تا هیچ گونه تردیدی به لحاظ حکم شرعی و عقلی و عقلائی وجود نداره
اون چیزی که محل بحث ما هست این هست
که آیا اینن همون عملیات هایی که دشمن در جنگ
و همون سلاح ها و همون تجهیزات و همون ابزارالات
سنگین یا غیر سنگین نظامی که دشمن داره علیه ما به کار میگیره
آیا برای ما این جواز وجود داره که در مقام دفاع از خودمون
به همون ابزار ها به همون سلاح ها به همون حجم از تخریب ها تمسک بورزیم
یا محدوده این جواز مقابل به مثل برای ما در جنگ
یک سری محدودیت هایی داره یک سری مقیداتی داره
عباد قضیه به نحوه اجمالی این بود
که خدمت شما عرض کردم
بله بسیار محکر هستم جنبای دکتر احسانیفه
جنبای دکتر حوشمند بنده و احتمالا شنواندگان عزیز برنامه هم
شاید تنمیل لشته باشن که ابتدا عدله جواز مقابلی با مثل رو بشنبند
و ببینیم که این بحث جواز و یا عدم جواز مقابلی با مثل چه عدله داره
در این خصوص اگر لطف فرماید و نقاطی رو مطرح فرمایید ممنون میشم
بسم الله الرحمن الرحیم
خب دوست عزیزم جنبای دکتر احسانیفه خوبی تبیین کردند
مسئله ای رو که خدمت شنواندگان عزیز در این یکی دو برنامه خواهیم بود
من قبل از این که پاسخ سال جنبالی رو به صورت اجمالی بهش اشاره بکنم
لازم میدونم به این نکته اشاره بکنم که مقابل به مثل در فقه ما
اگرچه متبادره از مقابل به مثل
مقابل به مثل در مقابلیه
مقابل حمله دشمن در مقابل تجاوز دشمن هست
اما مقابل به مثل در نظام فقه ما در عدلیه فقه ما
یک معنای عام تری دارد که اگرچه بحث ما امدتاً پیرامون همون
مقابل به مثل در جنگ خواهد بود
اما ما مقابل به مثل مصبت هم در فقه داریم
مقابل به مثل مصبت به این معنا که اگر کسی به دیگری احسانی انجام داد
اون فرد مخابلیه
او باتب احسان اون فردی که احسان نسبت بهش صورت گرفته
این احسان رو به شخص محسن اول بازگرداند
یا اگر کسی به دیگری یک خیری رو رسوند
یک منفعتی رو رسوند
این فرد دوم به اون فرد اول شبیه اون خیر رو برگردونه
آیاتی مثل آیاته
و ازا هوییتوم فحیو به احسن منها او ردوها
یا هل جاییتون
این ها در واقع به مقابله به مثل
با حالا به صورت مصبت شاید اینطورو بتونیم اسمش رو بگذاریم
اشاره داره
اما بحث ما در این یکی دو جلسه ای که خدمت شنوندگان هستیم
مقابله به مثل در مقام تجاوز و در مقام حمله دشمن
و مقابله به مثل در جنگ هست
باز به این نکته هم من اشاره بکنم
اختصاصی به جنگ هم نداره
فقط من اشاره میکنم و میگذرم
در روابط شخصی افراد در جامعه هم
ممکن هست کسی به دیگری بدی رو انجام بده
و این فردی که مورد بدی قرار گرفته
و این کسی که مورد ظلم واقع شده
در مقام مقابله به مثل
بر بیاد و شبیه اون فرد کاری رو که نسبت بهش انجام داده
اون کار رو انجام بده
لذا ما بحثمون اختصاص داره به مقابله به مثل
در مسئله جنگ
و مقابله به مثل در روابط افراد رو
در روابط فردی به صورت محدود
مدنظر ما نیست
و اما سآلی که جنبالی فرمودید
عدله مقابله به مثل در جنگ
آیا این عدله مورد اشاره قرار گرفتند یا نه
بله مهمترین دلیلی که برای مقابله به مثل در جنگ وجود داره
آیه شریفه قرآن هست
