a chanthynt gydwybot ir eiðol, yd yr awrhon, a vwytaant val yn peth wedy’ aberthu ir eiðol, ac velly eu cydwybot yn bot yn wan, a halogir. Eithyr ny wna bwyt ni yn gymeradwy gan Dduw: can ys a’s bwytawn, nyd oes i ni vwy: nac any vwytawn, nyd oes i ni lai. Anyd gwelwch rac ich meddiant hwnw vot yn achos tramgwyð ir ei ’sy weinion. Can ys a’s gwyl nep di ’sy a gwybodaeth genyt yn eistedd i vwyta yn teml yr eiðolon, any d addyscir cydwybot yr hwn ’sy wan, i vwyta or petheu hyny a aberthwyt ir eiðolon? A’ chan dy wybodaeth di y cyfir gollir dy vrawt gwan, dros yr hwn y bu varw Christ. Ac a’ chwi yn pechu velly yn erbyn y brodur ac yn briwo ei gwan gydwybot hwynt, ydd y‐wch yn pechu yn erbyn Christ. Erwydd paam a’s trancwydda bwyt vy‐brawt, ny vwytawyf gic yn tragyvythawl, rac ym beri im brawt dramcwyddo. ANy d wyf yn Apostol? any dwyf vvr ryð? any wlais i Iesu Christ ein Arglwyð? anyd vy‐gwaith i yd yw‐chwi yn yr Arglwyð? Any dwyf yn Apostol i erail’, eto diau yvv vy‐bot y chwi: can ys yð yw‐chwi yn in sel o’m Apostolieth yn yr Arglwyð. Vy atep ir ei am holant i, yw hyn, Any d oes i ni veddiant y vwyta ac y yfet? Neu anyd oes i ni veðiant i arwein y amgylch g wreic a vei chwaer, megis ac y mae’r Apostolion eraill, a’ megis broder yr Arglwydd, a’ C h ephas? Ai my vi yn vnic a’ Barnabas, anyd oes i ni veddiant y weithiaw? Pwy a i ryfely vn amser ar ei ’osymddaith i hun? Pwy a blann winllan, ac eb vwyta oi ffrwyth? neu pwy a borth dda, ac ny vwyty o laeth y da? A ddywedaf i hyn erwydd dyn? Any ddywait y Ddeddyf y petheu hyn hefyt? Can ys scrivenedic yw yn‐Deddyf Moysen, Na phen r h wyma eneu yr ych a vo yn dyludo’ r yd: a ydy w Duw yn gofalu dros yr ychen? Ai ynte ðywet ef hyn yn ollawl er ein mwyn ni? Er ein mwyn ni yn ðioer yð scrivenwyt hyn, bot y hwn a arð o, aredic dan ’obaith: ac y hwn a ddyrno dan ’obeith, vod yn gyfranoc oi ’obaith. A’s heuesam ni ychwi betheu sprytol, ai mawr yvv a’s ni a ved vvn eich petheu dayarol chwi? A’ d oes eraill yn eich plith yn cahel ran o’r meðiant hvvn, paam yn gynt na d ym ni? er hyny ny d arveresam ni o’r meddiant hwn: any d goðef ydd ym pop dim, rrac y ni rwystro Euangel Christ. Any wyddoch vvi am yr ei ’sy yn gweithio’ ynghylch petheu sainctaidd, y bot wy yn bwyta o betheu ’r Dempl? a’r ei ’sy yn gwasanaethu’r allor, y bot wy yn gyfranoc gyd a’r allor? Velly hefyt yr ordeiniawdd yr Arglwydd, bot ir ei a precethant yr Euangel, vyw wrth yr Euangel. Er hyny mi ny d ym arvereis o ddim o’r petheu hyn: ac ny d scrivenais hynn yma, val y gwnelit velly i mi: can ys gwell vyðei i mi varw, na gwacau o neb vy‐gor voleð. O bleit a’ s Euangelaf, nyd oes ym ’orvoledd: can ys angen ’sy im gyrru, a’ gwae vy vi, any d Euangelaf. Can ys a’ s gwnaf hyn yn ewyllysgar, y mae mi daliat: and a’s yn anwyllysgar y gvvnaf, e roddet arnaf y gorchwyl yma eisius. Pa dal iad vydd ymy gan hyny? sef pan Euangelwyf, bot ymy beri Euangel Christ yn rhat val na chamarverwyf vy awdurdot yn yr Euangel. Can ys cyd bwyf yn yn rhydd ywrth bawp, eto mi am gwneuthym vyhun yn was i bawp, val yr enillwn vwy o hanynt. Ac ir Iuddeon ir ymwneuthum val Idddew, val yr enillwm yr Iuddeon: i’r ei sydd y dan y Ddeddyf, val pe bysvvn y dan y Ddeddyf, val yr enillwn yr ei ’sy dan y Ddeddyf: i’r ei di‐ddedd y f, val vn diddedd y f (a’ mi nehu eb vot yn ddiddeddf tu ac at Dduw, any d yn y Ddeddyf gan Christ) val yr enillwm yr ei di‐ddeddyf. Ir gweiniō yr ymwneuthym yn wan, val yr enillwn y gweinion: i bawp yr ymwneuthum yn bop dimval ygallwn ym‐pop modd gadw’rei. A’ hyn wyf yn ei wneuthur er mwyn yr Euangel, val y bwyf yn gyfranoc o hanei gyd a chvvi. Yr Epistol ar y Sul Septuagesima Any wyddoch, am yr ei a vo yn rhedec mevvn gyrfa, vot pawp yn rhedec, er hyny bot vn yn mynet a’r gamp? velly rhedwc h nes cael gavael. A’ phop d vn a ymdrechoam‐gamp, a ymgymedr ola rrac pop dim: ac wy a vvnant hynn er mwyn cael coron ðarvodedic: a’ ni neu er vn an d arvodetic. Am hyny ddwyf vi yn rhedec, ny d val yn anilys: velly ddwyf yn ymdrech, nyd mal vn yn curo yr awyr. Eithr ydd wy v i yn goarsengi vy‐corph ac yn y ddarestwng: rac mewn vn modd gwedy ym precethu i eraill, vy‐bot vy h un an yn ancymeradwy. HEfyt, yroder, ny vynwn ywch anwybot, pā yvv bot ein oll tadeu gynt y dan yr wybren, a’u myned oll trwy’r mor, a’u batyddio vvy oll y dan Voysen, yn yr wybren, ac yn y mor, ac a vwytesōt bawp yr vn bwyt ysprytawl, ac a yfesont bawp yr vn ddiot ysprytawl (can ys vvy yfesont or vn graic ysprytawl rhon oedd yn dyvot ar ol: a’r Graic oedd Christ) eithr y lawer o hanwynt ny d oedd Duw vod d lon: can ys bwrwyt wy y lawr yn y diffaith vvch. A’r ei hyny oeddynt esemplae y ny ni, val na byddei y nin heu chwenychu am ðryc betheu, val ac y chwynechesont wy. Ac na vyðwch eiðol‐addolwyr, mal y bu rei o hanwynt wy, megis y mae yn scrivenedic, Eisteddawdd y popul y vwyta ac yvet, ac a gyvodesont i chwareu. Ac na wnawn ’odinep, mal y gwnaeth yr ei o hanynt wy ’odinep, ac a gwympiodd mewn vn die rnot teir‐mil ar vcain. Ac na themtiwn Christ, megis ac y temptiawdd r’ei a hanaddynt wy ef, ac eu distrywyt gan seirph. Ac na vurnurwch chvvi, megis ac y murmurodd rhei o hanynt wy, ac au dinistrwyt gan y dinistrydd. A’r petheu hyn oll a ddeuth yddynt wy er esemplae, ac a escrivenwyt er rybydd i ni, ar ba rei y dygwyddawdd tervynae yr oesoedd. Can hyny hwn a debic y vot yn sefyll, edrychet rac iddo gwympo. Nyd ymavlawdd ynoch demtation, addieithyr vn dynawl: a’Duw ’sy ffyddlawn, yr hwn ny ad eich temto chvvi uchlaw hyn a alloch, eithyr gyd a’r temtation y gwna ef ellyngdawt, val y galloch ymdaro. Erwydd paam vy‐caredigion ffowch rrac eiðol‐addoli ad. Dywedyt ydd wyf val wrth rei pwylloc: bernw‐chwi pa beth wyf yn ei ddywedyt. Phiol y vendith rhon ydd ym yn ei bendithio, any d commun gwaet Christ yw? Y bara rhwn a dorwn, anyd commun corph Christ yw? Can ys nyni yr ei ym laweroeð ’yd ym vn bara, ac vn corph, can e yn bot ni oll yn gyfranog ion o vn bara. Edrychwch ar yr Israel rhwn ’sy erwydd y cnawd: anyd yw ’r ei a vwytaant or abertheu, yn gyfranog ion o’r allor? Beth ddywedaf gan hyny? ai bot yr eiðol yn ðim neu vot yr hyn a aberthir ir eiðolon yn ddim? nag yvv, anyd am y petheu a abertha y Cenetloedd, eu bot yn y haberthu y gythreulieit, ac nyd i Dduw: ac ny vynnwn y chwi vot yn cymddeithas a’r cythreulieit. Ny ellwch yfet o phiol yr Arglwydd, ac o phiol y cythreulieit. Ny ellwch vot yn gyfranog ion o vord yr Arglwydd, ac o vord y cythreulieit. A annogwn ni yr Arglwydd y ddigio? a yd ym ni yn gadarnach nac ef? Y mae pop peth yn rhydd i mi, eithr ny wna pop peth les: pop peth ’sy rydd i mi, eithyr nyd yw pop peht yn addail ad. Na cheisiet neb y peth ’sydd yddaw y h un, any d pop vn lles y arall: Beth bynac a werthir yn y gigva bwytewch, eb y mofyn dim er mwyn cydwybot. Can ys yddaw’r Arglwydd y ðaiar, a’i chyflawnder. A’s bydd neb o’r ei ny chredant, ich gohawð a’ chwi theu yn myned, beth bynac a ddoter geyr eich bron, bwytewch, eb ymofyn dim er mwn eydwybot. Eithyr a’s dywait nep wrthych, E a aberthwyt y peth hyn ir eiðolon, na vwytewch ddim hano, o bleit hwn a ei dangosawdd, ac er cydwybot (can ys yr Arglwydd bieu ’r ddayar, a’ chwbl ’syð ynthei) a’r gydwybot meddaf, nyd tau di any d vn arall: can ys paam y bernir vy rryðdit i gan gydwybot vn arall? O bleit a’s my vi trwy ddawn Duvv a wyf gyfranoc, paam im ceplir i, am yr hyn ydd wy vi yn diol vv ch? Am hyny pa vn bynac a wneloch ai bwyta ai yfet, ai peth aral’, gwnewch bop peth er gogoniant i D d uw. Na vyðwch achos tramcwydd, nac ir Iuddeon, nac ir Cenetloedd, nac i Eccles Duw: ’sef megis ac ydd wy vi yn rhengy bodd pawp ym pop peth, eb geisio y lles vy huna an, anyd lles l’aweroeð, val e bōt cadwedic. BYddwch ddilynwyr i mi, vegis ae ydd wyvi i Christ. Yr owrhon, vrodur, ich can molaf, can ywch coffa u vy oll betheu, a’ chadw ’r ordenhadeu, val y rhoesym y’wch. A mi a wyllyswn ywch wybot, mae Christ yw pen pop gwr: a’r gwr yw pen y wreic: a’ Duw yw pen Christ. Pop gwr yn gweddiaw, neu yn propwytaw ac a’ dim am ei ben, a amparcha ei ben. Eithyr pop gwreic a weddia neu a bropwyta yn bennoeth, amparcha h i phen: can ys yr vnryw beth yw hyny a’ phe bei wedy eilliaw. Can hyny any bydd y wreic a dim am hei phen cneifier hi hefyt: a’s gwradwyð us i wraic hi chneifio neu h’eillio, rhoed beth am hi phen. Can ys gwr ny ddyly wisco am i ben: can y vot ef yn ddelw ac yn ’ogoniant Duw: a’r wreic yw gogoniāt y gwr. Can nad yw ’r gwr o’r wreic, amyn y wreic o’r gwr. Can na chreawyt y gwr er mwyn y wraic, anyd y wreic er mwyn y gwr. Am hyny y dylei y wreic vod yddei veddiant ar y phen, o bleit yr Angelion. Er hyny, ac nyd yw ’r gwr eb y wreic, na’r wreic eb y gwr yn yr Arglwydd. Can ys megis y mae’r wreic o’r gwr, velly y mae’r gwr hefyt trwy’r wreic: a’ phop dim ’sy o Dduw. Bernwch ynoch ych vnain, ai hardd yw y wreic weddiaw Duw eb ðim am i phen? Any d yw yntef anian y dyscu ywch, a’s bydd briger i wr, mae mae anglod yw iðo? Ac a’s byð briger i wreic, clod yw yðei: can ys ei briger a roed yddei tu ac wisc pen. A’d oes nep a vyn vot yn ymrysongar, ny d oes genym ni gyfryw gynnevot na chan ecclesi Duw. Yr Epistol ddydd Iou cyn die Pasc Weithian yn hyn a venagaf, ny ’ch canmolaf, sef ych bot yn ymgynull, nyd er lles, any d ir afles. Can ys yn gynta dim, pan ymgynulloch ir Eccles, mi a glywaf vot ymrysoneu yn eich plith: ac ydd wyf yn credu y vot yn vvir o ran. Can ys dir yw bot travvs‐ opinionae yn eich plith, megis y bo yn eglur yr ei ’sy yn berffeith yn eich plith. Am hyny pan ddeloch ynghyt ir vn lle, ny d hynn yw bwyta Swper yr Arglwyð. Can ys pop vn wrth vwyta, a gymer y swper y hun o’r blaen, ac vn ’sy a newyn arno, ac arall ’sy veðw. Any d oes ychwi dai i vwyta ac y yvet ynthynt? a dremygwch‐ vvi Eccles Dew, ac a warthew‐chwi ’r ei nyd oes dim ganthwynt? pa beth a ddywedaf wrthych? a ganmolaf chwi yn hyn? na chanmolaf. Can ys d erbyniais y gan yr Arglwydd yr hyn ac a roddais y chwi, nid amgen, Bot ir Arglwydd Iesu y nos‐hon y bradychwyt ef, gymeryt bara. A’ gwedy yddo ddiolo vv ch, ef au tores, ac a ddyvot, Cymerwch, bwytewch: hwn yw vy‐corph, yr hwn a dorir drosoch: gwnewch hyn er cof f a am danaf. Yr vn modd hefyt y cymerth ef y phiol, gwedy yddaw swpery, gan ddywedyt, Y phiol hon yw ’r Testament newydd yn vy‐gwaet: gwnewch hyn cynniuer‐gwaith‐bynac yr yfoch, er cof fa am danaf. Can ys cynniuer gwaith bynac y bwytaoch y bara hwn, ac yr yfoch y phiol hon, y dangoswch angeu yr Arglwydd y ’n y ðelo. Can hyny, pwybynac a vwytao ’r bara hwn, ac a yfo y phiol yn an t eilwng, a vydd ’auawc am ddirmygu corph a’ gwaed yr Arglwyð. Am hyny provet pop dyn y h un, ac velly bwytaet o’r bara hwn, ac yfet o’r phiol hon. Can ys hwn a vwyta o ac a yfo yn anteilwng, a vwyty ac a yf y varnedigaeth y hun, can na d yw yn iawn‐varnu am gorph yr Arglwydd. O bleit hyn y mae llawer yn weinion, ac yn gleifion yn eich plith, a’ llawer yn hunaw. Can ys pe in barnem ein h unain, ny ein bernit ni ddim. Eithr pan in barnir, in cospir y gan yr Arglwyð, rac ein barnu‐yn‐euawc gyd a’r byt. Can hyny, vy‐brodur, pan ddeloch ynghyt i vwyta, aro s wch eu gylydd. Ac a’s bydd newyn ar neb, bwytaet gratref, rac eich dyvot yn‐cyt i varnedigeth. Tu ac at am petheu eraill, mi au trefnaf pan ddelwyf. NEllach am ysprytawl ddoniæ, vrodur, ny vynnwn y chwi anwybot. Gwyddoch mae Genetloedd oeðech, ac ich dugit ffvvrdd at eidoleu mution, megis ich tywysit. Am hyny ydd espesaf y’wch, nad oes nep yn ymadrodd trwy Yspryt Duw, yn galw Iesu yn escommun beth: hefyd nyd oes nep a all dywedyt mae ’r Iesu yw ’r Arglwydd, a ddieithr trwy ’r Yspryt glan. Sef y mae amryw ddonieu, eithr yr vn Yspryt. Ac y mae amryw wasanaetheu, eithyr yr vn Arglwydd. Ac ymae amryw weithre dia dae, anyd yr vn Duw ydyw, ysydd yn gweithredu yr ol’ petheu hyny ym‐pawp. Eithyr amlygiat yr Yspryt y bop vn y rhoddir er llesiant. Can ys y vn y rhoddir trwy ’r Yspryt ymadrodd doethinep: ac y arall y rhoðir ymadrodd gwybyddieth, trwy’r vn ryvv Yspryt: ac y arall y rroddir ffydd, trwy’r vn ryvv Yspryt: ac y arall doniae i iachau trwy ’r vn ryvv Yspryt: ac y arall weithredy adæ gweithredoedd mawriō: ac y arall propwyto liaeth: ac y arall vvybot gohanieth ysprytoedd: ac y arall, amryw davodew: ac y arall ladmerieth tavodeu. A’r oll petheu hyn a weithreda ’sef yr vn ryw Yspryt, gā rannu yn ailltuawl i bop dyn megis yr ewyllysa ef. Can ys megis y mae y corph yn vn, ac yddaw lawer o aylodae, a’r oll aelodae yr vn corph, cyd baent llawer, eto nyd ynt anyd vn corph: ac velly y mae Christ. Can ys trwy ’r vn Yspryt in batyddiwyt yn vn corph, pa vn bynac vom ai Iuddaeon, ai Groecwyr, ai caith ion vom, ai rhyddion, ac in gwnaethpwyt y yfet yn yr vn Yspryt. Can ys y corph hefyt nyd yw vn aylod, anyd llawer. A’s y troed a ddywait, Can nad wyf y llaw, nyd wyf o’r corph, anyd yw hi er hyny o’r corph? Ac a’s dywait y glust, Can nad wyf i lygat, nyd wyf o’r corph: anyd yw hi er hyny o’r corph? A’s yr oll corph vyddei lygat, p’le byddei ’r clywed igeth? a’s y cwbl vyddei yn glywed igeth, p’le bydei ’r arogl edigeth? Ac yr awrhon ef a ’osodawdd Duw yr aelodae bop vn o hanyn yn y corph val y bu da ganto ef. Can ys pe baent oll vn aelod, p’le byddei ’r corph? And yr awrhon y mae aelodae lawer, ac eto vn corph. A’r llygod ny all dywedyt wrth y llaw, Nyd rait i mi wrthyt: na’r pen drachefn wrth y traet, Nyd raid y mi wrthych. Eithyr yn vwy o lawer yr aebodae hyny ir corph, a dybir eu bot yn l’escaf, ’syð yn angenreidiol. A’r aelodae hyny ir corph, yr ei a dybiwn eu bot yn anparchedichaf, y gosodwn vwy o barch yn ei cylch: a’n aelodae anharð ’sy a mwy o harddiwch am danwynt. Can nad rait in aelode hairdd ion vvrthavv: eithyr Duw a gyd ardemperawdd y corph, gan roðy mwy o barch ir lle ’r oedd yn ddefficiol: Rac bot ancydvot yn y corph: anyd bot i’r aelodeu gyd ’ofalu dros y gylyð. Can hyny a’s doluria vn aylod, e gyd‐doluria ’r oll aelodae: a’s anrydeddir vn aylod, e gyd‐doluria’r oll aelodae: as anrydeddir vn aylod, cyd lawenhau a wna’r ol’ aeloodae. Ac yð yw chwi yn gorph Christ, ac yn aelodae bob vn o ran. A’ Duw a lunieithawð rei yn yr Eccles: megis yn gyntaf, Apostolion, yn ail Propwyti, yn trydyð dyscyawdwyr, yno yr ei wnant wyrthiae: gwedy hyny, donieu iachau, canhorthwywyr, llywodaethwyr, rhywiae tavodyð. Ai Apostolion pawp? ai Propwyti pawp? ai dyscawdwyr pawp? a wna pawp wyrthieu? a oes gan bawp ddoniae i iachau? a yw pawp yn cael ymadroð a’ thavodeu? a ydyw pawp yn medry latimeru? A’ deisyfwch vvi y donieu goreu, ac eto y dangosaf ywch ffordd draf arddderchawc. PE d ymddiðanwn a’ thafodeu dynion ac Angelion, a mi eb gariat, perfeith genyf, yr wyf val efydd yn seiniaw, neu cymbal yn tincian, a’ phe gvvyddvvn prophwyto, a’ gwybot oll ddirgelion, a’ phop celfyddyt, a’ phe bei genyf yr oll ffydd, mal y gallwn ysmuto mynydde dd, a’ bod eb gariat, ny d wyf ddim. A’ phe porthwn y tlodion am oll da, a’ phe rhoddwn vy‐corph, im llosci, a’ bod eb gariat, nyd dim lles‐ymy. Cariat ys y ddyoddefus, y mae yn gymwynascar: cariat ny chenvigena; cariat nyd ymffrostia: nyd ymchwydda: ny ddiystyra: ny chais yr yddaw y hunan: ny chythruddir: ny veddwl drwc: ny lawenha am ancyfiawnder, anyd cydlawenhau a gwirionedd: goðef pop dim, credu pop dim: gobeitho pop dim: ymaros ym pop dim. Cariat byth ny chwymp ymeith, cyd pallo prophetolaethae, ai peidiaw tavodae, ai div l annu gwybodaeth. Can ys o ran y gwyddom, ac o ran ydd ym yn prophwyto. Anyd gwedy y del yr hyn ’sy perfeith, yno yr hyn ’sydd o ran, a ddilëir. Pan oeddwn yn vach cen, mal bachen yr ymðiðanwn, mal bachcen y dyallwn, mal bachcen y meddyliwn: and pam aethym yn wr, mi rois ym heibio vachceneiddrwydd. Can ys yr awrhon yddym yn gweled mewn drych ar ddamec: and yno y gvvelvvn wynep yn wynep. Yr awrhon yr adwaen o ran: and yno yr adnabyddaf megis ac im adwaenir. Ac yr awrhon y mae yn aros ffydd, gobeith a’ chariat, sef y tri hyn: a’r pennaf or ei hyn yvv cariat. DIlynwch gariat, a’ deisyfwch ddoniæ ysprytawl, ac yn hytrach bot y chwi prophwyto. Can ys yr hwn a ymddiddan davot dieithr, nyd wrth ddynion yr ymddiddan, anyd wrth Dduw: can nad oes neb yn ei glywet: er hynny yn yr yspryt y mae ef yn ymðiddan dirgelion: eithr hwn ’sy ’n prophwyto, a ymddiddan wrth ddynion er adail ad, ac er cygor, a’ c h onfort. Yr hwn a ddywait mevvn tavot dieithr, ai h adail y hunan: any d yr vn a prophwyta a adail yr Eccles. Mi vynnwn pe llavarech bawp davot diethr, anyd yn gynt bot y chwi prophwyto: can ys mwy yw ’r vn a brophwyta, na ’r vn a lefair amryvv davodae, o ddieithr yðo ei ddeongl, y gahel o’r Eccles dderbyn adail ad. Ac yr awrhon, vroder, a’ s dawaf i atoch gan lavaru amrafael davodae, pa les a wnaf ychwy, dyeithr ymddiddan o hanaf wrthych, ai drwy dd atguddiat, ai drwy wybyddieth, ai drwy brophetolieth, ai drwy ddysceidaeth? Hefyt petheu di enaid wrth roi llais, pa vn bynac vo ai chwibano g l ai telyn, dyeithr yðynt roi gohan yn y llesiae, pa wedd y gwyðir beth a genir ar y chwibano g l neu ar y delyn? A’ hefyt a’s yr vtcorn a rydd lais anhynod, pwy a ymbaratoa i r h yvel? Ac velly chwi theu, trwy’r tavod o ðyeithr ywch adrodd geiriae yn arwyddocau, pa wedd y dyellir beth a ddyweder? can ys byddwch yn ymddiddan yn yr awyr. Y mae cynniuer o rywie gaethe lleisiae, (val y bydd) yn y byd, ac nyd oes vn o hanynt yn vut. Can hyny a ddyeithr ym’ wybot grym y llais, mi vyddaf yn varbarus ir vn a vo yn ymðiddan, a’r vn a ymddiddan, vydd barbarus i mi nheu. Ac velly chwi theu yn gymeint ach bot yn deisyfy doniæ ysprytol, ceisiwch dra ragori tuac at adeiladeth yr Eccles. Erwydd paam, gweðiet yr hwn a ymddiddan a thafod dieithr, ar yddo vedry ddeongl. Can ys a’s gweddiaf mevvn tavod diethr, e weddia vy yspryt: anyd y mae vy dyall eb ddim ffrwyth. Beth wrth hyny? gweðiaf gan yr yspryt a’ gweddiaf gan ddyal hefyt, canaf a’r yspryt ’a chanaf a’r dyall hefyt. Ac any d ef, pan vendithych gan yr yspryt, pa wedd y byð ir hwn ’sy yn lle an d yscedic, ddywedyt Amen, ar bryd dy ddiolwch di, can na wyr ef beth a ddywedy? Can ys diau dy vot ti yn diol vv ch yn ddivei, eithr nad yw’r llal’ yn cael adailadaeth. Im Duw y diolchaf, vy‐bot yn dywedyt tafodeu yn vwy na chwi oll. Er hyny yn yr Eccles gwell genyf ðywedyt pemp gair a’m dyall er mwyn ymy hefyt addyscu eraill, na dec mil o eriae mewn tavod dieithr. Vroder, na vyðwch vechcin o ðyall, eithr am ðrigioni byðwch vechcin, anyd o ddyall byddwch gwbl‐ oedran. Yny Ddeðyf yð yscrivenir, Drwy ’rei o davodae ereill, a’ thrwy iaithoedd eraill yr ymadroddaf wrth y popul hyn: eto velly ny chlywant vi, með yr Arglwyð. Can hyny tavodae dieithr ynt yn lle arwyð, nyd ir sawl a credāt, anyd ir sawl ny c h redant: eithyr propwyto liaeth a vvasanaetha ny d ir ei a credant, anyd ir ei ny c h redant. A’s can hyny, pan ddel yr oll Eccles ynghyt yn vn, a phawp yn dywedyt tavodeu dieithr, daw y mewn ’rei an d yscetic, neu rei eb gredu, any ddywedant, eich bot wedy gorphwyllo? Eithyr a’s pawp a propwytant, a’ dyvot y mewn vn eb gredu, neu vn andyscedic, ef a arguoeddir gan bawp, at a vernir gan bawp. Ac velly yr amlygir dirgeloedd ei galon, ac velly y cwymp ef ar ei wynep ac yr addola Dduw, ac a ddywait yn ’oleu vot Duw ynoch yn ddiau, Beth bellach, vroder? pan ddeloch yn‐cyt, vvrth val y bo gan bop vn o hanoch psalm, neu vot ganto ddysc eidaeth, neu vot ganto davot, neu vot gantho dd atguddd, neu vot gantho esponiat, byddet pop peth oll er adail ieth. A dywait nep davot dieithyr gvvneler bob ddau neu or mwyaf bob dri, a hyny ar gylch ac esponet vn. Ac any bydd esponiwr, tawet a son yn yr Eccles, yr hvvn a ddavvait iaithoedd, a’ dywedet wrtho yhunā, ac wrth Dduw. Dywedet y Propwyti ddau, neu dri, a’ barnet y llaill. Ac a’s d atguddiwyt dim y arall a vo yn eisteð yno, tawet y cyntaf. Can ys chwi ellwch oll bropwyto bop vn ac vn, val y gallont oll ddyscu, ac oll gael confforth. Ac ysprytoeð y Prophwyti ’sy ðarestyngedic ir Prophwyti. Can na d ydyw Duw yn avvdur ymryson gerdd, anyd tangneddyf, vegis y gvvelvvn yn oll Ccclesi dd y Sainct æ. Ymosteget eich gwragedd yn yr Ecclesi: can na chaniatëir yðynt wy gael dywedyt: can ys dirpr yðynt vvy vot yn ddarestyngedic, megis ac y mae y Ddeddyf yn dywedyt. Ac a’s mynant ðyscu dim, ymofynant ai gwyr gartref: can ys gwarth us yw i wragedd ddywedyt dim yn yr Eccles. Ai ywrthy chwi y daeth gair Duw allan, neu ai atochwi yn vnic y daeth ef? A’s tybia nep y vot yhun yn Prophwyt, neu yn ysprytawl, cydnabyddet vot y petheu a yscrivenaf atoch, yn ’orchymynion yr Arglwyð. Ac a d oes neb yn anwybot, anwybyddet. Can hyny, vroddyr, deisyfwch vot yvvch brophwyto, ac na ’oherðwch ddywedyt ieithoedd. Gwneler pop dim yn weddaidd, ac erwydd trefn. AC vvele, vroder, llyma vi yn menegi ywch yr Euāgel, rhon a euangelais y chwy, yr hon hefyt a dd erbyniesoch, ac yn yr hon ydd ych yn sefyll, a’ thrwy ’r hon ich iachëir, a’ s cedwch yn eich cof, pa vodd yr euangelais y hi ychwy, a ddieithr dar vot ywch gredu yn over. Can ys yn gyntaf dim, y rhoðeis ychwi yr hyn a dd erbyniais, paweð y bu varw Christ tros ein pechateu, erwydd yr Scrythurae, a’y gladdu ef, ac iddo gyvody y trydydd dydd, erwydd yr Scrythurae, a’ ei weled ef gan Cephas, yno gan y dauddec. Gwedy hyny, y gwelwyt ef gan vwy na p h em p cāt broder ar vnwaith: o’r sawl y mae ’r ei yn aros h yd hyn, a’r ei hefyt gwedy hunaw. Gwedy hyny, e wel s pwyt gan Iaco: yno y gan yr oll Apostolion. Ac yn ddywethaf oll e wel s pwyt geny vi ne hefyt vegis gan vn an t em p ic. Can ys mi yw ’r lleiaf o’r Apostol i on, rhwn nid wyf deilwng, val im galwer yn Apostol, can erlid o hanof Eccles Duw. Eithr gan ’rat Duw ydd wyf, hyn yd wyf: a’ ei rat rhwn ’sy ynof, ny bu over: eithyr mi a lavuriais yn helaethach nac wyntwy oll: nyd mi hagen, amyn y rhat Duw a’r y ’sy gyd a mi. Can hynny pa vn bynac ai my vi, a’i wyntwy, velly y precethwn, ac velly y credesoch. Ac a’s precethir ddarvot cyvodi Christ o veirw, pa vodd y dywait ’r ei yn eich plith chwi, nad oes cyvodiad igeth y meirw? O bleit any d oes cyfodiadi geth y meirw, velly ny chyfodwyt Christ. Ac any chyvodwyt Christ, mae yntef ein precaeth ni yn over, ac ys over hefyt yw ych ffydd chwi. Ac in ceffir ni hefyt yn testion gauawc i Dduo: can ys testiasam o Dduw ddarvot yðaw ef gyvody Christ y vyny dd: ’rhwn ny’s cyfodawdd ef y vyny, any chyfodir y meirw. Cā ys any chyfodir y meirw, ny chyfodwyt Christ chwaith. Ac any chyfodwyt Christ, ys over yw ych ffyð chvvi: yð ych eto yn eich pechotae. Ac velly yr ei ’sy wedy hunaw yn‐Christ, a gyfer gollwyt. A’s yn y vuchedd hon yn vnic ydd ym yn gobeithio yn‐Christ, yr ei truanaf o’r oll ðynion y d ym. Ac yr awrhon e gyvodwyt Christ o veirw, ac a wnaethpwyt yn vlaenffrwyth yr ei a hunesont. Can ys gwedy trwy ddyn ddyvot angeu, trwy ðyn hefyt y daeth cyvodiad igeth y meirw. Canys megis, yn Adda y mae pawp yn meirw, velly hefyt yn‐Christ y byw h eir pawp, eithr pop vn yn y drefn y hunan: y blaenffrwyth yw Christ, gwedy hyny, yr ei ’syð i Christ, yn y ðyvodiat ef y cyvodant. Yno y bydd y dywedd, gwedy rroddo ef y deyrnas y Dduw, ’sef y Tat, gwedy yddo ef ddilëu pop pendevigaeth, a’ phob awturtot a’ meddiant. Can ys rait iddo deyrnasu y n y ddoto ei oll ’elynion y dan y draet. Y gelyn dywethaf a ddinistrir vydd angeu. Can ys ef a ddarestyngawdd pop dim y dan ei draet. (A’ phan ddywait ef ddarvot darestwng pop peth yddavv, y mae yn amlwc y vot ef wedy ei ddyeithro, a ddarestyngawð bop peth y danaw.) A’ phan ddarestynger pop dim yddaw, yno’r Map hefyt yntef a ddarestyngir y hwn, a ðarestyngoð bop dim y danaw, val y bo Duw bop peth oll yn oll. A’s amgen beth a wnant wy a va‐tyddiwyt dros veirw? a’s y meirw ny chyfodir yn ollawl, paam y batyddijr hwy dros veirw? Paam y periclir ni bop awr? Gan ein gorfoleð ys y genyf yn‐Christ Iesu ein Arglwydd ydd wyf yn marw beunydd. A’s ymleddais ac aniueiliaid yn Ephesus yn ol dull dyn ion, pa leshad ymy, any chyfodir y meirw? bwytawn ac yfwn: can ys y voru y byddwn veirw. Na thwyller chwi: ymadroddion drwc a lygran voyseu da. Dithunwch y vyvv yn gyfiawn, ac na phechwch: can nad oes gan ’rei wybodaeth o Dduw. Er cywilydd ywch y dywedaf hyn. Eithr e ddywait ryw vn, Pa voð y cyvodir y meirw? ac a pha ryvv gorph y dauant allan? A ynfyd, y peth ydd yw‐ti yn ei heheu, ny vyweiddir, addieithr yðo varw. A’r peth yr wyt yn ei heu, nyt wyt yn heu y corph a vydd, anyd y gronyn noeth, megis y dygwydd, o wenith, neu o ryw ’ravvn eraill. Eithyr Duw a ryð yddo gorph val y bo da ganto ef, ’sef y bob hedyn y gorph y hun. Nyd yvv oll cnawd yr vn ryvv gwnad, eithr arall yw cnawd dynion, ac arall yw cnawd aniueilieit, ac arall i byscod, ac arall i adar. Y mae hefyt gyrph nefol, a’ chyrph daiarawl: any d arall yvv gogoniāt yr ei nefol, ac arall yvv gogoniant, yr ei daiarol. Arall yvv gogoniāt yr haul, ac aral’ gogoniāt y lloer, ac arall gogoniant y ser: canys amrafaelia serē rac serē yn‐gogoniāt, Vel’y hefyt y mae cyuodiad igeth y meirw. Y corph a heuir yn l’wgr edigeth, ac a gyvodir yn anllwgr edigeth. Ef a heuir yn amparch, ac a gyvodir yn‐gogoniant: e heuir yn‐gwendit, ac e gyuodir yn‐nerthoc. E heuir yn gorph anianol, ac a gyfodir yn corph ysprytol: y mae corph anianol, ac y mae corph ysprytol: Ac velly y mae yn escrivenedic. Y dyn cyntaf Adda a wnaethpwyt yn eneid byw: a’r Aða dywethaf a wnaetpvvyt yn yspryt bywodr. Er hyny ny wnethpvvyt yn gyntaf yr hwn ’syð yn ysprytol: any d yr vn anianol, ac yno yr vn ysprytawl. Y dyn cyntaf ys ydd o’r ðaiar, yn ddaiarol: yr ail dyn yw yr Arglwydd o’r nef. Vn ryw vn a’r daiarol, cyfryw yvv ’r ei sy yn d d aiarol ion: a’ megis yr vn sy yn nefol, cyfryw hefyt yw ’r ei nefol. A’ megys y arweðesam ðelw y r vn daiarol, velly yr arweðwn ðelw y r vn nefol. Hyn a ðywedaf, vroder, na ðychon cnawd a ’gwaed etiveddu teyrnas Duw, ac nyd yw llwgr edigeth yn etiveðu anllwgr edigeth. Nacha vi yn dāgos yw’ch ðirgelwch, Ny hunwn ni oll, eithr newidir ni ol’, ym‐moment ac yn‐trawiat y llygat wrth lef yr vt corn dywethaf: canys y r vtcorn a gan, a’r meirw a gyuodir yn anllygredic, a ni nhe a ysmutir. Cāys dir yw ir peth llygradwy hwn wisco anllygredigeth, ac ir peth marwol hwn wisco āmarwoleth. Velly gwedy ir peth llygradwy hwn wisco anl’wgredigeth, ac ir peth marwol hwn wisco āmarwoleth, yno y der vyð yr ymadroð a scrivenwyt, Angeu a lyncwyt er buddugoliaeth. Angeu, p’le may dy gonyn? y bedd rod, p’le may dy vuddygoliaeth? Conyn angeu ydyvv pechat: a’ nerth pechat yvv ’r Ddeddyf. An’d y Dduw y ddiol vv ch, yr hwn a roddes i ni y vuddygoliaeth trwy ein Arglwydd Iesu Christ. Can hyny vy‐caredic vrodyr, byddwch ffyrfion a’ diymmot helaethion yn wastat yn‐gwaith yr Arglwydd, can y chwi wybot, nad yw eich llavur yn over yn yr Arglwydd. TUac at am y cascl ir Sainct æ, megis yr ordeiniais yn Ecclesi Galatia, velly gwnew‐chwi theu hefyt. Pop dydd cyntaf o’r wythnos, dodet pop vn o hanoch heibio wrtho y hun, gan roi y gadw megis y rhoes Duvv yddaw lwyddiant, val na bo ddim or casclu pan ddelwyfi. A’ gwedy ’delwyf pa ’rei bynac a gymradwyoch drwy lythyrae, yr ei hyny a dd anvonaf y ddwyn ych car i dawt y Caerusalem. Ac a’s bydd yn gymesur mynet o hano vi hefyt wy ddawant y gyd a mi. Yno y dawaf atoch, gwedy ydd elwyf trwy Macedonia (canys mi af trwy Macedonia) ac ef al’ei yr aro s af, ie, neu y gayafaf gyd a chwi, val im hebryngoch y b’le bynac ydd elwyf. Can nad oes im bryd ym welet a chwi yr awrhon ar vy hynt, and gobeithaf yr aro s af enhyd gyd a chwi, a’s gad y yr Arglwydd. A’ mi a aro s af yn Ephesus yd Pentecost. Can ys agorwyt i mi ðrws mawr a’ grymus: anyd bot gwrthnebwyr lawer. Ac a’s Timoth e us a ddaw, edrychwch am y vot ef yn ddiofn y gyd a chwi: can ys efe ’sy yn gweithio gwaith yr Arglwydd, vegis ac ydd vvy vi nef. Am hyny na ddiystyret nep ef: anyd hebryngwch ef yn‐tangneddyf us, val y delo at y vi: can vy‐bot yn edrych am danaw y gyd a’r brodur. Ac am ein brawd Apollos, mi a ddeisyfeis arno yn vawr, ddyvot atoch y gyd a’r brodur: eithyr nad oedd yn y vryd ef yn ollawl ddyvot yr awrhon: anyd e ddaw pan gaffo amser cyfaddas. Gwiliwch: sefwch‐ yn‐’lud yn y ffydd: ymwrolwch, ac ymnerthwch. Gwneler eich oll petheu yn‐cariat: Weithiā, vrodur, atolygaf ywch (chvvi adwaenoch d u y lu Stephanas, y vod yn vlaenffrwyth Achaia, a’ darvot yddyn ymroi y weini ir Sainct æ) vot o hanoch yn vvydd ir cyfryw, ac y bawp ’sy yn cydweithio a ni ac yn llavurio. Llawē wyf am ðyvodiat Stephanas, a’ Fortunatus, ac Achaicus: can yddyn hwy gyflawny y deffic o hano‐chwi. Can ys diddanesont vy yspryt i a’r vn yddoch: cydnabyddwch gan hyny y cyfryw ’rei. Yr Ecclesi dd yr Asia ach anerchant. Aquila a c P h riscilla y gyd a’r Eccles ys ydd yn y t u y hwy, a’ch anerchant yn vawr yn yr Arglwydd. Yr oll vrodur ach anerchant. Anerchwch bavvp y gylydd a chusan sainctaidd ol. Vy anerchiat i Paul a’r l’aw veuvi. A’d oes neb ny d yw yn caru yr Arglwyð Iesu Christ, bid ef anathema maranatha. Rat ein Arglwydd Iesu Christ gyd a chwi. Bo vy‐cariat i gyd a chwi oll yn‐Christ Iesu, Amen. Yr epistol cyntaf at y Corinthieit, yscrivenedic o Philippi, ac anvonedic trwy lavv Stephanas, a’ Fortunatus, ac Achaicus, a’ T h imoth e us. PAul Apostol Iesu Christ trwy ewyllys Duw, a’ n brawd Timoth e us, at Eccles Duw, ys ydd yn Corinthus y gyd a’r oll Sainct æ, yr ei ’sydd yn Achaia: Rat vo gyd a chwi, a’ thāgneðyf y gan Duw ein Tat, a’ chan yr Arglwydd Iesu Christ. Bēdiged ic yvv Duw ’sef Tat Arglwydd Iesu Christ, Tat y trugareddae, a’ Duw yr oll ddiddanwch, yr hwn a’n diðana ni yn ein ol’ ’orthrymder, val y gallom ðiðanu yr ei ’sy mewn dim gorthrymder, trwy ’r diddanwch in diddenir ni nheu gan Dduw. Can ys megis yr amlheir dyoddefiadae Christ ynom, velly yr amlheir ein diddanwch ni trwy Christ. A’ phwy vn bynac ai in gorthrymer, er diddanwch ac ieched vvrieth y chwi ydyvv, yr hon a weithir gan ymaros yn yr vn ryw ddyoddefiadae, yr ei dd ym ni hefyd yn y dyoddef: ai diddaner ni, er diddanwch ac ieched vvrieth y chwi ydyvv. Ac y mae ein gobeith yn ffyrf am danoch, can y ni wybot megis ac ydd ych’ yn gyfranoc ion o’r dyoddefiadae, velly y byddvvch hefyt gyfranoc o’r diddanwch. Can ys vroder, ny vynē ywch’ anwybot am ein gorthrymdr, y vu i ni yn yr Asia, sef val y pwyswyt arnam yn anveidrawl dros ben ein gallu, megis ydd oeddem‐mewn‐trachyfing-gyngor, ac am yr einioes. Do, ni a dd erbyniesam varn angeu ynam, val na ’obeithem ynam ein hunain, any d yn ‐Duw, yr hwn a gyvyd y meirw. Yr hwn a’ n gwaredawdd ni ywrth gyfryw ddirvawr angeu, ac ’sy yn ein gwaredu: yn yr hwn y gobeithiwn, in gwared a rhac llaw, a’s chvvy chwi a gydweithiwch yn‐gweddi trosam, pan yw tros y dawn a roddet y ni er mvvyn llawer, bod roi diol vv ch gan lawer dyn y trosam. Can ys ein gorvoledd ni yw hyn, sef testiolaeth ein cydwybot, can ys yn symlder a’ duwiol burdep, ac nyd yn‐doethinep cnawdawl, any d gan rat Duw y bu i ni ymgydtro yn y byt, ac yn ben ddivaddef tu ac ato‐chwi. Can nad ym yn scrivennu amgen ach betheu atoch’, nac y ddarlle n wch, neu ar ydd ych yn ei cydnabot, ac a ’obeithaf y cydnabyddwch yd y dywedd. Sef megis y cydnabuoch ni o ran, ein bot yn orvoledd ychwi, megis ac ydd yw chwi the i ni nheu, yn‐dydd yr Arglwydd Iesu. Ac yn y gobaith hyn ydd oedd im bryd i ddyvot atoch y tro cyntaf, val y caffech ddau rat, a’ myned hebo‐chwi i Macedonia, a’ dyvot drachefn o Macedonia atoch, a’ chael vy hebrwng genwch tua Iudaia. Can hyny pan oeddwn yn amcanu val hyn, a arverwn i o yscavnder? neu wyfi yn amcanu y petheu ’r wy ’n amcanu, erwdd y cnawd, val y byddei gyd a myvi, Do, do, ac Na ddo, na ddo. Sef ys ffyddlon yw Duw, na bu ein gair tu ac atoch, Do, ac Na ddo. Can ys Map Duw Iesu Christ yr hwn a precethwyt yn eich plith chvvi genym ni, ’sef my vi, a’ Siluanus a’ T h imoth e us, ny d ytoedd, Do, ac Na ðo: eithyr yndo ef, Do y doedd. Can ys oll addewidion Duw yndo ef ynt Do, ac ynt yndaw ef Amen, er gogoniant Duw trwy dd om ni. A’ Duw yw ’r hwn a’n cadarna ni y gyd a chwi yn‐Christ, ac a’ n enneinioð ni. Yr hwn hefyt a’r in seliawð, ac a roes ernes yr Yspryt yn ein calonau. Ac ydd wy vi yn galw Duw yn test i’m enait, may i’ch arbed chwi, na ddaethym i yd hynn i Corinthus. Nyd can eyn bot yn arglwyðiaw ar eich ffyð chvvi, any d ein bot yn ganhorthwywyr ich llawenyð: can ys gan ffydd y sefwch. EIthr mi tervynais hyn yno y hunan, na ddelwn atoch drachefn yn‐tristit. O bleit a’s mi ach tristaa chwi, pwy yw’r hwn am llawenha vi, dyeithyr hwn a dristawyt y can y vi? A’ mi a scrivenais hyn yma atoch, rac pan ddelwn, cael o hanof tristit gan yr ei, y dylywn ym lawenhau: mae vy‐gobaith ynoch oll, vot vy llawenydd i yn llavvenydd y’wch ’oll. Can ys yn‐gorthrymder mawr, a’ chyfingder calon ydd yscrivenais atoch gan dda i grae lawer: ny d val ych tristaid chwi, eithr val y gwybyddech y cariat ys y genyf, yn enwedic y chwi. Ac a gwnaeth neb un dristau, ny wnaeth ef i mi dristau, anyd o ran (rac i mi bwyso arnavv) y chwi oll. Digon yvv ir cyfryw vn bod ei geryddu gan lawer. Megis yn hytrach yn‐gwrthwynep y dylyechwi vaddau yddavv, a’ ei ðiddanu rac y llyncit y cyfryw vn y gan ’ormodd tristit. Erwydd paam, yr atolygaf ’ywch, gadarnhau eich cariat arno. Can ys er mwyn hyn hefyt ydd yscrivenais, val y gwy by ddwn braw o hanoch, ’sef a vyddech vvyddion i bop peth. Yr hwn y maddeuoch ddim yddaw, y maddeuaf vi nheu hefyt: can ys yn wir a’s maddeuais i ddim, ir hwn y maddeuais, er eich mwyn chwi y maddeuais, yn‐golwc Christ, rac bod y Satan ein gorchvygu: can nad anwybot genym y amcanion ef. Yno, pan ddaethym i Troas er precethu euangel Christ, ac bot agori drws y‐my ’gan yr Arglwydd, ny chawn lonydd yn vy yspryt, can na vedrwn gael Titus vy‐brawt, anyd canu yn iach yddynt awnaethym, a’ myned ymaith i Macedonia. Anyd y Dduw y ddyol vv ch, yr hwn yn wastat a wna yni ’orvot yn‐Christ, ac a eglurha arogl e y wybod aeth ef trwy dd om ni ym‐pop lle. Cā ys ydd ym ni y Dduw yn ber arwynt Christ, yn yr ei ’n a iachëir, ac yn yr ein a gyfer gollir. Ir ei hyn ydd ym yn arogl angeu, i angeu, ac ir llaill yn arogl bywyt, i vywyt, a’ phwy ’sy ddigonol i’r petheu hyn. Can nad ym ni val y mae llawer, yn masnach u gair Duw: eithr val o burdap, eithr val o Dduw yn‐gwydd Duw, ydd ym ni yn ymadrodd yn‐Christ. A Ddechreuwn ni ymganmol drachefn? ai rait i ni val i eraill, wrth epistolae can moliāt atoch vvi, neu lythyræ can moliant y genwch? Ein epistol ni ydyw‐chwi, yn escrivenedic yn ein calonae, yr hwn a ddyellir ac a ddarlle n ir gan bawp dyn, can ys eglur ydych, y vot yn epistol Christ, a wasanaethwyt genym ni, ac a yscrivenwyt, ny d a duy, amyn ac Yspryt y Duw byw, ny d yn lleche main yn eithr yn‐cnawdol leche y calon. Yr Epistol y xij. Sul gwedy Trintot. A’ chyfryw ymddiriet ’sy genym trwy Christ ar Dduw: nyd erwyð ein bot yn aðas o hanam ein hunain, y veddwl iet dim, megis o hanam ein hunain: eithyr ein addasdap ni y sydd o Dduw. Yr hwn hefyt a’ n gwnaeth ni yn weinidogion digonol i’r Testament newydd, ny d yn vvenidogion ir llythyr en, amyn ir Yspryt: can ys y llythyr en a ladd a’r Yspryt a rydd vywyt. Ac ad yw y wenidogeth angeu wedyr yscrivennu a llythyre nnæ ai ffurfiaw ym‐main in, vot yn‐gogoniant us, mal na allai plant yr Israel edrych yn wynep Moysen, can ’ogoniāt ei wyne pryd (rhwn ’ogoniant a ddilewyt) pa wedd na bydd gweinidogeth yr Yspryt ym‐mwy o ’ogoniant? Can ys a bu gweinidogeth barnedigaeth yn‐ g ogoniant us, mwy o lawer y rhagora gweinidogaeth cyf iawnder yn gogoniant. Can ys yr hyn ac ’ogoniantwyt, ny ’ogoniantwyt yn y rhan hon, sef a berthyn ir gogoniant tra rhagorawl. O bleit a’s hynn a ddilëid ymaith, oedd yn‐gogoniant us, mwy o lawer y bydd hyn a erys, yn ogoniant us. Velly can vot genym gyfryw ’obeith, ydd ym yn arver o ymadrodd mor hyderus. Ac ny d ym ni mal Moysen, yr hvvn a ddodei gudd ar ei wynep, rac y blant yr Israel edrych ar ðiben yr hyn a ddilëid. Am hyny y caledwyt y meddwl hwy: can ys yd y dydd heddyw y mae’r llen‐ gudd honno yn aros heb hi ymatguð wrth ddarllen yr hen Testament, yr hon yn‐Christ a dynir ymaith. Eithyr ac yd y dydd heðyw pan ddarllenir Moysen, y dodir y llen‐ gudd ar ei calon æ wynt. Er hyny pan ymchoeler ei calon at yr Arglwyð, y tynnir ymaith y llen‐ gudd. Weithian yr Arglwydd yw’r Yspryt, a’ lle mae Ysprit yr Arglwydd, yno ymay rhyð d it. Eithyr edrych ydd ym ni oll megis mewn drych ar ’ogoniant yr Arglwydd ac wynep ymatgudd, ac in newidir ni ir vnryw ddelw, o ’ogoniant i ’ogoniant, megis y gan Yspryt yr Arglwydd. AM hyny, can vot i ni y gweinidogeth hynn, megis y cawsam drugaredd, nyd ym ni yn llaesu: eithr ymwrthot a wnaetham a gorchuddiau coegedd, ac nyd rhodiaw ydd ym yn hocced us, ac nyd ym yn camdraethu gair Duw: eithr can eglurhau y gwirionedd ydd ym yn ymbrifio wrth cydwybot pop dyn yn‐golwc Duw. Ac ad yw ein Euangel yn guddiedic, ir ei a gyfer gollwyt, y mae hi yn guddiedic. Ym‐pa ’rei Duw y byt hwn a ddallawdd y meddyliae, ’sef ir anffyddlonion, rac towynnu yddynt llewy r ch y gogoneddus Euangel Christ, rhwn yw delw Dduw. Can nad ym yn ym precethu ein hunain, anyd Christ Iesu yr Arglwydd, a’ ninheu yn weision ywch er mwyn Iesu. Can ys Duw’rhwn a ’orchymynnawð ir golauni lewy r chu allan o dywyllwc h yvv ef yr hwn a lewy r chawdd yn ein calonae, y roddi golauni’r gwybodaeth y gogoniant Duw yn wynep Iesu Christ. Eithr y tresawr hwn ’sy genym mewn llestri pridd, val y byddei arðerchowgrwyð y meðiant hwnw o Duw, ac nyd o hanō ni. Yð ys in gorthrymu o bop parth, er hyny nyd ym mewn cyfyngder: ydd ym mewn cyfing gyngor, er hyny nyd ym yn ðigyngor. Ydd ys yn ein ymlid, and ny’n gedir eb navvdd: ydd ym wedy ein tavlu y lawr, eithr ny’n collir. Ym pop lle ydd ym yn arwedd o y amgylch yn ein corph varwoleth yr Arglwyð Iesu, val yr eglurer hefyt vywyt Iesu yn ein corph e. Can ys ny ni ’rei sydd yn vyw, a roðir yn wastat y angeu er mwyn Iesu, val yr eglur h aer hefyt vywyt Iesu yn ein marwol gnawd. Ac velly angeu a weithia ynam ni, a’ bywyt yno‐chwi. A chan vot i ni yr vn Yspryt ffyð, erwydd y mae yn scrifenedic, Credais, ac am hyny y llavarais, ac ydd ym ni nheu yn credu, ac am hynny y llavarwn, can wybot y bydd y hwn a gyfododd yr Arglwydd Iesu, eyn cyfodi ni nheu hefyt trwy Iesu, ac a’n gosyd ni y gyd a chwi. Cā ys pop peth oll ys yd er eich mwyn chwi val yr amylhao yr helaethaf rat gan ddiolchiat llawer oedd er gogoniat y Dduw. Am hyny nyd ym ni yn ymellwng, eithyr cyd llygrer ein dyn o ddyallan, er hyny y dyn o dd ymewn a adnewyðir beunydd. O bleit yscavnder ein gorthrymder rhwn ny phara ddim hayach en, a bair y ni dra arðerchawc a’ thragyvythawl bwys o ogoniant, pryd na d edrychom ar y petheu hyn a welir, anyd ar y petheu, ny welir ddim hanynt: can ys y petheu a welir, ’s y dros amser: a’r petheu ny welir, ’s y tragyvythawl. CAn ys gwyddam pe a’s ein dayarol d u y y pebyll hyn a ddinistrir, vot i ni adail at vvedy roddi gā Duw, nid amgen, t u y ny d o waith llaw ddyn, anyd tragyvythawl yn y nefoedd. Can ys am hyny ydd ym yn vcheneidiaw, gan ddeif u cael ein gwisco a’n t u y, rhwn’syð or nef. O bleit a’s gwiscir‐ni, ny’n ceffir yn noethion. Can ys yn ddiau ny ni’r ei ’sy dd yn y pebyll hynn, yd ym yn vcheneidio, ac yn llwythoc, can nad wyllysem ein diosc, any d cahel ymwiscaw am danom, val y dar llyncid marwolaeth gan vywyt. A’ hwn a’n creawdd ni i’r peth hyn ydy Duw, yr hwn hefyt a roddes y‐ni ernes o yr Yspryt. Am hyny ydd ym bop amser yn hyderus, cyd gwypom mae tra ydym gartref yn y corph, eyn bot yn ym dd eith ywrth yr Arglwydd. (Can ys wrth ffydd y rhodiwn, ac nyd wrth ’olwc) er hyny ydd ym yn hyderus ac a vynnem yn hytrach ysmutaw allan o’r corph, a’ thrigiaw y gyd a’r Arglwydd. Am hyny hefyt y chwenychem, a ni yn trigo gartref ac yn