از جنگ هستند یعنی خودشون خودشون رو وارده در جنگ نمی کنند با اراده و اختیار خودشون در جنگ ورودی پیدان نمی کنند پیانبر فرمود که اونها رو حق کشتن اونها رو در جنگ ندارید حتی حق جنگیدن با اونها هم برای سپاه اسلام موجود نداره طبق آیه قرآن این آیه ایست که در سوره بقره آیه سد و نود سوره بقره هست و قاتلو فی سبیل الله الذین یقاتلونکم و لا تعتدو که آیه قرآن سراحت داره در این که شما در جنگ صرفا میتوانید با کسانی بجنگید که اونها شعنیت جنگیدن دارند اونها الذین یقاتلونکم اونها اومدند برای جنگ با شما و قاتلو فی سبیل الله میتونید بجنگید با کیا با الذین یقاتلونکم با اونایی که اومدند برای قتال با شما اومدند برای جنگ با شما پس اگر کسی ورود به جنگ نداشت تخصصا از جنگیدن ما هم خارج از ما حق جنگیدن با او رو نداریم چون طبق چیزی که محروم علامه تبا تبایی در تفسیر المیزان میفرمایند الذین یقاتلونکم خروج تخصصی کسانیست شعنیت جنگیدن ندارن مثل زنان مثل کودکان مثل پیران مثل زمینگیران مثل بیماران مثل علیلها مثل تاجران پیشوران کسانی که در هر صورت ارتباطی به مسئله نظامی ندارند حالا ببینید حتی من این رو عرض بکنم حتی در برخی از عدلی روایی ما ما شاهد این هستیم که اعمه ما حالا اعمه از پیانبر یا امیر المؤمنین چون عرض کردم عمده روایات جنگ در عصر پیانبر و امیر المؤمنین سادر شد حتی در اونجا این رو گفته شده که حتی اگر این زنان و کودکان و پیران اومدند برای این که با شما بجنگند باز هم توی روایت گفته شده که تا اونجایی که میتوانید شما دست از کشتن اونها بردارید ببینید من روایت رو میخونم خیلی سریع هم میخونم روایت از پیانبر هست که میگه انه رسول الله نهو عن قتل نسا والولدان فی دار الحرب که پیانبر از کشتن زنان و کودکان در جنگ نهی کردند بعد فرمودند که مگر این که این زنان و کودکان بیان به جنگ با شما اگه اومدند با جنگ با شما چی؟ پیانبر فرمودند و انقاتلت ایضا اگه این زنان و کودکان اومدند توی جنگ با شما باز پیانبر میفرماد فعمسک عنها ما امکنکه تا اونجایی که ممکن هست بازم زنان و کودکان را حتی اگر اومدند به جنگ با شما شما سعی بکنید اونها رو نکشید هرچند که در ادامه پیانبر میفرمان ولم تخف خللن منتها تا جای اونها رو نکشید که اختلالی در روند جنگ پیش نیاد ببینید یعنی اونها اومدند حتی زنان اونها کودکان اونها اومدند برای جنگ بابا ولی پیانبر میفرماید که تا اونجایی که براتون میسر هست اونها رو نکشید و آخرین عرضم امروحم این رو عرض بکنم که ما باز طبق روایت دیگری از امیر المؤمنین در جنگ سفین که امیر المؤمنین اونجا عبارت روایت این هست که هر رضا امیر المؤمنین انناس به سفین که به سپاه خودش در سفین امیر المؤمنین اینطور فرمود که فرمود که ولا تخیج و امرأتن به اذن هیچ زنی رو توی جنگ آزار ندید یعنی تعرض به هیچ زنی نکنید اما از جنگ کشتار جرح و هر چیزی بعد فرمودن اینش مهمه بعد فرمودن حتی اگر این زنان دشمن اومدن توی جنگ با شما به شما دشنام هم دادن میفرماید و این شتم نامراعکم و صلحاءکم حتی اگر این زنان اومدند به سرداران شما و به صالحین شما فهش دادند باز هم شما تا اونجایی که میتوانید مقابل به مثل نکنید با اونها بعد امیر المؤمنین ادامه که میدند دلیل این رو میفرمون میفرمون که وقت کننا ر و بلکف عنهن میگه ما هم وقتی با پیانبر میرفتیم به جنگ با مشرکین پیانبر به ما دستور میداد که ببینید زنها