فمن اعتدو علیکم فاعتدو علیکم
این آیه که معروف به آیه اعتداء هست
در واقع به مسلمان ها اجازه داده
که اگر مورد تجاوز قرار گرفتند
شبیه تجاوزی که به اونها شده رو بتونن به دشمن بازگردانند
غیر از این آیه
آیه معاقبه و آیه جزائسیه
هم عدله دیگری هستن که ما میتونیم برای مقابله به مثل
ذکر کنیم
و جزا و سیعتن
سیعتن مثلها
یا آیه معاقبه
فعن آقبتم فعقبو به مثل ما اوقبتم به
این آیات آیاتی هستن که دلالت بر جواز مقابله به مثل دارند
حالا در این که آیا هر سه آیه
بر جواز مقابله به مثل در جنگ هم دلالت میکنند
یا خیر محل بحث هست
چون در آیه جزائسیه و در آیه معاقبه
در ادامه خداون توصیه به اف و سلح و گذشت کرده
لذا بعضی از فقه ها نظرشون این هست که
چون در مقابله به مثل در جنگ
اف و سلح و گذشت جایی ندارد
و با برخی از قواعد فقه
با برخی از آیات دیگه مثل قواعد نفی سبیل
ممکنه در تنافی باشد
بزا آیه مهم و دلیل مهم
در خصوص جواز مقابله به مثل در جنگ
آیه اعتداح هست که خدمتتون عرض شد
بله بسیار متشکر هستم
از شما جنبای دکتر روشمند
جنبای دکتر احسانی فرق
خب یک مسئله پیش میاد و اون
واجه مثل هست
و به نظر میرسه که
واجه مثل در مقابله به مثل
باید این معناه بشه
از نظر حضرت حالی این واجه چه معناهی داره
و مرادش چی هست
بله خب آقای دکتر روشمند فرمودند
شاید امده ترین
و اصلی ترین
دلیل شرعی و فقهی
که ما برای مقابله به مثل
در جنگ داریم که اتفاقا
این آیه
برای مقابله به مثل
در شرایط جنگی هم نازل شد
نه مقابله به مثل
در عرصه ها و ساحت های غیر جنگی
آیه 194 سوره مبارکه بقره هست
فرمودند آیه دکتر روشمند
از شهر الخرام به شهر الخرام
و الحرمات و قصورت
اصلا
از شهر خرام با شهر خرام
حرام مثل ماه زیقعده
جنگ ممنوعه حرامه
و مسلمین این
ترس رو و این خوف رو
و این بیم رو داشتند
که اگر که
مشرکین در ماه زیقعده
قرار هست به اونها حمله بکنند
اونها آیا میتونند
از خودشون دفاع بکنند یا نه
میتونند وارد جنگ
با دشمن بشن یا نه
چون ماه ماه حرامه
و در ماه حرام جنگ حرامه
ممنوعه
اما اگر که مشرکین به مسلمین حمله کردند
اینها چه باید بکنند
مسلمین در این بیم
بودند که اگر دشمن در ماه حرام
حمله کرد اینها چه باید بکنند
که آیه نازل شد
که گفت که اگر که
اونها در ماه حرام به شما نازل کردند
شما هم
بیم این رو نداشته باشید
که جنگی در ماه حرام حرام است
شما هم مقابله به مثل بکنید
بعد به صورت آم
آیه قرآن این رو دنبال کرد
که فرمود و الحرمات و قصاص
کار حرام
کاریست که
میتوان اون کار رو قصاص کرد
پس اگر که دشمن
در منطقه حرم
که این یکی دیگر از خوفها و بیمهای مسلمین بود
که اگر دشمن
جنگ رو به مسجد الحرام
و منطقه حرم کشانید
که اونجا هم جنگ ممنوع است
آیا ما میتوانیم در اونجا هم مقابل به مثل بکنیم
آیا نازل شد که و الحرمات و قصاص
اونها هر کار حرامی کردن عیبی نداره
شما مقابل به مثل بکنید
و در ادامه باز این عمومیت رو آیه افضایش میده
فمن اعتدا علیکم
فاعتدو علیه به مثل معتدا علیکم
اگر اونها به شما اعتدائی کردن
تجاوزی کردن