mudo o ddygartref, vot yn gymradwy ganto ef. Can ys dir yw y ni oll ymðangos geyr bron brawdle Christ, val y d erbynio pop vn y petheu a vvnaethpvvyt yn ei gorph, erwydd yr hyn a wnaeth, pa vn bynac ai da ai drwc. Velly can y ni wybot ofn had yr Arglwydd, ydd ym yn peri y ddynion gredu, ac in eglurhawyt i Dduw, ac yddwy yn gobeithio hefyt ddarvot ein egluraw ni yn eich cydwybodae chvvi. Can na d ym yn ymganmol drachefn wrthych, anyd rhoddy ywch achos gorvoledd am danom, val y caffoch beth y atep yn erbyn yr ei ’sy ai gorvoledd yn yr wynep, ac nyd yn y galon. Can ys pa vn bynac ai am p wyllo ydd ym, y Dduw ydd ym: ai ynteu bot yn ein iavvn pwyll, y chwi ydd ym. Can ys cariat Christ a’n cym p ell: can y ni varnu val hyn, o bleit a’s bu vn varw tros am bavvp oll yno ys meirw oeddynt oll, ac ef vu varw dros bavvp oll, val y bo ir ei byw, na vyddant vyw rhac llaw yðyn y hunain, anyd i hwn a vu varw drostwynt, ac a ad g yv odes. Ac velly, ar ol hyn nyd ym yn adnabot neb un erwydd y cnawt, a’ chyd adnabysem ni Christ erwydd y cnawt, er hynny o hyn allan nyd ym yn y adnabot ef mwy. Can hyny a’d oes neb vn yn‐Christ, byddet ef yn creatur newydd. Yr hen betheu aethan heibio: wely, yr oll petheu sy wedy gwneuthur o newydd. A’r oll petheu ynt o Dduw, hwn a’n cysiliawdd ni yddo ehun, trwy Iesu Christ, ac a roddes i ni weinidogeth cysiliat. Can ys Duw yt oedd yn Christ, ac a gysiliawdd y byt yddo yhun, eb liwio yddynt ei pechotae, ac a ddodes i ni ’air y cysiliat. Wrth hynny ydd ym ni yn genadwri dros Christ: megis pe bai Duw ich adolwyn trywom ni, atolygwn yvvch yn lle Christ, bot ych cysilio a Duw. Can ys gwnaeth ef hwnw y vot yn bechot trosam, yr vn nyd adnabu ddim pechot, val in gwnelit yn gifiawnder Duw ynddo ef. VElly ni neu can hyny megis yn gydweithwyr a atolygwn yvvch, na dd erbynioch vvi rat Duw yn over. Canys dywait ef, Yn amser cymradwy ith erglywais, ac yn‐ d ydd iachyd vvrieth ith ganhorthwyais: wely’r awrhon yr amser cymeradwy wele’r awrhon ddydd yr ieched vvrieth. Ny d ym ni yn rhoi vn achos tramcwydd yn‐ d im, rac cael bei ar ein gweinidogaeth. Eithyr ym‐pop peth ydd ym yn eiu provi ein hunain val yn wenidogion Duw, yn ammynedd mawr, yn gorthrymderae, yn ang h enion, yn‐cyfyngderae, yn-gwialenodae, yn‐carcharae, yn‐tervysce, yn‐travaelion, gan wiliaw, gan vmprydiaw, gan burdep, gan wybyddieth, gan hir dd yoddef, gan diriondeb, gan yr Yspryt glan, gan gariat diffuātus gan’ air gwirionedd, gan nerth Duw, gan arvae cyfiawnder ar ddeheu ac aswy, gan barch, ac amparch, gan glod ac ac anglod, megis twyllwyr, ac er hyny yn gywir: megis yn anadna byddus, ac er hyny yn adnabyddus: megis yn meirw, ac wele ni yn vyw: megis wedy ein cospi, ac ny d wedy ’n lladd: megis yn dristion, ac eto yn ’oestat yn llawen: megis yn dlodion, ac eto yn cyfoethogi llawer: megis eb ddim cenym, ac eto yn meddy annu pop dim. Chvvi Corinthieit y mae ein geneu yn agoret ychwi: ein calon a ehengwyt. Ni’ ch cadwyt yn cyfing ynom ni, eithr ich cadwyt chwi yn gyfing yn eich ymyscaroedd eich vnain. Yrowon yn lle tal iad, y dywedaf vegis wrth vy meibion. Ehenger chwi the hefyt. Nac iauer‐chwi yn ancym p arus gyd a’r anffyddlonion: can ys pa gymddeithas ’sydd i wiredd ac anwireð? a’ pha gommun ’sydd y ’oleuni a thywyllwch? a’ p h a gyssondeb ys ydd i Christ a Belial? neu pa ran’sydd i hwn a gred gyd a’r hwn ’sy eb ffyð? a’ pha gydfot ’sydd i Tem p l D d uw ac eiddoleu? can ys chwi yw Tem p l Dduw byw: val y dyvod Duw, Preswiliaf ynthwynt, ac a rodiaf yn y mewn: a’ byddaf yn Dduw yddwynt, ac hwy vyddant yn popul y mi. Can hyny dewch allan oei plith wy, ac ymohanwch, medd yr Arglwydd: ac na chyhwrddwch ddim aflan, a’ mi ach d erbyniaf chvvi. A’ byddaf ywch yn Dat, a’ chwi vydd vvch yn veibion ac yn verchet i mi, medd yr Arglwydd oll gyvoethawc. WEithion can vot i ni yr a ddeweidion hyn, vy‐ garedion, ymgarthwn y wrth oll vrynti y cnawt ac yspryt, gan ymgwplau i saincteiddrwydd yn ofn i Duw. Derbyniwch ni: ny wnaetham gain vvedd i neb un: ny d anreithiasem neb un: ny siomesem neb un. Nyd er ech barnedigaeth y dywedaf: can ys rac ddywedais, ych bot chwi yn ein calonheu ni, y gyd varw a’ byw. Y mae hyfder vy ymadrodd wrthych: y mae genyf ’orvoledd mawr ynoch: im cyflawnir o ddiddanwch, ac ydd wyf yn dra llawen yn ein oll orthrymder. Can ys gwedy ein dyvot i Vacedonia, ny chai ein cnawd ni ddim llonydd, eithr in gorthymid o bop parth, gan ymladdae o dd y allan, ac ofn ion o dd y mywn. Eithr Duw, yr hwn a ddiddan yr ei cystuddedic, a’ n diddanawdd ni gan ddyvodiat Titus: ac ny d gan y ddyvodiat ef yn vnic, anyd hefyd y gan y diddanwch y diðenit ef genychwi pan venagawð ef i ni eich awydd vryd chwi, eich g alar, eich anwylserch i mi, mal y llawenhawn yn vwy o lawer. Can ys cyd tristeais i chwi a llythyr, nyd edivar yw genyf, cyd byðei ediuar genyf: can ys gweled yddwyf ddarvot ir llithyr hwnw ych tristau chwi, cyd bei any tros amser. Yr awrhon yr wy’n llawē nyd can ich tristëit chwi, anyd am ych tristau i edweirwch: canys tristau a wnaethoch yn ðuwiol, val na chawsoch enwed yn‐dim y genym ni. Can ys duwiol dristit a bair edeuerwch er iechyd vvrieth diedivar us: eithr bydol dristit a bair angeu. Cāys wely, hyn yma am ðuwiol dristau o hanoch, pa astudrwyð ei veint a weithioð ynoch: anyd pa amðeffen: any d pa gilwc: any d pa ofn: any d pa ’oglyd: anyd pa wynvyd: any d pa ddial: ac ym pop peth yr ymðangosasoch ych bot yn pur yn y devnyð hwn. Er wyð paā, er scrivenu atoch, nyd scrivennais oi bleit ef yr hwn a wnaethoed oedd y cam vvedd, nac o bleit yr hwn a ga f as y cam vvedd, and er bod y gofal tu ac atoch chwi yngolwc Duw yn eglur y chwi. Am hyny in diddanit ni, achos ych diddany ad chwi: eithr llawenach o lawer mwy oeddem ni am lawenydd Titus, can lonni y yspryt ef genwch ’oll. Can ys a’s ffrostiais ðim wrthaw am danoch, ny’m cywilyddiwyt: eithr megis y dywede isam wrthych bop dim yn‐gwirionedd, velly hefyt ydd oedd ein ffrost ni wrth Titus yn gywir. Ac y may y galondit ef yn helaethach tu ac atoch vvi, pan goffaeych vvyðdot chwi oll, a’ pha wedd gyd ac ofn ac echryn yd erbyniesoch ef. Am hyny llawen wyf can i mi allu ymddiried ynoch ym‐pop dim. YDd ym ni hefyt yn espesu ywch, vroder, y r h at Duw a roðwyt i Ecclesi Macedonia, cāys ym‐mawr brovedigeth gorthrymder yr amylhaoð y llawenyð hwy nt ai l’wyr eithaf dlodi a amylhaodd y’w eheaeth haelioni. Can ys yn ei gallu (ddwy ’n testio laethu) ac uchlaw ei gallu, ydd oddent yn ’wyllysgar, ac a weddiesant arnam a mawr ervyn ar dd erbyn o hanam y rrat, a’ chymddeithas y weinidogaeth ysydd ir Sainct æ: A’ hyn a vnaethant vvy, ny d mal ydd oeðem ni yn edrych am danaw: any y rhoi y hunain yn gyntaf ir Arglwydd, ac yno y ni nheu gan ewyllys Duw, er bot i ni annoc Titus, pan‐yw yddaw val y dechreawð, velly ac yddo ’orphen yr vnryw rat yn eich plith chvvi hefyt. Can val ydd ych yn amylhau ym‐pop dim, yn ffydd a’ gair, a’ gwybod aeth, ac ym‐pop astudrwydd, ac yn eich cariat i ni, bot i chvvi yr vn modd amylhau yn y rhat hyn hefyt. Ny ddywedaf hyn wrth ’orchymyn, anyd o bleit astudrwydd ’rei eraill: am hyny ydd wyf, yn provi rywiowgrwy dd eich cariat. Can ys adwaenoch rat ein Arglwydd Iesu Christ, ’sef am iddo ac ef yn gyvoethawc, vynet er eich mwyn chwi yn dlawt, val can y dlodi ef y cyfoethogit chwi. Ac ydd wyf yn ddangos vy meddwl yn hyn; can ys da vyddei hyn ychwi, yr ei a ddechreusoch nyd yn vnic gwneuthur, anyd hefyt wyllysy avv, er es blwyðyn. Ac yr awrhon gorphenwch wneuthy ’d hyny hefyt, val megis ac ydd oedd awydd y wyllysy avv, velly bot y‐chwy hefyt eu o’rphen o hynn ’sy genych. Can ys a’s bydd yn gyntaf ’wyllysgarwch, cymradwy yw erwyð yr hyn ’sy gan dd un, ac ny d erwydd yr hyn nyd yw gant h o. Ac ny d yvv er esmwytho ar eraill, a’ch gorthrymu chwi theu. Eithr dan yr vn ambot, bot y pryt hyn ’ich helaethrwydd chwi ddivvallu y eisieu hwy, val y bo hefyt y helaethrwydd hwy tu ac at eich eisieu chwi, val y bo cymmedroldep: megis y mae yn escrivenedic, Yr hu un a gasclavvdd lawer, nyd oedd gant h o vwy, a’r hu un a glascavvdd ychydic, nyd oedd gant h o lai. Ac y Dduw y bo’r diol vv ch, yr hwn a ðodes yn‐calon Titus yr vnryw ’ofal y trosoch. Cā iddo gymeryd yr eiriol, and ydd oedd ef mor astud ac ydd aeth oi vodd yhun yd atoch. A’ ni a dd anvonesam hefyt y gyd ac ef y brawd, rhwn s’y a moliant iddo yn yr Euangel trwy’r oll Ecclesi, (ac nyd hyny yn vnic, eithr hefyt ef a ddywyswyt gan Ecclesi dd yn gydymddeith vvr y‐ni erwydd y rhat hyn a wasanaethwyt genym er gogoniāt yr vnryw Arglwydd, ac amlygiat eich ewyllysgarwch chvvitheu) gā ymochely d hyn, rac y neb veio arnam yn yr helaethrwydd yma rhyn a wasanaethir genym, yr ei ddym yn racparatoi petheu syber vv, nyd yn vnic rac bron yr Arglwydd, an’d hefyt rac bron dyniō. Ac anvonesā y gyd ac wynt ein brawt, yr hwn a brovesam yn vynech o amser y vot yn ddiwyt, yn llawer o betheu, ac yr owrhon yn ddiwytiach o lawer, am y mawr ymddiriet ’sy genyf ynoch. Neu a’s gofyn neb am Titus, efe yvv vy‐cyfaill a’ chydweithydd tu ato‐chwi: neu am ein brodur, y maent yn gennadae yr Ecclesi dd, ac yn ’ogoniant Christ. Can hyny dangoswch tu ac yddynt wy, a’ rac bron yr Ecclesi brovedigeth o’ch cariat, ac o’n gorvoledd ’sy cenym o hanoch. CAn ys tuac at am y weinidogeth ir Saint æ, afraid yw i mi scrivenu atoch. Can ys adwaen eich ewyllysgarwch chwi, ’rhwn ydd wyf yn ymffrostio am danoch wrth yr ei o Macedonia, gan ddyvvedyt, bot Achaia gwedi hi pharatoi er ys blwyddyn, ach awyddvryd chwi a annogodd lawer. A’ mi a dd anvoneis y broder, rac y ein gorvoeð ni am danoch vot yn over, yn y rhan hon, val (vegis y dywedais ym) y boch parot: rac a’s y Macedonieit a ðawā gyd a mi, a’ch cahel chwi yn amparot, yno bot i ni nyd wy ’n dywedyt vot y chwi gael cywilyð yn yr hyderus ’orvoledd hyn veuvi. Erwyð paam mi a dybiaisvod yn angenrait annoc y brodur y ddyvot yn y blaen atoch, a’ chwplau eich bēdith rac ðarparedic, a’ bot yn parat, a’ ddyuot megis o vendith, ac nyd megis o gympel’. A’ hyn bid ich cof, may hwn a heua yn eiriachus, a ved hefyt yn eiriachus, a hwn a heuo yn ehelaeth, a ved hëfyt yn ehelaeth. Megis y damuno pop d un yn ei galō, velly may iddo roi, nyd yn athrist neu wrth yr ing: cans Duw a gar roðiawdr tirion. Ac y mae Duw yn abl y beri ir oll rat amylhau arnoch, val y bo ywch ac oll ddigonoldeb genych ym‐pop dim, allu amylhau ym‐pop gweithret da, megis y mae yn scrivenedic, Ys tanodd ef ar lled a ’rhoddes ir tlodion: ei giried ef a erys yn oes oesoedd. Hefyt yr hwn a bair had ir heuwr, a bair eisioes vara yn ymborth, ac a liosoca eich had, ac a āgwanega ffrwyth eich ciried, val o bop rā ich cyuoethoger y bop calondit‐dda, yr hyn a weithia trwy dd om ni ddiol vv ch y Dduw. Can ys gwenidogeth y y gwasanaeth hwn nyd yw yn vnic yn cyflanwy angēreidiae ’r Saint æ, anyd y mae hefyt yn aml gan ddyolch llaweroe dd y Dduw, (yr ei wrth broviad y weinidogaeth hon a volant Dduw dros eich cydsynniol ym ddar ostwng edigaeth i r Euangel Christ, a’ thros eich dibrin gyfraniat yðynt wy, ac y bawp oll) a’ chan ei gweddi trosoch, gan ych deisyf u chwi yn vawr, am yr ardderchawc‐rat Duw ’sy ynoch. Ac y Dduw bo’r diol vv ch dros ei antraethawl ddawn. WEithion mi vi Paul ’atolygaf ywch er gwarder a’ chymesurdap Christ, yr hwn vvrth vot wydd‐yn‐gwydd yn eich plith, vvyf ddiystyr, ac yn absen yr wyf yn hyderus arnoch: A’ hyn archaf, na ’orvid ym vot yn hyderus pan ytwyf presen t ol, a’r vn ryw ymddiried. ac ydd wyf yn meddwl bot yn hyderus ar ryw ’r ei, y sawl ’sy in cymeryd ni, val pe rhodiem erwydd y cnawt. A’ chyd bom yn rhodio yn y cnawt, er hyny nyd ym yn rhyfelu erwydd y cnawt. (Can ys arvae ein milwriaeth nid ynt cnawdol, anyd nerthoc drwy Dduw, y vwrw cayrydd ir llawr) can vwrw i lawr ddychymygion, a’ phob vchelbeth a dderchefir yn erbyn gwybodaeth Duw, a’ chan gaethiwo pop meddwl i vvyðdawt Christ, a’ chenym yn parot y ddial e ar bop anuvyðdot, gwedy cyflanwer eich uvydd dot chwi. A edrychw‐chwi ar betheu erwydd golwc? A’s ymddiriet neb ynt ho yhun y vot ef yn perthyn i Christ, ystyried hyn drachefn am dano ehū, cā ys val y mae e yn perthyn i Christ, ac velly ydd ym ni ne yn perthyn i Christ. O bleit pe ’s ffrostiwn beth mwy am ein awdurtot, yr hwn a roes yr Arglwydd y ni er adail ad, ac nyd er dinistr ad y’wch, ny chywilyddiaf. Dyvvedyt ydd vvyf hyn rac bot im tybiet megis ichofni chwi a llythyrae. Can ys llythyrae, medd ef, ’sy drymion a’ chedyrn, eithyr ei gorph oleth gydrychiol ys gwan yvv, a’i ymadrodd ’sy ddielw. Tybiet y cyfryw vn val hyn, mae’r vn ryvv rei ac ydym yn‐gair trwy lythryae, a ni yn absen t, y cyfryw rei vyddvvn hefyt yn‐gweithret a’ ni vvydd ‐yn gwydd. Can ys na vaiddiwn ymgynwys, nau ymgyffelypu a ryvv rei ys y yn eu canmol yh vnain: eithyr nyd y y n yn dyal’ eu bot yn mesuro vnain wrthyn y vnain, ac yn cyffelypu y vnain ac yn hwy y vnain. Eithyr nyd ymhoffwn ni am betheu, nyd y yn o vewn ein mesur, any d erwydd mesur y Reol, rhon y rhanawdd Duw i ni hei mesur y ymgyrhaeddy d ac yd atoch. Can nad ym ni yn ymestyn y tuhwnt in mesur, vegis pe na’ s ymgyraeddesem yd atoch: can ys ac ato‐chwi y daetham ni dan precethu Euāgel Christ, nyd yn ym ffrostio o petheu divesur i ni: ’sef am dravaelion rei eraill: a’ gobeithiwn, gwedy ’r angwanego eich ffydd, gael ein mawrygu genny‐chwi erwydd ein rheol yn ehelaeth, ac i mi Euangely avv yn y gvvledydd hyny yr ei sy y tu hwnt y chwi: ny d y ni y ymhoffy yn rheol vn arall, sef yn y petheu gwedy y paratoi eisioes. Eithyr yr hwn a ymhoffo, ymhoffed yn yr Arglwydd. Can ys nyd yr hwn y canmol y hun an, ys ydd gymradwy, any n yr hwn y mae ’r Arglwydd yn ei ganmol. OCh na ’oddefech y chydic ar vy ynfydrwydd, ac yn ddilys yð ywch im goddef. Can ys eiddigus wyf am danoch, ac eiddigeð Duwiol: can ys darperais chwi i vn gwr a y’ch gosot vegis morwyn bur i Christ: ac ydd wyf yn ofni rac megis y twyllawdd y serph Eua trwy hei challter, velly bot eich meðyliae chwi theu yn l’ygredic a’ diryvvio ywrth y semlrwydd ys ydd yn‐Christ. O bleit a’s hwn a ddaw, a precetha amgen Iesu na’r vn a precethesam ni: neu a’ d erbyniwch amgen yspryt nac a dd erbyniesoch: neu amgen Euāgel, nac a dd erbyniesoch, tec y gallesech y dd yoðe ef. Can ys im tyb nyd oeðwn yn is elach na’r gwir bennaf Apostolon. A’ chyd bvvyf drwscl o ymadrodd, er hyny nyd vvyf velly yn‐gwybodaeth, eithr yn eich plith chwi in eglurhawyt yn ollawl, ym‐pop dim. A wneuthum i ar vai, can i mi ymestwng vy hun, val y derchefit chwi, a’ chan i mi precethu y chwi Euangel Christ yn r h at? Ecclesi dd ereill a espeliais, gan gymeryd cyfloc ganthynt er mvvyn gvvnenthur gwasanaeth y chwi? A’ phan oeddwn yn presennol y gyd a chwi, ac arnaf eisieu, ny vu vy‐diogi yn ammorth i neb un: can ys hyn a vyddei arnaf ei eisieu, a gwplay ’r brodur a ðelynt o Macedonia, ac ym‐pop dim ydd ymgedwais ac ydd ymgadwaf yn ðibwys arnoch. Y mae gwirionedd Christ ynof, na ’oarchëir y gorvoledd hyn yn v’erbyn yn‐ gwledydd Achaia. Paam? ai can na charaf chwi? Duw ei g wyr. Eithr yr hyn r’wyf yn ei wneuthur, hyny a wnaf: val y torwyf ymaith achos ywrth yr ei a ðeisyfent gael achos, val y ceffit hwy yn gyffelip i ni yn yr hyn y maent, yn ymhoffy. Can ys cyfryw geu ebestyl, gweithwyr twyllodrus ynt, wedy ’r ymrithiaw yn Ebes yl ieit Christ. Ac nyd rhyvedd: o bleit yntef Satan a ymrithia yn Angel y goleuni. Cā hyny nyd mawr yw, cyd ymrithio y wenidogion ef, val peten wenidogion cyfiawnder, yr ei vydd ei dywedd erwydd y gwaithredoedd h wy. Trachefn y dywedaf, na thybiet neb vy‐bot i yn ynfyd: neu ynte cymerwch vi val vn ynfyd, val y gallwy vi nef hefyt ymffrostio ycydig. Yr hyn a ðywedaf, ny ðywedaf erwyð yr Arglwyð: eithr val o ynvydrwyð, yn y vawr‐ffrost hon veuvi. Can vot llawer yn ymhoffy erwyð y cnawt, mi nef a ymhoffa hefyt. Yr Epistol ar y Sul Sexagesima Can ys chwi ddy oddefwch yn llawen vn ynvyt, a chwychwi yn ddoethion. Can ys goddefwch pe caethiwei vn chwi, pe bei vn ich ysu, pe bei vn yn dwyn y arnoch, pe bei vn yn ymðerchafu, pe trawei vn chwi ar eich wynep. Am warth ad yð wyf yn dywedyt: megis pe bysem yn weinion: eithr ym‐pa beth bynac y bo neb hyderus (dywedaf yn ynfyt) hyderus yw vynef hefyt. Ebraieit ynt, velly vi nef: Israelieit ynt, velly vi nef: had Abraham ynt, velly vinef: gwenidogion Christ ynt (dywedaf val ynwyt) mwy yw vi: mewn travaelion ym amlach: mewn ffonodiae dros vesur: yn carchare yn amlach: yn bron angeu e yn vynych. Can yr Iuddeon pem pg waith yd erbyniais ddauugain gvvialennot any d vn. Teirgwaith im baydwyt a gwiail: vn waith im llapyðwyt: teirgwaith y tores llong arnaf: nos a’dydd y bum yn y dwfn‐vor. Yn ymddeith y bum yn vynych, ym‐periclon llifeiriaint, ym‐periclae llatron, ym‐periclon vy genetl eth vyhun, ym‐periclon gan y Cenetloeð, ym‐periclon yn y dinas, ym‐periclon yn y diffeith vvch, ym‐periclon yn y mor, ym‐periclon ym‐plith gauvrodur, ym‐blinder a’ lluddet, yn‐gwiliae yn vynech, yn newyn a’sychet, yn vmprydie yn wnech, mewn anwyt a’ noethi. Eb law y petheu a ddygvvydd o dd yallan, y mae arnaf gymelri mawr beunydd, nid amgen no gofal tros yr oll Ecclesi. Pwy ’sy wā, ac nyd yw vi nef wan? pwy a dramcwyddir, na loscwy vi? A’s dir ymi ymhoffy, mi a ymhoffa o betheu vy‐gwendit. Y Duw, ’sef Tat ein Arglwyð Iesu Christ, yr hwn ’sy vendiged ic yn oes oesoedd, a wyr nad wyf yn dywedyt cel‐wyd. Yn Damasco llywiawdr y popul y dan Vrenhin Ar e tas a barawdd wilio dinas y Damascieit, ac a vynesei vy‐dal ha i. A’ thrwy ffenestr im gellyngwyt y lawr mewn cawell trwy’r vagwyr, ac a ddiengais rrac ei ddwylaw. NYd lles y mi yn ddiau ymhoffy: cā ys dauaf ar weledigaethae a’ datcuddiedigaetheu yr Arglwydd. Mi adwaen ddyn yn‐Christ er ys rhagor i bedair blynedd ar ddec, (pa vn oedd ai yn y corph, ny wn, ai allan o’r corph, ny wn: Duw a wyr) yr hwn a gymerwyt‐y‐vyny dd yd y drydedd nef. A’ mi adwaen gyfryw ddyn (ai yn y corph, ai allan o’r corph, ny wn: Duw a wyr) y gymeryd ef y vyny dd i Paradwys, ac iddo glybot geiriae an d ywedadwy, yr ei ny d rrydd i ddyn ei llavaru. O’r cyfryw vn yr ymhoffaf, o hanof vyhun nyd ymhoffaf, oddieithr o’m gwendid æ. Can ys pe ’s ymhoffwn, ny vyddwn ynvyt: can ys dywedaf y gwir ionedd, eithr eiriachaf, rac y neb dybiet am danaf uch law hyn a wyl vod ynof, neu a glyw genyf. A’ rrac tra ymdderchaf ael o hanof gan arbenigrwydd y datguddiegaethae, e roddwyt i mi bingyn yn y cnawt, cenad Satan im cernodio, rac tra ymdderfaf æl o hanof. Am y peth hwn mi a atolygais yr Arglwyð dairglwaith, ar vot iddo ymadael a mi. Ac ef a ddyvot wrthyf, Digon yti vy rhat i: can ys vy‐nerth i a berffeithir trwy wendit. Llawē iawn gan hyny yr ymhoffaf vi yn hytrach yn vy‐gwendid æ, val y trico nerth Christ ynof. Can hyny ydd ymddigrif h a vi yn‐gwendid æ, mewn am p archion, mewn ang h enion, yn ymlidiae, yn‐cyfyngder æ er mwyn Christ: can ys pan wyf wan, yno ddwyf gadarn. Ynfyd oeðwn ymffrostio: chwi chwi am cym p ellawð: can ys dylyeswn i gahel vy‐canmol genychwi: can ys yn‐ d im nyd oeddwn is elach na’r gwir bennaf Apostolion, cyd nad wyf ddim. Arwyddion Apostolieit a weithredwyt yn ych plith chwi gā vawr ammynedd, gan arwyddion, a’ rhyveðodae, a’ nerthoc‐weithredoedd. Can ys pa beth yw, ar oeddech vvi yn is elach nac Ecclesi dd eraill, odieithr na vum ðiogswrth‐arnoch? maddeuwch i mi hyn o gam vvedd. Wely, y drydedd waith vy vi yn parot y ddyvot atoch, ac eto ny byðaf-ðiog‐ormesol‐arnoch: can na cheisiaf yr pethe sydd yddoch, anyd chvvy chwi: can na ðylyei y plant cascly da ir tadeu, anyd y tadeu ir plant. A’ my vi yn llawenaf olla draulia, ac a ymdrauliaf dros eich eneidieu: cyd po vwyaf ich caraf, lleiaf im cerir. Eithr bid na phwyseis arnoch: er hyny can vy‐bot yn gall mi a’ch delhiais a dichell. A hudais i chwi am ych da drwy neb or ei a dd anvonais atoch? Mi ddesyfais ar Titus, a chyd ac ef yd anvonais vrawt: a hudodd Titus chwi am ddim och da? any rodiesam yn yr vnryw yspryt? any rodiesam yn yr vn ryw lwybrae? Trachefn, a dyby g wch vvi may ymguso di ydd ym ni wrthych? ydd ym yn dywedyt rac bron Duw yn‐Christ. Eithyr gvvneuthur ydd ym bop peth, vy gcaredigion, er adailadaeth i chwi. Can ys ofny ’rwyf rac pan ðelwyf, na’ch caffwy yn gyfryw rei ac a vynnwn: ac im ceffir inheu y chwi theu yn gyfryw vn ac ny vynnech, a’ rrac bot ymryson, cenivgenu, dig ofein cynnenneu, goganeu ym husting eu, ymchwyddo ac ancydvot. Mae arna vi ofn rrac pan ddelwyf drachefn, vot i’m Duw vyngestwng yn eich plith, a’ dwyn galar dros lawer yr ei a bechasant eisius, ac ny chymer e sont ediueirwch am yr aflendit, a’r godinep, a’ nwyfiant, a wnaethant. LLyma ’r drydedd waith i mi y ddyvot atoch. Yn‐geneu dau neu dri o testion y bydd safadwy pop gair. Racddywedais ywch, a’ racddywedaf ywch: megis be bawn wyð‐yn‐gwyð yr ail‐waith, velly yr scrivenaf yn absen wrth yr ei ym blaē llaw a bechasāt, ac wrth bawp ereill, can a’s dawaf drachefn ny d arbedaf. Can y‐chwy geisio profiat o Christ, yr hwn a ymadrodd ynofi, yr hwn tu ac ato‐chwi nyd yw wan, eithr nerthoc yd yw ynoch. Can ys cyd crogit ef o ran ei wendit, er hyny byw ydyw trwy nerth Duw. A’ diau yw ein bo ni nheu yn weinion ynt h o ef: eithr byw vyddwn y gyd ac ef, trwy nerth Duw tu ac at y chwi. Profwch eichunain a ytych yn y ffydd ecsamnwch ychunain: any d adwaenwch eichunain, ’sef y ’r Iesu Christ vot ynoch, a ddyeithr ychwy vot yn ancymeradwy? A’ gobeithaf y gwybyðwch nad ym ni yn ancymeradwy. A’ mi archaf y Dduw na wneloch ðim drwc, nyd er cael e yn egluro ni yn gimradwy, anyd er y chwi wneuthur yr hyn ’sy syber vv, cyd bom ni megis yn rei ancymeradwy. Can na allwn ni vvneuthur dim yn erbyn y gwir ioned, amyn tros y gwir ionedd. Can ys llawen yym pan yd ym ni yn weinion, a’ch bot chwi theu yn gryfion: hynn hefyd a ddamunem ’sef eich perfeithrwydd chvvi. Am hyny ydd wyf yn eich absen yn scrivennu y petheu hynn, rrac ymy pan vvyf wydd‐yn gwydd, arver o vot yn dost, wrth y meðiant a roes yr Arglwyð y‐my er adail ad, ac nyd er dinistr ad. Bellach vrodr, ewch yn‐iach: byddwch perfeicth: ymgofforddiwch: ymgydsynniwch: byddwch vyw yn dangneddefus, a’ Duw y cariat a’r tangneddyf a vydd gyd a chwi. Anerchwch eugylydd a chusan sanct aidd. Y mae ’r oll Sainct æ yn erchi ych anerch. Rat ein Arglwyð Iesu Christ, a’ chariat Duw, a chōmun deb yr Yspryt glan a vo gyd a chwi oll,. Yr ail epistol at a Corinthieit, a scrivenwyt o Philippi, dinas ym‐Macedonia, ac anuonwyt trwy law Titus a’ Lucas. PAul Apostol (nyd gā ddynion, na thrwy ddyn, anyd trwy Iesu Christ, a’ Duw tat yr hwn y cyvodes ef o veirw) a’r oll vrodur ’sy ’gyd a mi, ad Ecclesi Galatia: rat vo gyd a chwi a’ thangneðyf y gan Dduw Tat, a’ chan ein Arglwydd Iesu Christ, yr hwn y rhoddes y hun dros ein pechotae, val in gwaredai y wrth y cydrychiol vyd drwc yma erwyð ewyllys Duw a’n Tat, ir hwn y bo gogoniāt yn oes oedd oesoeð, Amē. Ryveð yw genyf mor vuan ich ysmutwyt ymaith i Euangel arall, y wrth yr vn ach galwesei yn rhat Christ, yr hwn nyd oes Euangel arall, anyd bot rei ich trallodi, ac yn wyllysu datroi Euangel Christ. Eithyr pe ’s ny ni neu Angel o’r nef a brecethei ywch amgen, na hynn a precethesam ywch, malldigedic vo. Mal y racddywedasam, velly y dywedaf yr awrhon drachefn, A’s precetha neb y chwy yn amgen ach, nac yd er byniesoch, malldicedic vo. Can ys yr owrhon ai precethu ’r wyf athravveth dynion, ai ’r yddo Duw? ai ceisio ’ðwyf rengu boð dynion? o bleit a’s etwo y rengwn voð dynion, ny’ s byddwn was Christ. Weithion y mynnaf ywch wybot, vrodyr, am yr Euangel a precethwyt geny vi, nad oedd hi erwyð dyn. Can na’s d erbyniais y hi gan ddyn, ac ny’m dyscwyt hi i mi, eithr trwy ddatguddiat Iesu Christ. Can ys clywsoch son am vy‐cytro i gynt, yn y ddeddyf‐Iuddewic, val y tra erlynais ar Eccles Duw, ac ei h anreithiais, ac a vuddiais yn y ddedd yf -Iuddewic gor uwch llawer o’m cyfeillion yn vy‐genetl vyhun, ac oeddwn vwy awyddus o lawer i a thrawaetheu vy‐tadeu. Eithr pan vu dda gan Dduw (yr hwn am gohanesei o groth vy mam, ac am galwesei trwy y rat ef) y ddatguddiaw ei Vap ynof, val y byddei y‐my y evangelu ef ymplith y Cenetloedd, yn y man n yd ymchwedl ey ais a chnawt a’ gwaed: ac ny ddaethym drachefn i Caerusalem at yr ei ’n a vesynt Apostolion o’m blaen i, anyd myned avvnaethym i Arabia, ac a ðychwelais drachefn i Damasco. Yno gwedy tair blynedd y daethym drachefn i Caerusalem y ym weled a P h etr, ac a aro s ais y gyd ac ef pem p thec die rnot. A’ neb un or Apostolon ny’s gwelais, dyeithr Iaco brawd yr Arglwydd. Ac am y petheu ’ddwy ’yn y scrivennu atoch, nachaf vi yn testolaethu geir bron Duw, nad wyf yn dywedyt celwydd. Gwedy hyny, yr aethym i dueddae Siria a’ Cilicia: can ys ni’m adwaenit wrth wynep gan Ecclesi dd Iudaia, yr ei oeddent yn‐Christ. Eithr clywed a wnaethent vvy yn vnic rei yn ddyvvedyt, Yr vn oeð yn ein ymlit ni gynt, ’sydd yr awrhon yn precethu’r ffydd, yr hon oedd ef gynt yn hi anreithiaw. A’ gogoneddu Duw a wnaethant am danaf. YNo ar ben pedair blynedd ar ddec gvvedy, yr aethym y vyny drachefn i Caerusalem y gyd a Barnabas, ac a gymerais y gyd a mi Titus hefyt. Ac a escen d ais gan dd atymguðiat, ac a gyd esponiais ac wynt yr Euangel yr hon yddwyf yn ei phrecethu ym‐plith y Cenetloeð, eithr o’r nailltu gyd ar ei oedd yn bennaf, rrac mewn vn modd y rhedwn, neu y rhedeswn yn over: eithr na T h itus rhwn oedd gyd a my vi, cyd bei ef Groecwr, ny chym p ellwyt yw enwaedu er yr oll ffeils vroder a ymluscesont y mewn: yr ei a ymdroscwyddesent y mewn i graffu ar ein rhyðdit ni, ’sydd genym yn‐Christ Iesu, er yddynt ein dwyn i gaethiwet. Yr ei ny chynwysesam o ddarestyngedigeth enhyd awr, val y trigei gwirionedd yr yr Euangel yn safadwy y gyd a chwi. A’ chan yr ei a dybit eu bot yn vawr, ny ddysceis ddim (beth oedden wy gynt, ny’m dawr i: ny chymer Duw ansawd vn dyn) er hyny, yr ei pennaf ny chydesponiesant ddim a mi vi. Eithyr yn‐gwrthynep, pan welesant ðarvot rhoi ato vi yr Euangel yr ei dienwaediat, val y rhoesit i Petr ar yr ei ’r Enwaediat: (can ys yr hwn oeð nerthoc drwy law Petr yn yr Apostoliaeth ar yr ei ’r Enwaediat, oedd hefyt yn nerthoc trwy dd ofi ne yn‐cyfor y Cenetloedd) a’ phan wybu Iaco, a’ C h ephas, ac Ioan am y rat a roddwyt i mi, yr ei a gyfrifir eu bot yn golo f nae, wy roesant i mi ac i Barnabas ddeau ddwylaw cymddeithas, val y byddei y ni precethu ir Cenetloedd, ac wynteu ir ei or Enwaediat, gan rybuddio yn vnic ar vod yni goffau ’r tlodion: yr hyn hefyt yr oeddwn yn astud yw wneuthur. A’ gwedy dyvot Petr i Antiocheia, mi y gwrthsefais ef yn ei wynep: can ys y vot ar vai. O bleit cyn dyvot ’rei ywrth Iaco, ef a vwytaei gyd a’r Cenetloedd: anyd gwedy y dyvot h wy, ef a enciliawdd ac ymhanodd yvvrthynt, can iddo ofni rac yr ei oeddent o’r Enwaediat. A’r Iuddaeon eraill cydffuantu ac ef a wnaethant, yd y n y ðucit Barnabas yw ffuant wy hefyt. Eithyr pan welais, nad oeddent yn troedio yn vnion at ’wirionedd yr Euāgel, y dywedais wrth Petr yn‐gwyð pawp oll, A’s tu di ac yn Iuddew wyt yn byw mal y Cenetloedd, ac ny d mal yr Iuddeon, paam y cympelly ni y Cenetloedd y vyw mal yr Iuddeon? Ny ni y savvl ym Iuddeon wrth anian, ac nyd pechaturieit o’r Cenetloedd, a wyðam na chyfiawn hei r dyn gan weithredoedd y Ddeddyf, anyd gan ffydd Iesu Christ: ’sef ny ni meddaf, a credesam yn Iesu Christ, mal in cyfiown h eid y gan ffydd Iesu Christ, ac nyd gan weithrede dd y Ddeddyf, o bleit gan weithrede dd y Ddeddyf ny chyfiawn he ir vn cnawt. Ac a’s wrth geisio cael ein cyfiawni trwy Christ, in ceffir ni nheu yn pechaturieit, a yt yw Christ gan hyny yn wenidoc pechot? Ymbell oedd. Can ys a’s adeilaf drachefn y petheu a ðinistrais, ydd wyf yn gwneuthur vyhun yn droseddwr. Cā ys my vi trwy’r Ddeddyf vum varw ir Ddeddyf, ac val y bawn byw y Dduw, im crogwyt y gyd a Christ. Val hyn byw ytwyf eto, nyd my vi yr awrhon, eithr Christ ’sy vyw yno vi: ac am y byw ddwy ’r owrhon yn y cnawd byw ddwyf gan ffyð ym‐Map Duw, yr hwn a’m carawdd, ac ei rhoðes y hunan y trosof. Nyd wyf yn dirymi o rrat Duw: o bleit a’s ywrth y Ddeddyf y mae cyfiawnder, yno y bu varw Christ eb achos. A Galatieit ynfidion, pwy a’ch llygatdynawdd chwi, val na ’lynech wrth y gwiri onedd, i ba ’r ei y racyscythrwyt, Iesu Christ o vlaen eich llygait, ac yn eich plith y crogwyt? Hyn yn vnic a chwenychwn ei ddyscu genwch, Ai wrth weithre dd y Ddeddyf yd erbyniesoch yr Yspryt, ai wrth glywet precethu’r ffydd? A ytych mor ynfydion, a’ gwedy ywch ddechreu yn yr Yspryt, y mynech yr awrhon eich perffeithio gan y cnawt? A ddyoddefesoch vvi gymeint o betheu yn over? ac a’s yn over yvv. Yr hwn gan hyny ’sydd yn trefnu ywch yr Yspryt, ac ’sy’n gwneuthur gwyrthieu yn eich plith, a wna ef hyny wrth weithrede dd y Ddeddyf, ai wrth glywet y ffydd gvvedy hei phrecethu? Nid amgen megis y credawdd Abraham y Dduw, ac ei cyfrifwyt y‐ddaw yn gyfiawnder. Gwybyddwch gan hyny, mae yr ei y ’sydd or ffydd, yr ei hyn yw plant Abraham. Can ys yr Scrythur yn rac welet, y cyfiawnei Duw y Cenetloedd trwy ffydd, a rac euangelawdd i Abraham, gan ddywedyt, Yno‐ti y bendithir yr oll Genetloedd. Ac velly yr ei ’sydd o’r ffydd, a vendithir y gyd a’r ffyddlawn Abraham. Can ys cynniuer ac ynt o weithre dd y Ddeddyf, y dan velltith y maent: can yscrivenedic yw, Ys malldigedic pop vn nyd erys yn yr oll petheu, a yscrivennir yn llyfer y Ddeddyf, y’w gwneuthur vvynt. Ac na chyfiawnir neb un wrth y Ddeðyf yn‐golwc Duw, amlwc yw: can ys y cyfiawn vydd‐byw wrth ffydd. A’r Ddeddyf nyd yw o ffydd: eithyr y dyn a wnel y petheu hyny, a vydd byw yntynt vvy. Christ a’n prynawdd ni ywrth velldith y Ddeddyf, pan wnaethpwyt ef yn velldith trosam, (can ys y mae ’n scrivenedic, Ys malldicedic pop vn ’sy ynghroc a’r bren) val y delei vendith Abraham ar y Cenetloedd trwy Christ Iesu, val yd erbyniem addewit yr Yspryt trwy ’r ffydd. Broder, dywedyt ydd wyf val y gvvna dyniō, Cyd na bo an d am b ot dyn gwedy y cadarnheir, eto ny ddirymia neb ef, ac ny ðyd dim wrtho. Yr Epistol y xiij. Sul gwedy Trintot. Weithion i Abraham ac y’w had y gwnaethpwyt y gaddeweidion. Ny ddywet ef, Ac i’r hadae, megis yn dyvvedyt am lawer: eithyr, Ac ith had ti, megis am vn, yr hwn yw Christ. A’ hyn a ddywedaf, am y Ddeddyf yr hon oedd petwarcent a dec blynedd ar vcain gwedy, na ddichon hi ðiðymio yr Am b ot yr hon a racgadarnheit gan Dduw erwydd Christ, val y dirymia hi yr aðewit. O bleit a’s o’r Ddeðyf y mae ’r etiveddieth, nyd yvv ynteu mwy wrth y gaddewit, eithr Duw a roðes yr etiueddieth i Abraham wrth ’addewit. I ba beth gan hyny y gvvasanaetha ’r Ddeddyf? O bleit trosoddeu y doded y hi, y’n y ðelei yr had hvvnvv y gwnaed yr addewit yddaw: ac y hi a ordeiniwyt gan Angelion yn llaw Cyfryngwr. A’ Chyfrynggwr nyd yw i vn: eithyr Duw ’sydd vn. A yvv ’r Ddeddyf gan hyny yn erbyn yr a ddeweid ion Duw? Ymbell oeð: Can ys pe rhoesit Deðyf a allesei beri bywhau, yn wir e vesei cyfiawnder o’r Ddeðyf. Eithyr yr Scrythur ’lan a argaeawdd yr oll petheu y dan pechot, y’ny roðdit y gaddewit wrth ffydd Iesu Christ ir sawl a credant. Eithr cyn na dyvot y ffydd, in cedwit y dan y Ddeddyf, ac in goarchëit ir ffydd, a dd atguddit rhac llaw. Ac velly y Ddeddyf oedd ein h athro in dvvyn at Christ, val in cyfiawnheit ni wrth ffydd. Eithr wedy dyuot y ffydd, ny d ym ni mwy ach y dan athro. Cā ys chwi oll’sy yn plant i Dduw gan y ffydd yn‐Christ Iesu. Can ys chvvychvvi oll a’r a vatyddiwyt i Christ, a wiscesoch Christ. Nyd oes nac Iuddew na Groecwr: nid oes na chaeth na rryð: nyd oes na gwrryw na benyw: can ys yr vn y d yw‐chwi oll yn‐Christ Iesu. Ac a’s i Christ yddyvvch, yno yð ywch yn had Abraham, ac yn etiueðion wrth aðewit. WEithian meddaf, tra vo’r etivedd yn vachcen, nyd oes gohā ieth rhyngto a gwas, cyd bo d ef yn Arglwydd pawp dim, eithr y mae ef y dan ymgleddwyr a’ llywodraethwyr, y d y pryd a ’osodes y tat: Ac velly ni nheu pan oeddem vechein, oeddem yn gaith ion y dan y gwyddorion y byt. Eithr gwedy dyvot cyflawnder yr amser, yd anvones Duw ei Vap yn wneuthuredic o wreic, ac yn wneuthuredic y dan y Ddeddyf, val y prynei ef yr ei oedd y dan y Ddeddyf, val y gallem dd erbyn y braint mabwrieth. A’ chan eich bot yn veibion, yd anvonawdd Duw Yspryt ei Vap ich calonheu, rhvvn ’sy yn llefain, Abba, Dat. Ac velly nyd wyt mwy was, amyn map: ac a’s map, yr vvyt hefyt yn etiuedd i D d uw trwy Christ. Sef y pryd, nad adwaenech vvi Dduw, y gwasanethech yr ei, wrth anian nyd yyn dduwieu. Ac yr awrhon a chwi yn adnabot Duw, and yn hytrach yn adnabodedic gan Dduw, pa wedd yr ymchwelesoch drachefn at egwan a’ thlodion ’wyddoreu, yr ei y mynwch ymgaethiwo yddynt drachefn yn eich gwrthgarn? Cadw diernodie yð ych, a’ misoeð, ac amseroe dd, a’ blynydde dd. Mae arnaf ofn am dano’ch, rac darvot i mi lafurio wrthych yn over. Byddwch val vy vi: can ys mi vi ’sydd val chwi chvvi: broder, atolwc yw’ch: ny wnaethoch ddim eniwed i mi. A’ gwyddoch, pan‐yw trwy wendit y cnawt yr evangelais ywch y waith gyntaf. A’ phrawf iad o hanof yr hyn oedd yn vy‐cnawt, ny ðirmigesoch, ac ny ’omeddesoch: anyd val Angel Duw, ie val Christ Iesu im d erbyniesoch. Pa vn yno oedd eich dedwyddwch? can ys ydd wy’n test ywch, pe besei possibil, y tynnesech allan eich llygait, ac y rhoesech i mi. Aethym i gan hyny yn ’elyn ywch, o bleit i mi ddywedyt y gwir ywch? Y maen hwy yn eiddigedu s drosoch nyd yn iawn vodd: eithr hwy vynent eich cau chvvi allan, val y bei chwi vot ac eiddigedd am danynt wy. Eithr peth da onus yw cwbl garu yn wastad ym‐ p eth da onus, ac nyd yn vnic pan wyf wydd‐yn‐gwydd a’ chwi, vy‐ p lant‐bychein, yr ei ’rwyf eilwaith yn eu h escor, yd y’n y ffurfer Christ ynoch. A’ mynnwn vy‐bot y gyd a chwi yr awrhon, val y gallwn newidio vy llef: can ys petrusaw ydd wyf am danoch. Yr Epistol y iiij. Sul yn y Grawys Dywedwch i mi, yr ei a vynnwch vot y dan y Ddeddyf, a ny chlywch y Ddeddyf? Can ys mae’n yscrivenedic, vot i Abraham ddau vap, vn o wasanaethwreic, ac vn o’r wreic‐rydd. Eithyr hwn oedd o’r wasanaethwyr, a anet erwydd y cnawt: a’ hwn oedd or wreic rydd, a aned wrth yr addewit. Wrth y petheu hyn y dyellir peth arall: can ys mamæ hyn yw’r ddau Testament, vn yr hon yw Agar o vynyth Sina, ’sy yn cenedlu i gaethiwed (cā ys Agar neu Sina mynyth yw yn Arabia, ac y maeyn cyf atep i Gaerusalem ys yd yr awrhō) ac y mae yn gaeth hi ai phlant. Eithr Caerusalem vcho d y sy rydd: yr hon yw ’n mam ni oll. Can yscrivenedic yw, Llawenha dydi ddiepil yr hon nyd wyt yu planta: tor allan a’ llefa, yr hon ny d wyt yn escor: can ’ys ir ddiffaeth y mae mwy o lawer o blant, nac i hon sy a gwr yddi. Can hyny vroder, ydd ym ni vnwedd ac Isaac, yn plant yr addewit. Eithr megis y pryd hyny hwn a anet erwydd y cnawt, a ymlidiai yr vn a aned erwydd yr yspryt, ac velly yr awrhon. Eithr pa ddywait yr Scrythur? Bwriwch allan y wasanaethwreic hi a’i map: can na bydd map y wasanaethwreic yn etiuedd gyd a map y vvreic rydd. Can hyny vroder, nyd ym ni veibion y wasanaethwreic, any d y vvreic‐ rydd. SEfwch‐ yn‐safadvvy yn y rhyðdit y n rhyddaodd Christ ni, ac na rwyder chwi drachefn ac iau caethiwet. Nacha, mi Paul a ddywedaf wrthych, a’s chvvychvvi a enwaedir arnoch, ny vuddia Christ ðim ywch. Can ys test i af drachefn i bop dyn, yr hwn a enwaedir arno, y vot ef yn rhwym y gadw ’r Ddeddyf oll. Chwi ach ymddadwnaethoch y wrth Christ: pa ’r ei pynac ich cyfiawnir gan y Ddeddyf, ys cwympesoch y wrth rat. Can ny ni trwy ’r Yspryt ym yn gwilied am ’obeith cyfiawn h ad wrth ffydd. Can ys yn‐Christ Iesu nac Enwaediat ny vuddia ddim, na dienwaediat, any d ffydd yr hon a waithia trwy gariat. Yr oeddech yn redec yn brydverch: pwy ach rwystrodd, val na d uvyddhaech ir gwir onedd? Nyd yvv’r grediniaeth hon ywrth yr hwn a’ch gailw. Ychydic surdoes a sura yr oll does. Mae geny vi ’obeith am danoch trwy ’r Arglwydd, na byddwchwi o ddim meddwl amgen: eithyr hwn ’sy dd ich trallodi chvvi, a ddwc ei varn edigeth, pwy ’n pynac vo. Ac a’s mi vy, vroder, ’sydd eto yn precethu ’r Enwaediat, paam ydd ys eto im ymlid? velly ef dd adwnaed tramcwydd y groc. Och dduvv na thorit ymaith yr ei ach aflonyddant. Can ys vroder, ich galwyt chwi i ryðdit: yn vnic nac arvervvch eich ryðdit yn achos ir cnawd, eithr gan gariat gwasanaethwch bawb y gylydd. Can ys yr oll Ddeddyf a gyflanir yn vn gair, ’sef yn hwn, Cery dy gymydawc mal tu h un. A’s ynte cnoi ac yssu y gylydd a wnewch, ymogelwch rac ymddifa gan y gylydd. Yr Epistol y xiiij. Sul gwedy Trintot. Wrth hyny y dywedaf, Rodiwch yn yr Yspryt, ac na vid ywch gyflanwy trachwāteu y cnawt. Cā ys y cnawd a drachwenych yn erbyn yr Yspryt, a’r Yspryt yn erbyn y cnawt: a’r ei hyn a gyverbyniāt y gylyð, val na alloch wneuthur cyfryw betheu ac a vynnech. Ac a’s arweinir chwi y gan yr Yspryt nyd ydych dan y Ddeddyf. Sef gweithrededd y cnawd ’sy amlwc, yr ei ynt, tori‐priodas, godineb aflēdit, nwyf iant, delw aðoliat, swyno, casinep, cynnēnu, gwynvydu, llit, ymgeiniae, tervyscae, cam‐ opinionae, cenvigenn æ, lladdiadae, meddtot, glothinep, a’r cyffelyp petheu hyn, am pa ’rei y rac ddywedaf ywch, megis ac y rac ddywedais yvvch, na bydd ir ei a wna’r cyfryw betheu, veddy annu teyrnas Duw. Eithr ffrwyth yr Yspryt yw cariat, llawenydd, tangneddyf, an myned d, tiriondep, dayoni, ffyð londep, gwarder, artem p r yn erbyn y cyfryw nyd oes vn D d eddyf. Can ys ’rei yddo Christ, a grocesont y cnawnt gyd a’u wniae ai dra chwantae. A’s byw yd ym yn yr Yspryt, rhodiwn hefyt yn yr Yspryt. Na ddeisyfwn wac ’ogoniant, gan ymannoc eugylydd ac yn ym‐ genuigennu wrth eu gylydd. BRoder, a’s go r ddiwedwyt dyn mewn ryw vai, chvvy chwi ysy yn sprytawl, cyweir i wch y cyfryw vn ac yspryt gwarder, gan dy ystyried tuhun, rac dy temto di the hefyt. Dygwch drym veichiae y gylydd, ac velly cyflanwch Ddeddyf Christ. O bleit a’s tyb ic neb y vot yn ddim, ac ynt ef eb vot yn ddim, y mae wedy ei dwyllo gā ei dyb ei hun. Eithr provet pop vn y’waith y h unā, ac yno y bydd ganthaw ’orvoleð yno y h un yn vnic ac nyd yn eraill. Can ys pop vn a ddwc y vaich y h un an. Bit i hwn a ddyscwyt yn y gair, wneuthur hwn y dyscawdd ef yn gyfranoc ou oll dda. Na thwyller chwi: ny watworir Duw: can ys pa beth pynac a heua dyn, hyny a ved ef hefyt. Can ys hwn a heua y’w gnawt, o’i gnawt y med lwgr edigeth: eithr hwn a heuo ir yspryt, or yspryt y met vywyt tragyvythawl. Na vlinwn gan hynny yn yn gwneuthu dayoni: can ys yn ei briavvd‐ amser y metwn, a ddieithr i ni ddefficio. A chan hyny tra vo i ni amser, gwnawn dda ioni i bop dyn, ac yn enwedic yr ei, ’sy duylwyth y ffydd. Yr Epistol y xv. Sul gwedy Trintot. Welwch ehelaethet y llythyr a escrivenais atoch a’m llaw vyun. Cynniuer ac a vynnent wneuthur wynep‐ tec yw’ch yn y cnawt, ’syð ich cym p ell i vynnu eich enwaedu, yn vnic val nad ymlidir hwy o bleit croc Christ. Cā nad ynt wy ehunain yr ei a enwaedir, yn cadw y Ddeddyf, anyd deisyfu cael eich enwaedu chvvi, val yr ymhoffent yn eich cnawt. Eithyr na bo i mi ddim ’or ymhoffi, anyd yn‐croc ein Arglwydd Iesu Christ, gan yr hwn y crogwyt y byt i mi, a’ mi nheu ir byt. Can ys yn‐Christ Iesu nac enwaediat ny vuddia d d im, na dienwaediat, anyd creatur newydd. A’ chynniver ac a rodiant erwydd y rheol hon, tangneddyf vydd arnynt, a’ thrugareð, ac ar uchaf Israel Duw. O hyn allan na volested neb vi: can ys dwyn yðwyf yn vy‐corph nodae ein Arglwyð Iesu. Vroder, Rat ein Arglwyddd Iesu Christ a vo gyd a’ch yspryt,. At y Galatieit yr yscrivenwyt hvvn o Ruuein. PAul Apostol Iesu Christ, gan ewyllys Duw, at y Sainct æ, yr ei ’sy yn Ephesus, ar ffyðloniō in‐christ Iesu: Rat a vo gyd a chwi, a’ thangneðyf, y gann Dduw ein Tat, a’ chan yr Arglwydd Iesu Christ. Bendiged ic vo Duw ’sef Tat ein Arglwydd Iesu Christ, yr hwn a’n bendithiawdd a phob bendith ysprytawl yn nef olion yn Christ, megis yd etholes ef ny ni ynddaw ef, cyn na