رو نکشید غیر نظامی ها رو نکشید حتی اگر اونها اومدند به جنگ با شما باز هم شما با اونها مقابل به مثل نکنید مهم این هست میفرمون که و هن نمشکرگاد بعد میگه و انکانه و انکانه رجلو لایتناولو المرأته فیعیرو به ها و عقبهو من بعده امیر المومنین میگن که پیانبر به ما اینطور فرمود فرمود ببینید شما یک نفر از این زنانی که به جنگ با شما اومدند رو شما بکشید این باعث آری و ننگی شما و سپاه اسلام میشه میفرمون که فیعیرو به ها یعنی باعث آری سپاه اسلام میشه که سپاه اسلام زنان مشرک رو کشته بعد میفرمون و پیانبر فرمود و عقبهو من بعده این ننگی و آری کشتن زنان چه زنانی؟ زنانی که اومدن توی جنگ دارن با ما میجنگند بله بله میفرمون که این آری و ننگی اینقدر باقیه و عقبهو من بعده تا نسلهای بعد هم شما رو یعنی شمای مسلمین رو آر نگه میداره به همین دلیل ببینید متبقی روایاتمون مقابل به مثل در شرایطی که باعث کشتن غیر نظامیان بشه تبقی عدل شرعی ممنوع قلم داد شده حتی اگر که غیر نظامیان دشمن بیان به جنگ با ما ما تا اونجایی که برامون میسره حق مقابل به مثل همه ها رو نداریم بله بسیار متشکر هستم جنب آی دکتر احسانی فرد جنب آی دکتر حوشمند آیا نحیه از کشتن غیر نظامیان که آی دکتر احسانی فرد بهش اشاره کردن به نحیه از تخریب اماکن مسکونی هم منجر میشه و حالا یه مقداری پار اومرتد بگذاریم کارخانه ها مراکز اقتصادی و مراکز دولتی چگونه هستین حالا اگر بین دوتا دولت جنگ درگرفت آیا میتوان مراکز دولتی رو تخریب کرد من اگر اجازه بدید در تکمیل و در ادامه صحبت های شیوه و صحبت های مستدل جنب آی دکتر احسانی فرد در خصوص اون سال قبلیتون یک توضیح رو اضاف کنم صحبت این بود که به چه دریل و شاید این پرسش در ازحان چنبندگان عزیز هم باشد که وقتی دشمن به اماکن غیر نظامی ما به اماکن مسکونی ما حمله می کنه وقتی دشمن دانشمندان ما رو که وجهه نظامی ندارن سمت نظامی نداشتن در مسکن خودشون در منزل و محله خودشون مورد تجاوز قرار می دهد آیا ما این حق رو نداریم که به عنوان مقابله به مثل اماکن مسکونی دشمن رو مورد حمله قرار بدیم حالا البته این صحبت ها با این قید هست که ما صحبت من کلی هست یعنی اختصاصی به جنگ اخیره بین ایران و اسرائیل ندارد که حالا ممکنه کسی در ذهن شریفش باشد که اصلا هیچ شهروند اسرائیلی غیر نظامی محسوب نمی شود همه اونجا نظامی هایی هستن که بعضشون با لباس نظامی در عرصه جنگ هستن اونایی هم که لباس نظامی تنشون نیست اونا هم نظامی هایی هستن که بله حالا به عنوان سرواز زخیره محسوب می شود چون بحث ما کلی هست و اختصاصی به جنگ دوازده روزه جنگ تحمیلی دوازده روزه ایران و اسرائیل ندارد من اون صحبت رو تکمیل کنم که به چه دلیل غیر نظامیان در مقابله به مثل استثناشدن خب اصل مقابله به مثل رو که ما در جلسه قفخ خدمت شنوندگان عزیز ارز شد که اصل مقابله به مثل جائز بلکه واجب هست برای این که دشمن سودایه و فکر تجاوز بیشتر رو به کیان اسلامی به خودش راه نده اما دلیلی عدله دیگری که در تکمیلی صحبت های آقای دکتور احسانی فرمان زک میکنن برای این که به چه غیر نظامیان رو نمیتوان مورد حمله قرار داد به چه دلیل در جنگ ایران و عراق ایران شهرهای یا مناطق مسکونی عراق رو حمله نمی کرد برخلاف حمله های رژیم رژیم صدام یکی از عدله رو زک کردن اشاره کردن به آیه شریفه قرآن آیه صد و نود سوره بغره و قاتلو فی سبیل الله الذین یو