ظلمی کردن
شما
شما هم میتوانید مثل همون اعتدار رو
بر علیه اونها روا بدارید
حالا در ادامه آلیه آیه دعوت به تقوا هم میکنه
که این هم مهمه
میگه واتق الله
یعنی دقیقا بعد از این که آیه قرآن
حکم مقابل به مثل رو میاره
بعدش دعوت به تقوا میکنه
که مسلمین مراقب باشید
در مقابل به مثل تجاوز نکنید
این تقوا رو داشته باشید
حالا اون چیزی که
مهم هست و
مورد پرسش حضرت آلیه هم هست
این هست که این که قرآن میگه
فمن اعتدار علیکم فعتدو علیه به مثله
این مراد از مثل چیه
این که ما میگیم که مقابل به مثل
این واجه مثل رو
و این واجه مماثلت در اعتدار
رو آیه قرآن
مطرح کرده
مراد از این مثل چیه هست
خب من
چون حالا فرصتی دیگه
فعلا در این کار
این قسمت ندارم
در حد ترح بحث
این رو فعلا مطرح میکنم
که نظریاتی
فقه ها مفسرین
در باب این که مراد از مثل
در اعتدار به مثل
مقابل به مثل چیست مطرح کردند
که فکر میکنم
حالا در دفعات بعدی
بتوانیم شاید
بیشتر راجع به این بحث
صحبت و گفتگو بکنیم
بله بسیار متشکر هستم
از شما جنبای دکتور
شنباندگان عزیز رادیو معارف
با برنامه فقه پویا
در خدمت شما گرامیان هستیم
فرصتی از اتاق فرمان میکریم
و سپس باز خواهیم گشتیم
فقه تیوری واقعی
اداره انسان از گهواره تا گور هست
ولی فقیه در همه سوبرولایت دارد
فقه در عرصه حقوق
اقتصاد
سیاست
فرهنگ
و اجتماع
در برنامه فقه پویا
شنباندگان عزیز
رادیو معارف
با برنامه فقه پویا
خدمت شما گرامیان هستیم
با دو تن از اساتید محترم
جناب آی دکتر
حوشمند فیروز آبادی
و جناب آی دکتر احسانیفر
مسئله عباده
فقهی مقابله به مثل
در جنگ رو بررسی خواهیم کرد
خب جناب آی دکتر حوشمند
آی دکتر احسانیفر
یک اشاره به بحث مفهوم
مثل داشتن
از نظر حضرت آلی
واجه مثل در مقابله به مثل
چه معنی و چه عبادی داره
خب اونطوری که آقای
دکتر احسانیفر اشاره کردن
فقه ها و مفسرین
در خصوص معنی
این واجه مثل
در این فقره شریفه
ایخمان اعتدالیکم فعتدالی
به مثل
معتدالیکم
در خصوص این مثل
چندین نظر رو
ابراز داشتند
این
نظر برخی از این بزرگواران
این هست که منظور از
مصر مماسلت
در مقدار تعدی
و تجاوزی هست که دشمن انجام داده
از نظر این
تیف
مقصود از مماسلت
مماسلت در فعل
مورد اعتدالیست
مماسلت صرفا در
مقدار تعدی
به همون میزان به همون مقدار
به همون اندازه ای که مورد تعدی
قرار گرفتید
شما میتوانید مقابله به مثل
بکنید
لذا اگرچه ممکنه فعل شما
مسلمان ها با فعلی که دشمن
انجام داده شبیه
نباشد اما به همون میزان
شما مماسلت
رو
و مقابله به مثل رو انجام بدید
خب این مماسلت
در مقدار تعدی
وقتی که
فعل درش مماسلت نبود
میتونه با
یک فعل دیگری صورت
بگیره به شرط این که نتیجه
به همون اندازه
و به همون میزانی باشه که
از طرف دشمن تجاوز صورت
گرفته نمونه ای که
بتونیم ذکر بکنیم اینه که
ما در رابطه
با برخی از
جرائم و در رابطه با برخی
از حرام های
الهی هم
یک مقداری
ذکر شده مثلا
مجازات قذف
هشتاد سرب تازیانه همه
هست هشتاد شلاق هست
این از حیث مقدار
برابری میکنه اما از حیث
فعل اون کسی که
مورد قذف قرار گرفته حق نداره