sailiat y byt, val y byddem sanctaidd, ac yn ddiargywedd geir y vron ef yn‐cariat: yr hwn a’n rac dervynawdd ni, i vabwrieth trwy Iesu Christ yðo ehun, erwydd gwirvodd y ewyllys ef, er moliant gogoniant ei rat, trwy ’r hwn rat y cymeradwyawdd ef ny ni yn ei garedic, y gan yr vn y mae i ni brynedigeth trwy y waed ef, nid amgen y madduant pechotae, erwydd y ’oludawc rat ef: a’r hwn y bu ef yn am p l yn ein cyfor ym pop doethinep a’ dyall, ac a egoroð i ni ddirgelwch ei wyllys erwydd ei rad vodd, rhwn a lunieithesei ef ynðaw, nid amgen yn llywodraeth cyf llawnder yr amsere dd vod yddaw gyd gynull yn vn bop peth, ac a’r ysydd yn y nefoedd, ac a’r ys ydd yn y ddaiar, sef yn‐Christ: yn yr hwn hefyt in d etholwyt pan in rac dervynwyt erwyð ei rac osodiat ef, yr hwn a weith reda bop dim erwydd cygcor y wyllys ehun an, pan yw i ni, yr ei cyntaf a ’obeithesam yn‐Christ, vot er mawl y ’ogoniant ef: yn yr hwy hefyt y gobeitheso‐chvvitheu gwedy ywch glywed gair y gwirionedd, ’sef Euangel ein ieched vvrieth chwi, yn yr hon hefyt gwedy ywch gredu, ich in seliwyt ac Yspryt glan y gaddewit, yr hwn yw ernes ein etiveddiaeth, hyd brynedigeth y meddiant a bvvrcasvvyt er moliant y ’ogoniant ef. Erwydd paam hefyt, gwedy i mi glybot son am y ffyð, ’sy genwch yn yr Arglwyð Iesu, a’r cariat ar ir holl Sainct æ, nyd wy ’n peidio a dyol vv lch drosoch, gan eich coffa u yn vy‐gweddiae, ar vod y Duw ein Arglwydd Iesu Christ, Tat y gogoniant, roddy i chwi Yspryt doethinep, a’ d atgudd iat trwy y gydnabyddiaeth ef, a’r ’oleuo llygait eich dyall val y gwypoch pa vn yw gobaith y alwedigeth ef, a’ pha vn yvv golud y ’ogoneddus etiueddiaeth ef yn y Sain c t æ, a’ pha vn yw y tra mowredd y veðiant ef yn ein cyfor, yr ei a gredwn, erwydd gweithred iat ei gadr‐nerth ef, yr hynn a weithiawð ef yn‐Christ, pan y cyfodawdd ef o veirw, ac e dodawdd ar ei ddeheulaw yn y nefoeð, tragoruwch oll llywodraeth, a’ meddiant, a’ gallu, ac Arglwyddiaeth, a’ phop Enw, a’r a enwir, nyd yn y byt hwn yn vnic, anyd hefyt yn yr hwn ’sy ar ddyvot, ac a ddarestyngawdd bop dim dan y draet, ac y dodes ef goruch pop dim y vod yn ben ir Ecclcs, yr hon yw y gorph ef, ’sef y gyflawnder ef yr hwn ’sy ’n cyflanwy pop peth ym‐pop peth. AChwi theu a vyvvocaodd ef, yr ei oeðech wedy meirw yn‐camweddae a’ phechotae, yn yr ei, gynt y rhodiech erwydd helhynt y byt hwn ac erwydd y tywysoc a lywa draetha yn yr awyr, ’sef yr yspryt, ’sy owrhon yn gweithiaw ym‐plant anuvyð dot, yn cyfrwng pa rei ydd oeddem ni nheu hefyt yn cydtro gynt, yn tra chwantae ein cnawt, gan wneuthur ’wyllys e y cnawt, a’r meddwliae, ac oeddem wrth anian yn blant dig ofeint, yn gystal ac eraill. Eithr Duw yr hwn ’sy ’oludoc yn‐trugaredd, trwy ei vawr gariat a’r y n carodd ef ni, a’ phan oeddem wedy meirw gan pechote, a’n cyd vywhaodd ni yn‐Christ, gan rat pa vn yr iachawyt chwi, ac an cyd gyvodes, ac a’n cyflehaod yn y nef olion leoedd yn‐Christ Iesu, val y dangosei yn yr oesoedd rhac llaw y dirvawr olud y rat ef, trwy ei garedigrwydd y ny ni in‐Christ Iesu. O bleit can rat yr iacheir chwi trwy ffydd, a’ hyny ny d o hanoch y‐hunain: dawn Duw ydyw. Nyd o weithrede dd, rac y neb ymhoffy. Can ys y weith red ef ydym wedy ein creau in‐Christ Iesu y weithrede dd da, yr ei a ddarparodd Duw, val y rhodiem ynthwynt, Erwydd paam cofiwch ych bot gynt yn Genetloedd yn‐y cnawt, ac ich gelwit yn ddienwaediat gan yr ei’n, a elwir yr Enwaediat yn‐y cnawt, o waith dwy llaw, eich bot, meddaf, y pryd hyny eb Christ, ac yn ddieithredic y wrth wladwrieth Israel, ac yn estronieit ywrth yr am b odae’r addewit, ac eb obeith genwch, ac yn rei d d idduw yn y byt. Ac yr awrhon in‐Christ Iesu, yr ei oeðech gynt ym‐pell, a wnaethpwyt yn agos eieit, ’sef trwy waed Christ. Can ys efe yw’n tangneddyf, rhwn a wnaeth y ddoy blaid yn vn, ac a ddatododd y gay ad y rhan‐baret, gā ðirymio trwy y gnawd ef y gelyniaeth, ’sef Deddyf y gorchymynnae yr hon ’sy yn hanuod o ’ordinadeu, y wneuthur y ðau yn vn dyn newyð ynðo yhun, gan wneuthur tangneddyf velly, ac val y cysiliai ef y ddau a Duw yn vn corph gan y grog iad ef, a’lladd gelyniaeth wrthei, ac a ddaeth, ac a Euangelawð dangneðyf ywch ’yr ei oeddech ym‐ p ell, ac ir ei oedd ech agos ieid. Can ys trwy dd aw ef y mae i ni y ddwyblaid dywysogeth at y Tat gan yr vn Yspryt. Yr Epistol ar ddydd S. Thomas. Weithion gan hyny nyd yw‐ch’ mwy ddieithreit a’ dyvodieit: amyn cyt dd inasieit a’r Sainct æ, ac yn duylwyth tuy Duw, ac wedy eich adaila d ar sail vaeniad yr Apostolion a’ Prophwyti, ac ynt ef Iesu Christ yn bod yn ben congl faen, yn yr hwn yr oll adail ad wedy’ gyssyltu, a dyf yn tem p l sanctaidd ir Arglwydd, yn yr hwn hefyt y ch cyf adailwyt chwi y vot yn drigfa n Duw gan yr Yspryt. OBleit hyn ydd yvv vi Paul yn carcharor Iesu Christ dros‐y‐chwi y Genetloedd, a’s clywsoch ywrth y llywodraeth y Rat Duw a roed i mi yn eich cyfor, sef yvv hyny, bot Duvv gan dd atguddiat gwedy dangos y dirgelwch hyn y‐my (val yr scrivenais vcho d yn ychidic ’airiæ, wrth yr hyn pan ddarllenoch y gellwch wybot vy‐dyall yn‐ d irgelwch Christ) yr hwn yn oesoedd eraill ny’s eglurwyt i veibion dynion, val y mae’r awrhon wedy dd atguðiaw yw sainct Apostolion ef a’ Prop h wyti gan yr Yspryt, ’sef bot y Cenetloedd yn gyd etiueddion hefyt, ac yn cydcorph, ac yn gyfranogiō o y addewit ef in‐Christ gan yr Euangel, ir hon im gwnaed i yn wenidawc gan y d d awn y Rat Duw a roed y‐my erwydd grym y veddiant ef. Sef y mi vi y lleiaf o’r oll Sainct æ y rhoðwyt y Rat hwn, ar vot i mi Euangelu ym‐plith y Cenetloedd anchwiliadwy ’olud Christ, ac y eglurhau y y bawp pa vn yw cymddeithas y dirgelwch, yr hwn o ddechreu ad y byt oeð guðiedic yn‐Duw, ’r hwn a greawð bop dim trwy Iesu Christ, er mwyn bot yr awrhon ir llywodraethae ac ir meddiannae yn y lleoedd nef olion yn wybodedic yddyn trwy’r Eccles yr amryw liavvs doethinep Duw, erwydd y rrac ’osodiat tragyvythawl, ’rhwn a weithiawdd ef yn‐Christ Iesu ein Arglwyð, y gan yr hwn y mae i ni hyder a hyfforddrwydd wrth ’obaith, gan ffyð yndo ef. Yr Epistol y xvi. Sul gwedy Trintot. Erwydd paam ydd archaf arnoch nac ymellyngoch o bleit vy‐blinderae i er eich mwyn, yr hyn yw eich gogoniant. O’r achos hyn y plygaf vy‐glinieu ar Dat ein Arglwydd Iesu Christ, (o ba vn yr henwir yr oll tuylwyth yn y nefoedd ac yn y ddaiar) val y rhoddo y‐chwy erwydd golud eu ’ogoniant, megis ich nerther yn gadarn gan y Yspryt ef yn y dyn o dd ymewn, modd y trico Christ yn ych caloneu gan ffydd, mal gwedy eich gwreiddier a’ch dysyler yn‐cariat, y boch abl y amgyffred y gyd a’r ol Sainct æ, beth yw lled, a’ hyd a’ dyfnder, ac vch el der: a’ gwybot cariat Christ, yr hwn ’sy tros wybodaeth, val ich llanwer ac oll gyf lawnder Duw. Iddaw ef can hyny pwy a ddychon dra lliosocau bop peth ar archom n ai a veddyliom, erwydd y meddiant ’sy yn gweithiaw ynom, y bo gogoniant yn yr Eccles yn‐Christ Iesu, trwy’r oll genetlaethae yn oes oesoeð. Amē. MI neu gan hynny y carcharor yn yr Arglwyð atolygaf yw’ch ar rodio yn teilwng o’r ’alwedigeth ich galwyt, ym‐pop gestyngeiddtra‐meddwl, a’ thirionder mewn dyoddefgarwch, gan ymgynnal eu gylyð trwy gariat, gan astudiaw cadw vndep yr Yspryt yn rhwym edigeth tangneddyf. Vn corph ysydd, ac vn Yspryt, megis ac ich galwyt yn vn ’obaith eich galwedigeth. Vn Arglwydd sy, vn ffydd, vn Batydd, vn Duw, a’ That oll, yr hwn ’sy goruwch oll, a’ thrwy oll, ac ynoch oll. Yr Epistol ar ddydd. S. Marc. Eithr i bop vn o hanam y rhoet y Rat, erwydd y mesur dawn Christ. Can hynny y dywait, Pan escen d awdd y vynydd ir vch el der, ef a dduc ganto gaethiwed yn gaeth, ac a roddes roðion y ddynion. (Velly, am y‐ddaw escen dy, pa beth yd yw, any d darvot yddaw hefyt ðescen dy yn gyntaf ir partheu is el af or ddaiar? Yr vn a ddescen d awdd, yw ’r vn ac escen d awdd, tra-goruwch yr oll nefoedd, val y cyflanwei ef bop dim) Ef gan hyny a roddes rei y vot yn Apostolion, a’r ei yn Prophwyti, a’r ei yn Euangelwyr, a’r ei yn Vugelyð, ac yn Ddyscyawdwyr, er com p oni y Sainct æ, i waith, y wenidogeth, ac er adāil ad corph Christ, yd y n y chyhyrddom oll (yn vndeb ffydd a’ gwybodaeth Map Duw) yn wr cwbl, ac ym mesur oedran cyflawnder Christ, val rhac llaw na byðom mwy ach yn plant, yn bwhwmman ac yn ein trawsarwein gan bop awel dysceidaeth, wrth ddichell dynion, a’ hocced, er cynllwyn twyll. Eithyr dilynwn wirionedd yn‐cariat, ac ym‐ pop peth cynnyddu yddo ef, ’rhwn yw y pen, ’sef Christ, y gan yr hwn y bydd ir corph gwedy darvot ei gom p oni ai gyssylltu ynghyt trwy’ bob cymmal, er ymdrefny at, (erwyð y grym ustr ysydd ym‐mesur pop parth) dderbyn cynnydd ir corph, er ei adail ad yhun yn‐cariat. Yr Epistol y xix. Sul gwedy Trintot. Hyn ynteu a ddywedaf, ac a testiaf yn yr Arglwydd, na bo y chwi o hyn allan rodio mvvy mal y rhotia Cenetledd eraill, yn‐gwagedd ei meðwl, ac ei meddwl vryd gwedy ei dywyllu, ac yn ddieithreit ywrth vucheð Dduw iol trwy’r anwybodaeth ysydd ynthwynt gan galated eu calon heu: yr ei gwedy yddyn ddiddarbodi a ymroesont y ddrythyllwch, y wneuthur iad pop aflendit, yn vnchwant. Eithr chwi chvvi ny d velly y dyscesoch vvrth Christ. A’s bu y chwi ar y glywet ef, ac o’ch dyscwyt gantho, megis y mae’r gwirionedd yn Iesu, sef bot ychwi ddodi ymaith erwydd yr ymwreddiat gynt, yr hen ddyn hvvnvv, yr hwn ’sy lygredic wrth y tra chwanteu twyllodrus, ac adnewydder chwi yn yspryt eich meddwl, a’ gwiscwch y dyn newydd, yr hwn erwydd Duw a creawyt yn‐cyfrawnnder, a’ gwir sancteidrwyd. Erwyd pa am bwrwch ymaith y celwyd, a’ dywedwch bawp vn wiri onedd wrth ei gymydawc: can ys aelodeu yym yw gylydd. A’s digiwch, ac na phechwch: nac aed haul ymach e lyd ar eich dig ofeint, ac na rowch le i ddiavol. A ledrataoð, na ledrat a ed mwy: eithr yn hytrach llavuried a’ gweithied ai ðwylo y peth ’sy dda, val y bo ganto yw roi ir vn a vo ac eisieu arno. Na ðeued vn ymadrawdd llwgredic o’ch geneu e: anyd yr vn a vo cymmwys, er mwyn iant adailad, val y duco rat ir ei a ei clyw ant. Ac na thristewch yr Yspryt glan Duw, gan yr hwn ich in seliwyt y ddydd y prynedigeth. Bwrier ymaith ywrthych pop chwerwydd, a’ digo feint, a’ llid, a’ llefain, a’ chabl y gyd a’ phop drigioni. Byðwch vwynion wrth eu gylydd, a’ t h rugarogion, gan vaddeu yw gylydd, megis ac maddeuawdd Duw er mwyn Christ i chwi theu. BYddwch gan hynny ddilynwyr Duw, val plant caredig ol, a’ rhodiwch yn‐cariat, megis i n caroð Christ ni nheu, ac y roddes y hun an y trosā, y vot yn offrwm ac aberth arogl arwynt tec y Dduw. Eithyr godinep, a’ phop aflendit, neu cupyðdot, nac enwer chwaith yn eich plith, val y gwedda y Sainct æ, na chroesaneth, nac ymadrodd ynvyt, na chellwair, y pethau ny chygg weddant, eithr yn gynt rhoddy diol vv ch. Can ys hyn a wyddoch, am puteiniwr, na neb aflan, neu cupydd, yr hwn yw delw‐addolwr, nad oes yddo ddim etiueðieth yn‐teyrnas Christ, a’ Duw. Na thwyllet nep chwi a gwac ’airiau: can ys o bleit cyfryw betheu y daw dig ofeint Duw ar y plāt anuvydd. Na vyddwch gan hynny gyfeillion yddynt. Can ys yr oeddech gynt tywyllwc h, ac yr awrhon goleuni ydych yn yr Arglwydd: rhodiwch mal plant golauni, (can ys ffrwyth yr yspryt a hanoedd o bop daoni, ac vniondep, a’ gwirionedd) gan yvvch broui hyn ’sy gymradwy gan yr Arglwydd. Ac na vit yw’ch gyveillach a’r gweithredoeð anffrwythlon y tywyllwch, eithr ac yn gynt argyweddwch hvvy. O bleit croesaneth yw bot adrodd y petheu, a wneir y ganthynt yn guðiedic. Eithyr pop peth gwedy ’r argywedder gan y golauni, a eglurir: can ys golauni a eglurha bop peth oll. Erwydd paam y dywait ef, Dyffro dydi ’sy yn cuscu, a’ chyvot yn dy sefyll ywrth y meirw, a’ Christ, a ’oleu h a y‐ti. Yr Epistol yr xx. Sul gwedy Trintot. Gwelwch gan hyny vot i chwi rodio yn ddiyscaelus, nyd val an d oethion, amyn val doethion, gan brynu yr amser: can ys y dyddiae ’sy ðrwc. Am hyny na vyddwch am p wyllogi on, eithr dyellwch beth yw’ wyllys yr Arglwydd. Ac na veddwoch a’r win, yn y peth y mae rhythni: eithyr cyflawner chwi a’r Yspryt, gan ymðiddan a chwychwi eichunain yn psalmae, ac emynnae, ac odlae ysprytawl, gan ganu, a’ psalmu ir Arglwydd yn eich calon æ, can ddiol vv ch yn ’oystat am pop dim y Dduw sef y Tat, yn Enw ein Arglwyð Iesu Christ, gan ymddarestwng y’w gylydd yn ofn Duw. Y gwragedd, ymestyngwch ich gwyr priawd, megis ir Arglwyð. Can ys y gwr yw pen y wreic, megis ac y mae Christ yn ben yr Eccles, ac yntef yw ’r iachawdr y corph. Can hyny mal y mae ’r Eccles yn ddarestyngedic i Christ, ac velly bot y gwragedd y’w gwyr priawd ym‐pop dim. Y gwyr, carwch eich gwragedd eich un, megis ac y y carawð Christ yr Eccles, ac y rhoes y h unan drostei, val y saincteiddiai ef y hi, a’i charthu gan ’olchiat y dwfr trwy’r gair, val y gwnelei ef yhi yddo yhun yn Eccles ’ogoniantus, eb arnei vrych eun neu ch rych n i, neu ddim or cyfryw bethae: any d hi bot yn sainctaidd ac yn ddigwyl iedic. Velly y dylei gwyr garu ei gwragedd, vegis y cyrph yhunain: hwn a garo ei wreic ei hun y car ehun an. Can na chasaodd nebnu erioed ei gnawt yhun, anyd ei vagu a’i gynnesu, megis ac y gvvna ’r Arglwyð am yr Eccles. Can ys aylodeu yd ym y vv corph ef, ac oei gnawt, ac o ei escyrn. O bleit hyn y gad dyn dat a’ mam, ac y glyn wrth ei wreic, ac y vyddant ill dau yn vn cnawt. Dirgelwch mawr yw hyn: eithr dywedyt ydd wyf am Christ, ac am yr Eccles. Cā hyny pop vn o hanoch, gvvnewch velly: caret pop vn ei wreic eih un, ’sef megis yhun an a’ bid ir wraic ofni hei gwr. Y Plant, uvyddewch ich rieni yn yr Arglwyð: can ys hyn ’sy gyfiawn. Anrydedda dy dat ath vam (yr hwn yw’r gorchymyn cyntaf ac iddo addewit) val y bo yn dda i ti, ac val y bych hir oesoc ar y ddaiar. A’ chvvychvvi dade, na yrrwch eich plant i ddigio: eithyr maeth dd rinwch wy yn addysc, ac athraweth yr Arglwydd. Y gweision, uvyddehewch ir ei sy yn Arglwyddi ywch, erwydd y cnawt, ac ofn ac echryn yn sem p lder eich calon æ megis i Christ, ny d a llygad‐wasanaeth, megis boddlonwyr dynion, eithyr me g is gweision Christ, gan wneuthur wyllys Duw o’r galō, ac o wyllys da yn gwasanaethu’r Arglwyð, ac ny d dynion. A’ gwybyðwch pa dda oni pynac a wnel neb, ys hyny a dd erbyn ef y gan yr Arglwyð, pa vn bynac ai caeth ai rrydd vo A’r Arglwyddi gwnewch- vvitheu ’r vn ryw betheu yddynt wy, gan vaddeu bygwth iavv: a’ gwybyddwch vot eich Arglwydd chwi ac wynt yn y nefoedd, ac nad oes braint‐gymeriat gyd ac efe. Yr Epistol y xxi. Sul gwedy Trintot. Am ben hyn, vy‐vroder, ym‐nerthwch yn yr Arglwydd, ac yn cadernit y allu ef, Gwiscwch oll arvogeth Duw amdanoch, val y boch abl i sefyll yn erbyn oll gynllwyn ion diavol. Can nad yw ein ymdrech ni yn erbyn cic a’ gwaed, yn amyn yn erbyn pendevigaetheu, yn erbyn meddianneu, ac yn erbyn llywodron bydol, tyvvosogion y tywyllwch y byd hwn, yn erbyn enwireddae ysprytawl, yr ei ynt yn y’r lleoedd vcheliō. O bleit hyn cymerwch atoch oll arvogaeth Duw, val y galloch wrth ladd yn y dydd blin, a’ gwedy ywch ’orphen pop dim, allv sefyll yn sefydlawc. Sefwch gan hyny, wedy amgylchwregesu eich clunieu a gwirionedd, ac ymwiscaw a’ dwyvronnec cyfiawnder, ac am eich traet ac escidiae paratoat yr Euangel tangneðyf. Vch pen pop dim, cymerwch darian y ffyð, a’r hwn y gellwch ddiffoddi oll saethae tanllyt y vall, a’ chymrwch helym yr iechedwrieth, a’ chleddyf yr Yspryt, r hwn yw gair Duw. A’ gweddiwch bop amser a’ phop ryw weddi ac ervyn yn yr Yspryt: a’ gwiliwch tu ac at hyn y gyd a phop astudrwydd a’ golochwyt dros yr oll Sainct æ, a’ thros‐y‐vi nheu, ar roddy i mi ymadrodd, y agori at vy‐geneu yn hyder us y venegi dirgelwch yr Euāgel rhon ydd wyf yn genadwr i yddei, yn rhwym, val y bo ymy ddywedyt yn hyder us o hanei, megis y perthyn i mi ddywedyt yn y peth. Ac val y gwypoch hefyd y wrth vy negeseu i, a’ pha beth ’rwyf yn ei wneuthur, Tychicus vy‐caredic vrawt a’ gwenidoc ffyðlon yn yr Arglwydd, a veneic y’wch yr oll betheu, yr vn a dd anvoneis i atoch er mwyn hyny, val y ca ff ech wybot y wrth vy negeseu, ac val y conffortiei ef eich calon æ. Tangneddyf vo y gyd a’r broder, a’ chariat gyd a ffydd o y wrth Dduw Dat, ac ywrth yr Arglwydd Iesu Christ. Rat a vo y gyd a’r oll rei a garant ein Arglwydd Iesu Christ, y vv h ammorwolaeth.. * Hvvn a scrivenwyt o Ruuein, at yr Ephesieit, ac a ddanvonvvyt drwy lavv Tichicus. PAul a’ T h imoth e us gweisiō Iesu Christ, at yr oll Sainct æ yn‐christ Iesu’r ei’sy yn Philippi, y gyd ar e pis copiō, a diaconieit: Rat vo gyd a chwi, a’ thangneddyf y gan Dduw ein Tat, a’ chan yr Arglwyð Iesu Christ. Yr Epistol y xxij. Sul gwedy Trintot. Im Duw y dyolchaf gan i mi eich cwbl gofio, (bop amser yn veu oll weddiae y drosoch oll, gan weddiaw gyd a llawenydd) o bleit y gymddeithas y sydd y chwi yn yr Euangel, o’r dydd cyntaf yd yr awrhon. Ac y mae yn gredadwy genyf hyn yma, pan yw hwn a ðechreoð y gwaith da hyn ynoch, ei gorphen yd yn‐dydd Iesu Christ, megis y mae yn iawn i mi synnied hyn am danoch oll, can ys eich bot yn vy‐ calon yn gystal yn veu rhwymae ac yn veu amndeffen, a’ chadarnhad yr Euangel, nyd amgen eich bot chvvi oll yn gyfranog iō a mi o’m rhat. Can ys Duw yn test ymy, mor or hoff genyf chwy chvvi oll o eigiawn ve‐calon in Iesu Christ. A’ hyn a weddiaf, ’sef ar amplhau och cariat etwo vwyvwy yn‐gwybyddiaeth, a’ chwbl ddyall, mal y metroch ddosparthu y petheu y bo gohan ieth rhyngthynt i gilydd, a’ bot yn pur edigion, ac yn ddidramgwyð, yd yn‐ d ydd Christ, wedy eich cyflawny o ffrwytheu cyf iawnder, yr ein ’sy ynoch trwy Iesu Christ er gogoniant a’ moliant y D d uw. Mi a wyllysiwn i chwi wybot, vroder, am y petheu a ddigvvyddavvdd i mi, a daethont yn hytrach yn rhwyddiant ir Euangel, val y mae veu rhwymeu i yn Christ yn e glaer yn‐cwbl o’r Orsedd, ac yn oll lleodd eraill, yd y n ydyw llawer o’r broder yn yr Arglwydd yn hyderusach o blait veu rhwymeu i, ac yn llyfasu yn ddiofnusach draythu’r gair. Rei a precethant Christ ’sef drwy genvigen, ac ymryson, a’r ei hefyt o wyllys da. Y’n aill plaid yn precethu Christ o gynnen ac nyd yn bur ol, gan dybie d dwyn mwy o vlinder im rhwymeu. A’r blait arall o gariat, gan wybot vy‐dodi i yn carchar er amddeffen d yr Euangel. Beth er hyny? eto Christ a bregethir ym‐pop modd, pa vn bynac vo ai o ryw liw, n ai yn gywir: ac y mae hyny yn llawen genyf, ac a vydd llawen genyf hefyt. Can ys‐gwn y treigla hynn yn ieched vvrieth i mi, trwy eich golochwyt chvvi, a thrwy ganhorthwy Yspryt Iesu Christ, erwydd veu llwyr dd ysgwiliad, a’ m gobaith, yn‐dim na’m gwradwydder, eithyr o gwbl hyder, val bop amser, velly yr awrhon y mawrygir Christ yn veu‐corph, i pa vn bynac vo ai gan vywyt ai gan angeu. Can ys Christ ys ydd i mi pop vn ym‐ bywyt, ac yn angeu yn enill iat. Ac ai byw yn y cnawt vyddei les ad i mi, a’ pha beth a dd etholaf ny ’s gwn. Can ys mae yn gyfing arnaf o’r ddautu, gan ddeisyf u vy‐datdod a’ bot y gyd a Christ, yr hyn ’sy oreu dim. Eithr aros yn y cnawt, ’sy yn vwy angenraid iol och pleit chwi. A’ hynn a wn yn ddilys, yr aro s af, ac y cyd trigaf y gyd a chwi oll, er budd iant y’wch a’ llawenydd ich ffydd, val y bo yn lliosawc eich gorvoledd in Iesu Christ dros‐y‐vi, gan vy‐dyvodiat atoch drachefn. Yn vnic ymddugwch, val y mae addas er Euangel Christ, pan yw ai delwyf a’ch gwelet, ai bwyf absent, bot i mi glywet ywrth eich negesae a’bod y’wch sefyll yn vn yspryt ac yn vn eneid gan ychvvy gydymdrech trwy ffydd yr Euangel. Ac yn‐dim nac ofnwch gan eich gwrthnepwyr, yr hyn ’sy yddynt wy yn argoel cyfer colledigeth, ac y chwi theu o iechedwrieth, a’ hyny gan Dduw. Can ys y chwy y rhoespwyt er Christ, nyd yn vnic vo d ywch gredu ynddo ef, anyd hefyt dyoðef erddo, gan vod ychwy yr vn ym drino, a’r a welsoch yn‐y‐vi, ac yr awrhon a glywch vot ynof’. A D oes neb diddanwch in‐Christ, a’s oes confort cariat, a’s oes neb cymddeithas a’r Yspryt, a’ s oes neb tosturi n a’ thrugaredd, cyflawnwch veu llawenydd, ar y chwi vot yn vn vryd, a’ chenych yr vn ryvv gariat, ac yn vneneidiae, ac yn vn varn, val na vvneler dim trwy gynnen neu ’wag ’ogoniant, eithyr yn‐gostyngeidrwydd‐calon tybied pop vn vot arall yn well nac ef yhun. Nac edrychwch bop vn ar yr yddo ch y c hunain, eithr pop vn hefyt ar y petheu ’sydd y eraill. Yr Epistol y Sul o vlaen y Pasc. Bid yr vn veddwl ynoch ac oedd in‐Christ Iesu, yr hwn ac ef yn ffurf D d uw, ny thybiawdd drais vot yn ’ogyfiuwch a Duw: eithr ef y diðymiawð ehun, ac a gymerth arnaw agwedd gwas, ac ei gwnaethpwyt yn gyffelyp i ddynion, ac a ga ff ad yr vn ffynyt a dyn. Ef a ymostyngawð can vod yn uvydd i angeu, ys angeu croc. Erwyd paam hefyt Duw y tra derchafawdd ef, ac a roddes yðo Enw, uch pen pop enw, pan yw yn Enw ’r Iesu i bop glin estwng yn gystal ir nefolion, a’ daiarolion, ac y danddaiaroliom bethæ, ac y bop tauot coffessu mae Iesu Christ yw’r Arglwyð, er gogoniant Duw Tat. Erwydd pa bleit veu‐caredigion, megis bop amser yr uvyddhaesoch, nyd megis yn veu‐gwydd yn vnic, eithr yr awrhon yn vwy o lawer yn veu absent, velly gorphenwch eich iechydwrieth ychunain drwy ofn ac echryn. Can ys Duw yw’r hwn ’sy yn gweithio ynoch, ’sef yr ewyllys a’r weithred, nid amgen oi vvir wyllys da. Gwnewch bop dim yn ddivurmur ac eb ymddadle, val y byddoch yn ddiargywedd, ac yn bur, ac yn veibion i D d uw yn ddigwl iedic ym‐pervedd cenedleth ddrigionus ddygam, ym‐plith yr ei yð ych yn dysclaerio megis lleuvereu yn y byt, yn rrac esten d gair y bywyt, er gorfoledd ym yn‐dyð Christ, can na redais yn over, ac na lavuriais yn over. Ie, a’ phe im offrymit ar ucha yr aberth a’ gwasanaeth eich ffydd, llawen yw genyf, a’ chydlawen a’ chwi oll. O bleit hyn hefyt byddwch‐wi theu lawen, a chydlawenhewch a’ mi nheu. A’ gobeithaf yn yr Arglwydd Iesu, y dd anvon af Timoth e us ar vyr der atoch, vegis im conforter i hefyt, wrth wybot ywrthych. Can nad oes i mi neb o gyffelyp veddwl, yr hwn a ’ofala yn ffyddlawn dros eich negesae. Can ys pawp ’sy yn ceisiaw yr yddyn y hunain, ac nyd yr hyn ’sy yddaw Christ Iesu. Eithyr chvvi adwaenoch y brofiad igeth am dano ef, can ys val map y gyd a thad, y gwasanaethoedd ef gyd a mi vi yn yr Euangel. Hwn gan hyny ’r wy’n gobeitho y dd anvon cy n gynted ac y gwypwyf pa ddelw vydd y‐my, a ’gobeithaf yn yr Arglwydd, y bydd i mi vyhun hefyt ddyvot ar vyr der. Eithr ys tybiais vot yn angenraid iol dd anvon veu‐ brawd Epaphroditus atoch, veu‐cydweithwr, a’m cydvilwr, ’sef eich cennad chwi, a’r hwn a vu yn vy‐gwasanaethu i nheu o gyfryw betheu ac oeð arnaf i eisieu. Can ys yð oeð arno hiriaeth am dano chwi oll, ac athrist iawn ytoedd, can y chwi glybot, y vod ef yn glaf. A’ diau y vot ef yn glaf, ac yn gyfagos y angeu: anyd bot y Dduw drugarhau wrthaw, ac ny d wrtho ef yn vnic, amyn wrthy vi hefyt, rac y‐my gahel tristit ar dristit. Mi y d anvoneis ef gan hyny yn ddiescaelusach, val pan welech ef drachefn, y llawenhaech, ac y byddwn i nheu yn ddidristach. Erbyniwch ef gan hyny yn yr Arglwydd y gyd a chwbl llawenydd, a’ mawrhewch y cyfryw ’rei: can ys er mwyn y gwaith Christ y bu ef yn agos i amgeu, ac ny ðarbodawdd am ei einioes, y gwplau deffic eich gwasanaeth i mi. WEithion, veu‐broder, byddwch lawen yn yr Arglwyð. Ny d blin gen y vi scrivennu yr vn petheu atoch, ac y chwi theu y mae yn beth dilys. Goachelwch y cwn: gogelwch d d rwc weithwyr: gochelwch rae y cydtoriat. Can ys Cylchtoriat y d ym ni, yr ei a addolwn Dduw yn yr yspryt, ac a ymhoffwn yn‐Christ Iesu, ac nyd ym yn ymddiried yn y cnawd: cyd bei i mi hefyt allu ymddiried yn y cnawt. A thybia nep arall y gallei ymddiried yn y cnawt, ys mwy y galla vi: wedy vy enwaedy yr wythuet dydd, o genedl Israel, o lwyth Ben‐iamin, yn Ebra i wr or Ebraieit, wrth y Ddeddyf yn Pharisai ad: erwydd zel yn ymlit yr Eccles: erwydd y cyfiawnder’syð yn y Ddeðyf, yn ddigwl iadvvy. Eithr y petheu oedd yn elw i mi, yr ei hyny a gyfrifwn yn gol’et er mwyn Christ. Eithr yn ddilys cyfrif rwyf bop dim yn gollet er mwyn rhagorawl wybodaeth am Christ Iesu veu Arglwyð, er mwyn yr hwn y cyfrifais bop dim yn gollet, ac yddwyf yn ei cfrif yn dom, val y gallwn ennill Christ, a’m caffael ynddo ef, sef yvv, ny d a’m cyfiawnder vyhun genyf: ys yð o’r Ddeddyf, anyd yr vn y sydd trwy ffydd Christ, se f y cyfiawnder ys ydd o y gan Dduw trwy ffyð, val yr adwaenwyf ef, a’ rhinwedd ei gyfodiad igeth, a’ chymdeithas ei gystuddion, val im cyffurfer ai angeu ef, gan brovi mewn neb ryw voð a gyrayðwn y gyfodiad igeth y meirw: nyd val pe bawn wedy ei gyrayddyt eisius, neu vot eisius yn berfeith: eithr dilyn ydd wyf, y geisiavv emavlyt yn yr hyn er ei vwyn yr ymavaelir ynof y gan Christ Iesu. Y broder, nyd wyf yn barnu i mi ymavael ynddo, eithr vn peth ydd vvyf arno: gellwng dros gof hyn ’sy y tu cefn, a’ a cheisio tynnu at yr hyn ’sy y tu geyr bron, a’ chyrchu at y nod, am y gamp yr vchel ’alwedigeth Duw in‐Christ Iesu. Cynnyuer gan hyny o hanom ac ym yn berffeith, synniwn val hyn: ac a d ych yn synniaw yn amgenach, ’sef yr vn peth a dd atgudd Duw ychwy. Er hyny yn y peth y daetham ataw, cerddwn wrth yr vn rheol, val y synniom yr vn peth. Yr Epistol y xxiij. Sul gwedy Trintot. Ha‐ vroder, byddwch ddilynwyr o hano vi, ac edrychwch ar yr ei, ’sy yn rhodiaw velly, megys ydd ym ni yn esempl y‐chwy. Can ys llawer a rodiant, am ba ’rei y dywedeis ywch yn vynech, ac yr awrhon y dywedaf ywch’ dan wylaw, eu bot yn ’elynion Croc Christ, yr ei sydd ei dywedd yn gyfergoll, a’i bol a yn Dduw yddvvynt, a’i gogoniant yn wradwydd yddynt, yr ei a synniant am betheu daiarawl. Can ys ein gwladwriaeth ni ’sy yn y nef oedd, o’r lle ydd ym yn edrych am yr Iachawdr, ’sef yr Arglwydd Iesu Christ, yr hwn a ys y mut ein corph gwael ni, val y gwneler yn unffurf a y gorph gogoneddus ef, erwydd y nerth ovvgrvvydd, gan yr hyn y dychon ef ðarestwng pop dim yddaw yhun. GAn hyny veu‐broder, caredigion a’ damunedig ion, veu llawenydd a’m coron, velly y safoch yn yr Arglwyð, garedigion. Atolygaf y Euodias, ac ervyniaf y Syntyche, synnyet yn gytun yn yr Arglwydd. Ac ys archaf arna‐ti the, ffyddlawn gydweddawc cymporth y gvvragedd hyny, yr ei a lavuriesont y gyd a mi yn yr Euangel, y gyd a C h lement hefyt, a’ chyd ac erail o’m cyd weithwyr, yr ei ’sy ei h enwae yn scrivenedic yn y llyfer y bywyt. Yr Epistol y iiij. Sul yn Aduent. Llawenhewch yn yr Arglwydd yn ’oystadawl, a’ thrachefn y dywedaf, llawenewch. Bit eich gestyngeiddrwydd yn gydnabyddus y gan bop dyn. Y mae yr Arglwydd yn agos. Na ’ofelwch am ddim, eithr ym pop dim dangoser eich gofynion y Dduw yn‐gweddi, a’ deisyf iad gyd a diolwch. A’ thangneddyf Duw yr hwn ’sy uwchlaw pop dyall, a gaidw eich calonae, a’ch meðyliae in‐Christ Iesu. Eb law hyn, vroder, pa bethæ pynac ’sy gywir, pa beth e bynac sy syber vv, pa pethæ pynac ’sy gyfiawn, pa pethe pynac, ’sy pur, pa bethe pynac ’sy garuaidd, pa petheu pynac sydd o enw da, a d oes vn rhinweð, ac a’ d oes dim moliant, meðyliwch am y petheu hyn, yr ei’n a ðyscesoch ac a ðerbyniesoch, ac a glywsoch, ac a welsoch yn y vi: y petheu hyny gwnewch, a’ Duw benavvdur tāgneðyf a vyð y gyd a chwi. A’llawē wyf hefyt yn yr Arglwyð yn ddir vawr, gan y chwi yr awrhon or dyweð ymadnewyðu i synnie d arnaf, am yr hyn cyd baech yn synniet, ny d oeddech yn cahel enhyd. Ny d wy yn dywedyt erwyð eisieu: can ys dyscais ym‐pa gyflwr bynac ydd wyf, vot yn vod d lawn yddaw. Sef y metraf ymostwng, a’ metraf amlhau: ym‐pop lle, ac ym pop dim im addyscir y vot yn llawn, a’ bod yn newynoc, a’bot yn helaeth, a’ bod mewn eisiae. Ys pop dim a allaf trwy borth Christ, rhwn’sy im nerthu. Eithyr ys da y gwanaethoch, ar yvvch gyfrannu i’m gorthrymder i. A’ chwi Philippieit, a wyddoch can ys yn d echreu ad yr Euāgel, pan aethym i ymaith o Vacedonia, ny chyfrannawdd vn Eccles a mi o bleit devnydd rhoddy a’ derbyn, amyn chwi chvvi yn vnic. Can ys‐ a myvi yn Thessalonica, chwi a hebrynesshch, vnwaith, ac eilwaith er mwyn veu angenraid i, nyd erwydd yr archaf rodd: anyd ys archaf y ffrwyth rhwn all aml h au yn borth i chwi: Pellach ys d erbyniais oll, ac mae genyf helaethrwydd: ’sef im cyfla vv nwyt, gwedy ym’ dd erbyn y gan Epaphroditus y petheu a ddaeth y wrthych, arogl per‐ar wynt, aberth gymradwy a’ t h irion gan Dduw. A’r Duw meu vi a gyflanwa eich oll angenraid chvvi erwydd y ’olud ef, gan ’ogoniant yn‐Christ Iesu. I Dduw ’sef ein Tad, y bo gogoniant yn oes oedd oesoedd,. Anerchwch yr oll Sain c t æ in‐Christ Iesu. Y mae’r broder ’sy gyd a mi, yn eich anerch. Yr oll Sainct æ ach anerchant, ac yn bennaf yr ei ynt o tuy lu Caisar. Rat ein Arglwydd Iesu Christ y gyd a chwi oll,. O Ruuein yr escriuenwyt at y Philippieit, ac yd anvonvvyt y gan Epaphroditus. PAul Apostol Iesu Christ, gan wyllys Duw, ac T h imotheus ein brawt, at yr ei ’sy yn Colosse, Sainct æ a’ ffyddlon vroder in‐Christ: Rat vo y gyd a chwi, a’ thangneddyf y gan Dduw ein Tat, a’ chan yr Arglwyð Iesu Christ. Yr Epistol y xxiiij. Sul gwedy Trintot. Yð ym yn diol vv ch y Dduw s ef Tat ein Arglwydd Iesu Christ, yn ’oystadawl gan weðiaw y trosoch: er pan glywsam son am eich ffydd in‐christ Iesu, ac am eich cariat ar yr oll Sainct æ, er mvvyn y gobaith ys ydd wedi hi dodi y‐chwy yn y nef oedd, am yr hon y clywsoch yn y blaen y gan ’air y gwirionedd, sef yvv ’r Euangel, yr hon ’sy wedi dyvot yd atochwi, megis ac ir oll vyt, ac yn ffrwythawn val y mae yn eich plith chwi the hefyt, o’r dydd hwn y clywsoch, ac y gwir wybuoch ’rat Duw, val hefyt y dyscesoch y gan Epaphras ein annwyl gydwas, yr hwn’sy trosoch vvi yn ffyddlawn wenidawc Christ: yr hwnn hefyt a amlygawdd y‐ni eich cariat, ys y genych drwy ’r Yspryt. Can ys paam ni nheu hefyt, er y dydd hvvn y clywsam, ny d ym yn peidiaw a gweddiaw trosoch, ac erchi ar ych cyflawny o wybyddieth y wyllys ef, ym‐pop doethinep, a’ dyall ysprytawl, val y rotiwch yn deilwng gan yr Arglwydd, ai voddhau ef ym pop dim, gan ymffrytho loni ympop gweithred da, a’ thyvu yn‐gwybodaeth am Dduw, wedy ymnerthu ac oll nerth trwy y’ogoneddus veddiant ef, i bob dioðef garvvch, a’ hwyrddic y gyd a’ hyfrydwch, gan ddyol vv ch i’r Tat, yr hwn a’n gwnaeth yn addas i vot yn gyfranoc o etiueddieth y Sainct æ yn‐goleuni, yr hwn a’n gwaredawdd ni ywrth veddiant y tywyllw ch, ac a’n ysmutawdd ni y deyrnas y annwyl Vap, yn yr hwn y mae y ni brynedigeth trwy y waed ef, ’sef maddeuant pechotae, yr hwn yw gwir‐ ddelw yr anweladwy Dduw, con t enid pop creatur. Can ys ganto ef y creawyt pop dim, a’r ys ydd yn y nef oedd, ac ys ydd yn y ðaear, pethæ gwel edig ion, ac angweledig ion: ai Thronae, ai Arglwyddiaethae, ai Tywysogaethae, ai Meddiannae, pop dim a’ greawyt ganto ef ac erddo ef, ac ef e ’sydd cynn pop dim, ac ynto y mae pop dim yn cyd sefyll. Ac efe yw pen corph yr Eccles: efe yw’r dechreu ad a’r cyn t enid o’r meirw, val ym‐pop dim y caffei y bendeuigeth. Can ys‐rengawdd bodd ir Tad, bod yndo ef drigo oll gyf lawnedd, a’ thrwyddo ef gysyliaw pop dim yddo yhun, a’ heddychu trwy waed y groc ef b ai petheu yn y ddaiar, b ’ai petheu yn y nefoedd. A’ chwi theu yr ei oeðech gynt ddyeithreit a’ gelynion, can vot eich meddyliae ar weithredoeð drwc, yr awrhon hefyt a gysyliawdd ef, yn‐corph ei gnawt trwy angae, er y’ch gwneuthur chvvi yn sainct aidd, ac yn ddiveius ac yn ddigwl iedic gar y vron ef. A’s aro s wch, wedy ’ech sailio ach ffyrfhau yn y ffydd, ac na’ch ysmuder ywrth ’obaith yr Euangel, am yr hon y clywsoch son, ac a precethwyt i bop creatur a’r ’sydd y dan y nef ir hon ydd yw vi Paul yn wenidawc. Yr awrhon ydd wyf yn llawen ychu yn ve‐dioddefeu y trosoch, ac yn cyflawny oedd yn ol o gystuddiae Christ yn veu‐cnawd i, er mvvyn y gorph ef, rhwn yw’r Eccles, i’r hon ydd wyf yn wenidawc, erwydd llywodraeth Duw, yr hynn a roddwyt i mi yn eich cyfor chwi, y gyflanwy gair Duw, sef y dirgelwch oedd cuddiedic er ys oes oesoedd, ac er ys oll genedlaethae, ac yr awrhon a eglurwyt y’w Sain t t æ ef, i’r ei yr wyllysai Duw yddyn gahel gwybot pa yw golud y dirgelwch hyn ym‐plith y Cenetloedd, yr hwn ’olud yw Christ yn y chwi, y gobeith gogoniant, yr hwn ydd ym ni yn ei bregethu, gan rybyddiaw pop dyn, a’ dyscu pop dyn ym‐pop doethinep, val y gosotom bop dyn yn berffeith yn gvvydd Christ Iesu: at yr hyn ydd wyf i hefyt yn ym travaelu ac yn ymdrech, erwydd y waith red ef rhon ’sy yn gweithio ynof’ yn nerthol. CAn ys wyllisiwn y chwi wybot pa veint ymdrech ’sy arnaf er eich mwyn chvvi, ac er yr ei o Laodiceia, ac er mvvyn yr ei ny welsant veu wynep yn‐cnawt, val y confforthit eu calonae, ac eu cyssyltit vvy ynghyt yn‐cariat, ac ym‐pop golud gwbl gredadwy ddyall, adnabot dirgelwch Duw ’sef y Tat, a’r yddavv Christ: yn yr hwn y mae yn‐cudd iedic oll tresorae doethinep a’ gwybodaeth. A’ hyn rwy’n ei ddywedyt, rac bot i neb vn eich twyllo a’ geiriae hygoel iadvvy, Can ys cyd bwyf ancydrychiol yn y cnawt, er hyny ydd wyf gyd a chwi yn yr yspryt yn llawenechu, ac yn gweled eich trefn, a’ ffyrfder eich ffydd in‐Christ. Megis gan hyny yd erbyniesoch Christ Iesu yr Arglwyð, felly rhodiwch ynðo, yn wraiddiedic ac yn adaliedic ynðo ef, ac wedy ymgadarnhau yn y ffydd, val ich dyscwyt, can ymamplau ynddei gan ddyolwch. Ymogelwch rac bot neb a’ch espeilio trwy philosophi a’ gwac ehudrwydd, trwy athraweth dynion, erwydd gwyddorion y byt, ac ny d erwydd Christ. Can ys ynto ef y preswilia cyf llawnder y Duw dot yn gorphorol. Ac ydd ych yn gyflawn yndo ef, yr hwn yw pen oll Tywysogeth a’ Meðiant: yn yr hwn hefyt ich enwaedwyt ac enwaediat ny d o waith llaw, gan ym ddyosc y pechaturus gorph y cnawt, trwy enwaediad Christ, can ys ich cyd claaddwyt y gyd ac ef trwy’r betydd, yn yr hwn hefyt ich cydgyfodwyt trwy ffydd gweithred iat Duw, yr hwn ay cyfodes ef o veirw. A’ chwi theu yr ei oeddech veirw ympechotae, ac yn‐ d ienwaediat eich cnawt, a gyd vywhaodd ef y gyd ac efo, gan vaddeu y‐ chwi eich oll gamweddae, can ddilëu y llaw g raipht yr ordinadeu rhon oedd yn e in h erbyn, rhon oedd yn wrth wynep y ni, ys cymerth ef y hi y ar y ffordd, ac hei dodes yn‐glyn ar y groc, ac a espeiliawdd y Tywysogaethae, a’r Nerthoedd, ac ei erddangosawdd hwy yn gyhoedd us, gwedi gorvot hwy ynthei. Am hyn na varnet neb arno chwi ym‐ b wyt a’ diot, neu o ran die‐ gwyl, neu leuad‐newydd, neu Sabbathon, yr ei nyd ynt any d gwascot petheu ar ddywot: eithr y corph ysydd in‐Christ. Na vit i neb wrth ei wyllys eich llywo draethu gan ’ostyngeiddrwydd‐meddwl, ac addoli ad Angelion, gan ymgodi ym‐petheu ny’ s gwelawdd e erioed, ac yn an d osparthus yn ymchwyddaw gan veddwl ei gnawt, eb gyf attal y pen, o’r hwn y mae yr oll gorph wedy ’r drefnu ai gom p oni gan gymmal æ a’ chyf rwymae, yn cynnyddu gan gynnyð Duw. Can hyny a’s meirw ydych gyd a Christ ywrth ordinadeu y byt, paam mal p h e ich vyw yn y byt, ich llwythir ac athrawiaetheu? Megis, Na chychwrð, Na or chwaydda, Na theimla. Yr ei ’n oll aant yn‐cyfergoll y gyd a’r an arver, ac ynt vvrth ’orchymyneu a’ dysceu dynion. Yr hyn betheu yn ddiau ’sydd yddyn ac ailun doethinep, yn wyllys greffydd ac huvylltot‐meddwl, ac nyd yn eiriach y corph: ac ny d yw mewn dim bri ganthynt er cyflawnedd ir cnawt. A’S chvvithe a gydgyfodesoch gyd a Christ, caisiwch y petheu oðucho d, lle mae Christ yn eiste dd ar ddeheu law Duw. Rowch eich bryd ar y petheu ’sydd vchod, ac nyd ar betheu sy ar y ddaiar. Can ys meirw ytych, a’ch bywyt a guddiwyt y gyd a Christ yn‐Duw. Pā ymðangoso Christ, ’rhwn yw’n bywyt, yno hefyt yr ymddangoswch chwi theu y gyd ac ef yn‐gogoniant. Marw h ewch gan hyny eich aylodae ’sy ar y ddaiar, goddinep, aflendit, anvad‐wyyn, dryc‐chwant, a’ chupydd d ot yr hwn delw‐addoliat. Achos yr hyn petheu y daw dig ofeint Duw ar y plant yr amuvydd d ot. Ym pa veiæ y rhodies‐y‐chwi gynt, pan oeddech yn byw ynthwynt. Any d yr awrhon rho‐chwi y ffordd ys yr oll petheu hyn, dig ofeint, broch, drigioni, dryc davod len croesan‐air, allan o’ch geneu. Na ddywedwch gelwydd wrth eu gylydd, can dd arvot y chwi ym ddiosc o yr hen ddyn ef a’i weithrededd, a’ gwisco y’r newydd, yr hwn a adnewyddir yn‐gwybodaeth erwydd delw yr hwn y creawð ef, lle ny d oes na Groecwr nac Iuddew enwaediat, Barbariat, Scythiat, caeth, rhydd: eithr Christ ’sydd pop dim ym‐pop dim. Yr Epistol y v. Sul gwedyr Ystwyll. Can hyny megis etholedigiō Dew sanct eiddolion a’ charedigion, ymwiscwch o dirion drugaredd caredigrwyð, vvylltot‐ meddvvl, gwarder, dioðefgarwch: gan ymgynnal eu gylydd, a’ maddae y’w gylydd, as bydd gan vn gwerel yn erbyn neb: megis ac y maddeuawdd Christ i chwi, ys velly gvvnevvch chwi theu. Ac vch pen hyn oll gvviscvvch gariat, yr hwn yw rhwym yn y perfeithrwydd. A’ thangneddyf Duw a lywodraetho yn eich calonae, yr hwn ich galwyt yn vn corph, a’ byddwch ddiolchgar. Preswiliet gair Christ ynoch yn ehelaeth ym‐pop doethinep, gan eich dyscu a’ chygcori eich hunain, yn psalmae, ac hym y nae ac odulae ysprytawl, a’ chanu gan rat yn eich calonae ir Arglwydd. A’ pha beth bynac a wneloch ar ’air neu weithred, gvvnevvch bop dim yn Enw yr Arglwydd Iesu, gan ddiol vv ch y Dduw’sef y Tat trwvddaw ef. Y gwragedd, byddwch ’oystyngedic ich gwyr priawt, megis y cyn gwedda yn yr Arglwydd. Y gwyr, cerwch eich gwragedd, ac na vyddwch chwerw on wrthynt. Y plant, uvyddhewch eich rhieni ym‐pop dim: can ys hyny ’sy dda iawn gan yr Arglwydd. Y tadae na chyffrowch eich plant y ðigio, rrac yðyn ancysirio. Y gweision, ymuvyddhewch ir ei ’sy yn arglwyddi ywch erwydd y cnawt ym‐pop dim, ny d a llygad-wasanaeth val ryngwyr bodd dynion, eithr yn sem p lrwydd calon, gan ofny Duw. A’ pha beth pynac a wneloch, gwnewch yn galonoc, megis ir Arglwydd, ac nyd y ddynion, gan yvvch ’wybot mae y gan yr Arglwydd yd erbyniwch y tal‐ iad‐igeth yr etiueddieth: can ys yr Arglwydd Christ ydd ych yn ei wasanaethu. Eithyr hwn a wna gam vvedd, a dderbyn am y cam vvedd a wnaeth ef, ac nyd oes dim braint gymer iad. CHwi theu arglwyddi, gwnewch ich gweision, hyn ’sy gyfion, ac vnion, gan yvvch wybot vot y chwi hefyt Arglwydd yn y nefoedd. Parhewch yn gweddi e, gan wilied ynthwynt y gyd a diol vv ch, gan weddiaw hefyt drosom ni, ar y Dduw agori i ni ddrws yr ymadrodd, y adrodd y dirgelwch Christ: am yr hwn yddwyf hefyt yn rhwym edic, val eu eglurhawyf, sef megis y mae yn raid i mi ymadrodd. Rodiwch yn ddoeth tu at yr ei ’n ys y dd allan, a’ phrynwch yr amser. Byddet eich ymadrodd yn rhadlawn yn ’oystatawl, ac wedy ei gyfansoddi a’ halen, val y gwypoch atep i bop d un. Tychicus ein caredic vrawd a’ ffyðlon wenidoc, a’ chydwas yn yr Arglwyð, a veneic y’wch veu oll gyflwr, yr hwn a’ dd āvoneis atoch er mwyn hyn yma val y gwybyddei ef eich cyflwr, a’ c h onforto eich calonae, y gyd ac Onesimus y ffyddlon a’ charedig avvl vrawt, yr hwn ’sy vn o hanoch. Yn h wy a espesant y’wch am bop peth ’sy yma. Y mae Aristarchus veu‐cydgarcharor yn erchi yn eich anerch, a’ Marcus nai‐vap‐chwaer i Barnabas (o bleit yr hwn yd erbyniesoch ’orchymynion, a’s daw ef atoch d erbyniwch ef) ac Iesu yr hwn a elwir Iustus, yr ei ynt o’r enwaediat. Yr ei hyn yn vnic yw veu‐cydweithwyr i deyrnas D d uw, yr ei a vuāt y mi yn ddiddanwch. Epaphras gwas Christ, yr hwn’sy vn o hanoch, ’sydd ich anerch, ac yn ’oystastol yn ymdrino drosoch yn‐gweddieu, ar y‐chwy sefyll yn perfeith, ac yn gyflawn yn oll ’wyllys Duw. Can ys ydd wyf yn testio laethu, vot ganto wynvyd mawr y drosoch, a’ thros yr ei o Laodiceia, a’r ei o Hierapolis. Luc as y meddic y caredig ol ’sy dd ich anerch, a’ Demas. Anerchwch y broder ’rei ’sy o Laodiceia, a’ Nymphas, a’r Eccles ysyð yn y d u y ef. A’ phan ðarlle n ir yr epistol hwn y genwch, perwch hefyt ei ddarllen yn Eccles y Laodiceieit, a’ bot y chwi hefyt ðarllen yr epistol a scrivenwyt o Laodiceia. A’ dywedwch wrth Archippus, Edrych ar y g wenidogeth, a dd erbyniaist yn yr Arglwydd, val ei cyflawnych. Yr anerch iad a’r llaw veu vi Paul. Cofiwch veu rhwymeu. Rat y gyd a chwi,. * O Ruuein yd scrivenwyt ad y Colossieit ac anvonwyt drwy law Tychicus ac Ouesimus. D.q.ij. PAul