قاتلونکم الذین یو قاتلونکم یعنی کسانی که شعنیت یو قاتلونکم یعنی شعنیت این رو دارن که در مقابل شما استادن و شعنیت این نظامیگری رو دارن شعنیت جنگاوری رو در مقابل شما دارن اما باز هم آیات دیگری و عدله فقهی دیگری هستن که باعث خروج غیر نظامیان از قاعده مقابله به مصر میشن یکی از اون قواعد که مستنبت و مستخرج از آیات شریفه قرآن هست قاعده وزر هست در چندین آیه شریفه قرآن این فقره زک شده هیچ کس نباید بار گناه دیگری رو بردوش بکشه هیچ کس قرار نیست به جای دیگری مجازات بشه خب این آیه در سوره انعام زک شده در سوره فاتر زک شده در سوره زمر در سوره نجدر آیات مختلفی در سوره های مختلفی به این قاعده و به این آیه اشاره کرده به همین فقرهی که ارز شد خب طبق این آیه شریفه که فقره ها ازش قاعده وزر رو استخراج کردن غیر نظامیانی که در سحنه رویارویی با سپاه اسلام نبودند نباید باره اون نظامیان سپاه دشمن رو به دوش بکشند اگرچه در دلشون راضی باشند اگرچه رضایت داشته باشند نسبت به حمله دشمن به کیان اسلامی و به مملکت اسلامی و این قاعده وزر هم اختصاصی به مجازات ها و اختصاصی به مسائل کیفری ندارد. برخی از فقره ها در شرطیت هلیت نسب برای شاهد به این قاعده اشاره کردن و به استناد این قاعده گفتن که شخصی که تولد مشروعی نداشته استلاحن ولد و زنا هست نباید به خاطر جرم عبوین طبیعی خودش از حق شهادت محروم بشه پس یک آیه آیهی بود که جناب آقای دکتر احسانی خاندن آیهی صد و نود سوره بغره یک دلیل دیگر همین قاعده وزر هست من کتاه میکنم دلیل دیگری که باز میتونیم برای خروج غیر نظامیان از قاعده مقابله به مثل ذکر بکنیم آیهی هست که به ممنوعیت اسراف در قتل اشاره داره آیه سی و سه سوره اسراع اشاره داره که و من قتل مظلومن فقط جعلنا لولیهی سلطانن بعد بلا فاصله میفرماید فلایوس رفل قتل در قتل اسراف نکنید مراد از این اسراف در قتل قتل غیر قاتل هست قتل کسانی هست که اونها مرتکب قتل نشدند مراد قتل کسانی هست که گناهی مرتکب نشدند معصیتی مرتکب نشدند لذا حالا فرصت نیست در روایات ما هم همین معنی از اسراف در قتل مورد اشاره قرار گرفته که اسراف در قتل در واقع ممنوعیت قتل غیر قاتل و مصله کردن غیر قاتل هست و خطابه خطاب هم خطاب به کسان و خیشان مقتول هست که ای کسان و ای خیشان مقتول مراقب باشید در قصاصی که میخواید انجام بدید در مقابل مثلی که میخواید انجام بدید غیر قاتل رو بهش آسیبی وارد نکنید غیر قاتل رو مورد حجم قرار ندهید و حالا برگردم به اون سآلی که پرسیدید که آیا اماکن غیر نظامی و آیا اماکن مسکونی هم میتوانند در جریان مقابل به مثل به استناد عدله مقابل به مثل مورد حمله سپاه اسلام قرار بگیرند خب این اماکن رو تقسیم بندیم کنیم به اماکن نظامی و غیر نظامی اماکن نظامی قطعا به استناد قاعده مقابل به مثل امکان حمله به اونها هست امکان از بین بردن اونها هست اماکن غیر نظامی که به هیچ و جنبه نظامی ندارن مسکونی هستن رو هم پاسخ دادم حق حمله کردن به اون اماکن حق تخریب اون اماکن وجود ندارد میماند اون اماکنی که دشمن الان تو همین جنگ دوازده روزه هم برخی از تجهیزات نظامی رو اسرائیل در کنار ساختمان های نظامی روی پشت بام های مناطق مسکونی قرار داده بود یا اماکنی که ماهیت دوگانه دارن یا اماکنی که ماهیت دوگانه دارن این اماکن هم در صورتی که حالا نظرات فقهی متفاوت هست اما در صورتی که از بین نبردن اون تجهیزات نظامی که