================================================================================ Ὑπομνήματα εἰς τοὺς Ψαλμοὺς κβ–κϛ.ι Commentaries on Psalms 22–26.10 Δίδυμος ὁ Τυφλός ὁ Ἀλεξανδρεύς by Didymus the Blind of Alexandria ================================================================================ [57] 1—2 Κύριος ποιμανεῖ με, καὶ οὐδέν με ὑστερήσει. εἰς [1] τόπον χλοῆς, ἐκεῖ με κατεσκήνωσεν. \ ἡ τοῦ ἀνθρώπου ψυχὴ διὰ πολλῶν ὀνομάτων σημαίνεται· λέγεται γὰρ εἶναι καὶ πρόβατον \| καὶ ἄνθρωπος καὶ φυ‐ [3] τὸν καὶ ἄλλα πολλά, ὡς καὶ λίθος· ἐὰν γὰρ γράφῃ ὁ \ τρος· “καὶ αὐτοὶ ὡς λίθοι \| ζῶντες ἀνοικοδομ〈εῖσθε〉”, [4] λίθους λέγει τοὺς ἀνθρώπους. οὐδὲν δὲ τούτων κατ’ οὐσί‐ [5] αν ὑπάρχει \ [5] ρὶ αὐτοῦ ἐκλαβεῖν προσήκει. αὐτὴ ἡ ψυχὴ αὐξάνει \| καὶ πληθύνεται οὐ κατ’ οὐσίαν, ἀλλὰ κατὰ πρακτικὸν καὶ θεωρηματικὸν βίον. διανοη\|τικὴν [7] ἔχει ἀρετήν, πρακτικὴν δύναται κατορθῶσαι. λέγεται γοῦν προκοπ〈ὴ〉 τῆς ψυχῆς \| ὡς ἀνθρώπου· ὁτὲ μὲν γὰρ ὀνομάζε‐ [8] ται νήπιον, ὁτὲ παῖς, ὁτὲ νεανίσκος, ὁτὲ ἀνήρ. καὶ ταῦ\ τα οὐκ ἐπὶ τῶν χαρακτήρων τοῦ σώματος ἢ τῶν ἡλικιῶν λαμ‐ [10] βάνομεν· ψυχὴ γὰρ οὐ \ [10] κατὰ προκοπήν, κατὰ βελτίωσιν. εἰσίν τινες \| οὖν νήπιοι οὐκ ἄλλῃ τροφῇ δυνάμενοι βελ‐ τιοῦσθαι ἢ γάλακτι. γράφει γοῦν ὁ ἀπόστο\|λος· “γάλα ὑμᾶς [12] ἐπότισα, οὐ βρῶμα”. καὶ Πέτρος· “ὡς ἀρτιγέννητα βρέφη τὸ λογικὸν ἄδολον \| γάλα ἐπιποθήσατε”. λογικὸν δὲ γάλα οὐ τὸ αἰσθητόν ἐστιν, οὐ τὸ σωματικόν, ἀλλ’ ἡ κατάλ\|ληλος [14] τῇ λογικῇ οὐσίᾳ τροφή. καὶ Ἑβραίοις οὖν ἐπιστέλλει ὁ ἀ‐ [15] πόστολος λέγων· “καὶ γὰρ \ διὰ τὸν χρόνον”—πολλῷ γὰρ χρόνῳ ἦσαν ἀνατραφέντες \| ἐν [16] ταῖς γραφαῖς—“πάλιν χρείαν ἔχετε τοῦ διδάσκεσθαι ὑμᾶς, τίνα τὰ στοιχεῖα τῆς ἀρχῆς τῶν \| λογίων τοῦ θεοῦ”. ὀφεί‐ [17] λοντες {εἶναι} διδάσκαλοι αὐτοὶ ἄλλοις προσάγειν τελείαν διδασκαλίαν \| εἰς τοσοῦτον ἐσμικρύνθητε κατὰ τὸν ἔσω ἄν‐ θρωπον ὡς νήπιοι εἶναι γάλακτος. γάλα δὲ λέγει \| τὴν ἀρ‐ [19] χὴν τῶν λογίων τοῦ θεοῦ, τοὺς εἰσαγωγικοὺς λόγους, τοὺς [20] στοιχειώδεις. καὶ λέγει· “πᾶς \ [20] πειρος λόγου δικαιοσύνη〈σ〉, νήπιος γάρ ἐστιν”. οὐκ ἔχει τὸν λόγον τῆς \| δικαιοσύνης. “διὸ ἀφέντες τὸν τῆς ἀρχῆς τοῦ Χριστοῦ λόγον ἐπὶ τὴν τελειότητα φερώμεθα”. \| ἄφετε [22] τὸν στοιχειώδη λόγον· ἀρχὴ γὰρ τῆς τοῦ Χριστοῦ διδασκαλί‐ ας ἐστίν. ἐνεχθῶμεν ἐπὶ τὴν \| τελειότητα, ἵν’ οὕτω τέλει‐ [23] οι γεγενημένοι τέλειοι Χριστοῦ ἀκροαταὶ δυνώμεθα εἶναι· “σοφίαν” \| γὰρ “λαλοῦμεν ἐν τοῖς τελείοις”. [25] λέγεταί ποτε ἡ ψυχή, ὡς εἶπον ἤδη, καὶ πρόβατον. \ [25] ταν πρόβατον ᾖ, χλοῆς χρῄζει, οὐ κρεῶν, οὐ τῶν σαρκῶν Ἰη‐ σοῦ, οὐκ ἄρτου. οὔπω δὲ δύναται \| τούτων τῶν τροφῶν ἢ ὄ‐ [26] ρεξιν ἔχειν ἢ διοικεῖν αὐτάς, κἂν προσαχθῶσιν αὐτῷ. χρῄ‐ ζει βο\|τάνης· βοτάνης δὲ πνευματικῆς. [27] ποτὲ καὶ φυτὸν λέγεται καὶ δεῖται ὑετοῦ, χρῄζει γεωρ‐ γικῆς \| τέχνης, ἵνα αὐξήσασα τέλειον καρπὸν ἀγάγῃ καὶ εἴ‐ [58] πῃ· “ἐγὼ δὲ ὡσεὶ ἐλαία κατάκαρπος \ [1] καὶ ἐνταῦθα τοίνυν τὴν προβατώδη κατάστασιν τὴν ὡσανεὶ [2] διὰ τοῦ φάναι· “κύριος ποιμαίνει με, καὶ οὐδέν με ὑστε‐ ρήσει”. \| ἀκαθυστέρητός εἰμι, ἀκαθυστέρητος δὲ ὡς πρόβα‐ τον. ὡς εἰ καὶ βρέφος λέγοι ὅτι· “τρέφει με \| ἡ τροφός, [4] καὶ οὐδέν με ὑστερήσει”, δηλονότι τῶν νηπιωδῶν τροφῶν. [5] ἑρμηνεύων λέγει· \ νωσεν”. ἔστιν διδασκαλία χλοώδης προβάτοις \| ἁρμόζουσα. [6] καὶ τάχα οὐκ ἄλλη ἐστὶν αὕτη τῆς τοῦ Χριστοῦ φωνῆς· λέγει γάρ· “τὰ πρόβατα τὰ ἐμὰ τῆς \| ἐμῆς φωνῆς ἀκούουσιν”. οἱ [7] Χριστοῦ μαθηταὶ οἱ τέλειοι κατὰ τὴν παίδευσιν αὐτοῦ γεγε‐ νη\|μένοι οὐκέτι πρόβατα ὄντες οὐ φωνῆς ἀκούουσιν, ἀλλὰ διδασκάλῳ αὐτῷ χρῶνται· \| “ὑμεῖς” γὰρ “φωνεῖτέ με· ὁ κύρι‐ [9] ος καὶ ὁ διδάσκαλος, καὶ καλῶς λέγετε· εἰμὶ γάρ”. [10] “εἰς τόπον” \ οίκισεν”, ἀλλὰ “κατεσκήνωσεν”. ἡ σκηνὴ δὲ προ\|κοπὴν ση‐ [11] μαίνει· “διελεύσομαι ἐν τόπῳ σκηνῆς θαυμαστῆς ἕως τοῦ οἴ‐ κου τοῦ θεοῦ”. ὁ \| προκόπτων οἰκίαν ἔχει φορητήν, αὐτὴν [12] τὴν ἀρετήν. ὅταν δὲ ἐπ’ αὐτὸ τὸ τέρμα καὶ τὸ τέλος αὐτῆς φθά\|σῃ, οὐκέτι κατασκηνοῖ, ἀλλὰ κατοικεῖ. ταύτην ὁ ἅγιος ἐπιστάμενος τὴν μεγαλειότητα καὶ τὴν προ\|κοπὴν ἔλεγεν· [14] “μίαν ᾐτησάμην παρὰ κυρίου, ταύτην ἐκζητήσω· τ〈οῦ〉 κατ‐ [15] οικεῖν με ἐν οἴκῳ κυρίου” \ [15] ἡμέρας τῆς ζωῆς μου”. ἔχει δὲ καὶ ὁ εἰσαγόμενος ζωὴν καὶ ὁ προκόπτων καὶ ὁ τε\|λειούμενος. διὸ πλῆθος οἶδεν ζωῶν [16] ὁ λέγων· “κρεῖττον τὸ ἔλεός σου ὑπὲρ ζωάς”· ἐν ὁποίᾳ γὰρ ἐὰν \| γένωμαι ζωῇ, ἐλέῳ σου κατέχομαι καὶ βοηθοῦμαι. 2—3 ἐπὶ ὕδατος ἀναπαύσεως ἐξέθρεψέν \| με, 〈τὴν ψυχήν [18] μου ἐπέστρεψεν. ὡδήγησέν με ἐπὶ τρίβους δικαιοσύνησ〉. [18] πόμα ἐστὶν κατάλληλον τὸ ὕδωρ τοῖς προβάτοις. οἱ νομὴν προσφερόμενοι καὶ \| τρεφόμενοι ὕδατι ποτίζονται οὐκ οἴ‐ [19] νῳ ἔνθα γὰρ ἄρτος, ἐκεῖ καὶ ὁ οἶνος ὀνομάζεται· “ἄρτος [20] στηρίζει \ [20] ἄρτου δηλοῦται—, “καὶ οἶνος εὐφραίνει καρδίαν ἀνθρώ‐ που”. \| ἔνθα οὖν χλοή, ἐκεῖ καὶ τὸ ὕδωρ, καὶ ὅπου ἄρτος, [21] εὑρίσκεται καὶ οἶνος. ἡ δὲ εὐωχία ἡ τελεία ἐξ ἄρτου καὶ \ οἴνου συνπληροῦται· ἡ γὰρ προβατώδης κατάστασις ἐκ χλο‐ [22] ῆς καὶ ὕδατος βοηθεῖται. δύνα\|ται τὸ “ὕδωρ τῆς ἀναπαύσεως” εἰρῆσθαι διὰ τὸ μὴ κάμνειν τὸν ἀρυόμενον αὐτό· “ὁ πίνων” \| γὰρ “ἐκ τοῦ ὕδα‐ [24] τος οὗ ἐγὼ δώσω”, ἕξει “πηγὴν ἁλλομένην εἰς ζωὴν αἰώνι‐ [25] ον”. οὐ κάτω ὂν τὸ ὕδωρ ἀ\ [25] ἔρχεται πρὸς τὸν πίνοντα. ὅθεν “ὕδωρ ἀναπαύσεώς” ἐστιν. τοῦτο τὸ \| ὕδωρ πρὸς τῷ τρέφειν καὶ καθαίρει. καὶ ἐπεὶ ἡ ψυχὴ καθαιρομένη ἀποβάλλει τὴν ἁμαρτίαν— \| αὕτη γὰρ [27] “ταλάντῳ μολίβδου” παρεβάλλετο—, ἀνάπαυσιν παρέχει τὸ ὕδωρ. ἀμφότερα ἐκβάλλει καὶ τὸ \| δίψος καὶ τὸν ῥύπον. [28] εἶτ’, ἐπεὶ περὶ ποιμάνσεως καὶ χλοῆς καὶ ὕδατος μνη‐ μονεύει, εὐθέως \| μετάγει εἰς τὸν ἔσω ἄνθρωπον τὸν λόγον [59] καὶ λέγει· “τὴν ψυχήν μου ἐπέστρεψεν”. 〈τ〉ῇ ἐπιστροφῇ ἡ \ [1] μεταβολὴ δηλοῦται. οὐκέτι πρόβατον μένω, οὐκέτι ὑπὸ ποι‐ μένα εἰμί, οὐχ ὕδα\|τος ὄρεξιν ἔχω. [2] “τὴν ψυχήν μου ἐπέστρεψεν”. τί δὲ ὑπῆρκται ἐπιστραφεί‐ σῃ τῇ ψυχῇ μου; \| “ὡδήγησεν” αὐτὴν ὁ θεὸς “ἐπὶ τρίβους [3] δικαιοσύνης”. αἱ τρίβοι τῆς δικαιοσύνης αἱ κατ’ εἶδός εἰσιν \| ἀρεταὶ ἢ αἱ πράξεις τῶν ἀρετῶν. [5] πολλαχοῦ τῶν θείων παιδευμάτων τὸ τῆς δικαιοσύνης \ [5] νομα τὴν καθόλου ἀρετὴν σημαίνει· ἔστιν μὲν γὰρ καὶ εἰ‐ δ̣ικὴ ἀρετὴ οὕτω καλουμένη δικαι\|οσύνη. ἐὰν λέγωμεν ὅτι [6] τέσσαρές εἰσιν αἱ γενικαὶ ἀρεταὶ, ἀνδρεία, δικαιοσύνη, σωφρο\|σύνη, φρόνησις, ἡ μία τῶν ἀρετῶν σημαίνεται διὰ [7] τοῦ “δικαιοσύνη”. καὶ ὅταν λέγῃ ὅτι· \| “καὶ ὑμεῖς, οἱ δεσπόται, τὴν ἰ‐ [8] σότητα καὶ τὸ δίκαιον”, ὧδε τὸ κατ’ ἀξίαν δίκαιον σημαί‐ νεται. καὶ ὅταν \| λέγῃ ὅτι· “στάθμια δίκαια καὶ ζυγὸν δί‐ [10] καιον”, ποιητικὸν δικαιοσύνης μνημονεύει. καὶ παρονο\ [10] ζει ἀπ’ αὐτῆς τὸ δίκαιον τὸ κατ’ ἀξίαν ἀπονεμητικὸν 〈καὶ〉 τὸ ὡς λέγο̣υ̣σ̣ιν ἐπανορθωτικόν· διττῶς γὰρ \| ἡ δικαιοσύνη [11] λέγεται ἤτοι ἐπανορθωτικὴ ἢ τοῦ κατ’ ἀξίαν 〈ἀπονεμητική〉. {τοῦτο οὖν ἐπανορθωτικὸν λέγεται \| δίκαιον} καὶ ἵνα ἀπὸ [12] τῶν γραφῶν αὐτὸ παραστήσω· προστάττει ὁ νόμος· “ὀδόντα ἀντὶ ὀδόντος καὶ ὀφθαλ\|μὸν ἀντὶ ὀφθαλμοῦ”. ὁ βίᾳ ἐπελθών τινι καὶ ἐκκόψας αὐτοῦ τὸν ὀφθαλμὸν ἥδεται ἀμυνόμε\|νος [14] ἐχθρόν. ὁ ἀφαιρεθεὶς τὸν ὀφθαλμὸν λυπεῖται ἢ τὸν ὀδόντα. [15] δίδωσιν ὁ θεὸς νόμος τὸ αὐ\ [15] τεθεικότα. καὶ ἀπὸ τῆς ἡδονῆς αὐτοῦ ἀφαίρεσις γίνεται \ καὶ προστίθεται τῷ ὀδυνωμένῳ διὰ τὸ παθεῖν τὰ ἐπίπονα, [16] καὶ γίνεται ἰσότης. 〈τοῦτο οὖν ἐπανορθωτικὸν λέγεται δί‐ καιον〉. τὸ δια\|νεμητικὸν οὐκ ἐν τῇ ἰσότητι τῆς φύσεως τοῦ πρ̣άγματος φαίνεται, ἀλλ’ ἐν τῇ ἀναλογίᾳ τῆς \| δια‐ [18] νομῆς. [18] τρίβοι οὖν δικαιοσύνης εἰσὶν αἱ κατημαξευμέναι ὁδοὶ αὐτῆς, αἱ πεπατημέ\|ναι ὑπὸ πολλῶν. [19] δύνανται δὲ καὶ τρίβοι δικαιοσύνης εἶναι αἱ πρακτικαὶ [20] τῆς δικαιοσύνης \ [20] καὶ τρίβεται ἡ δικαιοσύνη, ὅταν πράττηται. ὅτι δὲ ἡ πρακ‐ τι\|κὴ ἀρετὴ σημαίνεται τούτῳ τῷ ὀνόματι τῆς δικαιοσύνη̣ς, πιστοῦται ἐκ τούτου· “πορευόμενος \| ἄμωμος καὶ ἐργαζόμε‐ [22] νος δικαιοσύνην, λαλῶν ἀλήθειαν ἐν καρδίᾳ αὐτοῦ, ὃς οὐκ ἐδόλωσεν ἐν γλώς\|σῃ αὐτοῦ καὶ οὐκ ἐποίησεν τῷ πλησίον αὐ‐ [23] τοῦ κακόν”. καὶ μεθ’ ὁλίγα· “ὁ ποιῶν ταῦτα οὐ μὴ σαλευ\ θῇ εἰς τὸν αἰῶνα”. θεωρεῖς ὅτι τὰ εἴδη τῆς ἀρετῆς πάν‐ [25] τα συναγαγὼν εἰς ταὐτὸν γενικῶς \ [25] νην. [25] “ὡδήγησέν με” οὖν “ἐπὶ τρίβους δικαιοσύνης”. καὶ οἱ πρὸ τοῦ νόμου τοῦ \| γραπτοῦ ταύτην ὥδευσαν τὴν δικαιοσύ‐ νην. περὶ οὖν τοῦ Ἀβραὰμ εἴρηται ὅτι “ἐφύλαξεν πάν\|τα [27] τὰ δικαιώματα καὶ προστάγματα” τοῦ κυρίου. καίτοι οὔπω ἦν δοθέντα, ἀλλ’ ἐφύλαξεν αὐτά, κατ’ \| αὐτὰ ἔζη. καὶ ὁ [28] Ἅβελ οὖν ἐπὶ δικαιοσύνῃ μαρτυρεῖται. [60] ἡ ἐπιστροφὴ οὖν τῆς ψυχῆς ἡ ὅδευσίς \ [1] τρίβους τῆς δικαιοσύνης ἀπάγουσα, ἵνα μηκέτι ᾖ{ν} πρόβα‐ [1] τον. 3 {ὡδή\|γησέν με ἐπὶ τρίβους δικαιοσύνης} ἕν[εκ]εν [2] τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ. οὐ τοσοῦτον διὰ τὴν ἐμὴν ἀξίαν, ὅσον \| διὰ τὴν ἑαυτοῦ [3] προσηγορίαν τοῦτό μ̣[οι πα]ρ̣έσ̣χ̣εν· κἂν γάρ τις τρέχῃ ἐπὶ τὰ καλά, κἂν πόθον \| αὐτῶν ἔχῃ, ἐὰν μὴ ἐλεήσῃ θεός, οὐκ [4] ἀνύεται τὰ σπουδαζόμενα. αὐτίκα γοῦν καὶ ἐν τῷ ἑκατὸν [5] ὀκτωκαίδεκα ψαλμῷ λέγεται· \ [5] ὅταν ἐπλάτυνας τὴν καρδίαν μου”. σοῦ πλατύναντος τὴν καρ\ δίαν μου καὶ εὖρος τῇ νοήσει μου δεδωκότος ἔδραμον τὴν ὁδὸν τῶν ἐντολῶν σου. ἀεὶ οὖν \| διὰ τὸν θεὸν τὰ σπου‐ [7] δαζόμενα ἀνύεται. [7] ἔκτισεν γὰρ τὰ λογικά, ἵνα μετέχ〈ω〉σιν αὐτοῦ τῆς ὀνο\ μασίας. ὀνομασίας δέ φημι οὐκ ἐκ συλλαβῶν συνκειμένας, ἀλλ’ ἐκ ποιότητος δεικνυού\|σης τὸ ὀνομαζόμενον· ἀποδέ‐ [9] δοται γὰρ ὅρος ὀνόματος καὶ οὕτως· “ὄνομά ἐστιν κεφαλαι‐ [10] ώδης \ ὀνομαζομένου”. καὶ ἔχει γε τοῦτο μάλιστα \| ἡ παρωνυμία. [11] ἀπὸ σοφίας λέγεταί τις σοφός, καὶ οὐ ψιλὴν προσηγορίαν ἔχει, οὐ τὴν ἐκ συλλα\|βῶν συνκειμένην, ἀλλὰ τὴν δηλοῦ‐ σαν τὴν ποιότητα, ἣν παρέσχεν τῇ ψυχῇ ἡ σοφία. κεφα\|λαι‐ [13] ώδης οὖν προσηγορία ἐστὶν τὸ κυρίως ὄνομα τὸ παραστατι‐ [14] εἴπῃς, παραστατικόν ἐστιν τῆς ποιότητος τοῦ ἀνθρώπου \ [15] —ποιότητα δὲ ἐνταῦθα τὴν ἰδιότητα λέγω—· εἶπε〈σ〉 γὰρ τὴν ἰδίαν ποιότητα τοῦ ὀνομαζομένου. \| ἰδία δὲ ποιότης [16] ἐστὶν τοῦ ἀνθρώπου ἡ ἀνθρωπότης· ἐὰν γὰρ ἄλλην εἴπῃς ποι‐ ότητα, μετέ\|χουσιν αὐτῆς καὶ ἄλλοι· οὔκ ἐστιν ἰδία. λε‐ γέσθω τις μαθητὴς ἰατροῦ, μηδὲν δὲ τῆς ἰατρι\|κῆς εἰδέτω· [18] οὐκ ἔχει τὴν ποιότητα τῆς ἰατρικῆς, καὶ ψόγος ἐστὶν τῷ παιδεύσαντι αὐτὸν \| τὰ ἰατρικά, ὅταν μηδὲν αὐτῶν εἰδῇ [19] [μ]ηδὲ πράττῃ. [20] 4 ἐὰν γὰρ καὶ πορευθῶ ἐν μέσῳ \ [20] βηθήσομαι κα[κ]ά, ὅτι σὺ μετ’ ἐμοῦ εἶ. ἐπεὶ “ἕνεκεν τοῦ ὀνόματος \| αὐτοῦ” “ἐπέστρεψεν τὴν [21] ψυχήν μου”, μετ’ ἐμοῦ ἐστιν. μετ’ ἐμοῦ δὲ ὄντος αὐτοῦ, ἀπαλέξο{υ}ν\|τος πᾶν κακὸν οὐκ ἐνγίζει μοι οὐδὲ σκιὰ θα‐ [22] νάτου. κακὰ δὲ διχῶς ἐν γραφῇ λέγεται, τάχα \| δὲ καὶ ἐν τῇ [23] συνηθείᾳ. τὰ ἐναντία τῆς ἀρετῆς εἴδη τῆς κακίας λέγεται κακά· ὡς ἐὰν λέγῃ· \| “ἐν γέλωτι ἄφρων πράσσει κακά”, καί· [24] “ἔκκλινον ἀπὸ κακοῦ καὶ ποίησον ἀγαθόν”. [25] λέγου\ ποι λέγουσιν εἶναι ἀγαθά. καί εἰσίν γε ἀνθρώπων \| ἀγαθὰ [26] οὐκ ἀληθῶς ἀγαθά. διὰ τοῦτο καὶ πρὸς τὸν πλούσιον ὁ Ἀ‐ βραὰμ εἶπεν· “ἀπέλαβες \| τὰ ἀγαθὰ σοῦ”. ὡς, εἰ περὶ τῶν [61] ἀρετῶν ἔλεγεν, οὐκ ἂν εἶπεν· “τὰ ἀγαθὰ σοῦ”. \ [1] ἀγαθὰ δώσει τοῖς αἰτοῦσιν αὐτόν”. μὴ εἶπεν· “τὰ ἀγαθὰ [1] 〈αὐτῶν〉”. ὅταν γοῦν λέγῃ ὁ Ἰώβ· “εἰ τὰ \| ἀγαθὰ ἐδεξάμεθα παρὰ [2] κυρίου, τὰ κακὰ οὐχ ὑποίσομεν”; κακὰ λέγει τὴν ἕλκωσιν, τὸν οἴκτις\|τον θάνατον τῶν τέκνων καὶ τὰ ἄλλα. φαίνεται δὲ μάλιστα τὸ ἐκ τοῦ Ἰσαίου οὕτω λέγοντος \| τοῦ προφή‐ [4] του περὶ τοῦ θεοῦ· “καὶ αὐτὸς σοφὸς ἦγεν ἐπ’ αὐτοὺς κα‐ [5] κά”. οὐδὲ ἀνθρώπου σοφοῦ \ [5] κίας κακὰ ὄντα, οὔ τί γε λοιπὸν θεοῦ. καὶ αὐτοὶ γοῦν οἱ κακοὶ \| ὅτε ὑποκρίνονται {ὑποκρίνονται} ἀρετήν, οὐ λέγου‐ σιν ὅτι· “ἐπιφέρομέν τινι \| κακόν”. λέγεται δὲ περὶ τοῦ [7] θεοῦ ὅτι ὡς σοφὸς ἐπάγει κακά. τὰ κακωτικὰ λέγει. καὶ θεώρει \| τὸ τέλος τῆς ἐπαγωγῆς τῶν κακῶν· “καὶ ὁ λόγος αὐτοῦ οὐ μὴ ἀθετηθῇ”. ἐπὶ τῷ μὴ ἀ\|θετηθῆναι αὐτοῦ τὸν [9] λόγον ἐπάγεται τὰ ἐπίπονα· ἐπεὶ γὰρ προστακτικῷ λόγῳ 〈ἤ〉‐ [10] κουσα〈ν〉 \ σαν δὲ τούτου τοῦ λόγου καί, τὸ ὅσον ἧ\|κεν εἰς τὴν αὐ‐ [11] τῶν μοχθηρίαν, ἠθετήθη, ἐπάγει κακά, ἵνα μὴ ἀθετηθῇ ὁ [11] λόγος αὐτοῦ. \ καὶ ἡ χειρουργία δὲ ἡ ἰατρικὴ καὶ ἡ καῦσις ὑγίειαν φέρουσα τῷ πάσχοντι ταῦτα, οὔκ εἰσιν \| κακά. [13] σκιὰν δὲ ἐνταῦθα λέγει οὐκ ἐκείνην, ἣν λέγομεν ἔχειν [15] θῶν”—, ἀλλὰ ὧδε σκ[ιὰ]ν̣ λέγει τὴν προυφισταμένην \ [15] θανάτου. προυφίσταται δὲ τοῦ θανάτου ἡ ἁμαρτία. θάνατον δὲ λέγω νῦν οὐ τὸν κοι\|νόν. ἴδε· οἱ ζωγράφοι πρὸ τῶν εἰ‐ κόνων καὶ τῶν μορφῶν σκιογραφοῦσιν. \| καὶ ἀρχὴ εἰκόνος [17] ἐστὶν ἐκείνη ἡ σκιά. καὶ ὁ θάν〈ατ〉ος τοίνυν ἔχει σκιάν, τὴν ἁμαρτίαν. αὕτη δὲ προ\|τυποῖ καὶ προδείκνυσιν τὸν θάνα‐ [18] τον. ἐὰν γοῦν ἐν μέσῳ τῆς σκιᾶς γένωμαι τοῦ θανάτου, \| οὐ [19] φοβοῦμαι αὐτόν. οἷον ὁ Ἰωσήφ, ὅσον ἐπὶ προτροπῇ τῇ κατα‐ [20] σπάσαι αὐτὸν θελούσῃ \ σκιᾶς τοῦ θανάτου, καὶ οὐ πεφόβηται κακόν, \| οὐχ εἷλεν [21] αὐτὸν ἐκείνη. [21] ἐπερ( )· ἡ σκιὰ ἡ ἐν μέσῳ; —ἐπεὶ οὐ περὶ κοινοῦ θα‐ νάτου \| ὁ λόγος, οὐδὲ περὶ τῆς σκιᾶς αὐτοῦ οὕτω διανο‐ εῖσθαι ἔδει· ὥσπερ γὰρ ἐκείνη ἣν λέγεις προ\|τύπωσις αἰσθη‐ [23] τή τις οὖσα καὶ ὄψει ὑποκειμένη, φέρει καὶ τὸ μετὰ τὴν σκιὰν αἰσθητὸν \| καὶ ὁρ〈α〉τόν, οὕτω καὶ ὧδε, ἐπεὶ κατὰ [25] ψυχὴν ἡ σκιὰ γίνεται, καὶ ὁ θάνατος ψυχῆς \ [25] ἁμαρτία”—σκιὰ ἦν—“ἀποτελεσθεῖσα” μήτηρ γίνεται θανά‐ του, \| τουτέστιν φέρει καὶ ποιεῖ θάνατον. “ἐὰν” οὖν “πο‐ [26] ρευθῶ ἐν μέσῳ σκιᾶς θανάτου”. [62] ἐπερ( )· \ [1] ἡμάρτανεν. [2] οὐ τὸ θλιβῆναι λέγω τὴν σκιὰν τοῦ θανάτου, ἀλλὰ τὴν ἐκ τοῦ θλιβῆναι ἔνδοσιν \| καὶ δειλίαν. ἐπεὶ οἱ μάρτυρες γέ‐ γοναν ἐν μέσῳ σκιᾶς θανάτου, οὐκ ἐν τῷ θανάτῳ δέ. \| ἐθλί‐ [4] βησαν, ὃ ἐπηγγέλλετο δὲ ἡ θλῖψις ἡ ἐπαγομένη, οὐχ ὑφέστα‐ [5] σαν. τοιουτότρο\ ἡμᾶς εἰς πειρασμόν”. μὴ γὰρ τοῦτο λέγουσιν· \| “μὴ ἐάσῃς [6] ἡμᾶς θλιβῆναι”. ἐὰν τοῦτο ᾖ{ν}, οὐδέποτε ἠλήθευσαν οἱ ἀ‐ πόστολοι λέγοντες· 〈“ἐν παντὶ θλιβόμενοι”〉. \| τὸ μὴ εἰσ‐ [7] ελθεῖν οὖν εἰς πειρασμὸν τοῦτο λέγομεν τὸ μὴ ἁλῶναι τῷ βου‐ λήματι τοῦ \| πειράζοντος. [8] “οὐ φοβηθήσομαι κακά, ὅτι σὺ μετ’ ἐμοῦ εἶ”. σὲ μετ’ ἐμαυτοῦ ἔχων οὐδὲν \| φοβοῦμαι τῶν βλάπτειν δο‐ [9] κούντων. [10] 4 ἡ ῥάβδος σου καὶ ἡ βακτηρία σου, αὐταί με πα\ [10] σαν. [10] θεωρεῖς ὅτι οὐκ ἄπειρος ἦν τῆς σκιᾶς τοῦ θανάτου. ἡ 〈βακτηρία〉 σου ἡ ἀντι\|στήριγμά μου γινομένη καὶ ἡ 〈ῥάβ‐ [11] δος σου ἡ〉 παιδεύουσά με παρεκάλεσάν με, ἔξω με πεποίη‐ καν \| τοῦ θανάτου, εἰ καὶ ἐν τῇ σκιᾷ αὐτοῦ γέγονα, εἰ καὶ [12] ἐν μέσῳ τῆς σκιᾶς αὐτοῦ ἐχώρησα. λαμ\|βάνεται ἡ ῥάβδος καὶ ἡ βακτηρία θεοῦ καὶ ἐπὶ παι‐ δεύσεως καὶ ἐπὶ ἀντιστηριγμοῦ· \| “ὃς προφέρει ἐκ χειλέ‐ [14] ων σοφίαν, ῥάβδῳ τύπτε〈ι〉 ἄνδρα ἀκάρδιον”. τὸν παιδευτι‐ [15] κὸν καὶ \ οις δὲ Παῦλος γράφει· “τί θέλετε; ἐν \| ῥάβδῳ ἔλθω πρὸς [16] ὑμᾶς”; [16] καὶ ἐπὶ ἀντιστηριγμοῦ δὲ λαμβάνεται· “αἱ βακτηρίαι ἐν ταῖς \| χερσὶν ὑμῶν· καὶ ἔδεσθε αὐτὸ μετὰ σπουδῆς· πάσχα [17] ἐστὶν κυρίου”. 5 ἡτοίμασας ἐνώ\|πιόν μου τράπεζαν ἐξ ἐναντίας τῶν θλι‐ [18] βόντων με. εἰς τὸ προοίμιον λοιπὸν συν\|άπτομεν τὰ παρόντα· αὐτῶν [20] γὰρ ἕνεκα γεγένηται, ὅτε ἐλέγομεν ὅτι μετὰ τὴν \ [20] τοῦ γάλακτος “στερεὰ τροφὴ” δίδοται οὖσα σοφία θεοῦ ἐν τελείοις λαλουμένη. ἡ δὲ καὶ \| ἐνταῦθ〈α〉 μετὰ τὴν κτηνώ‐ [21] δη ἀγωγήν, εἰ καὶ μετ’ εὐσταθείας καὶ πραότητος ἦν γινο‐ μένη, \| ποιμανθεὶς ὑπὸ σοῦ ἀκαθυστέρητος ἔμεινα· διεδέξα‐ [24] ἐχόντων. ὅτε δὲ προέκοψα ἐπιστραφείσης τῆς ψυχῆς μου ὑπὸ [25] σοῦ \ δου καὶ τῆς βακτηρίας σου παρακλη\|θῆναι, ἄνθρωπος γέγο‐ [26] να. διὰ τοῦτο οὐχ ἡτοίμασας ἔτι χλοήν, ἀλλὰ τράπεζαν, καὶ ἐνώ\|πιόν μου ἐφανέρωσάς μοι αὐτῆς τὸ κάλλος τὸ τρό‐ [63] φιμον, τὸ ἐδώδιμον. ἡ σοφία σου \ [1] πεζαν ταύτην. “σφάξασα τὰ ἑαυτῆς θύματα” ἐπέθηκεν αὐτῇ. καὶ “τὸν οἶνον τὸν \| ἑαυτῆς” ἐπέθηκεν “κεράσασα” ταύτῃ [2] τῇ τραπέζῃ καὶ πάντας ἐπὶ τὸ φαγεῖν καὶ πιεῖν ἀπὸ ταύτης τῆς \| τραπέζης καλεῖ. [3] καὶ λέγομεν τράπεζαν ἐνταῦθα τῆς σοφίας τὴν θείαν παί‐ δευσιν. ἐπίκειται δὲ ταύτῃ \| θύματα· ὅταν γὰρ ἱερουργή‐ [4] σωμεν καὶ σφάξωμεν τὰ δόγματα τῆς εὐσεβείας, ἵν’ ἕτοιμα [5] πρὸς τρο\ τραπέζῃ. καὶ οὐκ ἄλλος γε ἔθυσεν αὐτὰ ἢ αὐτὴ ἡ \| σοφία ἡ [6] “ἑτοιμάσασα τὴν ἑαυτῆς τράπεζαν”· οὐ γὰρ ἁπλῶς εἶπεν· “ἡτοίμασεν τράπεζαν”, ἀλλὰ “τὴν ἑαυ\|τ〈ῆσ〉”. σοφίας δὲ τρά‐ [7] πεζα οὐκ ἔχει ἐπικείμενα ἄλλα ἐδέσματα ἢ τὰ σοφὰ παιδεύ‐ [7] ματα. εἶτα καὶ \| “τὸν ἑαυτῆς οἶνον ἐκέρασεν”. προσέλαβεν αὐ‐ τῷ ὕδωρ, ἵν’ ἡμεῖς ἀκράτου μὴ δυνάμενοι δέξασθαι \| κεκε‐ [9] ρασμένον λάβωμεν οἶνον. ἔστιν τινὰ ἄρρητα ῥήματα, ἃ οὐ [10] 〈 〉. ἔστω ταῦτα οἶνος. ὅταν τις δύνη\ [10] διδασκαλίαν ῥητὴν ἀγαγεῖν, ἐκέρασεν, αὐτοῖς αἰσθητὸν ὕ‐ δωρ ἐπιμείξας· τὰ παραδεί\|γματα τὰ τῆς γραφῆς, αἱ λέξεις [11] αἱ ἐν παραβολαῖς ἀπαγγελλόμεναι. πάλιν ἐπεὶ θεὸς λόγος ἐστὶν ἡ \| σοφία, οὐκ ἠδυνάμεθα [12] δὲ ἀκράτου{ς} λαβεῖν τοῦ λόγου, ἐκέρασεν αὐτὸν τῇ ἐναν‐ θρωπήσει, καὶ ἐδεξά\|μεθα λοιπὸν κεκραμένον οἶνον ἔκ τε [13] τοῦ λόγου τῆς ἐνανθρωπήσεως καὶ τῆς μεγαλειότητος τοῦ μονο\|γενοῦς. “γενάμενος δὲ ὁ λόγος σὰρξ καὶ ἐσκήνωσεν ἐν [14] ἡμῖν, καὶ ἐθεα〈σά〉μεθα τὴν δόξαν αὐτοῦ”. ἰδοὺ τὸ κρᾶμα. \ [15] οὐκ ἄλλου δέ τινος ἦν τοῦτο μεῖξαι ἢ τῆς σοφίας αὐτῆς. οἶδας ὅτι ὁ κερανν〈ύ〉ων ἐνίοτε πρὸς τὴν ἕξιν \| τοῦ πίνον‐ [16] τος τὴν κρᾶσιν ποιεῖται. καὶ ἡ σοφία τοίνυν τὸν ἑαυτῆς οἶνον ἐκέρασεν καὶ οὐ πᾶσιν τὸ \| αὐτὸ κρᾶμα δίδωσιν, ἀλλ’ [17] ὃ χωρεῖ ἕκαστος. εἰσὶν οὖν νηπιώδεις, ἐν οἷς δοκεῖ τοῦτο τὸ κρᾶμα μᾶλλον ὑδα\|ρέστερον εἶναι. πλεονάζει τὸ τῆς ἐν‐ [18] ανθρωπήσεως. ὅταν δέ τις “θεάσηται τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς \| μονογενοῦς παρὰ πατρός”, ὁ οἶνος πλεονάζει. [20] ταύτην οὖν τὴν τράπεζαν ἡτοίμασεν οὐκ εἰς νῶτον \ [20] ἐπικαλουμένου, οὐ μακρὰν αὐτοῦ, ἀλλ’ ἐνώπιον αὐτοῦ καὶ ἐξ ἐναντίας τῶν θλιβόντων αὐτόν. τοῦτο \| τὸ αἴνιγμα ἐπὶ τὸ [21] σαφέστερον ὁ ἀπόστολος μεταβαλὼν γράφει· “θύρα γάρ μοι ἀνέῳγεν με\|γάλη καὶ ἐνεργής, καὶ ἀντικείμενοι πολλοί”. [22] ὅταν τις λόγον καὶ θύραν λόγου ἔχῃ ἰσχυρὸν καὶ ἐνεργῆ, \ ἀντικειμένους πολλοὺς ἔχει. καὶ αὐτὸς διάβολος ἀντίκειται κωλύειν θέλων τὴν ὠφέλειαν \| τὴν ἐκ τῆς ἐνεργείας τοῦ λό‐ [24] γου, καὶ ἄνθρωποι σοφισταὶ καὶ ἄλλοι κακοὶ ἄνθρωποι. {οὐ} [25] τοσοῦτον γοῦν ἀντίκεινται \ [25] εργετουμένῳ. [25] “ἐξ ἐναντίας τῶν θλιβόντων με” ἡτοιμάσατο τὴν τρ〈ά〉πε\ ζαν. ἔλεγόν ποτε εἰς ἐκεῖνο τὸ ῥητὸν περὶ τοῦ βρέφους Ἰη‐ σοῦ· “ὅτι πρὶν γνῶναι καλεῖν πατέρα ἢ \| μητέρα λήμψεται [27] δύναμιν Δαμασκοῦ καὶ σκῦλα Σαμαρείας ἔναντι 〈βασιλέως [64] Ἀσσυρίων〉”. οὐ μέγα ἦν, εἰ τὰ σκῦλα \ [1] λέα τοῦ βασιλέως ἀπόντος ἔλαβεν, ἀλλὰ ἀπέναντι αὐτοῦ, παρ‐ όντος αὐτοῦ ἀπέ\|σπασεν ἃ εἶχεν ὑφ’ ἑαυτόν. ἢ οὐκ ἀπέναν‐ [2] τι τοῦ βασιλέως τῶν Ἀσσυρίων ἐσκύλευσεν τοὺς μάγους; \ ἐν τῷ μαγεύειν γὰρ ἦσαν. οὐ μετανοήσαντες πρότερον ἦλ‐ θον πρὸς τὸ παιδίον, ἀλλ’ ἔτι ἐνεργούν\|των τῶν δαιμόνων. [4] τοιοῦτόν τι γοῦν τεθεώρηται ἐκκλησιαστικῶς, ὅτι τὰ συν‐ [5] ήθη ἐκεῖνοι \ [5] σχόντες αὐτοὺς ὑπηκόους ἔγνωσαν ὅτι κατελύθη ἐκ τοῦ \ παιδίου τοῦ σημαινομένου διὰ τοῦ φανέντος ἀστέρος ἡ μα‐ γεία. ⟦ἐλθὼν γοῦν εἰς ἐμὲ τοιοῦτό τι⟧ οἱ \| θλίβοντες οὗ‐ [7] τοι παρῆσαν καὶ ἐπ’ ὄψε̣σιν αὐτῶν γέγονεν τὰ τῆς εὐεργεσί‐ [7] ας. δύναται καὶ τὸ “ἐξ ἐναντίας” οὕτως· \| ἐναντίᾳ προαι‐ [8] ρέσει παρῆσαν κωλῦσαι θέλοντες, τὸ ὅσον εἰς αὐτούς, ἢ [8] βλάψαι αὐτὸν θέλοντες. \ 5 ἐλίπανας ἐν ἐλαίῳ τὴν κεφαλήν μου. [9] χριστόν με ἀπέδειξας· καθ’ ὃ σημαινόμενον λέγεται· \ [10] “μὴ ἅπτεσθε τῶν χριστῶν μου”. καὶ οὗτος ὁ ἅγιος εἷς ἦν τῶν χριστῶν τῶν χρισθέντων “ἐλαίῳ ἀγαλλι\|άσεως παρὰ τοὺς [11] μετόχους” Χριστοῦ. αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος ἐχρίσθη παρὰ τοὺς μετ‐ όχους, παρὰ τοὺς ἄλλους \| χριστούς, περὶ ὧν εἴρηται· “ἔξ‐ [12] ελθε εἰς σωτηρίαν τοῦ λαοῦ σου τοῦ σῶσαι τοὺς χριστούς [12] σου”. \ “ἐλίπανας” οὖν “ἐν ἐλαίῳ τὴν κεφαλήν μου”. πολλαχοῦ ἡ κεφαλὴ τὸν νοῦν σημαίνει· ὡς ἐὰν λέγηται· \| “τοῦ σοφοῦ [14] οἱ ὀφθαλμοὶ ἐν κεφαλῇ αὐτοῦ”. ἀμέλει γοῦν καὶ ἡ συνήθεια [15] λέγει τοὺς μωροτέρους ἐνκέφαλον \ [15] ἔχειν. ὁ ἄρχων συνστήματος κεφαλὴ λέγεται τοῦ συνστήμα‐ τος. ἐπεὶ καὶ ὁ νοῦς \| τοίνυν ἄρχει καὶ ἡγεῖται πάσης [16] τῆς συνστάσεως ἡμῶν, κεφαλὴ ὀνομάζεται. πολλαὶ δὲ γραφαὶ \ τοῦτο διδάσκουσιν, ἃς πολλάκις εἰρήκαμεν. [17] οὐκ εἶπεν ἁπλῶς “ἐλιπάνθη”, ἀλλ’ “ἐν ἐλαίῳ”· ἔστιν γὰρ \| καὶ φαῦλον ἔλαιον, περὶ οὗ ὁ ἅγιος ἀπεύχεται λέγων· “ἔλαιο〈ν〉 δὲ ἁμαρτωλοῦ μὴ λιπανάτω τὴν κεφα\|λήν μου”. [19] 5 καὶ τὸ ποτήριόν σου μεθύσκον ὡς κράτιστον. [20] ἐπεὶ οὐ πᾶς τις δύναται ὅλον \ [20] σεν ἡ σοφία, ἐκπιεῖν, ἑκάστῳ νέμει ποτήριον, ὃ δύναται δεξάμενος \| εὐφρανθῆναι. [21] ἔνια τῶν γραφῶν ἔχει· “καὶ τὸ ποτήριόν μου”· ὃ ἐπιδέ‐ δωκάς μοι. πλὴν ἑκατέρως \| λέγεται. [22] “μεθύσκον” οὖν ἐστιν “ὡς κράτιστον”. κρατίστην μέθην ἐπιφέρει τῷ πίνοντι, νηφαλίαν \| μέθην. τὸ δὲ “μεθύσκον” [23] ἀντὶ τοῦ “εὐφραῖνον”. λέγομεν οὖν πολλάκις μέθυσον τὸν πολύοινον. \| καὶ αὐτὸ δὲ τὸ θιγεῖν καὶ γεύσασθαι μέθη λέ‐ [24] γεται. [24] καὶ ἐτυμολογοῦσιν τὴν μέθην οὕτως· κατὰ τὸ παλαιὸν \ [25] οὐκ ἦν πληθὺς οἴνου, ὅτε εὐθέως εὑρέθη τὸ γένημα τῆς ἀμ‐ πέλου ποιοῦν οἶνον, καὶ ἐν ταῖς \| εὐωχίαις καὶ ταῖς δημο‐ [26] τελέσιν πανηγύρεσιν μετὰ τὸ θῦσαι ἔπινον. οὐκ ἔπινον ἄλ‐ λῳ καιρῷ. \| καὶ διὰ τοῦτο μέθη λέγεται. [27] καὶ τὸ ἁπλῶς 〈δ〉ὲ θιγεῖν σημαίνει ἡ μέθη πολλάκις· “μεθύσκονται ἀπὸ πιό\|τητος τοῦ οἴκου σου”, ἀντὶ τοῦ “εὐ‐ [28] φραίνονται”· ἑτέρως γὰρ ἡ μέθη λέγεται μετὰ διαβολῆς· “οἱ μεθυς\|κόμενοι νυκτὸς μεθύουσιν”. σὺν σκότῳ καὶ ἀγνοίᾳ [65] οὗτοι μεθύουσιν. οἱ δὲ μεθύοντες \ [1] τουτέστιν εὐφρανθέντες, νηφαλίως μεθύουσιν. “φάγετε, πί‐ ετε, με\|θύσθητε, ἀδελφοί”, ὁ νυμφίος ἐν τῷ ᾄσματι τῶν ᾀσ‐ μάτων λέγει. τὸ “μεθύσθητε” οὐ τοῦτο λέγει, οὐ “κρα\|ται‐ [3] ώθητε” ἀπὸ οἴνου, ἀλλ’ “εὐφράνθητε”. 