a c Siluanus, a’ T h imoth e us, at Eccles y Thessaloni c eit, rhon ’sy yn Duw Tat ac yn yr Arglwydd Iesu Christ: Rat y gyd a chwi, a’ thangneðyf y gan Duw ein Tat, a’ chan yr Arglwydd Iesu Christ. Ydd ym yn diolch y Dduw yn’oystatol y troso‐chwi oll, gan wneuthur coffa am danoch yn ein gweðieu yn ddibaid, gan goffau eich grymiol ffydd, a’ ch diwyd gariat ac ymaros eich gobeith yn ein Arglwydd Iesu Christ rac bron Duw ’sef ein Tat, gan yni wybot, vroder caredigion, eich bot yn etholedig ion y gan Dduw. Can ys ein Euangel ni ny bu yn‐gair yn vnic, eithr hefyt ym meðiant, ac yn yr Yspryt glan, ac yn‐ dilysrwydd mawr, megis y gwyddoch ba ryw vodd ydd oeddem yn eich plith er eich mwyn. A’ chwi vuoch yn ddilynwyr i ni, ac ir Arglwydd, ac a dd erbyniesoch y gair yn‐gorthrymder mawr, y gyd a llawenyð gan yr Yspryt glan, val yr oeddech yn esemplae ir sawl oll a credant ym Macedonia ac Achaia. Cā ys y wrth‐y‐chwi y soniawdd gair yr Arglwydd, nyd ym‐Macedonia ac in Achaia yn vnic: eithr: eich ffydd chvvi hefyt yr hon ’sy ar Dduw, aeth ar lled ym‐pdp ban, val na rait i ni ddywedyt dim. Can ys yntwy a venagant am danoch pa ryw fforddliat y mewn y gawsam atoch, a’ pha wedd yr ymchwelesoch at Dduw y wrth ddelwae, i wasanaethu y byw a’r gwir Dduw, ac y edrych am y Vap ef o’r nefoedd, yr hwn a gyvodes ef o veirw, ’sef Iesu yr hwn a’n gwared ni rac y digofeint ’sy ar ddyvot. CAn ys chvvi ychunain a wyðoch vrodur, y ein fforddiat y mevvn atoch na vu yn over. Eithr a’ gwedy y ni racddyoddef a’ chael anvri yn Phillippi (val y gwyddoch) ys buom hyderus yn ein Duw, y ddywedyt ywch Euangel Dduw gan vawr ymdrino: Can ys ein annoc ni nyd oedd wrth hoccet, nac wrth aflendit, nag wrth ddichell. Eithr val ydd oeddem yn gymradwy gan Dduw, val yr ymddiriedit y ni am yr Euangel, velly ydd ym yn ymadrodd, nyd val’rei a rengant bodd y ddynion, any d y Dduw, yr hwn a braw ein calonae. A’ chwaith nyd arveresam erioed ac ymadrodd gweiniaithus val y gwyddoch, nac echlusur i gupydd d ot, Duw yn test. Ac ny cheisiasam voliant gan ðynion, na chan y chwi, na chan eraill, pan allesem vot yn bwys, val Apostolion Christ: eithr ydd oeddem yn dyner yn eich cyfrwng, ’sef megis mamaeth yn cynnesu hei phlant. Mal hyn can hoffed ywch genym, rhwyð wyllysio yð oeðē gyfranu y‐chwy, ny d yn vnic Euangel D d uw, anyd hefyt ein enedieu ein vnain, can ys ych bot yn anwyl genym. Can ys cof genych vroder, ein llavur a’n poen: can ys gweithiem ddydd a’ nos, rac pwyso ar yr vn o hanoch, ac a precethē y chwi Euāgel D d uw. Testion ydy chwi, a’ Duw hefyt, mor sanctaidd, ac mor gyfiawn, ac mor ddiargywedd yr ymddugesam yn eich plith yr ei ’sy yn credu. Megis y gwyddoch val ych cygcorem, ac y conffortem, ac yr ervyniē y bop vn o hanoch (megis tad am ei blant) ar ywch rodio yn deilwng i Dduw, ’rhwn ath galwoð y’w deyrnas a’ i g ogoniant. O bleit hyn hefyt y diolchwn y Dduw yn ddibait, am’ywch pan dd erbyniesoch y genym g air pregeth D d uw, na’s d erbyniesoch mal gair dyn, eithyr val y mae yn ddilys yn ’air Duw, yr hwn hefyt ’sy yn gweithio ynoch y ’sawl a credant. Can ys vroder, chvvi aethoch yn ddilynieit y Eccles Duw, yr ei yn Iudaia ynt in‐Christ Iesu, can y chwy hefyt ddyoddef yr vnryw betheu gan wyr‐eich‐gwlad, ac wyntwy gan yr Iuddaeon, yr ei ac a laddent yr Arglwyð Iesu a’i Prophwyti y hunain, ac a’n ymlidieson ni ne a’ Duw ny vodd h ant, ac ynt yn erbyn pop dyn, ac yn ein gohardd i precethu ir Genetloedd, val yr iachëid hwy, y gyflawny eu pechotae yn ’oystatawl: can ys digofein Duvv a ddeuth arnyn, yd yr eithav. Can ys vroder, darvot ein gwneuthur yn ymddifaid am danoch dros ychydic amser, yn‐golwc, ac nyd yn‐calon, mwy astud vuam y geisio gweled eich wynep, gan vawr ddamuned. Am hyny yr oedd ein wyllys y ddyvot atoch (mi vi Paul, ys vnwaith neu ðwyaith) anyd rwystro o Satan ny ni. Cnn ys peth yw ein gobaith neu ’n llawenydd, neu goron ein gorvoledd? any d ys chwy chvvi yn‐gwydd ein Arglwyð Iesu Christ yn y ddyfodiat ef? sef chvvy chwi yw’n gogoniant a’ n llewenydd. AM hyny can na allem ym attal a vei hwy, ys tybiesam vod yn oreu y ni aros yn Athen ein vnain, a’ hebrwng Timoth e us ein brawt a’ gwenidawc Duw, a’n cydweithwr yn yr Euangel Christ, ich cadarnhau, ac ich confforto yn‐cylch eich ffydd, val na chynnyrfyt neb o bleit y gorthrymderae hyn: can ys chvvichvvi ychunain a wyddoch, ein darparu ni y hynn y. Can ys yn wir pan oeddem y gyd a chwi, ys rac ðywedesam ywch’ y byddei y ni gahel gorthrymder eu, vegis ac y darvu, ac y gwyddoch. Sef o bleit hyn, pryd na allwn ymattal yn hwy, ys auvonais ef y ym wybot y wrth eich ffydd, rrac darvot ir temptiwr eich temptio mewn neb ryw vodd, a’ myned o ein gwaith yn wac. Eithr yn hwyr yr owhon gwedy dyvot Timoth e us odd ywrthych atom, a’ menegi y ni ddaeoni am y ch ffydd a’ch cariat, a’ch bod yn cadw cof da am danam yn ’oystad ol, gan ðeisyf u cahel ein gweled, vegis ac ydd ym ni nheu am danoch chwi theu, am hyny, vroder, in conffort h it ni ynoch, yn ein ol’ orthymder a’n angen octit trwy y ch ffydd chwi. Can ys yr awrhon ydd ym yn vyw, a’d yw chwi yn sefyll yn ddyfal yn yr Arglwydd. Can ys pa ddyol vv ch allwn ni y a d‐ talu y Dduw ydrosoch am yr oll llawenydd a’r yð ym yn llawen ychu er eich mwyn gar bron ein Duw, nos a’ dydd yn tra gweddiaw ar weled o hanam eich wynep, a c h yflawny y sydd yn eisieu ich ffydd? Ac yntef y Duw, ’sef ein Tat, a’r Arglwydd Iesu Christ, a vniono ein ffordd atoch, a’r Arglwydd a’ch lliosoco ac a’ch am p lao yn‐cariat y gylydd, ac y bawp oll, megis ac ydd ym ni y chwi: er goystatau eich calonae yn ddigwl iedic yn sancteidd geyr bron Duw ’sef ein Tad, yn‐ d yuodiat ein Arglwyd Iesu Christ y gyd ai oll Sainct æ. AC eb law hyny ys atolygwn ywch, vroder, ac a ervyniwn yn yr Arglwydd Iesu ar ymchwanegu vwy vwy, megis yd erbyniesoch y cenym po’dd y dylech rotio, a’ boddhau Duw. Can ys gwyddoch pa ’orchmynion a roesam y’wch y gan yr Arglwydd Iesu. O bleit hyn yw ’wyllys Duw, ’sef eich sancteiðiat chwi, ac ymgynnal o hanoch rrac ffornicrwyð a’ gwybot o bop vn o hanoch p’odd y medd ianna ei lestr yn sancteidrwydd ac anrydedd, ac nyd yn gwyyn trachwant, megis y Cenetloeð yr ei nyd adwaenant Dduw. Na bo i nep ’orthrymu na thwyllo ei vrawt ym‐masnach: can ys dialwr yw’r Arglwydd am bop cyfryw betheu, megis ac y rac ddywedesam y’wch, ac y testiasam. Can na’s galwodd Duw ny ni y aflendit, yn amyn i sancteiddrwydd. Can hynuy y nep a escaeluso y petheu hyn, ny d dyn y mae yn ei escaeluso, ’n amyn Duw, ’rhwn ac a roddes ywch ei Yspryt glan. A’ thu ac at am vrawdgarwch nyd rait y chwy scrivennu o hanof atoch: can ys ich dyscwyt‐gan-Dduw y garu eu gylydd. Sef ydd ych yn gwneuthur hyn i bawp o’r vrodur, yr ei ’sy trwy oll Macedonia: ac adolwyn ywch, vroder, ar ragori o hanoch vwyvwy, a’ rhoi eich bryd ar vot yn llonydd, a’ gwneuthur y petheu sy y’ dd wch eichunain, a’ gweithiaw a’ch dwylo eich vnain, megis y gorchymynesam y‐chwy, val yr ymddugoch yn syber vv tu ac at yr ei ’sy dd oddy allan, ac na bo dim yn eisieu ychwy. Ny d wyllyswn, vroder, eich bot yn anwybot am yr ei ’sydd yn hunaw, val na chymroch‐drymder, megis ac y gvvna eraill yr ei nyd oes ganthynt ddim g obaith. O bleit a’s credwn varw o Iesu, ai ad gynodi, ys velly yr ei n a hun es ant yn Iesu, a ðwc Duw y gyd ac ef. Can ys hyn a ddywedwn wrthych yn‐gair yr Arglwydd, na bydd i ni yr ei ’sy yn vyw, ac yym yn aros yn‐duodiat yr Arglwydd, ragvlaenu ysawl a hun es ant. Can ys‐ ynt ef yr Arglwydd a ddescen d o’r nef gyd a gawr, ac a llef yr Archangel, ac ac vtcorn Duw: a’r meirw in‐Christ a gyuodāt yn gyntaf. Yno ni nheu yr ei byw ac ’sy yn aros, a gymmerir yny man gyd ac wynt yn yr wybre nneu, y gyfarfod ar Arglwyð yn yr awyr: ac velly yn’oystatol y gyd ar Arglwyð y byddwn. Can hyny, conffortwch eu gylydd a’r ymadroddion hyn. AC am yr amsereu a’r prydieu, vroder, ny d rait yvvch scrivenu o hanof atoch. O bleit chvvi eich vnain a wyddoch yn espes, can ys y daw dydd yr Arglwydd ys mal lleitr o hyd nos. Can ys pan ddywetont, Tangneddyf, a’ diogelwch, yno y daw arnynt ðestryw iad disymuth, megis gofid gwraic veithioc wrrh escor, ac ny ’s d d iangant. Anyd chvvychvvi vroder, ny d y d ych yn‐tywyllwch, val y del ei y dydd hwnw arnoch, megis lleitr. A’ chvvi chwy oll plant y golauni ytych, a’ phlant, y dydd: ny d ym ni i’r nos, nac i’r tywyllwc h. Sef gan hyny na chyscwn val eraill, eithr gwiliwn, a’ byddwn ddiwyd. Can ys yr ei a gyscant, y nos y cuscant, a’r ei a veddwant, y nos y meddwant, Eithyr ny ni ac yn blant ir dydd, byddwn ddiwyd, gan wisco am danom ðwyfronnec y ffydd a’ chariat, a’ gobaith yr iechedwrieth yn lle helym. Can na ddarparawdd Duw ny ni y ðig lloni, any d er caffael iad ieched vvrieth, trwy vvaith ein Arglwydd Iesu Christ, yr hwn a vu varw trosam, val ai gwiliem ai cuscem, y byddem vyw nghyd gyd ac ef. Erwydd paam cygcorwch eu gylydd, ac adeilwch bop vn eu gylydd, megis ac ydd ych yn gwneuthur. Ac ni atolygwn ywch vroder, adnabot yr ei, a lavuriant yn eich plith ac a ynt ich llywo draethu yn yr Arglwydd, ac yn eich cygcori, a’ rhowch eich traserch arnynt er mwyn y gwaith wy. Byddwch dangneddyfus yn eich plith eichunain. A’ ni ddeisyfwn arnoch, vroder, rhybyddiwch yr ei anllywodraethus: diddenwch y rhai gwan veðwl: cynhaliwch y gweniait: byddwch ymarous wrth bavvp oll. Gwelwch na thalo neb ðrwc dros ðrwc y neb un: eithr yn ’oystat ol dilynwch yr hyn sy d d a, ’sef y chwi ychunain, ac y bawp eraill. Byddwch lawen yn ’oystad ol Gweddiwch eb peidio. Ym‐pop dim dyolchwch: can ys hyn yw wyllys Duw in‐Christ Iesu tu ac atoch. Na ddiffoddwch yr Yspryt. Na thremygwch brophwyto liaeth. Provwch bop dim, ac atdeliwch yr hyn ’sy dda, Ymgedwch rac pop cyf rith drigioni. Ac ys Duw y tangneddyf a’ch sancteiddio yn oll gwbl: a’ phoed eich cyfan yspryt a’c h eneid ac h corph, a gatwer yn ddihawl erbyn dyuodiat ein Arglwydd Iesu Christ. Ys ffyddlon yw’r hwn ach galwodd, yr vnhefyt ei gwna. Brodur, gweddiwch trosam. Anerchwch yr oll vrodyr a’ chusan sanct avvl. Ydd wyf yn ych noddi o yn yr Arglwyð, ar vot ddarllen yr epistol hwn ir oll Sainct vroder. Rat ein Arglwydd Iesu Christ y gyd a chwi,. * Yr epistol cyntaf ad y Thessaloni c eit a scrivennwyt o Athen. PAul a’ Siluanus, a c T h imorh e us at Eccles y Thessaloni c eit rhon ’sy yn Duw ein Tat, ac yn yr Arglwydd Iesu Christ: Rat a vo gyd a chwi, a’ thangneddyf ywrth y Dduw ein Tat, ac ywrth yr arglwyð Iesu Christ. Diol vv ch a ddlyem y Dduw yn oystadol trosoch, vroder, val y mae yn addas, am vot eich ffydd yn cynnyddu yn ðirvawr, a’ bot eich cariat bawp y’w gylydd yn lliosoc au, val ydd ym nine yn ymhoffy o hanoch in Ecclesi Duw, o bleit eich ammynedd, a’ch ffydd yn eich oll ymlidiae a’r gorthrymderae ydd ych yn ei goðef, yr hyn sy yn argoel‐ goleu o cyfiawn‐varn Duw, val ich teilynger i deyrnas D d uw, er mvvyn yr hon ydd ych eisioes yn goddef. Can ys cyfiawn yw gan Dduw, dalu gorthrymder ir sawl ’sy dd ich gorthrymu chwi, ac y chwi the yr ei a ’orthrymir, l l onyddwch y gyd a ni pan vydd yr Arglwydd Iesu yn ymddangos o’r nef y gyd aei alluawc Angelion, yn tanflam eoc, gan roddi dial ir sawl ny d adwaenant D d uw, ac ny d vvyddhant i’r Euangel ein Arglwydd Iesu Christ, yr ei ’n a boenir a chyfergoll dragyvythawl, o d rac h bron yr Arglwydd, ac ywrth ’ogoniant e y veddiant ef, pan ddel ef y’w ’ogoneddu yn ei Sainct æ, ac y’w ryfeddu yn yr oll rei a gredant (can ys ein testiolaeth ni tu ac atoch a gredwyt) yn y dydd hwnw. O bleit hyn y ydd ym hefyt yn gweddiaw yn ’oystad avvl y trosoch, ar vod i’n Duw eich teilygy yvv ’alwedigeth, a’ chyflawny oll ddawyllys garvvch y ddayoni ef, a’ gwaith ffydd, gan veddiant, val y gogonedder Enw eun Arglwydd Iesu Christ ynoch, a’ chwi the ynthaw ynt ef, erwydd rhat ein Duw, a’n Arglwydd Iesu Christ. WEithion yr Atolygwn ywch, vroder, er dyvodiat ein Arglwydd Iesu Christ, ac er ein cydgynull iad ato ef, na’ch ysmuder yn ddisyfit ywrth eich meðwl, ac nach cynnyrfer, na chan yspryt, na chā ’air, na chan lythyr, megis scrivenedic ywrthym ni, val be bei dyð Christ yn gyf agos. Na thwyllet neb chwi ym‐modd yn y byd: can na’s davv’r dydd hvvnvv nes dyvot yr ymadawiat yn gyntaf, a’ bod dadguddio y dyn y pechot urus, ’sef map y cyfergoll, yr hwn a ’wrthnepa, ac a ymðerchaif yn erbyn pop dim a elwir yn D d uw, neu y addolir: yd yn yd eiste dd megis yn D d uw yn-Tē p l D du w, gan y ddangos ehun mae efe yw Duw. Any ddaw yn eich cof, pan oeddwn eto gyd a chwi, ddar vot i mi ddywedyt ywch y petheu hyn? Ac yr awrhon y gwyddoch y rhwystr ’sy yw ðatcuðio ef yn ei amser. Can ys dirgelwch yr enwiredd ys y yn gweithio eisius: yn vnic yr hwn ’sy yr awrhon yn rhwystro, a rwystr y n‐es myned ac ef y ar y ffordd. Ac yno y d atguddir yr enwir hwnw, yr hwn a ddiva yr Arglwydd ac Yspryt ei eneu, ac ai diflanna a dysclaerdab ei ddyuodiat, ys ef yr hwn ’sy ei ddyuodiat o waith red Satan, wrth oll veddiant, ac arwyddion, ac aruthroeð gauoc, ac wrth oll ehudrwydd ancyfiawnder, ym‐plith yr ei a gyfer gollir, can na dd erbyniesont y cariat y gwirionedd, val yr iacheëit hwy. Ac am hyn yd d envyn Duw yddwynt ehudrwydd cadarn, val y credant ir gau, val y barner yr oll ’rei ny chredrent y’r gwirionedd, any d ymvodd h au yn ancyfiawnder. Eithr nyni a ðlyem ðiol vv ch yn oystat y Dduw y trosoch, vroder caredigion can yr Arglwydd, o bleit y Dduw o’r ddechreu ad eich d ethol chwi i ieched vvrieth, trwy sancteiddiat yr Yspryt, a’ ffydd gwirionedd, ir hyn y galwodd ef chwi trwy ein Euangel ni, y berchenogi gogoniāt ein Arglwydd Iesu Christ. A’ chan hyny, vroder, byðwch safadwy, a’ chynneliwch yr athraweth, ich dyscwyt, paun bynac ai gan ’air, ai ein Epistol ni. Ac efe ein Arglwydd Iesu Christ, a’n Duw ’sef y Tat yr hwn a’n carawdd, ac a roddes y ni ddiddanwch tragyvythawl a’ gobeith trwy rat, a ddiddano eich calonae, ac ach ffyrfhao ym‐pop gair a gweithred d da. BEllach, vroder, gweddiwch drosom, ar rwyddhau rac gair yr Arglwydd, a’ e i ogoneddu, megis a chyd a chwi theu, ac ar ein rhyðhau ywrth ddynion anresimol a drigionus: can na d oes ffyð gan bawp. Eithr bot yr Arglwydd yn‐ffyddlawn, yr hwn ach ffyrfha, ac ach caidw rac y drwc. Ac ydd ym yn gobaitho am danoch trwy ’r Arglwydd, ac ych bot yn gwneuthu ’r, ac y gwne l wch rhac llavv y petheu a ’orchymynwn y‐chwy. A’r Arglwyð a gyfrwyðo eich caloneu at cariad ar D d uw, ac y ðysgwyl iad am Christ. Ys gorchmynwn ywch, vroder, yn Enw ein Arglwyð Iesu Christ, ar ychwy ym dymu ymaith ywrth bop brawt ’sy yn rhotio yn afreolus, as nyd wrth yr athraweth, a dd erbyniawdd ef genym ni. Can ys‐chwychwi eichunain a wyddoch po’dd y dylech ein dylyn ni: can na d ymddugesam‐yn‐afreolus yn eich cyfrwng, ac ny ’s bwytesam vara gan nep yn rhat: any d gweithio avvnaem trwy lafur a’ lluddet nos a’ dydd, er mwyn na phwysem ar neb o hanoch. Ny d can na d oedd i ni awturtot, yn amyn val y dodem einunain yn esempl y’wch i’n dilyn. Can ys‐pan oeddem gyd a chwi, hyn ich rhybyddiesam amdano, can a’s byðei neb, a’r ny d wyllysei weithio, na chei vwyta chvvaith. Can ys‐clywsam, vot ’rei yn rhotio yn eich plith yn afreolus, eb weithio dim oll, any d gwaith io afraid. Can hyny yr ei ’sy gyfryw, a ’orchymynwn ac a gygcorwn can eun Arglwydd Iesu Christ, ar yddyn waithio y gyd a llonyddwch, a’ bwyta ei bara euhunain. A’ chwi theu, vroder, na ddefficiwch yn gwneuthu’r da yoni. Ad oes nep ny ’s vvyddhao i’n ymadrodd, arwyddocewch ef trwy lythyr, ac na vit ywch’ or gymddeithas ac ef, megis y cywillyddio. Er hyny na chymerwch ef val gelyn, eithyr cygcorwch ef brawt. A’ gwir Arglwyð y tangneddyf a roddo yw’ch tangeddyf yn ’oystatawl ym‐pop modd. Yr Arglwydd vo y gyd a chwi oll. Yr anerch y can‐y‐vi Paul, a’m llaw vy h un, yr hwn yw’r arwydd ym‐pop epistol: val hyn y ’r scrivēnaf, Rat ein Arglwydd Iesu Christ vo y gyd a chwi oll,. Yr ail Epistol ad y Thessaloni c ceit a scrivennwyt o Athen. Rr.ij. PAwl apostol Iesu Christ, trwy ordinhaad Dyw eyn keidwad, ar arglwydd, Iessu Christ eyn gobaith, At Tymoth e us fy mab naturiol yn y ffydd: Gras, trugaredd, a heddwch can Ddyw eyn tad, a’ chan Christ Iessu eyn Arglwydd. Megis i dysyfais arnat aros yn Ephesus, pan aethym i ymaith i Vacedonia, gvvna velly, mal i gellych rybuddio rrai, na ddyscont amryw ddyskeidiaeth. Ag nad ystyriant chwedlay, ag achay anorffen, rrain kynt yddynt fagu questiwnay, nag edeiladaeth dywiol sy drwy ffydd. Can ys diwedd y gorchymyn ydiw cariad o galon bur, a chydwybod dda, a ffyð ðiau. O ddiwrth y rrain i kiliasont rrai, ag a droysont at oferson, hwy a fynnen fod yn ddoctoriaid y gyfraith, heb na dyall yr hyn a ddoytont, nar pethau i boont yn i sikerhau. Nyni a wyddom, eisus taw da y gyfraith, os erfyr dyn hi yn gyfreithlon, can wybod hynn, na ddodwyd y gyfraith ir kyfion, eithr ir rrai afreolus ac ir anostyngedigion, ir hai andywiol, ar pechaduriaid, ir rrai enwir, a’ rrai anlan, i lawruddogion tad a’ llawruddogion mam, i lawruddogion‐dynion, ir putteniwyr, ir bwggeryddion, i ladron dynion, i rrai celwyddog, ir anudonwyr, ag od oys dim arall, rrwn sy wrthwyneb i athrawaeth iachus. Y sydd ar ol ’gogoneddus efengil y bengidedig ddyw, a ymddiriedwyd i myfi. Am hynny diolch i ddwy ir hwn, a roes ym allu ’sef Christ Iesu eyn Arglwyð: can ys ef am barnoð yn ffyðlon, ac am dodes yn eu wasanaeth: a’ mine or blaen yn cablwr, ag yn emlidiwr, ag yn draws: eithr trugarhau wrthyf a wnaeth ef: cans yn anwybod us i gwneuthym trwy angrredinieth. Eithyr tra gor ddigonawdd rrad eyn Arglwydd gida ffydd a chariad, hwn ’sydd yn‐Christ Iesu. Gair gwir yvv hvvnn, ag ym pob modd yn heuddu cymeriad, mai Christ Iesu a ddoeth ir byd i gadw pechaduriaid, o rrain pennaf ydwyfi. Eithr achos hyn i trugarhaodd wrthyf, mal i bai i Iesu Christ ðangos ynof yn gyntaf pob hir‐oddeu, ir syampl yddyntwy, rrain rrag llaw a grettont ynthaw herwyð y bowyd tragwyddol. Weithian ir brenin tragwyðol, difarwol, anweledig ol, vnig synhwyrol Ddyw, i bo vrddas, a gogoniant yn oysoedd oesau, Amen. Y gorchymyn hwn i ddwyf yn y roddi attatti, fy mab Timotheus, mal ar ol y proffodolaethay, a gerddasout or blaen am danat, i gellech trwyddynt wy ymdrechu yr ymdrechiad ta, trwy gadw ffyð a’ chydwybod dda, rron a ddodasont rrai heibio, ac a wnaythont long gyfer goll am y ffydd. O rrai hyn i may Hymeneus, ac Alexander, rrain a ddy roddais i Satan, i ddyscu vddynt na chablont. CYnghori ddwy am hynn, ymlaen pob peth fod ytolygon, gweddiau, erfyniadau, a’ thalu diolch dros pob rryw ddynion, tros Brenhinoedd, a’ ffawb or a osoded mewn audurdod, fal i gallom ðwyn buchedd lonydd aidd ac heddychawl, drwy bob gwaredd ac honestrwydd. Canys hyn sy dda a chymradwy gar bron Dyw eyn ceidwad, rrwn a fynn vod pob rryw ddyn ion yn cadwedig, ac dyfod i wybodaeth y gwirionedd. Can ys vn Duw sydd, ac vn Canolydd rrvvng Duw a’ dynion, sef y dyn Christ Iesu, Rrwn ai rroddes i hunan yn pridwerth tros pawb, sef testioleth yn i amseray i hunain. Ar yr hyn im dodwyd yn pregethwr ac yn abostol (y gwir a ddoydaf yn‐Christ, heb gelwydd) sef athro y cenedloedd mewn ffydd a gwirionedd. Am hynny mi a fynnaf ir gwyr weddio ym‐pob man gan ddyrcha dwylo purion heb ddicter, na dar ammau. Velly hefyd y gwrageð, bod yddynt ymdrwsiaw mewn dillad gweddus, gida lledneisrwydd a chymesurwydd, nid a gwallt plethedig, neu aur, neu gemau, neu ddillad gwerthfawr. Eithr (megis i gweddai i wragedd yn yn‐addaw duwiolaeth) a gweithredoedd da. Gwraig discet mewn distawrwydd ynghyd a ffob gostingedigrwydd. Ond ni oddefa fi i wraic trauthu dyst, nac arfer awdurdod ar wyr, eithr bod mewn distawrwydd. Can ys Adda yn gynta a ffurfawyd, ac yno Efa. Ac nid Adda a dwyllwyd, eithyr y wraig wedy i thwyllaw aeth yn euoc or cam‐wedd. Etto hi a fydd cadwedig can ddwyn plant, os hwy a drigant yn y ffydd, a chariad, a sancteidrwydd ynghyd a cymesurwydd. YMadrodd gwir yw hwn, o bydd neb yn wollysy swydd escob, ys da waith a chwennych. Rraid ir escob fod yn ddifai edic gwr vn wraig, gwiliadwr, pwyllog, cymwys, lleteuwr, athrawys, nid gwingar, nid ymfustwr, nid chwānoc i fudr elw, eithr rrywiog, nid yn ymladdgar, nid cybydd, vn a wyr reoli y dy i hun yn dda, yn cymal i blant tan vfuddtra, ynghyd a phob honestrwydd: Can ys oni wyr dyn reoli i dy i hun, pa fodd i gofala ef tros eglwys Duw? Nid yscolhaig‐ieuanc, rrac iddo wedy ymchwyddaw gwympo mewn enllib diawl. A’ rraid iddaw ef hefyt gaffael gair da can ðieithred, rrag digwyð mewn gwarth, a magl diawl. Velly hefyd bot y deconiaid yn honest, nid a thafodau dau ðyblig, nid trachwannog i win, nid chwānog budr elw, yn dal a cyfrinach y ffydd, mewn cydwybod pur. Arhain profer hwynt yn gynta: ac yno gwasnaythant, os byddant difeius. Velly hefyd bot eu gwragedd yn honest, nid a thafodau drwc, eithr sobyr, a ffyddlon ym pop peth. Bot deconiaid yn wyr vn wraig, ac yn gwybod rreoli i plant yn dda, ay teye i hunain. Can ys yr hai a wasanaytho yn iawn, a ynillan yddyn i hunein g radd dda, a rrydit mawr twy’r ffydd, sy yn Christ Iesu. Hynn i ddwy yn i scrivennu attat, dan ’obeithio i dauaf attat ar fyrder. Ac o tariafi yn hir, fod i ti wybod, pa fodd i byð rraid iti ymðwyn yn‐ty Dduw. rron ydiw Eglwys Duw byw, piler, a sylfayn y gwirionedd. Ac yn ddi ddadyl, mawr ydyw cyfrinach dywyoliaeth ’sef Duw a wnaethpwyt yn weledig mewn cnawt, a gyfiownwyd yn yr yspryd, a welwyd can angylion, a bregethwyd ir Cenedloeð, a gredwyd iddaw yn y byd, ac a gymerwyd i fyny dd i ogoniāt. AR Yspryt syn doydyt yn eglur, ir ymedy rrai yn yr amseroedd diwaytha or ffydd, yr ystyrio ysprydoedd cyfeiliorn us, a’ dysceidiaythay cethreuliaid, yn dywedyt celwydd trwy druth, rrain sy ai cydwybod wedi i llosci gan‐hayarn‐ brwd, yn gwa h ardd priodas, ac yn erchi, ymattal oddiwrth fwydydd, rrain a creawdd Duw yw mwynhau trwy talu‐diolch ir ffyddloniaid, ac irhai a edoynant y gwirionedd. Cans pa beth bynac a creawdd Duw, da ydiw: ac nidoes dim yw wrthod, os cymerir trwy talu‐diolch. Herwydd i santeiddir trwy ’air Duw, a gweddi. O dygi di ar gof ir brodyr y pethau hyn, ys da wasnaythwr fyði i Iesu Christ, rrwn ith fagwyd mewn geiriau’r ffydd, ac athrawaeth da, rrwn a ddylynaist yn astud. Eithr gad heibio anlan, a gwraichiaidd chwedlae, ac ym arfer di dyhun i dduwiol aeth. Can ys ymarfer corphorawl ychydig a proffittia: eithr dywolieth proffidiol yw i pob peth, ac addewid iddaw or bowyd presennawl, ac or hwn a ddaw rrac llavv. Y gair hwn sy wir, ac ym‐pob moð y haydday cymeriad. Cans am hynny i ddym yn poeni ac y cael eyn dirmygy, herwydd yn bod yn gvvir obeitho ar Dduw byw, rrwn ydiw caidwad oll ddynion, yn enwedig y ffyddloniaid. Y pethau hynn gorchymyn di a dysc‐yddynt. Na ðiystyred neb dy ifiengtid ti, eithr bydd ir hai a gretton yn siampl, ar ’air, ar ymddygiad, ar gariad, ar yspryt, ar ffydd, a’ p h urdeb. Hyd oni ddelwyfi, ymosod i ddarllein, i gyngor, ac i athrawaeth. Nac ysceulusa y rrodd sydd ynotti, rron a rodded i ti i proffedoliaythy gā osodiad dwylo yr Henafiaeth. Arfera y pethau hynn, ac ymddyro yddynt, mal i gallo dy lysaad ti fod yn eglur ym‐plith pawb. Gwilia arnat tyhun, ac ar athrawaeth: parhaa yn hynn: can ys o gwnei di hyn, ti ath cedwi dy hun, ar rei a wrandawo arnat. NA cheryda hen afg wr, eithr cynghora megis tad, yr hai ievainc megis brodyr: Yr hen wragedd, mal mammay, yr rei iefainc mal chwioredd, ynghyd a phob diweirdeb. Anrrydedda’r gwrageð gweðwon rrain sy wir weddwon. Ac o bydd vn weddw ac iddi plant neu wyrion, dyscant yn gyntaf ddangos gwaredd tuagat at dy hun, a’ thalu’r pwyth yw henafieid: can ys hynny ’sy honest a chymradwy gar bron Duw. Eithr hon ’sy wir weddw ac vnic, a obeitha yn‐Duw, ac a parhaa mewn gofynnion a gweddion nos a dyð. Ond hon syn byw, mewn mursendod, marw ydiw cyd bo yn byw. Gorchymyn y petheu hyn, mal i gallont fod yn ddifeius. Ac o byð neb nid ymgeleddo yr eiddo, ac yn enwedic eu teulu, e wadawð y ffydd, a’ gwaeth yw nag vn diffydd. Na ddycer‐ir‐cyfri wraig‐weðw tann trugain blvvydd oed, rron fu wraic vn gwr, ac yn dda i gair am weithredoedd da: os magawdd hi i p h lant, o lletteuodd hi y pellenig, o golchawð hi traed y saint, o cymhorthwyawdd hi y rrai fyddent mewn adfyd, o bu perhaus yn wastad ym pob gorchwyl da. Eithyr gwrthod y gweddwon iefainc: can ys pan ddechreuōt ymdrythyllu yn erbyn Christ, priodi a fynnant, yn cael colledigaeth, am vddynt torri y ffyð gyntaf. Ac velly hefyd hvvy yn segur dyscu a wnāt rodio odd amgylch o ty i dy, ac nid yn vnic segur: eithr hefyd yn ofeiriaithus, ac yn rrodresgar, yn adrodd yr hyn ny weddei. Mi a fynna am hyny irrei iefeinc priodi, a phlanta, gwarchad vv y tuy ac na roðont ddim achos ir gwrthnebwr i oganu. Can ys rrei eusus a ymchwelasont ar ol Satan. Ac o byð na gwr ffyddlon, na gwraig ffyðlon a’ gvvragedd gweddwon ganthynt, cynhorthwyent hwynt, ac na ’ormeser ar yr eglwys, mal i bo digoneð i rrei ’sy wir weddwon. Yr Henaduriaid syn rreoli yn dda, dau ddy blig vrddas hayddant, yn enwedig y rrei sy yn poyni yn y gair, ac mewn dysc. Can ys yr yscrythyr lan a ddowaid, Na vwslia safn yr ych sy’n durnu r yd: hefyd, May’r gwethwr yn heuddu i gyflog. Ar Henadur na ðerbyn achwyn, o ddieithr tann ddau neu tri o dystion. Yr hei a bechant, cyrydda hvvy yn gyhoedd us, mal i gallo r lleill ofni. Gorchymyn i ddwy yt gar bron Duw ar Arglwydd Iesu Christ, ar etholedig Angylion, gadw o hanot hynn heb ragori neb mwy noi gilidd, na gwneuthyr dim o gydpartieth. Na ddod ddwylo yn ebrwydd ar neb, ac na fydd cyfranoc a phechodau rrei eryll: cadw di dyhun yn bur. Nac yf ddwfr yn hwy, eithr arfer ychydic win, ir mwyn dy gylla, ath fynych wendid e. Pechodau rryw ray or blaen amlwg fyddant, yn rrag ymðwyn ir farn: ar yddo eraill yn dywod ar y ol. Ac felly hefyd gweithredoedd da or blaen amlwc fyddant ar hei a font amgenach, i cuddio nis gellir. CYnifer ac y’sydd o wasnaythwyr tann yr iau, barnant eu meistredd yn teilwng o bob anrrydedd, rrag cablu enw Duw ay addysc. A’ rrei ’sy a meistred vðynt yn credu, na dystyrant hwynt, herwydd i bod yn vrodyr, eithr yn hytrach i gwasneuthu, ir mwyn i bod yn credu, ac yn garedigion, ac yn gyfrānoc or twrn da. Dysc y pethau hyn, a’ chynghora. Od oes yn dyscu yn amgenach, ac nad yw yn cyttuno ac iachus eirie eyn Arglwydd Iesu Christ, ac ir addysc, ’sy ar ol duwioliaeth, chwyddo i may heb wybod dim, eithr amhwyllo ynghylch questiwnay a dadl‐geiriau, or hyn i mac cenvigen, ymryson, ym senneu, tybieu drwc. Ofer ddadlay dynion llygredig ey meddwl, wedy cyfergolli y gwir centhynt, yn tybiaid taw elw yw duwioliaeth, ymochel oddiwrth y cyfryw. Elw mawr eusus yw duwiolieth, drwy ymvodloni o ðyn a’r hyn vo cātho. Can ys ni ddygasom ni ddim ir byd, a’ diogel yw ni allwn ddwyn dim ymaith. Am hynny o cawn ymborth a dillad, ymfodlonwn ar hynny. Eithr yr ei a fynnent ymgwaythogi, a gwympant i profedigaeth, ac i vagl e, ac i lawer o drachwantay ffolion a’ niweidus, rrain syn boddi dynion i golledigaeth ac i ddistriw. Can ys chwant‐ mwnws yw gwreiddin pob drwg. Yr hein tra oyddynt rrei yn i chwenychu, hwy a wyrasont or ffydd, ag ay trychasont ey hunain tryvvodd a llawer o g ovidie. Eithr ti gwr i D d uw, gochel y pethay hyn, a’ dilid ar ol cyfiawnder, duwiolaeth, ffydd, cariad, ymynedd, a’ lledneisrwydd. Ymladd ymladdiad gorchestol y ffydd: cymer afael ar y bowyd tragwyddawl, ir hwn hefyd ith alwyd, ac ir ymaðewaist ymaddawiad da gar bron llawer o dystion. Dy ddirofyn i ddwy gar bron Duw, syn bywhau pop peth, a gar bron Iesu Christ, rrwn tan Pontius Pylatus a dystiodd cyffes pybur, cadw o honot y gorchymmyn hvvn yn ddiflot, ac yn ddifai hyd ymddangosiad eyn Arglwydd Iesu Christ, rrwn yn y dyledus amser a ddengys ef, rrwn sy fendigedig ac vnic pennaeth, Brenin y Brenhinoedd, ac Arglwydd yr Arglwydd, Ir hwn yn vnic i may difarwoldeb, ac yn trigo yn y goleuni diymgyrch, rrwn irioed nis gweles vn dyn, ac nis dichin i weled, ir hwn i bo anrrydedd a’ gallu yn dragwyddawl, Amen. Yr hei sy oludawc yn y byd yma gorchymmyn vddynt, na boont rryfygus eu meddwl, ac na rothon ei, gobaith mewn golud anwadal, eithyr mewn Duw byw, (rhwn syn rroi i ni pop peth yn ddigonawl yw mwynhau) ar wneuthyd o honyn ddayoni, ac ymgyvoethogi o weithredoedd da, ac yn hawdd canthyn roi, ac yn havvdd i cydfod, yn storio yðynt i hunain sail da rag llaw, mal i gallont gavayly y bowydd tragwyddol. O Timotheus, cadw a roed attat, gan ochel aniwaraidd ofersoniadwy, a gwrth‐osodiaday cam‐enwedig celfyddyd, rron rrai yn ymaddaw a hi, a gam wyrasont or ffydd. Gras gida thi, Amen. Yr Epistl gynta i Tymotheus, a yscrifennwyd o laodiceia, rron yw penn dynas Phrygia Pacatiana. PAul Apostol Iesu Christ gan wyl’ys Duw, erwyð aðewyt bucheð yr hon ’sy yn‐Christ. Iesu. At Timothes vy map caredic: Rat, a’ thrugaredd, a’ thangneddyf y gan Ddyw y Tat, a’ chan Iesu Christ ein Arglwydd. Ys diolchaf y Dduw, ’rhwn y wasanaethaf om rrieni a chydwybot bur, can ys eb peidio y may genyf gof am danat yn vy‐gweddieu nos a’ dydd, Can ðeisyf u dy welet, a’mi yn vyvyr oth ða i grae, val im llanwer o lawenydd: Pan ’alwyf im cof y ddiffuant ffydd ys ydd ynot, ’rhon y drigawdd yn gyntaf yn dy nain Lois, ac yn dy vam Euneic, ac y may yn ddiogel genyf y tric yno tithe hefyt. Achos paam, ydd wyf ith coffau y gyffroi y dawn Duw ys ydd ynot, wrth arddodiat vy‐dwyaw. Can na roðes Duw y ni yspryt ofn usrvvydd, anyd yspryt nerth ovvgrvvydd, a’ chariat, a’ phwyllogrwydd. Am hyny na vydd arnat gywilyð o destiolaeth yr Arglwydd, nac o hano vi neu y garcharawr ef: eithr cydoddef‐ di‐ gystuddion yr Euangel, wrth veddiant Duw. Yr hwn an iachaoð, ac an galwodd a galwedigaeth sanctaið ny d, wrth ein gweithredoedd ni, anyd wrth y bwrpos yhun, a’ y rat, ’rhwn a roespwyt y ni trwy Christ Iesu cyn amseroedd oeseu. Eithyr ef a eglurwyt yr owrhon gan ymddangosiat ein Iachawdr Iesu Christ, yr hwn a ðileoð angeu, ac a dduc vywyt ac ac ammarwolaeth i ’olauni trwy’r Euangel. Ir hon im gosodwyt i yn precethwr, ac yn Apostol ac yn ddyscyawdr y Cenedloedd. Am yr hwn achos y dyoddefaf hefyt y petheu hyn, ac nyd oes arnaf giwilydd: can ys gwn pwy a gredais, ac y mae yn ddilys genyf y vot ef yn abl y gadw yr hyn a ðodais ataw erbyn y dyð hwnw. Cadw wir esempl yr iachus ymadroddion, yr ei a glyweist y can y vi yn ffydd a’ chariat ys ydd yn‐Christ Iesu. Y peth prydverth, y roed atat, cadw trwy’r Yspryt glan, yr hwn a drig ynom. Ti wyddost hyn, ddarvot ir ei oll ys ydd yn Asia, droi o ywrthy vi: o’r sawl rei y mae Phygellus ac Hermog e nes. Roed yr Arglwydd drugareð y duy lu Onesiph o rus: can ys ef yn vynych am llon h odd i, a’m catwyn nyd oedd gywilydd ganthaw. Eithyr pan oedd yn Ruuein, ef a ym caisiawdd a mi yn ddiwyd iawn, ac a m ca f as. Roed yr Arglwydd yddo, gahel o hano drugaredd gyd a’r Arglwydd yn y dydd hwnw, a’ pha veint betheu vu ef im gweni yn Ephesus, ti wyddost yn ’oreu vn. TI theu gan hyny, vy map, ymnertha yn y rrat ys yð yn‐christ Iesu. A’r petheu y glyweist y cenyf’, gan lawer o testion, yr hein a roddi at ffyddlon ddynion, yr ei vyðant abl y dyscu eraill hefyt. Ti theu gan hyny goddef‐dy‐ ’orthrymu megis milwr da i Iesu Christ. Nyd oes neb a ryvela, a ym ymblyc a negeseu on y vuchedd hon, er mwyn bod yddo ryngu bodd yr hwn ydywysawdd yn vilwr. Ac a d ymdrech nep hefyt am gamp, ny choronir ef, dyeithr yddo ymdrech yn ddeddfol. Dir yw ir llavurwr lavurio cyn nag yddaw dd erbyn ffrwytheu. Considera y petheu a ddywedaf: a’r Arglwydd a roddo yt’ ddyall ym‐pop dim. Cofia am Iesu Christ y hanoedd o had Dauid, ðarvot y gyvodi ef o veirw wrth vy Euangel i. Yn yr hon ydd wyf yn dyoddef trwbl mal gweithredwr‐drwc, ys h yd rwymeu: eithr gair Duw ny rwymir. Am hyny ydd wyf yn goddef pop peth, er mwyn y d etholedigion, megis ac y gallent wy theu gaffael yr iechyd vvrieth ys ydd yn‐Christ Iesu, y gyd a gogoniant tragyvythawl. Gwir yvvr gair, A’s meirw ydym y gyd ac ef, y byddwn hefyt vyw gyd ac ef. A’s dyoddefwn, ni a gydeyrnaswn hefyt ac ef: ac a’s ym wadwn ac ef, ynt ef hefyt a ym wad a ni nheu A’ s ny ni ny chredwn, er hyny ef e a erys yn ffyddlawn: ny ’all ef y wadu y h un. Am y petheu hyn dwc ar gof yddynt, a’ thestia laetha ger bron yr Arglwydd, na bo yddynt ymrysont yncylch gairieu, yr hyn nyd yvv er dim lles aad, anyd er d adymchwelyd y gwrandwyr. Studea ar dy ’osot dy h ū yn brovedic y Dduw, yn weithwr divevl, yn vn iawn‐barthu gair y gwirionedd. Gommedd halog ion wag‐airieu: can ys cynnyddu y wnant y vwy o anwywoldep. A’y ymadrodd hwy a ysa val cancr: ac o’r cyfryvv rei y mae Hymenaius a c Philetus. Yr hein am y gwirionedd aethant ar gyfeilorn, gan ddywedyt ddarvot eisus y cyvodiadigeth, ac y maent yn d adymchwel ffydd rryvv rei. Eithr y mae sail Duw yn sefyll yn ddiogel, ac y mae yddo yr in sel hon, Yr Arglwyð a wyr pvvy rei yw’r eiddo, ac, Ymadawet ywrth ancyfiawnder pwy byn a c a ’alwo ar Enw Christ. Eithr mewn tuy mawr ny bydd yn vnic llestri aur ac ariant, a nd hefyt llestri pren a’ phridd, a’r ei i anrydedd, a’r ei i ddianrrydedd. As neb gan hyny y carth y hunan ywrth y petheu hyn, ef e vydd lestr i anrydedd, wedy ei sancteiddio, ac yn addvwyn ir Arglwydd, ac yn parat i bop gwaith red da. Fo hefyt rrac chwanteu ieuntit, a’ dilyn gyfiawnder, ffydd, cariat, a’ t h angneddyf, y gyd a’r ein y alwant ar yr Arglwydd o galon bur. A’ dod ymaith ynvyd ac andyscedig aidd orchestion, can wybot mai magu ymryson a wnant. Eithr gwas yr Arglwydd dir yw nad ymrysono, amyn bot yn dirion i bawp, yn athrawaidd, ac yn dyoddef‐ei‐ddrygu yn dda ei ortho. Gan ei h addyscu a’ chymedroldep yr ei gwrthwynep‐ei‐meddwl, y edrych a roddo Duw vn amser yddynt vvy ediveirwch, i gyf adnabot y gwirionedd, A’ bod yddynt ddyvot ir iawn allan o vagl diavol, yr ei a ddelit ganthaw wrth ei wyllys. GWybydd hyn hefyt, may yn y dyddieu dywethaf y daw amsereu periclus. Can ys bydd dynion a’i serch arnyn y hunain, yn cupyddion, ym ffrostwyr, yn veichion, cablwyr, yn anuvyddion yw rrieni, yn andiolchgar, yn ansanctaidd, Digariat‐naturiol ganthynt, yn tori‐ dygym b ot, gaugyhuddwyr, yn rei antemperus, yn ffyrnyg ion, eb serch ganthynt ir ei da, Bradwyr, ’rei gwaydwyllt, rei bolchwydd, rei yn caru chwantach yn vwy nac yn caru Duw, A’ chanthynt gyfrith dywoldeb, eithyr ymwadu a’ei ’rym a wnae tho nt: tro ymaith gan hyny y wrth y cyfryw rei. Can o’r ei hyn y mae y sawl a ymluscant i dai e, ac yn dwyn yn gaith wrageddos yn llwythoc o bechotae, yn arweinedic gan amravael chwāteu, A’r gvvragedd hyn ynt vyth yn dyscu, ac eb allu byth dyvot y wybodaeth y gwirionedd. Ac megis y gwrth safodd Iannes ac Iambres Voysen, vel’y y mae yr ei hyn yn gwrthðod y gwirionedd, dynion o veddwl llygredic, yn amprovadwy erwydd y ffydd. Eithr ny vuddiant vvy mwy ach: can ys ei h ynvydrwydd vydd amlwg i bawp, megis ac y bu yr eiddynt. A’ thi a lwyr adwaenost vy‐dysc eidaeth i, helhynt vy‐buchedd, vy‐ purpos, ffydd, ammyned, cariat, dioddefgarwch, Ymlidiae, a’ gorthrymdereu yr ei y ðaeth i mi yn Antiocheia, yn Iconium, ac yn Lystri, yr hyn ymlidiae a ðyoddefais: eithyr o ywrthynt oll im gwaredawdd yr Arglwydd. Ac ys pawp a’r wyllysont vyw yn ddywol yn‐Christ Iesu, a ymlidir. Eithr y drwc ddynion, a’r twyllwyr aant waethwaeth, gan dwyllo, a’ chael ei twyllo. Eithyr aros ti yn y petheu a ddysceist, ac ith sefydlir ynthynt, yn gwybot can bwy e y dysceist: A’ bot y ti wybot yr Scrythur æ g lan er yn vap, yr ei ’sy abl ith wneuthur yn‐ðoeth i iechedwrieth trwy’r ffydd ys ydd yn‐Christ Iesu. Can ys yr oll Scrythur ys ydd wedy ei rroddi can ysprytoliaeth Duw, ac ys ydd profitiol y addyscu, y argyweddu, y correctio, ac y roi athraweth yn‐cyfiawnder, Mal y bo dyn Duw yn perfeith, wedy ei berfeithio i bop gweithred da. Y S gorchmynaf yty gan hyny ger bron Duw, a’ cher bron yr Arglwyð Iesu Christ, yr hwn a vairn y byw a’r meirw yn ei ymddangosiat, ac yn ei deyrnas, Precetha’r gair: tyn‐rragot, yn amser ac allan o amser: argywedda, cerydda, annoc drwy ammynedd-da ac athraweth. Can ys e ddaw’r amser pryd na ddyoddefant athraweth iach us: eithr aei clustieu a chosi, wrth y chwanteu y hunain a ben tyrant yddynt ddyscyawdwyr, Ac a droant ei clustieu y wrth y gwirionedd, ac a ymchwelant at chwedleu. Yr Epistol ar ddydd S. Luc. Eithyr gwilia di ym‐pop dim: dyoddef‐wrth pwyth: gwna waith Euangelwr: par wybot yn ollawl dy wenidogeth. Can ys ydd yw vi yr owrhon yn parat im offrymu, ac amser vy ymadawiat ys ydd yn agos. Mi a ymdrechais ymdrech tec, ac ’orphenais vy‐ gyrfa, y ffydd a gedwais. Can’s rrac llaw y roddwyt y mi y gadw coron cyfiawnder, yr hon a rydd yr Arglwydd y barnwr cyfiawn y mi yn y dydd hwnw: ac nyd y mi yn vnic, amyn ir oll ’rei y garant y ymddangosiat ef. Brysia y ddyvot ataf yn ebrwydd. Can ys Demas am gadawdd, gan ym gary y byd presennol, ac aeth ymaith y Thessalonica. Crescens aeth i Galatia, Titus i Dalmatia. Luc as yn vnic ys y gyd a mi. Cymmer Varc a’ dwc y gyd a thi: can ys buddiol yw ef y mi y weini dogeth, A’ T h ichicus a dd aunonais i Ephesus. Y cochl a edewais i yn Troas y gyd a C h arpus, pan ddelych, dwc gyd a thi, a’r llyfreu, yn enwedic y membranae. Alexander y gof‐ copr a wnaeth i mi lawer o ddrwc: talet yr Arglwydd yddo erwydd ei weithredoedd, Rac yr hwn ymgadw di the hefyt: cans ef a wrth safodd ein precaeth e ni yn ddir vawr. Yn vy atep cyntaf nyd oedd neb yn sefyll gyd a mi, eithr pawp am gadawsont: mi atolygaf y Dduvv na liwier y dd‐ wynt. Er hyny yr Arglwydd a safoð gyd a mi, ac am nerthawð, mal trywo vi y cwbl cyflawnit i preceth iat, ac mal y clywent yr oll Genetloedd, ac im gwaredwyt o eneu y lleo. A’r Arglwydd am gwared rrac pop gweith red ddrwc, ac am caidw yw deyrnas nefawl: ir hwn y bo gogoniant yn oes oedd oeseu, Amen. Anerch Prisca, ac Aquila, a’ th u y lvvuth Onesiph o rus. Erastus a aro s awdd yn‐Corinthus: Trophinus a edais yn‐Miletum yn glaf. Cais ddyvot cyn y gayaf. Eubulus ys ydd ith anerch, ac P h udens, ac Linus, ac Claudia, a’r oll vroder. Yr Arglwydd Iesu Christ a vo y gyd ath yspryt. Y rat ef vo gyd a chwi,. Yr ail Epistol a escrivenwyt o Ruuein ad Timotheus yr E pi scop cyntaf y ðywyswyt i Eccles Ephesus, pan ’osodit Paul yr ailwaith ger bron y Caisar Nero. PAul gwas Duw, ac Apostol Iesu Christ, erwydd ffydd etholedigiō Duw a’ gwybodeth y gwirioneð, ’rhon ’sy erwydd dywoldep, Y dan’obaith buchedd dragyvythawl rhon y digelwydd Dduw ei gaddawoð, cyn amseroeð oeseu: Eithr ef a eglurhaodd ei ’air yn y gwir amser eu drwy preceth u, yr hyn a ymddiriedwyt i mi, wrth ’orchymyn Duw ein iachawd u r: Ad Titus vy anianol vap wrth y ffydd gyffredin, Rat, trugareð a thangneðyf o y can Dduw y Tat, a’ chan yr Arglwydd Iesu Christ ein iachawd u r. Er mwyn hyn ith edais di yn‐Creta, mal y bei y ti drigo y gyweirio y petheu ys y dd yn aros, a’ bot yt’ ’osot.Henafieit yn‐pop dinas, megis yr ordiniais yty. A’s bydd nep diargywedd, gwr vn wreic, ac yddo blant ffyddlon, yr ei nyd enllybir o nwyfiāt neu vot yn anuvydd. Can ys dir yw i E pi scop vot yn ddiargywedd, mal gor u chwiliwr Duw, nyd yn gyrrith, ny d yn digllon, nyd yn gor hoffi gwin, nyd trawar, nyd budr‐elw‐wr, Ethr yn rhoi‐lletuy, vn yn caru dayoni, doeth, cyfiawn, sanctaidd, temperus, Yn dal h a‐yn lew y gair ffyðlon wrth yr athraweth, val y gallo hefyt gygcori a dysceideth iach us, ac argyweddu yr ei a wrth ddywedant, Can ys bot llawer o rei anyvydd, a’ gwacsiaradwyr, a’ thwyllwyr meddilieu, yn ben af yr ei ’sy or enwaediat, Yr ei vydd dir goarcheu‐ei geneu, yr ei a dd ymchwelant cwbl dai e, gan ddyscu i ’rei betheu ny‐ðylent, ermwyn budr elw. Vn o hanynt wy euhunain, ’sef vn oi prophwyti y vnain a ddywedei. Y Creteit bop amser ynt gelwyddawc, dryg vestviloedd, boliae gord diog ion. Y testiolaeth hon ’sy wir: achos hyn argyweða ’hwy yn vlaen llym, val y bont iach yn y ffydd, Nyd can ddarbot chwedleu Iuddewaidd a’ gorchymyneu dynion, yr ei a ymchwelant ywrth y gwirionedd. Ys ir ei pur y mae pop dim yn pur, eithr ir ei halog edig, ac ir ei ny chred, nyd oes dim pur, eithr ei meddwl a’i cydwybot a halogir Y maent yn proffessu yr adwaenant D d uw, eithyr ar g weithrrdoedd y maent yn ei wadu, ac wynt yn ffiaidd ac yn anuvydd, ac i bop gwaith red d d a yn amprovadwy. EIthr adrodd di y petheu y weddant y ddysc iach us. Bot yr henafgwyr yn sobr, honest, diseml, iach yn y ffydd, yn‐cariat, ac ammynedd: Yr henafwragedd yr vnffynyt, eu bot ynghyfryw ymwreðiat ac a wedda i sancteiddrwydd, nyd gau gyhuddiait, nyd wedy ymroi i win lawer, eithr yn dyscu-ir‐ei betheu honest, Mal y gallōt iawnsynhwyraw y gwragedd‐ieainc, y garu ei gwyr, y garu ei plant. Bot yn ddiseml, yn ddiwair, trigo gartref, yn dda ac yn ddarostyngedic yw gwyr, mal na chapler gair Duw. Cygora wyr‐ieuainc yr vn modd, ar vot yn ddiseml. Vch pen pop dim oll dod dy hun yn esempl o weithredoedd da gyd a dys ceideth anllygredic, gyd a phwyllogrwydd, a’ ch yfandep, Ac ymadrodd iach us, rhwn ny ellir ei veio, val y bo y hwn a safo yn erbyn, gywilyðio, eb ganthaw ddim am danochwi y dywedyt coeg n i. Bot gwasanaethddynion yn ddarostyngedic yw h arglwyddi, a’i boddhau ym‐pop dim, nyd yn gwrthddywedyt, Nyd yn trosgwyddo, eithr bod yddynt ddangos pop ffyddlondep, val yr addurnant ddysc eideth Duw ein iachawd u r ym‐pop peth. Can ys ’rat Duw y ddwc iechyt i bop dyn, a ymddangosawdd, Ac ys ydd in dyscu y ymwadu ac andywoldep, a’ chwanteu bydol, a’ bot y ni vyw yn sobr ac yn gyfiawn, ac yn ddywiol yn y byt cydrychiol. Gan edrych am yr ’obaith wynvydedic, ac ymðangosiat gogoniant y Duw mawr a’n iachawd u r Iesu Christ, Yr hwn y rroddes y hun y trosam, val in prynei ywrth oll enwiredd, a’n carthu y v ot yn popul priawt yddo yhun, yn awyddus i weithredoedd da. Adrodd y petheu hyn, ac annoc ac argywedda ac oll awdurtot. Na vit y nep dy dremygu. COff h a yddynt vot yn ddarestyngedic ir Tywysogaetheu ac Auturdotae, a’ bot yn vvydd, ac yn parat i bop gweithr ed da. Na chablant nep, na bot yn ymladdwyr, anyd llednais, gan ðangos pop tiriondep i bop dyn. Can ys ydd oeddem ni neu hefyd yn andoethion, yn anuvydd, yn siomedic, yn gwasanaethu chwanteu ac amryw wynieu, yn byw yn‐drygioni a chenvigen, dygasoc, yn casau eu gylydd. Eithyr gwedy y addvwynder a’ dyngarwch Duw ein Iachawd u r ymddangos, Nyd o weithredreð cyfiawnder, a’r y wnaethem ni, eithr erwydd ei drugaredd yr iachaodd ef ny ni, can ’olchiat yr adenedigeth, ac adnewyddiat yr Yspryt glan, Yr hwn a ddineawdd ef arnom yn ehelaeth, trwy Iesu Christ ein Iachawd u r, Val y bei y ni, gwedy ein cyfiawnhau gan y rat ef, gael yn gwneuthur yn etiveddion erwydd gobaith bywyt tragyvythawl. Fyddlawn yw’r ymadrodd hyn, a’r petheu a wyllysiaf yty eu ffyrfhau, ar ir sawl a credant yn‐Duw, ymovalu y ddangos yn amlwc g weithredoedd da. Y petheu y’ sy yn dda acyn profitiol y ddynion. Eithr gwrthladd questione ynvydion, ac i achae, a’ chynneneu ac ymrysongerdd o bleit y Ddeðyf, can ys amprofitiol ynt a’ gweigion. Gommedd y dyn y vo heretic, gwedy vn vvaith neu ddoy vvaith ei rybudd io, Gan wybot am y cyfryw, yddymchwelwyt, ai vot yn pechu wedy varnu y cantho yhun an. Pan dd anvonwyf Art e mas atat, ai Tychicus, bydd astud y dddyvot ataf i Nicop o lis: Can ys yno y pwrpasais g ayafu. D anvon Zenas y Deðfwr, ac Apollos yn ddiwyd, val na bo arnynt eisieu dim. Discant hefyt yr ei yddom ni ddangos yn eglur weithredoeð da er mwyniāt e angēraidiol val na bont yn anffrwythlawn. Yr oll ’rei ’sy gyd a mi vi, ath anerchant. Anerch yr ei an carant yn y ffydd. Rat gyd a chwi oll. Ad Titus, y ddewysiwyt yn E pi scop cyntaf i Eccles y Cretieit, yr hwn escrivenwyt o Nicop o lis ym‐Macedonia. PAul carcharawr Iesu Christ, a’ n brawd Timoth e us, at Philemon ein caredic gar, a’n cydweithwr, Ac at ein caredic chvvaer Apphia, ac at Archippus ein cydvilwr, ac at yr Eccles ys ydd yn dy d u y di: Rat y gyd a chwi, a’ thangneðyf y can Dduw Dat, a’ chan yr Arglwydd Iesu Christ. Diol vv ch ydd wyf im Duw, gan dy gofio yn ’oystadol yn vy‐gweddieu, (Wrth y mi glywet am dy gariat ath ffydd, yr hon ’sy canyt ar yr Arglwydd Iesu, ac ar ei oll Sainct æ), Mal y gwneler cyfraniat dy ffydd yn ffrwythlawn, a’ mal yr adwaener pa ddaioni pynac ys ydd ynoch trwy Iesu Christ. Can ys y mae genym lawenydd mawr a’ dyddanwch yn dy gariat ti, can ys trwyo ti, vrawt, y diddenir caloneu y Sainct æ. Erwydd paam, cyd bo mawr vy hyder yn‐Christ y orchymyn yty yr hyn ’sy weddus. Er hyny o ran cariat gwell cenyf atolwgy yty, cyd bwyf val yr ytwyf, ys ef Paul hen vv r, ac owrhon hefyt carcharor er mvvyn Iesu Christ. Atolygaf yty dros vy map Onesimus, yr hwn a genhedlais i yn y rrwymeu, Yr hwn gynt a vu yty yn amproffitiol, amyn yr awrhon yn profitiol y ti ac y mi nheu, Yr hwn a dd anvonais drathefn: a’ chymer di theu ynt ef, ’sef vy ymyscaroedd vy hun, Yr hwn a wyllyswn i ei attal gyd a mi, mal troso ti y bysei yddo vy‐gweini i yn y rrwymeu yr Euangel. Eithr eb lavv dy veddwl di ny wnawn i ddim mal na byddei dy ddaioni di megis gan angen, anyd o vodd. Ef allei gan hyny y vyned ef ymaith dros amser, mal yd erbynyt ef yn dragyvyth, Nyd yr owrhon mal gwas anaethvvr, amyn uchlaw gwas anaethvvr, ’sef mal brawd yn caredic, yn enwedic y mi: pa veint mwy y ti, ac yn y cnawt, ac yn yr Arglwydd? A’s gan hyny y tyby yr petheu eiddom yn gyffredin, d erbyn ef mal my h un. A’s gwnaeth ef eniwet yty, neu vot yn dy ddlet, dod hyny yn gyfrif arna vi. Mi Paul a scrivendodd hyn am llaw vy un: mi a dalaf‐y‐pwyth, cyd na ddywedaf yty, ydd wyt yn vy‐dlet ys am dana ty vn. Do, vrawt, mwynhawy vi y ged hyn gan‐yt yn yr Arglwydd: dyhudda vy emyscaroedd yn yr Arglwydd. Gan ymddiriet yn dy vvyðdot, yr escrivennais atat, gan wybot y gwnai ys mwy nac a ddywedaf. Eb law hyn hefyt paratoa i mi letuy: canys gobeithaf trwy eich gweddieu im rroddir ychwy. Y mae yn dy anerch Epaphras vy cydcarcharor in‐Christ Iesu, Marc us, Aristarchus, Demas a’ Luc as, vy‐cyd weithwyr. Rat ein Arglwydd Iesu Christ vo gyd a’ch yspryt, Amen. O Ruuein yr escrivenwyt ad Philemon, ac a ddanvonvvyt trwy lavv Onesimus was anaethvvr. Tt.ij. DUW lawer gwaith a llawer moð gynt a ymddiddanodd ar tadau trwy’r prophwydi: Y dyddie diwaythaf hynn ef ymddiddanoð, a nyni trwy eu Vab, rrwn a wnaeth ef yn etyveð pop peth, trwyr hwn hefyd y gwnaeth ef y bydoedd, Rrwn am yfod yn llewyrch y gogoniant, a gvvir- lun y berson ef, ac yn cynnal pop peth trwy eu air galluawg ef, wedy golchi eyn pechodeu ni trwyddo ef eu hun, a eystedd avdd ar ddeau‐law y fowredd ef yn y goruche lion, Ac ef a wnaethbwyd o lawer yn well nor Angylion o gymyn ac y raeth ef ac enw sy yn dwyn rragor arnyntwy. Can ys wrth pwy or angylion yrioed y dywod ef, Vy mab i ydwyt i, myvi heddiw ath enillais di? ac eilwaith, Myfy a fydd yn tad iddo ef, ac yntau fydd yn vab y mineu? A’ thrachefn pan ydyw yn dwyn eu vab cyntaf ir byd hvvn, y dowaid, Ac ai addolasont ef holl angylion Duw. Ac am yr angylion yn wir y dowaid, Rrwn a wna eu cenadau o yspridion, ay wasanaythwyr o fflam dan. Wrth y mab hagen y dyvvait, Dy gadair di, Ddyw, yn oes oesoedd: teyrnwialen vnion teyrnwialen dy dyrnas di. Ti a geraist wirionedd, ac a gasëist enwiredd; am hyny Dyw, ysef dy Ddyw di ath enneyntioð ac olew llywenydd ytuhwnt ith cymedeithion. A’c, Tydi yn y dechreuad, arglwydd, a g rowndwaleist y ddayar, ar nefoedd gwaith dy ddwylaw di ydynt. Colli a wnant wy eythr tydi a erys: acy gyd oll heneiddio a wnant megis cadachay. Ac megis gwisc y plygi di hwynt, ac a ymnewidiant: eythr tydi yr vn ydwyd, ath vlenyddoedd di ni ddeffygiant. Wrth pwy or angylion erioed y dywod ef, Eisteð ar y llaw ddeau ym, hyd oni ddodwy dy elynion yn stol ith traed? Onid ysprydion gwasanaythgar y dynt wy oll, a ddanfonir y wasanaenthu, ir mwyn y rray a fyddont ytyveddion yr iechaid? AM hynny rraid yni yn ddysceulus ystirieth y pethau a glowsom, mal na ollymgom ni hwynt vn amser y lithro. Can ys o bydday gadarn y gair a ddoydid trwy Angelion, a derbyn o bob sarhaet, ac anufyddtod gyfion talu pwyth, Pa fodd y diangwn ni, od esceuluswn cyfryw vavvr gadwadigaeth? rrwn pan ddechreuwyd y arddangos drwyr arglwydd y hun, a sickerhawyd y ni gan y rrai a fu yn y wrandaw, Duw yn cydtestlauthu, drwy arwyddion a rryveddodau, ac ymravael rinweddau, a’ rranniadau yr Yspryd glan, ar ol y wyllys y hun. Can ys nid ir engylion y darestyngodd ef y byd a ddaw, rrwn y ddydym yn son am dano. Eithr vn yn rryw fan a ddwg testioleth, gan ddoydyd, Beth yw dyn, mal y meddyliech am dano? neu vab dyn mal y darbyddech o honaw? Ti ay gwnaythost ef ychydig yn is nor Angylion: a gogoniant ac vrddas y coronaist ef, ac ay gosodaist ef goruwch gweithredoedd dy ddwylaw. Pob peih a ddarostyngaisti tan y draed ef. Am hyn, gan ddarostwng o hono bob peth yddo, ni adawodd ef ddim heb y ðarostwng iðo. Eythr etto nid ydym yn gweled pop peth yn ostyngedic yddo. Eythr Iesu a welwn ni wedy y goroni a gogoniant ac vrddas, y neb a wnaythbwyd ychydic is nor angylion, herwydd dioddefaint marfolayth: mal y bay yddo ef trwy ras Duw brovi marfolayth dros bawb. Can ys gweddus oedd yddo ef, herwydd pwy y may pob peth, a thrw yr hwn y may pob peth, wrth iddo ddwyn llawer o feibion y ogoniant, gysegru pennadur y cadwadigaeth hwynt trwy ’ovydiau. Can ys y neb a santeiðio, ar sawl a santeiddier, or vn y maynt y gyd oll, or achos hwn ni vydd cwilyddus cantho y galw hwynt yn frodyr, Can ðoydyd, Myvi a ddangosaf dy enw di ym brodyr, ynghanol yr eglwys y canaf ymynnau yti. A’ thrachefn, Mi a ddodaf vy ymddiriaid yntho. A’ thrachefn, Wele vi, a’r plant a roddes Duw y mi. Am hynny gan fod y plant yn gyfrannog o gig a gwaed, yntau hevyd yr vn modd a wnaythbwyd yn gyframog or vnrryw, mal y gallai ef trwy farfolaeth ddistrowiaw, y neb y doedd a llyvodrayth marfolayth ar eu law, sef yw hwnw diawl. Ac mal y gallay ef y ymwared hwynt y gyd oll, rrain rrac ofn marfolaeth gwbl oi bowyd oyðynt tann gaythiwed. Nid angylion eusus a gymerawdd ef: eithyr epil Abraham a gymerawdd ef. Wrth hynny y dylai ef ymhob peth fod yn gyffelib yw frodyr, mal y gallai fod yn drigaroc, ac yn Archoffeiriat ffyddlawn am y pethau a berthynāt y Dduw, y ddiffoddi pechodau y bobl trwy fodloni Duw. Yn wir gan ddioddef o honaw, a’ bod profedigaeth arno: vo ddichon help yr rrai bo profedigaeth arnunt. AM hyn, vymrodyr santeidd, cyfranog ion or galwedigaeth nefawl, ystyriwch yr Abostol ac archoffeiriad eyn cyffes ni Christ Iesu: Ef fu ffyddlon yr neb ay gosodes ef, megis ac y bu Moyses ynghwbl oi dy ef. Cymynt yn wir rragor ’ogoniant tu hwnt y Voyses a hayddai hwn, ac y may mwy or vrddas ir neb a edyladawdd y ty, nog ir ty y hun. Can ys pob ty a edeilir trwy ryw vn, ar neb a wnaeth pob peth, Duw ydiw. A’ Moses yn wir a fu ffyddlon ynghwbl oi dy ef, megys gwas aethvvr, ir testelauthu y pethau y bydday son am danyn rrac llaw. Eythyr Christ megis mab, ar eu dy y hun, ty yr rwn ydym ni, os nyni a geidw ein hyder a’ gorhoffedd ein gobaith yn gyfan hyd y diwedd. Am hynny megis y dowaid yr yspryd glan, Heddiw o gwrandewch i y lais ef, Na chaledwch ych calonau, megis yn yr emryson, ar ddull dydd y tentasiwn yn y diffaith vvch. Lle y tentiason ych tadan chwi fi, ym profason, ac a welson fyngweithredoedd ðeugain mlynedd, Am hynny y sorais wrth genedleth honno, ac a ðoydais, Y mayntw fyth yny myned ar gam yn eu caloneu, ac nid adnabuont fy ffyrth i. Ac velly y tyngais yn fynig lloni, Os caent wy entrio ym esmwythdra vi. Disgwiliwch vym rodyr, rrac bod vn amser yn neb o honoch galon ddrwg, ac anffyddlon, y beri ymadel a Dyw byw. Eithyr cynghorwch bawb y gilidd beunyd, tra elwer Y dyð heddiw, rrac i neb o honoch ym galedu trwy dwyll pechawd. Can ys cyfrannawg o grist eyn gwnaythbwyt ni, os cadwn ni y dechreuad drwyr hwn eyn cynhelir y fyny, yn gyfan hyd y dewedd. Lle y doydir, Heddiw os gwrandewch i y lais ef, na chaledwch ych caloneu, megis ac yn yr ymryson. Can ys rrai ar ol gwrandaw, y hannogasont ef‐y‐ðigio, ac etto, nid pawb ar a ðoythan or Ayfft trwy Voyses. Wrth pwy y bu ef sorredic ddeugain blynedd? onid wrth y rrai a bechasai, rrain a gwympasai eu cyrff yn y diffaeth vvch? Wrth pwy y tyngodd na chaent wy entrio yw ’orphoysfa ef? onid wrth y rrai, nyd uvyddhaent? Ac ydd ym yn gweled na allent wy entrio herwydd angrrediniaeth. OFnwn am hynny, rrac vnrryw amser trwy wrthod addewid entrio yw orphwysfa ef, gael ar neb o honochi foddybygu eu ddiddymmu. Can ys y ni pregethwyd yr Evengel mal vddyntwythe: eithr ni thykioð vddynt wy y gair a glowid, am nad oeð wedy eu gydwascu a ffydd yn y rrai ay clywsont. Nine yn wir y rrai a gredasom, sy yn entrio ir orphoysfa, megis ac ydyvod ef wrth y llaill, Val hyn y tyngais yn fynniclloni, Os caffāt wy entrio ym gorsswyffa: cyd bayr gwaith wedi y berffeithio o amser gosodiad growndwal y byd. Can ys am y saithvet dyð mewn man y dyvawd val hyn, Ac a orffwysawdd Dyw y seithfed tydd oddiwrth eu holl weith. Ac yma drachefn, Os cant wy entrio i’m gorphwysfa. Or achos hwn gan fod hyn wedi y adael yn ol, vod rrai yn cael entrio y mewn, a’ bod y rrai y pregethwyd yn gynta vddynt, heb entrio herwyð angrrediniaeth, Trachefn may yn rracderfynn rryw ðydd, gan ddoydyd trwy ddavydd Heddiw, ar ol cymaint o amser, megis y doytbwyd, Heðiw o gwrandewch y lais ef, na chaledwch ych caloneu. Can ys pe Iosua fase wedi y dwyn hwyntw y ’orphoysfa ni sonniasai fe am ddydd arall ar ol hynny. Ac am hynny may rryvv ’orphwysfa wedi eu adael yn ol y bobl Ddyw. Can ys yr hwn a entrioð yw ’orphwysva, gorffwyso a wnaeth hwnw oddiwrth y weithredoedd eu hun, megis ac y gorphoy savvdd Dyw oddiwrth yr eiddo yntau. Rown eyn bryd am hynny ar entrio ir vnrryw orffwysfa, rrac cwympo o neb ar ol yr vn siampl o anefyddtod. Can ys byw iol yw gair Dyw, a’ nerthol ei waith, a’ llymach nac vnrryw gleddau‐daufiniog, ac a gyrydd hyd at wahaniad yr enaid, a’r ysbryd, ar cymalau, a’r mer, a’ barnwr yw y meddyliau a’ bwriadau yr galon. Ac nid oes vn creadur anamlwg yn y olwc ef: eythr bot pob peth yn noeth ac egored yw lygaid ef, am y rrwn y ddym ni yn son. Gan fod am hynny y ni Archeffeiriad mawr, a entriodd ir nefoedd ’sef Iesu mab Dyw, daliwn ein afel ar eyn proffes. Can ys nid oes y ni archeffeiriad, rrwn nis dichon gydoddau an gwendid ni, namyn a tentiwyd ym hob peth yr vn moð, eithr yn ðibechawd. Am hynny awn yn hy derus at dron y gras, val y dderbyn iom trugaredd, ac y gael gras yn gymorth temhoraidd. CAn ys pob Archeffeiriad o blith dynyon y cymerir ef, a’ thros dynion y gosodir ef, yn y pethau sy tu ac at Ddyw, y offrymmu a’rrodion ac aberthau tros pechodau, Rrwn a wyr yn gymesurol gydsynnio cyflwr yr ei anghyfarwydd, ar neb sy ar gam, am y fod yntau hevyd wedi y amgylchu a gwendid, Ac ir mwyn hynny y dyly trostaw y hun yr vn moð a’ thros yddo ’r bobl offrymmu tros pechodau. Ac ni chymer neb yr vrddas hyn yðo y hun ond y neb a fo Dyw, yn y alw, mal Aaron. Velly Christ hevyd ni chymerawdd yddo yhun hyn o vrddas, y fod yn archeffeiriad, namyn yr hwn a ddyvod wrtho, Tydi yw fy mab i, heddiw yr enillais i dydi, ei rhoes yddavv. Megis y may ef heuyd mewn man arall yn doydyd, Tydi effeiriad wyt yn dragwddawl, ar ol ordr Melchisedec. Rrwn yn y dyddiau y gnawd ef a offerymmoð trwy levain a dagre, weddiau ac ytolygon at yr hwn, ydoeð abl yw achub ef o ddiwrth farfolaeth, ac a wrandawyd y peth y roedd yn i ofni. A chyd bay ef Vab, er hyny ef a ddyscawð vfyðdot, erwydd y pethau a ddioddefawdd. A’ chwedi eu gysegru, ef a wnaythbwyd yn audur iechid tragwyðawl ir rrai a wrandewynt: Wedi eu gyf enwi can Ddyw yn Archeffeiriad ar ol ordr Melchi‐sedec. Am yr rwn may y ni lawer yw ddoydet, sy anhawdd y manegi, achos ych bod chwi yn fuscrell ych clustiau. Can ys lle y dyleychi herwydd amser fod yn athrawon, rraid yw drachefn ddyscu i chwi beth ydiw deunyddiau dechreuad ymadroðion Dyw: ac aythoch yn rraid ywch wrth layth, ac nid bwyd ffyrf. Achos pawb a ymarfero a llaeth, anghynefin yw a gair y cyfiownder: can ys maban yw yw. Eythyr y bwyd ffyrf a berthyn irei oedrannus, sef yvv ir rrai herwydd cynefinder, sy a ysynhwyr wedi ymarver y ddosparthu rrvvng da a drwg. OR achos hwn, rrown heibio yr addysc sy yn dechrau Christ, a thynnwn at perffeithrwydd, ac na ’ossodwn eilwayth growndwal y difeirwch o ddiwrth g weithredoedd meirwon, a’ ffyð tu a Dyw. O addysc y bedyddiadau a’ gosodiad dwylaw, a’ chyfodiad y meirw, a’r farn tragwyddawl. A’ hynny a wnawn ni os Dyw ai Cannihata. Can ys amhossybl ir rrai a ’oleuwyd vnwaith, ac a brofasont y rodd nefawl, ac a wnaythbwyt yn gyfrannawg or Yspryt glan, Ac a brofason o ddayonus air Dyw, a’ rrinweddau y byd a ddaw, Os llwyrgwympant, adnewyddy trwy edifeirwch, gan y bod hwynt drachefn yn rroi ar y groes vddynt y hunain fab Dyw, ac yn y ’osod ar watwar. Can ys y ddaiar a ddar yfo y glaw a vo yn mynych ddyvot arnei, ac a ddyco lyssiau addas ir rai drwy bwy y ddys yn y llafurio, a gymer fendith can Ddyw. Eithyr hon a ddyco ddrain ac yscall, amharchus fydd, a chyfagos y gael y melltigo, ai diweð fydd y llosci. Eithyr fyn garedigion, coelio y ddydym am danoch i bethau sy wel’ no hyn, ac sy wedi y cydglymmu ac iechid, ir yn bod ni yn doydyd val hyn. Can ys nid anghyfion Dyw, mal y gollyngo tros gof ych gwaith, a’r llafur us gariad, a ddangosasoch yn y enw ef, yn gwneuthyr ir saint wasaneth, ac eto yn y gwasneuthu. A’ chwenychu ddydym ddangos o bob vn o honoch gyfriw ddiwdrwyd, ir mwyn sicerhau gobaith hyd y diwedd, Val na bythoch fuscrell, eythr yn ddilynwyr ir rrai, y sawl drwy ffydd ac ymyneð, sy yn meddiannu yr addaweidion. Cans Dyw wrth wneuthyr yr addewid y Abraham, lle ni allai ef dyngu y neb a fai fwy, a dyngodd yddo y hun, Can ddoydyd, Yn wir mi ath fendithia yn helayth, ac yn ddiandlawd yr amylhaa dydi. Ac velly pan ydoedd dda i emyneð, ef a feddiannodd yr addewid. Can yn lle g wir dynion tyngu byddant ir neb a vo mwy nag ynhvvy hunain, a’ diwedd pob ymryson vddyntwy ydiw llw y gadarnhau. Velly Dyw yn chwenychu yn helaethach ðangos y ytifeddion yr addewid ðianwadalwch y gyngor ef, a ymrwymodd trwy roi llw, Megis trwy ddau beth disymmut, yn yr rrai y may yn amhossibl y Ddyw fod yn gelwyðog, y gellem gael cysur cryf, rrain ydym yn daredec y ddala yn dynn y gobaith rag‐osodedic, Rrwn sy cenym i, megis angor yr enaid, diogel a’ chyfan, ac yn entrio hyd at y peth sy tu vewn ir llen, Ir man yr entriodd y rracflaynor trosomni, ’sef Iesu, a wnaythbwyd yn ben effeiriad yn tragwyddol ar ol ordr Melchi‐sedec. CAn ys y Melchisedec hwn brenin Salem ydoeð, effeiriat Dyw goruchaf, rrwn a ddoeth y gyfarfod ac Abraham, wrth yddo ddymchwelud o ddiwrth laddfa yr brenhinoeð, ac ay bēdi gawð ef: Ac yddo efe y cyfrannawð Abraham ddegwm o bob peth: yn gynta yn wir wrth y ddeongl yvv brenin y cyfiownder: wedi hynny hevyd brenin Salem, y dyvv sef yw hynny brenhin heddwch, Heb dad, heb vam, heb genedl, nid oes yddo na dechreu dyddiau, na diwedd einioes: eythr a gyfflybir y vab Dyw, ac a erys yn effeiriad yn dragwyddawl. Edrychwch eusus faint oedd hwn oedd Abraham y pariarch yn rroi degwm iddo or yspail. Ar rreini yn wir sy o feibion Levi, yn derbyn svvydd yr effeiriadaeth, may centhynt orchymyn y gymerud, degwn gan y bobl, ar ol y gyfraeth (sef yw gan eu brodyr) ir y bod gwedi dyfod o lwynay Abraham. Eythr yr hwn ni hanoedd i genhedlayth o honyntwy, a gymerawdd ddegwn gan Abraham, ac a fendigawdd yr hwn y gwneithyd yr addewid yddo. Ac yn ddiddadl y lleia, a gymer‐fendith can y mwyaf. Ac yma dynion y rrai a fyddant feirw, a gymerant ddegwn: eythr yno y derbyn yr hwn y testaleithir am dano y fod ef yn vyw. Ac o ddoydyt felly, yn Abraham y talodd Levi yntau hevyd ddegwm, rrwn ydoedd ar ol a chymeryd degwm. O blegyt eto yn llwynau eu dad Abraham rydoedd ef, pan gyfarfu, Melchi‐sedec ac Abraham. Os ydoedd gan hynny perffeithrwydd trwy offeiriadaeth Leui (oblegid can honno y sikerhawdd y gyfraith ir bobl) pam raid ymhellach no hynny, godi effeiriad arall, ar ol ordr Melchi‐sedec, nis gelwid ar ol ordr Aaron? O blegid yn wir wedi newidiaw yr effeiriadaeth, rraid oedd fod newidiad ar y gyfraith hevyd. O blegid am yr hwn y doydir hyn, ef a berthyn y lwyth arall, or rrwn ni does neb yn gwasneuthu yr allor. Can ys ysbys yw, may o Iuda y may yn harglwydd ni yn dyvot, am y llwyth hwnw ni ðyvod Moses ddim tu ac at yr effeiriadaeth. Ac etto chwaneg o ysbysrwydd, gan godi effeiriad arall ar ol cyfflybrwydd Melchi‐sedec, Rrwn nid wrth gyfraith y gorchymyn knowdol y gwnaythbwyd yn offeiriad, eythr wrth power y bowyd didranc edic. O blegid y may yn testlauthu val hyn, Tydi effeiriad vvyt yn dragwyddol, ar ol ordr Melchi‐sedec. Can ys y gorchymyn oedd or blaen sy wedi y symudo, am y fod yn ddiffrwyth, ac yn ðibroffit, Can ny wnaeth y gyfraith ðim perffeithrwyð, namyn dyvodiad y gobaith gwell a berffeithiodd, drwy yr hwn y ddym yn nesau at Ddyw. Ac yn gimaint nas byddid heb lw (o blegid hwynt wy o ddieythyr llw y gwnaythbwyd yn effeiriaid: A’ hwn, efe a vvnaethpvvyt a llw gan yr hwn a ðywod wrtho, Yr Arglwydd a dyngodd, ac ni bydd edifar cātho, Ti ydwyt effeiriad yn dragwydðol, ar ol ordr Melchi‐sedec) Ar Destament gwell o aros hynny y gwnaythbwyt Iesu yn vach niaeth. Ac wynt wy llawer o honyn a wnaid yn effeiriaid, achos nas goddefay marfolaeth vddynt aros. Eithyr hwn, am y fod ef yn perhau yn dragowydd, may iddo ef effeiriadaeth tragwyddol. Am hynny fe ddychin hefyt yn llwyr iachau yr rai a ddawant at Ddyw trwyddo ef, gan y fod ef yn byw fyth, y gyfrwng‐weddiaw trostynt. O blegid cyfryw Archoffeiriad oedd weddus y ni y gael, ysy santaidd, diddrwg, dilwgr, wedi y neilltuo oddiwrth pechaduriaet, ac wedy i wneuthur yn uwch nor nefoedd: Yr rrwn nid oedd rraid yddo beunydd, megis ir effeiriaid hyny: yn gynta trostynt y hunain offrymu aberthau tros pechodau, wedi hynny tros pechoteu y bobl: cans hynny a wuaeth ef vnwaith, pan offrymmodd ef y hun. Can ys y gyfraith sy yn gosod dynion yn archoffeiriaid, ac anallu arnynt: eithyr gair y Llw yr hwn a vu gwedy y Gyfraith, a vvna y Map, yr hwn, a gyssecrwyt yn dragyvyth. EIthr swm yr hyn a ðoytbwyd yw hyn, fod y ni gyfriw archeffeiriad, rrwn a eisteð avvdd ar ðehan tron y mawredd yn y nefoedd, Gwasnaythwr y cyssegr fa, a’r gwir dabernacl a esodes yr Arglwydd, ac ni d dyn. Can ys pob archeffeiriad a osodir y offrymmu rrodion ac aberthau: ac am hyny y ðydoeð rraid, bod can hwn hefyt beth yw offrwmu. O blegid petfai ef ar y ddayar, ni byðei yn effeiriad chwaith, gan fod effeiriad sy yn offrymu rroddion ar ol y Ddeddyf, Rrain sy yn gwasneuthu portryad, a chysgod pethau nefawl, megis or nefoedd yr attebwyd y Voyses, pan oeð yn amcanu gorphen y tabernacl. Edrych hagen, heb ef, ar wneuthyr o honoti bob peth ar ol y portryat a ddangoswyd yti yn y mynydd. Eithr yn awr ir ayth yn archeffeiriad ni a swydd mwy rragorawl, o gimaint ac i may yn gyfryngwr Testament gwell, rrwn sy wedi y ’osod ar addaweidion gwell. O blegid yn wir ped fiase y Testament cyntaf hwnw yn ddifai, ni cheisiesid lle ir ail. Can ys yn beio arnūtwy y dowaid ef, Nycha y daw ant y dyddieu, medd yr Arglwydd, pan ’orffennwy fi a thy Israel, ac a thy Iuda Destament newydd: Nid ar ol y Testament a wneuthym i ay taday hwynt, yn y dydd yr ymeilais i yn y llaw hwynt, yw dwyn o dir ir Aipht: can ys ni thrigasont wy yn y Testament mau fi, a minau ay eskeulusais hwynt, medd yr Arglwydd. O blegid hwn yw yr Testament a wnaf a thy Israel, ar ol y dyddiau hynny, medd yr Arglwydd, myvi a ddoda fyngyffreithiau yn eu meddwl, ac yn y calonau yr yscrivenaf, a’ mi a fydd y Dyw hwynt, ac wyntwthe fyddant fymhobl inau, Ac ni ddysc pop vn ei gymydawc, a’ phop vu ey frawd, gan ddoydet, Ednebydd yr Arglwydd, o blegid hwynt am ednabyddant i y gyd oll, or lleiaf o hanynt byd y mwyaf o honynt. Can ys mi fydda drigaroc wrth y enwiredd hwynt, ac wrth eu pechodau ac ni wna coffa am eu enwiredd hwynt mwy. Lle may ef yn doyded Testament newydd, may yn bwrw heibio yr hen, velly yr hyn a roir heibio ac a heneiddio, may yn agos y ddiflanu. AM hynny yn wir rydoedd hevyd ir Testament cynta deddfawl grevydd, a’ chyssegr fa bydawl. O blegid y Tabernacl oedd wedi y gwneuthyd y gyntaf, yn yr hwn y roedd y canwyllbren, a’r bordd, ar bara dangos, rhvvn dabernacl a elwid y lle sanctaidd. Yn ol yr ail llen yr oedd y Tabernacl, ’rhwn a elwid y santeiddiaf oll, Llei roedd y senser aur, ac arch y Testament wedi y goreuro oi hamgylch, yn yr hon yr oedd y krochan aur ar manna yntho, a’ gwialen Aaron, rron a vlagurasei, a thablay y Testament. Ac uwch yr arch y Cherubym gogoneddus, yn kysgodi y drigareddva: am yr rrain ni dawn ni yn awr i son am danyn bob vn or neiltu. Wedi gosod yr rrain mewn ordr y sut yma, ir Tabernacl cynta yn wir y rai bop amser yr effeiriad, sy yn gwasneuthu yr creuydd. Ir ail yn wir y rai vnwaith bob blwyddyn yr archeffeiriad yn vnig, nid heb waed rrwn a offrymmay ef trosto y hun, a thros anwybodaethe y bobl. Yr ysbryd glan yn arddangos hyn, nad oedd y ffordd ir cyssegrfa yn egored etto, tra vyddai y Tabernacl cynta yn sevyll, Rrwn ydoedd ffygur tros yr amser kydrychol, yn yr hwn ir offrymmid rrodion ac aberthau rrai ni allen lanhau, ar ran cydwybod, yr hwn a wasnaythe’r- crefydd, Rrwn oedd wedy y ’osod yn vnic mewn bwydydd a diodydd, ac amryw drochiaday, a Deddfay cnowdol, hyd oni ddele amser y dywygiad. Yr Epistol y v. Sul yn y Grawys. Eythyr Christ yn dyfod yn archeffeiriad y dayoni rrag llaw, trwy dabernacl fwy a’ pherffeithiach, nid o waith dvvy llaw, sef yw hynny nid or edeiladeth yma, Nid chwaith trwy waed geifr a lloi au: eithr trwy y waed y hun i raeth ef vn waith y mewn ir cyssegr fa, ac a gavas ’ollyngdod tragywyddol yni. O blegid os gwaed teirw, a’ geifr a lludw heffr, wedi y danu ar y llygredigion, a deilynga ar ran puredd y knawd, O ba vaint mwy, y pura gwaed Christ, rrwn trwy yr Ysbryd tragowydd ay offrymmawdd ef y hun yn ddifai y Ddyw, ych cydwybod chwi, oddiwrth veirwon weithredoedd, y wasneuthu Dyw byw? Ac am hynny y may ef yn gyfrwngwr, y Testamēt newydd, megis trwy farfolaeth rron oedd ir gollyngdod y camweddau oeddent tan y Testament cyntaf, y derbyniay yr rrai oeð wedi eu galw, addewid yr etyveddieth tragwyddawl. Yr Epistol ar ddie merchur cyn y Pasc. O blegid lle bo Testament, rraid yw digwyddo marfolaeth y testamentwr. Can ys or meirw y cayff y testament eu ’rymm: achos ni does nerth yntho tra vo byw y testamentwr. Ac wrth hynn ni chysegrywdd y cyntaf heb waed. Can ys pan ddarffai i Voyses draythur gorchymyn y gyd achlan ir holl bobl, wrth y gyfraith, ef gymerai waed lloi au a’ geifr, cyd a gwlan pwrpwlac ysop, ac ai taynellei ar y llyfr, a’r bobl oll, Gan ddoydyd, hwn yw gwaed y Testament, rrwn a orchmynawdd Dyw y chwi. Heb law hynny, taynellu hevyd awnay ef y Tabernacl a holl llestri’r gwasanaeth a gwaed. A’ phob peth gan mwyaf ar ol y gyfraith trwy waed y purir hvvynt, ac heb ollwng gwaed nid oes maddeuant. Am hynny angenrreidiol ydoedd y bortreiadau y pethau sy yn y nefoed gael y puro ar pethau hyn: y pethau nefawl y hunain a burit ac aberthay gwell nor rrain. Can ys nid ir cyssegr fa o waith llaw ir aeth Christ y mewn, rrwn sydd bortreiad ir gwir cyssegr: eithr ef aeth ir nefoedd y ymddangos yn awr yn golwc Dyw trosom ni, Ac nid yw offrymu y hun yn fynych, mal y may yr archeffeiriad yn myned y mewn ir cyssegr fa bob blwyddyn a chantho waed dierth. (O blegid velly y biase raid iddo ddiodde yn fynych o ddechreuad y byd) eythr yn awr vnwaiih yn diwedd y byd ir ymddangos es ef y ddif l annu pechod trwy y aberthu y hunan. Ac megis ac y gosoded hyn y ddynion farw vnwaith, ac yn ol hynny bot barn, Velly Christ hevyd a aberthwyt vnwaith y doddi pechodeu llawer, yr ail waith heb ddim pechod ir ymddengis ef ir rrai sy yn y ddiscwyl, ir iechaid yddynt. OBlegid y gyfraith rron y may kenthi gyscawd y pethay da a ddaw rrag llaw, ac nid gwir‐ddelw y pethau, ni ðichin vyth deilyngu y devodiaid drwy yr vnrrywaberthay hyny, rrain y byddant o flwyðyn bigilið yn ystig yn y offrymu. Pe na bai felly oni pheidiesent wy ac offrymu, am na biase yn awr ddim cydwybod pechod o rā y rrai a offrymasent, ac a buresid hwynt vnwaith? Eithr yn yr aberthe rreini y bydd bob blwyddyn adcoffa pechodau. Can ys ni ddichin gwaed teirw a’ geifr dynnu ymaith pechodau. O achos pam ac ef yn dyvod ir byd, y dowaid, Aberth ac offrwm nis mynaist: eythyr corph a baratoisti y myfi. Abertheu poethion ac aberth tros bechawd ni bu gymradwy cenyt. Yno y doydais, Wele fi yn dyvot, (Y may yn escrifennedig ym pen cyntaf yr llyfr am danaf) y gwnafi dy wollys di, Ddyw. Wedi yddo ddoydyt vchod, Aberth ac offrwm, a phoeth‐aberthay, ac offrwmay tros pechawd nis mynaist, ac nis derbyniaist, (rrain a offrymmir wrth y gyfraith) Yno y dywod ef, Wele fi yn dyfod y wneuthyr dy wollys di, Ddyw, may y yn tynnu ymaith yr cynta, ir mwyn gosod y diwaytha. Drwy yr hwn wollys, y ddydym wedi yn santeidio, ys trwy offrymiat Corff Iesu Christ a vvnaed vnwaith. Am hyny pob effeiriad sy yn sefyll gar bron beunydd yn cyflownir‐crevydd, ac yn offrymnu yn fynych yr vn aberthau, rrain ni ddichin fyth dynnu ymaith pechodau: Eithr hwn yma gwedi darfod, yðo vnwaith offrymmu aberth tros pechodau, yn dragwyddol sy yn eistedd ar y llaw ddeau i D d yw, Gan aros yr hyn sy yn ol, ’sef hyd oni bo y elynion ef wedi y gwneithur yn fainc yw draed ef. Can ys ac vn offrwm y perffeithiodd ef yn dragwyddol y rrai sy wedi y santeiddio. Testlaythy yn wir a wna yr ysbryd glan y ni hevyd: can ys ar ol iddo ef ddoyded ymlaenllaw, Hwn yw ’r Testament rrwn a ammodafi ac wynt ar ol y dyddiau hyny, medd yr Arglwydd, Myfi a’ osodaf fynghyfreithiau yn eu calonau, ac ay escrifena yn y eu meddilau. Ac y pechodau ay enwiredd hwynt nid atcoffaa mwy, Velly lle bo maddeuant y rrain, ni bydd mwy offrwm tros pechawd. Am hyn vrodyr, can fod y ni rydit y fyned y mewn yr cyssegr drwy waed Iesu Rryd y ffordd a gysegrodd ef yni yn newydd ac yn fyw, trwyr llenn sef yw trwy y gnawd ef: A chan vod yni archoffeiriat, yn rreoli ty Ddyw, Nesawn a chalon gowir a sicerwydd ffydd, wedi puro yn caloneu oddiwrth cydwybod drwg, a golchi ein corff a dwr glan. Cadwn gyffes ein gobaith, yn ddianwadal (can ys ffyddlon yw ’r hwn a addawodd) A’ chydystyriwn bawb y gilidd, herwydd annoc cariad, a’ gweithredoedd da, Ac na wrthodwn eyn cydgy nulleidfa, megis y may arfer rrai: eithr ym gynghorwn, a hynny yn fwy, o aros ych bod yn gweled y dydd yn nesau. Can ys os yn wyllyscar y pechwn i ar ol derbyn gwybodaeth y gwirionedd, ni does mwy aberth wedi y adel tros bechode, Eithr horribil ddiscwyl barn, a’ than drud, yr hwn a vydd y yssu’r gwrthnebwyr. Yr hwn a dorho cyfraith Voyses yn ddidrigaredd tann ddau, neu dri o dystion y gorfydd yddo farw. Pa faint dybygwchi mwy dialedd y bernir hwnw a sather tan draed fab Dyw, ac a farno yn anlan waed y Testament, trwyr hwn y teilyngwyd ef, ac a dremygo Yspryt y gras? Can ys ni adoynom y neb a ddywedodd, Myfi pieu dial edd: myfi a dal y pwyth, medd yr Arglwyð. A’ thrachefn, Yr Arglwydd a farna eu bobl. Peth ofnus yw cwympo y law Dyw byw. Gelwch bellach ich kof y dyddiau ayth heibiaw yn yr rain, wedi ywch dderbyn goleuni y goddefasoch vrwydr mawr ac adfyd au, Tra ðygid chwi allan weithiau trwy wradwyddeu a gorthrymdereu, y fod yn ddrych ioleth, weithiau yn wir tra wnelid chwi yn gymedeithiō ir rrai a fyddynt yn ymdrino sut hwnw. Can ys am fy rrwymay y royðych yn cydolurio a mi, ac a gymerasoch yn llawen yspeil fa ych da, megis rrai a wyðay fod ywch ynoch ychun g olud gwell, sy yn y nefoedd, ac yn parhau. Am hynny na fwriwch y ffordd ych hyder sy fawr eu g obr vvy. Can ys rraid ydyw y chwi wrth ymynedd, mal y galloch wedy darffo ywch wneuthyr wollys Dyw, dderbyn yr addewid. O blegid etto ychydigyn bychan bach, ac fo ddaw yr hwn sy yn dyvod, ac ni thrig. Sef y kyfion trwy ffydd y bydd byw, eithr o kilia neb, yr enaid mau vi ni bydd bodlon iddo. Eithr ni dydym ni rrai sy yn cilio y golledigaeth, namyn sy yn credu herwydd cadwadigaeth yr enaid. FFydd yn wir, yw ffyrfder y pethau a obeithir, ac egluriat ar y pethau nis gwelir. O blegid trwyddi hi yr enillason yr henafiaid air da. Wrth ffydd y ddym yn dyall wneuthyr y byd trwy ’air Dyw, ac nid o ddim ar oedd yn ymddangos y gwnaythbwyd y pethau y ddym yn y gweled. Drwy ffydd ir offrymmoð Abel y Ddyw aberth vwy no Chayn, trwy’r hon yr enillodd dyst y fod yn gyfion, Dyw yn testlauthn am y roddion ef, a’ thrwyr ffydd hon wedi marw, y may etto yn ymddiddan. Trwy ffydd y cymerwyt Enoch ymaith, rrag gweled ange: ac ni chad ef: am ðarfod y Ddyw y gymeryd ef ymaith: eithr cyn y gymeryd ef ymaith, ef a gowser gair, y fod yn bodloni Dyw. Eithr heb ffydd ni ellir y fodloni ef: o blegid credu sydd rraid ir neb a ddel at Ddyw, y fod ef, ay fod yn ’obrwywr irrai a ymgais ac ef. Noe wedi y Ddyw y rebuddio am y pethau nis gwelsid etto, yn llawn o referens, a ddarparhaoð long y achub eu deulu, trwy’r hon long y barnodd ef ar y byd, ac a wnaythbwyd yn ytifedd ir cyfiawnder sy o ffydd. Drwy ffydd gwedi galw Abraham, yr vfyddhaodd y Ddyvv, y fyned ir man, a gay ef ryw amser yn tretad, ac ayth y ffordd, heb wybod y ble y roedd yn myned. Trwy ffydd yr aro s awdd ef yn tir yr addewid, megis yn lle dierth, ac y trigodd mewn lluestai gidag Isaac ac Iaco, cydytifeddion yr vn rryw addewid. Can ys discwyl y rydoeð am ðinas ac iddi sail, Saer ac edyladwr yr hon, yvv Dyw. Trwy ffydd Sara hithau a dderbyniodd nerth y ymddwyn had, ac a hiliodd wedi amser oedran, am y bod hi yn barnu yn ffyðlon yr hwn aðowsay. Ac herwydd hynny o vn a hwnw yn awr wedi marweiddio y ganed epil, cynniuer a ser yr wybr mewn rrifedi, ac megis y tyvot aneirif ar ’lann y mor. Mewn ffydd y bu farw y rrain oll, heb ðerbyn yr addaweidion, eithr o bell y gweled hwynt, ai credu, ay cymeryd hwynt yn ddiolchys, a chyfaddef y bod yn bererinion ac yn ddieithred ar y ðayar. Can ys y rrai ’sy yn doydyt hyn, ysbys yw y bod hwynt yn keisio gwlad. Pe biasentwy fyddylgar am vvlad y doythant y maes o hani, hwynt a gowson amser y ddymchwelyd. Eithyr yn awr gvvlad ’sy well y mayntwy yn y chwenychu, sef yw nefawl: achos pam nid quilið can Ddyw y hun y alw y Dyw hwyntwy, o blegid paratoi a wnaeth ef ddinas yddynt. Trwy ffydd yr offrymodd Abraham Isaac, pan fu braw arno, ay vn mab a offrymodd yr hwn a dderbyniase yr addaweidion. (Wrth yr hwn y doydesid, Yn Isaac y gelwir y ti had) Ystyrio a wnaeth ef y galle Ddyw y gyfodi ef o feirw: or lle y derbyniawdd e fe hefyt ar ryw gyfflybrwydd. Trwy ffydd y bendithiawdd Isaac ei vap Iaco ac Esau, am y pethe a ddele rrag llaw. Trwy ffydd pan oedd Iaco yn marw, y rroes fendith y bob vn o veibiō Ioseph, ac ai bvvys ar ben eu ffon, yr addolawdd ef Ddyvv. Trwy ffydd pan oedd Ioseph yn marw, y coffaodd am ymadawiad plant Israel, ac a roes ’orchymyn am eu escyrn. Trwy ffydd pan aned Moses, y cuddiwyd ef drimis can eu rieni, achos y bod yn y weled yn fachcen tlws, ac nid ofnesont orchymyn y brenin. Trwy ffydd Moses gwedi mynd yn fawr, a wrthodes y alw yn vab mecrh Pharao, Yn ddewisach cantho ’oddef adfyd gid a phobl Ddyw, no chael mwyniant pechawd tros amser, Yn barnu yn fwy golud dirmig Christ no thresawr yr Aifft vvyr: can ys edrych y ddoedd ef ar taledigaeth y gobrwy. Trwy ffydd y gadewis ef yr Aifft, heb ofni ffromder y brenin: cyfryw ydoedd y emynedd ef, a phe biase ef yn gweled y neb sydd anweledig. Trwy ffydd y gwnaeth ef y pasc, a gollyngiad y gwaed, rrac ir hwn ydoedd yn dianyddu y genedigon cynta, gyfwrdd ac wynt. Trwy ffydd yr aythont trwyr mor coch megis trwyr tir sych, rrwn pan brovasont yr Aifftied wneuthr, boði a wnaythont. Trwy ffyð y cwympasont cayray Iericho wedi y compasu hyd saith diwrnod. Trwy ffydd ni ddihenyðwyd Ra h ab y puttain gidar rrai ni buon vfydd, pan dderbyniodd hi yr espiwyr yn heddychol. A pheth mwy a ddoydaf? can ys yr amser a ddyffygiay y mi y fenegi am Gedeon, am Barac a’ Samson, a’ Iephte, am ðafydd hevyd, a’ Samuel, a’r prophwydi: Rrain trwy ffydd a orescynasont tyrnasoedd, a wnaythant gyfiownder, a freiniasont yr aðeweidion, a stopiason safnau’r llewod, A ddiffoddason angerth y tan, a ddianghason rrac miny cleddyf, o wendid a ymnerthasawnt, ac aython yn ddewrion yn y frwydr, ag a ddymchwelasont ar gil vyddinay yr estronion. Gwragedd a dd erbyniasont eu meirw gwedi eu codi yn fyw eilwaith: eraill a ðirdynnwyd, heb vynnu ei ymwared, fal y gallentwy gael ailgyfodiat a fai woll, Ac eraill a gaynt y profi trwy watwaray ac yscyrsiau, ie trwy rwymay a’ charchary. Y llabuddio a gowson, y dryllio a wnaed, y tentio a wnaed, o angayr cledddef y buon feirw, crwydro y buon mewn crwyn defaid a geifr, yn ddiddym, a chael gorthrymder, a bod yn ddrwc wrthynt: Rrain ni hayðer byd eu cael: crwydro yr oeðent yn y diffaythay ac yn y mynyddoedd, mewn tyllay, a gogofydd y ddayar. Ar rrain y gydoll wedi heuddu testioleth trwy ffydd, ni freiniasont yr addewid, Dyw yn rragweled peth gwell am danomi, val na theilyngid hwynt heibom ninay. OBlegid hynny, ninay hevyd can fod kimaint kwmwl testion wedi yn amgylchu ni, bwriwn heibio bob trymfaych, ar pechawd sy barawd i hyny yn amgylch: rredwn yn oddefus yr yrfa a osoded y ni Gan edrych ar Iesu pen twysog a gorphenwr yn ffyð ni, rwn yn l’e llywenyð a osodid yddo, a ddioddefodd y groes, heb prisio ar y dirmig, ac a eisteddawdd ar y llaw ddeau y eisteddfa Dyw. Ystyriwch am hynny pwy ydiw r neb a ðioðefawdd gyfriw ddoydet yn eu erbyn can pechadurraid, rrag ych blino wedi deffygio yn ych meddyliay: Ni wrthladdosochi etto hyd at waed, yn ymryson yn erbyn pechawd. A gollwngesoch tros co y cyngor, y sy yn y ddoyded wrthych megis wrth plant, Vy mab, nac eskulusa cospedigaeth yr Arglwydd, ac na laysa pan gerydder di gantho. Can ys y neb a garo yr arglwydd, ef ay cospa: ac a skwrsio a wna ef pop map a dd erbynio. Os goddefwchi gospedigaeth, megis y feibion y may Dyw yn ymgynig ywch: can ys pa fab fyð nas cospo eu dad ef? Eithr os heb gospedigaeth yddych, o’r hon y may pawb yn gyfrannog, gan hynny meibion aill ydych ac nid meibion o briod. Heb law hynny taday yn kyrff ni, cael a wneym yn cospi canthynt wy, ay perchy a wnaythom: onid mwy o lawer y may y ni ymostwng i dad yr yspryday, a chael byw? Can ys hwyntw yn wir tros ychydig ddyðiau an cospay ni val y bay dda canthynt: eithr hwn an copai ir lles y ni, ir mwyn y ni cael cyfran oy santeidrwydd ef. Nid chwaith hyfrydwch y gedir pob rryw cospedigaeth tros yr amser cydrychol, eithr anhyfrydwch: etto wedi hynny, heddychol ffrwyth cyfiownder a ddyry, ir rrai a font yn arferol a hi. Or achos pam derchefwch eich dwylaw ys wedy llaysu, ar gliniay gwenion. A gwnewch lwybray vnion ich traed, rrac mynd yr hyn ’sy glof, oðiar y ffordd, namyn yn hytrach iachaer ef. Dilydwch heddwch gyd a phawb, a’ santeiddrwydd, heb yr hwn ni wyl neb yr Arglwydd. Disgwilwch, rrag deffygio o neb oddiwrth g ras Dyw: rrac braguro o ryw wreiddin chwerwder y beri aflonyðwch yvvch, a thrwy hwnw llygru llawer. Na fid vn putteiniwr, neu anlan megis Esau, rrwn am ddryll o fwyd a werthodd fraint eu enedigaech. Can ys chwi a wyddoch mal wedi hynny hevyd pan fynase ef gael y fendith trwy dretadawl gyfraith, y gwrthodwyd ef: o blegid ni chafos ef gyfle y edifeirwch, ir y fod trwy ddagre yn keisio yr fendith hono. O blegid nid at y mynydd teimledig, y nesayasoch, ar tan poeth, ar cwmwl ar tywollwg, ar dymestl. A’ sain y corn, a’ llef y geiriau, rrhon yr rai ay clowsant, a ymyscusodason, ir mwyn na ddoydid y gair wrthyntw mwy. (O blegid ni ellyntwy odde yr hyn y roiddid yn y orchymyn, pe rron y ’nifail a chyfwrð ar mynyð, y labyðio a wneir, neu y frathu trwyðo a gwayw: Ac mor aruthr ydoedd y golwg oedd yn ymðāgos, ac y dyvod Moses, Y ddwy yn