که شبیه اون شخصی
که قذف کرده اون هم
قذف رو به کار ببره
و قذف کنه
هشتاد سرب تازیانه
به مقدار اون
در واقع جرمی هست و اون حرامی هست
که صورت گرفته پس یک نظر شد
مماسلت در
مقدار تعدی
گریه که برخی از فقهها میمو
مفسرین ذکر کردن
مماسلت در فعل
متجاوزانه
در فعلی کسی که
دشمن به کار برده
یعنی دقیقا همون فعلی رو که دشمن
به کار برده مسلمانها هم به کار
ببرن اگر دشمن
فعل تیرندازی بوده
مسلمانها هم تیرندازی کنن اگر دشمن
با فرض کنید
مشک به مسلمانها حمله
قلرک کرده مسلمانها هم
همین فعل رو به کار ببرن
مقصود از مماسلت
مماسلت در فعل متجاوزانه هست
به حالا تعبیر عدبیات عرب
اگر معنای ما در معتدا علیکم
ما برای این ما نقش موصولی قائل باشیم
این نتیجه حاصل میشه که نظر برخی از فقه ها و من مفسرین هست
نظر ثوم نظر باز گروه اندکی از فقه ها هست
مماسلت در هر دو هم در مقدار تجاوز و مقدار تعدی
و هم در فعل متجاوزانه هست
یعنی همون فعل رو به کار ببرید و به همون اندازه
و نظر دیگری که حالا شما هم سوالتون این بود که
نظر ما چی هست در خصوص واجه مثل در این آیه شریفه
اونست که آیه شریفه در خصوص مماسلت اطلاقی نداره
آیه شریفه همونطوره که جنوب آقای دکتور سانیفر هم اشاره کردن
در واقع در مقام دفع توهم ادم جواز مقابله به مثل
در ماهای حرام و در مسجد الحرام هست
از این جهت که کفار ممکن بود از ماه حرام سو استفاده کنند
از مسجد الحرام سو استفاده کنند
و به این دلیل که مؤمنین برای برخی از مکانها
و برای برخی از زمانها با دستور شارع
مثل ماهای حرام مثل ماه زیقعده احترام خاصی قائل هستند
به مسلمانها حمله کنند
که این آیه در مقام دفع این توهم پر آمد
که اگر شما مرتکب تجاوز شدید
مسلمانها حق مقابله به مثل دارن
حق این دارن که از خودشون دفاع بکنن
و بنابراین واجه مثل در این دلیل کنند
این آیه به معنای مقدار تجاوز
یا به معنای در عرض به حضورتون که
در مقام بیان مماثلت در فعل مورد اعتدایی
یا در اندازه میزان تعدی نیست
آیه شریفه صرفا جواز مقابله به مثل رو مطرح می کنه
و با شعن نزول آیه هم این معنای چاروم
تفسیر چهاروم این نظر چهاروم بیشتر شبیه
و آخرین نکتهی که ارز می کنم
با اقتضاعات عرفی و با اقتضاعات زمان جنگ
هم این نظر چهاروم بیشتر سازگار هست
شون در زمان جنگ بسیار دوشوار هست که
ما بتونیم دقیقا به میزانی که دشمن
دشمن از سپاه اسلام کشته
ما هم بتونیم از سپاه اونا بود
یا دقیقا همون در این نظر
اگر اونها به پا شنلی کردن
ما به پا شنلی کنیم
این مثلیت عرفی هست
بله از نظر در اقتضاعات زمان جنگ
اصلا ایجاب نمی کنه که ما بتونیم
اندازه بگیریم دقیقا
یا فعل رو دقیقا بتونیم
مشابه فعل دشمن داشته باشیم
به همین دلیل به نظر می رسه که
آیه در خصوص مماسلت
این واجه مثل
نه به مقدار و نه به
در فعل به هیچ کدام اشاره ندارد
بله بسیار متکرستم جنابای دکتر
حوشمند
جنابای دکتر احسانی فرق
سوالی برای خود بنده پیش اومد
و اون این که آیا هر کسی
میتونه مقابله به مثل بکنه
یا این موضوع نیازه به
اخص نظر حاکم شر داره