6 καὶ τὸ ἔλεός σου καταδιώξεταί με πάσας τὰς \| ἡμέρας [4] τῆς ζωῆς μου. [4] τὸ ἔλεός σου ὡς “ἐλίπανας τὴν κεφαλήν μου”· οὐ πρὸς [5] ὀλίγον λι\ [5] εστίν μοι} 〈καὶ οὕτως αἰώνιος χριστὸς ἕκαστος τῶν χρισ‐ [5] θέντων γίνεται〉. “πάσας” οὖν “τὰς ἡμέρας τῆς ζωῆς μου” \| δ[ι]ώκει με· [6] οὐκ ἐᾷ με πόρρω αὐτοῦ γενέσθαι· παρά[μονο]ν γάρ ἐστιν, 〈ἐπεὶ πάρεστίν μοι〉, {καὶ οὕτως αἰώνιος χριστὸς ἕκας\|τος [7] τῶν χρισθέντων γίνεται. οὐκέτι λοιπὸν κατασκηνοῖ} καὶ οὐκ ἐπὶ μίαν ἢ δευτέραν, \| ἀλλ’ ἐπὶ “πάσας τὰς ἡμέρας τῆς [8] ζωῆς μου”. “ἡμέρας” δὲ “πάσας τῆς ζωῆς” τοὺς φωτισμοὺς \ τῆς ψυχῆς ἐκλάμβανε ἀπὸ τοῦ ἡλίου τῆς δικαιοσύνης γενο‐ [9] μένους. [9] 1 〈ψαλμὸς τῷ Δαυίδ· τῆς μιᾶς σαββάτων〉. [10] 〈 〉 κατάλληλον ἔχει τὴν προγραφήν· εἰς τὴν ἡμέραν γὰρ τὴν μίαν τῶν σαββάτων. “μίαν σαββάτου”· \| ἡ [11] ὀγδοὰς ἡ ἑπομένη. αὕτη καὶ πρώτη σαββάτου ἐστίν. εἶτ’, ἐπεὶ ἀρχή ἐστιν δῆθεν κύκλου ἑβδο\|μάδος, καλεῖται [12] καὶ ὀγδοάς· μέχρι γὰρ ἑβδομάδος περιγράφεται ἡ ἑβδο‐ μάς, μέχρι ἑβδόμης \| προσθήκης ἤτοι ἡμέρας ἢ μονάδος. ἡ δευτέρα ἄρχεται πάλιν ἀπὸ μονάδος. αὕτη ὁτὲ \| μὲν λέγε‐ [14] ται πρώτη σαββάτου, τουτέστιν μετὰ τὸ σάββατον, ὁτὲ δὲ [15] ὀγδοάς, ἵνα συναχθῶσιν \ [15] διδόντος τοῦ ἁγίου μέρος τοῖς ἑπτὰ καὶ τοῖς ὀκτὼ ὁ Ἰουδαῖος μόνον τὸ \| σάββατον ἔχει. οὐδὲ πρώτην σαββάτου [16] ἔχουσιν οὐδὲ ὀγδοάδα, ὅλως οὐ θεωρήσαντες τὴν προτέραν \ ἑβδομάδα. μόνος οὖν ὁ ἐκκλησιαστικὴν γνώμην ἔχων, ὁ κατὰ ἄλλην παραβολὴν τοῦ \| εὐαγγελίου “προφέρων ἐκ τοῦ θησαυ‐ [18] ροῦ νέα κ[α]ὶ [παλαι]ά”, ἐκεῖνος ἔχει τὴν νέαν τοῦ σαββά‐ του. \| ὑπερβὰς τὴν πρώτην ἑβδομάδα ἤρξατο τῆς δε̣υ̣[τέρας] [20] τῆς κατὰ τὸ εὐαγγέλιον. καὶ αὕτη ὀγδο\ [20] τὴν πρώτην ἑβδομάδα καὶ πρώ̣[τη σα]ββάτων. \ οἱ πρῶτοι στίχοι τοῦ 〈ψαλμοῦ〉 καὶ κατὰ λέξι[ν κ]α̣ὶ̣ [νο‐ [21] η]τὸν δύνανται ἐκλαμβάνεσθαι. πλή\|ρωμα δὲ τῆς γῆς τὸν κόσμον αὐτῆς ἐκλημπτέον· ὅ γε̣ εἶπεν Μωυσῆς· γενομένων γὰρ ἐπ’ αὐ\|τῆς φυτῶν καὶ ζῴων εἴ‐ [23] ρηται ὅτι· “συνετελέσθη ὁ κόσμος τοῦ οὐρανοῦ καὶ τῆς γῆς. καὶ συνετέλεσεν \| ὁ θεὸς 〈ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῇ ἕκτῃ τὰ ἔργα αὐ‐ [24] τοῦ”〉. [24] καὶ ἐπὶ ῥητοῦ λαμβάνομεν, ὅτι οἱ καρποὶ καὶ τὰ ζῷα [25] 〈πλήρωμά〉 \ συμβουλεύων γὰρ τοῖς ἀπὸ ἐθνῶν πιστεύσασιν \| καὶ τοῖς [26] Ἰουδαίοις μὴ δεισιδαιμονεῖν περὶ τὰς τροφὰς λέγει· “πᾶν τὸ ἐν μακέλλῳ πωλού\|μενον ἐσθίετε μηδὲν ἀποκρίνοντες· [66] τοῦ γὰρ κυρίου ἡ γῆ καὶ τὸ πλήρωμα αὐτῆς”. κρέα δὲ \ [1] λιστα ἐν τοῖς μακέλλοις πιπράσκεται, ἀλλὰ καὶ τὰ ἄλλα ὤ‐ [1] νια τὰ πρὸς τροφὴν συντελοῦντα. \ 1 τοῦ κυρίου ἡ γῆ καὶ τὸ πλήρωμα αὐτῆς, ἡ οἰκουμένη [2] καὶ πάντες οἱ κατοικοῦντες ἐν αὐτῇ. καὶ πρό\|τερον εἶπον, ὅτι διῃρέθη ἡ γῆ ὡς τὸ μὲν αὐτῆς γεωργήσιμον εἶναι, τὸ δὲ πρὸς οἴκησιν ἐπιτηδείως \| ἔχον. [4] τὸ πρὸς οἴκησιν οὖν ἔχον τὴν ἑτοιμασίαν οἰκουμένη καλεῖ‐ [5] ται, τὸ δὲ πρὸς γεωργίαν καὶ \ [5] ἀμφοτέρων οὖν ποιητής ἐστιν ὁ θεός· πῶς γὰρ αὐτοῦ ἦν ταῦτα, εἰ μὴ αὐτὸς αὐτὰ πεποιήκει; \| “τοῦ κυρίου” οὖν “ἡ [6] γῆ καὶ τὸ πλήρωμα αὐτῆς”. κατὰ κοινοῦ λάμβανε τό· 2 αὐτὸς ἐπὶ θαλασσῶν ἐθεμε\|λίωσεν αὐτὴν καὶ ἐπὶ ποτα‐ [7] μῶν ἑτοίμασεν αὐτήν. ἤτοι τὴν γῆν ἢ τὴν οἰκουμένην. ἡ οἰκουμένη δὲ καὶ \| γῆ [8] ἐστιν. [8] ἴσον ἐστὶν τὸ λεγόμενον ἐνταῦθα τῷ εἰρημένῳ οὕτω· “τῷ στε‐ ρεώσαντι τὴν γῆν ἐπὶ \| τὸ ὕδωρ”, καὶ ὑπὸ τοῦ Ἰώβ· “κρεμάζων [9] γῆν ἐπ’ οὐδενός”· εἰ γὰρ ἐν θαλάσσῃ τεθεμελίωται, οὐκ ἔ‐ [10] χει \ ἔχει τὸ κρεμάσθαι. καὶ πᾶν μὲν ὕδωρ ἀντε\|ρίζον ἔδαφος ἔ‐ [11] χει. ἐπειδὴ δὲ ἡ θάλασσα ἔχει ὑποκείμενον ἔδαφος, πάντως κἀκεῖνο δεῖ ἔχειν τι \| ὑποκείμενον. οὐκ εὑρίσκεται δὲ ἄλ‐ [12] λο ἢ τὸ ὑγρόν. διὰ τοῦτο λέγει ἐπὶ θαλασσῶν τεθεμελιῶσθαι \ τὴν γῆν. [13] αὐτὴ πρὸς ἑαυτὴν συνστρεφομένη κρατεῖ ἑαυτήν. οὐκ ἔδα‐ φος ἀντερίζον σκληρὸν ἐᾷ \| αὐτὴν οὕτω τετάχθαι, ἀλλὰ αὐ‐ [14] τὴ περὶ ἑαυτὴν στρέφεται. ἀμέλει γοῦν καὶ Ἑλλήνων οἱ λό‐ [15] γ〈ο〉ι λέγουσιν, \ [15] —εὐθεῖαι δὲ οὐκ αἰσθηταί, ἀλλὰ λόγῳ θεωρεῖται—διακρα\ τοῦσιν αὐτὴν ἐν τῷ μεσαιτάτῳ. καὶ τοῦτό ἐστιν τὸ ἐπὶ μη‐ [16] δενὸς αὐτὴν κρεμάσθαι. ἐστὶν δὲ τοῦτο τὸ βού\|λημα τοῦ θεοῦ· “ἐθεμελίωσας” γὰρ [17] “τὴν γῆν ἐπὶ τὴν ἀσφάλειαν αὐτῆς, οὐ κινηθήσεται εἰς τὸν αἰῶνα \| τοῦ αἰῶνος”· πῶς γὰρ οἷόν τε κλιθῆναι τὴν οὕτω [18] ψήφῳ θε〈οῦ〉 τὴν ἕδραν εἰληφυῖαν; [19] δὲ τῆς γῆς ἡ οἰκουμένη ἐστίν, καὶ αὐτὴ εἰκότως ἐν ταύτῃ [20] τὴν \ [20] καὶ λέγει ἐπὶ ποταμῶν αὐτὴν ἡτοιμάσθαι· οὐκ ἐπὶ ποτα‐ μῶν τεθεμε\|λιῶσθαι, ἀλλ’ ἡτοιμάσθαι· οὐ γὰρ οἷ[ό]ν τε εἰ‐ πεῖν, ὅτι καὶ ἐν τῇ θαλάσσῃ τὸν θεμέλιον ἔχει καὶ \| ἐν [22] τοῖς ποταμοῖς, ἀλλὰ αὐτὴ μὲν τεθεμελίωται ἐπὶ τῆς θαλάτ‐ της ἡτοιμασμένη τοῖς \| ποταμοῖς, ἵν’ ἐν αὐτῇ ὥσπερ πηγαί τινες καὶ πίδακες ῥέοντες ὠφελήσουσιν αὐτήν. \| τὰ τοιαῦ‐ [24] τα σώματα ἐὰν μὴ ἔχῃ παρεσπαρμένον ὕδωρ 〈ᾧ〉 δύναται δια‐ [25] κρατεῖσθαι, ψήγματα \ [25] τόν. ἐπειδὴ δὲ τὰ ἑξῆς οὐκέτι ἱστορικῶς δύναται ληφθῆναι· \ “τίς” γὰρ “ἀναβήσεται εἰς τὸ ὄρος τοῦ κυρίου καὶ τίς στή‐ [67] σεται ἐν τόπῳ ἁγίῳ αὐτοῦ”; δέον εἰπεῖν \ [1] όδου καὶ τὴν ἕδραν τῆς στάσεως, οὐδὲν τοιοῦτο εἶπεν, ἀλλὰ ἡ ἀπόκρισις \| γίνεται πρὸς τὸν ἐρωτήσαντα· “τίς ὁ ἀναβαί‐ νων καὶ τίς ὁ ἑστηκώς”; οὕτως· “ἀθῷός” ἐστιν \| “χερσὶν [3] καὶ καθαρὸς τῇ καρδίᾳ”. τὸ ἀθῷον εἶναι ταῖς χερσὶν τὸ κα‐ θαρὸν εἶναι ταῖς πράξεσιν \| σημαίνει. [4] εἶτα λέγει χαρακτῆρα θεῖον· “ἀθῶος χερσὶν καὶ καθαρὸς [5] τῇ καρδίᾳ, ὃς οὐκ ἔλαβεν ἐπὶ \ [5] διττῶς δὲ τοῦτο νοεῖται. “ἐπὶ ματαίῳ” λαμβάνει τὴν ψυχὴν ἑαυτοῦ \| ὁ μάταια διανοούμενος καὶ αἱρούμενος καὶ πράττων· πολλαχοῦ γὰρ ταῦτα τὰ μὴ σπουδαῖα, τὰ αἰσθη\|τά, τὰ πρόσ‐ [7] καιρα τῷ ὀνόματι τῶν ματαίων σημαίνεται· ὡς ἐὰν λέγῃ· “καὶ γνώσῃ ὅπου ἦσθα, \| ὅτε ἐπεποίθεις ἐπὶ τοῖς ματαίοις”, ἐπὶ [8] τοῖς προσκαίροις. δύναται καὶ αὐτὰ τὰ ἁμαρτήματα. \| “ἐπὶ ματαίῳ” αὐτὴν [9] ἔλαβεν ὁ ἐγειρόμενος τὸ πρωὶ καὶ πίνων τὸν οἶνον καὶ μένων [10] τὸ ὀψὲ ὥστε \ [10] ἐγειρόμενοι 〈τὸ〉 πρωὶ καὶ τὸ σίκερα διώκοντες καὶ μένον‐ τες τὸ \| ὀψέ· ὁ δὲ οἶνος αὐτοὺς συνκαύσει”. ἄλλως πάλιν σπουδὴν ἔχουσιν ἐξ ἕω ἀνίστασθαι καὶ \| σπεύδειν ἐπὶ δι‐ [12] καστήρια, οἷς παρέπεται τὸ ἀδικεῖν. οὗτος “ἐπὶ ματαίῳ τὴν [12] ψυχὴν αὐτοῦ ἔλαβεν”. \ συνᾴδει καὶ τὸ ἐν Ἰσαίᾳ λεγόμενον πρός τινας· “ματαί‐ α ἡ ἰσχὺς τοῦ πνεύματος ὑμῶν”. ὧδε πνεῦμα ἡ γνώ\|μη. παρα‐ [14] πλησίως τοῦτο καὶ τῷ εἰρημένῳ περὶ τῆς παρθένου, ὅτι ὥσ‐ [15] περ σώματι, οὕτω καὶ πνεύματι \ [15] “ματαία” οὖν “ἡ ἰσχὺς τοῦ πνεύματος ὑμῶν”. ἐάν τις οὖν τὸν νοῦν αὐτοῦ καὶ \| τὴν γνώμην ὀδυνᾶται ταῖς “βιωτικαῖς φροντίσεσιν” εἰς τὰ μάταια, ματαίαν τὴν ἰσχὺν ἔχει. \| τὴν [17] τοῦ νοεῖν δύναμιν εἰς τὰ μάταια ἀναλίσκουσιν. ἔστιν γοῦν ἰδεῖν τοὺς τοιούτους καὶ κα\|κουργοτέρους. πάνυ ὅλην τὴν [18] ἰσχὺν τοῦ νοῦ εἰς ταῦτα ἀναλίσκουσιν. δευτέρα ἀπόδοσις \| εἰς τό· “ὃς οὐκ ἔλαβεν ἐπὶ ματαίῳ [19] τὴν ψυχὴν αὐτοῦ”· κατεσκεύασεν ὁ θεὸς τὸν ἄνθρωπον λογι‐ [20] κόν, \ πράττῃ· διὰ τοῦτο γὰρ τὸν λογικὸν πε\|ποίηκεν, ἵνα δέχηται [21] ἀρετὴν καὶ ἐνεργῇ αὐτήν. “ἐπὶ ματαίῳ τὴν ψυχὴν ἑαυτοῦ ἔ‐ λαβεν” \| οὐ θεοῦ οὕτως αὐτὴν δεδωκότος, ἀλλὰ αὐτοῦ οὕτως [22] αὐτὴν εἰληφότος. [23] τος τὸν ἄνθρωπον, καί εἰσίν τινα τῆς ψυχῆς κινήματα, εἰ‐ σὶν δὲ \| καὶ τοῦ σώματος. ἔχομεν ἐνέργειαν μελῶν τὸ βαδί‐ [25] ζ̣[ει]ν̣, τὸ διὰ χειρῶν τι ποιεῖν, τὸ ὁρᾶν. \ [25] φέρε, πόδας ἔχων μηδέποτε βαδίζῃ, τρόπ[ο]ν τινὰ “ἐπὶ μα‐ [25] ταίῳ” τοὺς πόδας ἔχει. \ καὶ πρὸς ἀναγωγὴν δέ· τὰ ἑξῆς τῶν προτέρων στίχων βι‐ άζεται καὶ αὐτοὺς ἀναγαγεῖν. “τοῦ κυρίου” \| ἐστὶν “ἡ γῆ” [27] ἐκείνη “ἡ καρδία ἡ καλὴ καὶ ἀγαθὴ” ἡ δεξαμένη ὃν ἔβαλεν Ἰησοῦς σπόρον καὶ ἑκατοντα\|πλασίω ἐκαρποφόρησεν ἢ εἰς [28] ἑκατὸν καὶ ἑξήκοντα καὶ τριάκοντα. πολλάκις εἶπον, ὅτι τὰ \| νοητὰ δύναται κατὰ πλείονας [29] ἐπινοίας τὰ αὐτὰ λαμβάνεσθαι, ὅτε ἔλεγον τὴν ψυχὴν λέγε‐ [68] σθαι \ [1] ἐνταῦθα οὖν ἡ αὐτὴ {γῆ} καὶ γῆ ἐστιν καὶ οἰκουμένη. ὅταν οὖν καρποφορῇ τὰς \| πρακτικὰς ἀρετάς, γῆ ἐστιν πλή‐ [2] ρωμα ἔχουσα. ὅταν δὲ τὰ θεῖα χαρίσματα ἔχῃ τοῦ πνεύματος, οἰκου\|μένη ἐστὶν ἔχουσα τοὺς κατοικοῦντας. οὔκ ἐστιν ἔρη‐ μος· οὐ γὰρ εἴρηκεν· “δεῦτε καὶ ἐνκατα\|λείψωμεν αὐτήν”, [4] ὡς τῇ διαβαλλομένῃ οἰκουμένῃ εἴρηται. αὕτη δέ ἐστιν ἡ τῶν [5] Ἰουδαίων συν\ χὴν ἔχουσαν μὲν πρότερον τὸ οἰκεῖσθαι, παρ’ ἰδίαν \| δὲ αἰ‐ [6] τίαν ἐνκαταλειπομένην. [6] συνάπτεται οὖν τούτοις τό· “αὐτὸς ἐπὶ θαλασσῶν ἐθεμελίω‐ [8] μίαις καὶ ἐν ἁλμυρότητι ἐχούσης τὸ εἶναι, τὴν οἴκησιν λέ‐ γω, ἐπὶ τούτων \| τῶν θαλασσῶν ἐθεμελίωσεν. [9] αὕτη δὲ ἡ θάλασσα λαμβάνει τὴν Ἰησοῦ σαγήνην, ἵνα ἐξ [10] αὐτῆς \ ἀρετῆς φίλοι οὗτοι 〈οἱ〉 θηρευόμενοι, ἄλλως \| λέγονται θη‐ [11] ρεύεσθαι ἐκ τῆς θαλάσσης, ἵν’ ἐκτὸς αὐτῆς γένωνται, καὶ ἄλλως ἐπὶ τῆς θαλάττης \| τεθεμελιῶσθαι· ὧδε γὰρ θεμελι‐ [12] οῦνται, ἵν’ “ἐν ἀγάπῃ τεθεμελιωμένοι καὶ ῥεριζωμένοι” ἀνα\ φανῶσιν. [13] “καὶ ἐπὶ τῶν ποταμῶν” τῶν ῥεόντων ἐκ τῆς κοιλίας τοῦ τὸ πνεῦμα ἔχοντος \| ἑτοιμάζονται, ἵνα δέχωνται τοὺς ποτα‐ [15] μοὺς τούτους τοὺς ἐκ τῆς κοιλίας ἑκάστου τῶν πις\ [15] τας. εἰσὶν δὲ τὰ διάφορα τοῦ πνεύματος χαρίσματα οἱ ποτα‐ [15] μοί. πρὸς τὸν ἀ〈να〉κρινόμε\|νον μαθεῖν θέλοντα· “τίς ἐστιν [16] ὁ ἀναβαίνων εἰς τὸ ὄρος τοῦ κυρίου καὶ ἱστάμενος εἰς τὸν τόπον τὸν \| ἅγιον”; ἀπόκρισις φέρεται· “ζητεῖς τίς ἐστιν ὁ ἀναβαίνων καὶ ἱστάμενος; ὁ ταῖς χερσὶν ἀθῷος \| καὶ κα‐ [18] θαρὸς τῇ καρδίᾳ, ὁ μὴ λαβὼν τὴν ψυχὴν ἐπὶ ματαίῳ”· οὗτός ἐστιν ὁ ἀναβαίνων διὰ προκοπῆς. \| ἡ προκοπὴ δὲ ἄνοδός [19] ἐστιν. ἡ στάσις ἡ ἐν τῷ τελείῳ. ὅταν τις γένηται “τέλει‐ [20] ος ὡς ὁ πατὴρ ὁ οὐράνιος”, \ [20] ἄρα ὑπερβῇ τὴν ὅλην τοιαύτην κατάστασιν καὶ ἀρχὴν λάβῃ ἄλλης· \| διὸ καὶ ἐν ψαλμοῖς λέγεται· “πάσης συντελείας [21] εἶδον πέρας”. πολλὰ πέρατα ἔστιν, ὡς ἔχει ἐπὶ μαθήσεως \ γραμμάτων. συντελεῖταί τις ἐν τῇ γνώσει τῶν χαρακτήρων, καὶ ἄρχεται συλλαβῶν, καὶ πάλιν \| ἐκείνων τέλος ἀπολα‐ [23] βόντων ἄ̣λ̣λ̣η̣ ἀρχὴ γίνεται. κύκλου οὐκ ἔστιν λαβεῖν οὔτε ἀρχὴν \| οὔτε τέλος. ἐὰν οὖν ἀπὸ σημείου ἐπι[στ]ήσῃ ἀρχὴν [25] τοῦ κύκλου, καὶ συντελέσει〈σ〉 τὸν ὅλον κύκλον. \ [25] ἀρχὴν πάλιν ἔρχεται, ὡς ἔχει ἐπὶ τοῦ ἡλίου. ἐν τοῖς τοι‐ ούτοις τέλεσιν ἀεὶ κατὰ τῶν αὐ\|τῶν φέρεται. [26] Ἰουδαῖοι οὖν ἴσως τὸ “ἀναβῆναι εἰς τὸ ὄρος” τὸ εἰς τὸν ναὸν ἀναβῆναι λέγουσιν \| καὶ στῆναι ἐν αὐτῷ. τὰ ἑξῆς [27] δὲ ἐπισυναπτόμενα εἴργει ταύτης τῆς διανοίας. 3—4 τίς ἀνα\|βήσεται εἰς τὸ ὄρος τοῦ κυρίου καὶ τίς στή‐ [28] σεται ἐν τόπῳ ἁγίῳ αὐτοῦ; ἀθῷος χερσὶν καὶ καθαρὸς τῇ καρ‐ [69] δίᾳ, \ [1] ὤμοσεν ἐπὶ ματαίῳ τῷ πλησίον. \ ἐν τῇ δεκαλόγῳ κεῖται· “οὐ λήμψῃ τὸ ὄνομα κυρίου τοῦ θεοῦ ἐπὶ ματαίῳ· \| 〈οὐ〉 μὴ γὰρ καθαρίσῃ κύριος τὸν λαμ‐ [3] βάνοντα τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἐπὶ ματαίῳ”. τοῦτο καὶ εἰσωτερικῶς \| καὶ τελείως καὶ εἰσαγωγικῶς [4] καὶ καταλλήλως τοῖς ἀρχομένοις ἐκλαβεῖν δεῖ. κυρίως ὁ νέ‐ [5] ος \ “οὐκ ὀμνύει ὅλως”· διὸ οὐ λαμβάνει ἐπὶ μα\|ταίῳ τὸ ὄνομα [6] κυρίου. ἐπ’ οὐδενὶ ματαίῳ παραλαμβάνει αὐτὸ ἀρκούμενος [6] τῷ “ναὶ ναὶ” καὶ τῷ “οὒ οὔ”. [8] ρίου, ὅσον εἰς αὐτὸν ἧκεν, ἐπὶ ματαίῳ αὐτὸ ἔλαβεν· δυνά‐ μενος γὰρ ἀποδεῖξαι καὶ πίστιν \| τῷ ἀμφισβητουμένῳ δοῦναι [9] χωρὶς ὅρκου ῥᾳδίως ἐπὶ τὸν ὅρκον καταφέρεται. [10] ταύτην τὴν δι\ οἱ ἔξω νόμοι, ὅτε μὴ οἷόν τε ἦν ἀποδεῖξαι, μὴ διὰ \| γραμ‐ [11] μάτων, μὴ διὰ μαρτύρων—τότε καὶ οὐχ ἑαυτὸν ἐπιρίπτει εἰς τὸ ὀμόσαι, ἀλλ’ οἱ δικάζοντες \| πᾶσαν ἀπόδειξιν θελήσαν‐ τες εὑρεῖν καὶ μὴ εὑρόντες εἰς τελευταίαν ταύτην \| καταφεύ‐ [13] γουσιν. [13] “ὃς οὐκ ἔλαβεν ἐπὶ ματαίῳ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ”. καὶ εὐθέ‐ ως συνῆψεν· “οὐδὲ ὤμοσεν \| ἐπὶ δόλῳ”· πᾶς γὰρ ἐφίορκος [14] “ἐπὶ δόλῳ” ὀμνύει· μὴ γὰρ νομίζει μὴ ἐφιορκεῖν. [15] σπανίως \ νος ὄμνυσιν, καὶ πάλιν ἔχει ἔνκλημα, ὡς ἐπὶ \| τῶν ἀκουσί‐ [16] ων ἁμαρτημάτων. λέγω· τινὲς οὐκ αἰτιῶνται τοὺς μεθύοντας λέγοντ〈α〉ς ἃ μὴ δεῖ, \| καὶ πράττοντας ἃ οὐ χρῆ, λέγοντες [17] ὅτι 〈ἀ〉κουσία ἐστὶν ἡ μέθη παρ’ ἧς ταῦτα ἃ αἰτιῶνται, τὰ με\|τὰ μέθην γινόμενα· ἀλλ’ αὐτὴ ἡ μέθη ἑκούσιός ἐστιν· ἔ‐ [18] δει γὰρ μὴ μεθυσθῆναι. 5 οὗτος λήμ\|ψεται εὐλογίαν παρὰ κυρίου. [19] διαγράψας τίς ἐστιν ὁ ἀναβαίνων εἰς τὸ ὄρος καὶ ἱστάμε‐ [20] νος \ τὸν ἀναβάντα ἐστὶν ἐν τῷ ὄρει τοῦ θεοῦ \| καὶ στάντα ἐν τό‐ [21] πῳ ἁγίῳ. καὶ μετὰ τὴν ἀνάβασιν τοῦ ὄρους, ἵνα ᾖ{ν} ἡ ἀκρώ‐ ρεια τοῦ ὄρους \| ὁ τόπος ὁ ἅγιος, λέγει ὅτι “λήμψεται οὗ‐ τος εὐλογίαν παρὰ κυρίου”, “εὐλογίαν πνευματικὴν τὴν \| ἐν [23] τοῖς ἐπουρανίοις”· λέγεται γάρ· “καὶ γὰρ εὐλογ〈ίασ〉 δώσει ὁ νομοθετῶν”. δίδωσιν δὲ ὁ \| νομοθετῶν οὐ τοῖς παραβαίνου‐ [24] σιν τὸν νόμον, ἀλλὰ τοῖς εἰς ἔργον αὐτὸν μεταβάλλουσιν. \ [25] καὶ πάλιν· “ἰδοὺ οὕτως”, φησίν, “εὐλογηθήσεται ὁ ἄνθρω‐ πος ὁ φοβούμενος τὸν κύριον”. αἰτία \| τῆς εὐλογίας ἡ εὐ‐ [26] λάβειά ἐστιν, ὁ φόβος ὁ πρὸς τὸν κύριον· διὸ λέγεται· “εὐ‐ λογήσαι σε κύριος ἐκ \| Σιών”. εἰ ἐκ τῆς Σιὼν εὐλογεῖ ὁ θε‐ ὸς τὸν τοιοῦτον, διὰ ἀρετὴν προλαβοῦσαν καὶ φρό\|νησιν ὀρ‐ [28] θὴν αὐτῷ ὀρέγει τὴν εὐλογίαν. ἴδε, τὸν σπουδαῖον, τὸν ἀ‐ [70] θῷον ταῖς χερσὶν \ ματαίῳ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ, οὐδὲ “ὤμοσεν τῷ \| πλησίον αὐτοῦ [2] ἐπὶ δόλῳ”, λέγει λήμψεσθαι εὐλογίαν παρὰ κυρίου· οὐ παρὰ τοῦ τυχόντος αὐτὴν λαμβάνει· \| εἰσὶν γὰρ καὶ ἄνθρωποι ἀλ‐ [3] λήλους εὐλογοῦντες καὶ ἑαυτοὺς εὐλογοῦντες, τουτέστιν ἐπ‐ αινετὰ \| περὶ αὐτῶν λέγοντες. [4] “οὗτος” οὖν “παρὰ κυρίου λήμψεται”. παραπλήσιον ἐν ταῖς [5] παροιμίαις φέ\ [5] οὐχ ἑαυτῷ τὴν εὐλογίαν ὁ δίκαιος ἐπισπᾶται, οὐκ ἄνθρωποι \ αὐτὴν αὐτῷ νέμουσιν, ἀλλὰ κυρίου ἐστὶν ἡ εὐλογία ἐπὶ τὸν νοῦν αὐτοῦ καλούμενον ἀλληγορι\|κῶς κεφαλήν. [7] 〈5 καὶ ἐλεημοσύνην παρὰ θεοῦ σωτῆρος αὐτοῦ.〉 [7] κἂν γὰρ ἔχῃ τις ἔργα τὰ φέροντα τὴν εὐλογίαν, ἐπεὶ μεί‐ ζω ἐστὶν τῶν \| πραχθέντων ἡ εὐλογία, ὑπὲρ ἃ φρονοῦμεν δὲ καὶ ποιοῦμεν ὁ θεὸς χαρίζεται, διὰ τοῦτο καὶ ἐλε\|ημοσύνης [9] τῆς παρ’ αὐτοῦ χρῄζει. [9] {καὶ ἐλεημοσύνην παρὰ θεοῦ σωτῆρος αὐτοῦ} 6 αὕτη ἡ γενεὰ [10] ζητούν\ [10] ἐπεὶ ἑνικῶς τὸ πύσμα γίνεται· “τίς ἀναβήσεται καὶ τίς στήσεται”; καὶ ἡ ἀπόκρισις \| ὡς περὶ ἑνός· “ἀθῷος χερσὶν [11] καὶ καθαρὸς τῇ καρδίᾳ”, οὐχ εἷς δέ ἐστιν μόνος ὁ πεφυκὼς τὴν \| ἀρετὴν κατορθοῖν, εὐθέως ἐπιφέρει· “αὕτη ἡ γενεὰ ζη‐ τούντων αὐτόν”, γενεὰν λέγων πάντας \| τοὺς τῶν αὐτῶν κατ‐ [13] ορθωμάτων καὶ ἀρετῶν ἐνγεγενημένους. καὶ λύεται ἡμῖν εὐαν\|γελικὸν ῥητὸν ἐκ τῆς θεωρίας ταύ‐ [14] της· ὁ σωτὴρ λέγει· “πᾶν αἷμα δίκαιον ἐκκεχυμένον ἐπὶ \ [15] τῆς γῆς ἐκδικηθήσεται ἀπὸ τῆς γενεᾶς ταύτης”. καὶ λέγει ὅτι “ἀπὸ Ἅβελ τοῦ δικαίου”. ἐὰν τοὺς Ἰου\|δαίους δεικ‐ [16] νὺς λέγῃ “ἀπὸ τῆς γενεᾶς ταύτης”, οὐ δικαία ἡ ἐκδίκησις. ὁ Κάιν ἀπέκτεινεν τὸν \| Ἅβελ καὶ ἄλλ〈οι〉 ἄλλους πρὸ τῆς [17] κλήσεως καὶ τῆς δόσεως τῆς 〈χρονικῆσ〉· ἀλλὰ λέγει ἀπὸ τῆς γενεᾶς \| τῆς 〈τοιαύτησ〉, ἀπὸ τῶν γεννωμένων διὰ τοιούτων ἔργων ἐκ τοῦ διαβόλου κατὰ τό· \| “ὑμεῖς ἐκ τοῦ πατρὸς τοῦ [19] διαβόλου ἐστὲ καὶ τὰς ἐπιθυμίας τοῦ πατρὸς ὑμῶν θέλετε [20] ποιεῖν”. \ λιν οἱ τὰς αὐτὰς ☩ἐπιθυμίας☩ ἔχοντες μία \| γενεά. ἐστὶν [21] οὕτω καὶ τό· “γενεὰ εὐθείων εὐλογηθήσεται”. 6 ζητούντων τὸ πρόσωπον τοῦ \| θεοῦ Ἰακώβ. [22] πᾶς ὁ εὐχόμενος γνησίως ἐπιφάνειαν θεοῦ εὔχεται λαβεῖν, καὶ τοῦτό ἐστιν \| τὸ ζητεῖν τὸ πρόσωπον τοῦ θεοῦ. εὐχὴν γοῦν ἀναπέμπουσιν οἱ ἅγιοι λέγοντες· “ἐπίφανον τὸ πρό\|σω‐ [24] πόν σου καὶ σωθησόμεθα”. [24] δυ[να]τὸν δὲ καὶ τοῦτο ὅτι· ἐλάβομεν τὴν ἐπιγραφὴν τοῦ [25] ψαλμοῦ \ στασιν τοῦ σωτῆρος τὴν κυρια\|κὴν καλουμένην ὁτὲ μὲν ὀγδο‐ άδα ὁτὲ δὲ μίαν σαββάτου κατὰ διαφόρους ἐπινοίας. \| “ζη‐ [27] τοῦσιν τὸ πρόσωπον” τοῦ μέλλοντος ἐπιδημῆσαι ἀκούσαντες ὅτι “κλίνας οὐρανὸν \| καταβήσεται”, ὅτι “σωτὴρ παραγίνε‐ [28] ται”· οἱ κήρυκες γὰρ τῆς ἀληθείας οἱ προτ〈ρ〉έχοντες τοῦ \ [71] ἐπιδημοῦντος ἀκούουσιν· “εἴπατε τῇ θυγατρὶ Σιών· ἰδοὺ πα‐ ραγίνεταί σοι σωτήρ”, καί· “εἰπὸν ταῖς \| πόλεσιν Ἰούδα· [2] ἰδοὺ ὁ θεὸς ἡμῶν μετὰ ἰσχύος ἔρχεται”, τοῦ πτερνίζοντος τὴν κακίαν, ἵνα \| μάθωμεν ὑπ’ αὐτοῦ πατεῖν τοὺς ἀντιπάλους, τοὺς ἐνεργοῦντας τὴν κακίαν, “τὸν ἐνεργοῦντα \| ἐν τοῖς [4] υἱοῖς τῆς ἀπειθείας”. [4] τέλος ἀπολαβούσης τῆς οἰκονομίας—“ἔτι” γὰρ “λαλοῦν‐ [5] τός 〈σου〉 ἐρεῖ· πάρειμι”— \ [5] ἡ μετὰ τὴν ἐπιδημίαν σημαίνεται· διαψάλας γὰρ ὁ λόγος λέ‐ γει· \| “ἄρατε πύλας, οἱ ἄρχοντες ὑμῶν”. οἱ ὑμῶν ἄρχοντες, ἄρατε τὰς πύλας. ἢ οὕτως· τὰς ὑμῶν \| πύλας, οἱ ἄρχοντες, [7] ἄρατε, ὧν ἐπιστατεῖτε, 〈ἃσ〉 φυλάττετε. “καὶ ἐπάρθητε, πύλαι αἰώνιοι”. \| τὸ μέγεθος τοῦ μέλλον‐ [8] τος ἀνιέναι καὶ εἰσιέναι διὰ τῶν πυλῶν παριστὰς ὁ λόγος λέγει· \| “καὶ ἐπάρθητε”. ὧδε μένουσαι οὐ χωρεῖτε αὐτοῦ [9] τὴν ἔπαρσιν. [10] δύναται καὶ τὸ ἆραι καὶ ἐπᾶ\ [10] μέσου αὐτὰς ποιῆσαι· οὐ γὰρ εἰσόδου χρῄζει ὁ τηλικοῦτός που βασι\|λεὺς ὤν. [11] καὶ πάλιν· “καὶ εἰσελεύσεται ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης”. οἱ προτρέχοντες ἄγγελοι τὸν σωτῆρα \| ἀναλαμβανόμενον ταῦτα [12] λέγουσιν πρὸς τὰς ἄνω δυνάμεις, πρὸς τὰς διαιρούσας τὰς \ πύλας τὰς οὐρανίους. [13] εἶτα πυνθάνονται ἐκεῖνοι· “τίς ἐστιν οὗτος ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης”, ὃν \| προαγγέλλε〈τ〉ε ἐπελεύσεσθαι, ᾧ δεῖ ἆραι [14] τὰς πύλας καὶ ἐπᾶραι τὰς αἰωνίους—οὐ τὰς προσκαίρους—, \ [15] τὰς ἀθανασίας; [15] ἐγγὺς τούτῳ ὅμοιόν ἐστιν τὸ ἐν Ἰσαίᾳ οὕτω φερόμενον· “τίς οὗτος ὁ παραγινόμε\|νος ἐξ Ἐδέμ, ἐρύθρημα ἱματίων ἐκ Βυσόν; διὰ τί ἐρυθρὰ τὰ ἱμάτιά σου”; πάλιν δὲ \| πυνθάνον‐ [17] ται. εἰ καὶ τὸ σῶμα τοῦτο ἐκ νεκρῶν ἐγειρόμενον καὶ μά‐ λιστα πρότερον τὸ τοῦ \| σωτῆρος οὐκ ἔχει τὰ ἰδιώματα τῆς σαρκὸς εἰς πνευματικὸν μεταβεβληκός, ἀλλὰ χάριτι \| τοῦ [19] ἀνιόντος ἐφυλάχθη ἴχνη πρὸς ἐπίγνωσιν τοῦ πόθεν ἐστὶν τὸ [20] ἀναβαῖνον. καὶ διὰ \ καὶ ὥσπερ ἀναστὰς ἐκ νεκρῶν ἐπιφανεὶς \| τοῖς μαθηταῖς [21] θέλων βεβαιῶσαι αὐτοὺς ὅτι αὐτὸ ὃ εἶχεν σῶμα ἀνέστη, ἔδει‐ ξεν τοὺς τύ\|πους τῶν ἥλων, ἔδειξεν τὰς οὐλάς, οὐχ ὅτι οὐ‐ λὰς ἐκεῖνο ἔχει τὸ σῶμα—σκληροῦ γὰρ καὶ ἀντιτύ\|που ἐστὶν [23] τὸ οὐλὰς φέρειν—, ἀλλ’ ἵνα πληροφορήσῃ ὅτι αὐτός ἐστιν [25] φορίας τῆς ἀναστάσεως κακῶς φρονήσουσιν περὶ \ [25] ως, ὡς πάλιν μετὰ ἀνάστασιν τὰ ἰδιώματα τοῦ φθαρτοῦ φέρειν τὸ ἐγειρόμενον \| σῶμα, “θυρῶν κεκλεισμένων” εἰσῆλθεν, οὕ‐ τω καὶ ὧδε ἀναλαμβανόμενος παραυ\|τὰ τῆς ἀναλήμψεως ἔδει‐ [27] ξεν τὰ ἰδιώματα τῆς σαρκός, οὐχ ἵνα ἀπομείνωσιν· οὐδὲ \ ἐκεῖνα ἃ ἔδειξεν, οἷον βεβρωκὼς καὶ τύπους ἥλων καὶ τῶν [72] ἄλλων, ἔμεινεν αὐτὰ ἔχων. \ [1] τὰ ἀνάστασιν, ἀλλ’ ἵνα ἴδωσιν ὅτι αὐτὸ〈σ〉 ὃν εἴρηκεν, αὐ‐ τὸς ἦν ὁ ἀνα\|στάς. [2] τοῦτο γοῦν ὁ Λουκᾶς λέγει· “οἷς καὶ παρέστησεν ἑαυτὸν ζῶντα μετὰ τὸ παθεῖν ἀντὶ πολλῶν \| τεκμηρίων ὀπτανόμενος [3] καὶ συναλιζόμενος”. θεώρει ὅτι καὶ διὰ τοῦ συναλίζεσθαι ζῶντα ἑαυτὸν \| μετὰ τὸ παθεῖν παρέστησεν. [4] 7—8 ἄρατε πύλας, οἱ ἄρχοντες ὑμῶν, καὶ ἐπάρθητε, πύλαι [5] αἰώνιοι, \ [5] ἐστιν οὗτος ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης; πυνθάνονται· \| περὶ τίνος λέγεται τοῦτο ὅτι εἰσελεύ‐ [6] σεται, ἵνα τὰς θύρας ἀνοίξωμεν αὐτῷ καὶ ἐπάρωμεν; λέγει· [6] 〈8 κύριος κραταιὸς καὶ δυνατός, κύριος δυνατὸς ἐν πο‐ [6] λέμῳ.〉 