--- title: "Chứng khoán phái sinh là gì? Kiến thức cơ bản cho người mới bắt đầu" category: phai-sinh status: cho-duyet priority: P0 type: viet-moi source_url: null target_url: https://www.tcbs.com.vn/thong-tin/phai-sinh/chung-khoan-phai-sinh-la-gi-kien-thuc-co-ban-cho-nguoi-moi-bat-dau/ preview_html: index.html focus_keyword: chứng khoán phái sinh là gì secondary_keywords: - hợp đồng tương lai VN30 - hợp đồng tương lai VN100 - giao dịch phái sinh - đòn bẩy phái sinh - ký quỹ phái sinh - iFuture TCBS long_tail_geo: - chứng khoán phái sinh là gì cho người mới bắt đầu - phái sinh khác cổ phiếu như thế nào - giao dịch phái sinh có rủi ro gì - nên đầu tư phái sinh hay cổ phiếu word_count_target: "1500-2500" last_updated: 2026-09-15 notes: > Bài P0 đầu tiên lấp chuyên mục Phái sinh (đang trống hoàn toàn trên TCBS). 2 bài P0 còn lại trong backlog ("Hợp đồng tương lai VN30 là gì? Cách giao dịch tại TCBS" và "Ký quỹ phái sinh là gì? Cách tính và quản lý an toàn") nên link ngược về bài này khi viết, và bài này nên trỏ sang 2 bài đó một khi đã xuất bản (hiện đang để placeholder liên kết). Số liệu ký quỹ VSDC, biểu phí, tên sản phẩm iFuture và sự tồn tại của HĐTL VN100 đã xác minh qua help.tcbs.com.vn (nguồn liệt kê trong phần cuối file này) — WebFetch trực tiếp bị site chặn 403 nên xác minh qua WebSearch snippet, nên coi số liệu ký quỹ là tham khảo tại thời điểm viết, cần đối chiếu lại số liệu mới nhất trên app trước khi xuất bản chính thức. Chưa có ảnh thật, xem placeholder trong phần thân bài và trong index.html. --- ## Meta description Chứng khoán phái sinh là gì, hoạt động dựa trên nguyên tắc nào và khác cổ phiếu ở đâu. Giải thích đòn bẩy, ký quỹ, rủi ro rõ ràng cho người mới bắt đầu tại TCBS. ## Nội dung bài viết # Chứng khoán phái sinh là gì? Kiến thức cơ bản cho người mới bắt đầu Chứng khoán phái sinh là công cụ tài chính có giá trị phụ thuộc vào một tài sản cơ sở khác, ví dụ chỉ số VN30 hay trái phiếu Chính phủ, thay vì có giá trị độc lập như cổ phiếu. Nhà đầu tư không sở hữu tài sản cơ sở, mà giao dịch dựa trên cam kết mua hoặc bán tài sản đó tại một mức giá và thời điểm xác định trước. > [Ảnh hero cần bổ sung: biểu đồ diễn biến điểm số VN30 kèm giao diện đặt lệnh phái sinh trên TCInvest. Alt text gợi ý: "Giao diện giao dịch chứng khoán phái sinh VN30 trên nền tảng TCInvest"] ## Chứng khoán phái sinh là gì Nói đơn giản, phái sinh là một hợp đồng. Hai bên tham gia hợp đồng cam kết thực hiện một giao dịch trong tương lai theo các điều khoản đã thỏa thuận sẵn hôm nay: giá bao nhiêu, khối lượng bao nhiêu, đáo hạn khi nào. Vì giá trị hợp đồng biến động theo tài sản cơ sở, nhà đầu tư có thể kiếm lời từ cả xu hướng tăng lẫn giảm của thị trường, đây là điểm khác biệt lớn nhất