ofni ac yn crynnu.) Eithyr nesau a wnaythoch at fynydd Syon, a dinas y Dyw byw, Caerselem nefawl, a chwmpeini milfrydd o angylion, A’ chynilleidfa y blaen anedig oli on, rrain a yscrifenwyd yn y nefoeð, a Dyw browdr pob peth, ac yspryday yr rrai cyfion perffeith, Ac at Aesu cyfrwngwr y Testament newydd, ac at waed y taynelliad, sy yn doydyt pethau gwell no gvvaed Abel. Edrychwch nad eskeulusoch y neb sy yn doydyt: o blegid os hwyntw ni ddianghasōt rrain ay gwrthwynebasant ef, y doedd yn doydyt ar y ddayar: mwya oll nas diangvvn ni, os gwrthnebwn y neb sydd yn doydyd or nefoedd. Llef yr hwn a yscydwodd y ddayar, yn awr hagen rrybuddio a wnaeth, gan ddoydyt, Etto vnwaith yr yscydwa, nid yn vnig y ddayar, eithyr y nefoedd hevyd. Yr Etto vnwaith hynny, sy yn arwyðocau treiglad y pethau ansafadwy, megis gwaith llavv val y trico y pethau safadwy, Am hynny gan yn bod ni yn cymered attom tyrnas, ni ellir y scydwyd, ymaylwn yn y gras, drwyr hwn y gallom wasneuthy Dyw, yn y modd ac y bo bodlon cantho, trwy barch ac ofn‐crefyddus. O blegid yn Dyw ni ys‐ tan trauledig yw. CAriad broduraidd triged. Na ollyngwch tros gof roddi lletty‐ i ddiethred: can ys trwy hynny ir erbyniodd rrai yn ddiarwybod Angylion yw tai. Meðyliwch am y rrai sy mewn rrwymay, val pe baech yn rrwym gidag wynt: ar rai y ddydis yn y drygu, val pe ych drygid ych hunain yn y corph. Vrddasawl yvv priodas ym hob dyn, ar gwely dilwgr: eithyr y putteinwyr ar ei godinabus Dyw ay barn a. Bid digybydd ych ymwreðiad, ac ymfodlonwch ac y sydd tan ych llaw, cans ef a ddyvod, ni phallaf yti, ac nis gadawa di chwaith: Hyd val y gallō ðoydyt yn hy, Yr Arglwyð ysy yn gymhorth ym, ac nid ofna beth a wnel dyn ymy. Meddyliwch am ych preladiaid, rrain a draythason i chwi air Dyw: calynwch y ffydd hwynt, trwy ystyr pa vn yw diweð y ymwreðiad hwynt. Iesu Christ doy, a heddiw, yr vn hefyt ysydd yn dragwyddol. Nedwch ych dwyn o amgylch ac amryw, ac a dieithyr ddysceidiaythay: can ys da ydiw cadarnhau yr galon a gras, ac nid a bwydydd, rain ni thyciasont ir rrai a fu yn ymarfer ac wynt. May kenymi allor or hon ni does audurdod yddyntwy y fwytta rrai sy yn gwasneuthur yn y Tabernacl. Can ys yr enifeilaid gwaed yr rrain a ddwg yr archeffeiriad ir santeiddle tros bechod, kyrff y y rrain a loskir y tu ollan ir lluestai. Ac am hynny ac Iesu, ir yddo santeiddior bobl trwy y waed y hun, or tu allan ir porth y dioddefodd ef. Am hynny awn atto ef or tu allan ir lluestai, gā ddwyn y ddirmig ef. O blegid ni does i ni yma ddynas a bery, eithr hon a ddaw y ddym yn i cheisio. Offrymmwn o blegid hynny yn estig trwyddo ef y Ddyw aberth moliant, hynny yw, ffrwyth gwefusay, yn cyfadday y Enw ef. Nedwch tros gof fod yn gywaithas a chyfrannu: can ys a chyfryw aberthay y boddheir Dyw. Vfyddhewch ych preladiaid, ac ymddarostyngwch: o blegid gwilio y maent tros ych eneidiau chwi, megis rrai a fydd rraid vddynt roi kyfri, mal i gallon wneuthyr hynny yn llawen, ac nid yn drist: can ys dibroffid yw hynny i chwi. Gweddiwch trosom ni: can ys may yn siccr kenym, fod y n i gydwybod dda ym‐hob peth, yn chwenychu byw yn onest. Y ddwy yn disif arno c h wneuthur hynny beth difrifach, ir mwyn cael yn ebrwyðach fyngollwng attoch. Dyw yr heddwch rrwn a ddug trachefn o ddiwrth y meirw eyn harglwyð Iesu, y bigael mawr y defaid, trwy waed yr Amod tragwyddol, Ach gwnel yn berffaith ym hob gwaithred ða, y wneuthyr y wollys ef, drwy weithio ynochi yr hyn a fo cymradwy yn y olug ef trwy Iesu grist, ir hwn y bo gogoniant yn oes oesoedd, Amen. Y Ddwy yn wir yn disif arno c h, ymrodyr, goðefwch y gair cyngor, o blegid ac ychydig eiriau ydd yscrifenais attoch. Gwybyddwch fod ein brawd Tymotheus y ollwng yn rrydd, gidar hwn (odaw e ar fyrder) y do y ymweled a chwi. Anherchwch ych preladiaid oll, ar sentiau y gyd. May gwyr Ital yn erchi ych annerch, Gras a fo gida chwi oll achlan, Amen: At yr Ebraiaid yr yscrifenwyd yr ebystl hon or Ital trwy Tymotheus. Xx.iiij. IAco gwasanaethwr Dyw, ar Arglwydd Iesu Christ, at y deuddec‐llwyth gwascaredic, anerch. Cymerwch yn lle dirfawr lewenyð fymrodyr, pan ddigwyddoch mewn amryw profedigaythay, Can wybod y pair profedigaeth ych ffyð chwi ymynedd. Eithr ymynedd caffed y berffaith waith, mal y galloch fod yn berffaith ac yn gyfan, heb ddim diffig. O bydd ar neb aysie doythineb, arched can Ddyw, sy yn rroi yn hayl ionus i bawb, ac nis gorafun y neb, ac ef ay rroir iddo. Eithyr arched mewn ffydd, heb ammay dim: can ys y neb a amheuo, cyffelib yw i tonn or mor a chwelir ac a deflir can y gwynt. Ac na fyddylied y dyn hwnw i cayff ddim can yr Arglwydd. Gwr dauddyblyg feddwl, anwadal yw yngwbyl o y ffyrdd. Y brawd a vo o radd gor isel, llawenyched yn ei oruchafiaeth: Ac elchwyl y neb a vo cywaithog, yn eu ostyngedigaeth: can ys megis blodeuyn y llysiewyn, y dif l anna. O blegid mal pan gyvottor haul yn y gwres, yna y gwywa’r llysiewyn, ac i cwympa i vlodeuyn, ac a gyll tegwch eu bryd ef: ac velly y difladna’r cywaithog ynghwbyl oy ffyrdd. Happus ywr gwr, a ym oddef profedigaeth: canys pan vo prawedig, i cayff coron y bowyd, ron a addawodd yr Arglwyddir rrai ay caro ef. Na ddoydet neb pan profer ef, y brofi can Ddyw: can ys ni ellir profi Dyw a drwg, ac nid yw ef yn profi neb. Eithr pob ryw vn a brofir, pan y tynner, gan e dra chwant yhun, ac y llithir. Ac o ddyna gwedi i trachwant gydynnyll, braguro pechod a wna: eithr pechod pan o’rphenner a ddirollwng varvolaeth. Na chifeiliornwch fymrodyr caredigawl. Yr Epistol y iiij. Sul gwedy Pasc. Pob roddiat dayonus, a phob rroð berffaith, o ddifyny dd y may, ac a ddiscin o iwrth tad y goleuaday, gidar hwn ni does trasymedigaeth, na chyscodiad troedigaeth. Oi wir wollys ir enillawdd ef ni trwy air y gwirionedd, mal i gallem vod megis blaenffrwyth y creauduriaid ef. O achos hyn fymrodyr caredigion, bid pob dyn ebrwydd y wrandaw, diog i ddoyded, a’ diog i ddigofaint. Can ys digofaint gwr, ni chyflowna gyfiownder Dyw. Am hynny rrowch heibio pob budreddi, a phob rrysseð malais, a’ thrwy vfuddtra d erbyniwch yr impiedic air, rrwn a ðichin iachau ych eneidiau. Yr Epistol y v. Sul gwedy y Pasc A byddwch wneuthyrwyr y gair, ac nid yn vnic gwrandawyr, yn ych twyllaw ych hunain. Can ys o gwrendy neb y gair, ac heb y wneuthyr, tebig yw hwnw i wr, a fai yn synnio eu bryd genedigawl mewn drych. Can ys y synnio eu hun a wnaeth, a myned ymaith, ac yn y man ebrefugu pa sut ytoedd. Eithr y neb a edrycho ar honn sy perffaith cyfraith rrydit, ac a erys ynthei, can nad ydiw ef wrādawr gwallgovus, eithr gweith red wr y weithred, happus fydd yn eu waith red. O chymer neb yn ych mysc chwi arno y vod yn grefyddawl, ac nid attalio eu davod, eithyr twyllaw eu galou eu hun, crevydd hwn vv ys ouer yvv. Crevydd pur a’ difrych eulyd gar bron Dyw, ar tad, yw hynn, ymweled ar ymddifaid, ar gwragedd-gweddwonn yn eu hadfyd, ay ymgadw i hun yn ddifrych eulyd o ddiwrth y byd. VYmrodyr, na fid cenychi ffydd eyn Arglwydd ni Iesu Christ gogoneddus ynghyd ac ystiriaeth personau. O bleit os daw i mewn ich cwmpeniaeth chwi, gwr yn arwain modrwy aur ac mewn dillad gwchion, a dyvot gwr tlawd hevyd mewn dillad gwael ion, Ac ystyriaeth o honoch ar y neb sy yn arwain dillad gwchion, a doedet wrtho, Eiste di yma mewn lle da, a doydet wrth y tlawd, Sa di yna, neu eistedd yma islaw fy stol droed, O ni dychi ynoch ych hunain yn gwneuthur dosparth, ac aythoch yn vrowdwyr brodiau drwg? Gwrandewch fymrodyr credigawl, oni ddewisodd Dyw tlodion y byd hwnn, y vod yn gowaethogion mewn ffydd, ac yn ytyfeddion ir dyrnas rron a addawodd ef ir rrai ay car ef? Eithr i ddychi yn dyrmugu yr tlawd. Onid ydynt y cywaythogion yn ych gorthrymmu‐chwi wrth trowsder] ac anyd ynt wy yn ych tynnu chwi gar bronn y frowdfainc? Onid ydynt wy yn goganu yr Enw rragorawl trwyr hwn ir cyfhenwir chwi? Eithr os cyflownwchi y frenhinawl gyfraith, ar ol yr yscrythyr, rron a ddyvvait, Car dy gymydawc yn gymaint a thi dy hun, ys da i gwnewch. Eithr os ystyriwchi berson‐ dyn, y ddych yn gwnethyr pechod, ac ych yn cael cerydd can y gyfraith, mal troseddion. Can ys pwy bynac a gatwor gyfraith y gyd ac a ballo mewn vn pvvnc, may ef yn euog or cwbl. O blegid y neb a ðyfod, Ni wnei di g odineb, a ðyfod hevyd, Ny leði. Os bydd i ti na wnelych odineb, ac etto lladd, y ðwyt yn trosseðwr y gyfraith. Velly i doydwch, ac velly y gwnewch, megis y rrei a fernir trwy gyfraith y rrydit. Can ys barn heb drugaredd, a fydd ir neb ni wnel trugaredd, a llawenychu a wna trugaredd yn erbyn barn. Pa les, vymrodyr, o dowaid neb fod cantho ffydd ac eb vot gantho weithredoedd? a ddychon y ffydd honno eu iachau ef? O blegit os byð brawd neu chwaer yn noeth, ac aysie beunyddawl ymborth, A’ doydet o vn o honoch wrthynt, Ewch er nawð Dyw, ymdwym n wch, ac ymlenwch, at etto heb roddi vddynt anghenrreidiaur corph, pa les fydd? Velly ffydd, oni bydd yddei g weithredoedd, marw ydyw ynthi y hun. Eithr rryw vn a ddowaid, Tydi ffydd sy cennyt minnau gweithredoedd sy gennyf: dangos di i mi dy ffydd wrth dy weithredoedd, a mi a ddangosa yt fy ffydd wrth fyngweithredoedd. Credu i ddwytti may vn Dyw y sydd: da rwyt arno: y diawlaid hefyd a y credant ac a grynant. Eithr a fynnid i wybod, o dydi over ddyn, may marw yw’r ffydd sy heb weithredoedd? O nid trwy weithredoedd i cyfiownwyd, Abraham yn tad ni, pan offrymmawdd ef Isaac eu fab ar yr allawr? Ti a weli fod ffydd yn kydweithio ay weithredoedd ef, a thrwy weithredoedd i perffeithiwyd y ffydd, Ac a gyflownwyd yr yscrythyr rron a ddowaid, Ef a gredawdd Abraham i Ddyw, ac ay cyfrifed iddo yn lle cyfiawnder: ac ay galwyd yn gar edic i D d yw. Chwi a welwch can hynny, may o weithredoedd y cyfio wnir dyn, ac nid o ffydd yn vnic. Yr vn ffunyt Raab y puttain onid o weithredoedd i cyfiownwyd hi, pan dd erbyniodd hi y cenaday, ay danfon ymaith ffordd arall? Can ys megis y may’r corph heb yr yspryd yn farw: velly ffydd ys y heb weithredoedd marw ydyw. NA cheisiwch fod yn veistred lawer, fymrodyr, gan wybod y cawn i farnedigaeth glettach. Can ys mewn llawer o bethay y ddym ni pawb yn llithro. O byð y neb na lithro ar air, hwnw sy wr perffaith, ac a ddichin ffrwynor holl corph. Nycha, y ddym yn dodi ffrwynay ymhennau r meirch yw gwneuthyr yn vfydd i ni, ac y ddym yn troi ey cyrff hwynt oddiamgylch. Nycha hevyd y llongay, rrain cyd bont mowrion, a gwynt creulawn yw gyru, etto i troi hwynt o amgylch a wneir a llyw bychan bach, lle i mynnor llowydd. Velly y tavawd hevyd aylod bychan yw, yn bostio pethay mawr ion, nycha faint o ddeunydd a ynnynna y chydic dan. A’r tavawd tan ydyw, ie byd o enwiredd: velly i gosodet y tavawd y mysc ein ayloday, mal y llygra ef yr holl corph, yn fflamhau troell naturieth, ac yn fflamedic can vffern. Cans holl natur ynifeiliaid, ac adar, ac ymlusciaid, a’r petheu yn y mor a ddofir ac a ddofwyd can natur ddyniol. Y tavawd hagen nis dichin neb rryw ddyn y ddofi. Drwg anllyfodraythus ydyvv, yn llawn gwenwyn marwol. Trwyddo ef i bendi gwn ni Ddyw a’r tad, a’ thrwyddo ef i melltigwn ni ddynion, a wnaethbwyd ar lun Dyw. Or vn genau i daw allan bendith a melltith: fymrodyr ni ddylaynt y pethay hyn fod felly. A ðyry ffynnon or vn man ddwr melus, a’ chwerw? A ddichin y pren ffeigys, fymrodyr, ddwyn olifaid, neu winwdden ffeigys? velly ny ddichon vn ffynnon roddi dwr hallt a’ chroyw. Pwy sy wr doeth a gwybodaeth cantho yn ych mysc chwi? dangosed trwy ymwereddiad da eu weithredoedd mewn rrowiogrwydd doythineb. Eithr o bydd cenychi cenfigen chwerw, ac ymryson yn ych calonay, nac ymlawenhewch, ac na fyddwch celwyddog yn erbyn y gwirionedd. Y doythineb hyn nid oddi fyny dd y discin, eithr dayarawl yvv, enifeilaidd, a’ diawlaidd. Can ys lle bo cenfigen ac ymryson, yno y bydd tervysc, a phob gweithred ddrwc. Eithr y doythineb y sydd o ddifyny dd, yn gynta pur ydyw, wedi hynny heddychol, boneddigaið, hawdd y thrino, llawn trugaredd a’ ffrwythydd da yn ddiddosparth, ac yn ddiffuant. A ffrwyth cyfiawnder a heir mewn heddwch, ir rrai heddychawl. O Ble y may y rryfeloedd a’r ymladdau yn ych plith chwi? onid oðiwrth hynn, sef ych trachwantay, rrai ynt yn ymwan yn ych aylodau? Chwennychu yddych, ac heb caffael: cenftgennu yddych, ac eiddigedd sy cenych, ac heb allu ymorddiwes: ymladd a’ rryvela y ddych, heb gael dim, am nad ydych yn govyn. Gofyn y ddych, ac ni dych yn d erbyn herwydd ych bod yn gofyn ar gam, fal y gallech eu dreulio ar ych trachwantay. Chwi odinebwyr a’ godinebwragedd, oni wyðochi fod cariad y byd yn elyniaeth can D d yw? Am hynny pwy bynac a fynno fod yn car ir byd, y may yn ymwneuthyr yn elyn i D d yw. Ydychi yn tybiaid fod yr yscrythyr yn doydyt yn ofer, Yr ysbryd syn yn trigo ynomi ni, at genvigen y may ei chwant? Eithr y may yr Scrythur yn cynnyc mwy o ras, ac am hynny yn doydyt, Dyw sy yn gwrthnebur bailch, ac yn rroi gras ir ei vfydd. Ymostyngwch am hyny y Ddyw: gwrthnebwch ddiawl, ac ef a gilia o ddiwrthych. Nessewch at Ddyw, ac ef a nessaa attoch. Glanhewch ych dwylo, chwi pechaduriaid, a’ phurwch ych calonnay, chwi ar meddwl dau ddyblig. Ymgospwch, ac alerwch, ac wylwch: bid yvvch troi ych chwerthin yn alar, a ch llywenydd yn dristwch. Ymddarostyngwch gar bronn yr Arglwydd, ac ef ach cyfyd y fyny. Na ddoydwch yn erbyn y gilidd, fym rodyr. Y neb a ddyweto yn erbyn i frawd, ac hwn a farno eu frawd, y may yn doydyt yn erbyn y gyfraith, ac yn barnur gyfraith: ac os wytti yn barnur gyfraith, nid y dwytti yn gyflownwr cyfraith, namyn browdwr. Vn gosodwr cyfraith y sydd, rrwn a ddichin gadw, a cholli. Pwy ydwytti rrwn a ferni ar arall? Iddo ’nawr yr rai a ddoydwch, Heddiw neu fory ni awn i gyfryw ddinas, ac a arrosswn yno flwyddyn, ac a farchnattawn ac a ynnillwn, (Rrain ni wyddoch beth a fydd y vory. Cans beth ydiw ych enioes chwi? Tarth yn wir ydyw rrwn a ymddengys ychydig amser, a chwedi hyny a ddiflanna) Yn lle hynn a ddylech y ðoydet, Os yr Arglwyð a y mynn, ac oss byddwn byw, ni a wnawu hyn, neu hynny. Eithr chwi yn awr ymryfygu y ddych, yn ych gwacfost: pob cyfryw ryfig drwg yw. Am hynny, y neb a wyr wneuthyr yn dda, ac niss gwnel, mewn pechod y may. IDdo ’nawr, chwi gywaethogion: wylwch, ac vdwch am ych trueni a ddel arnoch. Ych cowaeth chvvi llygry a wnayth: a’ch gwiscoedd bwyd pryfed ydynt. Ych aur ach arian a rydodd, ay rrwd hwynt a fydd tyst yn ych erbyn, ac a yssa ych cnawd mal tan. Casclu trysawr a wnaythoch tros y dyddiau diwaytha. Wele, cyfloc y gweithwyr, rrain a fedasont ych meysyð (rrwn a attaliasoch trwy dwyll) sy yn crio a bloyddiay y rrai a fedassont, a entriassont y glustiau Arglwydd y byddinoedd. Byw ar ddayntethion y buoch ar y ddayar, ac mewn trythyllwch. Meithrin ych calonay a wnaythoch, megis ac yn y dydd lladdedigaeth. Euocau a wnaythoch a’ lladd y cyfion, rrvvn niss gwrthnebodd chwi. Am hynny, vym rodyr, byddwch ymarhoys, hyd devodiad yr Arglwydd. Synna, y llafurwr a ddiscwyl am wyrthfawr ffrwyth y ddayar, yn dda eu ymynedd am dano, hyd caffel o hono y glaw cynnar, ar diweddar. O blegid hynny byddwchithay hevyd dda ych ymynedd, a chadarnhewch ych calonay, can ys y may defodiad yr Arglwydd yn nesau. Na wnewch ddim tuchan yn erbyn y gilidd, fym rodyr, val na bo barn arnoch: wele, may’r browdwr yn sefyll wrth y drws. Cymerwch, fymrodyr, yn siampl am oddeu blinder, ac am hir ymynedd, y proffwydi rrain a fuont yn doyded yn Enw’r Arglwydd. Wele, dedwyddd y ddym yn gadel y rrai a ymoddefant. Chwi a glowsoch am ymynedd Iob, ac a welsoch y diwedd a vvnaeth yr Arglwydd. O blegit trathosturiol yw’r Arglwydd a’ thrugaroc. Eithr ymlaen pob peth, fymrodyr, na thyngwch, nac ir nef, nac ir ddayar, na llw arall amgen: eithr bid ych ief, yn ief, a ch nac ef, yn nac ef, rrac syrthio o honoch, mewn barn. Oes neb yn ych plith mewn adfyd? gweddied. Oes neb yn esmwyth arno? caned. Oes neb yn ych plith yn glaf? Galwed am Henaduriaid yr eglwys, a gweddiant wy trosto, ac eliant ef ac olew yn Enwr Arglwydd. A gweddi ’r ffydd a iachaar claf, ar Arglwydd ay cyfyd ef y fyny dd: ac o gwnaeth ef pechoday, hwynt a vaddeuir iddo. Cyfaddefwch ych beie y naill ir llall, a gweddiwch tros y gilidd, y gael ych iachau: can ys llawer a dal gweddir cyfion, pan vo ffrwythlon. Elias dyn ydoedd or vn sut a ninay, ac yn eu weddi ydd archodd na bai glaw, ac ni bu glaw tair blynedd, a’ chwe ch mis. Ac ef a weddiawdd drachefn, ac a roddes y nef y glaw, ac a ddug y ddayar eu ffrwyth. Vym rodyr, o daeth neb o honoch ar gyfeilorn oddiwrth y gwirionedd, a throi o ryw vn ef, Gwybyðed ef am y neb a droes y pechadur rrac mynd ar gyfeilorn o ddiar y ffordd, y vod ef yn cadw enaid rrac angay, ac yn kyscodi lliaws grvvydd o pechodau. PEtr apostol Iesu christ, at y dieithraid, sy ar wascar rryd Pontus, Galatia, Cappadocia, Asia, a’ Bithynia, Detholedic o racwybodaeth Dyw tad i santeiddrwydd yr ysbryd, trwy vfuddtawd, a thaynelliad gwaed Iesu Christ: Gras ywch a heddwch a amylhaer. Bendigedic fo Dyw, a thad eyn harglwydd Iesu Christ, rrwn oi fawr drugaredd an adenillawð ni, y obaith bywiol trwy ail gyfodiad Iesu Christ o ddiwrth y meirw, Y gael ytifeddiaeth diddiwedd a dilwgr, ac ni diflanna ’rron a roed y gadw yn y nef y nyni, Rrain trwy allu Dyw ydym gadwedic herwyð ffydd y gael y diogelwch a ddarparwyd yw arddangos yn yr amser diwaythaf: Yn yr hwn beth y ddych yn llawenhau, cyd byddech ennyd bach (o ba raid) mewn tristwch, herwydd amryw brofedigaythay, Mal y ceffer profiad ych ffydd chwi, sy werthfowrusach nor aur colledic, (cyd profer ef trwy dan) ir mawl, ac anrrydedd a’ gogoniant yvvch, pan ymddangoso Iesu Christ: Rrwn heb y weled y ddych yn y garu, yn yr hwn ir nas gwelwch ef yrwan, y ddych ir hynny yn credu, ac yn llawenhau a llywenyð ni ellir eu ymadrodd a’ gogonyddus, Gan dd erbyn terfyn ych ffydd, ys diogelwch yr eneidiau. Am yr hwn ddiogelwch ir ymofynasont, ac y chwiliasont y prophwydi, rrain a prophwydasont am y gras oedd taac attochi, Gan ymgais pa bryd neu pa ryw amser y gwnai ysbryd Christ oedd ynthyntwy yn testlauthu yn y blaen, ysbusu, y dioddefau y gaffai Christ, ar gogoniant ay cydcanlynay hwynt. Ir rrain y dangoswyd, nad vddyntwy, eithyr y nyni y gwasnaythay y pethau a fanegwyd y chwi trwy yr hai a bregethasont ywch yr efengl trwyr ysbryd glan a ddanfoned or nef oedd, ac ar yrrain y chwennych yr angylion gael edrych. O blegid hyn gwregyswch llwynay ych meddwl: byddwch sobr: a’ gobeithiwch yn berffaith ar y gras a ddycpwyd attoch, drwy ðrychioleth Iesu Christ, Megis plant vfuddion, rrain ni chydymgyfflybwch ychvnain ar hen trachwantay yn yr anwybodaeth einoch: Eithyr megis ac y may y neb ach galwoð chwi, yn santaidd, byddwchithay hevyd santaidd ymhob ymwreddiad, Am hyny ir escrivennir, Byddwch santaidd, cans myvy santaidd ydwy. Ac as gelwchi ef yn Tad, rrwn heb ystyriaeth person a farna ar ol gweithred pawb, ymddygwch tros amser ych preswylfa yma mewn ofn, A chwi yn gwybod nad a phethau llygredic megis arian nei aur ich ymwaredwyd o ddiwrth ofer ymwreddiad, a gowsoch o ’osodigaythay’r tadau, Eithr a gwerthfawr waed Christ, megis yr oen difrych enlyd dihalogedic. Rrwn a ddarparhawyd yn y blaen, cyn gosod seilfaynay y byd, eithr a ysbyswyd yn yr amseroedd diwaythaf ir ych mwyn chwi, Rrain ydych trwyddo ef yn credu i Ddyw, rrwn ay cyvodes ef o ddiwrth y meirw, ac a roðes iddo ef ogoniant, mal y bay ych ffydd chwi ach gobaith ar Ddyw. A chwi gwedi puro ych eneidiau, am vfuddhau ir gwirionedd trwyr ysbryd, mewn cariad broduraidd diweniaeth, cerwch bavvb y gilidd yn ’rymus, Chwi a aned o newydd, nid o hil farwol eithr o hil anfarwol trwy air Dyw, rrwn sy fyw ac yn aros yn dragwyddol. Can ys pob cnawd mal y glaswellt yn yvv, a’ phob ryfig dyn val blodeu yn y glaswellt yn. Gwywo a wnar glaswelt yn, a’r blodeuyn a gwympa i lawr. Eithr gair yr Arglwydd a erys yn dracwyddol: a hwn vv ydyw y gair a bregethwyd y chwi. HErwydd hyn, dodwch heibio pob malais a phob twyll, a phob rragrith, a’ chenvigen, a phob goganair. Ac mal rrai bychain newydd eni byddwch chwannoc y laeth didwyll y gair, mal i galloch drwy hwnw gynyddu. Os profasochi fod yr Arglwydd yn gywaithas. At yr hwn y ddych yn dyvod megis at faen byw anghymradwy can ddynion, eithr can Ddyw etholedic a’ gwerthfawr. A’ chwithau hevyd megis main byw iol, a edyladwyd yn dy ysprydol, ac yn effeiriadaeth santaið y offrymmu aberthau ysprydol cymradwy can Ddyw trwy Iesu Christ. Ac am hyny y cynhwysir yn yr scrythr, Nycha, dodi y ddwy yn Syon sail fayn arbennic, etholedic a’ gwerthfawr: ar neb a gretto yntho, nis gwradwyddir ef. O blegid hyn y chwi sawl ydych yn credu, vrddas yw: eithr yr anufuddion, y maen a wrthodasont yr edeiladwyr, hwnw a wnaed yn ben congl. Ac yn faen tramcwydd, a’ chraic afrifed, ir rrai sy yn tramgwyddo wrth y gair a hwynt yn anufydd, ir hwn beth ir ordinhawyd hwynttw. Eithr chwichwi cenhedlaeth etholedic ytych, brenhinawl effeiriadaeth, nasiwn santaidd, pobl syn yn briodoriaeth y Ddyvv mal i gallechi vanegi rrinweddau y neb ach galwodd o dywollwc yw ryfedd odys ’oleuni ef, Rrain gynt nid pobl oyddech, yn awr hagen pobl Ddyw: rrain gynt ni doed ywch trugaredd, yn awr hagen a freiniasoch trugaredd. Yr Epistol y iij. Sul gwedy yr Pasc. Vyn grredigion, ytolwc ywch, megis dieithraid a phererinion ymgedwch o ddiwrth trachwantayr cnawd, rrain sy yn rryfela yn erbyn yr cnaid, A bid ych ymwreddiad yn honest ymysc y cenhedloedd, mal y gallo rrai sy ich goganu mal pe byddech afrifeid, herwydd y ch gweithredoedd da y welant, foliannu Dyw yn y dydd ir ymweler ac wynt. Ymddarostyngwch o blegyd hyn y bob dynawl odinhad ir mwyn yr Arglwydd, ai ir Brenin, mal ir goruchaf, Ai ir llywiawdwyr, mal i rrai trwyddo ef a ddanfonir, ir diale dd ir rrai drwc, ac ir mawl yr rrai da. Can ys felly may wollys Dyw, mal y galloch trwy wneuthyd yn dda g ostegu anwybodaeth dynion ffolion, Megis yn rryðion, ac nid val rrai a gymer rrydit yn lle cochel malais, eithr mal gwasnaythwyr Dyw. Perchwch bawb: cerwch cymdeithas froduraidd: ofnwch Ddyw: anrrydeddwch y Brenin. Gwenidogion, ymostyngant mewn pob ofn yw meistred, nid yn vnic ir rrai da cywaythas, eithr yr ir anghyweithas hevyd. Can ys hyn sy rasol, as herwydd cydwybod i Ddyw, y bo y neb cydymddwyn molestay, yn goddau yn ddiachos. Yr Epistol yr ail Sul gwedy yr Pasc. O blegid pa glod yw, ir bod yn dda ych ymynedd pan cernotter chwi am ych beie? eithyr pan wneloch dda, ac ir hynny yn dda ych ymnnedd yn goddef cam, hyn sy rasol gar bron Dyw. Can ys y hyn y galwyd chwi: o blegid Christ hefyd a ddioddefodd trosom ni, gan adel y ni angraifft val y gellychi ganlyn eu ol ion ef. Rrwn ni wnaythodd pechod, ac ni chad twyll yn eu enau. Rrwn pan ddirmygwyd ef, ni ddirmygawð eilwaith: pan ddyoddefawdd, ni vygythiodd, eithyr bwrw y dialedd at y neb sy yn barnu yn gyfion. Rrwn y hun a ddug yn pechoday ni yn eu corff ar y pren, val y gallem ni wedi eyn ymwared o ywrth pechod, fyw y gyfiawnder, trwy cleisiau rrwn yr iachaywyd chwi. Can ys y royddech megis defaid yn mynd ar ddidro: eithr yn awr chwi a droysoch at bigail, ac escob ych eneidiau. VAl hynny hefyd y gwragedd, byddant ostyngedic yw gwyr priod mal y galler os byddai rrei anvfyddion ir gair, trwy ymwreddiad y gwrageð eu hynnill hwynt heb y gair. Pan ganfyddont ych ymwreðiad diwair, ys y gyd ac ofn. Trwsiad yr hain nid oddiallan y bytho, megis o blethiadau gwallt, ac amgylch osodiad aur, neu wisciad dillat gvvychion. Eithr dyn dirgeledic y galon, bid dihalawc, ac ysbryd esmwyth llonydd, rrwn sydd fawr eu bris gar bron Dyw. Can ys velly gynt ir ymdrwssiayr gwragedd santaidd, rrain vyddynt yn gobeithio Dyw, yn ddarostyngedic yw gwyr priawd. Megis ir vfuddhaodd Sara y Abraham, can y alw ef yn Arglwydd: merched yr hon fyðwchi, o wneuthyr yn dda, heb arnoch ofn dim dychryn. Chwithau y gwyr, yr vn ffunyd, cydgyfanheddwch ac wynt mal y gwedday i rai gwybodol, can roði anrrydedd ir wraic, megis ir llestr gwānaf, mal y rrai sy hevyd cydetifeddion gras y bowyd, rrac rrwystro ych gweddiay‐chwi. Yr Epistol y v. Sul gwedy Trintot Am benn hyn, byddwch bawb or vn meddwl, yn cydoddau pawb gidau gilidd: cerwch fal brodyr: byddvvch yn drugawg: byddvvch yn gwrtais. Nid yn talu drwc tros drwc, neu ddirmic tros dirmic: namyn elchwyl bendithiwch, gan wybod ych galw y hyn, sef y freinior fendith o etifeddiaeth. Can ys y neb a chwennych y bowyd, ac a garo weled dyddiau da. attalied eu davod o ddiwrth ddrwc, ay wefusay rrac adrodd twyll. Gocheled y drwc a gwnaed y da: ceisied heðwch a dilyded hwnw. Can ys llygaid yr Arglwydd ’sy tuagat yr er ei cyfion, ay glustiay ef tu ac at y gweði hwynt: eithr wyneb yr Arglwydd fydd goruch y rrai a wnel drwc. A’ phwy ach dryga chwi, os byddwch yn dylid yr hyn ’sy d d a? Eithr o bydd ywch ddyoddef herwydd cyfiownder, dedwydd ydych: ond am y brawchiad hwynt nad ofnwch, ac na chynhyrfwch. Eithr santeiddiwch yr Arglwydd Ddyw yn ych calonay: a’ byddwch barawd bob amser y atteb y bawp a ofynno ywch reswm am y gobaith sy ynoch, A hynny trwy vfuddtra a chwrteisrwyd, a’ chenych cydwybod dda, mal y gallo y rrai a ddoyto yn ych erbyn megis yn erbyn rrai drwc, quilyddio, rrain a feiant ar ych dayonys ymwreddiad yn‐Christ. Yr Epistol ar nos Pasc. Can ys gwell ydyvv (os wollys Dyw ay mynn) i chwi ddyoddef yn gwneuthr da yoni, nac yn gwneuthyr drug ioni. Can ys Christ hevyd vnwaith a ddioddefodd tros pechoday, y cyfion tros yr anghyfion, mal y galle yn dwyn ni at Ddyw, ac a gavas marfolaeth yn y cnawd, eithr a fywhawyd yn yr yspryd. Trwy rhwn hevyd y ddaeth ef, ac a bregethawð ir esprydion oedd yn‐carchar, Gynt yn anvfydd hwynt, pan vnwaith y ðoeð hir ymynedd Dyw yn discwyl yn‐dyddiay Noe, pan ddarparheid yr arch, yn yr hon ychydig ion, ysef yw, wyth enaid a achubwyd yn y dwfr. Ir rrwn y may yr angraifft sy yn awr yn eyn achub ni nay ysef y bedydd yn attep (nid trwyr hwn y tynnir y ffordd budreði y corph, eythr trwyr hwn y gwna cydwybod dda ymofyn a Dyw) trwy gyfodedigaeth Iesu Christ, Rrwn sydd ar y llaw ddeau i D d yw, gwedi myned ir nef, ar Angylion ar poweroeð, ar gal’u wedi ymddarostwng iddo. AM hynny can ddioddef o Christ trosomni yn y cnawd, chwithe hevyd arf og wch ychunain ar vnryw fedðwl, ys ef bot i hwn a ddioddefodd yn y cnawd, beidio a phecod, Ir mwyn hyn na bo iddo o hyn allan (tros yr hyn sy yngweddill or amser yn y cnawd) fyw ar ol trachwantay dynion, eithr ar ol wollys Dyw. Cans digon ydyw y ni dreulio o honom yr amser aeth heibio or enioes, ar ol trachwāt y cenhedloeð, yn rrodio mewn drythyllwch, trachwantay, meddtod, glothineb, ymyved, a ffiaidd addoli‐delway. Achos pam may yn chwith canthunt, na byddech yn cydredec gidagwynt, ir vnrryw ormodd rrysedd, dan ych dychanu chvvi. Rrain y bydd rraid vddynt roy cyfri ir neb, sy barawd y farnu y byw ar meirw. Cans ir mwyn hynny y pregethwyd yr evengil ir meirw hevyd, mal y gellid y cyfyrgolli hwynt, ar rann dynion, yn y cnawd, eithyr y gellynt fyw ar rann Ddyw yn yr ysbryd. Yr Epistol ar y sul gwedy yr Derchavael. Diwedd pob peth sy yn agosau. Am hynny bydwch gymesurol, a deffroedic y weddiaw. Ymlaen pob peth bid cariad twym yn yn ych plith: can ys cariad a guddia liaws pechoday. Lledteywch bawb y gilidd, yn ddi vurmur. Pawb megis ac y cafas rodd, byddet iddo eu chyfrannu ay gilidd, mal dayonys stiwardiaid am ryw ras Dyw, Os dowaid neb, dyvvedet megis gair Dyw. Os gweini a wna neb gvvnaed hynny megis or gallu y may Dyw yn i roddi, mal y molianner Dyw ymhob peth trwy Iesu Christ, ir hwn y may gogoniant, ac arglwyddiaeth yn oes oesoedd. Amen. Caredigion, na fid chwith cenych y praw sy arnoch trwy dan, rrwn a wneid ir profedigaeth ywch, val pe digwydday ywch ryw beth dierth: Eithr llawenhewch, can ych bod chwi yn gyfrannoc ar g oddefiaday Christ, mal y galloth pan eglurer y ogoniant ef, fod yn llawen ac yn hyfryd. Os dirmygir chwi er mvvyn Enw Christ, dedwydd ydych: cans yspryd y gogoniant, ac (yspryt Dyw a orphwysa arnoch: rrwn ar y rran hwynt a gayff anair: ac ar ych rran chwi a foliennir. Eithr na fid i neb o honoch oddef advyd mal llofrydd‐celain, neu leidr, neu ddrygwas, neu fal vn a vo yn ymyrreth a materion rrai eraill. Eithr os dyoddef neb megis cristion, na fid quilidd cantho, namyn molianned Ddyw yn hynny o ran. Can ys yr amser a ddoeth, y bydd rraid ir farn ddechre ar dy Dyw. Ac o dydiw yn gyntaf yn dechre arnam ni, pa ryw ddiwed a fydd ir rrai ni choyliant evengil Ddyw? Ac os prin g ir iacheir y cyfion, yr enwir ar pechadur ple ir ymddengis? Ac am hynny gwnaed y rrai sy yn goddef ar ol wollys Dyw, ymroi yddo ef eu heneiddiau trwy wneuthyr yn dda, megis ir creawd y r ffyðlon. IR henaduriaid sy yn ych plith, yr ytolygaf finau sy hevyd henadur a thyst dyoddefiadeu Christ, a chyfrannawc hevyd or gogoniant a eglurir rrac llaw. Porthwch ddiadell Ddyw, sy tan ych llaw, ac ymgeleddwch hwynt nid trwy gymell, eithr yn wyllyscar: nid ir chwant budr elw, namyn o barodrwydd meðwl: Nid fal rrai a fynnon vod yn arglwyði ar tretad Dyvv, eithr fal y galloch fod yn siampl ir ddiadell. A’ phan ir ymddangoso y pen bigael, cael a wnewch goron ddilwgr y gogoniant. Yr Epistol y iij. Sul gwedy Trintot. Yr vn ffunyt yr ifainc, byddwch ostyngedic ir henafiaid, a chydymostyngwch bawb yw gilidd: ac ymdrwsiwch o ddifewn ac vfuddtra meddwl: can ys Dyw a wrthladd y beilchion ac a ðyry g ras ir ei vfudd. Ymostyngwch achos hyn tann al’uoc law Dyw, mal y gallo ych dyrchafu pan ddel amser, Cwbl och gofal bwriwch arno ef: can ys ef ’sy yn gofalu trosoch vvi. Byddwch sobr a’ gwiliwch, can ys ych gwrthnebwr diawl megis llew rruadus sy yn rrodio o ddamgylch, yn ceisio neb a allo y lyncu: Rrwn gordrechwch ef yn gadarn yn y ffydd, dann wybo vod yn cyflowni yr vnrryw anayle yn ych brodyr sy yn y byd. A Dyw avvdur pob gras, rrwn an galwodd ni yw tragwyðol ’ogoniant trwy Christ Iesu, wedy darffo ywch oddeu ychydic, ach gwnel yn perffaith, ach cadarnhao, ach cryfhao, ac ach sicerhao. Iðo efe y bo gogoniant ar emerodraeth yn oes oesawdd, Amen. Cyd a Sylvanus brawd ffyddlon ywch, im tyb i, y ddysc crifenais ar ychydic, dan ych cynghori, a thystlauthu mayr gwir ras Dyw ydiw hwn, y ddych yn sevyll yntho, Mae yr eglwys sy yn Babylon cydetholedi a chwi, yn erchi ych annerch, a’ Marcus fy mab i. Anherchwch bawb y gilidd a chusan cariad. Tengnhefeð ywch oll achlan sawl ydych yn Christ Iesu. Amen. SYm e on Peter, gwasnaythwr, ac abostol Iesu Christ, ir rrai a freiniason ffyð gyffelip anrrydedd a ninay, trwy gyfiownder eyn Dyw an achubwr Iesu christ: Gras ywch, a’ thengnheveð a amylhaer, trwy ednabyddiaeth Dyw ac Iesu eyn arglwydd, Megis y rroddes y ddywiol allu ef i ni bob peth am a berthynant ir bowyd a’ gwaredd, trwy y ednabyddieth ef rrwn an galwodd ni y ogoniant a rrinwedd. Gan hyn, ys ef roddi yni addaweidion rragorfawr gorchestol, val y gellech trwy rreini fod yn gyfrannoc o ddywiol anian, wedi diainc or llwgwr, sy yn y byd trwy trachwant. Ac ar hyn dodwch gwbl och diwydrwydd: cysylltwch gidach ffydd rinwedd: a’ chida rrinwedd, gwybodaeth: A chida gwybodaeth, cymhedrolder: a chyda chymhedrolder, ymynedd: a chidac ymynedd gwaredd: A chida gwaredd, credigrwydd broduraidd: a chyda chredigrwydd broduraidd, cariad. Can ys os byddwchwi ar pethau hyn cennwch, ac yn amyl hwynt, peri a wnant na boch na segur na diffrwyth yngwybodaeth eyn Arglwydd Iesu Christ. O blegid neb ni bo rrain cantho, dall ydiw ac ni wyl ddim o bell, yn gollwng tros go eu lanhau oy hen bechoday. Or achos hwn, fym rodyr, byddwch yn vwy diwid y wneuthyr ych galwedigaeth ach ethelodigaeth yn sicir: can ys o gwnewchi hyn, ni lithrwchi byth. Can ys yn y modd hwn digonawl yð ymgleðir chwi, o fforddiat i dragwyddol teyrnas eyn Arglwydd an Achubwr Iesu Christ. Or achos hwn, nid esceuleusaf i ych coffhau chwi fyth am y pethau hyn, cyd bochi cyfarwydd, a’ siccir yn y cyndrychol wirionedd. Can ys tybiaid y rwy fod yn iawn i mi, tra fwy yn y tabernacl hwn, ych cyffroi trwy ddwyn ar gof ywch. Can y mod i yn gwybod fod yn gyfagos yr amser y dodaf heibio y tabernacl hwn, megis ac y dangoses eyn h Arglwydd Iesu Christ i mi. Diwid fydda hevyd ar vod ywch allu gwneuthr coffa am y pethau hyn, gwedi vy ymadawiad i Can ys nid chwedlay dichellus a ganlynhasom ni pan oeddem yn manegi ywch rinwedd, a devodiad ein h Arglwydd Iesu Christ, eythr an llygaid y gwelsom eu fowredd ef: Can ys ef a dd erbyniasai can Ddyw tad anrrydedd a gogoniant, pan ðeuawdd cyfryw lef atto ef o ddiwrth y dirfawr ’ogoniant, Hwn yw’r mab credigol mau fi, yn yr hwn im boddlonir. A’r llef hon a glowsom ni pan ddoeth or nef, a ni gidac ef yn y mynydd santaidd. Y ddym ni hefyd a gair cadarnaf yproffwydi cenym, yr hwn da i gweithiwch o ddarbod am dano, megis am oleuni yn llew r chy mewn lle towyll, hyd oni wowrio’r dydd, ac yni chotto seren ddydd yn ych calonay. Os bydd i chwi ar wybod hyn yn gynta, na does vn proffedoliaeth yn yr scrythyr ac iddi ladmeriaeth neilltuol. Can ys nid trwy wollys dyn y doeth gynt proffedoliaeth: eithr dynion santaidd Dyw a ddoydasont megis y cynhyrchwyd hwynt can yr ysbryd glan. EIthr neur fuont gau bropwydi ym plith y bobl, mal y bydd, yn ych plith chwithay athrawon ffeilsion, rrain yn ddirgel a ddygant y mewn etholffyrdd enbydus, ie yn gwadu yr Arglwyð rwn y prynnoð hwynt, ac yn tynnu arnynt i hunain ddihenydd buan. A’ llawer a canlynant y ffyrdd‐enaidfaddau] hwynt, trwyr rrain yr horitr ffordd y gwirioneð. A’ thrwy cybyddtra ac wrth airieu gwneuthyr y marsiandiant am danoch, barnedigaeth yr hain ir ystalm ni hwyrhaa, ay colledigaeth hwynt ni chwsc. Can ys onid arbedodd Dyw yr angylion, abechasent, eithr y taflu i wared i vffern ay dodi mewn cadwynay towyllwc, yw cadw i cyfyrgolledigaeth: Ac nid arbedodd yr hen fyd, eithr Noe yr wythfed dyn pregethwr y cyfiownder, a waredodd ef, ac a dduc y diliw ar fyd yr enwiriaid, Ac a droes dinasodd Sodoma a Gomorrha yn llydw, ay dymchwelawdd ac ay cyfyrgolles hwynt, ac ay gwnaeth hwynt yn siampl ir rrai rrac llaw a vucheddynt yn anywiol, Ac a achubodd Loth gyfion rrwn oedd mewn gofid trwy aniwair ymwreddiad yr enwiriaid. (Can ys ac ef e yn gyfion, ac yn trigo yn y mysc hwynt, yn gweled, ac yn clywed, ydoedd yn poyni eu enaid cyfion o ddydd y ddyð trwy eu anghyfreithlon weithredoedd hwynt.) Yr Arglwydd a wyr achub y gwirioniaid o iwrth profedigaeth, a’ chadw yr ei anghyfiown i ddydd y farn yw poeni: Ac yn bēnaf y rrai sy yn rrodio ar ol y cnawd, mewn trachwant anlendid, ac yn distyru audurdod ac wynt yn rryvygus, ac yn rrac ymgymryd, ac ny rusiant dirmugu y rrai sy mewn goruchel anrrydedd. Kyd byddynt yr angylion sy fwy mewn cadernid a’ gallu, heb ddodi dirmygys farn yn y herbyn hwynt gar bron yr Arglwydd. Eithyr y rrain megis enifeiliaid anrrysymol, rrain a ymborthir hwynt drwy anianol ymgyrch a wnaythbwyd yw dala, ac yw difa, a ’oganant y pethau ni wyddont o iwrthynt, ac yw dihenydd y deuant trwy y llygredigaeth y hunain. Rrain a dd erbyniant gvflog anghyfiownder, mal y rrai sy yn cyfri yn lle eiddunet byw mewn gwnfyd tros amser. Brychay yntynt, a thrisclynay, yn ymddigrifo yn eu twyll iad ay, pan font yn cydwleddu gida chwi, A llygaid canthynt yn llawn godineb, nis gallont chwaith beidiaw a phechod, yn abwydaw eneidiau anwadal: a chenthynt galon gwedi ymgenefino a chybyddtra, plant yscymyn, Rrain wedi ymadael ar ffordd iawn, aythont ar grwydyr, yn canlyn ffordd Balaam, map Bosor, rrwn a garawdd gobyr anghyfiownder: Eithr ef a geryddwyd am y gamwedd, can ys yr assen dan iauawl fud yn doyded a llef d d yn ol, a waharddodd enfydrwydd y proffwyd. Yr hain ffynnonnay ydynt heb ddyfr, a’ niwlenne a ymchwa lar tymestyl, ir hain y may duedd tywollwgynghadw yn dragowydd. Cans o ddoydet chwyddedic eiriau gorwageð, trwy trachwātay, a thrythyllwch y cnawd, abwydo, a wnant yr rai a ddianghesay yn ’lan oðiwrth y rrai a ymdroysynt mewn crwydr, Gan addaw yddynt rrydit, ac wynt y hunain yn wasanaethwyr llwgr edigrvvydd: can ys can bwy bynac i gorchfycer neb, ef aeth yn wr caeth i hwnw. O blegit os wedi eu diainc o iwrth hal ogredigrwyð y byd, trwy ednabyðiaeth ein h Arglwydd an achubwr Iesu Christ, y ceffer hwynt eilwaith wedi ymrwystro ar vn pethau, a chwedi y gorchfygu, y diwedd ir rreini aeth yn waeth nor dechreu. Can ys gwell fiase vddynt, na wybesynt fforð y cyfiownder, na chwedi y gwybod, cilio o iwrth y gorchymyn santeidd a rodded vddynt. Eithr vddyntwy y digwyddodd, a ddowaid y wir ddihareb, Y ci a ymchwelodd at y chwdiad eu hun: a’r, Hwch wedi y golchi yw ymdroyad yn y dom. YR ail epistol hon y ddwyf yn awr yn y escrivennu attoch, fyn grredigion, yn yr honn y ðwy yn dadebru trwy atcoffedigaeth ych meddwl puraidd, Mal y bo cofus cenych y geiriau, a racddoydasont y prophwydi santaidd, an gorchymyn ninau rrain ydym abostolion yr Arglwydd an Achubwr. Yn gynta dyellwch hyn, i deuant yn y dyddiau diwaytha, watwotwyr, yr ei a rodiant ar ol y trachwantay y hunain, Ac a ddoydant, Ple may addewid y ddefodiad ef? canys ir pen fu farw y taday, pob peth sy yn perhau yr vn ffunyt o ddechreuad y creaduriaeth. Canys hyn o waithyoddef nis gwyddant, fod y nefoedd ir ystalm byd trwy air Dyw, ar ddayar hefyd sy or dwr, ac yn y dwr. Achos pam y byd rhwn ydoeð hynny o amser, a gyfyrgollwyd, trwy ddwfyr diliw. Eithr y nefoedd ar ddayar, y sydd yr awr honn, trwyr vn gair y maynt wedi y rroi y gadw, i daan erbyn dydd y farn, a’ difa yr enwir ddynion. Yr vn peth hynn, fyn grredigion, na fid diarwybod ywch, vod vn dydd gidar Arglwydd, megis mil o flenyddoedd, a’ mil o flynyðoeð mal vn dyð. Nid ydiw yr Arglwydd yn e hwyr h au, am eu addewid, (megis y tybia rrai ehwyrdra) eithr ymyneddus yw tu ac attom ni, ac nis mynay neb fod yn golledic, namyn dyvot o bawb i edifeirwch. Eithyr dydd yr Arglwydd, megis lleidyr y nos y daw, yn yr hwn y ra heibio y nefoedd mewn trwst, a’r defnyddiau yn wir o wres a ddoddant, ar ddayar ac a fo ynthi o waith ie, a loscir. A chan vot yn rraid y hynn y gyd ymellwng, pa ryw fath ddynion y deleychi fod mewn santaið ymwreddiad a dywoliaeth, Yn discwyl, ac yn brysio at ðefodiad dyð Dyw, yn yr hwn i llysc y nefoedd, ac ir ymollwng, ar defnyddiay can wres a doddant? Eithr y ddym ni yn discwyl am nefoedd newyð ion, a’ dayar newydd, ar ol i eddewid ef, yn yr hun y cyfanhedda cyfiownder. Am hynny, fyn grredigion, can ych bod yn gwiliad am gyfryw bethay, rrowch ych bryd ar allu o hono ef ych cael yn ddifrych eulyd ac yn ðilwgyr mewn tengnhevedd. Ac am hir ymynedd eyn h Arglwydd rrac cymerwch may iechid yw, megis yr yscryfennodd eyn caredic frawd Paul attoch vvi herwydd y doythineb a rodded iddo, Megis y neb sy yn son ym hob epistol am y cyfryw hynn: y mysc y rrain may rryw bethay anhawdd y dyall, rrain a wyrant y rrai sy anyscedic ac anwadal, mal yr yscythyray eraill, ir distriw yddynt y hunain. Chwichwi am hynny vyn grredigion, can ych bod yn gwybod y pethay hynn ymlaen llaw, gochelwch, rrac ych tynnu chwithay hefyd ar grwydyr yr enwiriaid, a chwympo o ddiwrth ych sicrwydd ych hunain. Eithr cynyddwch mewn gras, ac ednabyddieth eyn Arglwyð ni an ceidwad Iesu Christ: ir hwn y bo gogoniant yr awr honn, ac yn dragwyddol byth. Amen. YR hyn oeð or dechre, yr hynn a glywsam, yr hyn a welsam a’n llygait, yr hyn a edrychasam arnaw, ac a a deimlodd ein dwylaw o ’air y bywyt, (Can ys y bywyt a ymddangosodd, ac ei gwelsam, ac ydd ym yn testio, ac yn dangos ychwy y bywyt tragyvythawl, yr hwn oedd y gyd a’r Tat ac a ymddangosawdd y ni) Yr hyn, meddaf, y welsam, ac a glywsam, a ddeclarwn ychwi, val y bo y chwi the hefyt gymdeithas gyd a ni, ac val y bo ein cymdeithas ni hefyt y gyd or Tat ai Vap Iesu Christ. Ar petheu hyn a scrivenwn atoch, val y bo eich llawenydd yn gyf lawn. Hyn yw’r genadwri a glywsam canthaw ef, ac ydd ym yn y ddeclaro y chwi, may golauni yw Duw ac nad oes ynthaw ddim tywyllw ch. A’s dywedwn vot