ἐξ ἔργων \| τὴν ἀπόκρισιν ποιεῖται. ὡς ἐν τῇ ἀρχῇ τῆς [7] ἀναβάσεως ἐπὶ τὸ ὄρος τοῦ κυρίου· “καὶ τίς στήσεται”, καὶ [9] ὧδε οὐκ εἶπεν ὅτι ὅσδε, ἀλλ’ ἔργῳ ἔδειξεν τὸ πρᾶγμα· “κύρι‐ [10] ος κραταιὸς καὶ δυνατός, κύριος δυνατὸς \ [10] κατήρχετο, ταῦτα προανεφωνεῖτο. ὅτε δὲ ἀνέστη καὶ ἀνελήμφ‐ θη, οὐκέτι \| λέγεται ὅτι “ἐξελεύσεται”⟧ ὁ τροπωσάμενος τὴν ἐπὶ γῆς βασιλείαν, ὁ καταλύσας τὸ κράτος τοῦ \| θανάτου, δι‐ [12] άβολον, οὗτος δὲ καὶ “δυνατὸς καὶ ἰσχυρός, κύριος δυνατὸς [12] ἐν πολέμῳ”. 〈 〉 παραβάλλων τὴν προ\|φητείαν ἐκείνην τὴν οὕτως [13] ἔχουσαν· “κύριος τῶν δυνάμεων ἐξελεύσεται καὶ συντρίψει [13] πόλεμον”. 〈ὡς κατήρχετο, ταῦτα προανεφωνεῖτο. ὅτε δὲ ἀν‐ [13] έστη καὶ ἀνελήμφθη, οὐκέτι λέγεται ὅτι “ἐξελεύσεται”〉 \ ☩αλλον☩ “κύριος δυνατὸς ἐν πολέμῳ” γενόμενος καθεῖλεν τοὺς [14] τυράννοις. [15] {κύριος δυνατὸς ἐν πολέμῳ} \ [15] τες ὑμῶν. [15] ἐπεὶ εἴρηκαν τίς ἐστιν ᾧ εἴρηκαν ἆραι τὰς πύλας καὶ \ ἀνοῖξαι, λέγουσιν· ἐπεὶ κύριος κραταιὸς καὶ δυνατός ἐστιν καὶ δυνατὸς καὶ ἐν πολέμῳ, μὴ μέλλετε, μὴ \| βραδύνετε. [17] καὶ ὅρα· τοῖς μὲν ἐπιστατουμένοις λέγει ὅτι· “ἄρατε πύ‐ λας”. ἐπειδὴ δὲ καὶ αἱ πύλαι \| λογικαί εἰσιν, καὶ πρὸς αὐ‐ [18] τὰς ἀποτείνεται φάσκων· “καὶ ἐπάρθητε, πύλαι αἰώνιοι”. 9 καὶ ἐπάρ\|θητε, πύλαι αἰώνιοι, καὶ εἰσελεύσεται ὁ [19] βασιλεὺς τῆς δόξης. [20] λοιπὸν λέγει· “ὁ τῶν δυνάμεων \ [20] ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης”. πολλάκις τὰ στρατεύματα τῷ τῆς δυνάμεως ὀνό\|ματι σημαίνεται. τῶν δυνάμεων τούτων κύρι‐ ός ἐστιν, τῶν στρατευμάτων τῶν οὐρα\|νίων· καὶ γὰρ δυνάμεις [22] το〈ι〉αῦται ἐπεφάνησαν τοῖς ποιμέσιν ὑμνοῦσαι τὸν θεὸν ὅτε \ ἐτέχθη ὁ Χριστός. καὶ ὅλως πάν[τ]ων τούτων τῶν δυνάμεων κύριός ἐστιν, τῶν χιλιάδων \| καὶ μυριάδων τῶν ὑμνούντων [24] καὶ λειτουργούντων. [25] δυνατὸν δὲ οὕτω λαβεῖν τὰς δυνά\ [25] οὐσία ἁγιότητος ἀντιποιουμένη δύναμίς ἐστιν. ὥσπερ λέ‐ γομεν \| γυναῖκα μουσικὴν καὶ γυναῖκα γραμματικήν, ὅταν ἔχῃ ταῦτα, ὣς ἡ \| μετέχουσα τοῦ “Χριστοῦ, τῆς δυνάμεως τοῦ θεοῦ”, ἑκάστη δύναμίς ἐστιν. τούτων οὖν τῶν \| δυνάμε‐ [28] ων κύριός ἐστιν. [28] διττῶς δὲ ἐκλημπτέον τὴν δύναμιν· ἤτοι ἑκάστη λογι‐ [73] κὴ \ ναμις καλεῖται, ἢ τὸ στράτευμα τῶν \| λογικῶν οὐσιῶν, τῶν [2] οὕτω στρατευομένων. 10 τίς ἐστιν οὗτος ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης; \| κύριος τῶν [3] δυνάμεων, αὐτός ἐστιν οὗτος ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης. μὴ ζητεῖτε τίς ἐστιν \| περὶ οὗ λέγομεν· ὁ γὰρ τῶν δυ‐ [4] νάμεων κύριος, αὐτός ἐστιν. καὶ ὑμεῖς δὲ δυνάμεις ἐστέ, [5] καὶ ἕκας\ [5] “κύριος” οὖν· διὸ μετὰ αὐθεντίας εἶπεν ὅτι “αὐτός [6] περὶ ταύτης τῆς δυνάμεως καὶ τῆς ἐπιφανείας καὶ Παῦλος γράφει· \| “τὸ μυστήριον τῆς εὐσεβείας μέγα ἐστίν, καὶ ἐ‐ [7] φανερώθη ἐν σαρκί, ἐδικαιώθη ἐν πνεύματι”, καὶ ἐπὶ τέλει· \ “ἀνελήμφθη ἐν δόξῃ”. ὁ ἀναλημφθεὶς ἐν δόξῃ κύριος τῆς δό‐ [8] ξης ἐστίν, βασιλεὺς τῆς δόξης ἐστίν. \ οὐκ ἄκαιρον ῥητὸν κακῶς ἑρμηνευόμενον ὑπό τινων νῦν [10] παραλαβεῖν. “κύριον τῆς δόξης \ [10] γον βούλονται εἶναι· οἱ γὰρ ἀρνούμενοι τὴν ἐνανθρώπησιν \ τὴν τελείαν λέγουσιν ὅτι “ὁ σταυρωθεὶς τῆς δόξης κύριος” αὐτὸς ὁ θεὸς λόγος ἐστίν. καί ἐστίν γε καὶ \| ὁ συλλογισμός, [12] ὃν λέγουσιν οἱ οὕτω ἐσφαλμένοι, καὶ ἡ διάνοια Ἀπολ〈ιναρ〉ί‐ ου τοῦ αἱρε\|θικοῦ τοῦ λέγοντος “τὸν λόγον” κατὰ μεταβολὴν οὐσίας “σάρκα γεγενῆσθαι”, καὶ τοιούτους \| συλλογισμούς, [14] οὓς καὶ {Ἀπολινάριος} ἐν τοῖς συνγράμμασιν τέθεικεν· [15] ὁ Χριστὸς ἐσταυρώθη. \ ἐστίν. ὁ ἄρα 〈Χριστὸσ〉 βασιλεὺς τῆς δόξης ἐστίν. \| οὕτω [16] δὲ ἀκούουσιν τὸν συνλογισμόν· “ὁ 〈Χριστὸσ〉 βασιλεύς ἐστιν τῆς δόξης. ἐσταύ\|ρωται δὲ ὁ Χριστός. ὁ ἄρα βασιλεὺς τῆς [17] δόξης ἐσταύρωται”. καὶ τερατολογοῦσιν οὗτοι. ὁ σταυρὸς \| φανερός ἐστιν· [18] σώματος γάρ ἐστιν καθήλωσις· “ὤρυξαν χεῖράς μου καὶ πόδας μου”. \| ὁ τὸν θεὸν λόγον ἀσώματον ὄντα λέγων ἐσταυρῶσθαι [20] ἀλληγορεῖ τὸν σταυρόν. ἀλλη\ [20] ἀλληγορηθήσεται καὶ ἡ ἀνάστασις. καὶ τῆς ἀναστάσεως \ [22] ἀπάτην τινῶν ὅτι· σῶμα καὶ σῶμα; καὶ εἴπῃς “ναί”, αὐτὸ μὲ τὸ σῶμα οὐχ \| ἕτερόν ἐστιν παρὰ τὸν θεὸν λόγον. [23] δύο οὖν εἰσιν. οὐκοῦν δύο λέγομεν; τί γὰρ ἄτοπον ναὸν \ καὶ τὸν ἐν τῷ ναῷ δύο εἰπεῖν; ναὸς γὰρ τοῦ σωτῆρος εἴρη‐ [25] ται τὸ σῶμα. καὶ οὐ λέγεται· “ὃς ἐφα\ [25] “ἐν σαρκί”. καὶ ἔτι· “θανατωθεὶς δὲ σαρκί”. οὐκ εἴρηκεν· “θανατωθεὶς δὲ σάρξ”. \| “πᾶν πνεῦμα ὃ ὁμολογεῖ ἐν σαρκὶ ἐ‐ ληλυθότα”. ὅθεν, κἂν μὴ θέλωσιν, δύο εἰσὶν ἡ σὰρξ \| καὶ ὁ [27] ἐν αὐτῇ ὀφθείς. [27] σάρκα δὲ λέγομεν οὐκ ἄψυχον· ἀποτε{χ}θεῖσα γὰρ ἡ σὰρξ [74] αὕτη ἄψυχος \ σκηνοῖ ἡ σάρξ, ὅτι τὴν ψυχήν \| μου οὐκ ἐνκαταλείψεις ἐν τῷ [2] ᾅδει”. ὡς εἰ ἔμενεν ἐν τῷ ᾅδει, οὐχ εἶχεν ἐλπίδα ἀναστά\ σεως ἡ σάρξ. [3] ἐπερ( )· 〈 〉; —π〈ρ〉ότερον 〈ἐπύθοντο〉· “τίς ἐστιν οὗτος ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης”; καὶ 〈ἤκουσαν〉 \| ἀπο‐ [4] κρίσεως, εἶτα, ἐπεὶ ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης οὔκ ἐστιν ὁ τυ‐ [5] χών, ὑπὲρ ἐντελεστέρας ἀκρι\ [5] ται, καὶ λοιπὸν καὶ ἄλλην ἀπόκρισιν ἔσχον, οὐκέτι “κύριος κραταιὸς καὶ δυνατός, κύριος δυνατὸς ἐν πολέμῳ”· ἴσως γὰρ [7] ἠρίστευσεν· καὶ λέγει· “κύριος τῶν δυνάμεων, αὐτός ἐστιν \ ὁ βασιλεύς”. οὕτω λέγω αὐτὸν δυνατὸν ὡς δυνάμεων κύριον, [8] οὐχ ὡς δύναμιν. 1 Ψαλμὸς τῷ Δαυίδ. [10] εἰς τὸν Δαυὶδ ὁ ψαλμὸς λέγεται· ἄλλο γάρ ἐστιν \ [10] Δαυὶδ” εἶναι καὶ ἄλλο “τῷ Δαυίδ”. “τοῦ Δαυὶδ” λέγεται, ὅτ〈α〉ν ᾖ{ν} αὐτὸς αὐτὸν πεποιηκὼς ἢ ψάλλων. \| “αὐτῷ” δὲ [11] λέγεται, ὅταν εἰς αὐτὸν φέρηται. ἐὰν οὖν λέγω ὅτι ὁ ἐπι‐ νίκιος οὗτος ὕμνος τῷ ἀθλητῇ, \| τῷ πύκτῃ. [12] ὑπογραμμὸν οὖν ἔθηκεν τὸν Δαυίδ. οὐ μέχρι δὲ τοῦ προσ‐ ώπου αὐτοῦ μόνου ἵστα\|ται τὰ λεγόμενα, ἀλλὰ καὶ εἰ ἄλλος [13] εὑρεθείη κατ’ αὐτόν. τίς δέ ἐστιν ὁ Δαυὶδ οὗτος; “ὃς ποι‐ ήσει”, λέγει, “πάν\|τα τὰ θελήματά μου”. περὶ παντὸς τοῦ [14] ποιοῦντος τὰ θελήματα τοῦ θεοῦ λεγέσθω ὁ ψαλμός. \ [15] 1 πρὸς σέ, κύριε, ἦρα τὴν ψυχήν μου. οὐ παντός ἐστιν εἰπεῖν· “πρὸς σὲ ἦρα τὴν ψυχήν \| μου, ὁ [16] θεός”. μόνος δὲ αἴρει τὴν ψυχὴν αὐτοῦ πρὸς τὸν θεὸν ὁ δυνά‐ μενος εἰπεῖν· “ἡ ψυχή μου αὐτῷ \| ζῇ”. [17] ἐν ὕψει ἐστὶν ὁ θεός· οὐ κατὰ τόπον λέγω—πολλάκις δὲ ταῦτα ἡμῖν σεσαφήνισται—, ἀλλὰ \| ἐν ὕψει ὑπεροχῆς οὐδενός [18] ἐστιν. ὅταν τις οὖν ἀποσπάσῃ τῶν κάτω τὴν ψυχὴν ἑαυτοῦ, \| 〈τοῦ〉 [19] διαβόλου καὶ τῶν αἰτίων τῆς κακίας καὶ αὐτῆς τῆς κακίας, [20] αἴρει αὐτὴν πρὸς τὸν θεόν, ἵνα αὐτῷ \ [20] κειώσῃ αὐτῷ αὐτήν, ἵνα “κολληθεὶς ἓν πνεῦμα” πρὸς αὐτὸν [20] γένηται. μεγάλου \| ἐστὶν τὸ τὴν φωνὴν ταύτην εἰπεῖν, ἀκατάγνωσ‐ τον ἔχοντος ψυχήν ἐστιν ἡ φωνή. \| “ἐὰν μὴ καταγιγνώσκῃ”, [22] φησίν, “ἡ καρδία ἡμῶν, παρρησίαν ἔχομεν πρὸς τὸν θεόν”. ὅτε \| καταγιγνώσκεται ἡ καρδία ἀπὸ τῆς συνειδήσεως ἐλεγχο‐ μένη, οὐ δύναται τοιαῦτα \| λέγειν περὶ ἑαυτῆς. [24] σπάνιος δέ ἐστιν ὁ τοιοῦτος, καὶ διὰ τὸ δυσεύρετον τά‐ [25] χα τισὶν \ νυσιν ὁ παρ〈οιμ〉ιαστὴς λέγων· “τίς καυ\|χήσεται ἁγνὴν ἔχων [26] τὴν καρδίαν καὶ παρ〈ρησιά〉σεται καθαρὸς εἶναι ἀπὸ ἁμαρτί‐ ας”; \| ἁγνὸν λέγων τῇ καρδίᾳ τὸν ὀρθῶς περὶ τῆς εὐσεβείας διακείμενον καὶ φρονοῦντα. \| ὁ κατὰ τὴν ἀλήθειαν πεποιω‐ [28] μένος, ἐκεῖνος ἁγνὴν ἔχει τὴν καρδίαν. ὁ δὲ καὶ πρακτικῆς \ [75] ἁμαρτίας ἐκτὸς ὢν παρρησιάζεται καθαρὸς εἶναι ἀπὸ ἁμαρτί‐ ας. ὅτι δὲ ἡ ἀλήθεια καὶ τὰ φρονούμενα \| ἀληθῶς ἁγνίζει [2] τὴν ψυχὴν καὶ τὴν καρδίαν, Πέτρος ὁ ἀπόστολος γράφει· “τὰς ψυχὰς ὑμῶν ἡγ〈ν〉ικότες \| ἐν τῇ ὑπακοῇ τῆς ἀληθείας”. καὶ [3] Ἰάκωβος δὲ γράφει· “καθαρίσατε χεῖρας, ἁμαρτωλοί, καὶ ἁγνίσατε καρ\|δίαν, δίψυχοι”. καθαρίζουσιν τὰς χεῖρας οἱ [4] τὰς πράξεις ἑαυτῶν ἐναρέτους ποιοῦντες, καὶ ἁγνίζουσιν [5] τὴν \ [5] ἁγνίσατε” γάρ, φησίν, “καρδίας, δίψυχοι”. ὡς ἐπὶ τὸ \ πλεῖστον δὲ οἱ φαύλως φρονοῦντες διψυχοῦσιν. ἐνίοτε προ‐ λαμβάνονται δόξῃ καὶ κατέχονται ὑπ’ αὐτῆς, \| ἐπιστάνοντες [7] δὲ τοῖς πράγμασιν ἄλλως αὐτὰ ἔχοντα εὑρίσκουσιν, καί πώς ποτε ἐνμένουσιν τῇ κρα\|τησάσ〈ῃ〉 κακοδοξίᾳ. [8] παρίσταται οὖν καθαρὸς ἀπὸ ἁμαρτίας ὁ πρακτικὸν κατ‐ ορθώσας βίον. ἁγνὴν \| ἔχει καρδίαν ὁ τὰ τῆς ἀληθείας φρο‐ [9] νῶν, ὁ “τὰ μυστήρια τῆς βασιλείας” ἐν ψυχῇ λαβὼν καὶ κατ’ [9] αὐτὰ μυηθείς. \ [10] οὗτος οὖν αἴρει τὴν ψυχὴν πρὸς τὸν 〈κύριον〉. οὐχ ὁ τυ‐ [10] χών ἐστιν ὁ αἴρων. τάχα εἰπεῖν εὔκολον παντί, πρᾶξαι δὲ \ ἢ δύσκολον ἢ ἐγγὺς λοιπὸν τοῦ ἀδυνάτου ἔφθασεν τὸ πρᾶγμα {ου} διὰ τὴν ἑαυτοῦ φύσιν. καὶ τοῦτο δέ, \| ἐπεὶ κατὰ τὸν [12] ἀπόστολον “οὐδεὶς λέγει κύριον Ἰησοῦν, εἰ μὴ ἐν πνεύμα‐ [12] τι ἁγίῳ”. καὶ αὐτοὶ οὗτοι οἱ ἄνδρες ὅτε κύριον τὸν θεὸν \ λέγουσιν, οὐ μόνῃ φωνῇ λέγουσιν, ἀλλὰ πράξει καὶ διαθέ‐ σει. ὅταν οὕτως ὡς πρὸς δεσπότην διατεθέντες \| πράττωσιν [14] ἃ αὐτὸς βούλεται καὶ προστάττει, πραγματικῶς εἰσιν δοῦλοι, [15] καὶ ἐπεὶ ἀντιστρέφει τὰ πρός τι τοῦ \ [15] δεσπότης πραγματικῶς ἐστιν. 1—2 ὁ θεός μου, ἐπὶ σοὶ πέποιθα· μὴ κατ\|αισχυνθείην. [16] {ηδε} ὁ ἔχων ἐπιστήμην ἠκριβωμένην πεποιθὼς αὐτῇ πρὸς πάντας δια\|λέγεται καὶ οὐ καταισχύνεται. ὁ πεποιθὼς ἐπὶ [17] ἀρετῇ οὐχ ἁλίσκεται κακίᾳ· διὸ οὐ καταισχύνεται. \ ἁμαρτανόντων γάρ ἐστιν τὸ αἰσχύνην ὑφίστασθαι· “ἀνα‐ στήσονται” γοῦν τινες “εἰς ὀνειδισμὸν καὶ αἰς\|χύνην αἰώ‐ [19] νιον”. εὔχεται οὖν τοῖς ἀναισθήτοις ὁ λόγος αἰσχύνην ὑπ‐ [20] αρχθῆναι· “πλήρωσον”, φησίν, \ [20] ασ”—περὶ φαύλων λέγει—, “καὶ αἰσχυνθήτωσαν καὶ ἀπο‐ λέσθωσαν καὶ γνώτω\|σαν ὅτι ὄνομά σοι κύριος”. ὅταν αἰσθη‐ [21] θῶσιν, οἷ κακῶν εἰσιν, ἀπόλλυνται κατὰ τὴν κατάστασιν \ ἐκείνην ᾗ ποιοί εἰσιν. ὁ ἐπὶ ἀδικήμασιν πεποιθὼς ἄδικος ἐὰν γνῷ ὅτι ἀδικεῖ, αἰσχύνεται καὶ ἀπόλ\|λυται ᾗ ἄδικός [23] ἐστιν, οὐχ ᾗ λογικὴ οὐσία. [23] διὰ τοῦτο οἱ ἀπόστολοι λέγουσιν· “ἀπειπάμεθα τὰ κρυ‐ πτὰ \| τῆς αἰσχύνης”. οὐ μόνον τὰ φανερὰ ὀνείδη καὶ αἰσχύ‐ [24] νην ποιοῦντα ἀπειπάμεθα, ἀλλὰ καὶ τὰ κρυπτά. \ [25] δύναται δὲ καὶ οὕτως· τισὶν κρυπτά ἐστιν τὰ τῆς μέθης. ὅταν ἐναβρύνωνται ἐν οἴνοις, οἷοι ἦ\|σαν περὶ ὧν γράφει [26] Παῦλος, “ὧν ἡ δόξα ἐν τῇ αἰσχύνῃ αὐτῶν”, ἐν οἷς δεῖ αἰσχύ‐ νεσθαι, αὐτοὶ δοξάζεσθαι \| θέλουσιν. ἔστιν γοῦν εὑρεῖν ἀν‐ [27] θρώπους δοξάζεσθαι θέλοντας ἐπ[ὶ] πολυοινίᾳ. ἐπερ( )· πῶς κρυπτά; —διττῶς \| εἶπον τὰ κρυπτά· εἰσὶν [28] ἐν λογισμοῖς ἁμαρτήματα. οὐ μόν〈ον〉 οὖν ὁ σπουδαῖος {καὶ φαῦλος} τὰ πρακτι\|κὰ παραιτεῖται, ἀλλὰ καὶ τὰ κρυπτά, ὡς [76] καὶ εὐχὴν ἀναπέμπειν· “ἀπὸ τῶν κρυφίων μου \ [1] με”. [1] ἄλλως δὲ κρυπτὰ λέγεται τὰ ἀγνοούμενα. περὶ πάντων τῶν φανερῶν \| παραπτωμάτων θαρσήσας ὁ ἅγιος ὅτι ἄπεισιν αὐτοῦ, λέγει· “παραπτώματα τίς συνήσει”; σπάνιός ἐστιν \| ὁ συν‐ [3] ιεὶς τὰ παραπτώματα. ἐπεὶ οὖν ἐνχωρεῖ κἀμὲ ἀγνοεῖν αὐτά, “ἀπὸ τούτων με καθάρισον. \| φεῖσαι ἀπὸ ἀλλοτρίων τοῦ δού‐ [4] λου σου”· ἀλλότρια γάρ μού εἰσιν, τῆς οὐσίας μου, καὶ αὐ‐ [5] τὰ καὶ οἱ ἐνερ\ [5] φέρει· “ἐὰν μή μου κατακυριεύσουσιν”. ἐὰν μὴ τὰ κρυπτὰ \ κατακυριεύσουσιν, “τότε ἄμωμος ἔσομαι”. καὶ ἐπιφέρει· “καὶ [6] καθαρισθήσομαι ἀπὸ ἁμαρτίας μεγάλης”. \ [8] νος “ἀπὸ ἁμαρτίας μεγάλης” καθαίρεται; οἶδας ὅτι τὸ “μέγα” τῶν πρός τί \| ἐστιν. ὡς πρὸς τὸν θέλοντα εἶναι ὁλοκάθαρον [10] καὶ τὰ βραχέα τῶν ἁμαρτημάτων δοκεῖ με\ [10] καὶ ἔλαβόν ποτε παράδειγμα τοιοῦτο ὅτι· ἐὰν ἱμάτιον πολλάκις ἄλλοθεν ἔχῃ ῥύπον, \| κἂν θίγῃ τις αὐτοῦ, κἂν ἅψη‐ [11] ται, οὐ δοκεῖ προσειληφέναι τι. ἐὰν δὲ εὐθέως ᾖ{ν} ἀπὸ γνα‐ φείου κομισθέν, \| καὶ ἡ ψηλάφησις τῶν δακτύλων δοκεῖ μῶ‐ μος εἶναι, δοκεῖ ποιεῖν αὐτῷ ἀκάθαρτόν τι. ὁ ὁλοκά\|θαρος [13] οὖν ἀνὴρ καὶ τὸ βραχὺ ἐν λογισμῷ μεγάλην ἁμαρτίαν ἡγεῖται. δυνατὸν δὲ καὶ οὕτως εἰπεῖν \| διάνοιαν πάντας δυναμένην [15] ὠφελεῖν· πρὸς τὴν πρακτικὴν ἁμαρτίαν βραχυτάτη ἐστὶν \ [15] ἐν λογισμοῖς. εἴ τις εἶδεν γυναῖκα πρὸς ἐπιθυμίαν καὶ ἔστη‐ σεν μέχρι τῆς προπαθείας \| τὴν ὄρεξιν, οὐ πράξει τὴν πρακτι‐ [16] κήν. ἐὰν οὖν αὐτὴ περιαιρεθῇ ἡ προπάθεια, καθαίρεταί τις ἀπὸ \| ἁμαρτίας μεγάλης, ἀπὸ πρακτικῆς ἁμαρτίας καθαρίζε‐ [17] ται. εἰς τοσαύτην καθαρότητα ὁ \| ταῦτα λέγων ἐληλύθει ὡς λέ‐ [18] γειν που· “εἰ ἀδικίαν ἐθεώρουν ἐν καρδίᾳ μου, μὴ εἰσακου‐ σάτω κύριος”. \| ὥσπερ ἐπιζήμιόν τι καὶ κόλασιν καθ’ ἑαυ‐ [19] τοῦ φέρει, ἐὰν ἔχῃ ἐν καρδίᾳ ἀδικίαν. λέγει· “διὰ τοῦτο [20] εἰς\ ήκουσέν μου ὁ θεός”, \| “ὅτι οὐκ ἐθεώρουν μου ἐν καρδίᾳ ἀ‐ δικίαν”. \| εἰ ἀδικίαν ἐθεώρουν ἐν καρδίᾳ, μὴ δεξάσθω τὴν [22] εὐχήν. “διὰ τοῦτο” οὖν “εἰσήκουσέν μου”. \ ἔλεγον τοῦτο ὅτι ὁ ἐπὶ θεῷ τὴν πεποίθησιν ἔχων πάντα κατορθοῖ τὰ ἄξια τοῦ κατορθω\|θῆναι· οὐ γὰρ ἐκεῖνα λέγω [24] κατορθοῖν ἃ ἀπαγορεύει θεός. [25] ἔλαβόν ποτ’ ἐκεῖνο τό· “καὶ αἰσχυν\ [25] σθωσαν”. τί δὲ ἕπεται τῷ αἰσχυνθῆναι καὶ ἀπολέσθαι ἢ τὸ γνῶναι \| “ὅτι ὄνομα κύριός” ἐστιν; ὁ θεὸς λέγει γοῦν πρός τινα μετὰ τὰ κακὰ ποιεῖν καὶ φρονεῖν ἀπαυθα\|διζομένην· [27] “αἰσχύνθητι καὶ λαβὲ τὴν ἀτιμίαν σου”. ἀτιμίᾳ ὑπεβλήθης. σὺ τὴν πρόφασιν \| δέδωκας· ἐποίησας γὰρ ἐκεῖνα τὰ ἀτιμίαν [77] σοι ἐπιφέροντα. αἰσχύνθητι οὖν \ [1] βὲ τὴν ἀτιμίαν σου μὴ λέγουσα ὅτι· “οὐχ ἥμαρτον”· τῷ γὰρ θεῷ ἔλεγεν· “οὐχ ἥμαρ\|τον”, ὡς τὸν θεὸν λέγειν· “ἰδοὺ κρί‐ [2] νομαι πρὸς σὲ ἐν τῷ λέγειν σέ· οὐχ ἥμαρτον”. καὶ κρίν〈ομαι〉 πρὸς σέ, \| οὐχ ἵνα καταδικάσω σέ, ἀλλ’ ἵνα αἰσχυνθεῖσα [3] παύσῃ τῆς ἀτιμίας. 2 μηδὲ καταγελασάτωσάν μου \| οἱ ἐκθροί μου. [4] τότε οἱ ἐκθροί μου καταγελῶσίν μου, ὅταν λέγων ἐπὶ σὲ [5] πεποιθέναι τὰ αἰσχύνης \ [5] ἐμοῦ εἰσιν ἐκθροί, οὐκ ἐγὼ αὐτῶν. διὰ τοῦτο καὶ ὁ σω‐ τὴρ λέγει· “ἀγαπᾶτε τοὺς ἐκθροὺς \| ὑμῶν”. δοκεῖ ἡ προσ‐ [6] θήκη παρέλκειν· ἔδει γὰρ εἰπεῖν· “ἀγαπᾶτε τοὺς ἐκθρούς”· ἀλλ’ ἐπεὶ οἱ Χριστοῦ δοῦλοι \| οὐκ ἔχειν ἐχθροὺς ὀφείλου‐ [7] σιν, ἄλλοι δὲ θέλουσιν εἶναι ἐχθρο〈ί〉, ἐκείνους ἀγαπάτω‐ [7] σαν. ὁ τόπος ἐκεῖνος \| ὁ παρὰ Ἀριστοτέλει πώς ποτε δοκεῖ [8] πρὸς πολιτισμὸν καλῶς ἔχειν. λέγων περὶ προηγουμένου καὶ \ ἑπομένου ἔλεγεν· προηγουμένως θέλομεν τοὺς φίλους δικαί‐ [10] ους εἶναι, κἂν μακρὰν ὦσιν. \ [10] ἐχθροὺς θέλομεν εἶναι δικαίους, ἵνα μηδὲν βλάπτωσιν. δι’ ἑαυτοὺς καὶ τοῦτο \| θέλομεν. οἱ δὲ ἀπόστολοι τοῦ Χριστοῦ [11] οὐχ ἵνα μὴ βλάπτωσιν αὐτούς, εὔχονται περὶ αὐτῶν, ἀλλ’ ἵν’ ἐκεῖνοι μὴ \| βλάπτωνται. [12] 3 καὶ γὰρ πάντες οἱ ὑπομένοντές σε οὐ μὴ καταισχυνθῶ‐ [12] σιν. τὸ “πάντες” \| πολλάκις ἐν τῇ γραφῇ ἀντὶ τῆς ἀποφάσεως τῆς καθόλου λαμβάνεται· οὐδὲ γὰρ τοῦτο λέγομεν ὅτι \| τῶν [14] ὑπομενόντων οἱ μὲν καταισχύνονται, οἱ δὲ οὔ, ὡς διδάσκει [15] ἡ μερικὴ ἀπόφασις ἡ λέγουσα· \ [15] οι. ὧδε οὖν ἀντὶ τοῦ “οὐδείς”· οὐδεὶς τῶν ὑπομενόντων σε καταις\|χύνεται. καὶ συνεχῶς γε ἐν τῇ γραφῇ ἡ καθόλου ἀ‐ πόφασις διὰ τῆς καθόλου 〈κατα〉φάσεως ἐκ μεταθέ\|σεως λαμ‐ [17] βανομένης σημαίνεται. οἶδας δὲ ὅτι ἡ ἐκ μεταθέσεως κατά‐ φασις πολλάκις ἕπεται \| τῇ ἁπλῇ ἀποφάσει. [18] 3 αἰσχυνθήτωσαν πάντες οἱ ἀνομοῦντες διὰ κενῆς. [19] ἐνεργεῖται, οὐκ ἐπὶ τῷ κλέος ἀγαγεῖν, οὐκ ἐπὶ τῷ ἐπαγγε‐ [20] λίαν. \ ὁ ἔχων τὴν κακίαν θελήσῃ ἀποβαλεῖν αὐτήν, οὐκέτι \| ὑφίστα‐ [21] ται. [21] τινὲς δὲ πάλιν ἢ κατὰ ἄγνοιαν ἢ σοφιστικώτερον λέγου‐ σιν ὅτι καὶ ἡ ἀρετὴ οὕτως ἔχει, \| ὅτι καὶ αὐτὴ ἐν ἄλλῳ [22] ἔχει τὸ εἶναι. ψεῦδος δέ ἐστιν τοῦτο· ὑπάρχει γὰρ τῷ θε‐ ῷ οὐσιωδῶς, τῇ τριάδι. μετουσίᾳ \| δὲ τῆς τριάδος ἔχουσιν [23] οἱ ἄνθρωποι τὸ ἀγαθὸν καὶ τὸ δίκαιον καὶ τὴν ἀρετήν. κἂν αὐτοὶ οὖν ἀπόσχωνται, \| ἔστιν. ἐν τῷ θεῷ, ἀφ’ ἧς ἔχουσιν [24] αὐτοὶ τὸ σπουδαῖοι εἶναι, ὑπάρχει. [25] ἡ δὲ κακία ἐὰν μὴ ἐνεργῆται, \ [25] τοῦτο πολλαὶ γραφαὶ διδάσκουσιν ὅτι οὐχ ὑπάρχει· ἐξ οὗ συνάγεται μηδὲ \| δύο ἀρχὰς ἐναντίας εἶναι κατ’ οὐσίαν [26] μηδὲ ἐκ κατασκευῆς τινας εἶναι φαύλους ἀνθρώπους, ὡ〈σ〉 καὶ αὐτὸ \| βούλονται πολλοὶ τῶν ἑτεροδόξων ὅτι οὐδεὶς προαιρέσει οὔτε ἀγαθὸς οὔτε κακός. πολλὰ δὲ τούτοις \| ἄ‐ [28] τοπα ἀκολουθεῖ καὶ ἀσεβῆ. ἴδε· εἰ πάντες οἱ ὄντες ἀγα‐ [78] θοὶ ἐκ κατασκευῆς εἰσιν τοιοῦτοι, \ [1] οὐσίαν τυγχάνουσιν, παρέλκει πᾶσα νομοθεσία· ὁ γὰρ νό‐ μος οὐδὲ \| τὸν ἀγαθὸν ἀγαθὸν δύναται ποιῆσαι οὐδὲ τὸν κα‐ κὸν ἀγαθόν. παρέλκοντος δὲ νόμου πᾶσα \| παραίνεσις, πᾶσα [3] προτροπή, πᾶσα συμβουλία καὶ ὅλως ἀναιρεῖται τὸ λογικὸν τοῦ ἀνθρώπου· \| ὁ γὰρ προαίρεσιν καὶ βούλησιν μὴ ἔχων οὔκ [4] ἐστιν λογικός. [5] περιττὴ δέ ἐστιν καὶ ἡ τοῦ σωτῆρος ἐπι\ [5] θὸν ἀγαθὸν ποιεῖ; —ἐξ ἑαυτοῦ ἐστιν τοιοῦτος· ἀλλὰ τὸν κα‐ κὸν ἀγαθόν; —οὐ πέφυκεν \| δέχεσθαι μετουσίαν ἀγαθοῦ. [6] διὰ κενῆς οὖν ὁ ἁμαρτάνων ἁμαρτάνει. γέγραπται γοῦν ἐν ἄλλῳ \| ψαλμῷ περὶ αὐτοῦ τοῦ μεγαλοδαίμονος, τοῦ διαβόλου, τοῦ πάσης κακίας αἰτίου· “σύντριψον \| τὸν βραχίονα τοῦ ἁμαρ‐ [8] τωλοῦ καὶ πονηροῦ”. εἰρήκαμεν πολλάκις ὅτι τὰ κατὰ τῆς ἐναν\|τίας δυνάμεως [9] κείμενα ὀνόματα προαιρέσεώς εἰσιν ὀνόματα· ἐκθρὸς γοῦν λέ‐ [10] γεται, διά\ ἁμαρτωλός· καὶ τοῦτο δὲ τὸ ὄνομα προαιρέ\|σεώς ἐστιν. [11] μετὰ ἄρθρου δὲ πάντα μᾶλλον αὐτὸς λέγεται· “ἰδοὺ δέδω‐ κα ὑμῖν πατεῖν ἐπάνω \| ὄφεων καὶ σκορπίων καὶ ἐπὶ πᾶσαν [12] τὴν δύναμιν”—οὐκ ἐχθροῦ, ἀλλά—“τοῦ ἐχθροῦ”. καί· “ῥῦ‐ σαι \| ἡμᾶσ”—οὐκ ἀπὸ πονηροῦ, ἀλλά—“ἀπὸ τοῦ πονηροῦ”. καὶ ἐνταῦθα· “σύντριψον τὸν βραχίονα τοῦ \| ἁμαρτωλοῦ καὶ [14] πονηροῦ”. [14] εἶτα ἐπιφέρει· “ζητηθήσεται ἡ ἁμαρτία αὐτοῦ, καὶ οὐ μὴ [15] εὑρε\ ζητεῖται ἡ ἁμαρτία αὐτοῦ ποτε καὶ οὐκ εὑ\|ρίσκεται οὐκ οὖ‐ [16] σά που, οὐ μεταστᾶσα εἰς ἕτερον τόπον, ἀλλὰ δι’ ἑαυτὴν οὐκ εὑρίσκεται, \| ἐπεὶ οὐκ ἔχει τὸ εἶναι καθ’ ἑαυτήν, εἰ [17] μὴ ἐν τῷ ἐνεργοῦντι. καὶ ἔτι· “καὶ ἐψεύσατο ἡ ἀδικία ἑαυτήν”. \| ὧδε τὸ ψεύσασθαι [18] οὕτω λέγομεν ὥς φαμεν πολλάκις ψεύδεσθαι τὴν γῆν. ψεύδεται οὖν \| ἡ ἀδικία ἑαυτήν, ὥστε μηκέτι ὑπάρχειν. ἑαυτὴν ἐψεύ‐ [19] σατο διὰ τὴν φύσιν ἑαυτῆς. [20] οὕτως \ τῷ κερδῆσαί τι, ἀλλὰ μᾶλλον \| βλαβῆναι. {τὰς ὁδούς σου, [21] κύριε, γνώρισόν μοι} ἀνομοῦσιν οἱ μὴ πεῖραν σχόντες νόμου. \ νῦν δὲ περὶ τοῦ γραπτοῦ, τοῦ κατὰ διδασκαλίαν νόμου λέγω· οἱ γὰρ τοῦτο〈ν〉 