بر روی اماکن مسکونی یا بر روی اماکن به تعبیر شما با وچه دوگانه وجود دارن در صورتی که کیان اسلامی برای مقابله به مثل مستر به از بین بردن اون اماکن باشد برای این که جلوی رویارویی دشمن رو بگیره چاره ای از حمله به اونها و مقابله مثل نسبت به اونها نیست بسیار متشکر هستم جناب آی دکتور حوشمند شنوندگان عزیز با برنامه فقه پویا از راژیو معارف موج فضیلت و معرفت در خدمت شما عزیزان هستیم فرصتی از اتاق فرمان میگیریم و سپس باز خواهیم گشت فقه تیوری واقعی اداره انسان از گهواره تا گور هست ولی فقیه در همه سوبر ولایت دارد فقه در عرصه حقوق اقتصاد سیاست فرهنگ و اجتماع در برنامه فقه پویا شنوندگان عزیز راژیو معارف با برنامه فقه پویا مهمان شما خوبان هستیم و منظور عباد فقهی مقابله به مثل در جنگ رو با کارشناسان محترم جناب آی دکتور احسانی فر و جناب آی دکتور حوشمند بررسی خواهیم کرد جناب آی دکتور احسانی فر یکی از عباد مهم در جنگ مسئله اصیران هست و این خیلی اتفاق میفته در جنگ ها که این ها مقابله به مثل صورت میگیره آیا مقابله به مثل در خصوص اصیران به صورت کلی جایز هست یا خیر و آیا شامل فقط کشتن میشه یا شکنجه و زجر دادن اونها هم میشه خب ببینید راجع به اصیران ما روایات بسیار متعدد داریم که حکومت اسلامی بعد از این که اصیری رو از سپاه دشمن به اصارت گرفت حق تجاوز به او یعنی شکنجه او و قتل او رو نداره و این عدله هم اطلاق داره هم حالت ابتدائی رو شامل هست هم مقابله به مصد رو شامل هست یعنی اگر که سپاه دشمن اصیران مسلمان رو هم مورد شکنجه قرار داد یا اصیران مسلمان رو کشت ما حق مقابله به مثل با اصیران دشمن رو نداریم و حق نداریم که اصیران دشمن رو بکشیم ببینید اون چیزی که توی در ساحت مقابله به مثل از اهمیت برخوردار هست این هست که چه کسانی به صورت بالفعل وارد در جنگ هستند اونهایی که به صورت بالفعل وارد در جنگ هستند حالا اهم از این که انسان باشند یا مکان باشند در هر صورت کسانی که بالفعل وارد در جنگند اهم از انسانها و مکانها حق مقابله به مثل با اونها وجود داره اصیر به صورت بالفعل امکان جنگیدن نداره درسته که او سابقش و پیشینش این بود که با ما جنگید در شرایط فعلی به صورت در فعلیت حال حاضرش او دیگه اصلا شعنیت قتال با ما رو نداره و اون چیزی که مهم هست این هست که در مقابله به مثل هیچ گونه تجاوزی به غیر نظامیان اهم از آدمهای غیر نظامی که در اون زمان فعلیت نظامی ندارند یا مکانهای غیر نظامی رو ما حق مقابله به مثل در این موارد رو نداریم بذارید اگر حالا فرصت هست من یکی دو دقیقه راجعه به مسئله قبلی چون فکر میکنم از اهمیت بسیار بالایی برخوردار هست که فرمود این راجعه به اماکنی که دشمن استفاده میکنه من صحبت بکنم ببینید درعیده بن سمه یک پیره مرد فرتوتی بود که در جنگهای مشرکین وارد کجاوش میکردند و مشرکین او رو به جنگ می آوردند حرفه او این بود که تعلیم و تربیت نظامی می داد مسلطه بر فنون نظامی بود خودش مستقیم هم وارد جنگ نمی شد اصلا پیر بود توان جنگی دن نداشت اما سپاهیان مشرک رو تعلیم و تربیت نظامی می داد فنون جنگی رو بهشون یاد می داد درعیده بن سمه در جنگ هنین توسط سپاه اسلام و کشت شدن او مورد تأیید پیانبر قرار گرفت کسی که اولا پیره یعنی پیرانی که جزئه کسانی هستند که ممنوع است کشتن اونها سانیان اصلا در جنگ در عملیات جنگی دخالت نمی کنه او فقط تعلیم نظامی می ده اما