y ni gymdeithas ac ef, a rrodio yn y tywyllw ch, celwyddoc yym, ac nyd yd ym ar y gwir. Eithyr as rrodiwn yn y golunni, megis y mae ef yn y golauni, y mae y ni gymdeithas au gylydd, a’ gwaet Iesu Christ ys ydd in carthu ywrth pop pechot. A’s dywedwn nad oes cenym pechot, yð ym ni twyllo ein hunain, a’r gwirionedd nyd oes ynom. A’s coffesswm ein pechotae, ffyddlon yw ef a’ chyfiawn, val y maddeuo y ni ein pechoteu, a’n carthu ywrth oll enwiredd. A’s dywedwn na phechasam, ydd ym yn y wneuthur ef yn gelwyddoc, a’i ’air nyd yw ynom. VY meibion‐bychain, y pethu hyn yð wyf yn y scryvenu atoch, val na phechoch: ac a phecha nep, y may y ni ymðiddanwr y gyd a’r Tat, Iesu Christ y cyfiawn. Ac efe yw’r cyssiliat tros ein pechodeu: ac nyd tros yr yddom ni yn vnic, eithyr tros pechotæ yr oll vyt. Ac wrth hyn y gwyddam yr adwaenam ef, a’ s cadwn y ’orchymynion ef. Yr hwn a ddywait, Mi adwen ef, ac ny chaidw ei ’orchmyneu, celwyddawc yw, a’r gwirionedd nyd yw ynthaw. Eithr hwn a gaidw y ’air ef, yn wir yn hwn vv y mae cariat ar D d uw yn berffeith: wrth hyn y gwyddam ein bot ynthaw ef. Yr hwn a ddywait y vot yn aros yntho ef, a ð y lei ys velly rodiaw, megis ac y rrotiawdd yn tef. Vrodyr, nyd wyf yn yscrivenu vn gorchymyn newydd atoch, eithyr gorchymyn hen, yr hwn y vu y chwi or dechreu at: yr hen ’orchymyn yw’r gair, yr hwn a glywsoch or dechreu at. Trachefn, gorchymyn newydd ydd wyf yn eiscrivenu atoch, yr hyn ’sy yn wir yntho ef, ac yno chwi the hefyt: can ys y tywyllwch aeth heibio, a’r gwir ’olauni ’sy yr awrhon yn llewychu. Yr hwn a ðywait y vot yn y golauni, ac yn casau eu vrawt, yn y tywyllwc h y mae h yd y pryd hyn. Yr hwn a gar ei vrawt, ys y yn aros yn y golauni, ac nyd oes achos cwymp ynthaw. Eithyr hwn a gasao ey vrawt, yn y tywyllwc h y mae, ac yn y tywyllwc h y mae yn rrodiaw, ac ny wyr y b’le y mae yn mynet, can ddarvot i’r tywyllwc h ddallu ei lygait. Ha blant‐bychain, ydd wyf yn scrivenu atoch, o bleit maddeu ychwi eich pechote er mwyn y Enw ef. Scrivennu ydd wyf atoch, dadeu, can y chwi adnabot yr hwn ys ydd or dechreu at. Scrivennu ydd wyf ato‐chwi, wyr‐ievainc, can ddarvot y chwi orchvygu y Vall. Scrivenny ydd wyf ato‐chwi, yr ei bychain, can y chwi adnabot y Tat. Scrivennais atoch, dateu, can y chwi adnabot yr hwn ys ydd o’r dechreu at. Scrivenais atochwi, wyr‐ieuainc, can eich bot yn gedyrn, a’ gair Duw ys ydd yn aros ynoch’, a’ gorchvygesoch y Vall. Na charwch y byt, na’r petheu ys ydd yn y byt. A char nep y byt, nyt yw cariat y Tat ynthaw. Can ys pob peth ys ydd yn y byt (megis chwant y cnawt, a’ chwant y llygait, a’ balchder ybywyt) nyd yw o’r Tat, eithyr or byt y mae. A’r byt ys ydd yn mynet heibio, ay chwant ef: a’ hwn a wna wyllys Duw a erys yn dragyvyth. Ha‐ blant‐bychain, yr amser dywethaf ydiw hi, a’ megis y clywsoch y delei yr Antichrist, ac yr owrhon y mae Antichristieu lawer: wrth yr hyn y gwyddom mae’r amser dywethaf ydyw hi. O dd ywrthym ni ydd aethant wy allan, eithyr nyd oeddent o hanam ni: can ys pe besent o hanam, ys aro sa sent vvy gyd a ni. Eithr hyn a dderyvv, val yr eglurit, nad ynt vvy oll o hanam ni. Eithr y mae y chwi enneint o d dywrth yr hwn ys y Sanct aidd, a’ chvvi a wyðoch bop peth. Nyd escrivennais atoch’, o bleit na wyddoch y gwirionedd: eithyr am y chwi ei h adnabot, ac am nad oes dim celwydd o’r gwirionedd. Pwy yw ’r celwyddawc, anyd yr hwn a wad may Iesu yw ’r Christ? hwn yw ’r Antichrist yr vn a wad y Tat a’r Map. Pwy pynac a wad y Map, nyd yw y Tat gan hwnw chwaith. Aro s et gan hynny yno‐chwi yr hyn a glywsoch or dechreu at. A’s erys ynoch yr hyn a glywsoch o’r dechreu at, chwi the hefyt a aro s wch yn y Map, ac yn y Tat. A’ hwn yw’r addewit a addawodd ef y ni, ’sef bywyt tragyvythawl. Y petheu hyn a scrivenais atoch, erwydd yr ei ’sy ich twyllo. Eithyr yr enneint a dd erbynies o ch y cantho ef, ys y yn aros ynoch: ac nyd rait ychwi vot nep ich dyscu: eithr mal ich dysco yr Enneint hwnw am bop peth, ac y mae yn gywir, ac nyd yw yn gelwyddawc, ac megis ich dyscawdd, yr aro s wch ynthaw. Ac yr owrhon blant‐bychain, aro s wch ynthaw, mal pan yr ymddangoso ef, y bo hyder genym, ac na chywilyddiom ger y vron ef yn ei ddyvodiat. A’s gwyddoch y vot ef yn gyfiawn, gwybyddwch may pwy pynac a wna gyfiawnder y anet o honaw ef. GWelwch, pa’r y gariat a roes y Tat arnam, val in gelwit yn veib ion Dew: o bleit hyn ny d edwyn y byt chwi, can nad edwyn e efe. A garedigion, yr owrhon ydd ym ni veibion Dew, eithyr nyd ymddangosawdd eto pa beth vyddwn: a’ gwyðam pan ymddangoso ef, y byddwn gyffelip yddaw: can ys gwelwn ef megis ac y mae ef. A’ phop vn ’sy ganthaw y gobaith hyn yntho ef, ei purha y hun, megis ac y mae yn tef yn bur. Pwy pynac a wna bechot, y mae ef hefyt y gwneuthur ancyfraith: cans ancyfraith yw pechot. A’ gwyddoch may ymddangos a wnaeth ef er dileu y n pechotae ni, ac ynthaw ef ny d oes pechot. Pwy pynac ’sy ’n aros yntho ef, ny phecha ef: pwy pynac a pecha, ny welawdd ddim o hanaw, ac ny’s adnabu ef. Blant bechain, na thwyllet nep chwi: yr hwn a wna gyfiawnder, ys y gyfiawn, megis y mae yn tef yn gyfiawn. Hwn a wna bechot, o dðiavol y mae: can ys diavol a becha or dechreu: er mvvyn hyn yr ymddangosodd Map Dew, val yd atdodei ef weithredoedd diavol. Pop vn a anet o Ddew, ny phecha: can ys y had ef ys ydd yn aros ynthaw, ac ny all ef bechu, can y eni ef o Dduw. Yn hyn yr adwenir plant Dew, a phlant diavol: pwy pynac ny wna gyfiawnder, nyd ef yw o Ddew, n a’r hwn ny char ei vrawt. Can ys hyn yw’r genadwri, a glywsoch or dechreu at, bot y ni garu eu gylydd, Ny d mal Cain yr hvvn oeð or Vall, ac a ladoð ei vrawt: ac er mwyn pa beth y lladawdd ef vo? can vot y weithredoedd e yhun yn ddrwc, a’r ei ei vrawt yn dda. Yr Epistol yr ij. Sul gwedy yr Trintot. Na ryveddwch, vy‐broder, cyd casao y byt chwi. Ny ni a wyddom ddarvot ein ysmuto o varwolaeth y vywyt, can ein bot yn caru y broder: hwn ny charo ei vrawt, ’sy’ n aros yn angen. Pwy pynac a gasao ei vrawt, lladdwr‐ dyn ydyw: a’ gwyddoch nad oes i vn lladwr‐dyn vywyt tragyvythawl yn aros ynthaw. Wrth hyn y gwybuom gariat, can yddo ef ddodi ei einioes drosom ni: a’ ni neu a ddlem ddodi ein einioes dros ein broder. A’phwy pynac ysy ganthaw vywyt y byt hwn ac a wyl ei vrawt mewn eisieu, ac a gayo ei dostri o dd ywrthaw, p’wedd y trig cariat ar D d ew ynthaw? Vy plant‐bychain, na charwn ar’ air, nac ar davot yn vnic, eithyr ar weithred a’ gwirionedd. Ac wrth hyny y gwyddam ein bot or gwirionedd, ac y bydd y ni ger y vron ef ddiogelu ein calonneu. Can ys a’s ein caloneu a’n condemna, mwy yw Duw na’n caloneu, ac a wyr bop peth. Caredigion, a’s ein calon ni’n condemna, yno y mae y ni hyder ar Dduw. A’ pha beth bynac a archom, ni ei d erbyniwn cantbaw, can y ni gadw ei ’orchymyneu, a’ gwneuthur y petheu ys y voddlawn yn ei ’olwc. Hwn gan hyny yw y ’orchymyn ef, vot y ni gredu yn Enw ei Vap Iesu Christ, a’ charu eu gylyð, mal y rroes ef ’orchymyn. Can ys yr hwn a gaidw y ’orchymynion ef, a drig ynto ef, ac ynt ef yntho ef: ac wrth hyn y gwyddam y vot ef yn aros ynom, ys ef o’r Yspryt y roddes ef y ni. CAredigion, na chredwch bop yspryt, eithr provwch yr ysprytion ai o Dduw yð ynt: can’s gau bropwyti lawer aethont allant ir byt. Wrth hyn yr adwaynwch Yspryt Dew: pop yspryt yn coffessu ðyvot o Iesu christ yn‐cnawd, ys y dd o Dduw. A’ phop yspryt ny choffessa ddyvot Iesu Christ yn‐cnawt, nyd yw ef o Ddeo: eithr hwn yw yspryt Antithrist, am yr hwn y clywsoch son, y delei, ac ys y dd yr owrhon yn y byt. Blant bychain, ydd y chwi o Ddyw, ac y gorvuoch h wy: can ys mwy yw’r hwn ys ydd yno chwi, na’r hwn ys ydd yn y byt. Wy ntvvy or byt y maent, am hyny y llafarant am y byt, a’r byt eu clyw. Ny ni o Ddew ydd ym, yr hwn a edwyn Ddyw, a’n clyw ni: yr hwn nyd yw o Ddyw, ni’n clyw ni. Wrth hyn yr adwaynom yspryt y gwirionedd, ac yspryt y cyfeilorn i. Yr Epistol y Sul cyntaf gvedy Trintot Garedigion, carwn eu gylydd: can ys cariat o Ddyw yr han yw, a’ phop vn a gar, o Ddeo y ganet, ac a edwyn Ddyw. Yr hwn ny char, ny d edwyn e Ddyw: can ys cariat yw Duw. Yn hyn y may cariat Dyw yn ymddangos arnam ni, can y Ddyw dd anvon ei vnic‐genedledic Vap ir byt, val y byddom byw trwyddaw ef. Yn hyn y mae cariat, nyd am ddaruot y ni garu Duw, eithyr am yddaw ef ein caru ni, ac anvon ei Vap y vot yn gyssiliat tros ein pechoteu. Caredigion, a’s velly in carawdd Duw ni, a’ ni neu a ddylem garu eu gylydd. Ny welawdd nep Dduw erioed. As carwn ni eu gylydd, y mae Duw yn trigio ynom, a’i gariat ys y perffeith ynom. Wrth hyn y gwyddom ein bot yn trigio yntho ef, ac yn tef ynom ni neu: can ddarvot yddo roddi y ni o’i Yspryt ef. A’ ni neu welsom, ac a destolaythwn, ddarvot ir Tat dd anvon y Map y vot yn Iachawdr y byt. Pwy pynac a goffeso bot Iesu yn Vap Duw, ynthaw ef y may Duw yn trigio, ac yn tef yn‐Duw. A’ ny ni a adnabuom, ac a gredasam y cariat ys y gan Dduw ynom ni. Duw cariat yw, a’r hwn a drig yn‐cariat, a drig yn‐Duw, a’ Duw yndo yn tef. Yn hyn y cwplëir y cariat ynom, val y bo y ni hyder yn‐dydd y varn: can ys mal y may ef, ys velly ydd ym ni neu yn y byt hwn. Nyd oes ofn yn‐cariat, eithr perffeith gariat a vwrw allan ofn: o bleit y mae i ofn poenedigeth: a hwn a ofna, ny d yw perffeith yn‐cariat. Ydd ym ni yn y garu ef, can yddo ef ein caru ni yn gyntaf. A’s dywait nep, Mi a garaf Dduw, ac yn casau ei vrawt, celwyddawc yw: can ys pa‐ðelw y gall ef yr hwn ny char ei vrawt a welawð ef, garu Duw ’rhwn ny welawdd? A’r gorchymyn hwu ys ydd y ni y cantho ef, bot y hwn a gar Dduw, garu ei vrawt hefyt. PWy pynac ’sy yn credu mae Iesu yw’r Christ, o Ddeo y ganet, a’ phob vn ’sy yn y caru yr hwn a genedlodd, y car ynt ef hefyt yr hvvn a genetlwyt o hano ef. Yn hynn y gwyddom y carwn blant Dyw, pan ym yn caru Duw, ac yn cadw ei orchymynneu. Can ys hwn yw cariat Duw bot y ni gadw ei ’orchymynneu: a’i ’orchmynneu nyd ynt trymion Cans oll ar anet o Dduw, ’sy yn gorchvygu’r byt, a’ hon yw’r ’oruchafieth ys y yn gor u chvygu’r Yr Epistol y Sul cyntaf gwedy ’r Pasc byt, ’sef ein ffydd. Pwy ’sy dd yn gorchvugu’r byt, any d yr hwn ’sy yn credu may Iesu ’sy Vap Duw? Hwn yw’r Iesu Christ y ddaeth trwy ddw f r a’ gwaet, ny trwy ddw f r yn vnic, amyn trwy ddw f r a gwaet: a’r yspryt yw’r hwn ’sy yn testio: can ys yr Yspryd ysy dd wirionedd. Can ys y mae tri, ys y yn testiolaethu yn y nef, y Tat, y Gair, a’r Yspryt glan: a’r tri hyn vn ynt. Ac y mae tri, ysy yn testiolaethu yn y ddaiar, yr yspryt, a’r dw f r a’r gwaet: a’r tri hyn cyt vn ynt. A’s testiolaeth dynion a dd erbyniom, testoliaeth Dyw ’sy vwy: can ys hyn yw testiolaeth Dyw, y destiawdd ef am ei Vap. Yr hwn a gred ym‐Map Dyw, y may iddo y testiolaeth yndo ehunan: hwn ny chred y D d uw, y gwnaeth ef yn gelwyddoc, can na chredawdd y destiolaeth, a destiolaethodd Dyw am ei Vap. A’ hon yw’r testiolaeth, ’sef darvot y Dduw roddi y ni vywyt tragyvythawl, a’r bywyt hwn ys yð yn y Map. Hwn y mae y Map yddaw, y may y bywyt yddaw: a’ hwn nyd yw yddaw Vap Dyw, nyd oes yddaw vywyt. Y petheu hyn a scriuenais atoch, yr ei a gredwch yn Enw Map Dyw, mal y gwypoch vot ychwy vywyt tragyvythawl, ac mal y credoch yn Enw Map Dyw. A’ hyn yw’r hyder, ys y genym ynddo ef, can ys a d archwn ni ddim erwydd y wyllys ef, ef a’n clyw ni. Ac a’s gwyddom y vot ef yn ein clywet, pa beth pynac a archom, gwyðom vot y ni ein airch y archasam arno. A’s gwyl nep ei vrawt yn pechu pechot, ar ny d yvv h y d angeu, archet, ac ef a rydd yddaw vywyt ’sef ir ei ny phechant y d angeu. Y mae pechot y d angeu: nyd wyf yn dywedyt y dleyt‐weðiaw drosto. Pop ancyfiawnder pechot yw, ac y mae pechot ’rhvvn ny d yvv y d angeu. Gwyddom mae pwy pynac a anet o Ddyw, na phecha: eithyr hwn a genetlwyt o Dduw, y caidw ehun, a’r Vall ny chyfwrdd ac ef. Gwyddom ein bot o Ddyw, a’r oll vyt ys y yn gorwedd yn‐ drigioni. A’ ni wyddom ddyvot Map Duw, ac a roes y ni veddwl y adnabot yr hwn, ys y gy wir ac yð y m ni yn y cy wir hwnw, ’sef yn y Vap ef Iesu Christ: hwn yma ’sy wir Dduw, a bywyt tragythawl. Vy ’rei‐bychain, ymgedwch ywrth eiddolon Amen. YR Henaf g wr at y dd etholedic Arglwyddes, a’i phlant, yr ein a garaf yn y gwirioneð: ac ny d mi vi yn vnic, eithr yr oll ’rei a adnabuont y gwirionedd, Er mwyn y gwirionedd ys y dd yn trigio ynom, ac a vydd y gyd a ni yn tragyvyth. Bit rrat, gyd a chwi, trugaredd, a’ thangneðyf ywrth Ddyw Tat, ac o ddy wrth yr Arglwydd Iesu Christ Vap y Tat, y gyd gwirionedd a’ chariat. Llawen iawn vu genyf, gahel o honaf dy blant yn rrodio yn‐gwirionedd, val y d erbyniasam ’orchymyn gan y Tat. Ac yr owrhon yr ervyniaf yt’, Arglwyddes, (ny d mal vn yn yscrivennu gorchymyn newyð yty, eithr yr hwn oedd y ni or dechreuat) bot y ni garu eu gylydd. A’ hwn yw’r cariat, bot y ni rodio ar ol y ’orchymynion ef. Hwn yw’r gorchymyn, bot ychwy val y clywsoch or dechreu, rodio ynthaw. Can ys llawer o twyllwyr a ddaethant y mevvn ir byt, yr ei ny choffessant ddyvot Iesu Christ yn‐cnawt. Yr hwn ’sy gyfryw, twyllwr yw ac Antichrist. Edrychwch arnoch ychunain, na chollom y petheu, y wnaetham, eithyr val y d erbyniom lawn gyfloc. Pwy pynac a drosedda ac ny d erys yn‐dysceideth Christ, ny d oes Dyw yðaw. Yr hwn a erys yn‐dysceidaeth Christ, y mae yðo y Tat a’r Map. A’ s daw nep atoch, ac eb ddwyn y ddyscedaeth hon, na dd erbyniwch ef ir tuy, ac na ddywedwch wrtho, Hyn‐pych‐well. Can ys yr hwn a ðywet wrtho, Hynpych‐well, ys y cyfrannoc oy weithredoedd drwc ef. Cyd bei cenyf lawer o betheu yw scrivennu atoch, er hyny ny d scrivennvvn a phapyr ac inc: eithyr gobeitho ydd vvyf ddyvot atoch, ac ymadrodd g eneu yn‐geu, mal y cyflawner ein llawenydd. Y mae meibion dy dd etholedic chwaer ith anerch. Amen. YR Henaf g wr at y caredic Gaius, yr hwn a garaf yn‐ g wir ionedd. Y caredic, ydd wyf yn damuno yn bennaf dy vot yn llwyðo ac yn dda’r byt arnat, mal y mae dy enait yn llwyddo. Canys llawenhau a wneuthum yn vawr pan ddaeth dy vrodyr, a’ thestiolaethu am y gwirionedd ys ydd ynot, mal ydd wyt yn rrodio yn‐gwirionedd. Nyd oes can yf’ lawenydd mwy na hyn, nid amgen, clywet bot vy meibion yn rhodio yn‐gwirionedd. Y caredic, ydd wyt yn gwneuthur yn ffyddlon beth bynac a wnai i’r brodyr, ac y estronieit, Yr ei a destiolaythen am dy gariat gerbron yr Ecclesi. Yr ei a’s hebryngy rhagddynt megis y gwedda erwydd Dyw, ys da y gwnai, Can ys er mwyn y Enw ef ydd aethant ymddaith, eb gymeryd dim gan y Cenedloedd. Ny ni a ddlyem gan hynny dd erbyn y cyfryw rei, val y byddom ganhorthwyr ir gwirionedd. Scrivenais at yr Eccles: eithr Diotrephes yr hwn a gar vot yn vlaenor yn y plith hwy, ny dd erbyn ddim o hanom. Erwyð paam a’s dauaf, mi venagaf ei weithredoeð y mae e yn y wneuthur, gā siarad in h erbyn a gairie drigionus, ac nyd yn voddlawn y hyn y ac ny d yw ef y hun yn d erbyn y brodyr, eithr goharð y mae yr ei a wyllysient, a’ ei gwthio allan o’r Eccles. Vy‐ caredic, na ddilyn yr hyn ’sy ddrwc, anyd yr hyn ysy dda: yr hwn a wna ddayoni, o Ddyw y may: a’r hwn a wna ddrygioni, ny weloð Dduw. Y mae y D d emetrius ’airda gan bawp, a’ chan y gwirionedd y h unan: a’ ni neu hefyt ein vnain ym yn testiolaethu, a’ gwyddoch vot y n testiolaeth ni yn gy wir. Y mae ymi lawer o betheu yw scrifenu: eithyr nyd a duy a’ phin yr scrivennaf atat. Gobeitho ydd wyf gahel dy welet ar vyr der, ac y cavvn ymddiddan eneu yn‐geneu. Tangneddyf yty. Y mae dy geraint ith anerch. Anerrch y cereint wrth y h enw e. IUdas gwas anaethwr Iesu Christ, a’ brawt Iaco, at yr ei a ’alwyt ac a sancteiðiwyt y gan Ddyw Tat, ac ynt gatwedic i Iesu Christ: Trugaredd ywch, a’ thangneddyf a’ chariat a liosocer. Vy‐ caredigion, pā rois vy‐ cwbl ddiwydrwydd ar escrivenu atoch am yr iechyd vvrieth cyfredin avvl, angenraid oedd y mi scrivenu atoch ich annoc, y ymdrech‐yn‐ddirving ym‐plait y ffydd, rhon a roed vnwaith ir Sainct. Can ys y mae rryw ddynion wedy ymlusco y mewn yr ei oeddent gynt wedy rrac ordino ir varnedigeth hon: andywolion ytynt yr ei ’sy yn ymchwely d rrat Dyw y n d d rythyll vvch, ac yn gwadu Dyw yr Arglwyð vnic, a’n h Arglwyð Iesu Christ. Wollysio gan hynny ydd wyf ych coffan, yn gymeint ac ychwy vnwaith wybot hyn, p’wedd y bu ir Arglwydd, gwedy darvot iddo waredu y bopul allan or Aipht, destruo gwedy hyny yr ei ny chredent. Yr Angelon hefyt yr ei ny chatwasāt eu dechreuat cyntaf, eithyr gadael eu preswylfa y h un, ef eu catwodd yn‐catwynae tragyvythal y dan dywyllwc h y d varn y dydd mawr. Megis Sodoma a’ Gomorrha, a’r dinasoedd oi h amgylch, yr ei yn gyffelip vodd ac wyntwy a wnaethant ’odinep, ac a ddilynesont gnawt arall, a ’osodwyt yn esempl, ac yn dyoddef dialeð tan tragyvythawl. Yn gyffelip hagen y mae hefyt y breuddwydwyr hyn yn halogi’r cnawt, ac yn tremygu llywodraeth, ac yn cablu yr ei‐’sy mewn‐awdurtot Eithyr Mi ha cael yr Archangel, pan ymrysonawdd ef yn erbyn diavol, ac ymðadleu am corph Moysen ny veiddiawdd y veio ef a chableu any d dywedyt Ceryddit yr Arglwydd di. Eithyr yr hein a gaplant y petheu ny wyddant: a ’pha betheu bynac a wyddant yn anianawl, megis aniueilieit, ys y yn ddireswm, yn y petheu hyny yr ymlygrant. Gwae hwy ntvvy; can ys cerddesont yn ffordd Cain, ac eu trosgwyddwyt can dwyll iat cyfloc Balaam, ac eu cyfer collwyt yn‐gwrthddywediat Core. Yr‐ei‐hyn ynt vrycheu yn eich cariat vvleddoedd pan vont yn cydwledda a chvvi, yn ddiofn, yn eu pescy y hunain: wybre nnæ ynt diddw f r, wedy eu cylcharwein gan wyntoedd, prenneu llygredic eb ffrwyth, ddwywaith yn veirwon, ac wedy eu diwreiddio. Tonneu cynddeirioc y mor ydynt, yn ewynnu allan eu cywilydd y h unain: ser gwibioc, ir ei y catwyt duedd y tywyllwc h yn dragyvyth. Ac Enoch hefyt y saithfet o Adda, a prophwytawdd am y cyfryw ’rei, can ddywedyt, Wele, yr Arglwyð ’sy yn dyvot gyd a myrðion o ei sainct æ, I roi barn yn erbyn pawp, ac y argyweddu yr oll andewolion yn y plith hwy am eu h oll andewiol weithredoedd, yr ei a wnaethant wy yn andewiol, ac am eu h oll ymadroddion calet yr ei a ðywedei pechaturieit andewiol yn eu h erbyn. Yr ei hyn ynt murmurwyr, achwynwyr, ’rei yn cerddet yn ol y chwanteu y h unain: yr ei a ðyweit eu geneu valch‐betheu, yn rryveddu personae dynion, o bleit caffaeliat. Eithyr, garedigion, cofiwch y gairieu y ragddywetpwyt y gan Apostolieit Iesu Christ, Can yddynt vvy ðywedyt ywch’ y byddei gwatworwyr yn yr amser dywethaf, yr ei a gerddent yn ol eu andewiol chwanteu eu h unain. Yr hein ynt y sawl a ymohanant, cnawdol ion, eb vot yr Yspryt ganthynt. Eithr, chvvy chwi garedigion, ymadeiladwch yn eich sancteiddiaf ffydd, gan weddiaw yn yr Yspryt glan, Ac ymgadwch yn‐cariat Dyw, gan edrych am drugaredd Iesu Christ, y vywyt tragyvythawl. A’ thrugar h ewch wrth ’rei, gan amravael‐varnu, A’ eraill cadwch ac ofn, gan eu tynnu allan o’r tan, a’ chasau ys y wisc vrychedig y gan y cnawt. Ac i hwn a ddygon eich cadw, yn ddigwymp, ach gosot yn ddiveius yn‐gwydd ei ’ogoniant trwy ’orvoledd, Ys ef, y Ddyw yr vnic ddoeth, ein Iachawdur y bo gogoniant a’ mawrygrwydd, ac arglwyðiaeth, a’ meddiant, ys yr owrhon ac yn oll oesoedd, Amen. GWeledigaeth Iessu Christ, yr hon y rroedd Dyw yddo ef, yw ddangos yddy wasnaethwyr yrrein y orvydd yn vyan ddyfod y ben: ac ef y ðāvonoedd, ac y ddangosoeð gan y angel yddy wasanaethwr Ioan, Yr hwn y dystolaethoedd o eir Dyw, ac o dystolaeth Iesu Christ, ac o pob peth ar y weloedd ef. Happys ywr neb y ddarlleyo, ar rrei y wrandawāt geyriey y bryffodolaeth hon, ac y cadwant y pethey ysydd yn escrivenedic yndi: cans y maer amser gayr llaw. Ioan, yr seith Eglwys ar ydynt yn Asia, Rrad vo gyd a chwi, a’ heðwch o dd iwrth yr Hwn ys ydd, yr Hwn vu, a’r Hwn vydd rrac llaw, ac o ddiwrth y seith Ysbryd y rrei ydynt gair bron y dron ef, Ac o ddiwrth Iesu Christ, yr hwn ys ydd tust ffyddlawn, yr enedigaeth cynta or meyrw, a Thywysog ddyvvch vrenhinoedd y ddayar, yddo ef yn caroedd ni, ac yn golchoedd ni oddiwrth yn pechodey yny waed, yhun, Ac yn gwnaeth yn Vrēhinoeð ac yn Effeirieid y Ddyw y dad ef, yddo ef y bo gogoniant ac ymherodraeth yn oes oesoedd. Amen. Dyna, y may ef yn dyvod gydar nywl, a’ phob llugad ae gwyl ef, ar rrei hefyd y brathasant ef tryvvodd: ac wylovain y wnant arno ef holl ceneloe dd y dayar, Velly y mae, Amen. Mi wyf Alpha Omega, y dechre a’r diweð, með yr Arglwydd, yr Hwn y sydd, a’r Hwn vu, ac yr Hvvn ddaw rrac llavv, ’sef yr hollalluawc. Mi Ioan, ych brawd chwi, a chydynaith mewn cospedigaeth, ac yn y deyrnas ac mewn goddefaint Iesu Christ, oeddwn mewn ynys a elwir Patmos am ’eir Dyw, ac am dystolaeth yr Iesu Christ. Yr oyddwn yn yr yspryd yn dydd yr Arglwyð, ac y glyweis rrac vynghefen, lleis mawr, mal lleis trwmp et, Yn dywedyd, mi wyf Alpha ac Omega, y cyntaf ar diwethaf, a’r peth yr wyt ti yny weled, escrivena mewn llyfr, a danvon yr seith Eglwys ar ydynt yn Asia, y Ephesus, ac y Smyrna, ac y Bergamus, ac y Thyateira, ac y Sa r dei, ac y Philadelphia, ac y Laodiceia. A mi ym c hoyles yn vu ol y weled y lleis, a ðwad wrthy vi: a phan ym c hoyles, mi a welwn seith canwylbren aur. Ac ynghanol y seith canwyllbren, vn yn debic y Vab y duyn, gwedy ymwysgo a gwisc hed y draed a’ chwedi gwisco gwregis aur ynghylch y vrone. Ey ben, ay wallt oeddent wnion mal gwlan gwyn, ac mal eira, ay lygeid oeddent mal fflam dan. Ay draed oeddent mal pres coeth, yn llosgi megis mewn ffwrneis: ay leis mal swn llawer o ðyfroedd. Ac yr oedd yn y law ðehe saith seren: ac o eney allan yrydoed yn myned cleddey llym doy vinioc: a discleiro a wnaeth y wyneb ef mal yr hoyl yn y ’rym ef. A phan y gweles i ef, my a syrthies wrth y draed mal marw, ac ef a ddodoedd y law dehe arnaf, dan ddwedyd wrthyf, nac ofna: mi wyf y cyntaf a’r diwethaf, Ac yr wyf yn vyw, ac y vym varw, a syna, yr wyf yn vyw yn oes oesoedd, Amen: ac y mae genyf yr allwyddey yffern a myrvolaeth. Escryvenna y pethey y weleist, ar pethey ysydd, ar pethey a ’orfydd bod rrac llaw. Dirgelwch y seith seren y weleist yn vy llaw ðechre, a’r seith canwyllbren aur, yvv hyn, Y seith seren Angylion y seith Eglwys ydynt: ar seith canwyllbren y weleist, y seith Eglwys ydynt. EScryvena at Angel Eglwys Ephesus, Hyn y may ef yn dywedyd y syð yn dal a y seith seren yn u law ddehe, ac y syð yn treiglo yn c h anol y seith canwyllbrē aur. Mi adwen du weithredoedd, ath travael, ath g oddef, ac na elly cyd ddwyn ar rrei drwc, ac y holeist hwynt ysydd yn dywedyd y bod yn Ebostolion, ac nyd ydynt, ac y gefeist hwynt yn gellwddoc. A thi oddefeist, ac yr wyd yn oddefgar, ac y dravaeleist yr mwyn vu enw i, ac ny ddyffigieist. Ac er hynny y may genyf peth yth erbyn, am yt ymadel ath cariad cyntaf. Meddylia, am hyn, o pa le y cwympeist, ac etiverha, a gwnar gweithredoedd cynta: ac onys gvvnei mi ddof ar vrys yth erbyn, ac y symydo dy ganwyllbren allan oy le, any well h ey. Ond hyn y sydd genyt, achos yt cashay gweythredoedd y Nicolaitait, y rrein yr wyf vi hevyd yny cashay. Y sydd a chlyst gantho, gwrandawed, pa beth y ddwed yr ysbryd wrth yr Eglwysi, Ir gorchtrechwr, y rrof vwytta or pren y bywyd, yr hwn y sydd yn c h anol paradyvys D d yw. ¶ Ac escrifena at Angel Eglwys y Smyrniaid, Hyn y ð y wed ef y sydd gyntaf a’ ddiwethaf, Yr hwn y vy varw ac y sydd vyw. Mi adwen dy weythredoedd, ath travael, ath tlodi (eithr yr wyd yn gyvoethoc) ac mi advven enllib melleigedic yr rein ydynt yn dywedyd y bod yn Iddewon ac nyd ydynt, ond y maent yn Synagog Satan. Nac ofna ddim or pethey y orvydd yd y oddef: synna, e ddervydd y bwrw y cythrel rrei o hanoch chwi y garchar, mal y gellyr ych profi, a’ chwi a gewch travayl deng niwrnod: bydd ffyddlawn hed myrvolaeth, a mi y rrof ytti coron y bowyd. Ysydd a chlyst gantho, gwrandawed pa beth y ddwed yr ysbryd wrth yr eglwysi, Ny chlwyfir y gortrechwr gan yr eil marvolaeth. Ac Escrifena at Angel Eglwys Pergamus, Hyn ymay ef yny Ddwedyd y sydd ar cleddey llym day vinioc. Mi adwen dy weithredoedd ath trig ad le ’sef lle may eiteddley Satan, a thi y gedweist vy Enw i, ac vy ffudd i nys gwedeist, ac yn y dyddiey pan las vu ffuðlon merthyr Antipas yn ych plith chwi, lle may Satan yn drigadwy. Eithr y may genyf ychydic ion yth erbyn, cans y may yno genyd rrei yn dala dysc Balaam, yn yr hwn y ddyscoedd Balac, y vwrw plocyn tramcwyddys gar bron meibion yr Israel, er yddynt vwytta or pethey y aberthwyd u ddelwey, a godineby. Velly hefyd y may genyd rrei yn dala dusc y Nicolaitait, yr hyn yr wyfi yn y gasay. Etifarha, ac onys gvvnei, mi ddof attad ar vrys, ac a ymlaðaf yn y erbyn hwynt a chleddey vy vy‐geney. Ysydd a chlyst gantho, gwrandawed pa beth y ddwed yr ysbrud wrth yr Eglwysi, Yr gortrechwr, mi rrof y vwytta or Manna ysydd gyddiedic, ac mi rrof yddo ef garec wen, ac yn u garec enw newydd yn escrivenedic, yr hwn ny adnebydd neb, ond ae herbyno. ¶ Ac escrivena at Angel Eglwys Thyateira, Hyn y may Mab Duw yny ddwedyd, ysydd ae lygeid mal fflam dan, ae draed mal pres‐pur. Mi adwen dy weythredoedd ath cariad, a th wasanaeth, a th ffydd, ath goddeviad, ath weithredoedd, a’ bot y diwethaf yn rragori ar y cyntaf. Eithr ymae genyf ychydic bethe yth erbyn, am yd goddef y wreic hono Iezabel, yr hon ysydd yn galw y hyn yn broffwydes, y ddusgy ac y dwyllo vyngwasnaethwyr i y beri yddynt g odyneby, ac y vwytta bwydydd gwedy y aberthy y ddelwey. Ac mi a rroyssym amser yddy y etiferhay am y godinep, ac ny chymerth hi etifeyrwch. Syna, mi a bwraf hi ywely, ar sawl a wnāt odineb gyd a hi, y gospedigaeth mawr, onyd etiferhant am gweithredoedd. Ac mi ladda y phlant a myrfolaeth: ar holl Eglwysi y gydnabyðant mae mi wyf yr hwn y ch whilia y ’rrennae ar caloney: ac mi a rrof y bob vn o hanoch yn ol ych gweithredoedd. Ac y chwi y dwedaf, y gweddillion Thyateira, Ysawl bynac na does ganthynt y ddusc hon, ac ny adnabyont dyfnder Satan (mal y dwedant) ny ddodaf arnywch beych arall. Ond y peth yssydd genywch eisus, delwch yn dda hed yn ’ddelwyf. Can ys yr vn y orfyddo ac y gatwo vyngweithredoedd hed y diwedd, mi a rroddaf yddo ef gallu ar genetloedd, ac ef a rriola hwynt a gwialen hayarn, ac hwynt a ddryllir mal llestri pridd. Ac yny modd y dderbynes i gan vyn had, velly y rroddaf i yddo ef y seren vorey. Sydd a chlyst gantho, gwrandawed pa beth y ddwed yr ysbryd wrth yr Eglwysi. AC escrivena at Angel Eglwys ys y yn Sardi, Hyn y ddwed ef ysydd a seith ysbrud Dyw gantho, ar seith seren, Mi adwen dy weithredoedd can ys y may enw genyd dy vod yn vyw, ond yr wyd yn varw. Duhyn a’ chadarnha y gweddillion, ar ydynt yn barod y veirw: can ys ny cheveis i dy weithredoedd yn byrffeith gair bron Dyw. Am hyny cofia, pa beth y dderbyneist, ac y glyweist, a dala yn sicker, ac eteferha. Am hyny, ony byddy yn dduhynol, mi ddof attad mal lleydyr, ac ny chey wybod pa’r awr y dof attad. Eithr y mae genyd ychydyc o enwey eto yn Sardi, yrrein ny halogesont y dillad: a rrei hyny a rrodiant gyda mi mewn dillad gwnion: can ys teylwng ydynt. Yr vn y orfyddo, y dddillatteir mewn dillad gwnion, ac ny ddodaf y enw ef allan o Lyfr y bowyd, ond mi coffessaf y enw ef gair bron vyn had, a’ chair bron y Angelion. Y sydd a chlyst gantho, gwrandawed, pa beth y ddwed yr ysbrud wrth yr Eglwysi. ¶ Ac Escrifena at Angel yr Eglwys ys y yn Philadelphia, Hyn y ðwed ef y sydd santeidd a chowir, yr hwn y mae gantho agoriad Dauid, yr hwn agor a ac ny chay a neb, ac y gay a ac nyd agor a neb, Mi adwen dy weithredoedd: syna, mi a ddodeis gair dy vron drws agored, ac ny dduchyn neb y chay ed hi: can ys y mae genyd ychydic rym a thi y gedweist vyngeir, ac ny wedeist vy Enw. Syna, mi wnaf yddynt hwy o Synagog satan y rrein y galwant y hun yn Iddewon ac nyd ydynt, ond y maent yn gelwyddog ion, syna, meddaf, mi‐wnaf yddynt ddyfod ac anrrydeddy gair bron dy draed, a’ chydnabod vy mod yn du garu di. O achos yd gadw geir vyng oddef i, am hyny mi ath cadwa di oddiwrth awr y profedigaeth, yr hon a ddaw ar yr holl vyd, y brofi hwynt ar ydynt yn trigo ar y ddayar. Syna, yr wyf yn dyfod ar vrys, dala’r peth y sydd genyd, rrac y neb gymeryd dy goron. Mi wnaf yr vn y ’orfyddo yn biler yn hemel vy nyw i, ac nyd eiff ef allan rac llaw: ac mi escrifenaf arno ef Enw vy nyw i, ac enw dinas vy nyw i, yr hon ydiw Caersalem newydd, y sydd yn discyn or nef oddiwrth vy nyw i, ac mi scrivennaf arno ef vy Enw newydd i. Y syð a chlyst gantho, gwranandawed pa beth y ddwed yr ysbryd wrth yr Eglwysi. Ac escrifena at Angel Eglwys y Laodiceit, Hyn y ddwad Amen, y tust ffyddlawn a’ chowir, dechreyad creadyrieid Dyw. Mi adwen dy weithredoedd, nyd ydwyd na thwym nac oer: mi vynwn pyt veid yneill aetwym ae oer. Ac am hyny can dy vod yn lled‐twym, ac heb vod nac yn oer nac yn dwym, ’e dder vydd i mi dy chwdy di allan om geney. Can ys yr wyd yn dwedyd, Yr wyf i yn gyvoethoc, a chenyf amlder o dda, ac ny does arnaf eisie dim, ac ny wddost dy vod yn druan ac yn resynol, ac yn dlawd, ac yn ddall, ac yn noeth. Mi gynghoraf ytti bryny genyfi aur puredic trwy dan, mal y gellir dy gyvoethogi, a gwisco amdanad a dillad gwnion, mal ith ymwiscer, ac mal nad ymddangoso cywilydd dy noethter di: ac ira dy olygon ac eli llygeid, mal y gwelych: Yrwyf yn beio ac yn cospi y sawl yr wyf yny garu: am hyny pryssyrgara a gwella. Syna, yrwyf yn sefyll wrth y drws, ac yn taro ’r drvvs. O chlyw vn duyn vu lleis ac agoror drws, mi dd af y mewn atto ef, ac y swppera gydac ef, ac yntey gyda miney. Yr vn y orfyddo, mi rro yddo ef eiste gyda mi yn vy eisteddle, mal y gorvym i, ac eisteddes gyda vynhad yn y eisteddle ef. Y sydd a chlyst gantho, gwrandawed pa beth y ddwed yr ysbryd wrth yr eglwysi. GWedy hyn mi edrycheis, a’ syna, y rydoeð drws yn ogored yn y nef, ar lleis cynta y glyweis, oedd mal lleis trwmpet yn c whedlea a mi, dan ddywedyd, Dabre y vyny dd yma, a mi ddangosaf ytti y pethey y orfydd yw gwneithr rrac llaw. Ac yn y man y royddwn yn yr ysbrud, a syna, ve ddodwyd eisteddle yn y nef, ac ve eisteddoydd vn ar yr eisteddle. Ar vn y eisteddoedd, oedd yw edrych arno, yn debic y garec iaspis, a’ charec sardin, ac envys oedd gylch ogylch yr eisteddle yn debic yr olwc arno y garec smaragdus. Ac ynghylch yr eisteddle yr oedd pedwar eisteddle a rrigein, ac mi a weleis ar yr eisteddleoedd yn eiste pedwar a rrigein o henafieid, a dillad gwnion amdanynt, a choraney aur ar y penney. A’ mellt a thraney, a lleisiey, y ddoethant allan or eisteddle, a saith lamp o dan oeðent yn llosgi gair bron yr eisteðle: yrrein ydynt seith ysbrud Dyw. Ac yn golwc yr eisteddle yr ydoedd mor o wydr yn debic y vaen cristal: ac ync h anol yr eisteddle, ac ynghylch yr eisteddle y royddent pedwar enifel yn llawn o lygeid ym’laen ac yn ol. Ar enifel cyntaf cynhebic yllew ydoeð, ar eil enifel yn debic y lo, ar trydedd oedd ac weyneb gantho mal vvynep d u yn, ar pedwaredd enifel oedd yn debic y eryr yn hedfan. Ac yroedd y bob vn or pedwar enifel chwech o adeinedd gylch ogylch yddynt, a’ rreini yn llawn llygeid otyfewn ac nyd odddent yn gorffowys dydd na nos, yn dwedyd, Sanct eidd, sanct eidd Sanct eidd Arglwydd Ddyw, h ollalluawc, yr hwn y Vu, ac y Sydd, ac Ys ydd ar ddyvot. A’ phan rroyssont y nefeylied hynny g ogoniant ac anrrydedd, a’ diolch ir yr hwn oeð yn eiste dd ar yr eisteddle, yr hwn y sydd yn byw yn dragywydd. Y pedwar ar rigein o henafied y syrthiasant gair bron yr vn oedd yn eist edd ar yr eisteddle, ac a anrrydeddasont ef, y sydd yn byw yn dragywyð, ac y vwrasont y coronae gair bron yr eisteðle, dan ddywedyd, Teylwng wyd, Arglwydd, y dd erbyn gogoniant ac anrrydedd, a’ gally: cans ti y creest pop peth ac er mwyn dy ewyllys di y maent, ac y crewyd. AC mi a weleis mewn llaw ddehe yr vn oedd yn eiste ar yr eisteddle, Llyfr escrivenedic or ty vewn, ac or tu allan, gwedy sely a seith sel. Ac mi a weleis Angel cadarn yn pregethy a lleis ychel, Pwy sy deilwng y agory d y Llyfr, ac y ðatdod y seley ef? Ac ny doedd neb yn y nef, nac yn y ddayar, na than y ddayar, yn abyl y agory d y Llyfr, na g y edrych arno. Ac yno mi wyles llawer, o achos na chad neb yn deilwng y agory d, ac y ddardlen y Llyfr, nac y edrych arno. Ac vn or henafied y ddwad wrthyf i, Nac wyla: syna, llew yr hwn ysydd o lwyth Iuda, gwreiddyn Davydd, y enilloedd y agory d y Llyfr, ac y ddatdod y seith sel ef. Yno mi edrycheis, a synna, yn c h anol yr eisteðle, ar pedwar enifel, ac yn c h anol yr henafied, yr ydoedd Oen yn sefyll mal by biasey gwedy ladd, yr hwn oedd a seith corn, ac a seith Hygad yddo, y rrein ydynt seith ysbryd Dyw, y ddanvonwyd yr h oll vud. Ac ef yddayth, ac y gymerth y Llyfr o law ddehe yr vn oedd yn eiste dd ar yr eisteddle. A phan cymerth ef y Llyfr, y pedwar enifel, ar pedwar ar igein henafied, y syrthiasont gair bron yr Oen, ac yr ydoeð gan bob vn o hanynt telyney a phiolae aur yn llawn o erogley, y rrein ydynt gweddie’r Sainct, Ac y ganysont caniad newydd, dan ddwedyd. Teilwng yd gymryd y Llyfr, ac y ðattod y sele ef, can ys veth las, ac yn pryneist ni y Ddyw trwy dy waed allan o bob cenedlaeth, ac ieith, a’ phobl, a’ nasion, Ac yn gwneythost yn Vrenhinoeð ac yn Effeiried yn Dyw ni, a ni, a thyrnaswn ar y ddayar. Yno mi edrycheis, ac y glyweis lleis llawer o Angylion ynghylch yr eisteddle ac ynghylch yr enefeilied ar henafied, ac yr oeddent mil o filioedd, Yn dwdyd a llais ywchel, Teilwng yw yr Oen y las y dderbyn gallu a chyfoeth, a’ doethyneb, a’ chedernid, ac anrrydedd, a’ gogoniant, a’ moliant. Ac mi a glywes yr holl creadyried y rrein ydynt yny nef, ac ar y ddayar, a than y ddayar, ac yny mor, a’ phob peth y sydd yndynt hwy, yn dwedyd, Moliant, ac anrrydedd, a’ gogoniant, a gallu y vo yddo ef, y sydd yn eiste ar yr eisteddle, ac yr Oen yn dragywydd. Ar pedwar enifel a ddywedasont, Amen, ar pedwar ar igein o henafied a sirthiasont y lawr, ac anrrydeðasont ef, y syð yn byw yn dragywyð. YN ol hyn, mi edrycheis pan agoryssey’r oen vn or seley, ac mi y glyweis vn or pedwar enifel yn dwedyd, mal by bei trwst traney Dabre ac edrych. Ac mi edrycheis, a’ syna, yr ydoedd march gwyn, ac yr ydoedd bwa gan yr vn oedd yn eiste dd arnaw, a choron y royspwyd yddo ef, ac ef aeth allan dan concwerio ac y concwery. A phan agoryssey yr eil sel, mi glyweis yr eil enifel yn dwedyd, Dabre ac edrych. March arall aeth allan, ae livv yn goch, a gallu y rroed yr vn oedd yn eiste dd arno, y gymryd heddwch o ddiwrth y ddayar, ac y beri yddynt llað y gilydd, a’ chleddey mawr y rroed yddo ef. A’ phan agorysei ef y trydydd sel, mi glyweis y trydydd enifel yn dwedyd, Dabre ac edrych. A’ mi edrycheis, a syna yr oedd yno march du, a phwyse yn llaw yr vn oedd yn eiste dd arno ef. A’ mi glyweis leis yn c h anol y pedwar enifel yn dwedyd, messyr o wenith er ceinioc, a’ thri mesyr o heith er ceinioc, a’r olew, gwin, na waytha di. A’ phan agorasey ef y bedwaredd sel, my glyweis lleis y bedwrydd enifel yn dwedyd, Dabre ac edrych. Ac mi edrycheis, a syna, march a llivv priddlyd a Marfolaeth oedd enw yr vn oedd yn eiste arno, ac Yffern y dilynoedd ef, a gallu y roed yddynt hwy dros y bedwaredd rran or ddayar, y ladd a chleddey, ac a newyn, ac a marfolaeth, ac a ’nefeilied y ddayar. A’ phan agorasey ef y bymed sel, mi weleis dan yr allor eneidiey yr rein y las am ’eir Dyw, ac am y tustolaeth yr hwn oedd ganthynt. Ac hwy a lefasont a llef ywchel, dan ddwedyd, Pa hyd, Arglwydd, santeið a chowir? nad ydwyd yn barny a ’dial yn gwaed ni, ar y rrein ar ydynt yn trigo ar y ddayar. A’ gowney gwnion hirion y rroed y bob vn o naddynt, ac y ddwetpwyd wrthynt, am yddynt o’rffwys dros ychydic o amser hyd yn gyflewnid rif y] cydwasnaethwyr, ac brodyr, y ledd es id, mal y llas ynthwy. Ac mi edrycheis pan agorasei ef y chweched sel, a syna, crynfa mawr y ddayar y doedd, ar haul aeth cyn ddued a sach lien blew oc, ar lleyad oedd, yn debic y waed. A’ ser o’r nef y syrthiasont yr ddayar, mal pren ffeigys yn bwrw ffeigys‐gleison pan scydwyr hi a gwynt mawr. Ar nef aeth heybio, mal rol‐o‐bapir, gwedy troi ynghyd, a phob mynydd ac vnys y drowyd allan oy lle oedd, A’ brenhinoedd y ddayar, ar gwyr mawr, ar cyfoethogion, ar pen captenied, ar gvvyr cedyrn, a phob gwr caeth, a phob gwr‐rrydd, y ymgyddiasont mewn gogofey, ac ym plith creigie y mynyddey, Ac hwy y ddwedasont wrth y mynedde dd ar creigeu, Cwympwch arnom ni, a’ chyddiwch ni rrac wyneb yr vn y sydd yn eiste dd ar yr eisteddle, ac o ddiwrth digovent yr Oen. Can ys y may dydd mawr y ddigovent ef gwedy dyfod, a’ phwy y ddychyn sefyll? AC yn ol hyn, mi weleis pedwar Angel yn sefyl’ ar bedwar cornel y ddayar, yn dala pedwar gwynt y ddayar, rrac yr gwynt chwthy ar y ddayar, nac ar y mor, nac ar vn pren. Ac mi weleis Angel arall yn dyfod y vynydd o ddiwrth y Dwyrein, ac yr rydoedd sel Dyw byw gantho, ac ef y lefoedd a lleis ywchel ar y pedwar Angel y rrein y rroyspwydd gallu y ddrygu’r ddayar, a’r mor, Dan ddwedyd, Na ddrygwch y ðayar, na’r mor, nar coed, nes yni sely gwasnaethwyr yn Dyw ni yn y talceni. Ac mi glyweis rrif y rrei y selwyd, ac yroydent gwedy sely pedeir a seith vgeinmil o holl cenedlaythey meybyon yr Israel. O genedyl Iuda ef y selwyd doyddeng mil. O genedyl Ruben ef y selwyd doyddengmil. O genedyl Gad ef yselwyd doyddengmil. O genedyl Aser ef y selwyd doyddengmil. O genedyl Nephtalei ef y selwyd doyddengmil. O genedyl Manasses ef y selwyd doyddengmil. O genedyl Simeon ef y selwyd doyddengmil. O genedyl Leui ef y selwyd doyddengmil. O genedyl Issachar, ef y selwyd doyddengmil. O genedyl Zabulon ef y selwyd doyddengmil. O genedyl Ioseph, ef y selwyd doyddengmil. O genedyl Ben‐iamyn ef y selwyd doyddengmil. Yn ol hyn mi edrycheis, a’ syna rrif mawr, yr hwn ny alley neb y rrifo, or holl nasioney a’ chenedlaythey, a’ phobloedd, ac ieythoedd, yn sefyll gair bron yr eisteddle, a’ chair bron yr Oen, a gowney gwnion hirion amdanynt, a’ phalmwydd yny dwylaw. Ac hwy y lefasont a lleis y wchel, dan ddwedyd, Cadwedigaeth sydd yn dyfod oddiwrth yn Dyw ni, ysydd yn eiste dd ar yr eisteðle, ac oddiwrth yr Oen. Ar h oll Angelion y safasant ogylch yr eisteddle, ac ogylch yr henafied, ar pedwar enifel, ac hwy syrthiasant gair bron yr eisteddle ar y hwynebey, ac anrrydeddasant Ddyw, Dan ðwedyd,. Moliant a’ gogoniant, a’ doethinep, a diolch, ac anrrydeð, a’ gallu, a’ nerth, y vo yn Dyw ni yn dragywydd,. Ac vn or henafied a c hwedleyawdd, dan ðwedyd wrthyf, Pwy ydynt y rrei hyn, ysyð a gowney gwnion hirion amdanynt? ac o pa le y ðaythont? Ac mi ddwedeis wrtho ef, Arglwydd ti wddost. Ac yntey y ddwad wrthyf i, Yrrein yddynt y rrei y ddaythont allan o drafael mawr, ac y olchasont y gowne‐hyrion, ac y wneythont y gowney‐hyrion yn wnion yn gwaed yr Oen. Am hyny y maent gair bron eisteddle Dyw, ac yny wasnaethy ef yn demel dydd a nos, ar vn ysyð yn eiste ar yr eisteddle, y dric yn y plith hwynt. Ny vyð arnynt newyn mwy, na syched mwy, ac ny ddeyl yr haul arnynt, na dim gwres. Cans yr oen, yr hwn ysydd yn c h anol yr eisteddle, y rreola hwynt, ac y towys hwynt at y ffynhoney byw o ddyfroedd, a’ Dyw y sych yr holl ðeigrey o ddiwrth y llygeid. APhan y agorassey ef y seythfed sel, yrydoedd gostec yny nef amgylch haner awr. Ac mi weleis y seith Angel, yr rein oyddent yn sefyll gair bron Dyw, a’ seith trwmpet yroedd yddynt. Yno Angel arall y ddoyth ac y safoedd gair bron yr allor, a senser aur gantho, a’ llawer o arogley y rroed yddo ef, y offrymy a gweðie yr oll Seint, ar yr allor aur, yr hwn ydyw gair bron yr eisteddle. A mwg yr erogley ynghyd a gweddie yr Saint, y ddrychafysant gair bron Dyw, o law yr Angel. Ar angel y gymerth y senser, ac y llanwoedd hi a’ than or allor, ac y bwroedd yr ddayar, ac yroydd lleise, a thraney, a’ mellt, a’ chrynfa’r ddayar. Yno y seith Angel, y rrein oeðent ar seith trwmpet ganthynt, y wneythont y hun yn barod y gany’r trwmpedey. Ar Angel cynta y ganoedd y trwmpet, ac yr ydoedd ceseir a’ than, gwedy cymysgu, a gwaed ac hwy y vwrwyd yr ddayar, a’ thrayan y coed y losgwyd, ar holl gwellt glas y losgwyd. Ar