μὴ λαβόντες ἄνομοι λέ\|γονται, ὡς καὶ ἐν τῷ· [23] “μακάριοι ὧν ἀφέθησαν αἱ ἀνομίαι”. ἡ δὲ μετὰ νόμον ἁμαρτία οὐ λέγε\|ται ἁπλῶς ἀνομία, ἀλλὰ [24] παρανομία· “παρανομίαι ἄνδρα ἀγρεύουσιν, σειραῖς δὲ τῶν [25] ἁμαρ\ [25] “οὐδὲ διαμενοῦσιν παράνομοι ἀπέναντι τῶν ὀφθαλμῶν \ σου”. ὁ ἄνομος ὅλως οὐδέποτε γίνεται ἐπίπροσθεν θεοῦ. ὑ‐ πὸ τοὺς ὀφθαλμοὺς τοῦ θεοῦ οὐ \| γίνεται εἰ μὴ ἑτέρως κατὰ [27] τὸν τῆς προνοίας λόγον. κατὰ δὲ τὸ τάγμα τῶν σπουδαίων οὐ δια\|μενοῦσιν. οὐχ οὕτω διαμεν〈οῦσιν〉 ὡς οἱ δίκαιοι, περὶ ὧν λέγεται· “ὀφθαλμοὶ κυρίου ἐπὶ δικαίους”. διὰ τοῦ \| οὖν [29] εἰπεῖν “οὐ διαμενοῦσιν” δείκνυσιν ὅτι γέγονάν ποτε, ὅτε ἐ‐ [30] φύλαττον τὸν νόμον, ὅτε δὲ \ [30] τε ἐκβέβληνται τῶν ὀφθαλμῶν τοῦ θεοῦ. \ [79] 4—5 〈τὰς ὁδούς σου, κύριε, γνώρισόν μοι〉 καὶ τὰς τρί‐ [1] βους σου δίδαξόν με. ὁδήγησόν με ἐπὶ τὴν ἀλήθειάν σου. διττῶς αἱ τοῦ θεοῦ ὁδοὶ \| λέγονται· ἤτοι αἱ φέρουσαι [2] πρὸς αὐτὸν ἢ ἃς αὐτὸς ὁδεύει ἐπιπορευόμενος τοῖς ὅλοις, [3] εἶναι ἐν τοῖς δεκτικοῖς ἑαυτοῦ. λέγει γοῦν· “ἐνοικήσω ἐν αὐ\|τοῖς καὶ ἐνπεριπατήσω”. ὁ δὲ ἐνπεριπατῶν ἔχει ὁδούς, ἃς [4] αὐτὸς ὁδεύει. [5] διττῶς οὖν ὁδοὺς θεοῦ λέγο\ [5] —αὗται δέ εἰσιν αἱ ἀρεταί—ἢ ἃς αὐτὸς ἐπιβαδίζει κατὰ τὴν πρόνοιαν \| ἑαυτοῦ καὶ κρίσιν καὶ διοίκησιν καὶ δωρεάς. δεῖ οὖν γνῶναι τὰς ὁδοὺς τοῦ θεοῦ αὐτοῦ γνωρίζον\|τος. [7] “καὶ τὰς τρίβους σου δίδαξόν με”. [7] ἤτοι ἃς τρίβουσιν οἱ πρὸς σὲ σπεύδοντες ἢ ἃς σὺ τρίβεις ἐπιπο\|ρευόμενος τοῖς ἔργοις τῆς χάριτός σου. [8] εἰ δὲ ἔστιν καὶ πλείους εἰπεῖν· οἶδας ὅτι πρὸ διδασκα‐ λίας δεῖ εἶναι \| γνώριμά τινα· ἐκ προγιγνωσκομένων γὰρ αἱ [10] ἐπιστῆμαι καὶ αἱ ἀποδείξεις αἱ ἐπιστημο\ [10] ἀμφοτέρα〈σ〉 οὖν γνώρισόν μοι τὰς ὁδούς σου· οὕτω γὰρ μα‐ θήσομαι τὰς τρίβους σου ἐπεπόμενος \| τοῖς τρίψασιν αὐτάς, [11] τοῖς προοδεύσασιν ἐν τοῖς καλοῖς ἢ σοῦ προοδεύσαντος, “ἵνα τοῖς ἴχνε\|σίν σου ἐπακολουθ〈ῶ〉μεν” ὑπογραμμόν σε ἔχοντες [12] καὶ τύπον. πρὸ τοῦ διδάξαι οὖν τὸ γνωρίσαι. \| οὕτω δὲ λέγουσιν ὅτι [13] ἐκ γνωρίμων αἱ ἀποδείξεις καὶ αἱ διδασκαλίαι γίνονται. δυνατὸν λαβεῖν \| οὕτως ὅτι αἱ κοιναὶ ἔννοιαι προγιγνωσ‐ [15] κόμεναί εἰσιν. καὶ τὴν διδασκαλίαν γοῦν ὅτε δοκιμά\ [15] πρὸς τὰς κοινὰς ἐννοίας λέγοντες δοκιμάζομεν αὐτ〈ήν〉. ἀμέ‐ λει γοῦν ἐνίοτε διδάς\|καλος λέγει τι· καὶ προλαμβάνει ἡ ἔν‐ [17] γει ἢ οὐ καλῶς. εὑρήσεις οὖν καὶ ἐπὶ ταῖς ἀποδείξεσιν ταύ‐ ταις ταῖς ἀνθρωπίναις, ταῖς ἐπιστημο\|νικαῖς, μὴ καλῶς ἀγο‐ [18] μένας τὰς ἐπιστήμας, ἐὰν ἃ δέον ἐστὶν προγιγνώσκειν μὴ προ‐ γιγνώς\|κουσιν οἱ ἀκούοντες. ἀμέλει γοῦν πολλάκις καὶ τοῦ‐ [20] το ἡμῖν ἐλέχθη ὅτι, ὅτε τις μανθάνει τι〈νὰ〉 ἃ δεῖ \ [20] ειδέναι τῆς μαθήσεως, οὐ δεῖ διὰ ἀσαφῶν λέξεων λέγειν ἐ‐ κείνῳ, ἐπεὶ οὔκ ἐστιν γνώ\|ριμα αὐτῷ. [21] “ὁδήγησόν με ἐπὶ τὴν ἀλήθειαν”. [21] μετὰ τὰς πρακτικὰς ἀρετὰς καὶ τὰς κατὰ διάθεσιν ἡ ὁ‐ δή\|γησις ἐπὶ τὴν ἀλήθειαν γίνεται· “ἐπιθυμήσας” γάρ, φη‐ σίν, “σοφίας διατήρησον ἐντολάς, καὶ κύριος χορηγή\|σει [23] σοι αὐτήν”. σοφία δὲ καὶ ἀλήθεια ταὐτόν ἐστιν. ὁ σωτὴρ γοῦν ἀμφότερα εἶναι λέγεται· “Χριστὸς θεοῦ δύ\|ναμις καὶ [24] 〈θεοῦ〉 σοφία”. καὶ αὐτὸς εἶπεν· “ἐγώ εἰμι ἡ ἀλήθεια”. [25] 5 καὶ δίδαξόν με, ὅτι σὺ εἶ ὁ θεὸς ὁ σωτήρ \ [25] θεός μου εἶ δημιουργήσας με, σωτήρ μου εἶ θέλων με βελ‐ τιοῦσθαι. σύ μου οὖν διδάσκα\|λος γενοῦ. ὡς δημιουργός, οὕ‐ [26] τω καὶ διδάσκαλος. 5 καὶ σὲ ὑπέμεινα ὅλην τὴν ἡμέραν. [27] σὲ ὑπέ\ καλόν σε σχῶ καὶ σωτῆρα· “πρὸς σὲ” γὰρ “ἦρα \| τὴν ψυχήν [28] μου”, οὐ πρὸς ἄλλον. οὐχ ἕτερον παρεκάλεσα, ἵνα γνωρίσῃ [80] μοι τὰς ὁδούς σου \ [1] σὲ ἠξίωσα καὶ τούτων μοι διδάσκαλον γενέσθαι. πολλαχοῦ ὁ πᾶς τῆς \| ζωῆς ἡμῶν χρόνος ἡμέρα καλεῖται κα‐ [2] τὰ τὸ λεχθέν· “ἕνεκα σοῦ θανατούμεθα ὅλην τὴν ἡμέραν”, \ ἀνθ’ οὗ πεποίηκεν ὁ ἀπόστολος “πᾶσαν ἡμέραν”. δύναται δὲ ἡμέρα λέγεσθαι ὅλος ὁ χρόνος τῆς ζωῆς \| τῶν [4] ἁγίων, ὅτι ἐν φωτισμῷ εἰσιν ἀεί, καταλαμπόμενοί εἰσιν ὑπὸ [5] τοῦ ἀληθινοῦ φωτὸς \ [5] ἡμέρα οὐ μεσολαβεῖται ὑπὸ νυκτῶν, ἀδιάκοπός ἐστιν. εἴρηται γοῦν ἐν \| ψαλμῷ· “ὁ αἰὼν ἡμῶν εἰς φωτισμὸν τοῦ προσώπου σου”. ἡ ζωὴ δὲ ἡ παρεκτεινομένη τῇ \| ἐνταῦθα ἐπι‐ [7] διατριβῇ λέγεται αἰών· “ἔσται” γάρ “σοι δοῦλος εἰς τὸν αἰ‐ ῶνα”. “οὐ μὴ φάγω κρέας εἰς τὸν \| αἰῶνα”, ἀντὶ τοῦ “διὰ [8] βίου”. ἐπεὶ τοίνυν ὁ χρόνος τῆς ἡμετέρας ζωῆς πρὸς τὸ φω‐ τίσαι τὸ πρό\|σωπόν σου γεγένηται—ἐληλύθαμεν γὰρ τὴν παρ‐ [10] ουσίαν σου προαναφωνῆσαι—, ὁ αἰὼν ἡμῶν \ [10] μὸν τοῦ προσώπου σου γέγονεν ἕνεκεν τοῦ φωτίσαι καὶ φανε‐ ρῶσαι ἀνθρώποις τὴν \| ἐπιδημίαν σου. [11] 6 μνήσθητι τῶν οἰκτιρμῶν σου, κύριε, καὶ τὰ ἐλέη σου, [11] ὅτι ἀπὸ τοῦ αἰῶνός εἰσιν. \ εἰ γὰρ καὶ παρεκάλεσα καὶ ἦρα τὴν ψυχήν μου πρὸς σὲ καὶ τὰ ἄλλα ἠξίωσα ὑπαρχθῆναί μοι παρὰ σοῦ, \| ἀλλ’ οὐ κατ’ [13] ἀξίαν ταῦτα αἰτῶ. οἰκτίρων καὶ ἐλεῶν ταῦτα παρέχεις συμ‐ φώνως τῷ· “οὐ τοῦ \| θέλοντος οὐδὲ τοῦ τρέχοντος, ἀλλὰ τοῦ [14] ἐλεῶντος θεοῦ”· κἂν γὰρ πάντα, ἃ παρ’ ἑαυτούς, ἐποιήσαμεν, \ [15] ἐλέῳ θεοῦ σπουδάζομεν τυχεῖν τοῦ τέλους αὐτῶν. ὡς οἰκτίρ‐ μων ἄκουσόν μου, ὡς ἐλεήμων δέξαι \| μου τὰς εὐχάς. [16] “καὶ τὰ ἐλέη σου, ὅτι ἀπὸ τοῦ αἰῶνός εἰσιν”. μὴ γὰρ χθὲς καὶ πρώην ἤρξω ἐλεήμων εἶναι. ἀίδιος \| εἶ, [17] ἀιδίως ἀγαθὸς εἶ. [17] 7 ἁμαρτίας νεότητός μου καὶ τὰς ἀγνοίας μου μὴ μνησθῇς. θεωρεῖς \| ὅτι περὶ προλαβουσῶν ἀγνοιῶν καὶ ἁμαρτημάτων εὔ‐ χεται κατ’ οἰκτιρμὸν καὶ ἐλεημοσύνην θεοῦ· \| οὐ γὰρ ἔτι [19] μετάνοιά ἐστιν ἡ ἐπὶ πραττομένοις ἁμαρτήμασιν ἀναπέμπουσα [20] εὐχήν. ἐπὶ παρῳ\ “μὴ μνησθῇς τῶν ἁμαρτιῶν καὶ τῶν ἀγνοιῶν \| μου” ὧν ἔχω, [21] νῦν οὐκ ἔχω δέ, ἀλλὰ τῶν τῆς νεότητος. δυνατὸν δὲ καὶ οὕτως· οἵας ἐὰν ᾖ ἡλικίας \| ὁ ἀγνοῶν [22] καὶ ἁμαρτάνων, νέος ἐστὶν νεότητ〈ι〉 τῆ〈σ〉 γνώμη〈σ〉, νεο‐ [22] παγίᾳ{ν} τῆ〈σ〉 ἕξ〈εωσ〉. εὑρεῖν οὖν \| ἔστιν ἀεὶ τοὺς ἐξομολογουμένους καὶ μετα‐ νοίας λόγους προφέροντας περὶ παρῳχηκότων \| ἁμαρτημάτων [24] τοῦτο ποιοῦντας· “ἡμαρτήκαμεν, ἠνομήσαμεν, ἠσεβήσαμεν”· [25] πῶς γὰρ οἷόν τέ ἐστιν; \ [25] δύναται ἀρετὴν ἔχειν ἢ λαβεῖν ὁ ἐν τοῖς ἁμαρτήμασιν ἔτι \ ὤν; “ἕκκλινον” γοῦν “ἀπὸ κακοῦ καὶ ποίησον ἀγαθόν”. [26] 7 κατὰ τὸ ἔλεός σου μνήσθητί μου σύ. [27] ἀντὶ τοῦ “γνῶθί με”. 7 ἕνεκεν τῆς χρηστότητός σου, \| κύριε. [28] οὐχ ἕνεκα τῆς ἐμῆς ἀρετῆς μνήσθητί μου. [28] 8 χρηστὸς καὶ εὐθὴς ὁ κύριος. ὁ με\|τὰ εὐθύτητος ὢν χρηστὸς ἀγαθός ἐστιν· πολλάκις [81] γὰρ τὸ “χρηστὸν” ἐπὶ διαβολῇ λαμβάνεται· \ [1] θη χρηστὰ ὁμιλίαι κακαί”. οὐκ ἐπαινετῶς τὰ χρηστὰ ὧδε λαμ‐ [1] βάνει, 〈ἀντὶ〉 τῶν ἐπιπολαίων. \ καὶ πάλιν τὸ ἄκακον ὁμοίως· “ἄκακος πιστεύει παντὶ λό‐ γῳ”, ἀντὶ τοῦ εὐήθης. καὶ περὶ τῶν ἑτερο\|δόξων γράφει Παῦ‐ [3] λος· “διὰ τῆς χρηστολογίας καὶ εὐλογίας ἐξαπατῶσιν τὰς καρδίας τῶν \| ἀκάκων”. [4] 8 διὰ τοῦτο νομοθετήσει ἁμαρτάνοντας ἐν ὁδῷ. [5] εἰ ἦν ἀπότομος, εἰ μὴ ἦν \ [5] τῇ ὁδῷ τῆς σωτηρίας τοὺς ἁμαρτάνοντας, ἀλλὰ κολάσει αὐτοὺς παρε\|δίδου. καὶ αὐτοὺς οὖν τοὺς ἁμαρτάνοντας ἐν ὁδῷ νομο‐ θετεῖ, ἵν’ ὁδεύσαντες ταύτην τὴν ὁδὸν \| σωτηρίαν σχῶσιν. [7] καὶ θεώρει· οὐ λέγει “τοὺς ἡμαρτηκότας”, ἀλλὰ “τοὺς ἁμαρτάνοντας”. καὶ τοὺς ἔτι \| ἁμαρτάνοντας διὰ προτροπῶν, [8] νουθεσιῶν, νομοθεσιῶν ἄγει {αὐτοὺς} εἰς τὴν ὁδόν. ἐπερ( )· τὸν γρα\|πτὸν λέγει; —κατὰ πάντα τὰ σημαινό‐ [9] μενα τοῦ νόμου ἐκλαμβάνεσθαι τοῦτο τὸ ῥητὸν δύναται. \ [10] 9 ὁδηγήσει πραεῖς ἐν κρίσει. [10] κεκριμένως τοὺς πράους ὁδηγεῖ· δοκεῖ γὰρ πάλιν καὶ ἡ πραότης \| τοῖς πολλοῖς ἐπιπολαιότητα σημαίνειν. ὅτε δὲ καὶ κεκριμένως ὁδηγοῦνται, τελείαν ἀρετὴν \| ἔχουσιν ἣν ἐ‐ [12] δίδαξεν ἔχειν ὁ σωτὴρ λέγων· “μάθετε ἀπ’ ἐμοῦ, ὅτι πρα‐ ύς εἰμι καὶ ταπεινὸς τῇ καρ\|δίᾳ”. [13] δύναται δὲ καὶ τὸ “ἐν κρίσει” οὕτως· κρίνας τούτους τοὺς πραεῖς δυναμένους ὠφεληθῆναι \| ὁδηγεῖ αὐτούς. [14] καὶ ἡ πρώτη δὲ διάνοια μάλιστα ἔχει ἁρμονίως πρὸς τὴν [15] λέξιν ὅτι κεκριμέ\ [15] θεὸν ἔχοντες. ἢ οὐχ ὁδηγεῖ ὁ λέγων· “μάθετε ἀπ’ ἐμοῦ, ὅτι \| πραύς εἰμι”; [16] 10 πᾶσαι αἱ ὁδοὶ κυρίου ἔλεος καὶ ἀλήθεια. ἐν πολλοῖς τόποις τῶν γραφῶν \| συνέζευκται τὸ ἔλεος [17] τῇ ἀληθείᾳ. μεγάλη τίς ἐστιν ἡ ἀλήθεια, ἵν’ οὕτως εἴπω, ὑπὲρ τοὺς ἀνθρώπους ἐστίν. \| θεώρει δὲ ὅτι πάντα τὰ λογι‐ [18] κὰ καὶ τὰ ὑπερφυῆ καὶ τὰ ἄνω ἀπομείναντα χρῄζει τῆς ἀλη‐ [18] θείας. \ ἐνταῦθα δὲ χρῄζομεν τοῦ ἐλέου, ἵνα δυνηθῶμεν γνῶναι [20] τὴν ἀλήθειαν. εἴρηται δὲ ἐν τοῖς ἔνπροσθεν· \ [20] σου, κύριε, καὶ τὰς τρίβους σου ὁδήγησόν με ἐπὶ τὴν ἀλή‐ θειάν σου”. ἀρχὴ οὖν τοῦ ὁδεύειν \| ταύτας τὰς μακαρίους [21] ὁδοὺς ἐκ τοῦ ἐλέους τοῦ θεοῦ γίνεται, τέλος δὲ ἐκ τῆς [22] 10 τοῖς \ [22] αὐτοῦ. οὐ τοῖς ἁπλῶς ζητοῦσιν, ἀλλ’ ἐπιτεταμέ\|νως τοῖς ἐκζη‐ [23] τοῦσιν. οἱ ἐρευνῶντες τὰς γραφάς, κἀκεῖνοι ἐκζητοῦσιν τὴν θεοῦ διαθήκην. \| ταὐτὸν δὲ τὸ ἐρευνᾶν καὶ τὸ ἐκζητεῖν. [24] “καὶ τὰ μαρτύρια αὐτοῦ”· μαρτύριά εἰσιν αὐτοῦ τὰ ὑπ’ [25] αὐτοῦ μεμαρτυρη\ τίρρητον. τὸ ἀναντίρρητον οὖν τῶν θείων παιδευ\|μάτων τῷ [26] ὀνόματι τῶν μαρτυρίων πολλάκις σημαίνεται. ἐπερ( )· ἃ αὐτὸς ἐμαρτύρησεν; —ἃ αὐτὸς \| ἐβεβαίωσεν. [27] δυνατὸν δὲ καὶ τὰ ἀνεξέλεγκτα καὶ μὴ ἔχοντα ἀνατροπὴν μαρ‐ τύρια λέγεσθαι, \| οὐχ ὅτι ὑπό τινος ἐμαρτυρήθησαν, ἀλλ’ [28] ὅτι ἡ φύσις αὐτῶν τοιαύτη ἐστίν, ὥστε μαρτυρεῖν αὐτὰ \ [82] τῇ ἀληθείᾳ. “καὶ ὁ μάρτυς”, φησίν, “ἐν οὐρανῷ πιστός”. περὶ τοῦ θεοῦ, ἐὰν λέγηται ὁ θεὸς μαρτυρεῖσθαι, \| μὴ [2] τοῦτο λέγομεν ὅτι ὁ μαρτυρῶν αὐτῷ συνιστᾷ αὐτόν. Ἰωάννης ἐλήλυθεν, “ἵνα μαρτυρήσῃ περὶ τοῦ \| φωτός”· μὴ γὰρ ὁ μαρ‐ [3] τυρήσας περὶ τοῦ φωτὸς Ἰωάννης πίστιν καὶ σύνστασιν τῷ φωτὶ παρέσχεν. \| ὁ μαρτυρῶν ἐπιστήμῃ ἑαυτὸν δείκνυ[σ]ιν [4] ἐπιστήμονα, καὶ ὁ μαρτυρῶν ἀρετῇ δείκνυται σπουδαῖος ὤν. [5] οὕ\ σαντες ὡς δεῖ μάρτυρες λέγονται. \| ἑαυτοὺς ἔδειξαν φιλα‐ [6] λήθεις, ἑαυτοὺς ἔδειξαν εἰδότας τὴν ἀλήθειαν. οὐ τὴν ἀλή‐ θειαν ἐβεβαίωσαν, ἀλλ’ ἑαυτοὺς \| ἐβεβαίωσαν. τὰ ἄξια οὖν [7] τοῦ μαρ[τυ]ροῦντος λέγεται πολλάκις μαρτύρια. 11 ἕνεκεν τοῦ ὀνό\|ματός σου, κύριε. [8] οὐχ ἕνεκα τῆς [ἡ]μετέρας σπουδῆς ἢ τοῦ ἡμετέρου βίου, ἀλλὰ διὰ τὸ σὸν ὄνο\|μα. τοῦτο γοῦν καὶ ἐν ἑτέρῳ ψαλμῷ λέ‐ [9] γουσιν· “μὴ ἡμῖν, κύριε, μὴ ἡμῖν, ἀλλ’ ἢ τῷ ὀνόματί σου \ [10] δὸς δόξαν”· ἐπεὶ γὰρ σοῦ χρηματίζομεν καὶ σὺ θεὸς ἡμῶν ὠ‐ [10] νομάσθης, ποίησον διὰ τὸ σὸν ὄνομα. \ 11 καὶ ἱλάσῃ τῇ ἁμαρτίᾳ μου· πολλὴ γάρ ἐστιν. τὸ “πολλή ἐστιν” οὕτω λέγομεν· εἰ τοσαῦτα ποθεῖ \| γνω‐ [12] ρισθῆναι ἑαυτῷ τὰς ὁδούς, ὁδηγηθῆναι ἐπὶ τὴν ἀλήθειαν, πῶς πολλὴν ἔχει ἁμαρτίαν; εἴρηται \| ἔνπροσθεν τοῦ· “ἀπὸ τῶν [13] κρυφίων μου καθάρισόν με”, ὅτι καὶ ὁ βραχὺς μολυσμὸς με‐ γάλη ἁμαρ\|τία ἐστὶν τῷ ὁλοκαθάρ{μ}ῳ. [14] 12 τίς ἐστιν ἄνθρωπος ὁ φοβούμενος τὸν κύριον. [15] λοιπὸν πυν\ ἄνθρωπος; τούτῳ “νομοθετήσει ἐν ὁδῷ ᾗ ᾑρεθίσατο” αὐτὸς \| ὁ [16] θεός. [16] οὐχ ὁ τυχών ἐστιν δὲ ὁ τὸν κύριον φοβούμενος ἄνθρωπος. οὕτως νομίζομεν οἱ πολλοί, οὕτως πολλά\|κις λέγομεν ὅτι· [17] “ἐγὼ ἁπλῶς θέλω φοβεῖσθαι τὸν θεόν”. οὐκ ἰσμὲν δὲ τί λέ‐ γομεν· ὁ γὰρ “φόβος τοῦ \| θεοῦ πάντα ὑπερέβαλεν”, ὡς αὐτὴ [18] ἡ γραφὴ λέγει. καὶ ἔτι· “οὐκ ἔστιν ὑστέρημα τοῖς φοβου‐ [19] όν, πληρέστατός ἐστιν. [20] τὸ “τίς ἐστιν” δύναται τὸ σπά\ [20] 12 νομοθετήσει αὐτῷ ἐν ὁδῷ ᾗ ᾑρεθίσατο. [20] ᾗ αὐτὸς ὁ θεὸς αἱρεῖται. \ δύναται δὲ ᾗ ᾑρεθίσατο ὁ ἄνθρωπος· κυρίως γὰρ ἡ ἀρετὴ αἱρετὴ λέγεται. ὥσπερ φιλητόν ἐστιν τὸ ἄξιον \| τοῦ φιλεῖ‐ [22] σθαι, κἂν 〈μ〉ηδεὶς αὐτὸ φιλῇ, {φιλητόν ἐστιν} καὶ μισητὸν τὸ ἄξιον τοῦ μισεῖσθαι, κἂν μηδεὶς \| αὐτὸ μισῇ, οὕτως αἱ‐ [23] ρετή ἐστιν ἡ “αἱρετή”, κἂν μηδεὶς αὐτὴν αἱρῆται· αἱρεῖσθαι γὰρ ἔστιν καὶ κακά, \| ἀλλ’ οὐκ αἱρετά. μᾶλλον ἐσφαλμένη [24] ἐστὶν ἡ περὶ ταῦτα αἵρεσις. [24] “νομοθετήσει αὐτῷ 〈ἐν ὁδῷ ᾗ ᾑρετίσατο”〉. ἤτοι αὐτὸς ὁ \ [25] νομοθετῶν ἢ ὁ νομοθετούμενος. ἀμφότερα δὲ ἀληθῆ ἐστιν. 13 ἡ ψυχὴ αὐτοῦ ἐν ἀγαθοῖς \| αὐλισθήσεται. [26] οὗτος ὁ φοβούμενος τὸν κύριον ἄνθρωπος ἐν ἀγαθοῖς ἔχει τὴν ψυχὴν αὐλιζο\|μένην. [27] 13 καὶ τὸ σπέρμα αὐτοῦ κληρονομήσει γῆν. “σπέρμα αὐτοῦ” οὐ πάντως τὸ σωματικόν \|—πολλῶν δὲ ἁ‐ [28] γίων ἀνδρῶν φαῦλοι υἱοὶ ἀπεδείχθησαν—, ἀλλὰ τὸ σπέρμα τὸ [83] γεννώμενον \ [1] 14 κραταίωμα κύριος τοῖς φοβουμένοις αὐτόν. λοιπὸν λέγει \| τὸ μέγεθος τοῦ φοβουμένου τὸν θεόν. οὐκ [2] ἄλλο κραταίωμα ἔχουσιν οἱ φοβούμενοι τὸν̣ θ̣εὸν ἢ αὐτὸν τόν, \ ὃν φοβοῦνται. ἰσχὺς αὐτῶν ἐστιν, βασιλεὺς αὐτῶν ἐστιν, κρα‐ [3] τεῖ αὐτῶν. “καὶ τὸ ὄνομα” αὐτοῦ ἴδιον \| γέγονεν “τῶν φοβουμένων [4] αὐτόν”. οὔκ ἐστιν ἴδιον ἀνθρώπων, ἀλλὰ τῶν φοβουμένων· πᾶ‐ [5] σιν μὲν \ [5] γονεν. 14 καὶ ἡ διαθήκη αὐτοῦ \| τοῦ δηλῶσαι αὐτοῖς. [6] αἱ διαθῆκαι ὅτε εἰσὶν ἐσφραγισμέναι, οὔπω δῆλά εἰσιν τὰ ἐνγεγραμμένα \| τοῖς κληρονόμοις. οὐκ ἀεὶ οὖν μένει ἡ [7] διαθήκη αὕτη ἐσφραγισμένη, ἀλλὰ λυθήσεταί ποτε, ἵνα ἀποδο‐ θῇ \| ἡ κληρονομία τοῖς ἐνγραφεῖσιν. [8] δηλώσει οὖν αὐτοῖς. καὶ ἐπεὶ πολλαχοῦ λέγει τὸν θεῖον λόγον διαθήκην \| τόν τε παλαιὸν καὶ καινόν, τὸν πρὸ τῆς [9] ἐπιδημίας καὶ μετ’ αὐτήν, δεῖ ταύτην τὴν διαθήκην δηλωθῆ‐ [10] ναι, \ αναφωνηθέντα δι’ ἐκβάσεως κατὰ τό· \| “ὅπως πληρωθῇ τὸ ῥη‐ [11] θέν”· τότε γὰρ βεβαία γίνεται, ὅτε τέθνηκεν ὁ διαταξάμενος· ἡ λύσις γὰρ τό\|τε γίνεται. κἂν μὴ λυθῇ τῷ μὴ εἶναι ἀντίρρη‐ σιν, λέλυται τῇ δυνάμει· {τ}ὅτε γὰρ ἀποδίδεται τὰ δια\|τα‐ [13] γέντα, τοῖς εἰληφόσιν λέλυται ἡ διαθήκη. [14] αὐτὸς ἐκσπάσει ἐκ παγίδος τοὺς πόδας μου. [15] θεώρει ὅτι, ἐὰν μὴ ἀκριβῶς ἐπιστά\ [15] ὁτὲ ἐναντιώματα εὑρίσκεται. οὐκέτι ἐστὶν κατὰ τὸν λέγον‐ τα· \| “πολλή ἐστιν ἡ ἁμαρτία μου”, τό· “οἱ ὀφθαλμοί μου διὰ παντὸς πρὸς τὸν κύριον”· ὁ γὰρ διὰ παν〈τὸσ〉 \| τοὺς ὀφθαλ‐ [17] μοὺς προσέχων πρὸς τὸν κύριον οὐκ ἔχει ὅλως ἁμαρτίαν, καθα‐ ρὰν ἔχει καρδίαν. οὕτω \| καὶ αὐτὸν τὸν θεὸν ὁρᾶν δύναται. [18] ὅταν οὖν μὴ ποτὲ ὁρᾷ, ποτὲ δὲ μή, διὰ παντὸς ἔχων πρὸς \ τὸν κύριον τοὺς ὀφθαλμούς, λέγει· “ἐγὼ δὲ διὰ παντὸς μετὰ [20] σοῦ”. μετὰ σοῦ δὲ ὢν οὐχ ἁμαρτάνω. \ [20] ται θεοῦ, οὐχ ἁμαρτάνει. “οἱ μακρύνοντες” οὖν “ἑαυτοὺς ἀ‐ [20] πὸ σοῦ ἀπολοῦνται”. \ ἐπερ( )· “καὶ ἡ διαθήκη αὐτοῦ”; —ἡ τοῦ θεοῦ διαθήκη δηλοῦται, ὅταν τις ἀποδειχθῇ ἄξιος τοῦ λαβεῖν τὰ \| ἐπαγ‐ [22] γελλόμενα. ἔχει δέ τι παράδοξον παρὰ τὰς ἄλλας διαθήκας ἡ τοῦ θεοῦ· προσάπαξ λύονται αἱ τῶν \| ἀνθρώπων διαθῆκαι. [23] ὁ θεὸς δὲ καθ’ ἡμέραν. οὗτος οὖν τὴν διαθήκην καὶ δηλοῖ τοῖς προσερχομένοις \| καὶ ἀξίοις οὖσιν. [24] ὥσπερ ἐν τοῖς ἄλλοις πᾶσιν παραλλάττει τὰ τοῦ θεοῦ ‐ [25] ἔλεγον γὰρ ὅτι τὸ φῶς τοῦτο τὸ \ [25] ἔλθῃ, φωτίζει τὸν ὄψιν ἔχοντα· οὐ παρέχει ἀντίλημψιν τῷ τυφλῷ. \| τὸ δὲ τοῦ θεοῦ φῶς ἅμα φαινόμενον καὶ τὴν ὄψιν παρέχει καὶ φω\|τίζει αὐτήν. τοῖς γοῦν ἀγνοοῦσιν αὐτὸν τυ‐ [27] φλοῖς οὖσιν ὅτε ἀνατέλλει, ἀμφότερα χαρίζεται καὶ τὸ \ [84] καὶ ἡ διαθήκη οὐ προσάπαξ \ [1] ἄξιον ἑαυτὸν καταστήσ̣ῃ τοῦ υἱὸν εἶναι τοῦ διαθεμένου καὶ κληρονόμον, \| τότε δηλο̣[ῦται] αὐτῷ. [2] “οἱ ὀφθαλμοί μου διὰ παντὸς πρὸς τὸν κύριον”. ἐπεὶ “οἱ ὀφθαλμοὶ κυρίου ἐπὶ δικαίους”, \| ἀνάγκη καὶ [3] το[ὺ]ς δικαίους διὰ παντὸς τοὺς ὀφθαλμοὺς ἔχειν 〈πρὸς αὐ‐ τόν〉. οὐ ποτὲ μὲν αὐτὸν ὁρῶσιν, ποτὲ δὲ οὔ, ἀλλά \| τινα [4] τῶν ἀπηγορευμένων· ὅνπερ γὰρ τρόπον “οὐδεὶς δύναται δυσὶν [5] κυρίοις δουλεύειν”, οὕτως \ [5] ὀφθαλμοὺς ἔχειν καὶ πρὸς τὴν κακίαν ἢ τὸν ποιητὴν τῆς κα‐ [5] κίας πρῶτον. \ ὁ θεὸς νοερά ἐστιν οὐσία βλεπομένη ὀφθαλμοῖς διανοίας. ὅταν οἱ ὀφθαλμοὶ τῆς διανοίας πρὸς \| τοῦτον μόνον τετα‐ [7] μένοι γένωνται, οὐδὲν ἕτερον ὁρῶσιν. τὰ δὲ χείρονα οὐ πε‐ φύκασιν \| βλέπειν, ὅτε τὸν θεὸν ὁρῶσιν, ὥσπερ οὐ πέφυκεν [8] δουλεύειν μαμωνᾷ ὁ θεῷ δουλεύων. τὸ “οὐ πέ\|φυκεν” δὲ οὕτω λέγω· οὐ πέφυκεν τὸν ἀδικοῦντα [10] δικαιοσύνην ποιεῖν· οὐ γὰρ οὕτω λέγω 〈ὡσ〉 λέγω ὅτι \ [10] πέφυκεν τὸν ἄνθρωπον πτῆναι”, ἀλλ’ ὅσον ἐστὶν δίκαιος οὐ πέφυκεν πρὸς ἁμαρτίαν, ὅτε ἁμαρτωλός \| ἐστιν, οὐ πέφυκεν [11] πρὸς ἀρετήν. [11] “οἱ ὀφθαλμοί μου” οὖν “διὰ παντὸς πρὸς τὸν κύριον”. ἀ‐ εὶ αὐτὸν ὁρῶ. \| ὁ δὲ ὁρῶν θεὸν οὐχ ἁμαρτάνει· “πᾶς ὁ ἁμαρ‐ [12] τάνων οὐχ ἑώρακεν αὐτὸν οὐδὲ ἔγνωκεν αὐτόν”. \ [14] οὐχ ἁμαρτάνων, τῷ θεῷ τὸ κατόρθωμα τῆς ἀναμαρτησίας ἐπι‐ [15] γράφων λέγει· “ἐπεὶ \ [15] τόν”, διὰ τοῦτο ἔξω γίνομαι τῆς παγίδος ἧς σκευάζει ἡ ἁμαρ\ τία· “αὐτὸς” γὰρ “ἐκσπάσει ἐκ παγίδος τοὺς πόδας μου”. ἐζήτησάν τινες τῶν ἀρχαίων, ὃ καλὸν εἰπεῖν, \| ὅτι ὁτὲ [17] μὲν ἑνικῶς ὁ ὀφθαλμὸς ὀνομάζεται τοῦ ἔσω ἀνθρώπου, ὁ〈τ〉ὲ 〈δ〉ὲ πληθυντικῶς. ἐν τῷ ᾄς\|ματι γοῦν τῶν ᾀσμάτων λέγεται· [18] “ἐκαρδίωσας ἡμᾶς ἑνὶ ἀπὸ ὀφθαλμῶν σου”. “ὁ ὀφθαλμός μου \ κατήγαγεν δάκρυα”. “ἐταράχθη ἀπὸ θυμοῦ ὁ ὀφθαλμός μου”. [20] ὁτὲ δὲ πληθυντικῶς· “ἦρα \ καὶ ἐν τῷ παρόντι στίχῳ· “οἱ ὀφθαλμοί μου διὰ παντὸς \| πρὸς [21] τὸν κύριον”. καί· “πεφωτισμένοι τοὺς ὀφθαλμοὺς τῆς καρδί‐ [21] ας”. \ διττὴν γνῶσιν ἔχομεν· τότε γὰρ ἀληθείας ἐστὶν γνῶσις, ὅταν \| τὸ ἑκάστου γιγνωσκομένου δέχηται εἰς ἑαυτὴν εἶδος. εἰσὶν ὁρατὰ καὶ ἀόρατα θεοῦ ποιή\|ματα· καὶ ἐκ μεγέθους τού‐ [24] των καὶ τῆς καλλονῆς ὁ κατασκευάσας αὐτὰ θεωρεῖται. ὀφθαλ\ [25] μὸς δέ ἐστιν ὁ τὰ ἀόρατα ὁρῶν ὁ νοῦς ἡμῶν, ἡ καθαρὰ καρ‐ [25] δία, ἥτις καὶ τὸν θεὸν βλέπει. \ ἔχομεν δὲ καὶ τὴν αἴσθησιν ὀφθαλμῶν. καὶ ἐὰν ἐπιβάλλῃ τοῖς ὁρατοῖς ποιήμασιν τοῦ θεοῦ οὕτως, \| ὡς κατεσκευάσθη‐ [27] σαν καὶ ἔχουσιν φύσεως, ὑγιαίνει. ὅταν δέ, φέρε, ὁρῶντες τὸν ἥλιον θεὸν \| αὐτὸν νομίζωμεν, ὁρῶντες τὴν διάταξιν τὴν οὐράνιον ἡγώμεθα γενεθλιαλογίαν εἶναι, \| οὐκ ὀρθῶς βλέπει [29] ὁ ὀφθαλμὸς οὗτος· ἔδει γὰρ “τὰ ἀόρατα τοῦ θεοῦ ἀπὸ κτίσεως [85] κόσμου \ τοῦ θεοῦ τότε ὁρᾶται, ὅταν ἐπιβάλλωμεν \| τοῖς θεοῦ ὁρα‐ [2] τοῖς δημιουργήμασιν καὶ οὕτως ἀπὸ κτίσεως τοῦ κόσμου τού‐ του τοῦ αἰσθητο[ῦ] τὰ ἀόρατα \| τοῦ θεοῦ καθορῶμεν. [3] τὰς ἐν τῷ νῷ τῶν ἀνθρώπων τέχνας καὶ τὰς ἐπιστήμας ἰ‐ δεῖν οὐ δυνά\|μεθα ἅτε τοῦ νοῦ ἀοράτου ὄντος. ἐκ τῶν κατα‐ [5] σκευαζομένων δὲ ἔργων ἢ θεωρημάτων ἐπιστη\ [5] μεν τὴν αἴσθησιν τοῦ νοῦ, κατὰ ποίαν ἐπιστήμην ἢ τέχνην πεποί\|ωται. [6] κυρίως οὖν θεώρει τὴν ἐπιστήμην τοῦ μηχανικοῦ· ὁ τοὺς λόγους τῶν μηχανικῶν κατα\|σκευασμάτων δυνάμενος δέξασθαι εἰς τὴν διάνοιαν ἑαυτοῦ. ὁμοίως καὶ ἐπὶ τοῖς ἄλλοις· \| ἐ‐ [8] κεῖνον ἰατρικὸν λέγομεν τὸν εἰδότα τὰ ἰατρικὰ ὡς δεῖ, ὡς [8] ἡ ἐπιστήμη ὑπαγορεύει. ὅταν τις \| οὖν τὸν ἀόρατον ὁρ〈ᾷ〉 ὡς δεῖ—τὸ “ὡς δεῖ” [9] δὲ λέγω, ὡς ἐφικτόν ἐστιν—, ὁρᾷ δὲ καὶ τὰ δημιουργήμα‐ [10] τα \ ἔχει τὸν ὀφθαλμὸν τοῦτον διὰ παντὸς πρὸς θεὸν \| ὁρῶντα [11] καὶ καθαρόν. [11] ὅταν καὶ τὰ δημιουργήματα τὰ αἰσθητὰ καὶ τὴν περὶ τού‐ των πρόνοιαν \| ὀρθῶς ἐκλαμβάν〈ῃ〉, ἔχῃ καὶ τὸν αἰσθητικὸν πόθον—οὐ τοῦτον λέγω τὸν τοῦ σώματος, ἀλλὰ τὴν \| νόησιν [13] τὴν τῶν αἰσθητῶν, ὁρατῶν—κατορθούμενον, καὶ οὕτω τοὺς ὀφθαλμοὺς ἔχει διὰ παν\|τὸς πρὸς τὸν κύριον. [14] ὡς δοῦλος λαλεῖ. δοῦλος δέ ἐστιν ὁ δουλεύων θεῷ, ὁ καὶ [15] διαθέσει καὶ ἔργῳ ὁμολογῶν \ [15] θέλημα τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς πατρός”. “ὅτι αὐτὸς ἐκσπάσει ἐκ πα\|γίδος τοὺς πόδας μου”. [16] εἰ καὶ ἐφεδρεύουσίν 〈μοι〉 οἱ παγιδευταὶ καὶ θηρευταὶ λαβεῖν θέλοντες καὶ τὸν \| πόδα μου ὥσπερ εἰς τὴν παγίδα [17] βροχίσαι, ἀλλ’ ἐγὼ διὰ παντὸς ἔχων πρὸς τὸν κύριον τοὺς ὀφθαλμοὺς \| οὐ πάσχω τοῦτο. [18] πολλαχοῦ γὰρ τῶν θείων παιδευμάτων τὰ ἐνεδρεύματα τῶν πονηρῶν παγί\|δες ὀνομάζονται· “ἐν παγίδι ταύτῃ, ᾗ ἔκρυψαν, [20] συνελήμφθη ὁ ποὺς αὐτῶν”. πολλάκις οἱ ἐχθροὶ τῆς \ [20] παγίδας σκευάζουσιν καὶ ἐν ταῖς παγίσιν αἷς σκευάζουσιν ἄλλοι〈σ〉, αὐτοὶ ἁλίσκονται. καὶ ἔστιν \| καὶ ἐν τῇ ἱστορί‐ [21] ᾳ τοιαῦτά τινα· ὁ Ἀμὰ εὐτρέπισεν ξύλον, ἵνα σταυρώσῃ τὸν δίκαιον Μαρδοχέα, καὶ \| ἐν αὐτῷ αὐτὸς ἐσταυρώθη. [22] καὶ περὶ αὐτοῦ τοῦ μεγαλοδαίμονος λέγεται· “λάκκον ὤ‐ ρυξεν καὶ ἀνέ\|σκαψεν αὐτὸν καὶ ἐμπεσεῖται εἰς βόθρον ὃν [23] εἰργάσατο”. κἂν γοῦν ἐν τῷ βίῳ τούτῳ ταῦτα μὴ γένηται, \ ἀλλ’ οὖν γε ἐν τῷ μέλλοντι παγιδεύεται ᾗ ἐσκεύασεν παγί‐ [24] δι. [25] πολλοὶ γὰρ τηροῦσιν τὰ αἰσθητὰ ταῦτα \ [25] δόμενα αὐτὰ ἡγοῦνται, ὧν ἐστιν καὶ τό· “πάντες οἱ λαβόν‐ τες μάχαιραν μαχαίρῃ \| ἀπολοῦνται”. οὔκ ἐστιν δὲ ἀναν‐ [26] τίρρητον τοῦτο· ἀλλὰ τοῦτο λέγει· οἱ λαβόντες μάχαιραν κολά\|σει ὑποπεσοῦνται. ἐν πολλοῖς δὲ τόποις τῶν γραφῶν ἡ μάχαιρα δηλοῖ τὴν κόλασιν, ὡς ἐν \| τῷ· “μεθύσω τὰ βέλη [28] μου, καὶ ἡ μάχαιρά μου καταφάγεται αἷμα τραυματιῶν”, καί· [86] ἐκεῖ ἡμαρτηκότων καὶ κολάσεως τρόπῳ \ [1] ὧδε. [1] “ἡ ψυχὴ ἡμῶν ὡς στρουθίον ἐρύσθη ἐκ τῆς παγίδος τῶν θηρευόντων”. καὶ ὅρα γε διαφοράν· τάχα \| τινὲς τῶν ἀγρευ‐ [2] ομένων ὑπὸ τῶν φαύλων τούτων θηρευτῶν ὅλοι ἐντὸς εἰς τὰς παγίδας λαμβά\|νονται, οἱ δὲ μόνους τοὺς πόδας. οἱ λέγον‐ [3] τες οὖν· “ἡ ψυχὴ ἡμῶν ὡς στρουθίον ἐρύσθη” ὅλοι ἦσαν παγι‐ δευ\|θέντες. λέγει{ς} γοῦν εὐθέως· “ἡ παγὶς συνετρίβη, καὶ ἡ‐ [4] μεῖς ἐρύσθημεν”. [5] ὧδε δὲ ὁ ἅγιος ἐπεὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς \ [5] πρὸς τὸν κύριον, περὶ ἁμαρτημάτων εὐτελεστέρων λέγει ὅτι· “οἱ πόδες μου γέγοναν εἰς πα\|γίδα”. ἔκσπα οὖν αὐτοὺς ἐ‐ [6] κεῖθεν, ἵνα ἀνενπόδιστοι λοιπὸν γενόμενοι ὁδὸν τῶν ἐντο‐ λῶν τοῦ θεοῦ \| δράμωσιν καὶ εἴπωσιν· “ἄνευ ἀνομίας ἔδρα‐ [7] μον καὶ κατηύθυνα”. 