و حالا ولی فقیه داره
و حالا به صورت کلی ترم
آیا شرعتی
میتونیم شرعت دیگری رو
برای این موضوع در نظر بگیریم
ببینید اولا که
موضوع بحث ما مقابله به مثل
در جنگ هست
جنابای دکتر حوشمند در ابتدای بحث فرمودند
مقابله به مثل
عرصه ها و ساحات مختلف داره
اصلا قصاص یعنی
یکی از گونه ها و
مسادق مقابله به مثل دیگه
کسی که دیگری رو میکشه
به عمد
یعنی قتل عمد میکنه
این که قانون گذار
این که شارع میگه که قاتل باید قصاص بشه
این گونه ای از مقابله به مثل
منطقه محل
بحث ما و محط بحث ما
مقابله به مثل
در ساحت جنگه
اولا که
در ساحت غیر جنگ
بسیاری از موارد
نیاز به حکم حاکم شر
داره قطعا مثل همین قصاص
قاتل
اصلا امور کیفری و امور جزائی
بدون ازن حاکم شر
امکان پذیر نیست
اما در ساحت جنگ
بخواییم بحث بکنیم
ببینید جنگ
مهمترین واقعه ایست
که فقه ها
از صدر تا
زیل اون رو
حکم ولی امر
رو که حالا حکم
ولی امر در زمان
معصومین معصومند
و بعد از اونها هم
کسانی هستند که معصومند
از معصوم
ازن به طریق آمیا
به طریق خاص
جنگ مهمترین حادثه ایست
که نیاز به ازن داره
و بدون ازن ولی
امر امکان پذیر نیست
نه صرفا مقابل به مثل در جنگ
بلکه تمام
عملیات های جنگی
بلکه تمام
فنون جنگی
بلکه تمام سلاخ هایی که میشود
در جنگ مورد استفاده و
بهر برداری قرار داد
اینها همه منوت هست
بر ازن حاکم شهر
ما در برخی از روایات
این رو داریم
که مسلمین
حالا یک انسان دقدق مندی
یک مسلمان دقدق مندی
یک شیعه ای که
دقدقه حمایت
از امامش رو داره
در عصر امام صادق
او به پا میخیزه
یک عده از آدم های قبیله خودش
و قبائل اطراف و همسایگان
و مجاورین رو جمع میکنه
و میخواد با اونها
بجنگ به نفع امام زمانش
و علیه تواقیت زمان
اما میبینیم که
با این که امه باید
این تحرکات نظامی رو
در ذهن ما بدون این هست
که امه حتما
دفاع میکنند
حتما حمایت میکنند
از این حرکات نظامی
میبینیم که روایات متعدد وجود داره
به این که امه
این تحرکات نظامی رو
که علیه ظاهر به نفع امام
هست
علیه تواقیت زمان و حکومت
تاقوتی وقت هست
رو امه اینها رو تختعه کردن
مردود دانستن
به خاطر این که و وجهش هم این بود
که اینها معزون
از قبل امام نبودند
به صورت
خاص مقابل
به مثل در جنگ
که قطعا بایستی منوت
بر ازن ولی امر باشه
حالا ولی امر گاه به نحوه عام
یک گونه ای از
رفتارها رو
جایز میدانه
و ازن میده
گای وقتا هم نه به صورت خاص
و مقطعی در زمانهای خاص
و رفتارهای خاص
رو بهش جواز میده
اما در هر صورت
کار مقابل به مثل
در جنگ باید
مثل سایر کارهای جنگی
منوت بر ازن ولی امر باشه
این
تردیدی به لحاظ عدله
فقه امامیه در این قضیه
وجود نداره
که فقه ها
بر اساس آیه اعتدام
برخی قائل
به جوازش و برخی قائل
به وجوبش هستن
در شرایط جنگی
برای این که
دشمن رو از تجاوز بیشتر
از حمله بیشتر و از
ورود
گسترده تر به زمین ها
و به سرزمین های اسلامی
مانع بشن
و ممانعت ایجاد کنند
این مقابل به مثل
با یک قیودی و با یک
محدودیت های مباجه هست
در اون تره بحث افتدائی
که دوست عزیز جناب آقایی
دکتر احسانی مطرح کردن
اشاره کردن که