so với cổ phiếu thường. Tại Việt Nam, thị trường chứng khoán phái sinh do Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) vận hành, chính thức đi vào hoạt động từ năm 2017, với Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC) đóng vai trò trung tâm thanh toán bù trừ và quản lý ký quỹ cho toàn thị trường. ## Phái sinh hoạt động dựa trên nguyên tắc nào ### Tài sản cơ sở Mỗi hợp đồng phái sinh gắn với một tài sản cơ sở cụ thể. Tại Việt Nam hiện nay, tài sản cơ sở phổ biến nhất là các chỉ số cổ phiếu VN30 và VN100, ngoài ra còn có trái phiếu Chính phủ kỳ hạn 5 năm và 10 năm. Giá hợp đồng phái sinh biến động theo sát diễn biến của tài sản cơ sở, nhưng không phải lúc nào cũng bằng tuyệt đối, chênh lệch giữa hai mức giá này gọi là basis. ### Đòn bẩy và ký quỹ Khác với mua cổ phiếu phải trả đủ 100% giá trị giao dịch, giao dịch phái sinh chỉ yêu cầu nhà đầu tư nộp một khoản ký quỹ bằng một phần giá trị hợp đồng. Đây chính là cơ chế đòn bẩy: lãi hoặc lỗ được tính trên toàn bộ giá trị hợp đồng, trong khi vốn bỏ ra chỉ bằng phần ký quỹ. > **📐 Công thức giá trị hợp đồng tương lai chỉ số** > Giá trị hợp đồng = Điểm số hợp đồng × 100.000 VNĐ > > Ví dụ một hợp đồng tương lai VN30 đang ở mức 1.250 điểm, giá trị hợp đồng tương ứng 125.000.000 VNĐ, dù nhà đầu tư chỉ cần ký quỹ một phần nhỏ trong số đó. Ký quỹ tối thiểu cho mỗi hợp đồng do VSDC quy định và thay đổi theo biến động giá của tài sản cơ sở. Theo công bố gần nhất từ TCBS, mức ký quỹ tối thiểu khoảng 33.927.070 VNĐ cho một hợp đồng VN30 và 32.835.840 VNĐ cho một hợp đồng VN100. Đây là số liệu tham khảo tại thời điểm công bố, nhà đầu tư nên kiểm tra số liệu cập nhật trên ứng dụng trước khi mở vị thế. Ký quỹ có hai loại cần phân biệt: ký quỹ ban đầu (nộp khi mở vị thế) và ký quỹ duy trì (mức tối thiểu phải giữ trong suốt thời gian nắm giữ vị thế). Nếu tài khoản xuống dưới mức ký quỹ duy trì, nhà đầu tư sẽ nhận yêu cầu bổ sung ký quỹ hoặc bị đóng vị thế bắt buộc. Phần cơ chế này sẽ được giải thích chi tiết hơn ở bài "Ký quỹ phái sinh là gì? Cách tính và quản lý an toàn" *(liên kết khi bài này được xuất bản)*. ### Thanh toán lãi lỗ hàng ngày (T+0) Giao dịch phái sinh áp dụng cơ chế T+0: lãi lỗ của vị thế đang nắm giữ được tính toán và thanh toán mỗi ngày dựa trên giá đóng cửa của hợp đồng, không phải đợi đến khi đóng vị thế. Nếu phát sinh lỗ, nhà đầu tư phải nộp đủ khoản lỗ trước 8:00 sáng ngày giao dịch kế tiếp. Nếu phát sinh lãi, TCBS thanh toán chậm nhất vào ngày giao dịch kế tiếp. Đây là điểm khác cơ bản so với cổ phiếu, nơi lãi lỗ chỉ "thực" khi đã bán ra. ## Các loại chứng khoán phái sinh đang giao dịch tại Việt Nam ### Hợp đồng tương lai chỉ số VN30 và VN100 Đây là nhóm sản phẩm phái sinh có thanh khoản cao