16 ἐπίβλεψον ἐπ’ ἐμὲ καὶ ἐ\|λέησόν με. [8] ὅταν ἐπιβλέψῃ θεός, ἔλεος γίνεται τοῖς ἐπιβλεπομένοις· ἄξιοι γάρ εἰσιν τοῦ ὁρᾶσθαι· \| ὁ γὰρ ἁμαρτάνων μακρύνεται [9] τῶν ὄψεων τοῦ θεοῦ καὶ τοῦ προσώπου αὐτοῦ. ὁ Ἀδὰμ γοῦν [10] ὅτε \ θεοῦ”. οὐχ ὑπομένουσιν ὀφθῆναι τῷ προσώ〈πῳ〉 \| τοῦ θεοῦ, ὅ‐ [11] τε μάλιστα συνίσασιν ἑαυτοῖς ὅτι ἡμαρτήκασιν. ὁ δὲ θρασυνόμενος Κάιν ἔξω τοῦ προ\|σώπου τοῦ θεοῦ ἑαυ‐ [12] τὸν ἀπήγαγεν· “ἐξῆλθεν” γὰρ “Κάιν”. ὁ δὲ ἐξερχόμενος ἐθελον‐ [13] ὅτι· “ἐξέβαλεν αὐτοὺς κύριος”. ἐφιεμένους τῶν ἔσω ἐξέβα‐ λεν αὐτούς· οὐκέτι \| γὰρ ἐλυσιτέλει αὐτοὺς ἔσω εἶναι. ὅμως [14] περιείχοντο τῷ πόθῳ. οὔκ εἰσιν οὕτω κακοὶ ὡς ὁ ἐξελθὼν \ [15] ἀπὸ προσώπου κυρίου. οὗτοί εἰσιν περὶ ὧν γέγραπται· “οὐ διαμενοῦσιν παράνομοι ἀπέναντι \| τῶν ὀφθαλμῶν σου”. ἐθε‐ [16] λουσίως δὲ ἔξω τῶν ὄψεων τοῦ θεοῦ γίνονται· οἱ γὰρ ὀφθαλ‐ μοὶ θεοῦ \| ἐφορῶντες φωτίζουσιν τοὺς ἐπιβλεπομένους. [17] 16 ὅτι μονογενὴς καὶ πτωχός εἰμι ἐγώ. \ Ἀέτιος ὁ ἔξαρχος τῆς Εὐνομίου αἱρέ〈σε〉ως ἔλεγέν τισιν ὅτι· “ὡς μεγάλα χαριζόμενοί ἐστε λέγοντες ὅτι \| μονογενὴς [19] τοῦ θεοῦ ἐστιν ὁ Χριστός. καὶ ἄλλα πολλὰ κτίσματα μονογενῆ [20] εἰσιν. ὁ ἥλιος γοῦν μονογε\ [20] λέγω αὐτῷ· οὐ ταὐτόν ἐστιν τὸ εἶναί τι μονογενὲς καὶ τὸ εἶναι μονογεν〈ὲ〉ς γέννημα \| ἢ μονογενὴς υἱός, λέγω. ταῦτα [21] οὖν τὰ ἄλλοις λεγόμενα μονογενῆ οὐ μετὰ προσθήκης τοῦ “υἱ‐ οῦ” ἢ \| “παρὰ πατρὸς” ἢ “γεννήματ〈οσ〉” λέγονται. ὁ δὲ σωτὴρ εἴ που ὀνομάζεται, μετὰ τοιαύτης προσθήκης \| λέγεται· “καὶ [23] ἐθεασάμεθα τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς μονογενοῦς παρὰ πα‐ τρός”. ὁ δὲ παρὰ πατρὸς \| μονογενὴς υἱός ἐστιν τοῦ πατρὸς [24] μόνος. καὶ ἔτι· “οὕτως ἠγάπησεν ὁ θεὸς τὸν κόσμον ὥστε τὸν [25] υἱὸν \ ὄντος ἀδύνατόν ἐστιν ἄλλον υἱὸν εἶναι \| ἐκείνου τοῦ μονο‐ [26] γενῆ υἱὸν ἔχοντος. [26] οὐδὲν δὲ τῶν κτισμάτων μονογενές ἐστιν· κἂν γὰρ 〈ὁ〉 ἥ‐ [28] πων λέγομεν μονογενὲς τέκνον, οὐχ ὅτι ἓν μόνον ἔστιν τέκ‐ [87] νον, ἀλλ’ ὅτι ἐκείνῳ \ [1] πιστεύων ἤδη κέκριται, ὅτι μὴ πεπίστευκεν εἰς τὸ ὄνομα τοῦ μονογενοῦς \| υἱοῦ τοῦ θεοῦ”. [2] ἐπεὶ τοίνυν ὁ ταῦτα λέγων οὐ μονογενής ἐστιν υἱός, σκο‐ πήσομεν πῶς ἑτέρως λέγεται· \| κἂν γὰρ τὸν Δαυὶδ τὸν ἄν‐ [3] θρωπον λάβῃς, οὐκ ἦν μονογενής. εἶχεν ἄλλους ἓξ ἀδελφούς. οὕτω τοίνυν \| ἐκλημπτέον τὸ μονογενὲς ὧδε εἰρῆσθαι ὡς τό· [5] “κἀγὼ ὑπελείφθη〈ν〉 μόνος, καὶ ζητοῦσιν \ [5] λαβεῖν αὐτήν”. οἵῳ δὲ λ〈ό〉γῳ λέγουσιν τὸν ἥλιον μονογενῆ τῷ ἄλλον \| ἥλιον μὴ εἶναι, ὅταν ὁ ἅγιος μονωθῇ καὶ χωρισθῇ τῶν ἄλλων ἀνθρώπων βίῳ καὶ θεωρίᾳ, μονογενής \| ἐστιν. [7] “μονογενὴς” οὖν “εἰμι καὶ πτωχός”. καίτοι ὁ οὕτω 〈πτω‐ χὸσ〉 πλούσιός ἐστιν· “πλουτεῖ” γὰρ “παν\|τὶ λόγῳ καὶ πάσῃ [8] γνώσει”. ἀλλὰ ὡς πρὸς τὸν ἐφορῶντα θεὸν καὶ τὰς δωρεὰς χα‐ ριζόμενο〈ν〉 πτω\|χός ἐστιν· ὥσπερ γὰρ ὁ Ἀβραὰμ εἶπεν· “ἐ‐ [9] πεὶ ἠρξάμην λαλῆσαι πρὸς τὸν κύριον, ἐγὼ δέ εἰμι γῆ καὶ [10] σπο\ ἀλλ’ “ἐπεὶ ἠρξάμην πρὸς τὸν κύριον λαλῆσαι”—, οὕτω \| καὶ [11] Μωυσῆς καίτοι πεπαιδευμένος πάσῃ σοφίᾳ Αἰγυπτίων καὶ ἱκα‐ νῶς ἔχων περὶ λόγους, \| “ἰσχνόφωνον καὶ βραδύγλωσσον” ἑ‐ [12] αυτὸν εἶπεν, “ἀφ’ οὗ ἤρξω λαλεῖν τῷ θεράποντί σου”. καὶ οὗτος οὖν \| εἰ καὶ πλούσιός ἐστιν—οὐδὲν γὰρ πλουσιώτε‐ [14] τος—, ἀλλ’ ὡς πρὸς τὸν ἐπιβλέψαντα καὶ ἐλεῶντα εἶδεν ἑαυ‐ [15] τὸν \ [15] δυνατὸν δὲ καὶ τὸ “μονογενὴς” εἰπεῖν ὅτι μίαν ἔχω μόνην ψυχήν. ταύτην παγιδευθεῖσαν \| ἐκσπάσ〈ει〉ς ἐκ τῆς παγίδος· [16] μονογενὴς γάρ μοί ἐστιν. 17 αἱ θλίψεις τῆς καρδίας μου \| ἐπλατύνθησαν. [17] οὐ παντός, λέγω, αἱ θλίψεις πλατύνονται, ἀλλὰ τοῦ γενναί‐ ως αὐτὰς φέρον\|τος. τοῦτο ὁ ἀπόστολος γράφει· “ἐν παντὶ θλι‐ [18] βόμενοι, ἀλλ’ οὐ στενοχωρούμενοι”. λέγουσιν \| οἱ τὴν Ἑβραίων εἰδότες διάλεξιν ὅτι τὸ στε‐ [20] νοχωρεῖσθαι, ὅτε μετὰ θλίψεως ὀνομάζεται, τοῦτο δηλοῖ \ [20] προαιρέσει θλίβεσθαι, τὸ στενοχωρῆσαι τῷ μὴ γενναίως φέρειν τὰ θλιβηρά, οἷον ὁ Ἰὼβ \| “ἐν παντὶ θλιβόμενος οὐκ ἐστενο‐ [21] χωρεῖτο”· πῶς γὰρ ἐστενοχωρεῖτο ὁ λέγων· “ὡς τῷ κυρίῳ ἔ‐ δοξεν, \| οὕτω ἐγένετο· εἴη τὸ ὄνομα κυρίου εὐλογημένον”; καὶ οἱ ἐξερχόμενοι δὲ ἀπόστολοι “ἀπὸ τοῦ συν\|εδρίου, ὅτι [23] κατηξιώθησαν ὑπ〈ὲρ〉 τοῦ ὀνόματος ἀτιμασθῆναι”, οὐκ ἐθλί‐ βοντο κατὰ τὴν \| διάθεσιν, ἀλλὰ ἔχαιρον. καὶ ἐπὶ τῶν αἰσθη‐ [25] τῶν δὲ ὁ προσδοκίᾳ στεφάνου ἀγωνιζόμενος ὁρῶν αὐτὸν \ [25] τῶν ὀφθαλμῶν κείμενον γενναίως φέρει τὰς πληγάς, χαίρει [25] ὅτι τυπτόμενος οὐκ ἐνδίδει. \ τὸ τῆς 〈θλίψεωσ〉 οὖν ὄνομα ὅτε μετὰ 〈στενοχωρίασ〉 συν‐ έζευκται, τοῦτο σημαίνει τὸ κατὰ \| τὴν διάνοιαν μὴ θλί‐ [27] βεσθαι, ἀλλὰ γενναίως φέρειν. ὅταν χωρὶς ἕκαστον αὐτῶν κεῖ‐ [29] σκύμνος λέοντος καὶ ὄφεις καὶ ἔ〈κ〉γονα ἀσπίδων”. ὅταν θλῖ‐ [88] ψις καὶ \ βηρὰ ᾖ, θλίβηται δὲ καὶ ἡ διάθεσις, θλίβηται καὶ \| ἡ προ‐ [2] αίρεσις ἑκάστου, καὶ ἤθη φανερὰ γίνεται, ὁ λέων λέων φαί‐ νεται—ἤτοι ὁ γενναῖος καὶ ἰσχυρὸς \| ἢ ὁ θυμώδης· ἀμφό‐ [3] τερα δὲ φανεροῖ· ὅταν ὁ δίκαιος ὡς λέων πεποιθὼς γενναίως ἐνέγκῃ τὰ \| θλιβηρά, τότε ἐπαινετῶς λέων ὤφθη. ὅταν δὲ σὺν [5] τῇ θλίψει στενοχωρῆταί τις θυμώ\ [5] μος καὶ “σκύμνος λέοντος”. ἐπὶ τῶν λεόντων οἱ μέν εἰσιν τέλειοι, οἱ δὲ \| ἀτελεῖς καὶ ὡσανεὶ σκύμνοι τῶν λεόντων [6] καὶ γεννήματα τῶν λεόντων. οὕτω καὶ ἐν ταῖς ἀνθρώπων \ προαιρέσεσιν εὑρήσεις· οἱ μέν εἰσιν ἄκρως λέοντες, οἱ δὲ ἄρτι λαμβάνοντες τοῦ γεννᾶσθαι. οἱ \| μάρτυρες τῆς ἀληθείας [8] θλιβόμενοι οὐκ ἐστενοχωροῦντο. [8] 17 καὶ ἐκ τῶν ἀναγκῶν μου ἐξάγαγέ με. \ ἀνάγκας ὧδε τὰς θλίψεις λέγει. καὶ ἐν ἄλλοις· “καὶ ἐκέ‐ [10] κραξαν πρὸς κύριον, καὶ ἐκ τῶν ἀναγκῶν \ [10] τούς”. [10] οὐ γὰρ προσεκτέον τοῖς εἰσηγουμένοις γενεθλιαλογίαν· τοῦτο γὰρ ἐ\|κεῖνοι λέγουσιν ὅτι ἐπιμετρεῖ τινα ἡ εἱμαρμέ‐ νη τοῖς ἀνθρώποις. ἐὰν δέ τις θεοσεβήσῃ καὶ κατὰ θεὸν \| σο‐ [12] φὸς γένηται, ἔξω γίνεται τῶν ἐπηρτημένων. καὶ Αἰγυπτίων [13] ὅτι ὁ σοφὸς οὐκέτι ὑπόκειται τῇ εἱμαρμένῃ, ἔξω γίνεται τοῦ κόσμου. ὡς \| λέγει ὁ σωτὴρ δυνατὸν εἶναι ὄντα ἐν τῷ κόσμῳ [15] μηκέτι ἐξ αὐτοῦ εἶναι, ὅταν ἄνω ἔχῃ τὸν νοῦν \ [15] λιτείαν οὐράνιον, οὕτω ἐκεῖνοι ψελλίσαντες ἀπὸ τῶν ἡμετέ‐ ρων λέγουσιν ὅτι \| ὁ σοφὸς λύει τὴν εἱμαρμένην. τινὲς γοῦν τῶν περὶ γενεθλιαλογίαν ἐχόντων οὕτως εἰσακού\|ονται τὰ τοι‐ [17] αῦτα ῥητὰ ὅτι· “κρισσαί εἰσιν αἷς ὑπόκειμαι. ἔξω τούτων με ποίησον, λῦσον τὴν εἱμαρμέ\|νην”. [18] οὐχ οὕτως ἐκλαμβάνομεν τὸ ῥητόν, ἀλλὰ τὰς ἀποδείξεις ἀνάγκας λέγει. τοῦτο δὲ καὶ ἐν τῷ Ἰὼβ \| φέρεται· “ἑξάκις [19] ἐξ ἀναγκῶν σε ἐξελεῖται, ἐν δὲ τῷ ἑβδόμῳ οὐδὲν ἅψεταί σου [20] κακόν”. ὃ λέγει, τοι\ γέγονεν. ὁ μὴ ὑπερβαίνων αὐτὸν ὑπὸ ἕξ ἐστιν ἀνάγκας. \| τέ‐ [21] λειος δέ ἐστιν ὁ ἀριθμὸς οὗτος. ὃ λέγει, τοιοῦτόν ἐστιν· ὁ περιεχόμενος τοῦ κόσμου καὶ τῶν \| μερῶν αὐτοῦ καὶ οὕτω [22] ζ〈ῶ〉ν ὑπὸ τελείαν ἐστὶν ἀνάγκην. ὅταν δὲ ὑπερπαίσῃ τὸν κόσμον \| καὶ ὑπεραναβῇ αὐτόν, ἐν τῷ ἑβδόμῳ σαββατίζει ἀ‐ πὸ τῶν ἔργων τοῦ κόσμου. καὶ ἐν τῇ ἑβδόμῃ τῇ \| ἡγιασμένῃ [24] καὶ καθαρᾷ καὶ ἀπολειπομένῃ “τ〈ῷ〉 τοῦ θεοῦ λα〈ῷ〉” γινόμενος [24] ἄψαυστός ἐστιν. [25] τὸ ψαῦ\ [25] καὶ ἐνεργῆσαι αὐτό. ἐὰν γοῦν λέγῃ ὅτι· “καλὸν ἀνθρώπῳ \ γυναικὸς μὴ ἅπτεσθαι”, οὐ τοῦτο σημαίνει ὅτι ἁφῇ ἐπιβαλεῖν [26] σώματι γυναικὸς κακόν ἐστιν. [27] ἐπειδὴ δὲ τῇ ὑμῶν κρίσει δεδώκαμεν, θεώρει τὸ φαινόμε‐ νόν μοι· λέγω· \| “ἐξάγαγέ με ἐκ τῶν ἀναγκῶν μου”, ἵνα μη‐ [89] κέτι κατηναγκασμένος ὢν τῇ ἁμαρτίᾳ \ [1] γένωμαι. τότε δὲ ἐξάγεις με τούτων, εἰ ἄφεσιν ἁμαρτημά‐ [1] των μοι δώσεις. \ δυνατὸν δὲ καὶ τοῦτο λαβεῖν· τὰς μελλούσας κολάσεις τὰς [2] ἐπιπόνους καὶ θλιβηρὰς ἀνάγκας. \ 〈“αἱ θλίψεις τῆς καρδίας μου ἐπλατύνθησαν”.〉 πολλάκις περὶ ἀνάγνωσιν διάφορον οὐκ ἀμφιβάλ\|λομεν. νῦν [4] δὲ ἀναγκαῖόν ἐστιν εἰδέναι ὅτι “ἐπλατύνθη〈σαν〉” καὶ οὐκ [5] “ἐπληθύνθησαν”· οὐκέτι γὰρ \ [5] θλιβόμενος ἀλλὰ καὶ φαῦλος. οὐκ ἐπιτρέπει δὲ τά τε πρὸ τοῦ στίχου τούτου \| καὶ τὰ μετ’ αὐτὸν φαῦλον ἐκλαβεῖν τὸν ταῦτα λέγοντα, τὸν ἔχοντα διὰ παντὸς τοὺς ὀφθαλμοὺς \| πρὸς [7] τὸν κύριον. [7] 18 ἰδὲ τὴν ταπείνωσίν μου καὶ τὸν κόπον μου καὶ ἄφες πάσας τὰς ἁμαρτίας \| μου. [8] κάμνει ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ τυγχάνων ἀκμὴν ἐπηχθισμένος “τὸ σῶμα τῆς \| ταπεινώσεως”. σὺν τούτῳ τῷ κακῷ συμβαίνει [10] καὶ ταπεινοῦσθαι· πολλάκις γὰρ ἡ θλῖψις \ [10] γεται κατὰ τό· “ἐταπείνωσας ἡμᾶς ἐν τόπῳ κακώσεως”. ὅτε εἰς τὸν τόπον \| τῆς κακώσεως ἐληλύθαμεν, ἐταπεινώθημεν. δυνατὸν δὲ καὶ εἰπεῖν ὅτι· ὅτε τοὺς ὀφθαλ\|μοὺς ἔσχεν [12] διὰ παντὸς πρὸς τὸν κύριον ὁρῶντα〈σ〉, τότε εἶδεν ἑαυτὸν [13] οὐκ ἄλλοτε εἶδεν ἑαυτὸν “γῆν καὶ σποδόν”, ἀλλὰ ὅτε “ἤρ‐ [13] ξατο λαλεῖν πρὸς κύριον”. \ 19 ἰδὲ τοὺς ἐχθρούς μου, ὅτι ἐπληθύνθησαν καὶ μῖσος ἄ‐ [14] δικον ἐμίσησάν με. [15] μῖσος ἄδικον \ ὅτι σπουδαῖός ἐστιν. οὕτω γοῦν ἐμισοῦντο οἱ τοῦ \| Ἰησοῦ [16] μαθηταί. περὶ τούτων εὐχὴν ἀναπέμπειν διδάσκει· “εὔχεσθε περὶ τῶν μισούν〈των〉 ὑμᾶς, \| ἀγαπᾶτε τοὺς μισοῦντας ὑμᾶς”. [17] οὐχ ἡμεῖς μισοῦμέν τινα· εἴρηται γάρ· “μὴ μισήσεις πάν‐ τα \| ἄνθρωπον, ἀγαπήσεις πάντα ἄνθρωπον”. ἐκεῖνοι δὲ μι‐ σοῦσιν. οὐχ ἁμάρτημα δὲ ἡμῶν ἐστιν \| τὸ μισεῖσθαι ὑπό τι‐ [19] νων, ἀλλὰ μᾶλλον ἀτύχημα, ὅτε ἡμεῖς πρόφασιν μίσους οὐ [20] παρέχο\ [20] λέγει οὖν ὅτι· “ἰδὲ τοὺς ἐχθρούς μου, ὅτι ἐπληθύνθη‐ σαν καὶ μῖσος ἄδικον ἐμίσησάν με”. \| οὐ δίκαιον μῖσος μι‐ [21] σοῦσίν με. ἐμίσουν με ὡς ἄδικον, ὡς πλεονέκτην. ἐπειδὴ δὲ τού\|των με οὐδὲν ἔχοντα μισοῦσιν, ἀδίκως με μισοῦσιν. πληθύνονται δὲ οἱ τοιοῦτοι· εἰ γὰρ διὰ ἀρετὴν \| μισεῖ‐ [23] ται ὁ δίκαιος, ἔχει πάσας τὰς ἀρετὰς κατὰ τὰ πολλάκις εἰ‐ ρημένα περὶ τῆς ἀντακολου\|θίας τῶν ἀρετῶν. οἱ ἄδικοι μι‐ [24] σοῦσιν τὸν δίκαιον, οἱ ἀκόλαστοι τὸν σώφρονα, οἱ ἀλαζόνες \ [25] τὸν ταπεινόφρονα, καὶ ἁπαξαπλῶς οἱ ἐν κακίᾳ μισοῦσιν τὸν [25] δίκαιον. [27] κακίας \ [90] ὁ δεισιδαίμων ἀσεβής, ὁ ῥᾳδιουργὸς ἄφρων. \ [1] οὖ〈ν〉 ἐμίσησεν ἡ Αἰγυπτία τὸν Ἰωσὴφ δεσμῶν καὶ φυλακῆς αὐτὸν ποιήσασα πειραθῆναι \| ὡς κακοῦργον. ἄδικον ἦν τοῦ‐ [2] το τὸ μῖσος. ἡ Ἰεζάβελ κατὰ τοῦ Ναβουθὲμ καὶ θάνατον ἐ‐ μηχανᾶτο. καὶ \| ἄδικον ἦν τοῦτο τὸ μῖσος. καὶ ἡ Ἡρῳδιὰς [3] ἡ γυνὴ τοῦ Ἡρῴδου κατὰ τοῦ Ἰωάννου θάνατον εἰργάσατο \ οἴκτιστον, ὅσον ἧκεν εἰς αὐτήν. [4] τῶν οὖν ἀδίκως μισουμένων ψήφῳ καὶ κρίσει τῆς προνοί‐ [5] ας τὰ μὲν \ θάνατον αὐτοῦ φανερὸν γέγονεν, ἄλλων δὲ πρὸ θα\|νάτου, τῆς [6] Σωσάννης καὶ τοῦ Ἰωσήφ. κἄν τε οὖν ἐνταῦθα ἐκδίκησις γένη‐ ται κἂν μή, οὐδεὶς ζητεῖ \| ὅτι ὧδε ἢ οὐχ ὧδε· κρίσει γὰρ [7] θεοῦ ταῦτα γίνεται· “ἀνεξερεύνητα” γάρ ἐστιν “αὐτοῦ τὰ κρί‐ [7] ματα”. 20 φύ\|λαξον τὴν ψυχήν μου καὶ ῥῦσαί με· μὴ καταισχυν‐ [8] θείην, ὅτι ἤλπισα ἐπὶ σέ. ἐάν μου \| φυλάξῃς τὴν ψυχὴν ἀζημίωτον καὶ ἀβλαβῆ, οἶδα [10] ὅτι ῥυσθήσομαι· ἤτοι γὰρ ῥύομαι ἀπὸ τῶν \ [10] φανον λαμβάνω διὰ τὸ τεθλῖφθαι. 21 ἄκακοι καὶ εὐθεῖς ἐκολλῶντό μοι, \| ὅτι ὑπέμεινά σε, [11] κύριε. [11] οὐ μόνον ἐγὼ ἐμαυτὸν ἐκέρδησα ὑπομείνας ὑπομονὴν τὴν σῴζουσαν \|—ἡ ὑπομονὴ δὲ φέρει σωτηρίαν· “ὁ ὑπομείνας” γὰρ “εἰς τέλος σωθήσεται”—· πολλοὺς ἐκέρδησα ὅτι ὑπέ\|μει‐ [13] νά σε, πολλοὺς φίλους ἔσχον. [13] ἀκάκους δὲ ἐνταῦθα τοὺς στερομένους κακίας λέγει, οὐ τοὺς \| εὐήθεις. συνεζεύχθησαν γοῦν αὐτοῖς οἱ εὐθεῖς. κατὰ [15] τὴν ἀπο{δο}χὴν τῆς κακίας ἄκακοί εἰσιν, \ [15] ψιν τῆς ἀρετῆς εὐθεῖς. οἷον ὁ ἐκκλίνας ἀπὸ τοῦ κακοῦ ὥστε μηκέτι ἐνεργεῖν \| αὐτὸ ἄκακος γέγονεν. ἐπειδὴ δὲ μετὰ τὴν ἔκκλισιν τὴν ἀπὸ τοῦ κακοῦ ποίησις ἀγαθοῦ δια\|δέχεται, εὐ‐ [17] θὴς γίνεται ὁ ἐκκλίνας ἀπὸ τοῦ κακοῦ. δυνατὸν οὖν τοὺς αὐ‐ τοὺς ἀκάκους καὶ εὐθεῖς \| λέγειν κατὰ ἄλλην καὶ ἄλλην ἐπί‐ [18] νοιαν. [18] δυνατὸν δὲ καὶ οὕτω· οἱ κατὰ πρᾶξιν ἔξω κακίας ὄντες \ ἄκακοί εἰσιν, εὐθεῖς δὲ οἱ τὰ τῆς εὐσεβείας 〈φρον〉οῦν‐ [19] τες. [20] 22 λύτρωσαι, ὁ θεός, τὸν Ἰσραὴλ ἐκ πα\ [20] αὐτοῦ. [20] ἐπεὶ αὐτὸς τετύχηκεν τῆς αἰτήσεως τῆς περὶ ἑαυτοῦ, βού‐ λεται καὶ \| τῷ Ἰσραήλ, παντὶ τῷ διορατικῷ καὶ νοῦν ἔχον‐ τι, ὑπαρχθῆναι τὴν αὐτὴν σωτηρίαν, τὸ ἔξω \| τῶν θλίψεων [22] γενέσθαι θεοῦ λυτρωσαμένου. οὐκ ἀπεικὸς δὲ καὶ περὶ τοῦ ἀνθρώπου τοῦ κυριακοῦ \| ἐκ‐ [23] λαβεῖν ταῦτα. ἀρχόμενοι δὲ τοῦ ἀφ’ οὗ ἠρξάμεθα ψαλμοῦ εἰ‐ ρήκαμεν, ὅτι τὰ περὶ τοῦ \| ἀνθρώπου τοῦ κατὰ τὸν σωτῆρα [24] λεγόμενα κοινά εἰσιν πάντων τῶν δικαίων, μόνων ἐκείνων \ [25] αὐτοῦ ὄντων ἰδίων τῶν θεολογικῶν. \ 1 Κρῖνόν με, κύριε, ὅτι ἐγὼ ἐν ἀκακίᾳ μου ἐπορεύθην. \ σφόδρα παρρησιαζομένου πρὸς θεὸν ἡ φωνή. παρρησίαν δὲ πρὸς θεὸν ἔχει, οὗ ἡ καρδία μὴ καταγι\|γνώσκει, ὡς γράφει [28] ὁ μέγας μαθητὴς καὶ εὐαγγελιστὴς Ἰωάννης ἐν τῇ κατ’ αὐ‐ [91] τὸν ἐπιστολῇ· \ σίαν ἔχομεν πρὸς τὸν θεόν”. ὅλος οὖν ὁ ψαλμὸς ἀπὸ \| πολλῆς [2] παρρησίας ἀναπέμπεται. [2] καὶ τὰ μὲν ὡς ἤδη κατορθωθέντα λέγει, τὰ δὲ ὡς παρόντα καὶ \| ἐνεργούμενα διηγεῖται, τὰ δὲ εὐχήν τινα σημαίνει τοῦ λέγοντος· τὸ γάρ· “κρῖνόν με, κύριε, ὅτι ἐγὼ ἐν \| ἀκακίᾳ [4] μου ἐπορεύθην”. οὐκ εἶπεν “πορευθήσομαι”, ἀλλ’ “ἐπορεύθην”. [5] ἀκακίαν δὲ ἐνταῦθα \ [5] κατὰ τὴν ὑφήγησιν Ἰησοῦ καὶ γενόμενος ὡς τὰ παιδία, ἐκεῖ‐ νος ἐν \| ἀκακίᾳ γέγονεν, καὶ ἐστίν γε ὁ τοιοῦτος ταῖς μὲν φρεσὶν τέλειος, τῇ δὲ κακίᾳ νηπιάζων, \| ὡς ὁ ἀπόστολος [7] γράφει· “ταῖς φρεσίν”, φησίν, “τέλειοι γίνεσθε, τῇ δὲ κα‐ κίᾳ νηπιάζετε”. ὁ νηπιάζων \| τῇ κακίᾳ οὐκ ἀγνοεῖ αὐτήν [8] —πῶς γὰρ ἐνηπίαζεν κατ’ αὐτήν, εἰ ἠγνόει αὐτήν; —, ἀλλ’ [8] οὐκ ἐνεργεῖ. τοῦ\|το γοῦν λέγει· “ἐν ἀκακίᾳ μου ἐπορεύθην”. ἐνταῦθα [10] οὖν ἕτερόν ἐστιν. παρὰ ἀμφότερα τὸ ἀπανοῦργον \ [10] τὸ ὡς προεῖπον “στραφέντα κατὰ τὰ παιδία”. ὁ στραφεὶς οὖν κατὰ τὴν Ἰησοῦ διδασκαλίαν \| καὶ ὡς τὰ παιδία γενόμενος [11] οὐκ ἀφραίνει. οὐ τὴν ἀφροσ̣ύ̣νην τῶν νηπίων σημαίνει, ἀλλὰ τὸ ἀκίνη\|τον πρὸς τὰ κακά. ἔλεγον οὖν, ὅτι τὸ παιδίον κοι‐ μώμενον μετὰ γυναικὸς ὄρεξιν αὐτῆς οὐ δέχεται. \| ὅταν οὖν [13] τις τέλειος γενόμενος οὕτως ἔχῃ ἀνορέκτως πρὸς ἀκολασ[ί]αν, τῇ κακίᾳ νηπιάζει καὶ \| ὡς τὰ παιδία στραφεὶς γέγονεν. [14] θεώρει γὰρ ὅτι τὰ παιδία ταῦτα τὰ κατὰ τὴν ἡλικίαν οὐ [15] στραφέντα \ στραφεὶς γέγονεν τοιοῦτος, ὥστε προαιρετι\|κόν ἐστιν τὸ οὕ‐ [16] τω νηπιάζ〈ει〉ν, τὸ οὕτω ἄκακον εἶναι. ἐπὶ δὲ τῶν βρεφῶν οὐ τοῦτο φαίνεται, \| οὐ προαιρετικόν ἐστιν, ἀλλὰ τῆς ἡλι‐ [17] κίας μὴ ἐπιτρεπούσης τέλειον ἔχειν λογισμόν. τὸ “ἐπο\|ρεύθην” ὧδε οὐκ ἀνακοπὴν λέγει καὶ παῦλα〈ν〉, ἀλλ’ ὅτι ἐκ πολλοῦ οὕτως ἠρξάμην ἢ μητρόθεν οὕτως \| ἠρξά‐ [19] μην· λέγει γὰρ ὅτι· “ἐπὶ σοὶ ἐπεστηρίχθην ἐκ μήτρας, ἐκ [20] κοιλίας μητρός μου σύ μου εἶ σκε\ [20] περὶ ὧν εἴρηται· “οὓς προέγνω καὶ προώρισεν συνμόρφους τῆς εἰκόνος τοῦ \| υἱοῦ αὐτοῦ”, ταύτης εἰσὶν τῆς παρρησίας. [21] 1 καὶ ἐπὶ τῷ θεῷ ἐλπίζων 〈οὐ μὴ ἀσθενήσω〉. οὐκέτι λέγει “ἐλπίσας”, ὡς τὸ “ἐπορεύθην”. \| ἡ πρὸς θε‐ [22] ὸν δὲ ἐλπὶς ἰσχυρὸν καὶ πάνυ γε δυνατὸν ποιεῖ. ἐπεὶ τοί‐ νυν ἐπὶ σοὶ ἐλπίζω, “οὐκ ἀσθενῶ”. \| περὶ ταύτης τῆς ἀσθε‐ [23] νείας πολλαχοῦ τῶν θείων παιδευμάτων φέρεται· “ἀνήγαγεν”, φησίν, “αὐτούς” \|—τοὺς Ἑβραίους δηλονότι—“ἐν χρυσίῳ [24] καὶ ἀργυρίῳ, καὶ οὐκ ἦν ἐν ταῖς φυλαῖς αὐτῶν ἀσθενῶν”· ὅ‐ [25] ταν γὰρ \ καὶ ἀργυρίῳ—λόγῳ δοκίμῳ—, οὐκ ἔχει ἀς\|θένειαν. οἱ οὕ‐ [26] τως ἀναγόμενοι οὐκ ἀσθενοῦσιν, ἀλλ’ ἰσχύουσιν “ἐν τῷ ἐνδυ‐ ναμοῦντι” αὐτούς. \| καὶ ὡς ὁ ἀπόστολος λέγει· “πάντα ἰσχύ‐ [27] ω”, ὁ δὲ πάντα ἰσχύων οὐκ ἀσθενεῖ, οὕτω καὶ ἕκαστος τῶν \ σοφῶν ἰσχύων οὐκ ἀσθενεῖ· πῶς γὰρ ἀσθενήσειεν ὁ λέγων πρὸς [92] τὸν θεόν· “ἀγαπήσω σε, κύριε, \ [1] ἐπὶ πλούτῳ ἀσθενήσει ποτέ. [1] εἰ δὲ καὶ νόσον σημαίνει τὸ ὄνομα τῆς ἀσθενείας—σημαί‐ νει \| γάρ—, τοῦτο λέγει· ἐπὶ τῷ κυρίῳ ἐλπίζων οὐ νοσήσω [2] κατὰ τὴν ψυχήν, ἀεὶ ὑγιαίνων εἰμί· “ὁ” γὰρ “φυλάττων ἐντο‐ λήν, οὗτος \| ὑγιαίνει”. οὐ περὶ τῆς αἰσθητῆς ὑγείας τοῦτο [3] λέγεται· πολλοὶ γὰρ φυλάττοντες ἐντολὴν νοσοῦσιν, καὶ πολ‐ λοὶ \| παραβαίνοντες ἐντολὰς ὑγιαίνουσιν. [4] 2 δοκίμασόν με, κύριε, καὶ πείρασόν με. [5] θεώρει τὴν παρρησίαν· \ [5] ἴδε, εἰ ἔστιν ἐν ἐμοὶ ἀδικία. οὐδεὶς ἐκκαλεῖται κριτὴν ἐξ‐ ετάσαι τὰ κατ’ αὐ\|τὸν τοιοῦτον τὰ κρυπτὰ ἐπιστάμενον, μυε‐ [6] λοὺς εἰδότα, εἰ μὴ πολλὴν ἔχει παρρησίαν. ἀμέλει γοῦν τινες \| διὰ τὴν ὑπερβολὴν τῆς καθαρότητος [7] τοῦ παρρησιαζομένου εἰς τὸν ἄνθρωπον τοῦ σωτῆρος ἐκλαμ‐ βάνου\|σιν τὸν ψαλμόν. ἐλέχθη δὲ ἡμῖν ἤδη πολλάκις, ὅτι τὰ κατορθώματα τοῦ σωτῆρος κατὰ τὸν ἄνθρωπον \| ἅπτεται [9] καὶ πάντων τῶν τελείων ἀνδρῶν. [9] “δοκίμασόν με, κύριε, καὶ πείρασόν με”. [10] εἰσάγαγέ με εἰς ἀγῶνα. \ [10] ἔλεγεν τῷ ἀθλοθέτῃ· “δοκίμασόν με καὶ πείρασόν με, εἰ τοι‐ οῦτός εἰμι, οἷος ἐπαγ\|γέλλομαι”. [11] τὸ δοκιμάσαι δὲ τὸν θεόν τινα τοῦτο σημαίνει ὅτι ἄξιός ἐστιν τοῦ παρ’ αὐτοῦ δοκιμῆς τυχεῖν. \| “ἀλλὰ καθὼς δεδο‐ [12] κιμάσμεθα ὑπὸ τοῦ θεοῦ πιστευθῆναι τὸ εὐαγγέλιον”, “εὐ‐ δοκήσαμεν μεταδοῦναι \| ὑμῖν οὐ μόνον τὸ εὐαγγέλιον, ἀλλὰ [13] καὶ τὰς ἑαυτῶν ψυχάς”. μεταδίδωσίν τις τὴν ἑαυτοῦ ψυχήν τινι, \| ὅταν ποιὸν [14] αὐτὸν κατασκευάσῃ κατὰ τὴν ἔχει ποιότητα. οὐ μόνον οὖν, [15] φησίν, τὸ εὐαγγέλιον ὑμῖν με\ [15] ἀλλὰ καὶ τὰς ἑαυτῶν ψυχάς. ἐάν τις μιμητὴς τοῦ ἀποστόλου γένηται καὶ πᾶσαν \| διάθεσιν τὴν αὐτοῦ καὶ πρᾶξιν ἔχῃ, μετ‐ [16] είληφεν τῆς ψυχῆς τοῦ ἀποστόλου. δύναται δὲ προχείρως τοῦτο \| ὅτι· καὶ προκινδυνεῦσαι [17] ὑμῶν ἑτοίμως ἔχομεν· “ὅτι” γὰρ “ἐκεῖνος ὑπὲρ ἡμῶν τὴν ψυ‐ χὴν ἔθηκεν, \| καὶ ἡμεῖς ὀφείλομεν ὑπὲρ ἀλλήλων τὰς ψυχὰς [18] θεῖναι”. εἰ ἡμεῖς γε θέμενοι ὑπὲρ τῶν ἀγαπωμένων τὰς ψυ‐ χὰς \| οὐ νοητήν τινα καὶ ἀλληγορουμένην ψυχὴν τίθεμεν, ἀλλ’ [20] ἣν ἔχομεν, κατὰ μίμησιν δὲ τοῦ Ἰησοῦ τοῦτο γίνε\ [20] αὐτὸς ἀληθῶς ψυχὴν ἔθηκεν ἀνθρωπίνην καὶ οὐκ ἀλληγορου‐ [20] μένην. 