آیا اگر دشمن
اسیران
جنگی مسلمان ها رو
اسیران مسلمان رو که
به اسارت دارا ورده
مورد شکنجه قرار داد
یا به قتل رسوند
آیا مسلمان ها چنین اجازهی دارند
که همین رفتار رو با اسیرانه
دشمن داشته باشند
اگر دشمن آبهای
شرب
سپاه اسلام رو
یا مناطق اسلامی رو
مسموم کرد آیا مسلمان ها
میتونند به همون شکل
این آبها رو مسموم کنند
اگر دشمن حالا سؤال جنوبالی
از سلاحای استفاده کرد
که این سلاحا
سلاحای کشتار جمعی
هستند نه فقط نظامیان
بلکه غیر نظامیان
هیوان ها
محیط زیست
محصولات کشاورزی
درختان جنگل ها
همه رو مورد نابودی قرار داد
آیا مسلمان ها
به استناد عدله
مقابله به مثل
امکان استفاده از سلاح
مشابه رو
سلاح کشتار جمعی را دارند
یا خیر
با سخ ابتدایی این هست که خیر
مقابله به مثل
بی حد و حصر و بی قید و محدودیت
نیست
فقه های
گرانقدر شیعه
یک حدود
و یک قیودی رو برای
مقابله به مثل قائل شدن
بر اساس عدلهی که در حصوص
مقابله به مثل هست
که یکی از اون قیدها
و یکی از اون محدودیتها
عدم استفاده
از سلاح هایی هست
که اون سلاح ها
منجر به قتل غیر نظامیان
منجر به از بین بردن
هیوانات
در این آیه اعتدا
فمن اعتدو علیکم
فعتدو علیه
این زمیره
در علیه
این زمیری که در علیه
بردن
به کار رفته
در واقع اشاره داره به
کسانی که این
اعتدا رو قائل شدن
کسانی که این اعتدا رو به وجود آوردن
کسانی که این تجاوز رو
انجام دادند
لذا شامل غیر نظامیان
نمیشه لذا شامل
حتی مردهایی
که
جز دشمن
محصوب میشن اما جز اعتدا
کنندگان و جز
کسانی که تجاوز رو انجام دادن
به اسطلاح
غیر نظامی ها نمیشه
باز ارز به حضورتون
که آیه شریفه
ای که
احلاک نسل
و حرس رو
ممنوع اعلام کرده
در این آیه شریفه
باز مسلمان ها رو از
استفاده از سلاحای
کشتار جمعیم
من کرده به دلیل این که ممکنه
نسل انسان ها
یا ممکنه
حرس و
زراعت ها و
کشاورزی هایی که
وجود داره از بین بره
و این برای بشریت
مزرح هست
حالا با توجه به محدودیت وقتی که هست
که انشادا این بحث رو
در ادامه بیشتر توضیح خواهیم داد
بسیار متشکر استم
جناب آی دکتور روشمند
شنوندگان عزیز رادیو معارف
با برنامه فقه پویا
از رادیو معارف
و با موضوع عباد فقهیم
مقابله به مثل در جنگ در خدمت
شما شنوندگان عزیز بودیم
در این برنامه به موضوع
مفهوم مثلیت در مقابله
به مثل عباد و شرایط
مقابله به مثل و برخی موارد
مجاز و غیر مجاز
در مقابله به مثل در جنگ
اشاره شد و کارشناسان
محترم جناب احجتال اسلام
دکتور احسانی فر و جناب آی دکتور
روشمند
نکات بسیار خوبی رو در این زمین
بیان فرمودند خب این مسئله
مسئله است که به نظر میرسه
نیازمند به تره
بحث بیشتری داره و انشالله
ما سعی خواهیم کرد که در برنامه
بعد به این موارد اشاره داشته
باشیم وقت ما رو به اطمام
هست و من از همینجا
از خدمت شما شنوندگان عزیز
مرخص شده و شما رو به خدا
میسپارم خدا نگهدار
سبحان الله
حمدلله
های الله
و الله اکبر
سدای مندگان
جلوی از جامعه دینی
راژیو معارف
دریچه ای به جهانه
روشنایی و معرفت
راژیو معارف
سدای فضیلت و فطرت
تنزیل من حکیم حمید
من حکیم حمید
سروشه