nhất thị trường. Hợp đồng tương lai VN30 cho phép nhà đầu tư đặt cược vào xu hướng của 30 cổ phiếu vốn hóa lớn nhất sàn HOSE mà không cần mua từng mã riêng lẻ, còn hợp đồng tương lai VN100 là sản phẩm mở rộng phạm vi sang 100 cổ phiếu. Từ khi hệ thống giao dịch KRX được đưa vào vận hành, mã hợp đồng phái sinh đã đổi sang định dạng mới, ví dụ một hợp đồng VN30 đáo hạn tháng 6/2025 trước đây hiển thị dạng VN30F2406, nay hiển thị dạng 41I1F6000. Cách đọc mã hợp đồng và cách chọn kỳ hạn đáo hạn sẽ được giải thích chi tiết trong bài "Hợp đồng tương lai VN30 là gì? Cách giao dịch tại TCBS" *(liên kết khi bài này được xuất bản)*. ### Hợp đồng tương lai trái phiếu Chính phủ Sản phẩm dành cho nhà đầu tư muốn phòng ngừa rủi ro lãi suất hoặc tổ chức cần quản trị danh mục trái phiếu, kỳ hạn 5 năm và 10 năm. Thanh khoản nhóm này thấp hơn nhiều so với hợp đồng chỉ số và phù hợp hơn với nhà đầu tư tổ chức. ## Phái sinh khác cổ phiếu ở điểm nào | Tiêu chí | Cổ phiếu | Chứng khoán phái sinh | |---|---|---| | Quyền sở hữu | Sở hữu một phần công ty phát hành | Không sở hữu tài sản cơ sở, chỉ giao dịch hợp đồng | | Vốn cần bỏ ra | Trả đủ 100% giá trị giao dịch | Chỉ cần ký quỹ một phần giá trị hợp đồng | | Chiều giao dịch | Chủ yếu lãi khi giá tăng | Lãi được cả khi thị trường tăng lẫn giảm | | Thời hạn | Không có ngày đáo hạn | Có ngày đáo hạn cố định theo tháng/quý | | Thanh toán lãi lỗ | Khi bán ra | Hàng ngày theo giá đóng cửa (T+0) | | Mức độ rủi ro | Rủi ro giới hạn trong số vốn đã bỏ ra | Rủi ro có thể vượt số vốn ký quỹ ban đầu do đòn bẩy | ## Ưu điểm và rủi ro khi giao dịch phái sinh ### Ưu điểm - Kiếm lời được cả khi thị trường giảm điểm, không chỉ khi tăng như cổ phiếu. - Vốn tham gia thấp hơn nhiều so với giá trị hợp đồng nhờ cơ chế ký quỹ. - Thanh khoản cao với hợp đồng VN30 và VN100, vào lệnh và thoát lệnh nhanh trong phiên. - Có thể dùng để phòng ngừa rủi ro cho danh mục cổ phiếu đang nắm giữ. ### Rủi ro cần lưu ý - Đòn bẩy khiến lỗ cũng bị khuếch đại tương ứng với lãi, biến động nhỏ của chỉ số có thể gây lỗ lớn so với vốn ký quỹ. - Có ngày đáo hạn, vị thế không thể giữ vô thời hạn như cổ phiếu. - Có thể bị gọi bổ sung ký quỹ hoặc đóng vị thế bắt buộc nếu tài khoản xuống dưới mức ký quỹ duy trì. - Biến động giá trong phiên thường nhanh và mạnh hơn cổ phiếu, đòi hỏi theo dõi sát và kỷ luật quản lý vốn. ## Ai phù hợp giao dịch chứng khoán phái sinh Phái sinh phù hợp với nhà đầu tư đã có kinh nghiệm với cổ phiếu, hiểu rõ cơ chế đòn bẩy và chấp nhận được biến động nhanh trong ngắn hạn. Đây không phải là sản phẩm dành cho người mới hoàn toàn chưa từng giao dịch chứng khoán, vì tốc độ biến động và áp lực ký quỹ đòi hỏi nền tảng kiến thức vững trước khi tham gia. ## Cách bắt