2—3 “πύρωσον τοὺς νεφρούς \| μου καὶ τὴν καρδίαν μου. [21] 〈ὅτι τὸ ἔλεός σου κατέναντι τῶν ὀφθαλμῶν μού ἐστιν, καὶ [21] εὐηρέστησα ἐν τῇ ἀληθείᾳ σου〉. [21] θεώρει ὅτι διὰ πάντων θαρρεῖ τῇ καθαρότητι ἑαυτοῦ. εἶτ’ ἐπεὶ δοκεῖ ταῦτα ὑπὲρ δύ\|ναμιν ἀνθρώπων εἶναι, εὐθέ‐ [22] ως λέγει· “ὅτι τὸ ἔλεός σου κατεναντίον μου”. οἶδα δὲ ὅτι, κἂν προθῶμαι τὰ καλά, κἂν \| δραμεῖν ἐπ’ αὐτὰ σπεύσω, ἐὰν [23] μὴ σὺ ἐλεήσῃς, οὐ τελειοῦμαι. [23] “εὐαρέστησα” οὖν “ἐν τῇ ἀληθείᾳ σου”. οὐ δεῖ ὧδε ταπει‐ νο\|φρονεῖν, ὅτε περὶ ἀληθείας ὁ λόγος ἐστίν. ἀμέλει γοῦν [24] μέμνημαί τινος λέγοντος ὅτι· ἐὰν ἐρωτηθῇς ὅτι· “παρθένος [25] εἶ”; \ [25] καὶ ἕως νῦν περὶ πίστεως, καὶ πάνυ”. ὁ εὐαρεστῶν οὖν ἐν τῇ \| ἀληθείᾳ τοῦ θεοῦ ἔχει τὸ ἔλεος τοῦ θεοῦ πρὸ ὀφθαλ‐ [26] μῶν. ἔχων δὲ πρὸ ὀφθαλμῶν τὸν συνεργοῦντα καὶ τελειοῦντα \ παρρησιάσεται ἐπὶ τοῖς ἤδη αὐτῷ κατορθωθεῖσιν. [27] διὰ τοῦτο οὖν λέγω· “πύρωσον τοὺς νεφρούς μου καὶ τὴν \ καρδίαν μου”, “ὅτι τὸ ἔλεός σου κατέναντι τῶν ὀφθαλμῶν μού ἐστιν”. συνεζευγμένοι δὲ ἐν πολλοῖς τόπ[ο]ις \| τῆς γραφῆς [29] οἱ νεφροὶ τῇ καρδίᾳ εὑρίσκονται· “ἐτάζων καρδίας καὶ νεφροὺς [93] ὁ θεός”. \ [1] μου”. καὶ ὥσπερ ἐὰν ἀκούωμεν καρδίαν, οὐ τὸ μέρος \| τοῦ σώμα‐ [2] τος λέγει, καθαρὸν ὃ ἔχων ὁρᾷ θεόν· πάλιν· “ἀκούσατέ μου οἱ ἀπολωλεκότες τὴν καρδίαν”, \| οὐδεὶς τὸ σωματικὸν τοῦτο [3] μέρος οὕτω καλούμενον ἀπόλλυσιν—εἰ δὲ μή γε, ἀποθνήσκει ‐ ἐὰν καρ\|δίαν ἐκσπᾷ λιθίνην ὁ θεός, σαρκίνην ἀντ’ αὐτῆς ἐν‐ [4] τιθῇ, τὴν νόησιν ἐκλαμβάνομεν. [5] σὺν ταύτῃ οὖν \ [5] οὐ τὰ μέρη τοῦ σώματός εἰσιν. λέγονται αἱ σπερματικαὶ γοναὶ ἐκεῖ \| πρῶτον συνίστασθαι κἀκεῖθεν ῥᾳδίως εἰς τὰ ὄργανα [6] τὰ ἀφροδίσια 〈χωρῆσαι〉. γεννητικοὶ ἄρα εἰσὶν καὶ σπερμά\ των διάκονοι οἱ νεφροί. ἐπεὶ τοίνυν εἰσὶν καὶ γοναί, καθ’ ἃς γεννᾷ ἡ ψυχὴ ἢ ὁ νοῦς, ἐκείνους νε\|φροὺς λέγει σὺν τῇ [8] καρδίᾳ ὀνομαζομένῃ. “ἐγγὺς εἶ”, φησίν, “τοῦ στόματος αὐ‐ τῶν, πόρρω δὲ ἀπὸ τῶν \| νεφρῶν”. ἀπὸ τούτων τῶν νεφρῶν [9] πόρρω εἶ, ὦ θεέ, οὐκ ἀπὸ τῶν σωματικῶν μερῶν. [10] τοὺς \ κίμασον. οὐκ ἔχω σπέρματα δυνάμενα χωρῆσαι ὥστε \| γενέσθαι [11] τέκνα ἐπάρατα, τέκνα ὀλέθρια, οἷα εἶχεν ὁ Ἰούδας· εἴρηται γὰρ ὅτι· “γεν〈ηθήτω〉 αὐτ〈ὰ〉 εἰς ἐξολέ\|θρευσιν. μὴ ὑπαρχέτω [12] 〈αὐτῷ〉 ἀντιλήμπτωρ”, μηδὲ τοῖς τέκνοις αὐτοῦ βοηθός, οὐ περὶ τέκνων τῶν \| σωματικῶν. τάχα δὲ οὐδὲ οἴδαμεν, εἰ εἶχεν τέ‐ κνα. τέκνα αὐτοῦ ὀνομάζει τοὺς προδότας \| πάντας τῆς ἀλη‐ [14] θείας. ὥσπερ ὁ Παῦλος γεννᾷ διὰ τοῦ εὐαγγελίου, ἐκεῖνος [15] ἐγέννησεν διὰ τῆς \ ναι τὸν Ἰησοῦν· “τί θέλετέ μοι δοῦναι, κἀγὼ παραδώ\|σω [16] ὑμῖν αὐτόν”; διὰ ταύτης τῆς σπουδῆς πατὴρ γέγονεν πάντων [16] τῶν προδοτῶν τῆς ἀληθείας. \ “καὶ εὐηρέστησα ἐν τῇ ἀληθείᾳ σου”. [17] ὁ εὐαρεστῶν ἐν τῇ ἀληθείᾳ τοῦ θεοῦ οὐκ ἐπαισχύνεται τοὺς λό\|γους αὐτοῦ· εἶπεν γὰρ Ἰησοῦς· “ὃς ἐὰν ἐπαισχυν‐ [18] θῇ με καὶ τοὺς λόγους μου”. εἰ δὲ τὸν ἐπαισχυνόμενον ἐπ‐ αις\|χύνεται καὶ αὐτός, τὸν παρρησιαζόμενον καὶ ἐνμένοντα [20] τῇ ἀληθείᾳ καὶ πάντων αὐτὴν προκρίνον\ [20] ροποιεῖ, ἐνμένει αὐτῷ. 4 οὐκ ἐκάθισα μετὰ συνεδρίου ματαιότητος \| καὶ μετὰ [2] παρανομούντων οὐ μὴ εἰσέλθω. [22] ἀσυνύπαρκτ[ά] εἰσιν τὰ κακὰ καὶ τὰ ἀγαθά. ὁ ἔχων \ [22] ἀγαθὰ οὐ δύναται μετέχειν κακῶν. ὁ ἐπὶ κακίαν πεποιωμένος καθ’ ὅσον ἐστὶν κακός, \| ἀνεπίδεκτός ἐστιν ἀρετῆς. [23] ἐπειδὴ δὲ ἀποχὴ τῶν κακῶν, ὅταν τις πεφυκὼς πρὸς αὐ\ τὰ ἀπέχηται αὐτῶν προαιρέσει, τὰ παιδία οὐκ ἔχει ἀκολασίαν, [25] ἀλλ’ οὐ λέγω αὐτὰ ἀπέχεσθαι ἀκο\ [25] ἄλογον οὐκ ἔχει ἀσέβειαν· καὶ οὐ λέγω αὐτὰ ἀπέχεσθαι 〈ἀ‐ σεβείασ〉· τὸ \| γὰρ ἀπέχεσθαι προαιρετικὸν κίνημά ἐστιν. ἐν τῷ πρώτῳ γοῦν ψαλμῷ μακαρίζει τὸν ἄνδρα \| τὸν κατὰ τὸν ἔ‐ [27] σω ἄνθρωπον τέλειον· “μακάριος ἀνήρ, ὃς οὐκ ἐπορεύθη ἐν βου‐ λῇ ἀσεβῶν καὶ ἐν ὁδῷ ἁμαρτω\|λῶν οὐκ ἔστη καὶ ἐπὶ καθέδραν [28] λοιμῶν οὐκ ἐκάθισεν”. ὁ σοφιστὴς καὶ ἀπατεὼν δύναται εἰπεῖν, \| ὅτι οὐδὲ τὸ παι‐ [29] δίον οὐδὲ τὸ ἄλογον οὐδὲ τὸ ἄψυχον “ἐπορεύθη ἐν βουλῇ ἀσε‐ [94] βῶν \ μῶν οὐκ ἐκάθισεν”. ἀποφήσας τοῦ τελείου \| τὰ τοιαῦτα λέγει· [2] πῶς ἀπέχεται τούτων τῷ “τὸ θέλημα ἑαυτοῦ” ἔχειν “ἐν τῷ νόμῳ κυρίου”; —οὐ παντὸς \| δέ ἐστιν ἔχειν “τὸ θέλημα ἑαυτοῦ ἐν τῷ νόμῳ κυρίου”. ὅσοι γὰρ δοκοῦσιν μὴ ἁμαρτάνειν τῷ ἐπα\|ν‐ [4] έχειν νόμῳ ἐὰν διὰ τὸ φοβεῖσθαι κόλασιν τοῦτο ποιῶσιν, οὐκ [5] ἔχ〈ου〉σιν “τὸ θέλημα ἑαυτῶν ἐν τῷ νόμῳ \ [5] τις πείσῃ αὐτούς, ὅτι οὐκ ἔνι κόλασις, πάντα τὰ ἀπηγορευ‐ μένα πράττουσιν. ὁ δὲ ἔ\|χων “τὸ θέλημα ἑαυτοῦ ἐν τῷ νόμῳ [6] κυρίου”, κἂν μυρίαι πεῖραι, κἂν κολάσεις πολλαὶ ἐπηρτημέ‐ ναι \| αὐτῷ ὦσιν, οὐκ ἀφίσταται τοῦ θελήματος τοῦ νόμου. οἷοι ἦσαν οἱ Μακκαβαῖοι, οἷοι ἐτύγχανον \| οἱ καθ’ ἡμᾶς [8] μάρτυρες τῆς ἀληθείας. [8] ὥσπερ οὖν οὐ λέγει πρότερον τὸν τέλειον ἄνδρα ἀπεσχῆ\ σθαι τῶν κακῶν τῷ ἔχειν τὸ θέλημα τὸ ἴδιον ἐν τῷ νόμῳ κυ‐ [10] ρίου, καὶ ἐνταῦθα εἰπὼν τὰ προσόν\ [10] ἃ ἀπαγορεύει καὶ λέγει ὅτι· ἐπειδὴ ἐν ἀκακίᾳ μου ἐπορεύ‐ θην καὶ ἐλπίσας \| ἐπὶ σοὶ οὐκ ἀσθενῶ ἔχων τὸ ἔλεός σου πρὸ ὀφθαλμῶν μου, ἐπεὶ τοιοῦτός εἰμι, “οὐκ ἐκάθισα \| μετὰ [12] συνεδρίου ματαιότητος”. [12] οὐκ ἄλλο μέ τι διεῖλεν τῆς ματαιότητος τοῦ συνεδρίου ἢ τὸ ἐν τοιού\|τῳ βίῳ εἶναι· βίος γὰρ διαιρείτω τῶν ἀνθρώ‐ πων, μὴ τόπος. τὸν σπουδαῖον ἀρετὴ διαιρεῖ ἀπὸ τ[ῶ]ν \| χυ‐ [14] δαίων ἀνθρώπων, ἐπιστήμη διαστέλλει ἀπὸ τῶν ἀμαθῶν τὸν ἔ‐ [15] χοντα. οὕτω καὶ ἐν\ [15] τὸν θεὸν ἔχων καὶ διὰ τοῦτο ἰσχυρὸς καὶ οὐκ ἀσθενήσων \ “οὐκ ἐκάθισεν μετὰ συνεδρίου ματαιότητος”. [16] καὶ ὧδε δύναταί τις εἰπεῖν· “τὸ παιδίον καὶ τὸ ἄλογον καὶ τὸ 〈ἄψυχον〉 οὐκ ἐ\|κάθισεν μετὰ συνεδρίου ματαιότητος”. [17] —ἀλλ’ ἐκεῖνα οὐκ ἐκάθισεν μετὰ συνεδρίου ματαιότητος τῷ μὴ \| πεφυκέναι, οὐ τῷ ἐν ἀκακίᾳ πεπορεῦσθαι καὶ ἠλπικέναι [18] ἐπὶ τῷ θεῷ. “καὶ μετὰ παρανομούν\|των οὐ μὴ εἰσέλθω”. [19] οὐ συνκατεθέμην ποτὲ τοῖς μάταια βουλευομένοις καὶ συν‐ [20] εδριάζουσιν \ νόμων εἰσῆλθον. οὐ μόνον οὐκ ἐκάθισα, ἀλλ’ οὐδὲ εἰς\|ῆλ‐ [21] θον· μετὰ γὰρ τὴν εἴσοδον ἡ κάθισις ἡ ἐν συνεδρίῳ ἐστίν. ταύτης τῆς προαιρέσεως καὶ ἀρετῆς \| τυγχάνων καὶ ὁ Ἰη‐ [22] ρεμίας ἔλεγεν· “οὐκ ἐκάθισα μετὰ συνεδρίου παιζόντων, ἀλλ’ εὐλαβούμην ἀπὸ \| προσώπου τῆς χειρός σου· κατὰ μόνας ἐκαθή‐ μην, ὅτι πικρίας ἐνεπλήσθην”· ταῦτα γὰρ πρὸς \| τὸν παντο‐ [24] κράτορα λέγει. ταὐτόν ἐστιν τὸ παίζειν καὶ τὸ μάταια βου‐ [25] λεύεσθαι· οὐ γὰρ ὧδε τὸ παίγνιον \ [25] τοιοῦτον τυγχάνει οἷον εἶχον οἱ μοσχοποιήσαντες· “ἐκάθι‐ σαν” γάρ, φησίν, \| “φαγεῖν καὶ πιεῖν καὶ ἀνέστησαν παίζειν”. τὸ οὕτω παίζειν ἀπηγορευμένον τυγχάνει. “οὐκ ἐκάθισα” \| οὖν [27] “μετὰ συνεδρίου παιζόντων”. [27] καὶ πολλάκις ἀποδέδεικται, ὅτι τὰ ἐπιπόλαια τοῦ βίου πράγμα\|τα τὰ βλάπτοντα μᾶλλον ἢ ὠφελοῦντα, τὰ εὐσάλευτα, μάταια λέγεται. ὁ σπουδὴν \| ἔχων μετὰ τοιούτων ἀνθρώπων, [29] κἂν μὴ τοπικῶς καθίσῃ μετ’ αὐτῶν, ἐστὶν ἐν τῷ τῆς μαται‐ [95] ότητος \ [1] “καὶ μετὰ παρανομούντων οὐ μὴ εἰσέλθω”. παρανομοῦντας ὧδε \| λέγει τοὺς παραβαίνοντας τὸν νόμον, [2] οὐ τοὺς μηδ’ ὅλως ἐσχηκότας νόμον—ἐκεῖνοι δὲ ἄνομοι \ [3] ἐπερ( )· “οὐ μὴ εἰσέλθω”; —ἀντὶ τοῦ· οὐκ εἰσῆλθον εἰς τὴν \| παρανομίαν· τὸ γὰρ εἰσελθεῖν μετὰ παρανομούντων, [5] τουτέστιν τὸ παρανομῆσαι, ὡς τὸ εἰσελ\ [5] τὸ κατὰ ἀρετὴν ἐνεργῆσαι σημαίνει. 5 ἐμίσησα ἐκκλησίαν πονηρευο\|μένων καὶ μετὰ ἀσεβῶν [6] οὐ μὴ καθίσω. [6] οἱ πονηρευόμενοι ἢ οἱ αὐτοί εἰσιν τοῖς συνεδριάζουσιν \ ματαίως ἢ οὐ μακράν εἰσιν αὐτῶν. καὶ τάχα οἱ περὶ πρακτι‐ κὰ ἁμαρτάνοντες ἐπὶ ματαίοις συν\|εδριάζουσιν, οἱ δὲ ψευ‐ [8] δῆ φρονοῦντες καὶ αἱρεθικὰς γνώμας ἔχοντες ἐκκλησία εἰ‐ σὶν πονηρευ\|ομένων. [9] εὖ δὲ καὶ τὸ φάναι “πονηρευομένων”. οὐδεὶς κατὰ φύσιν [10] πονηρὸς λέγεται πονηρεύ\ [10] τὸ οὕτως ἐνεργεῖν, δυνάμενος δὲ ἐκτὸς εἶναι τῆς ἐνεργείας. 6 νίψομαι ἐν ἀθῴοις τὰς χεῖράς μου. [11] ὁ λέγων· “ἐν ἀκακίᾳ μου ἐπορεύθην”, καὶ λέγων· “δοκί‐ μα\|σόν με καὶ πείρασόν με, πύρωσον τοὺς νεφρούς μου καὶ τὴν καρδίαν μου”, λέγει· “νίψομαι ἐν ἀθῴ\|οις τὰς χεῖράς [13] μου”. λέγομεν τοῦτο· τὰ πρότερον κατορθώματα ψυχικὰ ἦσαν· διάθεσιν ἐσήμαι\|νον τοῦ παρρησιαζομένου τὸ μὴ ἔχειν ἀδικίαν [15] ἐν νεφροῖς καὶ καρδίᾳ, τὸ ἐν ἀκακίᾳ πεπορεῦ\ [15] πίζειν ἐπὶ τῷ θεῷ, τὸ παρρησιάζεσθαι καὶ λέγειν· “δοκί‐ μασόν με καὶ πείρασόν με”. ἐπεὶ τοίνυν \| οὕτως εἰμὶ κατὰ [16] τὴν γνώμην, καὶ τὰς πράξεις ἔχω καθαράς. ἡ διάθεσις ἀπέ‐ πλυνέν μου τὰς \| πράξεις. “νίψομαι” οὖν “ἐν ἀθῴοις τὰς [17] χεῖράς μου”· οὐ γὰρ ἀρκοῦμαι μόνον τῇ διαθέσει. 6 καὶ κυκλώ\|σω τὸ θυσιατήριόν σου, κύριε. [18] καὶ οἱ ἱερεῖς κα〈τὰ〉 τὸν νόμον νιπτόμενοι ἐκύκλουν τὸ θυσιαστή\|ριον. διδάσκει δὲ τὸ τοιοῦτον θέσπισμα, ὅτι δεῖ [20] καθαρὸν εἶναι καὶ πράξεσιν τὸν ἱερώ\ [20] ἀμέλει γοῦν κατεσκευάσθη λουτὴρ εἰς τὸ νίπτεσθαι “τοὺς πόδας καὶ τὰς χεῖρας” οὐκ ἐξ ἄλλης \| ὕλης ἢ ἐκ τῶν καθό‐ [21] πτρων. ἔλαβεν ὁ Μωυσῆς πολλὰ χρυσία καὶ ἄλλα σκεύη παρὰ τῶν \| Ἑβραίων εἰς τὸ κατασκευάσαι πολλὰ τοῦ ναοῦ σκεύη, λυχνίαν, τράπεζαν. καὶ τὰ μὲν ἐξ ἀργύρου, \| τὰ δὲ ἐκ χρυ‐ [23] σοῦ, τὸν λουτῆρα δὲ ἐκ τῶν καθόπτρων τῶν γυναικῶν κατεσκεύ‐ ασεν διδάς\|κων, ὅτι πλυνόμενός τις τὰς πράξεις ἑαυτοῦ καὶ [25] τὰς πορευτικὰς τῆς ψυχῆς δυνάμεις εἰσο\ [25] ὀφείλει. [25] ὅτι δὲ ἡ τοιαύτη ἀγωγὴ ἔσοπτρον λέγεται, καὶ Ἰάκωβος γράφει· \| τὸν “ἀκροατὴν ἐ〈πι〉λησμονῆς γενόμενον” καὶ μὴ “ποιητὴν ἔργου” λέγει· “κατενόησεν τὸ πρόσω\|πον αὐτοῦ ἐν [27] ἐσόπτρῳ καὶ εὐθέως ἀπελήλυθεν καὶ ἐπελάθετο ὁποῖος ἦν”. οὐκ ᾐτιάσατο τὸ \| κατανοῆσαι ἐν ἐσόπτρῳ τὸ πρόσωπον, ἀλλὰ [96] τὸ ἀποστῆναι εὐθέως. ὡς δὲ ὁ ἐσοπτριζόμενος \ [1] τοῦ καθόπτρου, οὐκέτι ὁρᾷ ἑαυτόν, οὕτως ὁ τῷ νόμῳ ἐπανέχων ἐὰν μὴ \| ποιητὴς ᾖ τοῦ νόμου, παρέρχεται κατὰ τὸν ἀφιστά‐ μενον τοῦ ἐσόπτρου καὶ λήθην λαμ\|βάνει τοῦ κατὰ τὴν 〈 [3] 〉. [3] “ἡμεῖς δὲ πάντες ἀνακεκαλυμμένῳ προσώπῳ τὴν δόξαν κυρί‐ ου καθο\|πτριζόμεθα”. ἐν τῷ λουτῆρι ἄρα τῷ ἐ〈κ〉 καθόπτρω〈ν〉 [5] γενομένῳ καὶ ὁ ἀπόστολος ἐνίπτετο τὰς \ [5] ἄλλους εἰς τοῦτο προετρέπετο. [5] 7τοῦ ἀκοῦσαι φωνὴν αἰνέσεώς σου. \ ὁρᾷς, ὅτι μετὰ τὴν νίψιν τῶν χειρῶν γίνεται καὶ τὸ ἰ‐ δεῖν τὰ θαυμάσια καὶ ἀκοῦσαι \| τὴν φωνὴν τῆς αἰνέσεως· οὐ [7] γὰρ μέχρι πράξεως στῆναι δεῖ τὴν ἀρετήν, ἀλλὰ καὶ μέχρι θε‐ ωρίας \| καὶ αἰνέσεως, μέχρι τοῦ ἐπιγνῶναι αὐτὸ τὸ καλόν, [8] τὴν ἀλήθειαν. 7καὶ διηγήσασθαι 〈πάντα〉 \| τὰ θαυμάσιά σου. [9] τὸ ἀκοῦσαι φωνὴν αἰνέσεως γίνεται πρὸς τὸ πάντα τὰ θαυ‐ [10] μάσια \ γῳ ἄλλην διήγησιν ἢ τὴν περὶ τῶν θαυμασί\|ων τοῦ θεοῦ. [11] οὕτω δὲ ἱερεύς ἐστιν ὁ ταῦτα λέγων οὐχ ὁ ἐκ διαδοχῆς ἱε‐ ρατεύων κατὰ τὰς \| ἐφημερίας τοῦ νόμου, ἀλλ’ ὥσπερ Σαμου‐ ὴλ ἀεὶ ἐν τῷ οἴκῳ ἦν. καὶ ἕκαστος δὲ τῶν ἁγίων \| ὁ δυνάμε‐ [13] νος εἰπεῖν· “ἐγὼ δὲ διὰ παντὸς μετὰ σοῦ”. καὶ ἐνταῦθα δὲ εἴρηται· “οἱ ὀφθαλμοί μου \| διὰ παντὸς πρὸς τὸν κύριον”. [14] ὁ διὰ παντὸς ἔχων τοὺς ὀφθαλμοὺς ἑαυτοῦ πρὸς τὸν θεὸν [15] κυ\ [15] ἱερουργεῖ. 8κύριε, ἠγάπησα εὐπρέ\|πειαν οἴκου σου καὶ τόπον σκη‐ [16] νώματος δόξης σου. σκηνὴ καὶ οἶκος τίνι διαφέρει; \| πολλάκις εἴρηται ὅτι [17] ἡ μὲν σκηνὴ προκοπὴν δηλοῖ· οἰκία γάρ ἐστιν ὁδευόντων, \ φορητὸς οἶκός ἐστιν. ὁ δὲ οἶκος ἵδρυται ἐν ἑνὶ τόπῳ. τὴν [18] τελειότητα γοῦν σημαίνει. \ “καὶ τόπον σκηνώματος δόξης σου ἠγάπησα”, ὅτε προέ‐ [20] κοπτον. ἡ δόξα τοῦ σκηνώμα\ [20] καὶ ἐν π〈ρακ〉τικῇ καὶ ἐν διανοητικῇ γίνεται ἀρετῇ. μεγα\|λοπρεπής ἐστιν οὗτος ὁ δυνάμενος εἰπεῖν· “πάντα, ἃ ὠφείλαμεν ποιῆσαι, πεποιήκαμεν”. \| οὗτος μεγαλοπρεπής [22] ἐστιν. κυρίως εὖ ἔχει τὸ πρέπον, ὅταν εἰς ἀρετὴν καὶ θεο‐ σέβειαν γένη\|ται. εὐπρεπής ἐστιν ὁ διὰ ἀγαμίας κατορθῶν “πῶς ἀρέσῃ τῷ κυρίῳ”. ὁ ὢν “ἅγιος σώματι καὶ \| πνεύματι” [24] εὐπρέπειαν ἔχει. τὴν εὐπρέπειαν οὖν τοῦ οἴκου σου ἠγάπη‐ [24] σα, τὴν τελειότητα. \ [25] 9 μὴ συναπολέσῃς μετὰ ἀσεβῶν τὴν ψυχήν μου καὶ μετὰ ἀνδρῶν αἱμάτων τὴν \| ζωήν μου. [26] οὐ τοῦτο λέγει ὅτι· “δίκαιον ὄντα μή με κατακρίνῃς με‐ τὰ τῶν ἀσεβῶν, \| μὴ εἰς ἐκείνους με ἑλκύσῃς”. τότε δὲ οὐ συν‐ [28] ἐλθεῖν. κωλύομαι δὲ εἰς ἀσέβειαν ἐλθεῖν, ἐὰν παραμείνῃ [97] μοι \ πορευόμενος, ἐὰν ἐλπίζων ἐπὶ σὲ ὥστε \| μὴ ἀσθενῆσαι. τέ‐ [2] λειός εἰμι. τέλειος δὲ ὢν οὐ συναπόλλυμαι τοῖς ἀσεβέσιν. οὐδεὶς σπουδαῖος σὺν φαύ\|λοις καταδικάζεται. [3] διττὸν δέ ἐστιν τῆς ἀπωλείας τὸ εἶδος· μὴ κολάσῃς με μετὰ ἀσεβῶν, \| μὴ ἀριθμήσῃς με τούτων τῶν κολαζομένων διὰ [4] ἀσέβειαν. [5] καὶ δεύτερον· φύλαττέ με ἐν τῇ εὐσεβείᾳ, \ [5] αρεστεῖν “τῇ ἀληθείᾳ σου”· “οὐ σώσει” γὰρ “ἀσέβεια τὸν [5] παρ’ αὐτῆς”. μὴ σῴζουσα δὲ ἀπόλλυσιν αὐτόν. \ “καὶ μετὰ ἀνδρῶν αἱμάτων τὴν ζωήν μου”. μὴ τοιαύτην ζωὴν σχοίημι, οἵαν ἔχουσιν οἱ φο\|νικοὶ ἄν‐ [7] θρωποι. [7] κατὰ ἀναγωγήν· οἱ αὐχοῦντες μεγάλοι καὶ ἄνδρες ὄντες, σκανδαλίζοντες δὲ \| τοὺς μικροὺς τοὺς ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ, “ἄν‐ [8] δρες αἱμάτων” εἰσίν. μὴ τοιαῦτά μοι πραχθείη ὥστε μετ’ αὐ\ τῶν ἔχειν τὸ ζῆν. “αὕτη ἡ ζωὴ καὶ ἡ μακρότης τῶν ἡμερῶν [10] τὸ ἀγαπᾶν κύριον τὸν θεόν σου ἐξ ὅλης καρδίας \ [10] ψυχῆς”. ὁ τοῦτο τὸ ζῆν ἔχων οὐ μετὰ ἀνδρῶν αἱμάτων ἔ〈χ〉ει τὴν ζωήν, νεκρός ἐστιν \| πρὸς τοὺς ἄνδρας τῶν αἱμάτων· νε‐ [11] κρὸς δὲ τῷ μὴ ἔχειν τὴν ζωήν, ἣν αὐτοὶ ἔχουσιν. 10 ὧν ἐν χερ\|σὶν αἱ ἀνομίαι. [12] ἔτι ἐν ταῖς πράξεσιν ἑαυτῶν ἀνομίαν ἔχουσιν. οὐκ ἐσχή‐ [12] κασιν, ἀλλὰ ἔχουσιν. \ 10 καὶ ἡ δεξιὰ αὐτῶν ἐπλήσθη δώρων. [13] δύναται καὶ δικαστὰς διαβάλλειν δωροδόκ〈ου〉ς. ἠρέμα δὲ καὶ \| οἱ μὴ δικάζοντες πολλάκις δωροδοκοῦμεν, [15] ὅταν λαμβάνωμεν πρόσωπόν τινος. καὶ ἐὰν τὰ \ [15] περιποιῇ, δωροδοκεῖ, παρ’ ἑαυτοῦ λαμβάνει δῶρα. [15] 11 ἐγὼ δὲ ἐν ἀκακίᾳ μου ἐπορεύθην. \ οὐδεὶς τῶν δωροδοκούντων καὶ ἐχόντων τὴν δεξιὰν πεπλη‐ ρωμένην δώρων, οὐδεὶς τῶν \| ἀνόμων καὶ αἱμάτων ἀνδρῶν ἐν [17] ἀκακίᾳ ἐπορεύθη. τοιοῦτος ἦν Ἐλύμας ὁ μάγος καὶ ἀσεβὴς καὶ \| ἐν ἀνομίαις πορευόμενος καὶ τὴν δεξιὰν ἔχων πλήρης δώρων· ἐδόκει γὰρ εἶναι σπουδαῖος \| πρὸς ἀπατᾶν, καὶ εἴρη‐ [19] ται πρὸς αὐτόν· “ὦ πλήρης παντὸς δόλου καὶ πάσης ῥᾳδιουρ‐ [20] γίας, υἱὲ διαβόλου”. \ [20] οὐ δύναται εἰπεῖν ὅτι· “ἐν ἀκακίᾳ μου ἐπορεύθην”. \ 11 λύτρωσαί με, ὁ θεός, καὶ ἐλέησόν με. [21] ὁ ἐν ἀκακίᾳ πορευόμενος, ὁ ἐν τοῖς κατορθώμασιν τοῖς \ προειρημένοις ὑπάρχων “λύτρωσαί με” λέγει. εἰ καὶ ἐν τηλι‐ κούτοις εἰμὶ κατορθώμασιν καὶ τῇ σῇ \| συνεργείᾳ πάντα μοι [23] τὰ τῆς ἀρετῆς ἀνύεται, ἀλλ’ ἔτι ἐπήχθεις με τὸ “σῶμα τῆς ταπεινώσεως”, ἔτι \| “ἐν τῷ τόπῳ τῆς κακώσεώς” εἰμι· διὸ [24] “λύτρωσαί με”. [24] 12 ὁ γὰρ πούς μου ἔστη ἐν εὐθύτητι. [25] ταὐτὸν \ [25] πόδα καὶ τὸ ἐν τῇ πέτρᾳ κατὰ τὸ λεχθέν· “ἔστησας ἐπὶ \ πέτραν τοὺς πόδας μου”· ἡ γὰρ εὐθύτης ὥσπερ πέτρα ἀρρα‐ γὴς καὶ ἀδιάκοπός ἐστιν. ὁ πούς μου \| οὖν βέβαιός ἐστιν [27] ἐν τῇ εὐθύτητί μου. [27] ταὐτὸν δὲ τὸ ἑστάναι ἐν τῇ εὐθύτητι τῷ ἑστάναι ἐν τῇ \ [98] πίστει· λέγει γάρ· “καὶ γὰρ ἐν τῇ πίστει ἑστήκατε”. ἡ τοι‐ [1] αύτη στάσις ἄνευ Ἰησοῦ οὐ γίνεται. παρ’ αὐτῷ ἵστανται οἱ ταύτην \| ἔχοντες τὴν στάσιν ὡς αὐτὸν λέγειν· “εἰσίν [2] τινες τῶν ὧδε ἑστηκότων”, τῶν ὧδε παρ’ ἐμοί. 12 ἐν ἐκκλη\|σίαις εὐλογήσω σε, κύριε. [3] ἐν ἐκκλησίᾳ τοὺς χαριστηρίους ὕμνους ἀποδώσω, οὐκ ἔξω που. ὁ ἔξω παρὰ τὴν \| ἐκκλησιαστικὴν γνώμην ἐπαγγελλόμενος [4] εὐχαριστεῖν τῷ θεῷ οὐκ ἐν ἐκκλησίαις εὐλογεῖ. \ [5] 1 Τοῦ Δαυίδ· πρὸ τοῦ χρισθῆ〈ναι〉. [5] οἱ πρὸ τούτου ψαλμοὶ “τῷ Δαυὶδ” ἦσαν· οὗτος “τοῦ Δαυὶδ” \ ἀναγέγραπται. αὐτὸς αὐτὸν προήγαγεν ἐξ ὑποβολῆς τοῦ ἁγίου [6] πνεύματος. ἀνέπεμψεν αὐτὸν “πρὸ τοῦ χρισθῆναι”. \| τρίτον δὲ φαίνε‐ [7] ται ὁ Δαυὶδ χρισθείς· πρῶτον μέν, ὅτε πρὸς τὸν Σαμουὴλ ἀπ‐ ῆλθεν καὶ ἐχρίσθη, καὶ ὁ Σα\|μουὴλ πρὸς τὸν Ἰεσσαί. δεύτε‐ [8] ρον τελευτήσαντος τοῦ Σαούλ· διῃρέθη ἡ ἀρχή· οἱ μὲν γὰρ ἦ‐ σαν ἑλόμενοι τὸν \| Δαυὶδ βασιλέα, οἱ δὲ τὸν Μεμφιβόστε τὸν [9] υἱὸν τοῦ Σαούλ. προδοθέντος τοῦ υἱοῦ Σαοὺλ ὑπὸ τοῦ Ἀβεννὴρ \ [10] προφάσεως γυναικὸς ἕνεκα, ἐχρίσθη ἐπὶ πάντα τὸν λαὸν ὁ Δαυὶδ ἐν τῇ Χιβρών. τρίτον οὖν ἐχρίσθη. \| πρότερον ἀκμὴν φανερῶς [11] ἰδιωτεύει. δεύτερον, ἵνα τινὸς μέρους τοῦ λαοῦ ἄρξῃ. κατὰ τὸν θάνα\|τον τοῦ υἱοῦ Σαούλ, ἵνα καὶ τοῦ λοιποῦ μέρους τοῦ [12] λαοῦ, ἑξῆς καὶ πάλιν κέχρισται παρὰ πάντων. ζητοῦμεν οὖν, \| περὶ ποίας χρίσεως ἐνταῦθα λέγει. ὁ μὲν [13] ἐρεῖ ὅτι καθόλου περὶ πάσης χρίσεως· λέγει τὸν ψαλμὸν εἰ‐ ρῆσθαι πρὸ \| τοῦ ὅλως χρισθῆναι, καὶ εἰκότως γε· εἰ πρὸ [15] τῆς προτέρας χρίσεως, φανερὸν ὅτι καὶ τῆς δευτέρας \ [15] τῆς τρίτης. εἰ δὲ πρὸ τῆς δευτέρας, οὐ πάντως πρὸ τῆς πρώ‐ της. εἰ πρὸ τῆς τρίτης, οὐκ ἐξ ἀνάγκης \| καὶ πρὸ τῆς 〈πρώ〉‐ [16] της καὶ δευτέρας. [16] φαίνεται δὲ ὁ ψαλμὸς μάλιστα πρὸ τῆς προτέρας χρίσεως εἰρῆσθαι, \| ὅ ἐστιν πρὸ πάσης χρίσεως. “πρὸ τοῦ χρισθῆναι” [17] οὖν ἐστιν ὁ ψαλμός. 1 κύριος φωτισμός μου καὶ σωτήρ \| μου· τίνα φοβηθήσο‐ [18] μαι; [18] εἰ θεὸς φωτίζει με καὶ σῴζει με, τίνα φοβοῦμαι; οὐδὲ ἄνθρωπον οὐδὲ πονηρὰν \| δύναμιν οὐδὲ αὐτὸν τὸν διάβολον. [19] τὸ δὲ “τίς” ἐνταῦθα {α} ἀντὶ τοῦ “οὐδείς” ἐστιν· κεῖ‐ [20] ται γὰρ ἡ χρῆσις αὕτη \ [20] ἐροῦμεν πρὸς ταῦτα; εἰ ὁ θεὸς ὑπὲρ ἡμῶν, τίς καθ’ ἡμῶν”; ἀντὶ τοῦ “οὐ\|δείς”. “τίς ἐνκαλέσει κατὰ ἐκλεκτῶν θεοῦ”; ἀν‐ [21] τὶ τοῦ “οὐδείς”, καὶ ἔτι· “ἰδού, κύριος βοηθεῖ μοι· τίς κα‐ κώσει με”; \| πολλῶν οὖν σημαινομένων διὰ τῆς λέξεως, ὡς [22] ἐν ἄλλοις εἴρηται, νῦν τὸ “τίς” ἀντὶ τοῦ “οὐδεὶς” κεῖται. \ οὐ περὶ τῆς αἰ〈σ〉θητῆς οὖν ζωῆς καὶ αἰσθητοῦ τινος φω‐ τισμοῦ ὁ λόγος ἐστίν· τῷ γὰρ θείῳ φωτὶ καταυγά\|ζονται τὸν [24] νοῦν καὶ τὴν ψυχήν. [24] ἀεὶ συνέζευκται δὲ ἡ ζωὴ τῇ σωτηρίᾳ. ταὐτὸν δέ ἐστιν [25] αἰώνιος \ [25] ται ὑπὸ κυρίου σωτηρίαν αἰώνιον”. ὅτι δὲ συνέζευκται ἀεὶ \| τῷ φωτισμῷ ἡ ζωή, ἔστιν ἐκ πολ‐ [26] λῶν ἰδεῖν· “ἡ ζωὴ ἦν τὸ φῶς τῶν ἀνθρώπων”, καὶ πάλιν οὗτος ὁ ἅγιος \| εὔχεται· “φώτισον τοὺς ὀφθαλμούς μου, μήποτε ὑπνώ‐ σω εἰς θάνατον”, σημαίνων, ὅτι ὁ στερόμε\|νος τοῦ φωτισμοῦ τοῦ [28] ἀληθινοῦ ὑπνοῖ εἰς θάνατον· θάνατον οὐ τὸν κοινόν, ἀλλὰ τὸν ἀντικεί\|μενον τῇ μακαρίᾳ ζωῇ. [29] “κύριος” οὖν “φωτισμός μου καὶ σωτήρ μου”. αὐτὸς παι‐ [99] δεύει με, κατὰ τὸ κρυπτόν μοι \ [1] ὁμιλεῖ, καὶ σωτηρίαν εὐθέως ἔχειν παρασκευάζει ὁ λόγος [1] αὐτοῦ. ἐπεὶ εἶπον \| τὸν πεφωτισμένον πάντως ἔχειν ζωήν—λέ‐ [2] γει γοῦν καὶ αὐτὸς ὁ σωτήρ· “ἐγώ εἰμι τὸ φῶς τοῦ κόσμου· \ ὁ ἀκολουθῶν ἐμοὶ οὐ περιπατήσει ἐν 〈τῇ σκοτίᾳ〉, ἀλλ’ ἕξει τὸ φῶς τῆς ζωῆς”. ὁ τὸ φῶς τῆς ζωῆς ἔχων οὐδένα \| δεδίττε‐ [4] ται, μάλιστα ὅτι α〈ὐ〉τὴ ἡ ἀλήθεια τοῦ θεοῦ ἀσπὶς γίνεται [5] ὑπερμαχοῦσα αὐτοῦ· “ὅπλῳ” γὰρ “κυκλώσει \ [5] τοῦ”. διὸ εὐθέως ἐπενήνεκται· “κύριος ὑπερασπιστὴς τῆς ζω‐ [5] ῆς μου· ἀπὸ τίνος δειλιάσω”; \ 1 κύριος ὑπερασπιστὴς τῆς ζωῆς μου· ἀπὸ τίνος δειλιάσω; τίς μοι δέος ἐνποιῆσαι δύναται; ἐνδεδυ\|μένος εἰμὶ “τὴν [7] θεοῦ πανοπλίαν”, “τὸν θυρεὸν “ἔχω” τῆς πίστεως”, τὰ σβέννυντα “πάντα τὰ τοῦ πονηροῦ \| βέλη πεπυρωμένα”. εἰ δὲ τὰ τοῦ πονη‐ [8] ροῦ βέλη σβέννυσιν ὁ θυρεὸς τῆς πίστεως, πολλῷ πλέον καὶ τὰ \| τῶν ὑποδεεστέρων τοξευτῶν· εἰσὶν γὰρ καὶ ἄλλοι φαῦλοι [10] τοξευταί. ἀμέλει γοῦν “ἰδοὺ οἱ ἁμαρτωλοὶ ἐνέ\ [10] ἡτοίμασαν βέλη εἰς φαρέτραν τοῦ κατατοξεῦσαι τοὺς εὐθεῖς τῇ [10] καρδίᾳ”. οὐδένα δεδίττομαι. \| ἄτρωτος καὶ ἄβλητός ἐστιν ἡ τοῦ θεοῦ [11] πανοπλία. ἡ ἀσπὶς αὐτοῦ ἀλήθειά ἐστιν. οὐδεὶς δὲ κατὰ τῆς ἀληθείας \| οἷός τέ ἐστιν γενέσθαι· “οὐ γὰρ δυνάμεθα”, φη‐ [12] σίν, “κατὰ τῆς ἀληθείας, ἀλλὰ ὑπὲρ τῆς ἀληθείας”. πανοπλία \ ἐστὶν σφίνγουσα τὸν ὡπλισμένον καὶ ἀβλαβῆ διαφυλάττουσα. “κύριος” οὖν “ὑπερασπιστὴς τῆς ζωῆς \| μου”. οὐ περὶ τῆς [14] κοινῆς ζωῆς τοῦτο λέγει· πολλοὶ γὰρ τῶν θεῷ ἀνακειμένων [15] καὶ τὴν πανοπλίαν \ θάνατον, ἵνα μὴ εἴπω πάντες· ἀλλὰ καὶ βίαιον πολλοὶ \| παρ‐ [16] έστησαν, ὧν ἐστιν Ναβουθὲμ καὶ ἀπόστολοι πολλοί. Ἰσαίας [16] γοῦν ἐπρίσθη. 