پیانبر تأیید فرمودند کشتن او رو ببینید از این واقعی که در جنگ هنین رو خداد فقه های ما آمدند ملاکگیری کردند گفتند که ببینید هر آدمی یا هر مکانی که بخواد تأثیر مستقیم در فرایند جنگ بگذاره او مشارکت کننده در جنگه و قتل او جایزه از بین بردن اون مکان هم جایزه ببینید شما فنز به فرماد یک پتروشیمی الان توی اسرائیل وجود داره نفت این پتروشیمی برای توسعه جنگ با ما مورد استفاده قرار میگیره پس این پتروشیمی اسرائیلی آمده مشارکت در جنگ کرده فقه ها ملاکگیری کردند گفتند اگر مکانی مشارکت در جنگ کرده یا آدمی مشارکت در جنگ کرد ولو این که مستقیمن توی عملیات های جنگی هم دخالت نکرد اما به صرف مشارکت در جنگ مقابله به مثل با او جایزه شما فرض بفرمایید که جاسوسان دشمن یا کسانی از سپاه دشمن که وارد منطقه نظامی ما میشن برای اخذ اطلاعات این ها اصلا توی عملیات های جنگی دخالت نمی کنند اما کشتار اونها جایزه چرا چون کار اونها کمک و معاونت و مشارکت در جنگه مکانهایی از دشمن که کارش اشتقالش رهاورد اون کارش باعث توسعی جنگ میشه و کمک به جنگ میکنه و کمک به کشتار نظامیان و غیر نظامیان ما میکنه و حجم جنگ رو بالا میبره این ها مشارکت کننده در جنگند و چه مکان باشد و چه آدم باشد کشتار و تخریب اونها جایزه مثل کشتن دوراید ابن سمه که یک پیر مردی بود که در جنگ شرکت نمی کرد ما تعلیم جنگی میداد و کشتن او رو پیانبر تأیید کرد اما این نکتر رو من عرض بکنم حالا به مناسبت این رو عرض بکنم ببینید همه ی رفتارهایی که سکنه حاضر در کشور دشمن ما و کشور متخاصم انجام میدن این طور نیست که همه ی اون کارها مشارکت در جنگ باشه شما فرض بفرمایید که سکنه اسرائیل نسبت به دولت خودشون مالیات پرداخت میکنند آیا میتوانیم بگیم که اینها پرداخت مالیات به معنای مشارکت در جنگه ببینید راجع به این بحث در فقه و بحثش هم اتفاقا در بحث طبخ غذاب مطرح شده این بحث تو فقه مطرح شده که اگر دشمن یک سری آشپز رو بیاره که برای نظامیان دشمن طبخ غذاب بکنه آشپز تو عملیات جنگی دخالت نمی کنه ها اصلا نتیجه کارشم برای عملیات جنگی مورد استفاده او صرف شکم نظامیان او خودشون رو سیر میکنه یا این بحث در مورد کادر پزشکی دشمن تو فقه مطرح شده که اگر دشمن چند تا پرستار آورد برای مداوای مجروحین دشمن آیا ما میتونیم این کادر پزشکی رو بکشیم کادر پزشکی دشمن رو آیا میتونیم آشپز دشمن رو بکشیم توی این مسئله اختلافه در فقه اما فقه های بزرگی این رو مطرح کردند که ببینید نتیجه کار این ها مشارکت در فرایند جنگ نیست اون طبیبی که وارد جنگ میشه داره مجروح سپاه خودش رو معالجه میکنه اون آشپزی که وارد در جنگ میشه او داره قضا درست میکنه یا مرد مردمی که دارن به دولت خودشون مالیات میدن این به معنای مشارکت در جنگ نیست که ما بتوانیم این ها رو هم در مقابل به مثل خودمون بکشیم اما اگر کاری مشارکت در جنگ بود مثلا کارخانه تولید سلاح کاری که میکنه مستقیم مشارکت در جنگه یا کسانی که به کارخانه تولید سلاح کمک میکنند اینا حتی اگر در جنگ هم شرکت نکنند کار اونها مشارکت در جنگه توی مشارکت در جنگ هم فقه ها هیچ اختلافی ندارند که چه مکان باشد چه آدم باشد که مشارکت در جنگ باشد بکند ولی اون که تو فرایند جنگی هم دخالت نکند حق مقابل به مثل برای ما وجود داره بسیار متشکر استم جنابای دکتر احسانی جنابای دکتر حوشمند یکی از مسئله مهم در خصوص مقابل به مثل در جنگ جایست که استرار برای حاکم اسلامی پیش بیاد و در شرایطی که جنگ تبدیل بشه به ایک جنگ وجودی و وجود حاکمیت اسلامی به خطر بیفته آیا در این شرایط ما میتونیم از مقابل به مثل در اون موارد ممنوعی که حالا پیشتر اشاره شد بهش استفاده بکنیم ما در عدلی فقهی یک بحثی رو در خصوص مقابل به مثل فقه همون مطرح کردن تحت عنوان مقابل به مثل با ابزارهای تعذیبی اگر حالا غیر از شرایط جنگ رو بخواییم در نظر بگیریم اون چیزی که در روایات ما آمده این که اگر یک مقتولی رو زجر کش کردن مثلا با زربات متعدد اصا یک فردی رو به قتل رسوندن آیا خانواده مقتول این حق رو دارن که به همون شکل قاتل رو زجر کش بکنن و با زربات متعدد اصا اون رو به قتل رسونن خب این در روایات ما آمده و این ممنوع دانسته شده من یک عبارتی رو از یکی از این روایات میخانم که از امام صادق علیه السلام سآل میشه راجه به قصاص کسی که مقتول رو با زربات متعدد اصا به قتل رسونده حضرت اجازه قتل رو میدن اما میگن ولیکن لایترک یعبس به ولیکن یوجیزو علیه به سیف یا در روایت دیگری از وجود مقدس امام کاظم علیه السلام شبیه همین عبارت به مزمون شبیه همون رو حضرت میفرماین ولیکن لایترک یوتلزز خانواده مقتول رهانه میشن که از زجر کش کردن قاتل لذت بگرن به هر شکلی که خواستند قاتل رو به سزای عملش برسونن بلکه با متعارف اون زمان در هر دوره باید با شمشیر کشته میشه خب الان در سالی که مطرح کردید در جریان مقابله به مصدقه اوقات نیاز هست که حاکمیت اسلامی حکومت اسلامی نیروهای مسنده حکومت اسلامی به شکلی به دشمن زربه بزنن که دشمن دیگه تصور و خیال و گمان این که مجدد حمله بکند رو از سر خودش دور کنه و این تصور رو جرعت نکنه به خودش راه بده عدله مقابله به مثل در واقع فارق از موقعیت استراری که در سآل شما بود عدله مقابله به مثل از جواز این مقابله در واقع تعذیبی حالا ساکت هستن یا این رو جائز نمیدونن عدله مقابله به مثل اما میتونیم با استفاده از عدله استراری اونم به عنوان یک حکم سانویه که بعد از برطرف شدن موقعیت و محل استرار مجددن مشمول اون عدله اولیه مسئله قرار بگیرد میتونیم با استفاده از استرار اجازه بدهیم که حاکمیت اسلامی نیروهای مسلح حکومت اسلامی از سلاحای و از شیوه های جنگی استفاده بکنن که جنبه تعذیبی و جنبه تعذیبی و جنبه ترس و رعب در دل دشمن انداختن داشته باشه تا دشمن مجددن از حمله دیگری به حکومت اسلامی چنین تصوری رو به خودش راه نده و از حمله مجدد خودداری بکنه بنابراین پاسخ سآل شما این هست که با استفاده از عدله مقابله به مسل ما نمیتونیم بعضی از شیوه های جنگی رو مجووزش رو سادر بکنیم اما با استفاده از عدله عام استرار و مساله و ضرورت هایی که در شراعت جنگی وجود داره میتونیم قائل به تجویز استفاده از این شیوه مقابله به مسل بشیم بسیار متشکر استم جنبای آی دکتر حوشمن شنواندگان عزیز رادیو معارف با برنامه فقه پویا در خدمت شما شنواندگان بودیم سعی کردیم موضوع عباد فقهی مقابله به مسل رو مورد واقعی بیشتر قرار بدیم و در این برنامه مساله اصیران اماکن غیر نظامی افراد غیر نظامی و مسئله مقابله به مسل در مواردی که حفظ نظام و اضطرار حاکمیت اسلامی پیش میاد رو مورد بررسی قرار دادیم خب وقت ما رو به اتمام هست و تا برنامه بعد شما عزیزان رو به خداوند بزرگ میسپارم خدا نگهدار صلی اللهم علی و علی صلی اللهم علی و علی عزیز شهر عشق و خون عزیز شهر لاله ها