đầu giao dịch phái sinh tại TCBS TCBS cung cấp dịch vụ giao dịch phái sinh qua sản phẩm **iFuture**. Nhà đầu tư có thể mở tiểu khoản phái sinh cùng lúc với tài khoản chứng khoán cơ sở nếu chưa có tài khoản nào tại TCBS, hoặc mở thêm tiểu khoản phái sinh nếu đã có sẵn tài khoản cơ sở. Toàn bộ thao tác thực hiện qua ký hợp đồng điện tử, và có thể giao dịch ngay trong ngày tiểu khoản được kích hoạt thành công. Thị trường phái sinh mở cửa sớm hơn thị trường cơ sở 15 phút và đóng cửa cùng thời điểm. ## Câu hỏi thường gặp **Chứng khoán phái sinh có phải là cổ phiếu không?** Không. Phái sinh là hợp đồng có giá trị phụ thuộc vào tài sản cơ sở như chỉ số VN30, VN100, nhà đầu tư không sở hữu cổ phần của bất kỳ công ty nào khi giao dịch phái sinh. **Giao dịch phái sinh có cần vốn lớn không?** Không cần vốn bằng 100% giá trị hợp đồng như cổ phiếu, nhưng cần đủ để đáp ứng ký quỹ ban đầu và duy trì ký quỹ trong suốt thời gian giữ vị thế. **Rủi ro lớn nhất khi giao dịch phái sinh là gì?** Đòn bẩy khiến khoản lỗ có thể lớn hơn nhiều so với phần vốn ký quỹ ban đầu nếu thị trường biến động ngược chiều dự đoán. **Giao dịch phái sinh tại TCBS mất phí gì?** Ngoài phí giao dịch của công ty chứng khoán, nhà đầu tư trả phí thanh toán bù trừ 2.550 VNĐ cho mỗi hợp đồng khớp lệnh, cùng phí quản lý tài sản ký quỹ 0,0024%/ngày trên số dư ký quỹ, tối thiểu 100.000 VNĐ và tối đa 1.600.000 VNĐ mỗi tháng. **Người mới nên chuẩn bị gì trước khi giao dịch phái sinh?** Nên có kinh nghiệm giao dịch cổ phiếu trước, hiểu rõ cơ chế ký quỹ và đòn bẩy, đồng thời xây dựng kỷ luật quản lý vốn chặt chẽ trước khi mở vị thế đầu tiên. ## CTA Đã hiểu cơ chế phái sinh? [Tìm hiểu về iFuture tại TCBS](https://www.tcbs.com.vn/en/individual/ifuture/) để bắt đầu giao dịch hợp đồng tương lai VN30 và VN100. ## Schema đề xuất ```json { "@context": "https://schema.org", "@graph": [ { "@type": "Article", "headline": "Chứng khoán phái sinh là gì? Kiến thức cơ bản cho người mới bắt đầu", "description": "Chứng khoán phái sinh là gì, hoạt động dựa trên nguyên tắc nào và khác cổ phiếu ở đâu. Giải thích đòn bẩy, ký quỹ, rủi ro rõ ràng cho người mới bắt đầu tại TCBS.", "author": { "@type": "Organization", "name": "TCBS" }, "publisher": { "@type": "Organization", "name": "TCBS" }, "mainEntityOfPage": "https://www.tcbs.com.vn/thong-tin/phai-sinh/chung-khoan-phai-sinh-la-gi-kien-thuc-co-ban-cho-nguoi-moi-bat-dau/" }, { "@type": "FAQPage", "mainEntity": [ { "@type": "Question", "name": "Chứng khoán phái sinh có phải là cổ phiếu không?", "acceptedAnswer": { "@type": "Answer", "text": "Không. Phái sinh là hợp đồng có giá trị phụ thuộc vào tài sản cơ sở như chỉ số VN30, VN100, nhà đầu tư không sở hữu cổ phần của bất kỳ công ty nào khi