2 ἐν τῷ ἐνγίζειν \| ἐπ’ ἐμὲ κακοῦντας τοῦ φαγεῖν τὰς σάρ‐ [17] κας μου. οἱ προσέχοντες κακῶσαι τὴν ψυχὴν σάρκας ἐσθίουσιν. \| ἐ‐ [18] ὰν εὑρεθῇ τις ἔχων σάρκας, ἰσχυροὺς ἔχει τοὺς πολεμίους [18] κατ’ αὐτοῦ. τροφή ἐστιν αὐτοῦ ἡ σάρξ. σάρκα δέ, \| περὶ ἧς ὁ Παῦλος λέγει· “ὅτι τὸ 〈φρόνημα〉 [19] τῆς σαρκὸς ἔχθρα εἰς θεόν”, καί· “ἡμεῖς οὔκ ἐσμεν ἐν σαρ‐ [20] κί”. εἰ περὶ τῆς αἰς\ [20] γος· πάντες γὰρ οἱ ἅγιοι ἐν σαρκὶ ὄντες θεῷ ἤρεσαν ἔτι τὴν σάρκα \| περικείμενοι, καὶ οὐ δύνανται εἰπεῖν· “οὔκ ἐσμεν ἐν σαρκί”. ὅταν δέ τις νεκρώσῃ τὴν σάρκα καὶ τὰ ἔργα \| αὐ‐ [22] τῆς καθαιρῇ, οὔκ ἐστιν ἐν σαρκί. διὸ λέγεται· “οἱ τοῦ Ἰη‐ [22] σοῦ Χριστοῦ ἐσταύρωσαν τὴν σάρκα σὺν ταῖς ἐπιθυμίαις” καὶ νε\|νεκρωμένην αὐτὴν ἔχουσιν, οὐκέτι ἐνεργοῦσαν. ὁ σταυρού‐ [24] τοὺς πόδας ὅποι βούλεται πορεύεσθαι. οἱ σταυρωθέντες οὖν [25] σὺν τῷ Χριστῷ ἐσταύρωσαν τὴν \ [25] αὐτ〈ῆσ〉, νεκρὰν αὐτὴν ἀπέφηναν, ὡς τὴν Ἰησοῦ λοιπὸν ἐν τῇ σαρκὶ ἑαυτῶν \| περιφέρειν νέκρωσιν· “πάντοτε τὴν νέκρω‐ [26] σιν τοῦ Ἰησοῦ περιφέρομεν”. “κύριος ὑπερασπιστὴς τῆς \| ζωῆς μου· ἀπὸ τίνος δειλιά‐ [27] σω; ἐν τῷ ἐνγίζειν ἐπ’ ἐμὲ κακοῦντας τοῦ φαγεῖν τὰς σάρκας μου”, \| ἐπεὶ οὐχ εὗρον ἣν ἐπόθουν τροφήν, “ἠσθένησαν καὶ ἔ‐ [28] πεσαν”. θεώρει δὲ τί συνημμένον ἐστίν. \ [100] 2 οἱ θλίβοντές με καὶ οἱ ἐχθροί μου αὐτοὶ ἠσθένησαν καὶ [1] ἔπεσαν. ἐληλύθασιν ἐμὲ κατασπάσαι \| εἰς ἀσθένειαν, διαθεῖναί με [2] κακωτικῶς. αὐτοῖς δὲ τὸ πάθος ἐνγέγονεν ὃ ἐμοὶ ἐνποιῆσαι ἠβούλοντο· \| εἰ γὰρ ἦσαν εὑρόντες “σάρκας”, κατήσθιόν με καὶ εἰς ἀσθένειαν καὶ νόσον με κατέσπων. ἐπειδὴ \| δὲ “σάρ‐ [4] κας” οὐχ εὗρον, “αὐτοὶ ἠσθένησαν καὶ ἔπεσαν” λιμῷ ὑποβλη‐ [4] θέντες. [5] “οἱ θλίβοντές με καὶ οἱ ἐχθροί \ [5] ἔπεσαν”. [5] οὐ πάντως ὁ θλίβων ἐχθρός ἐστιν· καὶ ὁ ἀγαθὸς θλίβει. πολλοὶ γὰρ ἐχθροὶ \| θλίψεσιν βουλόμενοι καὶ κακώσει περι‐ βαλεῖν ἐκείνους καθ’ ὧν ἐχθρεύουσιν, οὐχ οἷοί τέ εἰσιν \| τοῦ‐ [7] το ποιῆσαι θεοῦ μὴ συνχωροῦντος. [7] πολλοὶ δὲ καὶ θλίβουσιν οὐκ ἐχθροὶ ὄντες. θλίβουσιν γοῦν γονεῖς \| παιδεύοντες τέκνα καὶ δεσπόται δούλους, καὶ οὐ [8] δήπου ἐχθροὶ ὄντες τοῦτο ποιοῦσιν. δύναται \| γοῦν λέγειν ὅτι ἀμφότερα τὰ τάγματα τό τε [9] τῶν θλιβόντων καὶ τῶν ἐχθρῶν ἠσθένησαν καὶ ἔπεσαν. \ [10] δυνατὸν δὲ τοῦτο· αὐτοὶ οἱ θλίβοντες καὶ ἐχθροί εἰσιν· οὐ γὰρ ἐπὶ νουθεσίᾳ καὶ παιδεύσει θλίβουσιν. \| οὐ τοῖοί [11] εἰσιν περὶ ὧν λέγεται· “ὃς προφέρει ἐκ χειλέων σοφίαν, ῥάβδῳ τύπτει ἄνδρα ἀκάρδιον”, καί· “τί \| θέλετε; ἐν ῥάβ‐ [12] δῳ ἔλθω πρὸς ὑμᾶς ἢ ἐν ἀγάπῃ”; οὗτοι οἱ θλίβοντες οὔκ εἰ‐ σιν ἐχθροί. ἔστιν δὲ ὅτε ὁ \| ἐχθρὸς καὶ θλίβει· οὐκ ἐξ [13] ἀνάγκης δέ. [13] ἐπερ( )· ποίαν “νέκρωσιν”; —τοῦτο τὸ μὴ ζῆν κατὰ τὰς ἐνεργείας τὰς \| φαύλας. ὁ τὴν νέκρωσιν τοῦ Ἰησοῦ περι‐ [15] φέρων οὐκ ἀκολασταίνει· νενέκρωται πρὸς ἀκολασίαν, \ [15] νέκρωται πρὸς τὸ θεοποιεῖν τὴν κοιλίαν ἑαυτοῦ, ἀνενέργη‐ τα ἔχει τὰ μέλη περὶ τὰς σαρκικὰς \| ἐπιθυμίας· οὐκ ἐᾷ αὐ‐ [16] τὸ αὐτόνομον εἶναι· ἔχει γὰρ ἐπιθυμίας ψεκτάς. εἴρηται γοῦν· “μὴ βασιλευ\|έτω ὑμῶν ἡ ἁμαρτία ἐν τῷ θνητῷ ὑμῶν σώματι πρὸς [17] τὸ ὑπακούειν ταῖς ἐπιθυμία〈ι〉ς αὐτοῦ”. \ 3 ἐὰν παρατάξηται ἐπ’ ἐμὲ παρεμβολή, οὐ φοβηθήσεται ἡ [18] καρδία. λοιπὸν τὸ πῶς οὐ φοβεῖται \| οὐδὲ δειλιᾷ ἐξηγεῖται εἰπών· [19] “τίνα φοβηθήσομαι”; καί· “ἀπὸ τίνος δειλιάσω”; ἐπεὶ δόκει ἡ [20] λέξις ὑπερβάλλειν “τίνα”. \ [20] θρώπων τε καὶ δυνάμεων παρατάξεται ἐπ’ ἐμέ, οὐ φοβεῖταί μου ἡ καρδία· \| κἂν ἀποκτείνωσιν τὸ σῶμα, ἀκλόνητος μένει [21] ἡ καρδία, ἡ νόησίς μου οὐ βάλλεται. ἐὰν ὅλον στρατόπεδον \ σὺν στρατηγοῖς μεγάλοις ἐπέλθῃ ἐπ’ ἐμέ, τὴν καρδίαν ἔχω [22] ἄφοβον, οὐ φοβεῖταί μου ἡ νόησις. ὅτι δὲ τὸ \| πλῆθος τῶν στρατευμάτων τούτῳ τῷ ὀνόματι καλεῖται· ὁ Ἰακὼβ ὅτε ἀπὸ τῆς Μεσοποταμίας ἐπέ\|στρεφεν [24] καὶ ἤμελλεν συντυγχάνειν τῷ Ἠσαῦ, εἶδεν παρεμβολὴν ἀγγέ‐ [25] λων· πῶς γὰρ οὐκ ἤμελλεν πα\ [25] λοντα πρὸς πολέμιον ὑπερβάλλοντα καὶ μισοῦντα ἔρχεσθαι; καὶ ὁ Ἐλισαῖος \| ὁμοίως· παρεμβολὴ παρετάξατο ἐπὶ τὸν [26] Ἐλισαῖον τῆς Συρίας. γέγονεν παρεμβολὴ θεία περὶ αὐτό〈ν〉, \ οὐ κατὰ τὴν ἱστορίαν, ἀλλὰ κατὰ τὸ πνευματικόν. ἄγεται ἡ ψυχὴ ὑπὸ τοῦ νοῦ, ἡνιοχεῖται ὑπ’ αὐτοῦ. \| ἐὰν [28] δὲ καὶ τὴν γνώμην τις θέλῃ λαβεῖν, δυνατόν. σημαίνει τὸ [101] ὄνομα {τοῦ πνεύματος} τῆς καρδίας \ [1] νοῦν δὲ λημπτέον ἐνταῦθα. 3ἐὰν ἐπαναστῇ ἐπ’ ἐμὲ πόλεμος, ἐν ταύτῃ \| ἐγὼ ἐλπίζω. [2] πλέον παρεμβολῆς ἐὰν ἐπαναστῇ ἐπ’ ἐμέ, ἐν τῇ καρδίᾳ μου ἐγὼ ἐλπίζω τῇ μὴ \| φοβουμένῃ, τῇ ἐνδυναμουμένῃ θεικῷ φόβῳ· [4] μα τοῖς φοβουμένοις αὐτόν”. [4] “ἐν ταύτῃ ἐγὼ ἐλπίζω”. [5] θαρρῶ ὅτι αὕτη ἡ καρδία ἀντὶ πάντων μοι \ [5] ἀρεταὶ τὰ ὅπλα εἰσὶν τῆς εὐσεβείας. “ἐνδυσώμεθα ὅπλα φω‐ τός, ἀποθώμεθα τὰ ἔργα τῆς σαρκός”. τὰ \| 〈ὅπλα〉 τοῦ φω‐ [6] τὸς αἱ ἀρεταί εἰσιν, αἱ εὐσεβεῖς νοήσεις, τῆς ἀληθείας μυστήρια καὶ δόγματα. ἐν ταύταις ταῖς παν\|τευχίαις ἠσφα‐ [7] λισμένος οὐδένα δεδίττεται, τὴν ἐλπίδα ἔχει ἀκαταίσχυντον. “ἐν ταύτῃ” οὖν “ἐγὼ ἐλπίζω”, \| οὐ τῇ νοήσει μου ἁπλῶς, ἀλλὰ [8] τῇ οὕτως ἠσφαλισμένῃ. [8] 4 μίαν ᾐτησάμην παρὰ κυρίου, ταύτην ἐκζητήσω. \ πολλῶν ἀγαθῶν ὁ θεὸς δοτήρ ἐστιν· “δώσει” γὰρ “ἀγαθὰ τοῖς [10] αἰτοῦσιν αὐτόν”, καὶ ἐνπιμπλᾷ τὴν ἐπιθυμίαν \ [10] θοῖς ἑαυτοῦ· “τὸν ἐμπινπλῶντα” γὰρ “ἐν ἀγαθοῖς τὴν ἐπιθυμί‐ [10] αν σου”. δύναταί τις οὖν τῷ πιθανώτερον \| εἰπεῖν ὅτι τὰ ἀγαθὰ ταῦ‐ [11] τα αἱ κατ’ εἶδός εἰσιν ἀρεταί, τὰ κατ’ εἶδος μυστήρια τῆς ἀληθείας. ὅταν τις οὖν \| αὐτό, ἵν’ οὕτω εἴπω, τὸ γένος ἔ‐ [12] χῃ τῶν ἀρετῶν, πάσας ἔχει. μίαν οὖν αἴτησιν αἰτεῖ, πᾶσαν [12] τὴν ἀρετήν. \ ὅταν τις οὐκ ἔχῃ ἤδη εὐδοκιμούσας τὰς ἀρετάς, οὐ μίαν αἴτησιν ἀναπέμπει· εἰ γὰρ ἐν τῷ προκόπτειν \| ἐστὶν καὶ ἐν [14] ἄλλοις μείζω γινόμενος, πάλιν χρῄζει αἰτήσεως καὶ οὐ μίαν [15] αἴτησιν αἰτεῖ. ὁ δὲ ὑπὲρ ὅλης τῆς \ [15] εὐσεβείας τῶν δογμάτων εὐχὴν ἀναπέμπων μίαν ἀναπέμπει. δυνατὸν δὲ καὶ \| τοῦτο εἰπεῖν· αἱ προκοπαὶ πολλαί εἰ‐ [16] σιν. σημαίνονται δὲ αὗται τῷ ὀνόματι τῆς σκηνῆς, ὡς πολ‐ λάκις ἀπο\|δέδεικται. ἐάν τις οὖν ἔν τινι προκοπῇ γένηται [17] καὶ αἰτῆται θεὸν ἔχειν βοηθόν, ἔχειν καὶ ἐπίκουρον, οὐ \ μένει ἐν ταύτῃ τῇ αἰτήσει· μεταβαίνει γὰρ ἀπὸ προκοπῆς [18] εἰς προκοπήν. ἐστὶν κρείττων ἑαυτοῦ γινόμενος. \ σκηνώματα δὲ πολλὰ λέγεται, εἷς δὲ ὁ οἶκος. μίαν οὖν [19] αἴτησιν αἰτεῖται ὁ εἰς τελειότητα ἐλθών. “μίαν” οὖν “αἰ\ [20] τησάμην παρὰ κυρίου”. [20] δυνατὸν δὲ καὶ τοῦτο· ἡ βοήθεια αὐτῶν, ἵνα παρεσκευασ‐ μένοι πρὸς τοὺς ἐπεγείρον\|τας πόλεμον καὶ τὰς παρεμβολὰς [21] δύνωνται, 〈οὐ〉 μίαν αἴτησιν αἰτεῖται. πολλὰς βοηθείας ζη‐ τοῦσιν, στρα\|τιωτικὴν περιβολήν, τειχῶν ἐρυμνότ〈ητα〉, κατα‐ [22] σκευάσματ〈α〉. ὁ δὲ αὐτὸν τὸν θεὸν ἔχων βοηθὸν \| καὶ τοῦτον αἰτούμενος [23] μίαν αἴτησιν αἰτεῖται. “πάντα ἐν πᾶσιν” γίνεται ὡς ἕκαστον τῶν τελειωθέντων \| ἔχειν αὐτὸν πάντα, ὡς ἄρτον, ὡς φῶς, ὡς [24] διδάσκαλον, ὡς ποιμένα. [25] “μίαν” οὖν “ᾐτησάμην, ταύτην ἐκζη\ [25] τῶ” καὶ “ᾐτησάμην” δείκνυσιν ὅτι οὔπω ἔχει ὁ ἐκζητῶν καὶ ποθῶν εὑρεῖν. οὔπω δὲ οὐδεὶς \| ἔχει τὴν τελειότητα πλὴν εἰ [26] καὶ εἰς αὐτὸ τὸ τέρμα καὶ τὸ τέλος φθάσ〈ῃ〉 τῆς ἀρετῆς καὶ [27] 4 τοῦ κατοικεῖν με ἐν οἴκῳ κυρίου πάσας τὰς ἡμέρας τῆς [27] ζωῆς μου. οὐ νῦν ἠρξάμην \| αἰτεῖσθαι, ἀλλὰ καὶ ἀρχόμενος τοῦ τέλους [102] ἕνεκα ἠρξάμην· καὶ γὰρ ὁ ἀρχόμενος τέχνης \ [1] τῆς τέχνης ἄρχεται. [1] κατοικοῦσιν οἱ εἰς τοῦτον φθάσαντες. “μακάριοι πάντες οἱ κατοικοῦν\|τες ἐν τῷ οἴκῳ σου”. ὁ ἔχων τὴν μακαρίαν ζω‐ ὴν ἐν ἡμέραις ἐστίν, ἐν νυξὶν οὐ γίνεται. κἄν ποτε \| ἐν [3] νυκτὶ γένηται, ἀρχὴν δὲ λάβῃ τοῦ ποθῆσαι τὴν ζωήν, ἔξω γί‐ [3] νεται τῆς νυκτός. 4 τοῦ θεωρεῖν \| με τὴν τερπνότητα κυρίου 〈καὶ ἐπισκέπ‐ [4] τεσθαι τὸν ναὸν αὐτοῦ〉. [4] ὥσπερ πάσας τὰς ἡμέρας ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ θεοῦ κατοικῶ, οὕ‐ [5] τως ἐν πάσαις ταῖς \ [5] καὶ ἐπισκέπτομαι τὸν ναὸν αὐτοῦ. τερπνότης δὲ κυρίου ἐστὶν \ ἡ μετουσία αὐτοῦ. καὶ ναὸς αὐτοῦ ἐστιν ἡ κατάστασις, ἐν ᾗ θεὸς εὑρίσκεται, ἐν ᾗ θεὸς οἰκεῖ. ἡ τελεία ἀρε\|τὴ οἶκός [7] ἐστιν θεοῦ. [7] “Χριστὸς δὲ ὡς υἱὸς ἐπὶ τὸν οἶκον αὐτο〈ῦ〉, οὗ οἶκός ἐσμεν ἡμεῖς”, καί· “οὐκ οἴδατε ὅτι ναὸς τοῦ \| θεοῦ ἐστε”; πλὴν εἰ [8] καὶ τὴν ἀρετὴν καὶ τὴν παντελῆ ἁγιότητα εἴπομεν οἶκον, δευ‐ τέρως δὲ καὶ τοὺς \| πιστοὺς ἀνθρώπους. διὰ τοῦτο οἶκος γί‐ [9] νονται, ὅτι ἔχουσιν τὴν ἀρετὴν καὶ τὴν ἁγιότητα. οὐχ ἡ ἀ‐ [10] ρετὴ ἐκ τῶν \ [10] ἀρετὴν οἱ κοινωνοῦντες αὐτῇ. τὸ ἐπὶ πᾶσιν δὲ τέλος \| ὑπογράφεται μάλιστα. τῷ δὲ μὴ [11] ἀθρόως τοῦτο παραγίνεσθαι, τὰ πρὸ τοῦ τέλους τέλη λέγομεν· εἰσὶν γὰρ \| καὶ τέλη πρὸ τέλους· “πάσης συντελείας εἶδον [12] πέρας”. “ὅταν συντελέσῃ ἄνθρωπος, τότε ἄρχεται”. ὅταν οὖν συν\|τελέσῃ, βλέπει πέρας τινὸς προκοπῆς· εἶτα ἀρχόμενος ζητεῖ ἄλλο ἰδεῖν τέλος, καὶ ἐπὶ πᾶσιν \| ἀπαντᾷ τὸ ἐπὶ πᾶ‐ [14] σιν τέλος. [14] λαβέ μοι αὐτὸ καὶ ἐπὶ κατασκευῆς πόλεως· ὁ βουλόμενος [15] φιλοτίμως \ πεῖν ἔχω; —βασιλικήν, ἀπάρχεται τῆς οἰκοδομίας. \| ἄρχεται [16] λατομεῖν λίθους. συντελεῖ πολλάκις τὴν λατόμησιν. ὅταν ἐ‐ κείνους εὐτρεπίσῃ τοὺς \| ὧν χρῄζει καὶ ὅσων χρῄζει, λοιπὸν [17] ἄρχεται ζητεῖν τόπον, ὅπου ἐγείρῃ τὴν πόλιν. γίνεται “ὁ θεὸς πάν\|τα ἐν πᾶσιν”, οὐκ ἐν ἑκάστῳ πάντα, [18] ἀλλ’ “ἐν πᾶσιν”. ἐν ᾧ μὲν οἰκτίρμων, ὅταν τις τοιοῦτος σπεύ\|δῃ εἶναι, ἐν ᾧ δὲ ἀγαθὸς κριτής, ἐν ἄλλῳ δίκαιος, ἐν [20] ἄλλῳ χαριστικός, ἐν ἄλλῳ ὡς διδάσκαλος ἐν \ [20] ἐν πᾶσιν μὲν πάντα γίνεται τοῖς πλησιάσασιν αὐτοῦ, οὐκ ἐν ἑκάστῳ δὲ \| πάντα, ἀλλὰ ἢ ἓν ἢ δύο ἢ τρία χαρίσματα. καὶ ἵνα φανερὸν αὐτὸ ποιήσωμεν ἐπὶ τῶν χαρισμάτων, \| λα‐ [22] βὲ τοῦ πνεύματος· ὁ μὲν ἔχει λόγον σοφίας, ἄλλος λόγον γνώ‐ [22] σεως, ἕτερος χάρισμα ἰαμάτων. ὅταν δέ τις \| τέλειος γένηται οὐκέτι “ἀρραβῶνα πνεύμα‐ [23] τος” ἔχων, ἀλλ’ αὐτὸ τὸ πνεῦμα, ἐν ἑκάστῳ πάντα γίνεται. \ [25] οὐκ ἔχων ἄλλο πρὸ ὀφθαλμῶν τι ἢ αὐ\ [25] {ὁρῶν}. [25] 5 ὅτι ἔκρυψέν με ἐν σκηνῇ αὐτοῦ ἐν ἡμέρᾳ κακῶν μου. διὰ τοῦτο \| “μίαν ᾐτησάμην καὶ ταύτην ἐκζητήσω, ὅτι ἐν ἡμέρᾳ κακῶν μου ἔκρυψέν με ἐν σκηνῇ”. ἐλέ\|γετο δὲ ἡ [27] προκοπή. πολλῶν ἐπικειμένων κακῶν καὶ βλάψαι με βουλο‐ [27] μένων ἔκρυψέν με. \ λέγεται δέ ποτε καὶ τὸ σῶμα σκηνή· “βρίθει” γὰρ “τὸ [103] γεῶδες σκῆνος νοῦν πολυφρόντιδα”, \ [1] σκήνει στενάζομεν”. πολλάκις μὲν ἐν τῇ σκηνῇ ἡμᾶς ὄντας ἔτι περικει\|μένους τὸ σῶμα κρύπτει ὥστε μὴ βλάπτεσθαι ὑπ’ αὐτοῦ ὅταν, ὡς εἶπον ἔνπροσθεν, “τὴν νέκρωσιν \| τοῦ Ἰησοῦ [3] ἐν τῷ σώματι” περιφέρῃ τις καὶ ὑπωπιάζῃ τὸ σῶμα καὶ δουλα‐ [3] γωγῇ. 5 ἐσκέπασέν με \| ἐν ἀποκρύφῳ τῆς σκηνῆς αὐτοῦ. [4] τὸ γὰρ ἀπόκρυφον τῆς σκηνῆς αὐτοῦ οὔκ ἐστιν βλαπτικόν, [5] ἀλλὰ \ Εἰρημένης βλάπτει μᾶλλον. οὕτω εἰμὶ \| σῶμα περικείμενος [6] ὡς οὐκ ὢν ἐν σώματι, καταπινομένου τοῦ θνητοῦ “ὑπὸ τῆς [6] ζωῆς”. τὸ \| καταπίνεσθαι καὶ καταπίνειν ἐν τῇ γραφῇ νίκην ση‐ [8] ἀντὶ τοῦ “ἐνίκησαν ἡμᾶς”. καί· “κατεπόθη Ἰσραήλ, νῦν ἐ‐ γένετο ἐν τοῖς ἔθνεσιν ὡς \| σκεῦος ἄχρηστον”. “πάντες”, [9] φησίν, “οἱ ἐσθίοντες αὐτὸν πλημμελήσουσιν”. κατα̣πίνει δὲ [9] ὁ ἐσθίων. \ [10] {ἐν τῇ σκηνῇ} “ἐν ἀποκρύφῳ” οὖν “τῆς σκηνῆς αὐτοῦ ἔ‐ κρυψέν με”. δύναται καὶ ὁ ἐν σώματι γενόμενος \| ἐὰν τὸ αἴ‐ [11] τιον καὶ τὸ μυστήριον, δι’ ὃ γέγονεν ἐν αὐτῷ, νοήσῃ, ἐν τῷ ἀποκρύφῳ αὐτῆς κατακεκρύ\|φθαι· εὐθέως γὰρ γνοὺς τὸ μυστήρι‐ [12] ον καὶ τὸ αἴτιον κακώσει ἑαυτὸν καὶ οὐ καταπίνεται. δυνα\|τὸν δὲ καὶ περὶ τοῦ σωτῆρος ἢ πρὸς τὸν σωτῆρα εἰ‐ ρῆσθαι τοῦτο. εἰ περὶ αὐτοῦ ὅτι· “ἐν ἀποκρύφῳ τῆς \| σκηνῆς [14] αὐτοῦ ἔκρυψέν με”· ἔσχεν σκηνήν, ἐνηνθρώπησεν. [15] ἔχει τι μυστήριον ἀποκεκρυμ\ [15] ὁ δυνάμενος οὖν μετὰ τὸ ἐσκηνωκέναι ἐν αὐτῷ τὸν γενόμενον σάρκα \| λόγον εἰπεῖν· “ἐθεασάμεθα τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς μονογενοῦς παρὰ πατρός, πλήρης χάριτος \| καὶ ἀληθείας”, [17] ἐσκεπάσθη “ἐν ἀποκρύφῳ τῆς σκηνῆς αὐτοῦ”. σκέπη αὐτοῦ γέ‐ γονεν τὸ νο\|ῆσαι τὸ μυστήριον τῆς ἐπιδημίας τοῦ σωτῆρος. Ἰουδαῖοι γοῦν οὐκ ἐνόησαν καὶ ὅσοι τοιοῦτοι, \| καὶ οὐκ [19] ἐσκεπάσθησαν “ἐν τῷ ἀποκρύφῳ τῆς σκηνῆς αὐτοῦ”. [20] δυνατὸν δὲ καὶ {οὕτως} κατὰ τὴν προτέραν \ [20] ἀπόκρυφον τῆς σκηνῆς τὸ τέλος εἶναι· τούτου γὰρ ἕνεκα προ‐ κόπτουσιν, εἰ καὶ λανθάνει \| τοὺς προκόπτοντας· εἰ μὴ γάρ [21] τις ἐπ’ αὐτὸ φθάσῃ, ἰδεῖν αὐτὸ οὐ δύναται ὥς ἐστιν, ὀψόμε‐ νος τότε \| τὸν θεὸν “καθώς ἐστιν”, ὅταν εἰς αὐτὸ τὸ πέρας [22] ἔλθῃ τῆς μακαριότητος. ἐπερ( )· ἐθεασάμεθα ἤδη; —οὐ μὴν \| γιγνώσκομεν. “ἐκ [23] μέρους γιγνώσκομεν”. [23] ἐπερ( )· τὸ γένος τῶν ἀνθρώπων ἐστὶν τὸ ταῦτα λέγον; \ οὐχ ὁ κυριακὸς ἄνθρωπος ταῦτα λέγει, ἀλλὰ τὸ τῶν δικαίων [25] γένος, τὸ τῶν ἁγίων ἄθροισμα· οὐδὲ γὰρ \ [25] ἐστιν κατὰ τὸν ἄνθρωπον λέγων· “κύριος φωτισμός μου καὶ σωτήρ μου· τίνα φοβηθήσο\|μαι”; [26] πολλάκις εἶπον, ὅτι τὰ λεγόμενα περὶ τῶν δικαίων ἀνδρῶν καὶ περὶ τοῦ ἀνθρώπου τοῦ κυριακοῦ \| κοινὰ λέγεται· κοι〈ν〉ὰ [27] δὲ οὐ κατὰ τὴν ἰσότητα · ἀσυνκρίτως γὰρ ὑπέρκειται καὶ ἐν τούτοις πάντας. κοινὰ \| λέγω αὐτὰ κατὰ τὴν μετουσίαν, ὡς [104] κοινὴν λέγω τὴν ἰατρικὴν καὶ τοῦ τελειωθέντος \ [1] ενλιπῶς αὐτὴν ἔχοντος καὶ τῶν ἔτι προκοπτόντων. οὐ κατὰ [1] ποσὸν λέγω κοιν〈ή〉ν, ἀλλὰ κατὰ ποιόν. \ ὁ πορνεύων οὐ κρύπτεται, ἀλλ’ ἔξω γίνεται τῆς σκηνῆς· οὐκ ἀπέχεται γὰρ “τῶν σαρκικῶν ἐπιθυμιῶν, \| αἵτινες κατὰ [3] τῆ〈σ〉 ψυχῆ〈σ〉 στρατεύονται”. ὁ δὲ προφανῶς πάντα κατὰ σάρ‐ κα ζῶν, ἀκολασταίνων, \| τρυφῶν, καὶ ὅλως τὰ ἡδέα προκρίνων [4] τῶν ἐπιπόνων, κἂν ἀνάρε〈σ〉τα ὦσιν, ἐκεῖνος προφανῆ{ν} ἔχει \ [5] τὴν σκηνὴν ἑαυτοῦ, προφανὲς ἔχει τὸ σῶμα, δῆλός ἐστιν ὅτι σῶμα περίκειται· ὁ γὰρ λέγων· ”〈ὑ〉μεῖς δὲ οὐκ ἐς\|τὲ ἐν σαρ‐ [6] κί”, διδάσκει ἔξω εἶναι τῶν παθημάτων τῆς σαρκός. ὁ δὲ ἔξω 〈ὢν〉 τῶν παθημάτων τῆς σαρκὸς ἐν τῇ \| σκηνῇ κρύπτεται. [7] κατὰ ἄλλον λόγον τὸ τῆς σκηνῆς ἀπόκρυφον τὸ μὴ πᾶσιν [7] γνώριμον. \ 5 ἐν πέτρᾳ ὕψωσάς με. οὐ μέγα ἐστὶν τὸ ἐν αἰσθητῇ πέτρᾳ \| ὑψωθῆναι ὥστε καὶ [9] χαριστηρίους ἀναπέμψαι αἴνους. πάντα τὰ ὑπὸ θεοῦ γινόμενα, [10] ἐφ’ οἷς εὐχαριστεῖν \ [10] εἰσιν, οὐ δυνάμενα παντὶ ὑπάρξαι. πέτρα οὖν ἐστιν ὁ ἀρραγὴς \| τοῦ θεοῦ λόγος αὐτὸς οὗ ὁ [11] περικύκλῳ γινόμενος οὐ βάλλεται. εἴρηται γοῦν καὶ ἐν ἄλλοις· “κατεπόθησαν \| ἐχόμενα πέτρας οἱ κριταὶ” ἢ “οἱ κραταιοὶ [12] αὐτῶν”. καὶ ἄρχοντες γοῦν ἔξω τῆς πέτρας ὄντες δοκοῦσιν \ ἰσχύειν καὶ κρατεῖν τῶν ἀβεβαίων. ὅταν δὲ ἐγγὺς τῇ πέτρᾳ [13] γένωνται, εὐθέως ἡττῶνται. εἶπον \| δὲ καὶ χθές, ὅτι ἡ κατάποσις τὴν 〈νίκην〉 σημαί‐ [15] νει· “ἐν τῷ ἐπαναστῆναι ἐφ’ ἡμᾶς ἄρα ζῶντας ἂν \ [15] ἡμᾶς”, καί· “τοὺς καταπίνοντας τὸν Ἰσραὴλ ὅλῳ τῷ στόμα‐ τι”. ὁ ἡττώμενος οὖν καταπί\|νεται, ὁ περιγινόμενος κατα‐ [16] πίνει. [16] ἔχεις γοῦν αἴνιγμά τι ἐν τῇ ἐξόδῳ γεγενημένον, Ἀαρὼν ῥί\|ψας τὴν ῥάβδον αὐτοῦ κατ’ ὑφήγησιν θεοῦ· καὶ γέγονεν δράκων. ἔριψαν καὶ οἱ ἐπαοιδοὶ τῶν Αἰγυ\|πτίων ταῖς φαρμα‐ [18] κείαις αὐτῶν· καὶ ἐγένοντο ἐκεῖν〈α〉ι ὄφεις· “καὶ κατέπιεν ἡ ῥάβδος Ἀαρὼν τὰς \| ἐκείνων ῥάβδους”· τὸ γὰρ σκῆπτρον [19] τῆς ἀληθείας, ὃ ὁ θεραπευτὴς τοῦ θεοῦ κατέχει, ῥιφὲν \ [20] καὶ προταθὲν καταπίνει τὰς σοφιστείας τῶν Αἰγυπτίων, ὡς [21] ησεν τοῦτο”. ὥσπερ οὖν ἡ ῥάβδος ἡ Ἀαρὼν κατέπιεν τὰς ῥάβδους \| τῶν [22] ἐπαοιδ〈ῶ〉ν, τουτέστιν ἐνίκησ〈ε〉ν, καὶ ἔκρυψ〈ε〉ν αὐτὰς καὶ τὸ μηδὲν αὐτὰς ἀπέδειξεν, οὕτω τῆς πέ\|τρας, ἐν ᾗ ὁ εὐχόμε‐ [23] νος εὐχαριστεῖ, οἱ συνεγγίσαντες κραταιοὶ τῶν ἐναντίων κατ‐ επόθησαν \| ἐγγὺς τῆς πέτρας γενόμενοι ἢ οἱ κριταὶ αὐτῶν. [25] οἱ πρεσβεύοντες τὰ τῶν ἑτεροδόξων τοὺς αἱρεθι\ [25] γους δοκοῦντες ἰσχυροὺς κατασκευάζειν καὶ κραταιούς, ὅταν πλησιάσῃ αὐτοῖς ἡ πέτρα, ἡ \| ἀλήθεια, καταπίνονται καὶ τὸ [26] μηδὲν ἀποδείκνυνται. καί· “μὴ εἴποιεν· κατεπίομεν αὐτόν”, \| μὴ αὐχήσαιεν ὡς [27] περιγενάμενοι καὶ νικήσαντές με. [27] “ἐν πέτρᾳ ὕψωσάς με”. ὁ ἑστηκότας τοὺς \| πόδας ἔχων ἐν ταύτῃ τῇ πέτρᾳ χαρισ‐ [28] τηρίους ἀναπέμπει αἴνους· “ἔβαλεν εἰς τὸ στόμα μου ᾆσμα [105] καινόν”. ὅταν \ θυνθῶσιν τὰ διαβήματα τοῦ οὕτω βοηθουμένου, \| τότε ἐρεῖ· [2] “ἐνέβαλεν εἰς τὸ στόμα μου ᾆσμα καινόν”, ἐπινίκιον. ἐν τῇ πέτρᾳ οὖν ὁ ὑψούμενος \| ἐπινικίους πέμπει αἴνους ἠσφαλισ‐ [3] μέν〈α〉ς ἔχων ἑαυτοῦ τὰς διαβατικὰς ὁρμάς. 6 καὶ νῦν \| ἰδοὺ ὕψωσεν κεφαλήν μου ἐπ’ ἐκθρούς μου. [5] ὁ λέγων “καὶ νῦν” δείκνυσιν ὅτι πολλάκις ὑψώ\ [5] αὐτοῦ ἐπ’ ἐκθρούς. [5] κεφαλὴν δὲ λέγει τὸν νοῦν, ὡς πολλάκις ἀποδέδεικται. πε‐ ρὶ αὐτοῦ \| γοῦν καὶ ἐν ἐκκλησιαστῇ λέγεται· “τοῦ σοφοῦ [6] οἱ ὀφθαλμοὶ ἐν κεφαλῇ αὐτοῦ”. διορατικὸν νοῦν ἔχει ὁ σο‐ [6] φός. \ “καὶ νῦν” οὖν “ὕψωσεν τὴν κεφαλήν μου”. καὶ ἀεὶ παλαί‐ ων καὶ περιγινόμενος τῶν ἐχθρῶν—διάφοροι \| δέ εἰσιν οἱ [8] ἐπιτιθέμενοι ἐχθροί—λέγει ἐφ’ ἑκάστης νίκης· “καὶ νῦν ὕψωσεν τ[ὴν] κεφαλήν μου ἐπ’ ἐ\|χθρούς μου”. ἀνέστησάν τι‐ [9] νες εἰς ἀκολασίαν προτρ〈ε〉πόμενοι, οἷον οἱ κατὰ Σωσάννης [10] πρεσβύτε\ [10] ὕστερον δέσποινα αὐτοῦ γεγονέναι. χαριστηρίως ἅμα \| λέγων δείκνυσιν ὅτι οὐχ ἱδίᾳ δυνάμει [11] ταῦτα τὰ κατορθώματα ἔσχεν, ἀλλὰ θεοῦ βοηθοῦντος. 6 ἐκύ\|κλωσα καὶ ἔθυσα ἐν τῇ σκηνῇ αὐτοῦ θυσίαν ἀλαλαγ‐ [12] μοῦ. ὁ ἀλαλαγμὸς νίκην αἰνίττεται· βοὴ γάρ \| ἐστιν ἄσημος κα‐ [13] τὰ πεπτωκότων πολεμίων. αὐτίκα γοῦν ὅτε τὴν Ἰεριχὼ περιε‐ κύκλωσαν \| καὶ ταῖς κερατίναις ἐσάλπισαν καὶ ἠλάλαξαν, ἐπὶ [15] τῷ ἀλαλαγμῷ αὐτῶν ἔπεσαν τὰ τείχη τῆς \ [15] Ἰεριχὼ δὲ κατὰ ἀλληγορίαν ὁ περὶ γῆν ἐστιν τόπος, ἑρμη‐ νευομέν〈η〉 σελήνη {ὁ περὶ γῆς τό\|πος} οὐ κατὰ τὴν αὔξησιν, [16] ἀλλὰ κατὰ τὴν μείωσιν, ὡς ὁ ἄφρων· “ἄφρων” γὰρ “ὡς σελήνη [16] ἀλλοιοῦται”. \ ὅταν οὖν κυκλώσῃ τὴν σκηνὴν ἑαυτοῦ κατὰ πάσας τὰς ἀποδό‐ [17] σεις— ἐλέγετο σκηνὴ ἡ προκοπή. ὁ \| προκόπτων καὶ κατορθῶν γνη‐ [18] σίως τὴν προκοπὴν κύκλῳ αὐτῆς γίνεται. καὶ πάλιν τὸ σῶμα \| σκηνὴ ἐλέγετο. ὅταν ὁ ἔσω ἄνθρωπος [19] συντόνως ἐπιθῆται κατὰ τοῦ σώματος, κύκλῳ αὐτοῦ γίνεται \ [20] καὶ νικᾷ. [20] ὅταν τις τὴν σκηνήν, τὸ σῶμα τοῦ Ἰησοῦ, διὰ πίστεως [20] κυκλώσῃ, νικητὴς ἀποδείκνυται. \ 6 ᾄσω καὶ ψαλῶ τῷ κυρίῳ. [21] ἐλέγετο ἡμῖν ἐν τοῖς προτέροις ψαλμοῖς, ὅτι τὸ ᾆσαι τὴν θεω\|ρίαν σημαίνει, τὸ ἄνευ ὀργάνου ἀναπέμπειν τοὺς αἴνους [22] καὶ τὰς ᾠδάς. ἐλέγετο τὸ ψάλλειν τὸ \| πρακτικῶς ἐξηχεῖν τὸ ἐπινίκιον [23] μέλος. [23] ἀμφότερα οὖν, φησίν, ὑπῆρκταί μοι, καὶ ψαλῶ καὶ ᾄσω. \ ᾄσω θεωρῶν τὴν ἀλήθειαν. ὁ περὶ τῶν δογμάτων τῆς εὐσεβεί‐ [25] ας διαλαμβάνων καὶ ἐπιστη\ [25] ωρίαν, ᾄδει. ὁ δὲ καὶ τὸ σῶμα ὡς ὄργανον, καὶ κίθαραν καὶ \ ψαλτήριον, διαλαμβάνων καὶ κρούων αὐτοῦ πάσας τὰς ὁρμὰς καὶ τὰς αἰσθήσεις οὔσας χορδάς, \| ἐνμελῶς δυνάμενος ψαλ‐ [27] μὸν προενέγκασθαι, ἐκεῖνος ψάλλει. οὗτος οὖν ὁ ἅγιος ἐπαγγέλ\|λεται τὰ δύο ποιῆσαι, τὸ ᾆ‐ [28] σαι καὶ τὸ ψάλαι. ὁ ὑπωπιάζων τὸ σῶ〈μα〉 αὐτοῦ καὶ δουλαγω‐ [106] γῶν \ ῶν, ὁ πραότητα κατορθῶν, ὁ ἐν \| ἀνδρείᾳ προαγόμενος, οὗτος [2] ψάλλει. [2] ὁ δὲ θεωρῶν ἕκαστον τῆς ἀληθείας μυστήριον καὶ διεξι‐ έναι \| δυνάμενος σὺν ἐπιστήμῃ πᾶν δόγμα τῆς εὐσεβείας, [3] οὗτος ᾄδει. ἐπερ( )· ἐν τῷ πεντήκοντα ὥσπερ ἐξομολόγησίν τι\|να ἐπὶ [4] ἁμαρτίᾳ λαμβάνομεν; —προφανῶς ἐκεῖ κεῖται· “ὅτε ἦλθεν [5] Νάθαν” καὶ ἤλεγξεν αὐτὸν περὶ τῆς τοῦ Οὐρίου. \ [5] γήσεως ἦν ὁ καιρὸς καὶ ἐξομολογήσεως ἀναπέμπει τὸν ψαλ‐ μὸν ἐκεῖ. μετὰ τὸ βασιλεῦσαι καὶ εἰς\|ελθεῖν πρὸς τὴν τοῦ [6] Οὐρίου γέγονεν ὁ ψαλμὸς ἐκεῖνος. ὧδε δὲ “πρὸ τοῦ χρισθῆναι” ᾄδεται, ὥστε \| καὶ τῷ χρόνῳ καὶ τῇ πράξει διαφέρει οὗτος [7] ἐκείνου. ἐπερ( )· πῶς οὖν ψάλλων; —ἀμετάπτωτος γάρ ἐστιν \| ἡ [8] ἀρετή. οὐκ ᾖδεν καὶ ἔψαλλεν τῷ κυρίῳ ὁ Ἰούδας. οἱ παρα‐ δοθέντες “τῷ σατανᾷ, ἵνα παιδευθῶσιν \| μὴ βλασφημεῖν”, [ο]ὐκ [9] ᾖσαν σκηνήν τινα καὶ προκοπὴν τῆς πίστεως καὶ ἀρετῆς ἐσχη‐ [9] κότες. [10] ὅμως \ ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ προσώπου λέγονται· τοῦτο \| γὰρ εἰρήκα‐ [11] μεν, ὅτι ποιοῦ εἰσιν πεποιωμέν〈ου〉 κατὰ ἀρετὴν ἢ κακίαν. οὐ ταὐτόν ἐστιν εἰπεῖν \| ὅτι ὁ ἄνθρωπος ἀναμάρτητός ἐσ‐ [12] τιν καὶ εἰπεῖν ὅτι ὁ δίκαιος ἄνθρωπος ἀναμάρτητός ἐστιν. ὁ δικαιοσύνην \| ἔχων οὐ δύναται ὑπαχθῆναι ἁμαρτίᾳ· πῶς γάρ, εἰ ἀσυνύπαρκτά εἰσιν τὰ ἐναντία; ὁ ἔχων κα\|κὸν οὐ δύναται [14] ἀγαθὸν ἔχειν, εἰ μὴ πρότερον ἐκκλίνῃ ἀπὸ τοῦ κακοῦ. [15] εἰς ποιὸν βλέπε, \ ὅτι ὁ πιστὸς πάντα δύναται, οὐ τόνδε ἢ τόνδε λέγω, \| ἀλλὰ [16] πάντα τὸν ἔχοντα πίστιν. κἄν ποτε γοῦν πιστὸς ὤν τις ἔχῃ τὸ πάντα δύνασθαι \| καὶ κατορθοῖν, μεταπέσῃ δὲ αὐτῷ τὰ τῆς πίστεως, οὐ λέγω ὅτι ὁ πιστὸς οὐ κατορθοῖ, ἀλλὰ \| ὅσδε οὐ [18] κατορθοῖ. [18] 〈ἐπερ( )· ὁ μετὰ τοῦτον ψαλμὸς οὐ χρόνῳ πρότερον;〉 —οἱ [18] ψαλμοὶ οὐ τοιαύτην τάξιν ἀπαιτοῦνται οἵαν ζητεῖς σύ. ὁ ψαλ‐ μὸς \| ἐκεῖνος ὁ ἐλέγχων τὸν Σύρον τὸν Δωήλ. Σαοὺλ βασιλεὺς [20] ἦν ἀκμὴν καὶ ἰσχύων γε πάνυ, ὡς τὸν \ [20] φυγεῖν. {μετὰ πολὺ δὲ γέγονεν τὰ πρὸς τὴν τοῦ Οὐρίου} καὶ μετὰ πολὺ γέγονεν τὸ βα\|σιλεῦσαι αὐτὸν πάντων μετὰ τὴν τε‐ [21] λευταίαν χρῖσιν—αὕτη δὲ ἡ τρίτη ἦν—. 