eil Angel y ganoedd y trwmpet, a’ bwrw y y wneithpwyd yr mor, mal be bei mynydd mawr yn llosgi a than, a thrayan y mor aeth yn waed. A’ thrayan y creadiried, a’r oyddynt y vyw yny mor, y vyont veyrw a thrayan y llonge y ddinystrwyd. Ar trydeð Angel y ganoedd y trwmpet, a seren vawr y syrthioedd or nef, yn llosgi mal toris, ac ef y syrthioedd y drayan yr afonydd, ac y ffynhoney y dyfroedd. Ac enw’r seren a elwir wermwd: am hyny trydedd ran y dyfredd aethant yn wermod, a llawer o wyr y vyont veirw, o vveith y dyfredd hynny, can ys y gwneythur hwynt yn chwerw on. Ar pedwerydd Angel y ganoedd y trwmpet, a tharo y wneythpwyd trayan yr hayl, a’ thrayan y lleyad, a’ thrayan y ser, nes towylly y trayan hwynt: a’ tharo y wneythpwyd y dydd, mal na alley y thrayan hi g oleyo. ac yn yr vn modd y nos. Ac mi edrycheis, ac y glyweis Angel yn hedfan trwy ganol y nef, dan ðwedyd a lleis ywchel, Gwae, gwae, gwae y ddeilied y ddayar, rrac lleisiey ys yn ol y trwmpedey y tri Angel, y rrein oyddent etto y gany‐trwmpede. AR pymed Angel y ganoeð ar trwmped, ac mi welais seren yn cwympo or nef yr ddayar, ac yddo ef y rrowd agoriad y pwll heb waylod. Ac ef agoroð y pwll heb waylod, a’ mwg y gyfodoedd or pwll, mal mwg ffwrneis vawr, ar haul, a’r wybr y dywyllwyd gan mwg y pwll. A’ locustae y ddeythont ar y ddayar or mwg allan, a gallu y rroet yddynt hwy, mal y may gallu gan scorpionae y ddayar. A’ gorchymyn y rroed yddynt, na waethent g wellt y ddayar, na dim glas, nac vn pren: ond yn inyc y dyniō oyðent heb sel Ddyw yny talceni. A’ gorchymyn y rroed yddynt na ladden y rreini, ond yddynt anesmwytho arnynt pym mis a’ bod poen y hwynt mal poen y vei o vvaith scorpion, pan darfyddei yddo brathy duyn. Ac yn dyddiey hyny y dynion y geisiant marfolaeth, ac ny chywrddant a hi, ac y chwenychant veirw a marfolaeth y gila rracddynt. A’ llyn y lacustae oedd debic y veirch gwedy paratei y rryvel, ac yr oedd ar y peney mal coronae yn debic y aur ae, hwynebey hwynebe yn debic y dynion. A’ gwallt oedd ganthynt, mal gwallt gwrageð, ae danedd oeddent mal damedd llewod. Ac yr oedd ganthynt lurigae, mal llurigae haiarn: a lleis y hadeynedd oedd debic y leis siaredey yn rredec gan lawer o veirch y rryfel. A’ chynfonney oedd yddynt, mal y scorpionae, ac yny cynffoney y rroeddent conynney, ae meddiant hvvynt oedd y ddrygu dynion pym mis. Ac y mae ganthynt vrenin arnynt, yr hwn ydiw Angel y pwll heb waylod, ae euw ef yn Ebryw ydyvv Abaddon, ac yn‐ gryw ef y enwyr, Apollyoon. Vn gwae aeth heybio, a’ syna, y may doy wae yw ddyfod rrac llaw. ¶ Ar chweched Angel y ganoedd y trwmpet, ac mi glyweis lleis oddiwrth pedwar corn yr allor aur, y sydd gayr bron Dyw, Yn dywedyd yr chweched Angel, oeð ar trwmpet gantho, Gillwng y pedwar Angel, y rrein ydynt yn rrwym yn yr afon vawr Euphrates. Ar pedwar Angel y ellyngwyd, y rrein y ymbarattowdd yn erbyn awr, yn erbyn diwrnod, yn erbyn mis, ac yn erbyn blwyddyn y ladd trayan y dynion. A’ rrif gwyr meyrch y llu, oedd igeyn mil o weithiey deng mil: can ys mi glyweis y rrif hwynt. Ac mal hyn y gweleis i y mairch mewn gweledigaeth, ac yr rydoedd gan rrei oeddent yn eiste arnyt, lurigae tāllyd, ac o livv’r hyacinct a brwmstan, a’ pheneyr mairch oeddent megis penney llewod: ac yn mynd allan oe geneye, tan a’ mwg a’ brwmstan, A’ thrayan y dynion y las gan y tri yma, ’sef gan y tan ar mwg, a’r brwmstan, y rrein y ðoyth allan oe geneue hwynt. Can ys y gallu hwynt ’sydd yn y geneyey, ac yny cynffoney: can ys y cynffoney hwynt oeddent debic y seirph, a pheney ganthynt, ar rrei hyn yrroeddent yn drygu. A’ relyw or dynion ny las gan y plae hyn, ny chymersont etyfeyrwch am weithredoedd y dwylaw y beydiaw ac addoli cythreylied, a delwey aur ac arian, a’ phres, a’ mein, a’ phrene, yrren ac ny allant g weled, na chlywed na cherdded. Ac ny chymersont hevyd etifeyrwch, am y mwrddwr, nae y cyfareddion, nae y godineb, nae y lledrad eu. AC mi welais Angel cadarn arall yn discyn or nef, gwedy ðillaty or wybren, ac envys ar y ben, ac y wyneb ef ydoeð mal yr haul, ae draed ef oeddent mal pilerey tan. A Llyvr bychan oedd yn agored yny law ef, ac ef y rroedd y droed ddehe ar y mor, ae droed assey ar y ddayar, Ac ef y lefoedd a lleis ywchel, mal by bei llew yn rryo: a’ gwedy darfod yddo lefein, y seith twrwf y wneythont y lleisey. A’ gwedy darfod yr seith twrwf gwneythyr y lleysiey, yroeddwn ar veder scryvenny: ac my glyweis lleis or nef yn dwedyd wrthyf’, Sela’ r pethey y leisoedd y seith twrwf, ac na scryvenna hwynt. A’r Angel yr hwn y weleis i yn sefyll ar y mor ac ar y tir, y dderchafodd ey law yr nef, Ac y dyngodd mewn yr vn ysydd yn byw yn dragowydd, yr hwn y creoedd y nef, ar pethey ydynt ynddo ef, ar ddayar ar pethey ydynt ynðy hi, ar mor ar pethey ydynt ynddo ef, na vyddey Amser rrac llaw. Ond yn nyddiey lleis y seithfed Angel, pan ðechreyo ef gany ar trwmpet, ddyweddy y wneir dirgelwch Ddyw, mal y ddatcanoedd ef yddy wasnaethwyr y proffwydi. Ar lleis y glyweis or nef, y c hwedleyoedd eilweith a mi, ac y ddwad, Cerdda, cymer, y llyfyr‐bechan ysydd yn llaw’r Angel, yr hwn ysydd yn sefyll ar y mor ac ar y tir. Ac mi eythym at yr Angel, dan ddwedyd wrtho, Dyrro y mi y Llyfr‐bychan. Ac ynte y ddwad wrihyfi, Eymer, a llynca ef ac ef, y c wherwa dy vol a di, ond ef y vydd melys yn dy eney di mal mel. Ac mi y gymereis y llyfr‐bychan o law yr Angel, ac y llynceis ef, ac yrydoedd ef yn velys yn vyngeney megis mel: a’ chwedy y mi lynky ef, vy mol a y c wherwoedd. Ac ef y ddwad wrthyf, Reid yd proffwydo eilweith ymysc y bobloedd, ar nassioney, a’r ieithioedd, ac y lawer o Vrenhinoedd. YNo yroed corsen y mi, yn debic y wialen, ar Angel y safoedd gair vy llaw, ac y ddwad, Cyfod, a’ mesyr temel Ddyw a’r allawr, ar rei ydynt yn addoli yndi hi. Ar cyntedd yssydd or ty allan yr demel, bwrw allan, ac na vesyr ef: canys ef y rroed yr Cenetloedd, ac hwy y sathrant dan draed y dinas santeidd doy vis a deigen. Ac mi rrof‐ allu ym doy dyst, ac hwy y prophwydant mil o ðiwarnodey a thrigen a doycant, gwedy ey ymwisco a llien‐sache. Yrrein ydynt y ddwy bren‐olif: ar doy canwylbren, yn sefyll gair bron Dyw’r ddayar. Ac os ewyllysa vn y clwyfo hwynt, y mae tan yn mynd allan oe geneye ynthwy, ac y ddinystr y digasogion: ac os ewylllysa vn duyn y clwyso hwynt, mal hyn y lleddir ef. Gallu y sydd gan yrrein y gayed y nef, rrac’ yddi’lawio yn nyddiey y pryffodolaeth hwynt, a’ gallu y sydd ganthynt ar y dyfroedd y troi hwynt yn waed, ac y daro’r ddayar a phob pla, cyn vynyched ac y mynnont. A’ phan ddarffo yddynt cwplay y tustolaeth, yr enifel y ddaw allan or pwll heb waylod, y rryfela yny herbyn hwy, ac y gortrecha hwynt, ac y lladd hwynt. Ae cyrff hwynt y orwedd ar heolydd y dinas vawr, yr hon y elwir yn ysbrydawl Sodoma ac Eifft, lle ac y croeshoylwyd yn harlgwydd ni. Ac vvy or bobloedd, ar genedlaythey, ar ieithoedd, ar Cenetloedd y welant y cyrff hwynt tridie y a’ haner, ac ny ddioddefant rroi y cyrff hwynt mewn beddey. Ar rrei ydynt yn trigo ar y ðayar, y lawenhant arnynt hwy, ac y vyddant siriys, ac y ddanfonant rroddion pawb at y gilydd: cans y ddoy broffwyd yma, y anesmwythoedd ar y rrei oyddent yn trigio ar y ddayar. Ac yn ol tridiey a haner, ysbryd y bowyd o ddiwrth Ddyw, aa ymewn yndynt hwy, ac hwy safant ar y traed: ac ofn mawr y syrth ar y rrei y g welas hwynt. Ac hwy glywont lleis mawr o’r nef, yn dwedyd wrthynt. Drychefwch yma. Ac hwy ddrycha so nt yr nef mewn wybren, ae digassogion hwynt y gwel s ant hwy. Ac yn yr awr hono yrydoedd crynva vawr ar y ddayar, ar ðecfed rran or dinas y syrth ioedd y lavvr, a’ seith mil o wyr y las yn c h rynfar ddaya’r: a’r gweddilion a ofna sa nt ac y rro yso nt ’ogoniant y Ddyw nef. Yr eil gwae aeth hebio, a’ syna, y trydedd gwae y ddaw ar vrys. A’r seithfed Angel y ganoedd ar trwmpet, a lleisey mawr y wneythpwyd yn y nef, dan dwedyd, Yn harglwydd ni ae grist ef y pieffant tyrnasoedd y bud hwn, ac ef y dyrnassa yn oes oesoedd.. A’r pedwar ar ygen o henafied, yr rein y eiste ddent ar y cadeyre gair bron Dyw y syrthiasant ar y hwynebey, ac addolasant Ddyw, Dan ddwedyd, Yrydym yn diolch ytti, Arglwyð Ddyw hollallyawc, yr Hwn wyd, yr Hwn oyddyd, ac yr Hwn y ddaw: cans ti dderbyneist dy ally mawr, ac y deyrnaseist. Ar Cenetloeð y lidiasant, ath lid ti y ddeyth, ac amser y varny’r merw, ac y yrroi gobrwy yth wasnaethwyr, y prophwydi, a’r Seinct, ac yr rrei y ofnoedd dy Enw, bychein, a’ mawr, ac bot yty golli y rrein, ar ydynt yn dinystr y ddayar. A themel Dyw oeð yn agored yn y nef, ac arch y Testament ef y welspwyd yny demel, ac yroyddent mellt, a’ lleisiey, a’ tharaney, a chrynfa’r ddayar, a chenllysc mawr. A Rryfeddod mawr y ymddangosoedd yn y nef: Gwreic gwedy ymwisco ar haul, ar lleyad oedd dan y thraed, ac ar y phen coron o ðeyddec seren, Ac yrodoedd hi yn veichioc ac hi lefoeð dan dravaylu ar y thymp, a hi ddolyrioed yn barod y gael yscar llaw. A’ rryveddod arall ymddangosoedd yny nef, a’ synna, dreic coch mawr a seith pen yddo, a dec corn, a’ seith coron ar y penney: Ae gynffon ef y dynoedd trayan ser y nef, ac y bwroedd hwynt yr ddayar. Ar d d reic y safoedd gair bron y wreic, yr hon ydoedd yn barod y ga el yscar llaw, y vwytta y phlentyn hi, yn hwy nac y genyd ef, A’ mab‐ wr y aned yddi, yr hwn y rreoley yr holl nasioney a gwialen hayarn: ay mab y gymer sp wyd y vynydd at Ddyw ac at y eisteddle ef. Ar wreic y giloedd yr diffeyth lle may gyf le gwedy Ddyw y barottoi yddi, mal y gal’ent y phorthi hi yno mil o ddiwarnodey a thrigen a doy cant. Yr Epistol ar ddydd Mihacael. A’ rryfel oedd yny nef, Mihangel ae Angylion ef ymladdasant yn erbyn y dreic, ar dreic ymladdoedd ef ae Angylion ef. Ac ny chawsont y llaw yn ycha, ac ny chafad y lle hwynt o hyny allan yn y nef. A’ bwrw allan y wneythpwyd y dreic mawr, yr hen sarph, yr hwn y elwir y cythrel, a’ Satan, yr hwn ysydd yn twyllo yr holl vyd: ys y vwrw y wneythpwyd ef yr ddayar, ae Angylion y vwrwyd allan gydac ef. Yno mi glyweis lleis ywchel, yn dwedyd, Yrowron y mae iechid yn y nef, a’ grym, a thyrnas yn Dyw ni, a gallu y Grist ef: can ys cyhyddwr yn brodyr ni y vwrwyd yr llawr, yr hwn ydoedd yn y cyhyðo hwynt gair bron yn Dyw dydd a’nos. Ac hwy gortrechasant ef trwy waed yr Oen, a’ thrwy geir y testolaeth hwynt, ac ny charasant y bowyd hed at marw. Am hyny, llawenhewch, y nefoedd, a’r sawl ydynt trigadwy ydynt hwy. Gwae yr rrei ydynt trigadwy yn y ddayar, a’r mor: cans y cythrel y ddiscynoedd attoch chwi, yr hwn y sydd a llid mawr gantho, herwydd gwybod nad ydiw y amser ef ond byrr. A’ phan gwelas y ddreic y vwrw yr ðayar, ymlid y wnaeth ef y wreic y ddygoedd y mab yr byd. A dwy adein eryr mawr y rroed yr wreic, yddi hedfan yr diffeth, yddy lle, ddys yny magi hi dros amser, ac amseroedd, ac hanner amser, rrac wyneb y sarph. Ar sarph y vwroedd oe safn allan ar ol y wreic ddwr mal llif ddvvr, ar veder cael y dwyn hi ffwrð gan y llif ddvvr. A’r ddayar y cynorthwyoedd y wreic, ar tir agoroeð ei geneu, ac y lyngcoeð y llif ddvvr, yr hwn y vwroedd y ddreic allan oe safn. A’ llidio a oruc y ddreic yn erbyn y wreic, a’ myned y wnaeth ef y rryfely yn erbyn gweddillion y hilogaeth hi, yrrein ydynt yn cadw gorchmyney Dyw, ac ysydd a thystolaeth Iesu Christ ganthynt. Ac mi sefeis ar draethey mor. AC mi weleis enifel yn cwny or mor, a’ seith pen gantho, a dec corn, ac ar y gyrn ef dec coron, ac ar y beney ef enw dirmigedic. Ar enifel rhwn y weleis i, oedd debic y lewpard, ae draed yn debic y draed arth, ae safn yn debic y safn llew: ar dreic y rroedd yddo ef y ’allu ae eisteddle, ac awdyrdod mawr. Ac mi weleis vn oe beney ef mal gwedy las yn varw, ae glwyf marfol ef y iachawd, ar’holl vyd y rryfeddoedd, ac aeth yn ol yr enifel. Ac hwy dddolasant y ddreic yr hwn rroedd gallu yr enifel, ac addolasant yr enifel, dan dwedyd, Pwy ysydd debic yr enifel, pwy ddychryn rryfely ac ef? A’ geney y rroed yddo ef, y ddwedyd mawr eyriey, a dirmygon, a’ gallu yrroed yddo ef, y weithio doy vis a’ deigen. Ac ef agoroedd y eney mewn dirmic yn erbyn Dyw, y ddirmygy y Enw ef, ae dabernacl, ar rey trigadwy yny nef. A’rroi y wneythpwyd yddo ef rryfely ar Sainct ac y gortrechy y hwynt, a’ gallu y rroed yðo ef ar bob cenedl ac ieith, a’ nasion. A’ holl breswylwyr y ddayar, y addolasont ef, yrrein nad yw y henwey yn escrifenedic mewn Llyfr y bowyd yr Oen, yr hwn y las er dechreyad y y bud. Y sydd a chlyst gantho, gwrandawed. A’s tywys neb y gaethiwed, efo eiff y gathiwed: as lladd neb a chleddey, a chleddey y lleddir: llyma’r goddefeint, a’ ffydd y Sainct. Ac mi edrycheis ar enifel arall yn cwny or ðayar, a doy corn oedd gantho yn debic yr Oen, ond yn dwedyd yn debic yr dreic. Ac ef y wnaeth cwbl ar allei yr enifel cynta wneythyr oe vlaen, ac ef y wnaeth yr ddayar, ar rrey oyddent yn drygadwy yndi, y addoli yr enifel cynta, clwyf marolaythys yr hwn, y iachawd. Ac ef y wnaeth rryfeddodey mawr, ac y baroedd can y ddiscyn or nef yr ddayar, yn golwc y dynion. Ac ef a dwyllawdd ddeiled y ddaiar gan yr arwyddion, yrrei y oddefwyd yddo ef y gwneythyr gair bron yr enifel, dan ddwedyd wrthynt hwy y sawl oeyddent yn drigadwy ar y ddayar, am yddynt wneythyr ðelw yr enifel, yr hwn y glwyfwd a chleddey, ac y vy vyw. A’ goddef y wneythpwyd yddo ef rroi anadl y ddelw’r enifel, mal y galley ddelw’r enifel ddwedyd, a’ pheri lladd cynifer vn nad addoley ddelwr enifel. Ac ef y wnaeth y bawb, bychein a’ a mawr, cyfoethoc ion a thlawd ion rryddion a chaethion, y ðerbyn nod yny dwylaw dehey ney yny talceni, Ac na allei neb na phryny na gwerthy, ond y gymerth yr nod, ney enw’r enifel, ney rrif y enw ef. Ll’yma ddoethinep. Y sawl ysydd synhwyrys, cyfrifed rrif yr enifel: can ys rrif duyn ydiw, ae rif ydiw chwechant, a’ chwech a’ thrigen, AC mi edrycheis, a’ syna, Oen yn sefyll ar vynydd Sion, a gyd ac ef pedeir mil a seith vgen mil, gan vod enw y dad ef yn escrifenedic yny talceni hwynt. Ac mi glyweis lleis or nef, mal lleis llawer o ddyfroedd, ac mal lleis twrwf mawr: ac mi glyweis lleis telynoriō yn cany ar y telyney. Ac hwy ganyssont mal caniat newydd gair bron y trwn, a chair bron y pedwar enifel, ar henafied, ac ny allei vn‐duyn dyscu y caniat hwnw, ond y pedeir mil a’r seith vgein mil, y rrein y brynwyd or ddayar. Yrrein ydynt y gwyr ar nyd halogwyt a gwragedd: can ys gweryfon ynt: yrrein y ddilynāt yr Oen pa le bynac yr eiff: yrrein y brynwyd oddiwrth y dynion, yn ffrwyth cynta y Ddyw ac ir Oen: Ac ny chafad twyll yn y geneye hwynt: can ys y maent heb gyffeith gair bron trwn Dyw. ¶ Ac mi weleis Angel arall yn hedfan trwy ganol y nef, ac Euengel tragywydd gantho, y y bregethy yr rrei oeddent trigadwy ar y ddayar, ac y bob nasion, a’ chenedlaeth, ac ieith, a’ phobl, Dan dwedyd a lleis ywchel, Ofnywch Ddyw, a’ rrowch anrrydedd yddo ef: can ys, awr y varn ef y ddoyth: ac addolwch yr hwn y wnaeth nef a llawr, a’r mor, a’ ffynhoney y dyfroed. Ac angel arall y ddilynoeð, dan ddwedyd, E syrthiodd, e syrthiodd, Babylon y gaer vawr honno: can ys hi y wnaeth yr holl nasioney yfed o win digofeint y godineb hi. ¶ A’r trydedd Angel y dilynoedd hwynt, dan ddwedyd a lleis mawr, Od addola vn duyn yr enifel ae ddelw ef, ac erbyno y nod ef yny dalcen, ney yn y law, Hwnw y yf o win digoveint Dyw, yr hwn y gymysgwd, o win pur mewn phiol y ddigoveint ef, ac ef y boenyr mewn tan a brymstan yn golwc yr Angylion santaidd, ac yngolwc yr Oen. A’ mwg y poynedigeth hwynt y ddrycha yn dragywydd: ac ny chant orffwysfa na dyð na nos, yrrein y addolant yr enifel, ae ddelw ef, a phwy bynac y dderbyno print y enw ef. Llyma goddefeint y Seint: ll’ym’a r rrei y gadwant gorchmyney Dyw, a’ ffydd Iesu. Ac mi glyweis lleis or nef, yn dwedyd wrthysi, Escrifena, Bendigedic ydynt y meyrw, yrrein ydynt rrac llaw yn meyrw yn yr Arglwydd. Velly y ddwed yr ysbryd: can ys hwy y orffwyssant oðiwrth y llafyr, ae gweithredoedd y dilyn hwynt. Yr Epistol ar ddydd y Meibion gwirion ¶ Ac mi edricheis, a’ syna, wybren wen, ac ar yr wybren vn yn eiste yn debic y Mab y duyn, ac ar y ben coron aur, ac yn y law cryman llym. Ac Angel arall y ðoyth allan or deml, dan lefen a lleis ywchel wrth yr vn oedd yn eiste dd ar yr wybren Bwrw y mewn dy gryman a med a: can ys amser medi y ddeyth: am vod cyn h ayaf y ddayar yn ayddfed. A’r vn oedd o eiste dd ar yr wybren, y vwroedd y gryman ar y ddayar, a’r ddayar y vedwyd. Ac Angel arall y ddeith allan or dem’l, yr hwn ysydd yny nef, a’ chanto hefyd cryman llym. Ac Angel arall y ddeith allan oðiwrth yr allor, yr hwn oedd a gallu gantho ar y tan, ac y lefoedd a lleis ywchel ar yr vn oedd ar cryman llym gantho, gan ddywedyd, Bwrw y mewn dy gryman llym, a’ chascl a vagadey gwinllan y ddayar: cans y maent y grawn hi yn ayddfed. Ar Angel y vwroedd y gryman llym ar y ddayar, ac y doroeð y lawr gwinwydd gwinllan y ddayar, ac y bwroedd hwynt y gerwin gwin vawr digofent Dyw. a phres gwin y gwascwyd allan or gaer, a gwaed y ddeith allan or pres‐y gwin cyfiwch a ffrwyney y meirch cyd ac vncant ar bymthec o gefnei o dir. AC mi weleis arwydd arall mawr yn y nef a’ rryfedd, seith Angel a chantynt y seyth pla diwetha: cans trwyddynt hwy llid Dyw y gyflawnwyd. Ac mi weleis mal by bei mor gwydrol, gwedy y gymysgy a thā ar sawl y gawsant y llaw ’n ycha ar yr enifel, ae ddelw, ac ar y nod, ac ar rrif y enw ef, yn sefyll ar ’lan] y mor gwydrol, a thelyney Dyw ganthynt. Ac hwy ganasāt ganiat Moysen gwasanaethwr Dyw, a chaniat yr Oen, dan ddwedyd, Mawr, a ’rryfedd ydynt dy weithredoedd, Arglwydd Ddyw hollallyawc: cyfiawn a’ chywir ynt dy ffyrdd, Brenin y Seint. Pwy nath ofna di Arglwydd, a gogoniantu dy Enw? cans ti yn unic wyd santeidd, ar holl nasioney y ddont ac aðolant gair dy vron di: cans dy varney di ydynt cohoyddys. Ac yn ol hynn my edrycheis, a’ syna, yrydoedd tem’l Tabernacl y tustolaeth yn agored yn y nef. A’r seith Angel y ddeythont allan or dem’l, yrrein oeddent ar seith pla ganthynt, ae dillad oedd llien pur gloyw, ac wedy ymwregysu ynghylch y broney a gwregysey aur. Ac vn o’r pedwar enifel y roedd yr seith Angel seith phiol aur yn llawn o ðigovent Dyw, yr hwn y sydd yn byw yn dragywydd. Ac yrydoedd y demel yn llawn o vwg gogoniant Dyw ae allu, ac ny doedd neb yn abyl y vyned y mewn yr demel, hed yn ðarfod gyflewni seith pla y seith Angel. AC mi glyweis lleis mawr allan o’r deml, yn dwedyd wrth yr seith Angel, Ewch ffwrdd, a’ thywellwch allan seith phiol digovent Dyw ar y ddayar. Ar cynta aeth ac y dywalloedd y phiol ar y ddaiar: a’ chornwyd drwc a’ dolyrys y gwympoedd ar y gwyr ’oedd a nod yr enifel arnynt, ac ar y rrei y addolsant y ddelw ef. Ar eil Angel y dowalloedd y phiol ar y mor, ac ef aeth mal gwaed duyn‐ vvedi‐ marw, a’ phob peth byw yny mor y vy varw. A’r trydedd Angel y dwaloedd y phiol allan ar yr avonydd a’ ffynoneyr dyfroeð, ac hwy aethont yn waed. Ac mi glyweis angel y dyfroedd yn dwedyd, Arglwydd, Yr wyd yn gyfiawn, yr Hwn wyd, ac yr Hwn y vyost, a’ sancteidd, achos yd varny y pethey yma. Cans hwy gollasant g waed y Seint, a’ phroffwydi, ac am hyny ti y rroddeist yddynt g waed y yfed: cans teilwng yddynt y hynny. Ac mi glyweis arall or Cysegr yn dwedyd, Iey, Arglwydd Ddyw hollallyawc, cywir a’ chyfiawn ydynt dy varney di A’r pedwerydd Angel y dwalloedd allan ei phiol ar yr haul a gallu y rroed yddo y poeni dynion trwy wres tan, A’r dynion y aent yn boeth can wres mawr, ac y ddwedasant ddrwc am enw Dyw, oedd a meddiant gantho ar y plae hyn, ac ny chymersont eteyfeirwch y rroi gogoniant yddaw. A’r pymed Angel y dwalloedd y phiol allan ar eisteddle yr enifel, ae deirnas ef aeth yn dywyll, a’ chnoi y wneythont y tafodey gan ddolyr, A’ difrio y wneythont Dyw or nef gan y poenae, a chan y cornwydon, ac ny chymersant eteifeyrwch am y gweithredoedd. A’r chweched Angel y dywalloedd allan y phiol ar yr afon vawr Euphrates, a’r dwr o honi y sychoedd y vyny dd, mal y gellid parottoi ffordd Breninoedd y Dwyren. Ac mi weleis tri ysbryd aflan yn debic y ffrogaed, yn dyfod allan o eney’r dreic, ac allan o eneyr enifel, ac allan o eney’r proffwydi ffeilston. Canys ysbrydion cythreyled ydynt, yn gwneythyr gwrthiey, y vynd at Vrenhinoedd y ddayar, a’r holl vyd, y cascly hwynt y ryfel y dydd mawr hwnw y bie Dyw hollalluawc. Syna, yr wyf yn dyfod mal lleidyr, Bendigedic ywr vn y wilio ac y gatwo y dillad, rrac yddo rrodio yn hoeth, a rrac gweled y vrynti, Ac hwy ymgynyllasant ynghyd y le y elwir yny’r Ebryw, Arma‐gedon. ¶ A’r seithfed Angel y dwalloedd allan y phiol ir awyr: a ’lleis ywchel y ddeyth allan o deml y nef oddiwrth yr eisteddle, yn dwedyd, Ef y dderfy. Ac yr oeð lleisiey a thraney, a’ mellt ac yroedd crynfa vawr y ddayar, cyfryw na by er pen mae dynion ar y ddayar, crynfa’r ddayar cyment. A’ rrany y wneithpwyd y gaer vawr yn deir ran, a’ syrthio wneithont ceyrydd y nasioney: a’ Babylon vawr y ðeyth mewn cof gair bron Dyw, y rroi yddi cwppa n gwin digofeint y lid ef. A’ phob ynys y ffoedd ymaith, ac ny chad cvvrdd ar mynydde. A chwympo y wnaith cenllys mawr, mal pwyse, or nef ar y dynion, a’r dynion y rregasant Ddyw, am plaae yr cenllys: can ys mawr anianol oedd y phla hi. AC vn o seith Angel oeð ar seith phiol gantho y ðoeth, ac ym c hwedleyoeð a mi, dan ðwedyd wrthyf, Dyre d: mi ðangosaf ytti ðamnedigeth y butten vawr ysydd yn eiste dd ar lawer o ddyfroedd, Gyda’r hon y mae brenhinoeð y ddayar gweðy godineby a deiled y ddayar gwedy meddwi a gwin y godineb hi. Ac ef ymdygoedd yn yr ysbryd yr diffeith, ac mi weleis g wreic yn eiste dd ar enifel vn lliw ar scarlla, yn llawn o enwey enllibiys, a seith pen gantho a dec corn. Agwisc y wreic oedd pwrpwl a’ scarlla, a goreyred ac aur, a mein gwerthfor, a’ pherle, a chwppa n aur oedd ganthi yny llaw, yn llawn o wrthweyneb a brynti y godineb hi. Ac yny thalcen yrydoedd enw yn escrifenedic, Dirgelwch, Babylon vawr, mam pytteindra, a gwrthweynebe yr ddayar. Ac mi weleis y wreic yn veddw gan waed y Seint, a’ chan waed Merthyron Iesu: a’ phan y gweleis hi, mi rryveddeis a’ rryvedd mawr: Ar angel y ddwad wrthyf, Pa ham yrwydd yn rryfeddu? mi dangosaf yt ðirgelwch y wreic, a’r enifel ysyð yny dwyn hi, yr hwn ysydd a seith pen gantho, a dec corn. Yr enifel y weleist, y vu, ac nid ydiw, ac ef y ddaw y vyny dd or pwll heb waylod, ac ef eiff y ddinystraeth, a’ deiled y ddayar, y rryfeddant (enwey y rrein nyd ynt yn escrivennedic mewn Llyfr y bowyd er dechrey’r bud) pan edrychant ar yr enifel yr hwn ydoedd, ac nyd ydiw, ac eto y mae. Ll’yma’r meddwl ys ydd a doethinep gantho. Y seith pen seith mynydd ydynt, ac yrrein ymaer wreic yn eiste, ymaent hevyd yn seith Brenin. Pymp y syrthioedd ac vn ysydd, ac arall ysydd heb ddyfod etto: a’ phan y ddel ef, rreid yddo parhay ychydic o amser. Ar enifel yr hwn y vu, ac nyd ydiw ys efe ywr wythfed, ac y mae yn vn or seith, ac ef eiff y ðinystraeth. A’r dec corn y weleist, dec Brenin ydynt, yrrein ny chawsont etto vrenhiniaeth, ond hwy gant g allu mal Brenhinoedd mewn vn awr gydar enifel. Yrrein ysydd ar vn meddwl ganthynt, ac hwy rroddant ey gallu, ae awdurdod yr enifel. Yrrein y ymladdant ar Oen, a’r Oen a gorchfyga hwynt: cans ef ydiw Arglwydd arglwyddi, a Brenin brenhinoedd, a’r rrey ysydd ar y rran ef, hwy a elwid ac y ddetholwyd, a’ ffyddlawn ynt. Ac ef y ddwad wrchyf’, Y dyfroedd y weleist, lle mae’r bytten yn eiste, pobl ydynt, a’ thyrfae, a nasioney ac ieithioedd. A’r dec corn y weleist ti ar yr enifel, yrrei ydynt y gasha y buttein, ac y gwna hi yn vnic ac yn hoeth, ac hwy y vwyttant y chig, ac y llosgant hi a than. Cans Dyw rroedd yny caloney y gyflawni y ewyllys ef, ac y wneithur trwy gyf vndeb, ac y roi y teirnas yr enifel, hed yn gyflewnir ’eiriey Dyw. A’r wreic y weleist, y gaer vawr idiw, yr hon y sydd yn teirnasu ar Brenhinoedd y ddayar. AC yn ol hyn, mi weleis Angel arall yn dyfod y lawr or nef, a’ gallu mawr ganto, a goleyo wnaeth y ddayar gan y ’ogoniant ef. A llefen y wnaeth ef yn rrymys a lleis ywchel, dan ddwedyd, E syrthioedd, ef syrthioedd, Babylon y gaer vawr hono, ac y mae hi yn drig ad le yr cythreiled, a’ chadwraeth pob ysbryd aflan, a nyth pob ederyn aflan cas. Cans yr holl nasioney y yfasont o win digofent y godineb hi, a Brenhinoedd y ddayar y wneythont odineb yn g h yd a hi, a marsiantwyr y ddayar eithont yn gyfothog ion gan amylder y moythe hi. Ac mi glyweis lleis arall o’r nef yn dwedyd, Ewch allan o hi vympobl, rrac ywch vod yn gygyfranawl oe phechodey, ac rrac ywch dderbyn gyfran oe phlae hi. Can ys y phechodey hi y ddeythont y vyny dd hed y nef, a’ Dyw y gofioedd y enwiredd hi. Telwch yddi mal p taloeð hi y chwi, a’ rrowch yddi yn ddoy ddyb l ic yn ol y gweithredoedd hi: ac yny cwppa n y lanwoedd hi y chwi, llenwch yddi hi y ddoy ddybllic. Yn gymeint ac y gogonianoedd hi y hun, ac byw mewn moythe, yn yr vn modd rrowch yði poen a thrymder: cans y mae hi yn dwedyd yny chalon, yr wyf yn eiste yn vrenhines, ac y nyd wyf yn weddw, ac ny welaf dim wylofent: Am hyny yn yr vn dydd y ddaw y phlae hi, ’sef myrfolaeth, a thristwch, a’ newyn, a’ hi losgir a than: cans cadarn ydywr Arglwydd Ddyw, yr hwn y barna hi. A’ brenhinoedd y ddayar y ochant amdeni, ac y cwynāt hi, y rrein y wneithont godineb, ac y vuont byw yn voythys ynghyd a hi, pan gwelant mwg y thanllwyth hi, Ac hwy safant ymhell oddiwrthi gan ofn y phoen hi, dan ddwedyd, Gwae ni, gwae ni, y gaer vawr hono Babylon, y gaer gadarn: can ys mewn vn awr y ddoeth dy varn di. A’ marsiantwyr y ddayar y wylant ac y cwynāt ddywch y phen: can ys ny does neb yn prymy y g war hwy mwy navvr. Marsiandiaeth o aur ac ariā, a’ maen gwerthfawr, a pherle, a’ lliein‐mein, a’ phwrpul, a’ sidan, ac scarlla, a phop rryw o goed thyin, ac o bob llestr o ascwrn morfil, a’ phob llestr o goed gwerthvawrocaf, ac o bres, ac o hayarn, ac o vaen mynor, Ac o sinamon, ac erogley, ac ireyd a’ ffrankynsens, a’ gwin, ac olew, a chan man, a’ gwenith, ac enifeilied, a’ defeid, a’ chyphyle, a’ siaredey, a gwasnaethwyr, ac eneidiey dynion. (A’r avaley y drachwenychoedd dy eneid ti, ymadawsant a thi, ar holl pethey breision, a gwychion aethant ffwrdd oddiwrthit, ac ny chey gyhvvrdd ac hwynt mwya ch) Marsiantwyr y pethey hyn yrrein ymgofoythogasant, y safant ymhell oddiwrthi hi, rrac ofn y phoyn hi, yn wylo ac yn ochein, Ac yn dwedyd, Gwae ni, gwae ni, y gaer vawr hono, y ddillattaw y d mewn lliein mein, a’ phwrpul, ac scarlla, a’ chwedy goreuro ac aur, a maen gwerthfawr a pherleu: Cans mewn vn awr y cyfoeth mawr y ddiffeith oedd. A’ phob llong lywydd, ar holl pobl ysyð yn occopio llongey, ar llongwyr, ar sawl bynac ydynt yn trafaylu ar y mor, y safant ymhell, Ac y lefant, pan g welant mwg y thanllwyth hi, dan ddwedyd, Pa’ry gaer oedd debic yr gaer vawr hon? Ac wy vwrant ddwst ar y penney, ac y lefant dan wylo, ac ochein a dwedyd, Gwae, gwae, y gaer vawr, yn yr hon y cyvothogwyt oedd a llōgey gātynt ar y mor, trwy y chost hi: cans mewn vn awr hi ddiffeithwyd. Y nef, llawēha arnei, ar ebostolion sancteið, a’r prophwydi: cans Dyw y roeð ych barn chwi erni. Ac yno vn Angel cadarn y gwnoedd maen megis maen melin, ac y bwroedd yr mor, dan ðwedyd, Ar vath rrym hyn y bwrir y gaer vawr Babylon, ac ny cheir hi mwya ch. Ac ny chlywir, yno ti mwy lleis telynorion, a’ chantoried, a’ phibyðion, a’ thrwmpedyddion, ac ny chyhwrddir ac vn creftwr, pa grefft bynac vo ynoti mwy, ac ny chlywir lleis maen melin ynoti mwy. Ac ny welir ’oleyni canwyll ynoti mwy: ac ny chlywir lleis priodasvab a phriodasverch ynot i mwy: can ys dy varsiandwyr di oeddent bendevigion y dðayar: ac ath cyfareddion y twyllwyd yr holl nasioney. Ac yndy hi y gafad cyvvrdd a gwaed y proffwydi, a’r Seint, a phawb ar y las yny ddayar. AC yn ol hyn, mi glyweis lleis ywchel gan dyrva vawr yny nef, yn dwedyd,, iechyd a’ gogoniant, ac anrrydedd, a’ gallu y vo yr Arglwydd yn Dyw ni. Cans cywir a’ chyfiawn ydynt y varney ef: cans ef y varnoedd y byttein vawr, yr hon y lygroedd y ddayar ae godineb, ac y ddialoedd gwaed y weison y gollvvyd gan y llaw hi. Ac eilwaith hwy ddwedasant,: ac y mwg hi y drychafoedd yn dragywydd. Ar pedwar arygen o henafied, ar pedwar enifel y syrthiasant y lavvr, ac addolasant Ddyw, oedd yn eiste dd ar yr eisteddle, dan ddwedyd, Amen, Hallelu‐ia h: A’ lleis y ddoeth allan o’r eisteddle, yn dwedyd, Molianwch y n Dyw ni, y holl weision, ar rrei ydych yny ofni ef bychein a’ mawr ion. Ac mi glyweis lleis mal tyrva vawr, a’ mal lleis llawer o ddyfroedd, ac mal lleis t a raney cedyrn, yn dwedyd Hallelu‐ia h: can ys yn Arglwydd Ddyw hollalluawc a deyrnasoedd. Gwnawn yn llawen a llawenychwn, a ’rroddwn g ogoniant yddo ef: achos dyfod priodas yr Oen, ae wreic ef y ymbarattoedd. A’ chanattay y wneithpwyd yði, ymwisco a llien‐mein pur a’ dysclaer: can ys y llien‐mein ydiw cyfiawnder y Saint. Ac ef y ddwad wrthyf, Esgrivenna, Bendigedic ynt y rrei y elwyr y wledd priodas yr Oen. Ac ef y ddwad wrthyf, Y geiriey hyn y Ddyw ydynt gy wir. Ac mi syrtheis gair bron y draed ef, y addoli ef: ac ef y ddwad wrthyf, Gwyl rrac gwneythur hynny: yr wyfi yn gydwasnaethwr a thi, ac vn oth vrodyr, ysydd gantynt testolaeth y Iesu, addola Ddyw: can ys tustolaeth y Iesu ydiw ysbryd y bryffodolaeth. Ac mi weleis y nef yn agored, a’ syna march gwyn, ar vn y eisteddoedd arno, y elwid, Fyddlawn a’ chowir, ac y mae ef yn barny ac yn ymlað yn gyfiawn der. Ae lygeid ef oeddent mal flam dan, ac ar y ben ef oeddent llawer o goraney: ac yr ydoedd gantho enw yn escrivenedic, yr hwn ny adnaby neb ond ef y hun. Ac ef y ddillattawd a gwisc gwedy taro mewn gwaed, ae enw ef y elwir GAIR DYW. A’r llyedd vvyr oeddent yny nef, y ddilinasont ef ar veirch gwnion, gwedy ymwisco a llien‐mein gwyn glan Ac oy eney ef yr aeth allan cleddey llym, y daro ac ef, yr cenedloedd: can ys ef y rriola hwynt a gwialen hayarn, ac ef yw yr hwn y sydd yn sathry y winwasc ddigofent, a’ llid Dyw hollalluawc. Ac y mae gantho yny wisc, ac ar y vorddwyd enw escrivenedic, BRENIN Y BRENHINOEDD, AC ARGLWYDD YR ARGLWYDDI. Ac mi weleis Angel yn sefyll yny’r haul, ac yn llefen a lleis ywchel, dan ddwedyd wrth yr holl adar oeðent yn hedec trwy ganol y nef, Dowch, ac ymgynyllwch ynghyd at swper y Dyw mawr, Mal y galloch vwytta cig Brenhinoedd, a’ chig pen captenied, a chig gvvyr cedyrn a’ chig meirch, ar rrei ydynt yn eiste arnynt, a chig gvvyr rryddion a’r ceithon, a’ bychein a’ mawr ion. Ac mi weleis yr enifel, a brenhinoedd y ddayar, ae rryfelwyr gwedy ymgynyll ynghyd y ryfely yny erbyn ef, oedd yn eiste ar y march ac yn erbyn y vilwyr. Ond yr enifel y ddalwyd, ar proffwyd falst ynghyd ac ef yr hwn y wnaeth g wrthiey g air y vron ef, trwyr rrein y siomoedd ef hwynt y dderbynasant nod yr enifel, ar rrei addolasant y ddelw ef, Y ddoy yma y vwriwyd yn vyw yr pwll tan yn llosgi a brymstan. A’ relyw y las a chleddey’r vn ys ydd yn eiste dd ar y march, yr hwn gleddey ’sy yn dyvot allan oe eney, ar holl adar y lenwid yn llawn oe cic hvvy. AC mi weleis Angel yn discin or nef, a’ chanto agoriad y pwll heb waylod, a’ chadwyn vawr yny law. Ac ef y ddalioedd y ddreic yr hen sarff hono, yr hwn ydiw’r cythrel a Satan, ac y rrwymoeð ef dros vil o vlynyddoedd, Ac y bwrioedd ef yr pwll heb waylod, ac y goarchaeoð ef ac y seloedd y drvvs arno, megis na alley siomi ’r bobl mwy ach, nes cyflewni ’r mil o vlynyddey: can ys yn ol hyny rreid yw y ollwng ef dros ychydic o amser. Ac mi weleis eisteddleoedd: ac hwy eisteddasant arnynt, a’ barn y rroed yddynt hwy, ac mi vvelais eneidiey y rrei y dorrwyd y peney am dystolaeth Iesu, ac am eir Dyw, a’r rrei nyd addolasant yr enifel, nae y ddelw, ac ny chymersont y nod ef ar y talceney, ney ar y dwylaw: ac hwy vyont vyw, ac y deirnasasant gyd a Christ mil o vlunyddey. Ond y gweddil or gwyr meirw ny vyont vyw eilweith, nes diweddy y mil vlynyðey: hwn ydiwr cyfodiad igeth cyntaf o’r meirvv. Bendigedic a sancteidd ywr vn ysydd a rran yddo yny cyfodiad igeth cyntaf: can ys nyd oes gan yr eil myrfolaeth veddiant ar y cyfryvv rei: ond hwy vyðant yn offeirieyd Dyw a’ Christ, ac y deirnasant gydac ef mil o vlynyddey. A’gwedy darfod y mil blynyddey, Satan y ellingyr allan oe garchar, Ac ef eiff allan y dwyllaw’r bobl, yrrein ydynt ymhedwar ban y ddayar: nid amgen Gog a’ Magog, y gascly hwynt ynghyd y rryfel, rrif y rrein ’sydd mal tyuod y mor Ac hwy ddrychafasant y wastad y ddayar, yr rein ymgylchynesont pebyll y Saint, a’r dinas caredic: eithyr tan y ddiscynoedd oddiwrth Ddyw o’r nef, ac y llyncoedd hwynt. A’r cythrel yr vn y twylloeð hwynt, y vwrwd y bwll o dan a’ brymstan lle poenir yr enifel, ar proffwyd ffalst dydd a nos yn dragowydd. Ac mi weleis eisteddle mawr gwyn, ac vn yn eiste dd arno, oddiwrth olwc yr hwn y ffoedd y ðayar a’r nef, ac ny chafad oe lle hwy mwy ach. Ac mi weleis y meirw, mawr ion a’ bychein yn sefyll gair bron Dyw: a’r llyfre agorwyd, a’ llyfr arall agorwyd, yr hwn ydiw llyfr y bowyd, a’r meirw y varnwyd wrth y pethey oeddent yn yscrivenedic yn y llyfre, yn ol y gweithredoed hvvynt. A’r mor y vwroedd y vynydd y meirw oeddent yndi, a myrfolaeth ac yffern y rroisont y vynydd y meirw oeddent yndynt hwy: a’ barny wneythpwyd ar bawb yn ol y gweithredoedd. A’ myrfolaeth ac yffern y bwriwd y bwll tan: hwn ydiwr eil myrfolaeth A phwy bynac ny chafad yn escryfenedic mewn Llyfr y bowydy y bwll y tan. AC mi weleis nef newydd, a dayar newydd: cans y nef cyntaf, ar ddayar cyntaf eithont heybio, ac ni doedd dim moor mwy. A’ myvi Ioan y weleis y dinas santaidd Caersalem newyð yn discin or nef oddiwrth Ddyw gwedy y thrwsio mal priodasverch ar vedr y gwr. Ac mi glyweis lleis mawr allan o’r nef yn dwedyd Syna. Tabernacl Dyw gyda ’r dynion, ac ef yn dric gydac hwynt, ac hwy y vyddant bobyl yddo ef, a Dyw y hun, y bydd y Dyw hwy ynghyd ac ynthwy. A Dyw y sych ymaith yr oll ðeigre oddiwrth y llygeid: ac ny bydd dim myrfolaeth mwy, na thristwch, na liefein, ac ny bydd dim poen mwy: cans y pethey cyntaf eithont heybiaw. Ar vn y eisteddoedd ar yr eisteddle, y ddwad, Syna, yrwyf yn gwneythur pob peth oc newyð: ac ef ddwad wrthyfi Escrifena: can ys y maent y geiriey yma yn ffyddlawn ac yn gywir. Ac ef y ddwad wrthyfi. E ðerfy mi wyf ac y dechreyad ar diwedd. Mi rrof yr vn y sydd sychedic, o ffynon dwr y bywyd yn rrydd. Yr vn orchfyga, y geiff etifeðy yr holl pethey, ac mi vyða Ddyw yðo ef, ac ynte vyð mab y miney. Ond yr ofnoc ac anghredadwy ar casddynion a’r llyaswyr, ar pyteinwyr ar cyfareddwyr ar delw‐addolwyr, a phob celwddoc y rran hwynt y vydd yny pwll, ysydd yn llosgi o dan a’ brymstan, yr hwn ydiwr eil myrfolaeth. Ac vn or seith Angel, yrrein oeddent ar seith phiol ganthynt yn llawn or seith pla diwethaf y ddoyth attaf, ac ymddiddanoedd a mi, dan ddwedyd, Dabre: mi ddangosaf ytti y priodasverch, gwreic yr Oen. Ac ef ym dugoeð i ymaith ynyr yspryd y ’lan ychwel vawr, ac y ðangosoeð y mi y dinas vawr Caersalem santeidd, yn discin alllan or nef oddiwrth Ddyw. A’ gogoniant Dyw genthi, ae discleyrad hi oeð debic y vaen gwerthvawrysaf, megis maen Iaspar eglaer mal crystal. Ac yrydoedd yddi vagwyr vawr ywchel a’ doyddec porth iddi, ac wrth y pyrth doyddec Angel, ac enwey yn escrivenedic, yrrein ydynt doyddec llwyth meybion yr Israel. Ar barth y Dwyrein yr oedd tri phorth ac ar du y Gogledd tri phorth, ac ar tu y Dehey tri phorth, ac ar y tu Gorllewyn tri phorth. A magwyr y dinas oedd a doyddec gryndwal yddi, ac yndynt hwy enwey y doyddec ebostolion yr Oen. Ac yr ydoedd gan yr vn y ymddiddanoeð a mi, corsen aur y vessyr y dinas, ae phyrth hi, ae magwyr hi. A’r dinas y osodwyd yn bedwar ochrog ae hud oedd cymeint ae lled, ac ef y vessyroedd y dinas ar corsen doyðec mil ystod: ac hud, ac lled ae hywchter sy yn ogymeint. Ac ef y vesyroedd y magwyr hi, pedwar cuvyt a seith igein, wrth vessyr dun, yr hwn yw, mesur yr Angel. Ac adeil y magwyr hi oedd o vaen Iaspar, a’r dinas oedd aur pur, yn debic y wydyr gloyw. A’ gryndwal magwyr y dinas oedd gwedy y thrwsio a’ phob rryw vaen gwerthfawr: y gryndwal cynta oedd maen Iaspar: yr eil o Saphir, y trydydd oedd o vaen Chalcedon: y pedwerydd Smaragdus. Y pymed Sardonix: y chweched Sardius: y seithfet Chrysolithus: yr wythfed Beryl: y nawfed Topazius: y decfed Chrysoprasus: yr vnfed a’r ddec Hiacinthus: y doyddecfed Amethystus. Ar doyddec porth doyddec perl oeddent, a’ phob porth ’sydd o vn Perl, a’ heol y dinas’ sy aur pur, mal gwydyr disgleyr edd. Ac ny weleis i vn demel yndi: cans yr Argl=Ddyw hollallvawc a’r Oen, yw y themel hi. Ac nyd rreid yr dinas, wrth yr hayl, nar lleyad y ’oleyo yndi: cans gogoniant Dyw y goleyoeð hi, a’r Oen yw goley ni hi. Ar bobyl cadwedic y rrodiant yny goley ni hi: a’ Brenhinoedd y ddayar y ddugant y gogoniant ac anrrydedd yddi hi. Ac ny chayer y phyrth hi can trwyr dydd: ny vydd ddim nos yno. A’ gogoniant, ac anrrydedd, y Cenedloedd a dducir yddi. Ac nyd a y mewn yddi dim aflan, neu beth bynac y weythio casineb ney gelwddey, ond y rei y escrifenwyt mewn Llyfr bowyd yr Oen. AC ef y ddangosoedd y mi afon pur o dwr y bowyd yn dysclaer o mal y crystal: yn dyfod allan o eisteddle Dyw, a’r Oen. Ynghanol y heol hi ac o ddwy och o r yr afon, yr ydoedd pren y bowyd, yr hwn oedd yn dwyn doyddec rriw ffrwythey ac y rroeð ffrwyth pob mis, a’ deil y pren a vvasanaethei y iachay y nasioney. Ac ny vydd dim rrec mwy, ond eisteddle Dyw ar Oen y bydd yndi, ae wasanaethdynion y wasnaethant arno ef. Ac hwy y welant y weyneb ef, ae Enw ef y vyð yny talceni hwynt. Ac ny vydd yno dim nos mvvy, ac nyd rreid yddynt dim canwyll, na goleyad yr haul: can ys yr Arglwydd Ddyw ysydd yn rroi yðynt goleyni, ac hwy y deirnasant yn dragywydd. Ac ef y ddwad wrthyfi, Y geiriey hyn ydynt ffyddlawn a’ chywir, ar Arglwydd Ddyw y proffwydi sanctaidd y ddanfonoedd y Angel y ddangos yddy wasnaethwyr y pethey ysydd reid y gyflewni ar vrys. Syna, yr wyf yn dyfod ar vrys, Bendigedic yw’r v n y gatwo geiriey proffedolaeth y Llyfr yma. Ac mi wyf Ioan, yr hwn y weleis ac y glyweis y pethey hyn; a’ phan ddar f oedd ymi y clywed ae gweled, mi syrthies y lawr y addoli gair bron traed yr Angel, yr hwn y ddangosoedd ymi y pethey hyn. Ac ef y ddwad wrthyfi, Gwyl na vvnelych: cans cydwasnaethwr yr wyfi a thi, ath vrodyr y Proffwydi, ar rrei ydynt yn cadw geiriey y Llyfr hwn: addola Ddyw. Ac ef y ddwad wrthyfi, Na sela g eirey pryffodolaeth y Llyfr hwn: can ys y mae’r amser yn agos. Yr vn ysydd anghyfiawn, bid anghyfiawn eto: ar vn y sydd vudr, bid vudr etto: ar vn ysydd cyfiawn bid cyfiawn etto: ar vn ysydd santeið, bid santeidd etto. A’ syna yrwyf yn dyfod ar vrys, am gobrwy ysydd gyd a mi y rroddi y bob duyn yn ol y vutho y weithredoedd. Mi wyf ac, y dechreyad ar diwedd, y cyntaf ac dywethaf. Bendigedic yvv y rrei, y wnelo y’orchmyney ef, mal y gallo y cyfiawnder hwy vod ymhren y bowyd, ac y gallont ðyfod y mewn trwy r pyrth yr dinas. Can ys or ty allan y bydd cwn, ar cyfareddwyr a’ phytteinwyr, a llyaswyr a’ delw‐addolwyr, a phob vn y garo ney y wnelo celwydd. Myvi Iesu y ddanvones vu Angel, y dystolaethu y chwi y pethey hyn yn yr eglwysi: mi wyf gwreidd yn a’ chenedlaeth Ddavydd, ar seren vore eglur. Ar ysbrud ar priodasverch ydynt yn dwedyd, Dabre. A’r vn y wrandawo, dweded, Dabre: A’r vn ysyð sychedic, doed: a’r vn y vyno, cymered dwr y bowyd, yn rrydd. Can ys yr wyf yn dangos bob vn y wrandawo g eiriey pryffodolaeth y Llyfr hwn, o dyd vn duyn ddim at y pethey hyn; Dyw y ddyd atto ef y plae, escrifenedic yny Llyfr hwn. Ac o thyn vn duyn ymaith ddim o ’eiriey’r Llyfr y proffedolaeth hon, Dyw y gymer ymaith yrran allan o lyfr y bowyd, ac allan or dinas santeidd, ac oddiwrth y pethey y escrifenir yn y Llyfr hwn. Yr vn y sydd yn tystolaethu y pethey hyn, ysyð yn dwedyd, Yn siccir, yrwyf yn dyfod ar vrys, Amen. Velly dabre, Arglwydd Iesu. Rrad eyn h Arglwyð Iesu Grist y vo gyd a chwi oll, Amen. FINIS.