giao dịch phái sinh." } }, { "@type": "Question", "name": "Giao dịch phái sinh có cần vốn lớn không?", "acceptedAnswer": { "@type": "Answer", "text": "Không cần vốn bằng 100% giá trị hợp đồng như cổ phiếu, nhưng cần đủ để đáp ứng ký quỹ ban đầu và duy trì ký quỹ trong suốt thời gian giữ vị thế." } }, { "@type": "Question", "name": "Rủi ro lớn nhất khi giao dịch phái sinh là gì?", "acceptedAnswer": { "@type": "Answer", "text": "Đòn bẩy khiến khoản lỗ có thể lớn hơn nhiều so với phần vốn ký quỹ ban đầu nếu thị trường biến động ngược chiều dự đoán." } }, { "@type": "Question", "name": "Giao dịch phái sinh tại TCBS mất phí gì?", "acceptedAnswer": { "@type": "Answer", "text": "Ngoài phí giao dịch của công ty chứng khoán, nhà đầu tư trả phí thanh toán bù trừ 2.550 VNĐ cho mỗi hợp đồng khớp lệnh, cùng phí quản lý tài sản ký quỹ 0,0024%/ngày trên số dư ký quỹ, tối thiểu 100.000 VNĐ và tối đa 1.600.000 VNĐ mỗi tháng." } }, { "@type": "Question", "name": "Người mới nên chuẩn bị gì trước khi giao dịch phái sinh?", "acceptedAnswer": { "@type": "Answer", "text": "Nên có kinh nghiệm giao dịch cổ phiếu trước, hiểu rõ cơ chế ký quỹ và đòn bẩy, đồng thời xây dựng kỷ luật quản lý vốn chặt chẽ trước khi mở vị thế đầu tiên." } } ] }, { "@type": "BreadcrumbList", "itemListElement": [ { "@type": "ListItem", "position": 1, "name": "Trang chủ", "item": "https://www.tcbs.com.vn/" }, { "@type": "ListItem", "position": 2, "name": "Thông tin", "item": "https://www.tcbs.com.vn/thong-tin/" }, { "@type": "ListItem", "position": 3, "name": "Phái sinh", "item": "https://www.tcbs.com.vn/thong-tin/phai-sinh/" } ] } ] } ``` ## Byline Cần hiển thị tên tác giả/reviewer công khai khi xuất bản, không chỉ ẩn trong meta. Mặc định dùng "Do Đội ngũ nội dung TCBS biên soạn" nếu chưa có người review cụ thể được chỉ định. ## Nguồn xác minh (help.tcbs.com.vn) - [Khái niệm và quy định giao dịch chứng khoán phái sinh](https://help.tcbs.com.vn/khai-niem-va-quy-dinh-phai-sinh-krx/) - [Cần bao nhiêu tiền để giao dịch một hợp đồng phái sinh?](https://help.tcbs.com.vn/ufaq/gia-mot-hop-dong-phai-sinh/) - [Tôi phải trả các loại phí, thuế gì khi giao dịch phái sinh?](https://help.tcbs.com.vn/ufaq/phi-thue-khi-giao-dich-phai-sinh/) - [Biểu phí dịch vụ giao dịch phái sinh](https://help.tcbs.com.vn/bieu-phi-dich-vu-giao-dich-phai-sinh/) - [Giao dịch và thanh toán lãi lỗ chứng khoán phái sinh](https://help.tcbs.com.vn/giao-dich-va-thanh-toan-lai-lo-krx/) - [Ý nghĩa mã, ký tự trên hợp đồng phái sinh?](https://help.tcbs.com.vn/ufaq/y-nghia-ma-ky-tu-krx/) - [Mở tài khoản phái sinh](https://help.tcbs.com.vn/mo-tai-khoan-phai-sinh/) - [Chứng khoán phái sinh iFuture | TechcomSecurities](https://www.tcbs.com.vn/en/individual/ifuture/)