〈μετὰ πολὺ δὲ〉 γέ‐ γονεν τὰ κατὰ τὴν τοῦ \| Οὐρίου. οὔπω δὲ ἐβασιλεύκει ὅτε [22] 〈δι〉έβαλεν αὐτὸν ὁ Δωὴλ ὡς λαβόντα ἄρτους καὶ τὴν ῥομφαίαν \ τοῦ Γολιάς. [23] οὐχ οὕτως οὖν κατὰ τὴν τάξιν τῶν χρόνων ζητεῖται ἡ τάξις τῶν ψαλμῶν, ἀλλὰ κατὰ \| τὰ κατορθώματα, ἀλλὰ κατὰ τὰ πράγ‐ [24] ματα. [24] ὁ πεντήκοντα ἀριθμὸς ἔχει τι ἐξαίρετον· καὶ διὰ τὰς \ [25] ἀρετὰς αὐτοῦ αὐτῷ ἐπετέθη ὁ ψαλμὸς ὁ τῆς ἐξομολογήσεως. [26] ἐπιτελεῖται. αὐτίκα γοῦν ὁ σωτὴρ γονγυζόντων τῶν Φαρισαί‐ ων περὶ τῆς \| γυναικὸς τῆς καθαρισθείσης ὑπ’ αὐτοῦ καὶ ἐλ‐ θούσης πλῦναι τοὺς πόδας αὐτοῦ τοῖς ἰδίοις δάκρυ\|σιν καὶ [28] ταῖς ἰδίαις τριξὶν ἐκμάξαι, προτείνει· “δύο χρεοφειλέται ἦσαν δανειστῇ ἑνί· ὁ εἷς ὤφειλεν \| δηνάρια πεντήκοντα, ὁ [29] ἕτερος πεντακόσια”. καὶ θεώρει ὅτι ἀμφοτέρων τῶν μετανο‐ [30] ούντων τὸν ἀριθμὸν \ [30] ἔχει πρὸς τὸν πεντήκοντα ὁ πεντακόσια· δεκαπλασιασθεὶς γὰρ [30] ὁ πεντήκοντα γίνεται πεντακόσια. \ [107] κατά τι οὖν τοιοῦτο μυστήριον τὸ περὶ τοῦ ἀριθμοῦ καὶ ὁ ψαλμὸς ὁ τῆς ἐξομολογήσεως ἐν τούτῳ τέτα\|κται· ἐλέου γὰρ [2] δηλωτικός ἐστιν ὁ ἀριθμός. ἀμέλει γοῦν καὶ πεντηκοστὴν εἰσ‐ πράττονται οἱ νική\|σαντες πόλεμον. καὶ ὑπὲρ τῶν μὴ πολεμη‐ σάντων, ἀλλὰ φυλαξάντων τὰ σκεύη οἱ πολεμήσαντες \| καὶ περι‐ [4] γενάμενοι πεντηκοστὴν τιθέασιν. [4] καὶ ὁ ἱερεὺς ἀρχόμενος τοῦ ἱερατεύειν ἀπὸ εἴκοσι καὶ \ [5] πέντε ἐτῶν ἕως πεντήκοντα ἐτῶν μένει. μετὰ τὰ πεντήκοντα ἔτη ο〈ὐ〉κέτι λειτουργεῖ, ἀλλὰ φυλάττει τὴν σκη\|νήν. [6] δείκνυσιν δὲ ὁ λόγος ὅτι δεῖ πρῶτον κατορθῶσαι καὶ πάν‐ τα ἱερατικῶς ἐκτελέσαι καὶ ἱερέα \| τέλειον γενέσθαι ὥστε [7] φθάσαι εἰς τὸν πεντήκοντα ἀριθμὸν καὶ τότε φυλάττειν τὰ ἐν τῇ σκηνῇ. διδάσκει \| δὲ ὁ λόγος ὅτι ἐν ταῖς προκοπαῖς [8] ἔργων καὶ αὐξήσεως χρεία, ὅταν δὲ τελειωθῇ τις, φυλάττειν \ ὀφείλει ἃ κατώρθωσεν. [9] ὥσπερ ὁ ὑγίειαν ἀναλαμβάνων ἐν τῷ ὑγιάζεσθαί [ἐσ]τιν, ἐν [10] τῷ προς\ ειαν ἑκτικῶς ἀπολάβῃ καὶ σκηνὴν βεβαί\|αν, λοιπὸν προσάγει [11] ἑαυτῷ φυλακτικὰ τῆς ὑγείας, οὐ τὰ ἀναλαμβάνειν ποιοῦντα τὴν ὑγίειαν, ἀλλὰ \| φυλακτικά. [12] διὰ τοῦτο καὶ τὸν Ἀδὰμ ὁ θεὸς ἐν τῷ παραδείσῳ τέθεικεν “ἐργάζεσθαι καὶ φυλάττειν αὐτόν”. \| ἐργάζεσθαι δέ, ἵνα καρ‐ [13] ποφορήσῃ, ἵνα καρποὺς τελείους ἀγάγῃ, φυλάττειν δὲ λοιπὸν [13] τὰ φυτὰ τὰ καρποφορήσαντα. \ ὥσπερ τὸ ἐργάζεσθαι καὶ φυλάττειν τὰ δύο δηλοῖ—ἐργά‐ [15] ζεσθαι δὲ τὸ ἐνεργεῖν τὰ τῆς ἀρετῆς, τὰ τῆς γνώσεως \ [15] ἀληθείας, φυλάττειν δὲ τετελειωμένα—, οὕτω καὶ ὁ ἱερεὺς ὅσον ἀπολείπεται τοῦ πεντήκοντα ἀριθμοῦ, ἐν τῷ ἱε\|ρατεύειν [16] ἐστίν. ὅταν δὲ πληρώσῃ τοῦτον καὶ ἀποδειχθῇ τέλειος, τὸ τη‐ νικάδε φυλάττει λοιπὸν τὰ ἐν τῇ \| σκηνῇ. οὐκέτι αὐτὸς ἐρ‐ [17] γάζεται, ἀλλὰ ἄλλων ἐργαζομένων αὐτὸς τὰς ἀπαρχὰς δέχεται, τὰς δεκάτας \| λαμβάνει. [18] ἐστὶν δὲ ὁ ἀριθμὸς οὗτος δευτέρου τετραγώνο〈υ〉 ἀριθμοῦ ἀρχή. τετράγωνός ἐστιν ὁ ἰσάκις \| μετρούμενος, δὶς δύο, τρὶς [19] τρεῖς. οὗτος οὖν ἑπτάι ἑπτά ἐστιν· καὶ λοιπὸν ἡ προσθήκη [20] τῆς μονάδος \ [20] μηντάι ἑπτά. διὰ τοῦτο καὶ περὶ τῆς μετανοίας ὁ σωτὴρ ὑπὸ τοῦ Πέτρου \| ἐρωτώμενος· “ποσάχις ἁμαρτάνει; {λέγει} ἕως [21] ἑπτά”; 〈λέγει〉· “οὐ λέγω σοι ἕως ἑπτὰ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἑβδο‐ [22] τετράγωνός ἐστιν ὁ ἑπτάι ἑπτά. οὗτος δὲ πλευρὰς ἔχει ἁγίας· ἡ γὰρ ἑβδομὰς πολλά\|κις ἡμῖν ἀποδέδεικται ὅτι πάν‐ [23] τοθέν ἐστιν εὐλογημένη· “εὐλόγησεν” γὰρ “ὁ θεὸς τὴν ἡμέ‐ ραν τὴν ἑβδό\|μην καὶ ἡγίασεν αὐτήν”, καί· “οἱ ὀφθαλμοὶ [24] κυρίου οἱ ἐπιβλέποντες πᾶσαν τὴν γῆν ἑπτά εἰσιν”. οὐχ ὅτι [25] ἑπτὰ \ [25] ἐφόρασις αὐτοῦ καὶ ἐπίβλεψις. οὕτω γοῦν καὶ ἐν τῇ \| ἑορτῇ τῶν ἑβδομάδων ἡ πεντηκοστὴ ἄγεται ἡ κατὰ τὴν παλαιὰν διαθήκην καὶ τὴν νέαν· ἔχεις \| γὰρ [27] ἐν ταῖς πράξεσιν τῶν ἀποστόλων ὅτι· ”〈ἐν τῷ〉 συνπληροῦσθαι τὴν πεντηκοστὴν” ἡ δόσις \| τοῦ ἁγίου πνεύματος δέδοται, τὰ [28] διάφορα χαρίσματα τοῦ πνεύματος ἐπιμετρήθη· ἔδει γὰρ ὑπερ‐ βεβη\|κέναι τὸν ἑπτὰ ἑπτὰ ἀριθμὸν καὶ ἀρχὴν λαβεῖν ἄλλου [108] τοιούτου ἀριθμοῦ καὶ οὕτω τελειωθῆναι. \ [1] ἐπὶ πολλῶν παραλαμβάνεται μεγάλων. ὁ ἕβδομος μὴν πάλιν τέλειός ἐστιν. \| ἡ σκηνοποιία οὖν [2] ἐν τῷ ἑβδόμῳ μηνὶ γίνεται κατ’ Ἑβραίους. πάλιν 〈ἓξ〉 ἔτη ἐσπείρετο ἡ γῆ, τῷ δὲ ἑβδό\|μῳ ἔτει ἄ‐ [3] σπορος. ἔμενεν τοῖς πτωχοῖς φυλαττόμενος ὁ ἐνιαυτὸς ἐκεῖ‐ νος. κἀκεῖ οὖν πάλιν, εἰ διὰ ἑπτὰ ἐ\|τῶν ἄγεταί τις πανή‐ [4] γυρις, πάλιν ἑβδομαδικός ἐστιν ὁ ἐνιαυτὸς ἐκεῖνος. [5] ἑπτὰ ἑπτὰ ἄγεται δὲ καὶ κατὰ τὸν \ [5] βραίοις Ἰωβηλαῖον. ὁ Ἰωβηλαῖος πεντηκοστός ἐστιν ἐνιαυ‐ τός. διὰ πεντήκον\|τα ἐτῶν ἐπετελεῖτό τινα πανηγυρικά. πλεῖ‐ ον δὲ εἶχεν οὗτος ὁ ἐνιαυτὸς τῶν ἄλλων ἐνιαυτῶν. ἐλέγο\|μεν [7] εἶναι καὶ ἑβδόμους ἐνιαυτοὺς καὶ ἑβδόμους μῆνας. ἐν τῷ πεν‐ [8] νετο τῶν χρεῶν. ἐχαρίζοντο οἱ δανεισταὶ ὑπὸ τοῦ νόμου εἰς τοῦτο ἀγόμε\|νοι, ἐχρεοκόπ[ου]ν κατὰ τὴν δύναμιν, καὶ οὐδὲ [9] τόκους εἰσεπράττετο. καὶ ἄλλο· αἱ οἰκίαι αἱ ἀποδ〈ε〉δομέναι \ [10] καὶ οἱ ἀγροὶ λυτρωτοὶ ἐγίνοντο τῷ πεντηκοστῷ ἐνιαυτῷ. εἰ εἶ‐ χεν ὁ πωλ〈ή〉σα〈σ〉 δοῦναι τὸ τίμημα, \| ἀπεκαθίστατο αὐτῷ ἡ [11] κτῆσις ἑαυτοῦ ἣν εἶχεν πρότερον. ᾐνίττετο δὲ ὁ λόγος τοῦτο, ὅτι καὶ ἐάν \| τις τὴν πολι‐ [12] τείαν ἑαυτοῦ ἐκποιήσηται—πολλάκις δὲ ἡ πολιτεία οἰκία εἴρηται, ὡς τό· “ἐὰν ποιήσῃ τοὺς \| Ἰησοῦ λόγους ὁ ἀκού‐ [13] σας αὐτούς, οἰκοδομεῖ τὴν οἰκίαν ἑαυτοῦ”. καὶ πάλιν· “ἐπεὶ ἐφοβοῦντο αἱ μαῖαι τὸν θεόν, \| ἐποίησαν ἑαυταῖς οἰκίας”. [14] ἄρα περὶ 〈μό〉νων γυναικῶν μαιουμένων ταῦτα γέγραπται προη‐ [15] γουμένως· \ [15] βον τοῦ θεοῦ οἰκοδόμησαν οἰκίας ταύτας, τὰς πολιτείας \ τὰς ὀρθάς, τὰς σὺν φόβῳ θεοῦ κατορθουμένας. ἡ οἰκία ἤδη [16] πεφανέρωται. καὶ τὸν ἀγρόν τις δὲ ἐκεῖνον, \| ὃν πρότερον εἶχεν καὶ [17] ἠμέλησεν περὶ τὴν ἐπιμέλειαν αὐτοῦ, ἀναλαμβάνει ὥστε σπεῖ‐ ραι πάλιν αὐτοῦ \| τὸ καλὸν σπέρμα, σπεῖραι εἰς δικαιοσύ‐ [18] νην, τρυγῆσαι εἰς καρπὸν ζωῆς, γενήματα δικαιοσύνης συναγα\ γεῖν ἀπ’ αὐτοῦ. [19] μηδέποτε οὖν εἰς τὰς ἐπιγραφὰς τῶν ψαλμῶν σκόπει. οὗτος [20] οὖν “πρὸ τοῦ χρισθῆναί” ἐστιν. \ [20] ἔδει μᾶλλον τοῦτον μὴ εἰκοστὸν ἑκτὸν εἶναι. ἔτι μὴν ὁ Ἀ‐ βεσσαλὼν ἐπέθετο \| τῷ πατρὶ μετὰ 〈τὰ κατὰ〉 τὴν τοῦ Οὐρίου· [21] ὅσον ἧκεν εἰς τάξιν ἀριθμῶν, μετὰ τὸν πεντηκοστόν· καὶ τρί‐ [23] βάνομεν, οὐχ ἁπλῶς εἰς τοὺς ἀριθμούς. [23] ἐρώτησέν μέ τις τὸ “πᾶσα σοφία παρὰ κυρίου”, καὶ ἔλε‐ γον ὅτι \| ἐὰν λέγῃ “πᾶσα σοφία”, πᾶσαν τὴν κατ’ εἶδος λέ‐ [25] γει, ἐὰν δὲ λέγῃ “πᾶσα ἡ σοφία”, μίαν ὅλην λέγει. \ [25] ἐὰν λέγωμεν “πᾶσα ἡ πόλις”, μίαν λέγομεν ὅλην, ὅταν δέ· “πᾶ‐ σα πόλις κατὰ νόμον διοι\|κεῖται”, οὐ μίαν λέγομεν, ἀλλὰ πά‐ [26] σας τὰς πόλεις. [26] καὶ οἱ ἀριθμοὶ οὖν ἐν τοῖς πράγμασιν κεῖνται οὐ πρὸς \ ἄλλου τεθέντ〈ε〉ς ἢ ὑπὸ τοῦ θεοῦ. πάντα δὲ ἐν σοφίᾳ ποιήσας [27] καὶ τοὺς ἀριθμοὺς ἐν σοφίᾳ ἐποίησεν. \ ἐπεί, εἰπέ μοι, τὸ ἐν τῷ Ἰσαίᾳ πότε δοκεῖς πληροῦσθαι; “καὶ ἔσται”, λέγει, “μετὰ ἑβδομήκοντα ἔτη ἀ\|ποκαταστήσεται [29] 〈Τύροσ〉 εἰς τὸ ἀρχαῖον”, ἀπὸ πότε τῶν ἑβδομήκοντα ἐτῶν [30] ἀριθμουμένων; \ [109] μεν, ἀλλὰ ἑβδομήκοντα περιόδους τοῦ ἡλίου \ [1] νης ἐνιαυτοὺς ἑβδομήκοντα· περιοδεύει γὰρ ὁ ἥλιος τὰς ψυ‐ χὰς φωτίζων καὶ τὰ δόγματα \| τῆς ἀληθείας φανερῶν καὶ ἐκ‐ πέμπων τὰς ἀκτῖνας. ὅταν οὖν τις τελειωθῇ καὶ καταπαύ\|σῃ [3] τῆς προκοπῆς εἰς τὸ τέλος ἀφιγμένος, τότε συνέστη αὐτῷ τὰ [3] ἑβδομήκοντα ἔτη. ὡς \| πρὸς τὸ ῥητὸν τὸ προκείμενον οὐκ οἰκεία ἡ παρέκβα‐ [4] σις, ὡς δὲ πρὸς ἐρώτησιν ἀναγκαία. \ [5] 7 εἰσάκουσον, κύριε, τῆς φωνῆς μου, ἧς ἐκέκραξα. [6] ναι. καὶ τὸ δὴ παράδοξον· εὐχῆς εὐχὴν ἀναπέμπει· ὁ γὰρ παρα‐ καλῶν τινα τὴν φθάσασαν \| εἰσακουσθῆναι αὐτοῦ εὐχήν, εὐχὴν [7] ἀντὶ εὐχῆς προτείνει. εὐχόμενος ἐβόησα πρὸς σὲ πάλιν ἀπι‐ ών, \| ἵνα εἰσακούσῃς ταύτης τῆς φωνῆς, ἧς πρὸς σὲ ἐκέκραξα. οὐ πᾶς γὰρ ὁ κράζων κατ[ὰ τὸ]ν ἔσω ἄνθρωπον \| πρὸς θεὸν [9] κράζει, ἀλλὰ ὁ τὰ τοῦ θεοῦ λέγων, ὁ αἴτησιν πρὸς αὐτὸν [10] προσάγων. κράζουσιν καὶ Σοδομ̣[ῖ]ται, ἀλλ’ οὐ πρὸς \ [10] θεόν· “κραυγὴ Σοδόμων καὶ Γομόρρων πεπλήθυνται καὶ αἱ ἁμαρ‐ τίαι αὐτῶν μεγάλαι σφόδρα”. καὶ περὶ \| Νινευιτῶν λέγεται [11] ὅτι· “ἀνέβη ἡ κραυγὴ τῆς κακίας αὐτῶν”, τὸ πλῆθος τῆς κα‐ κίας. καὶ ἐν τῷ Ἰσαίᾳ· “ἔμεινα τοῦ \| ποιῆσαι δικαιοσύνην, [12] ἐποίησεν δὲ κραυγήν”. ἐπίτασις οὖν κακίας ἐστὶν ἡ κραυγὴ [12] Σοδομιτῶν. κράζει δὲ πρὸς \| θεὸν ὁ εὐχόμενος {ὅταν} ἐπιτεταμένην [13] 〈φων〉ήν, ὅταν περὶ μεγάλων εὔχηται, οὐ περὶ εὐτελῶν καὶ εὐκατα\|φρονήτων, ὁ αἰτούμενος ἵνα δοθῇ αὐτῷ ἀγαθά. τὰ δὲ [15] ἀγαθὰ ἑρμήνευσεν ὁ ἕτερος εὐαγγελιστὴς τὸ ἅγιον \ [15] τὸν αὐτὸν γὰρ τόπον γράφοντες ὁ μὲν 〈Μαθαῖοσ〉 λέγει· “δώ‐ σει ἀγαθὰ τοῖς αἰτοῦσιν αὐτόν”, ὁ 〈Λουκᾶσ〉· \| “δώσει πνεῦ‐ [16] μα ἅγιον”. [16] τὸ πνεῦμα δὲ ἓν ὂν κατὰ τὰ διάφορα αὐτοῦ χαρίσματα πλῆ‐ θος ἀγαθῶν ἐστιν· \| ὁ γὰρ τὸ ἅγιον πνεῦμα ἔχων ἔχει τὰ χα‐ [17] ρίσματα τοῦ πνεύματος ἀγαθὰ ὄντα πλείονα. καὶ τῇ μὲν οὐσίᾳ ἕν ἐστιν, \| ταῖς δὲ ἐπινοίαις πολλὰ ἀγαθά. [18] ὡς καὶ ὁ θεὸς εἷς ἐστιν κατ’ οὐσίαν. λέγεται δὲ καὶ κατὰ [19] πηγή, φῶς· καὶ πάλιν ὁ σωτὴρ ὡσαύτως εἷς ὢν κατ’ ὑποκείμε‐ [20] νον λέγεται ζωή, \ [20] “αἰτεῖτε”, φησίν, “τὰ μεγάλα, καὶ τὰ μικρὰ ὑμῖν προστε‐ θήσεται”. ὥστε ὁ μικρὰ αἰτούμενος \| 〈λέγει〉 μὲν πρὸς θεόν, [21] οὐκ ἐπιτεταμένην δὲ φωνήν. “αἰτεῖτε”, φησίν, “τὰ ἐπουράνια, καὶ τὰ ἐπίγεια \| ὑμῖν προστεθήσεται”. [22] ὁ περὶ τῶν αἰσθητῶν οὖν προηγουμένως εὐχὴν ἀναπέμπων οὐ κράζει \| πρὸς τὸν θεόν· ἠρέμα πρὸς αὐτὸν λέγει. ὁ δὲ αἰ‐ [23] τούμενος ἐκεῖνα ἀληθῶς μεγάλα καὶ ἐπουράνια καὶ θεοποι\ οῦντα κράζει πρὸς θεόν. ἡ νόησις δέ ἐστιν ἡ κραυγή. [24] 7—8 ἐλέησόν με καὶ εἰσάκουσόν μου, σοὶ εἶπεν ἡ καρδία [24] μου. \ [25] ὁ νοῦς μου σοὶ εἶπεν· τὸν ἔλεον παρὰ σοῦ αἰτῶ. ἡ καρ‐ δία μου τὸν ἔλεον παρὰ σο〈ῦ〉 προσδοκᾷ καὶ λέγει σοὶ \| ὅτι [26] “ἐπάκουσόν μου”. [26] ταῦτα ἀντιστρέφει πρὸς ἑαυτά· ὁ ἐλεώμενος ὑπὸ θεοῦ εἰσ‐ ακούεται καὶ ὁ εἰσακουόμενος \| ἐλεᾶται. οὐκ ἔστιν οὖν θά‐ [27] τερον πρὸ θατέρου εἰπεῖν. προηγεῖται δὲ τοῦ ἐλεῆσαι τὸ εἰσ‐ ακοῦσαι. οὐ πάντως δὲ \| χρόνῳ πρότερον. [28] καὶ ὥσπερ οὐκ ἔστιν ἐπιφάνειαν πρὸ χρώματος εἰπεῖν οὐ‐ δὲ χρῶμα πρὸ ἐπιφανείας. \| εἰ ἔστιν χρῶμα, ἔστιν ἐπιφάνεια. [29] εἰ ἔστιν ἐπιφάνεια, κέχρωσται. προεπινοεῖται ἡ ἐπιφάνεια. \ [110] δεῖ ἐπιφάνειαν εἶναι, ἵν’ οὕτω χρῶμα. τὸ δὲ “δεῖ” οὐ κατὰ [1] χρόνον λαμβάνω, ἀλλὰ κατὰ νόησιν. “σοὶ εἶπεν ἡ καρ\|δία μου”. [2] πρόσωπα σημαίνει. κατὰ πᾶν ῥῆμα τὰ τρία πρόσωπα σημαί‐ νεται, τὸ λέγον, καὶ πρὸς ὃ λέγει, καὶ περὶ οὗ \| λέγει. [3] πρόσωπον οὖν ἐστιν τοῦ εὐχομένου τὸ νῦν ἀπαγγέλλον. ἀπαγγέλ‐ [3] λει δὲ τὴν δέησιν οὐκ ἄλλῳ ἢ τῷ θεῷ. \ 8 ἐξεζήτησ〈α〉 τὸ πρόσωπόν 〈σ〉ου. [4] ἡ καρδία μου ἡ λέγουσα· “ἐλέησον καὶ εἰσάκουσόν μου”. [5] οὐ νῦν πρότερον \ [5] παρεκάλεσα τό· “ἐπίφανον τὸ πρόσωπόν σου καὶ σωθησόμεθα”. \ ἐπιτεταμένην δὲ ζήτησιν σημαίνει, εἰ ἐξεζήτησα. [6] 8 τὸ πρόσωπόν σου, κύριε, ζητήσω. \ ἡ καρδία μου τὸ πρόσωπόν σου, κύριε, ζητήσει. εἰ καὶ “ἐξ‐ [7] εζήτησα” καὶ ἔσχον αὐτὸ καταλάμπον με, ἀλλ’ οὐ παύομαι μέ‐ χρι \| τούτου. πάλιν ἐκζητῶ αὐτό. [8] 9 μὴ ἀποστρέψῃς τὸ πρόσωπόν σου ἀπ’ ἐμοῦ. ὁ ὀφθαλμὸς \| ὁ ὑγιαίνων κ[αὶ σῴ]ζων τὴν ὁρατικὴν ἀρετήν, [10] ὅτε πάρεστιν φῶς {ἐστιν}, πόθον αὐτοῦ ἔχει, οὐ κορέν\ [10] αὐτοῦ ποτε· ἀκόρεστον γὰρ τοῖς ὀφθαλμοῖς ἐστιν τὸ φῶς· “γλυ‐ κύ ἐστιν ὀφθαλμοῖς”, ὡς ὁ ἐκκλη\|σιαστὴς λέγει. οὐδεὶς δὲ τοῦ [11] γλυκέος κόρον λαμβάνει. ἔστιν γλυκέα τὰ τίκτοντα κόρον, οἷ‐ [12] ρον, μάλιστα, ὅταν ἔχῃ τὴν οἰκείαν ἀρετὴν ἡ ὄψις. λοιπὸν ἀπὸ τῶν \| αἰσθητῶν ἐπὶ τὰ νοητά· ὁ τοῦ ἔσω ἀν‐ [13] θρώπου ὀφθαλμὸς ἢ οἱ ὀφθαλμοὶ οὐδέποτε κορέννυνται οὐδὲ \ κόρον λαμβάνουσιν τοῦ προσώπου τοῦ θεοῦ· ἐπιφαινόμενον γὰρ [15] ἀεὶ φωτίζει καὶ αὐξάνει καὶ τὸν πόθον. \ [15] “ἐφ’ ἡμᾶς τὸ φῶς τοῦ προσώπου σου, κύριε”· παραμένει. τὸ δὲ τοῦ ἡλίου ἢ ἁπαξαπλῶς τοῦ \| αἰσθητοῦ φωτὸς οὐ παραμένει. ἐ‐ [16] ὰν γοῦν τις ἀναχωρήσῃ ἀπὸ τοῦ ὁρᾶν τὸ φῶς ἢ μύσῃ τοὺς ὀφθαλ‐ μούς, \| οὐκ ἔχει αὐτὸ σεσημειωμένον. φαίνεται δὲ τὸ νοητὸν φῶς παραμένον τῷ φωτισθέντι, ἀναπόβλη\|τόν ἐστιν. [18] 9 μὴ ἐκκλίνῃς ἐν ὀργῇ ἀπὸ τοῦ δούλου σου. ἔστιν ποτὲ δοκεῖν ἐκκλίνειν τὸν θεόν, μὴ ἐν \| ὀργῇ δέ. [19] ἔδοξάν {αν} τινες, ὅτι ἐξέκλινεν ἀπὸ τοῦ Ἰώβ, ὅτε παρεδόθη [20] τὰ ὑπάρχοντα αὐτοῦ καὶ τὰ τέκνα \ [20] μένῳ· ἀλλ’ οὐκ ἐν ὀργῇ τοῦτο γέγονεν. μὴ οὕτω τὰ κατ’ ἐμὲ γένοιτο ἐξ ἡμετέρας \| ῥαθυμίας ὥστε [21] ἐν ὀργῇ ἐκκλῖναι ἀπ’ ἐμοῦ τὸ πρόσωπόν σου. ἀμφότερα οὖν δύναται· μὴ τοιαῦτά μοι \| πραχθείη ὥστε ὀρ‐ [22] γισθέντα σὲ ἐκκλῖναι ἀπ’ ἐμοῦ. ἢ οὕτως· μὴ οὕτως ὀργισθείην ὥστε στερηθῆναι τῆς \| παρ‐ [23] ουσίας σου. [23] 9 βοηθός μου γενοῦ, μὴ ἀποσκορακίσῃς με. [24] ἐστιν τὸ ἀποσκορακίσαι, τὸ ἀπορίψαι, τὸ ἀποπέμψαι. ἐν γοῦν [25] τῷ Ἰσαίᾳ φέρεται· \ [25] καὶ θεώρει γε τὴν ἀκρίβειαν τῆς λέξεως· οὐκ ἀεὶ τὸ γε‐ νέσθαι γένεσιν σημαίνει, \| ἀλλὰ ἐκεῖνο δηλοῖ, ὃ ἡ προσθήκη [26] βούλεται. πρόσκειται δὲ ὧδε τὸ “βοηθός μου γενοῦ”. μὴ γὰρ ὁ γινόμε\|νός τινι βοηθὸς “γίνεται”. [27] εἶπον δὲ καὶ ἄλλοτε ὅτι τὰ ῥήματα τὰ γένεσιν ὑποβάλλον‐ τα ἐὰν ἀπολελυ\|μένως λέγηται, δημιουργίαν σημαίνει· ”〈πάντα〉 [28] δι’ αὐτοῦ ἐγένετο”, ἀντὶ τοῦ· “πάντα δι’ αὐτοῦ ὑπέστη”. \ “ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν”. οὐκ εἶ‐ [111] πεν· “τί ἐποίησεν”, ἀλλ’ αὐτὸ τοῦτο “οὐρανὸν \ [1] ὅταν δὲ λέγῃ ὅτι· “βοηθός μου γενοῦ, μὴ ἐνκαταλίπῃς με”, τοῦτο λέγει· “βοηθὸς μοὶ γενοῦ”. σχέσιν \| σημαίνει τὴν βοη‐ [2] θοῦ πρὸς βοηθούμενον. οὕτω λέγομεν καί· “διδάσκαλός 〈μου〉 γενοῦ”, καὶ οὐ δήπου οὐσίωσιν \| σημαίνει, ἀλλὰ “ἐμοὶ δι‐ [3] δάσκαλος γενοῦ”. [3] τοιαῦτά ἐστιν καὶ τὰ λεγόμενα περὶ τοῦ σωτῆρος· “κατα‐ νοήσατε \| τὸν ἀπόστολον καὶ ἀρχιερέα τῆς ὁμολογίας ἡμῶν, [5] πιστὸν ἐν τῷ ποιήσαντι αὐτόν”. ἀπόστολον \ [5] οὐχ ἁπλῶς αὐτὸν ἐποίησεν, ἀλλὰ ἀπόστολον. καὶ ὅρα γε· ἡ οὐ‐ [5] σία τοῦ υἱοῦ ἀίδιός ἐστιν. \ τὸ δὲ γενέσθαι ἀπόστολον τότε γίνεται, ὅταν ἀποστῶσίν τινες ἀπ’ αὐτοῦ· πρὸς τοὺς μακρὰν γὰρ πέμ\|πεται. καὶ θεώρει, [7] ὅτι συνυπάρχει τὸ ἀπόστολον αὐτὸν γενέσθαι τῷ εἶναι μακράν τινας αὐτοῦ, \| μεμακρυνμένους αὐτοῦ. [8] πάλιν ἀρχιερεὺς γίνεται, ὅταν ἦσαν ὑπὲρ ὧν ἱερᾶται. οὐ τότε δὲ ἡ 〈ὑπό〉\|στασις τοῦ σωτῆρος γέγονεν, ὡς ἐκεῖνοι οἴ‐ [9] ονται, ἀλλὰ ἡ ἀρχή, ἡ ἀρχι{ι}ερωσύνη. [10] οὕτω π[ά]λιν καὶ ἐν ταῖς \ [10] “τοῦτο ἀσφαλῶς γιγνωσκ〈έτ〉ω πᾶς οἶκος Ἰσραὴλ ὅτι καὶ κύρι‐ ον αὐ\|τὸν καὶ χριστὸν ἐποίησεν ὁ θεός”. κύριος γίνεται τῶν προσφευγόντων εἰς τὸ δουλεύειν αὐτῷ. ἐὰν καὶ σήμερόν \| τις [12] οὖν ἄρξηται δουλεύειν αὐτῷ, σήμερον αὐτῷ κύριος γέγονεν. καὶ ἐὰν ὑποβάλῃ τις αὐτὸν τῇ αὐτοῦ βασιλεί\|ᾳ καὶ τῇ αὐτοῦ [13] ἱερωσύνῃ, χριστὸς αὐτῷ σήμερον γέγονεν· ὁ γὰρ χριστὸς οὐ‐ δὲν ἕτερον ἢ βασιλέα καὶ ἀρχι\|ερέα δηλοῖ. ἀμέλει γοῦν ὁ Ἀ‐ [14] ρὼν ἐλέγετο χριστὸς κυρίου, καὶ οἱ βασιλεῖς ἐλέγοντο χριστοὶ [15] κυρίου, καὶ περὶ αὐτοῦ \ [15] τυς ὁ χριστὸς αὐτοῦ”. καὶ τοῦτο· “μὴ ἅπτεσθε τῶν χριστῶν [15] μου”. “βοηθός \| μου” οὖν “γενοῦ, 〈μὴ ἀποσκορακίσῃς με〉”· μὴ [16] ἀποπέμψῃς με ἀπὸ σοῦ. περί τινων λέγεται· “ἀπώσ[ετ]αι αὐ‐ τοὺς ὁ θεός, ὅτι οὐκ εἰς\|ήκουσαν αὐτοῦ, καὶ ἔσονται πλανῆ‐ ται ἐν τοῖς ἔθνεσιν”. ὅταν ἀποστῶσιν, ἀπεσκορακίσθη\|σαν ὧδε [18] κἀκεῖσε φερόμενοι, οὐκέτι γνώμην ἔχοντες βεβαίαν. τὴν δὲ αἰτίαν ἡμῖν προσάπτει· \| “ὅτι οὐκ εἰσήκουσαν”. οὐ θελητὸν [19] αὐτῷ ἐστιν τὸ ἀπώσασθαί τινας ἀπ’ αὐτοῦ. θελητὸν δὲ αὐτῷ [20] ἐστιν \ τὴν μισεῖν. καὶ ἐπεὶ οὐκ εἰσήκουσαν, “κατὰ τὸ πλῆθος \| τῶν [21] ἀνομιῶν αὐτῶν ἔ〈ξ〉ωσον αὐτούς, ὅτι παρεπίκρανάν σε, κύριε”. [21] 〈τοῦτο〉 τὸ ἀποσκορακισθῆναί ἐστιν. \ λέγουσιν δὲ καὶ ἔκ τινος ἐτυμολογεῖσθαι τὴν λέξιν ὥστε [23] νημα οἷα κόνις ἐκπέμπεται. μὴ τοιοῦτος τοίνυν γενοίμην ὥστε ἀποσκορα\|κισθῆναι. σκεῦος χρυσοῦν εἶναι θέλω ἢ σκεῦ‐ [25] ος χαλκοῦν, οὐ μὴν τὸ ἀπορίνημα. τοῦτο δὲ ἐκπέμ\ [25] ἀποβάλλεται. [25] 9 καὶ μὴ ἐνκαταλίπῃς με, κύριε ὁ θεὸς ὁ σωτήρ μου. ἐπεὶ καὶ κύριός μου εἶ \|—δουλεύω σοι γάρ—καὶ θεός [26] μου—ἐπεὶ τέκνον εἰμὶ τοῦ Ἀβραάμ, θεὸς δὲ εἶ “τοῦ Ἀβρα‐ ὰμ καὶ τοῦ Ἰσαὰχ” \| καὶ τῶν δηλονότι ἐξ ἐκείνων—, ὡς δοῦ‐ [27] λος πρὸς κύριόν εἰμι, ὡς λατρεύων γνησίως πρὸς θεόν, θερα\ πευόμενος, ὡς σῳζόμενος πρὸς σωτῆρα. ἐπεὶ τοίνυν ταῦτά μοι [28] πάντα γέγονας, οὐκ ἐνκαταλείπεις με. \ [112] 10 ὅτι ὁ πατήρ μου καὶ ἡ μήτηρ μου ἐνκατέλιπέν με. ῥητὸν εὐαγγελικὸν προσαφηνίσαι θέλω, \| ἵν’ ἐξ ἐκείνου [2] νοηθῇ τοῦτο. καὶ ἡ παλαιὰ γραφὴ καὶ τὸ εὐαγγέλιον καὶ αὐ‐ ταὶ αἱ τοῦ σωτῆρος προ〈τρ〉οπαὶ δι\|δάσκουσιν ἀγαπᾶν πατέρα [3] καὶ μητέρα. ἄκουε· ἐάν τις μισῇ πατέρα, οὐχ ὡς πατέρα μι‐ σεῖ αὐτόν, \| ἀλλὰ ὡς ἀσεβῆ, καὶ μισεῖ αὐτὸν οὐχ ᾗ πατήρ [4] ἐστιν, ἀλλ’ ᾗ ἀσεβής ἐστιν. καὶ ὁ ἀγαπῶν πατέρα, διὰ τοῦτο [5] ἀγαπᾷ αὐτόν, ὅτι ἀληθῶς ☩απατηρη☩ ὅταν οὕτως ἐκτρέφῃ φόβῳ [7] περὶ τιμῆς γονέων διαγορεύουσιν καὶ κολάζουσιν τοὺς λιπο‐ τάκτας· “ὁ κακο\|λογῶν πατέρα ἢ μητέρα τελευτήσει θανάτῳ”. λοιπὸν οὖν ἄκουε· “ὁ φιλῶν πατέρα \| ἢ μητέρα ὑπὲρ ἐμὲ [9] οὐκ ἔστιν μου ἄξιος”. καίτοι “τίμα τοὺς γονεῖς καὶ φίλει [10] πατέρα καὶ μη\ προκειμένου γὰρ ὁμολογῆσαι τὴν ἀλήθειαν ἐπηρ\|τημένου διωγ‐ [11] μοῦ, καὶ ὅταν λέγῃ· “διὰ τὸ γ〈ῆ〉ρας τοῦ πατρὸς καὶ τῆς μη‐ τρὸς οὐ βούλομαι ἀπο\|θανεῖν”, καὶ προδοῖ, ὑπὲρ τὸν θεὸν τοὺς γονέας ἠγάπησεν, προέκρινεν τὴν πρὸς τοὺς \| γονέας [13] διάθεσιν τῆς πρὸς θεὸν εὐσεβείας. καὶ τοῦτό ἐστιν ὃ δια‐ [13] βάλλεται. ἐν τῷ εὐαγγελίῳ \| γοῦν ὁ σωτὴρ λέγει· “στραφείς”, φησίν, [14] “ὁ Ἰησοῦς εἶπεν τοῖς ὄχλοις· εἴ τις θέλει ὀπίσω μου ἐλ‐ [15] θεῖν, ἐὰν \ [15] αὐτοῦ καὶ τὴν γυναῖκα καὶ τοὺς ἀδελφοὺς καὶ τὰ τέκνα, \ οὐ δύναταί μου εἶναι μαθητής”. ἂν τιμὴν̣ περὶ γονέων ἐνομο‐ θέτησα〈σ〉 καὶ ἄθλους μοι με\|γάλους ὑπέσχου λέγων ὅτι· “τί‐ [17] μα τὸν πατέρα σου καὶ τὴν μητέρα σου, ἵνα εὖ σοι γένηται \ καὶ ἔσῃ μακροχρόνιος ἐπὶ τῆς γῆς”, πῶς νῦν λέγεις ὅτι· “εἰ μὴ μισήσῃ τις τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα, \| οὐ δύναταί μοι [19] ἀκολουθῆσαι”; τὸ μῖσος ὧδε ἑτέρως λέγεται τὸ μὴ προκρῖναί [20] τι τοῦ θεοῦ. προκειμέ\ [20] καιρῷ ἀγῶνος, ἐν καιρῷ διωγμοῦ, προκριτέα ἐστὶν πάντων \ ἡ τοῦ θεοῦ ἀγάπη. ἐὰν ἀνθέλκῃ γονεὺς ἢ γῆρας γονέως, “προ‐ [22] τὸ μισῆσαι οὖν τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα οὐκ ἐκεῖνο τὸ μῖσος σημαίνει, καθ’ ὃ προβαλλόμεθα \| καὶ βδελυσσόμεθα, [23] ἀλλὰ κατὰ τὸ μὴ προκρίνειν αὐτοὺς τοῦ θεοῦ. οὕτω καὶ τὴν γυναῖκα καὶ τὰ τέκνα, οὕτω τοὺς \| ἀδελφούς. “ἔτι δὲ καὶ [24] τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν μισήσει”, λέγει. τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν μισεῖ [25] δὲ ὁ θάνατον ὑφιστά\ σωτῆρος· θεώρει γὰρ τί λέγει· ὁ μισῶν πατέρα “ἕνεκεν \| ἐμοῦ”, [26] οὐ καθάπαξ. πάντων προκριτέος ἐστὶν ὁ σωτήρ. ὥσπερ οὖν τις μισεῖ καὶ μητέρα ἕνεκεν \| τοῦ σωτῆρος. τὸ μῖσος τοῦτο οὐ [27] διαβολὴν φέρει. ὁ οὕτω μισήσας τοὺς γονέας διὰ τὸν σωτῆ‐ ρα ἐνκ[α]\|ταλείπεται ὑπ’ αὐτῶν. διὸ λέγει· “ὅτι ὁ πατήρ [28] μου καὶ ἡ μήτηρ μου ἐνκατέλιπέν μ〈ε〉”. τὴν ἐνκατάλειψιν